Khoản 6.2. Kiểm tra, chứng nhận thợ hàn 6.2.1. Quy định chung 1 Chương này đưa ra những yêu cầu đối với việc kiểm tra trình độ tay nghề cho thợ hàn thủ công, hàn bán tự động, hàn tự động và hàn bằng điện cực Vônfram trong môi trường khí trơ bảo vệ (TIG - Tungsten Inert Gas). 2 Thợ hàn chỉ được phép hàn trên thiết bị áp lực và các bộ phận chịu áp lực dưới sự giám sát của Đăng kiểm hoặc Giám sát viên hàn sau khi đã qua đào tạo, qua kỳ kiểm tra tay nghề bắt buộc và được Đăng kiểm hoặc Cơ sở kiểm tra chuyên môn cấp giấy chứng nhận thợ hàn của theo mẫu AHTH ở Phụ lục V của Quy chuẩn này. Mỗi thợ vận hành máy hàn tự động, rô bốt phải là thợ hàn đã có nhiều kinh nghiệm đối với loại hàn này. 6.2.2. Kiểm tra lại 1 Khi bất kỳ mẫu thử nào không đạt được yêu cầu về kích thước theo yêu cầu do chất lượng gia công không đạt thì phải làm mẫu thử khác để thử. 2 Đối với thợ hàn không đạt yêu cầu ở một phần nào đó của kỳ kiểm tra thì việc kiểm tra lại phần không đạt có thể được tiến hành trên hai mẫu thử giống như vậy được tách ra từ mẫu thử được hàn trong vòng một tháng tính từ ngày kiểm tra không đạt. 3 Đối với thợ hàn không đạt yêu cầu ở toàn bộ các phần kiểm tra hoặc không đạt yêu cầu khi kiểm tra lại như quy định ở 2 của Điều này thì không được dự đợt kiểm tra tiếp trong vòng một tháng tính từ ngày kiểm tra không đạt. 4 Tùy theo chi tiết, phạm vi chấp nhận thợ hàn được giới thiệu trong Bảng 3 có thể áp dụng các chuẩn mức sau: 6.2.3 Hàn và quy trình hàn 1 Mẫu thử có thể được hàn bằng điện xoay chiều hoặc một chiều. 2 Không được xê dịch lên xuống hoặc qua lại mẫu thử trong quá trình hàn. Khi hàn mối hàn ở tư thế đứng phải hàn từ dưới lên. 3 Hàn chỉ được thực hiện ở một mặt. Nếu không có quy định nào khác không được hàn ở mặt sau. 4 Mẫu thử dùng cho vật liệu dạng tấm phải được cố định hoặc kẹp chặt để góc cong vênh do hàn không lớn hơn 5 độ. 5 Không được gõ búa hoặc xử lý nhiệt trước, trong và sau khi hàn mẫu thử. 6.2.4. Trình độ thợ hàn 1 Thợ hàn được kiểm tra và chứng nhận liên quan đến các thông số như sau: 6.2.5. Quy trình kiểm tra 1 Quy trình hàn, mẫu thử, tư thế hàn và quy trình kiểm tra đối với mỗi đợt kiểm tra trình độ thợ hàn được quy định ở các Bảng 29, Bảng 30 và Bảng 31. Bảng 29. Quy trình hàn để kiểm tra trình độ thợ hàn Loại Tấm lót Mẫu thử A Có N Không có Bảng 30. Chiều dày mẫu thử, tư thế hàn và quy trình kiểm tra đối với kiểm tra trình độ thợ hàn (vật liệu tấm) Bậc Chiều dày mẫu thử (mm) Cấp Quy trình thử Cấp F Cấp V Cấp H Cấp O Bậc 1 3,2 Hàn bằng Hàn đứng Hàn ngang Hàn trần Thử uốn mặt và thử uốn chân Bậc 2 9 Hàn bằng Hàn đứng Hàn ngang Hàn trần Thử uốn mặt và thử uốn chân Bậc 3 ≥25 Hàn bằng Hàn đứng Hàn ngang Hàn trần Thử uốn cạnh Bảng 31. Mẫu thử và quy trình thử đối với cấp P (ống cố định) Thử Mẫu thử của vật liệu ống cố định Quy trình thử Bậc Thép thường và thép không gỉ Hợp kim nhôm Bậc 1 Chiều dày: 4,0 ~ 5,3 mm Đường kính ngoài: 100 ~ 120 mm Chiều dày: 4,0 ~ 5,3 mm Đường kính ngoài: 100 ~ 150 mm Thử uốn chân (thử uốn mặt và uốn chân đối với hợp kim nhôm). Bậc 2 Chiều dày: 8 ~ 10 mm Đường kính ngoài: 150 ~ 170 mm Chiều dày: 12 ~ 15 mm Đường kính ngoài: 150 ~ 200 mm Thử uốn mặt và uốn chân. Bậc 3 Chiều dày: ≥ 20 mm Đường kính ngoài: 200 ~ 300 mm Chiều dày: ≥ 20 mm Đường kính ngoài: 200 ~ 300 mm Thử uốn cạnh. 2 Tư thế hàn đối với mối hàn giáp mép và ống tương ứng theo quy định ở Hình 27 và Hình 28. Hình 27. Các tư thế hàn vật liệu tấm Hình 28. Tư thế hàn ống 6.2.6. Mẫu thử dùng cho mỗi loại và mỗi bậc thợ hàn 1 Kích thước và dạng của mẫu thử dùng cho vật liệu tấm của Bậc 1 phải theo quy định ở Hình 29. 2 Kích thước và dạng của mẫu thử dùng cho vật liệu tấm của Bậc 2 phải theo quy định ở Hình 30. 3 Kích thước và dạng của mẫu thử dùng cho vật liệu tấm của Bậc 3 phải theo quy định ở Hình 31. 4 Kích thước và dạng của mẫu thử dùng cho vật liệu ống của Bậc 1 phải theo quy định ở Hình 32. Mẫu thử phải được cố định thích hợp như quy định ở Hình 28(a) và tiến hành hàn ở vùng giữa A, B và C như ở Hình 32(a), trong đó A và C phải nằm ngay trên và ngay dưới trục nằm ngang. Sau đó, mẫu thử phải được cố định thẳng đứng như ở Hình 28(b) và phải tiến hành hàn ở vùng giữa A, D và C như ở Hình 32(a). 5 Kích thước và dạng của mẫu thử dùng cho vật liệu ống của Bậc 2 như quy định ở Hình 33. Mẫu thử phải được cố định thích hợp như ở Hình 28(a), và phải tiến hành hàn ở vùng giữa AB và AD như ở Hình 33, trong đó A phải nằm ngay dưới trục hoành. Sau đó mẫu thử phải được đặt cố định thẳng đứng như ở Hình 28(b), và phải tiến hành hàn ở vùng giữa B, C và D như ở Hình 33(a). Có thể bắt đầu hàn từ B hoặc từ D. 6 Kích thước và dạng của mẫu thử cho vật liệu ống của Bậc 3 phải lấy như ở Hình 34. Quy trình hàn cũng như đối với mẫu thử quy định ở 5 trên đây. 6.2.7. Mẫu thử Mẫu thử phải được chế tạo theo quy cách và có kích thước quy định. Bảng 32. Điều kiện thử áp dụng cho thử uốn trên giá trục lăn Mẫu thử Bán kính chày ép Ống của bậc 1 1,5 t Thép thường Vật liệu tấm của bậc 1 Vật liệu tấm của bậc 2 Vật liệu tấm của bậc 3 Vật liệu ống của bậc 2 Vật liệu ống của bậc 3 2,0 t Thép không gỉ Vật liệu tấm của bậc 1 Vật liệu tấm của bậc 2 Vật liệu tấm của bậc 3 Hợp kim nhôm Vật liệu ống của bậc 1 Vật liệu ống của bậc 2 Vật liệu ống của bậc 3 3t t - Chiều dày mẫu thử W1: Khoảng 150 mm đối với hàn thủ công và hàn TIG. Khoảng 200 mm đối với hàn bán tự động. W2: Không lớn hơn 30 mm đối với hàn thủ công và hàn TIG. Khoảng 40 mm đối với hàn bán tự động. Hình 29. Kích thước và dạng của mẫu thử cho vật liệu tấm của Bậc 1 W1: Khoảng 150 mm đối với hàn thủ công và hàn TIG. Khoảng 200 mm đối với hàn bán tự động. W2: Không lớn hơn 30 mm đối với hàn thủ công và hàn TIG. Khoảng 40 mm đối với hàn bán tự động. Hình 30. Kích thước và dạng của mẫu thử cho vật liệu tấm của Bậc 2 (a) Kích thước của mẫu thử (đơn vị: mm) (b) Mối hàn dùng cho mẫu thử bằng thép thường và thép không gỉ (đơn vị: mm) (c) Mối hàn dùng cho mẫu thử bằng hợp kim nhôm (đơn vị: mm) Hình 31. Kích thước và dạng của mẫu thử cho vật liệu tấm của thợ Bậc 3 (a) Kích thước của mẫu thử (đơn vị: mm) (b) Quy cách mối hàn dùng cho thép thường và thép không gỉ (đơn vị: mm) (c) Mối hàn dùng cho hợp kim nhôm (đơn vị: mm) Hình 32. Kích thước và dạng của mẫu thử ống của thợ Bậc 1 (a) Kích thước của mẫu thử (đơn vị: mm) (b) Quy cách mối hàn dùng cho thép thường và thép không gỉ (đơn vị: mm) (c) Quy cách mối hàn dùng cho Hợp kim nhôm (đơn vị: mm) Hình 33. Kích thước và dạng của mẫu thử ống của thợ Bậc 2 (a) Kích thước của mẫu thử (đơn vị: mm) (b) Quy cách mối hàn dùng cho thép thường và thép không gỉ (đơn vị: mm) (c) Quy cách mối hàn dùng cho hợp kim nhôm (đơn vị: mm) Hình 34. Kích thước và dạng của mẫu thử ống của thợ Bậc 3 6.2.8. Quy trình thử cho mỗi mẫu thử 1 Thử phải là thử uốn định hướng hoặc thử uốn trên giá trục lăn. Mẫu thử phải được uốn quá 180 độ. Trường hợp là hợp kim nhôm thì phải thử uốn trên giá trục lăn. Có thể thay thế bằng phương pháp thử uốn định hướng thích hợp nếu được Đăng kiểm chấp nhận. 2 Trong trường hợp thử uốn định hướng, mẫu thử được tách ra từ mẫu thử dạng tấm của Bậc 1 phải được thử trên giá thử uốn cho ở Hình 36, còn mẫu thử tách ra từ mẫu thử dạng tấm hoặc từ mẫu thử dạng ống của Bậc 2 và 3 phải được thử bằng giá thử uốn trình bày ở Hình 35. Tuy nhiên, mẫu thử tách ra từ mẫu thử dạng ống của Bậc 1 phải được thử trên giá trục lăn bằng giá thử uốn như được cho ở Hình 36 theo điều kiện thử quy định ở Bảng 32. 3 Trong trường hợp thử uốn trên giá đỡ trục lăn, việc thử uốn phải tiến hành bằng giá thử uốn như ở Hình 38 theo các điều kiện đã nêu trong Bảng 32. 6.2.9. Tiêu chuẩn nghiệm thu Mẫu thử phải không xuất hiện vết nứt hoặc khuyết tật khác có chiều dài lớn hơn 3 mm ở bất kỳ hướng nào ở mặt ngoài do uốn. Hình 36. Đồ gá thử uốn có ránh dẫn hướng (đơn vị: mm) (Dùng cho mẫu thử uốn có chiều dày 8 - 10 mm) Hình 37. Bộ gá thử uốn (đơn vị: mm) (Dùng cho mẫu thử uốn có chiều dày 3 - 4 mm)
a) Chấp nhận các mối hàn giáp mép thép ống bao gồm các mối hàn giáp mép đối với các tấm; a) Vật liệu cơ bản
b) Việc chấp nhận các mối hàn giáp mép các tấm ở tất cả các tư thế có liên quan bao gồm các mối hàn giáp mép thép ống có đường kính ngoài lớn hơn hoặc bằng 500 mm, trừ mục c) cũng áp dụng; b) Quy trình hàn
c) Chấp nhận các mối hàn giáp mép kiểm tra đối với các tấm được hàn ở tư thế bằng hoặc nằm ngang được chấp nhận các mối hàn giáp mép trên các ống có đường kính ngoài lớn hơn hoặc bằng 150 mm được hàn ở các tư thế tương tự; c) Kiểu liên kết hàn
d) Hàn một phía không có đệm lót mặt sau mối hàn chấp nhận các mối hàn một phía có đệm lót mặt sau mối hàn và các mối hàn hai phía có và không có việc tạo rãnh mặt sau mối hàn bằng điện cực; d) Chiều dày
e) Hàn các tấm hoặc ống có đệm lót mặt sau mối hàn được chấp nhận các mối hàn được hàn hai phía nhưng không chấp nhận các mối hàn không có đệm lót mặt sau mối hàn; e) Tư thế hàn 2 Phân loại thợ hàn theo tư thế hàn 1G - Tư thế hàn bằng 2G - Tư thế hàn ngang 3G - Tư thế hàn đứng 4G - Tư thế hàn trần 5G - Tư thế hàn ống ngang 6G - Tư thế hàn ống đứng cố định 3 Phân loại thợ hàn theo phương pháp hàn trong Bảng 24. M - Hàn tay S - Hàn bán tự động T - Hàn TIG A - Hàn tự động Bảng 24. Quá trình hàn Ký hiệu Quá trình hàn trong thực tế công việc hàn ISO 4063 M Hàn hồ quang điện hồ quang tay 111 S Hàn hồ quang dây kim loại lõi thuốc không có khí bảo vệ Hàn hồ quang dây kim loại trong khí trơ (MIG) Hàn hồ quang dây kim loại trong khí hoạt tính (MAG) Hàn hồ quang dây kim loại lõi thuốc trong khí hoạt tính Hàn hồ quang dãy kim loại lõi thuốc trong khí trơ. 114 131 135 136 137 T Hàn hồ quang điện cực vonfram trong khí trơ (TIG) 141 A Hàn hồ quang dưới lớp thuốc 12 Bảng 25. Quá trình hàn (một phần hàn cơ khí và một phần hàn tự động) Quá trình hàn trong thực tế công việc hàn ISO 4063 Hàn cơ khí và hàn tự động Hàn hồ quang dây kim loại dưới lớp thuốc hàn một sợi Hàn hồ quang dây kim loại dưới lớp thuốc hàn nhiều sợi 121 123 4 Loại trình độ thợ hàn được phân chia như ở Bảng 26 tương ứng với quy trình hàn thực tế sử dụng. Bảng 26. Các loại của trình độ thợ hàn Ký hiệu Quy trình hàn thực tế sử dụng A Hàn hai mặt bao gồm cả dũi và hàn mặt sau N Hàn một mặt không có tấm lót 5 Bậc thợ hàn được phân chia như ở Bảng 27 theo chiều dày vật liệu thực tế được hàn. Bảng 27. Bậc thợ hàn và chiều dày vật liệu được hàn Bậc Chiều dày (mm) của vật liệu thực tế có thể hàn 1 Từ 5 trở xuống 2 Từ 19 trở xuống 3 Không giới hạn 6 Cấp thợ hàn theo tư thế hàn đối với mỗi bậc được phân chia như ở Bảng 28. Bảng 28. Cấp thợ hàn theo tư thế hàn đối với mỗi bậc thợ Tay nghề Cấp Tấm Ống Bậc Hàn bằng (Cấp F) Hàn đứng (Cấp V) Hàn ngang (Cấp H) Hàn trần (Cấp O) Hàn ống cố định (Cấp P) Bậc 1 1F 1V 1H 1O 1P Bậc 2 2F 2V 2H 2O 2P Bậc 3 3F 3V 3H 3O 3P 1 Người thợ hàn ở bất kỳ cấp nào, bậc nào của loại N đều được coi là thợ hàn cùng cấp và bậc của loại A. 2 Thợ hàn bậc 3 có thể được coi là thợ hàn bậc 2, bậc 1; thợ hàn bậc 2 tương tự cũng được coi là thợ hàn bậc 1 ở cùng cấp và loại.
f) Các mối hàn giáp mép được chấp nhận cho cả các mối hàn góc đối với các điều kiện hàn tương tự;
g) Trong trường hợp công việc gia công sản phẩm phần lớn là hàn góc, chấp nhận thợ hàn bằng một kiểm tra hàn góc thích hợp, nghĩa là hàn trên các tấm, ống hoặc mối nối nhánh (xem ISO 9956-3);
h) Khi hàn hai phía không tạo rãnh mặt sau mối hàn được phép chấp nhận các mối hàn một phía có đệm lót mặt sau mối hàn và các mối hàn hai phía có tạo rãnh mặt sau mối hàn;
i) Việc chấp nhận các mối hàn giáp mép ống không có đệm lót mặt sau mối hàn được chấp nhận đối với các mối hàn nối nhánh trong cùng một phạm vi chấp nhận tương ứng. Đối với một mối hàn nhánh, phạm vi chấp nhận dựa trên đường kính của nhánh;
j) Trong trường hợp công việc sản xuất phần lớn là hàn nối nhánh hoặc đòi hỏi một mối hàn nối nhánh phức tạp, thợ hàn được đào tạo đặc biệt. Trong một số trường hợp, một phép kiểm tra chấp nhận thợ hàn trên một mối hàn nối nhánh là cần thiết.