Lĩnh vực: Di chúc
Câu hỏi: Tự lập di chúc không để ai biết có được công nhận không?
Trả lời: Căn cứ Điều 627 và 628 Bộ luật Dân sự 2015:
627. Hình thức của di chúc
Di chúc phải được lập thành văn bản; nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng.
628. Di chúc bằng văn bản
Di chúc bằng văn bản bao gồm:
1. Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng;
2. Di chúc bằng văn bản có người làm chứng;
3. Di chúc bằng văn bản có công chứng;
4. Di chúc bằng văn bản có chứng thực.
Theo đó, để tự lập di chúc, người lập di chúc có thể chọn một trong bốn loại di chúc bằng văn bản. Trong đó có hình thức di chúc bằng văn bản không có người làm chứng.
Như vậy, một người có thể tự mình viết di chúc, không cần có người làm chứng, không cần công chứng, chứng thực. Tuy nhiên, theo đánh giá hình thức lập di chúc này có thể kéo theo nhiều rủi ro pháp lý. Bởi lẽ căn cứ vào quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
Di chúc hợp pháp
1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:
a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;
b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.
2. Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.
3. Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.
4. Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.
Theo đó, tuy có thể có quyền tự lập di chúc bằng văn bản không cho ai biết, không thực hiện công chứng, chứng thực. Nhưng bản di chúc đó có thể bị xem là di chúc không hợp pháp khi các trường hợp sau đây ra:
- Có chứng cứ chứng minh di chúc không được lập khi người lập di chúc còn minh mẫn hoặc bị lừa dối, bị đe dọa, cưỡng ép.
- Hoặc trường hợp nội dung của di chúc vi phạm điều cấm của luật và trái với đạo đức xã hội.
Ngoài ra nội dung của di chúc phải đảm bảo đầy đủ các thông tin sau theo Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015:
Nội dung của di chúc
1. Di chúc gồm các nội dung chủ yếu sau:
a) Ngày, tháng, năm lập di chúc;
b) Họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc;
c) Họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản;
d) Di sản để lại và nơi có di sản.
2. Ngoài các nội dung quy định tại khoản 1 Điều này, di chúc có thể có các nội dung khác.
3. Di chúc không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu, nếu di chúc gồm nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc.
Trường hợp di chúc có sự tẩy xóa, sửa chữa thì người tự viết di chúc hoặc người làm chứng di chúc phải ký tên bên cạnh chỗ tẩy xoá, sửa chữa.
Thực tế, đã có nhiều tranh chấp xung quanh việc công nhận di chúc. Trong đó di chúc do người để lại di chúc tự lập không có người làm chứng đã xảy ra nhiều tranh chấp về việc công nhận hay không công nhận di chúc. Do đó, để có thể tránh những tranh chấp không cần thiết, người lập di chúc có thể chọn hình thức lập di chúc khác để giá trị pháp lý của di chúc được củng cố hơn.