Lĩnh vực: Chấn thương chỉnh hình
Câu hỏi: Vạt trong phẫu thuật chuyển vạt che phủ phần mềm cuống mạch rời là gì?
Trả lời: Căn cứ theo quy định tại Mục II Quy trình kỹ thuật phẫu thuật chuyển vạt che phủ phần mềm cuống mạch rời ban hành kèm theo Quyết định 5728/QĐ-BYT năm 2017 như sau:
PHẪU THUẬT CHUYỂN VẠT CHE PHỦ PHẦN MỀM CUỐNG MẠCH RỜI
...
II. CÁC NGUYÊN LÝ VÀ SỰ PHÂN LOẠI CÁC VẠT
Vạt là một đơn vị tổ chức được chuyển từ một nơi (nơi cho) tới một nơi khác (nơi nhận) mà sự cấp máu bởi các mạch của nó vẫn được duy trì. Càng ngày, các vạt càng có nhiều hình dáng và cấu trúc. Bắt đầu từ những vạt da đơn thuần, đã có nhiều loại vạt phức hợp gồm cả các thành phần mô khác như mỡ, mạc, cơ và xương. Một vạt khác với một mảnh ghép ở chỗ vạt được chuyển đi với các mạch máu của nó trong khi các mảnh ghép không có mạch máu và việc nuôi dưỡng phụ thuộc hoàn toàn vào nơi nhận.
2.1. Nguyên lý phân loại vạt cơ bản
Có ba tiêu chí phân loại vạt cơ bản như sau: (i) phân loại vạt theo nguồn gốc cấp máu, (ii) phân loại vạt dựa vào các thành phần mô được lấy, và (iii) phân loại vạt trên cơ sở vị trí nơi cho vạt. Các phân loại một cách phức tạp theo một số tác giả là sự kết hợp của các nguyên tắc cơ bản này.
2.1.1. Phân loại vạt theo nguồn gốc cấp máu
Giống như các tổ chức sống khác, các vạt cũng cần phải được cấp máu nuôi dưỡng một cách tương xứng. Có hai cách cấp máu cho các vạt như sau:
- Nếu một vạt không được cấp máu bởi một động mạch được thừa nhận mà bởi từ nhiều mạch nhỏ không có tên thì vạt đó được gọi là vạt ngẫu nhiên (random flap). Đa số các vạt da tại chỗ thuộc nhóm này.
- Khi được cấp máu bởi một hay một nhóm các động mạch có tên gọi, vạt được gọi là vạt trục (axial flap). Hầu hết các vạt cơ được cấp máu kiểu trục như thế này và các kiểu cấp máu cho cơ được Mathes và Nahai sử dụng trong phân loại loại vạt này.
2.1.2. Phân loại vạt dựa vào các thành phần mô được lấy
Nhìn chung, một vạt có thể bao gồm một hoặc tất cả các thành phần của cơ thể với nguyên tắc là đều được nuôi dưỡng đầy đủ bởi mạch máu của vạt. Có hai nhóm vạt dựa vào các thành phần mô như sau:
- Nhóm vạt chỉ có 1 thành phần mô: vạt da (cutaneous flap), vạt mạc (fascia flap), vạt cơ (muscle flap), vạt xương (bone flap) và thậm chí cả các tạng (đại tràng, ruột non, mạc nối…).
- Nhóm vạt phức hợp: vạt mạc-da (fasciocutaneous flap), vạt cơ-da (musculocutaneous flap), vạt da-xương (osseocutaneous flap), vạt da-gân (tendocutaneous flap) và vạt cảm giác (sensory/innervated flap).
2.1.3. Phân loại vạt trên cơ sở vị trí nơi cho vạt
- Một vạt nằm kề cận vị trí của vùng tổn khuyết được gọi là vạt tại chỗ (local flap). Dựa trên đặc điểm không gian, một vạt có thể được gọi là vạt xoay (rotation flap), vạt chuyển (transposition flap) hoặc vạt mở rộng (interpolation flap). Các vạt cải tiến từ đó bao gồm vạt cuống đơn (single pedicle flap), vạt cuống đôi (bipedicle flap) và vạt V- Y (V-Y flap).
- Các vạt có vị trí giải phẫu không gần với nơi nhận được gọi là các vạt xa (distant flap). Một vạt xa có thể có cuống liền (pedicled flap) hoặc là một vạt tự do (free flap).
...
Như vậy, theo quy định trên thì Vạt được hiểu là là một đơn vị tổ chức được chuyển từ một nơi (nơi cho) tới một nơi khác (nơi nhận) mà sự cấp máu bởi các mạch của nó vẫn được duy trì.
Càng ngày, các vạt càng có nhiều hình dáng và cấu trúc.
Bắt đầu từ những vạt da đơn thuần, đã có nhiều loại vạt phức hợp gồm cả các thành phần mô khác như mỡ, mạc, cơ và xương.
Một vạt khác với một mảnh ghép ở chỗ vạt được chuyển đi với các mạch máu của nó trong khi các mảnh ghép không có mạch máu và việc nuôi dưỡng phụ thuộc hoàn toàn vào nơi nhận.