تحقیقات نشان می‌دهد که نبوغ با ابتلا به <نشانگان آسپرژر>، ارتباط مستقیمی دارد؛ همان بیماری که سقراط، نیوتن، اینشتین و ماری کوری هم احتمالا به آن مبتلا بوده‌اند این دوره و زمانه، خیلی از آدم‌ها سعی می‌کنند یک آدم معروفی را پیدا کنند و یک جوری خودشان را به او ربط دهند. مثلا می‌شنوید که بعضی‌ها می‌گویند به نحوی یک نسبت دوری با یک شخصیت مشهور دارند و یا با یک شخصیت دیگر همسایه هستند. گاهی این ادا و اطوارها آنقدر زیاد می‌شود که با بیماری بعضی آدم‌های معروف هم پز داده می‌شود! مثلا بعضی پدر و مادرها با ذوق و شوق می‌گویند: <بچه من درون‌گراست، زیاد حرف نمی‌زند، بیشتر فکر می‌کند و خیلی حرف گوش‌کن شده است طوری که ساعت‌ها فقط با خودش سرگرم می‌‌شود. می‌گویند اینشتین، سقراط و نیوتن هم همین‌طوری بوده‌اند>! چندی پیش خبری منتشر شد مبنی بر اینکه بین نبوغ و یک نوع بیماری رابطه خاصی وجود دارد، بیماریی که احتمالا میکل آنژ، اینشتین، سقراط و جین اوستین هم به آن مبتلا بوده‌اند. گفته می‌شود که آنها افرادی تک بعدی بودند، دوستان کمی داشتند و اکثرا حالت وسواس‌گونه نشان می‌دادند. البته این نظریه از نظر بعضی تاریخ‌نگاران رد شده است اما شواهد نشان می‌دهد این ادعاها چندان هم بی‌پایه و اساس نیست. شخصیت‌هایی این چنین، معمولا درخودشان هستند، در موقعیت‌های اجتماعی سردرگم می‌شوند و به سختی با افراد ارتباط کلامی برقرار می‌کنند، اما در درک جزئیات و حقایق بسیار خوب عمل می‌کنند. آنها نمی‌توانند تفکرات و احساسات دیگران را درک کنند اما قادرند برای مدت‌های بسیار طولانی تمرکز کنند. می‌گویند داروین، نیوتن، ماری‌کوری و اینشتین هم دقیقا چنین خصوصیاتی داشته‌اند. لطفا پز ندهید اگر فرزند شما هم چنین خصوصیاتی دارد، خیلی هم خوشحال نشوید چون به هر حال این وضعیت، نوعی اختلال محسوب می‌شود که <نشانگان آسپرژر> نام دارد. البته پروفسور مایکل فیتز جرالد، عضو هیئت علمی دانشگاه دوبلین یکی از طرفداران این تئوری است که نشانگان آسپرژر، باعث ایجاد خلاقیت در افراد می‌شود. طبق این نظریه، این آدم‌ها تمرکز بسیار زیادی دارند، محور زندگی آنها بر کار می‌چرخد و بر خلاف مردم عادی سعی دارند مسائل را از جزء به کل مورد بررسی قرار دهند. اما به هر حال این نشانگان یک اختلال تکاملی محسوب می‌‌شود که برای اولین بار در سال 1944 توسط یک متخصص کودکان اتریشی به نام هانس آسپرژر نامگذاری شد. در این سال او مقاله‌ای منتشر کرد که در آن به چهار کودکی اشاره شده بود که مشکلاتی شبیه اوتیسم داشتند و در تعامل اجتماعی و ارتباط با مشکل مواجه بودند، اما هوش و مهارت کلامی آنها کاملا طبیعی بود. او نام این کودکان باهوش، محتاط و به اصطلاح تیز را پروفسورهای کوچک گذاشت! علائم و نشانه‌ها را جدی بگیرید اگراحساس می‌کنید فرزندتان با سایر بچه‌های همسن خود در مهارت‌های اجتماعی تفاوت دارد کمی بیشتر دقت کنید. در بسیاری از مواقع اگر خوب دقت کنید در سن 2/5 سالگی این علائم بروز کرده‌اند. اما معمولا وقتی این نشانگان مشکل‌ساز می‌شود که کودک به مدرسه رفته و تازه تعاملات اجتماعی او شروع شوند. در اینکه تمام کودکان کمی دمدمی مزاج بوده و تغییرات خلقی زیادی دارند بحثی نیست. حتی در سنین نوپایی 1( تا 3 سالگی) علائم یا نشانه‌هایی از نشانگان آسپرژر در بسیاری از کودکان دیده می‌شود. بچه‌های کم‌ سن و سال خود محور بوده و علاقه شدیدی به موضوع خاصی نشان می‌دهند (مثلا فقط دایناسور را دوست دارند) و این مسئله کاملا طبیعی است و لازم نیست نگران باشید. اما اگر کودک شما چندین علامت نشانگان آسپرژر را نشان داد و این خود محوری و تک بعدی بودن او با توانایی یادگیری و یا برقراری ارتباط با همسالان او تداخل کرد، باید حتما با متخصص کودکان مشورت کنید. معمولا این مشکل در سنین مدرسه که کودک وارد اولین محیط اجتماعی جدی خود می‌شود تظاهر بیشتری پیدا می‌کند. کودک نمی‌تواند دوست پیدا کند یا در مدرسه با مشکلات زیادی دست به گریبان است. بچه‌های مبتلا به نشانگان آسپرژر در سن مدرسه دامنه متفاوتی از علائم را نشان می‌دهند که درجه و شدت آنها متفاوت است. به این علائم و نشانه‌ها دقت کنید: ‌ مهارت‌های اجتماعی )1 به سختی دوست پیدا می‌کنند. )2 در مکالمه یک طرفه هستند، یعنی بدون توجه به اینکه آیا شنونده گوش می‌دهد یا خیر و یا حتی آیا طرف مقابل می‌خواهد موضوع صحبت را عوض کند یا خیر، صحبت می‌کنند. )3 معمولا کودک از ارتباطات غیرکلامی که معمول نیستند استفاده می‌کند، تماس چشمی برقرار نمی‌کند و تظاهرات چهره در او کم است. )4 نسبت به احساسات دیگران حساس نیست شوخی و یا حالت‌های طرف مقابل را هم اصلا درک نمی‌کند. )5 کاملا خودپرست و خودخواه به‌نظر می‌رسد. آگهی )6 صدای او حین صحبت یکنواخت، خشک و یا به‌طور غیر معمولی سریع است. )7 فوق‌العاده ادبی صحبت می‌کند و زبان دقیق و ظریف را خوب درک نمی‌کند. دایره لغات این افراد خوب است اما هر صحبتی را متوجه نمی‌شوند. رفتار )1 معمولا مواردی که به آن علاقه‌ نشان می‌دهد محدود است یعنی تنها به یک یا دو مورد از کارها آن‌هم به‌صورت وسواس‌گونه علاقه نشان می‌دهد. مثلا فقط به فوتبال و آمار علاقه‌مند است یا تنها به هواشناسی و مار علاقه نشان می‌دهد!‌ ‌)2 معمولا کارهای تکراری و یا تشریفات خاص را دوست دارد. )3 به راحتی و به سرعت اطلاعات را حفظ می‌کند و به خاطر می‌سپارد، به‌خصوص اگر این اطلاعات در مورد موضوع مورد علاقه‌اش باشد. )4 ممکن است حرکاتی زمخت، غیرقابل انعطاف و ناهماهنگ را در او ببینید. حتی شاید وضعیت بدن او کمی عجیب و غریب بوده و یا حتی خیلی خشک راه برود. )5 امکان بروز حرکات تکراری در دست یا انگشتان وجود دارد. )6 گاهی رفتارهای خشونت‌آمیز، آسیب به خود یا کج‌خلقی در او دیده می‌شود. )8 در بعضی از این افراد حساسیت بیش از حد نسبت به محرک حسی مثل نور، صدا و غیره وجود دارد. بسیاری از کودکان مبتلا به نشانگان آسپرژر از بهره‌ هوشی بالای حد متوسط برخوردارند و مهارت کلامی آنها خوب است اما در مورد مهارت‌های اجتماعی و غیرکلامی شدیداً ضعف نشان می‌دهند. در کل می‌توان گفت این بچه‌ها عجیب و غریب، خشک و سهل‌انگار به ‌نظر می‌رسند. اما فکر نکنید مسئله به همین سادگی است و بچه درسخوان و باهوش شما فقط نمی‌تواند خوب ارتباط برقرار کند یا دوستان زیادی ندارد. این نشانگان یک بیماری جدی و پیشرونده است که تا بزرگسالی فرد را دنبال می‌کند، به صورتی که این بچه‌ها به دلیل علاقه وسواس‌گونه و مهارت‌های اجتماعی غیرمعمول، در یادگیری سایر مهارت‌ها مشکل پیدا می‌کنند و همین باعث بهم خوردن روند زندگی آنها در آینده می‌‌‌شود. در بعضی موارد، مشکلات با افزایش سن و بلوغ فکری کودک برطرف می‌شود اما گاهی مشکلات باقی مانده و کودک تا سنین بزرگسالی درگیر می‌‌شود. معمای نشانگان آسپرژر اینکه چرا بعضی بچه‌ها به این مشکل مبتلا می‌شوند هنوز مشخص نیست. البته در این نشانگان مسئله وراثت و ریشه ژنتیکی بسیار قوی است و در اصل، این افراد در چند ناحیه مغزی دچار ناهنجاری هستند. تشخیص قطعی این نشانگان معمولا مشکل است و پزشک باید بررسی‌های دقیقی انجام دهد. خوشبختانه اگر تشخیص در سنین کم انجام شود درمان نتیجه بسیار خوبی می‌دهد، در غیر این صورت کودک بزرگ می‌شود بدون اینکه بداند به این مشکل مبتلا شده است. سن متوسط تشخیص این بیماری تا 11 سالگی است و گاهی مبتلایان با سایر اختلالات مثل بیش‌فعالی کم‌توجهی اشتباه گرفته می‌شوند. هر مشکلی چاره دارد. اکثر کودکان مبتلا به این نشانگان با اقدامات تخصصی درمان می‌شوند که معمولا بر روی مهارت رفتاری‌ و اجتماعی آنها متمرکز می‌شود. معمولا درمان در سه حیطه قابل اجرا است. )1 آموزش مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی به‌صورتی که این مهارت‌ها باید به‌صورت روشی روشن، صریح و واضح به او آموزش داده شود، درست مثل اینکه یک نفر بخواهد زبان‌ خارجی بیاموزد. در این آموز‌ش‌ها بر روی مهارت ارتباطات غیرکلامی مثل استفاده از تماس چشمی، تون صدا و حتی شوخی و مزاح تاکید می‌شود. )2 رفتار درمانی که در این مورد از روش‌های متعددی استفاده می‌شود و مشکلات رفتاری کودک مثل وسواس فکری، خشونت و غیره برطرف می‌شود. در همه این روش‌ها یک اصل محوری وجود دارد یعنی به کودک یاد می دهند چگونه با شرایط سخت و مشکل‌ساز مثل ورود به یک مرحله جدید زندگی (مدرسه)، شرایط تازه و غیره کنار بیاید و بتواند روش آموخته شده را برای حل مشکلات به کار ببرد. )3 دارو درمانی که البته داروی خاصی برای درمان این نشانگان وجود ندارد اما گاهی برای رفع مشکلاتی مثل اضطراب، افسردگی یا بیش‌فعالی از بعضی داروها استفاده می‌شود. در درمان این افراد به تیم و گروهی از متخصصان احتیاج است مثل گفتار درمان، روان‌شناس، مددکار اجتماعی، روانپزشک و متخصص کودکان. خوشبختانه در صورت درمان و کمک مسئولین مدرسه، کودک دوران تحصیل خود را با کمترین مشکل پشت سر می‌گذارد. البته این کودکان به‌ علت هوش بالا و مهارت کلامی خوب نه تنها در مدرسه توسط معلمان شناسایی نمی‌شوند بلکه از آنها تعریف و تمجید هم می‌شود اما اگر این مشکل درمان نشود امکان انزوا و سوء استفاده از این کودکان وجود دارد. ‌نه خیلی نگران باشید نه خیلی بی‌خیال اگر فرزند شما هم با چنین مشکلی دست به گریبان است، مجبورید شرایط ناخوشایندی را تحمل کنید. معمولا این پدر و مادرها نمی‌توانند با فرزندشان ارتباط برقرار کنند و همیشه از یک بعدی بودن او می‌نالند. البته تا یک سنی از این مسئله خوشحالند چون فرزندشان ساعت‌ها با خودش مشغول است و کاری به دیگران ندارد اما بعدها مشکلات بروز می‌کند به‌خصوص که این بچه‌ها در منزل حضور پر رنگ و مثمر ثمری ندارند. این کودکان چون نمی‌توانند در اجتماع ارتباط خوبی برقرار کنند از انجام کارهای بیرون و هر چه که در آن ارتباط لازم باشد طفره می‌روند. این بچه‌ها به جشن تولد همسالان نمی‌روند یا اصلا دعوت نمی‌شوند!، از بقالی و سوپر مارکت خرید نمی‌کنند و جای هیچ چیز را در محل زندگی خود نمی‌دانند! اما همه این مشکلات چاره دارد. حالا که دانستید چنین نشانگانی وجود دارد نگران نباشید بلکه سعی کنید این اختلال را بیشتر بشناسید و حتما در این مورد با متخصص کودکان و مشاور کودکان صحبت کنید. اگر درمان صورت نگیرد ممکن است فرزندتان در درس عالی باشد و مراحل درسی را به خوبی سپری کند اما بعدها در زندگی خود با مشکل روبه‌رو می‌شود. پس با این تفکر که گفته‌اند بیل گیتس ابرقدرت مایکروسافت، آقای اسپاک و مستربین هم به چنین مشکلی روبه‌رو بوده‌اند اما جزء موفق‌ترین‌ها هستند، دل‌خوش نکنید و بی‌تفاوت از کنار این مشکل نگذرید. همه کودکان دچار نشانگان آسپرژر، مشکل دارند اما همه آنها پورفسور نمی‌شوند. منابع: Mayoclinic؛ WebMD هفته نامه سلامت