مصباح انصاری : چرا خانواده ها را به کلاس های توان بخشی بچه ها راه نمی دهید؟! مصباح انصاری مدرس دوره هایPRT در همایش یک روزه ی «بنیاد خیریه کودکان اُتیسم»، در سخنانی با موضوع "نقش مدیریت والدین در درمان اختلالات اتیستیک" بر حضور پویای خانواده ها در فرایند توان بخشی کودکان اتیستیک تاکید کرد مصباح انصاری مدرس دوره هایPRT در همایش یک روزه ی «بنیاد خیریه کودکان اُتیسم»، در سخنانی با موضوع “نقش مدیریت والدین در درمان اختلالات اتیستیک” بر حضور پویای خانواده ها در فرایند توان بخشی کودکان اتیستیک تاکید کرد و افزود: باید به پدر و مادرها روش های توان بخشی به کودکان را بیاموزیم. و فعالیت توان بخشی نباید به یک ساعتی که بچه ها را به مرکز توان بخشی می بریم محدود شود بلکه در باید در آنات زندگی روز مرده ادغام شود. او سخنان خود را با بیان تجربه شخصی اش از تعامل با یک کودک اتیتستیک آغاز کرد، و گفت: اکنون که من مقابل شما نشسته ام نه به عنوان درمان گر بلکه عنوان پدر یک پسر اتیستیک این جا حضور دارم و اگرچه با رویکردهای درمانی آشنایی دارم و دوره های تخصصی را در هلند گذرانده ام، ولی بیش از هر چیز با شما حس مشترکی دارم. در نگاه نخست این مهم است که والدین اگر در مسیر افزایش آگاهی و دانش قدمی بردارند توانمند ترمی شوند؛ نقطه ی آغاز و نقطه ی شروع برای تعامل و شناخت این شرایط در درون خود خانواده و میان پدر و مادرها است. این را به عنوان یک تجربه بگویم که امروزه نه تنها در ایران بلکه در همه جای دنیا اطلاعات دربا ره ی اُتیسم به نسبت آن چیزی که باید باشد اندک است. هر روز کارهای جدیدی می شود اما همگی از آن آگاهی پیدا نمی کنند.اما همین اندک اطلاعات هم بر میزان آگاهی و دانش خانواده ها اثر مستقیم می گذارد و به آن ها برای انتخاب در استراتژی درمان کمک می کند. اکنون باید این پرسش را مطرح کرد که منظور از مدیریت والدین چیست؟ آیا منظور مدیریت خود والدین است یا این که والدین باید شیوه ی درمان را مدیریت کنند؟ پاسخ این است که ابتدا بخش درمان باید والدین را مدیریت کنند چرا که آن ها دچار حادثه ای عظیم شده اند. هدف از این مدیریت افزایش سطح دانش و اطلاعات خانواده است. این افزایش آگاهی درباره ی خود اُتیسم و علایم آن نیست بلکه همان طور که در دنیا هم این اتفاق می افتد، تمرکز باید روی آموزش روش های درمانی و مدیریت زندگی با یک کودک اتیستیک باشد. وقتی والدین توسط بخش درمان آموزش گرفتد، در بخش دیگر آن ها در عرصه ی درمان مداخله داده می شوند. در ایران خیلی اتفاق بدی می افتد که والدین پشت در اتاق های توان بخشی کودکان هستند. باید والدین وسط میدان باشند و بهشان اطلاعات کامل داده شود و تکنیک های رفتار درمانی و گفتار درمانی را با چشم شان ببینند و جلسات درمانی مانند سرمشق والدین باشد و تکلیف آن ها به صورت تمرین مستمر با کودک در منزل انجام می شود. این موجب تغییر رفتار والدین نسبت به کودک می شود. از هر یک ساعت جلسه ی درمان ۱۵ دقیقه مشاوره صورت می گیرد. و این مشاوره در خود جلسه ی درمان انجام می شود و نه در بیرون از جلسه ی درمان. اکنون در ایران این رویکرد باید تغییر پیدا کند. نقش مادر یه عنوان یک نقش محوری در درمان اُتیسم است و مادر بخشی از مصدومیت تلقی می شود. در مرحله ی نخست باید دید که خود مادر نیاز به توان مند شدن دارد یا نه؟ در ایران اگر کسی از درمان گرها پدر و مادر را وارد پروسه ی درمان می کند، بر اساس خلاقیت شخصی خود است و خارج از پروتکل های درمانی رسمی است. در رویکرد درمانی باید برای پدر نقش تعریف شود. در وهله ی نخست به پدر و مادر و خانواده و جامعه باید آموخت که اُتیسم نوعی متفاوت از زندگی است. اُتیسم بیماری نیست، کودک اُتیستیک متفاوت به دنیا آمده است چون ساختار نورولوژیک (عصب شناختی) او با دیگران متفاوت است. به جز ساختار نورولوژیک ساختار حسی اش با ما متفاوت است. الان در دنیا روی این مساله تاکید می کنند که اُتیسم را اختلال ببینیم نه یک بیماری همچنین در ادبیات جدید دانش اتیسم تاکید می شود که حتی نگوئیم اختلال بگوئیم تفاوت که البته مخالفانی دارد زیرا یکی از عوارض آن مشکل دریافت خدمات بیمه ای خواهد بود چون از حوزه اختلالات خارج می شود. مهمترین حوزه ی آسیب در این افراد اتیستیک حوزه ی تعامل این افراد است که در مقایسه با انسان های دیگر دچار بیشترین ضعف است. برای تعیین رویکرد درمانی کودک، همچنین باید ارزیابی دیگری را بعمل آوریم و آن اینکه او در چه گروهی از تقیسم بندی گروه های نظام مند، همدلانه و مرد یا زن پسند بودن قراردارد. در مرحله ی بعد ارزیابی والدین اهمیت دارد. توجه به آلام مادر، در نظر گرفتن والدین به ویژه مادر به عنوان بخشی از درد. باید اول دید وضع مادر چه طور است و به پدر گفت که اگر علائم فرسودگی روانی در مادر وجود دارد باید پدر متوجه وضعیت شود. نخست مادر باید به وضعیت ثبات برسد. در بخش درمان، مدارا و مدیریت رویدادهای داخل منزل اهمیت می یابد. مدیریت مادر و تدریجا تبدیل کردن وی به یک مادر مدیر، توجه به مشکلات پدر، نقش پدر در برنامه هفتگی کودک و مادر، بررسی نوع و میزان رابطه کوک- مادر، بررسی نوع و میزان رابطه کودک- پدر از موضوع های مورد توجه است. پدرباید حداقل هفته ای یک بار پسر را به استخر ببرد و این را یک جلسه ی درمانی بداند. از نقش های دیگر پدر این است که کودک را از مادر جدا کند. همچنین باید ساعتی را درهفته معین کند که کودک را جایی بگذارد و با مادر به پارک یا سینما یا حتی قدم زدن ساده برود و در آن مدت فقط درمورد خود و همسرش صحبت کند و حتی در مورد مشکلاتشان با کودک اتیستیک صحبتی نکند. یکی دیگر از بحث ها مدیریت حسی عاطفی است. همه جانبه باید جلو رفت و با مدیریت اولویت ها نحوه ی نگرش به اُتیسم باید تغییر کند. در این جا نخست بررسی شاخص ها و در مورد والدین ، سابقه ی روابط پدر و مادر با یکدیگر و کود ک و نحوه ی نگرش آن ها ، نوع رابطه ی حسی، تعداد ساعت های رها شدگی، نوع رابطه ی عاطفی و میزان استفاده از خشونت های فیزیکی هم باید در مراحل مختلف زندگی یک کودک اتیستیک باید موردتوجه قرار گیرد. فراموش نکنیم که برای این بچه ها همیشه تهدید بهتر از تنبیه جواب می دهد. در بخش دوم این همایش اساتید شرکت کننده به پرسش های والدین و خانواده ها درباره ی مهمترین مشکلات آن ها و فرزندان شان پاسخ دادند “مادران کودکان اوتسیستیک باید بسیار تحت حمایت قرار بگیرند که با روحیه بالا و حوصله خوب به درمان بپردازند. حمایت عاطفی پدر فرزند و گذراندن وقتی فقط مختص زن و شوهر مثل سوپاپ اطمینانی است که در لحظات سخت نیروی اطمینان بخش است. عشق مهمترین نیروی درمان در اختلال اوتیسم است.” اینها آخرین جملاتی بودند که آقای مصباح انصاری در پایان سخنرانی خود به آن اشاره کرد و در انتهای سخنرانی اول خود بر تاثیر روابط نزدیک خانواده در درمان اختلال اوتیسم تاکید کردند. پس از سخنرانی آقای انصاری بیرون در سالن کنفرانس با یکی از مادران مشغول گفت و گو شدند و این گفت و گوی کوتاه پس از مدتی تبدیل به جمعی ۷-۸ نفره شد که ابراز نگرانی های مادران و تشکر از سخنرانی کاربردی ایشان، نشان از تاثیر خوب این نشست و بویژه سخنرانی آقای انصاری در کارگاه آموزشی داشت. سوالات اکثر مادران و دغدغه های آنان بیشتر حول محور سوالات کاربردی در نحوه برخورد با کودکان و مراحل اثر گذاری تمرینات در پیشرفت ارتباطی کودکان بود. مکالماتی که به مطرح شدن سوالاتی انجامید که در نهایت در نشست پرسش و پاسخ بطور عام مطرح شد و بیشتر خانواده ها از پاسخ ها استفاده کردند. سوالاتی مانند:  تاثیر دارو بر کودکان و لزوم استفاده از دارو در آرام کردن کودکان پر جنب و جوش یا عصبی طیف اوتیسم پاسخ: بسیاری از داروها مانند ریتالین تاثیر کوتاه مدت در حد ۴-۵ ساعت داشته و به عوارض جانبی آن باید توجه داشت مثلا ریسپریدون ممکن است تاثیرنامناسبی بر آنزیم های کبد بگذارد همچنین برخی از این داروها اعتیاد به خود دارو نیز ایجاد میکنند. حتی الامکان بهتر است با مشاوره روش PRT و از طریق برقراری ارتباط مناسب مشکلات رفتاری کودکان را حل کنیم. البته در صورت نیاز و تشخیص پزشک باید حتما داروها سر وقت مصرف شوند اما نباید فراموش کرد که دارودرمانی اولین راه حل نیست مگر آنکه اختلالات یا بیماریهای همراه با اتیسم همانند تشنج وجود داشته باشد.  راه های ارتباطی مناسب در مواقع خاص رفتاری کودکان که منجر به دریافت پاسخ مناسب در پروسه درمانی می شود پاسخ: روش درمانی PRT دقیقا بر اساس همین راه های ارتباطی و ایجاد موقعیت های مناسب آموزشی برای تغییر رفتار کودک و افزایش تمرکز او پایه گذاری شده است. در توضیح روش های درمانی آقای انصاری طی سخنرانی کامل خود به توضیح این روش پرداختند و اضافه کردند که این روش درمحیط ها و موقعیت های ساده و طبیعی زندگی قابل اجراست.  گفتار درمانی در روش PRT و چگونگی استفاده از این روش در ارتباطات میان کودکان و مادران در محیط منزل پاسخ: آقای انصاری به این پرسش این گونه پاسخ دادند و تاکید کردند دایره لغات کودکان و کاربرد آنان باید توسط یک گفتار درمان بررسی شود و همچنین استفاده از لیست علایق کودک مانند بازی های مورد علاقه یا شخصیت های کارتونی یا اشعار موسیقی های مورد علاقه در بیرون کشیدن کلمات از زبان کودک بسیار تاثیر گذار است و این دقیقا کاری است که روش PRT بر روی آن تمرکز دارد: استفاده از لیست علایق کودک درجهت بهبود ارتباطات رفتاری و گفتاری کودک  بهترین روش در ارتقاء تمرکز و آموزش کودکان دارای اختلال اوتیسم پاسخ: برقراری ارتباط صمیمی و عاشقانه بیشتر میان مادر و کودک و همراهی روش های آموزشی مربیان در مراکز درمانی با ارتباطات خانواده در منزل، تکرار و ارتقاء آموزش ها به مرور زمان و صبر در آموزش، همراهی خانواده با درمانگر و حضور مادر یا پدر در جلسات درمانی همراه فرزند و بسیاری از موارد دیگر که در روش های مختلف درمانی مد نظر قرار می گیرد.  تاثیر موسیقی در درمان و تفاوت موسیقی کلاسیک بی کلام و موسیقی دارای ملودی و شعر بر درمان کودکان و چگونگی استفاده از آن در گفتار کودکان پاسخ:آقای انصاری در خصوص تفاوت موسیقی کلاسیک و موسیقی با کلام و شعر گفتند باید توجه داشت اینکه گفته می شود سی دی ها و ترانه های مورد علاقه کودک را از دسترسش دور کنید و فقط موسیقی کلاسیک گوش کند باور نادرستی است بلکه بالعکس باید از موسیقی ها و ترانه ها و شعرهای مورد علاقه کودک در جهت گرفتن تعامل و گفتار بهره جست . در راستای استفاده از موسیقی اولویت با کودک است و زمان های شنیدن موسیقی های مورد علاقه بهترین زمان برای دریافت کلام از کودک و استفاده ابزاری از کلمات کلیدی بکار رفته در اشعار و ترانه های موسیقی در آموزش به کودک است. بطور مثال آموزش باران در آهنگی که در ملودی از راه رفتن زیر باران گفته شده میتواند عنصر معنی دار در ذهن ایجاد کند که زمان باریدن باران به یاد آن موسیقی بیفتد و این روش می تواند یکی از بهترین راهها برای آموزش کلمات در موقعیت های کاربردی آنان باشد. هیچ اجباری از استفاده از موسیقی لایت در درمان نیست.  علت لجبازی کودکان اوتیستیک یا آسپرگر و راه های برخورد با آنان پاسخ: این مشکل توسط بسیاری از مادران مطرح گردید که آقای انصاری در توضیح آن گفت: نکته اساسی این است که یک کودک با ساختار عصب شناختی و حسی و عاطفی و شناختی متفاوت در خانواده ای که همه اعضای آن با او فرق دارند بدنیا آمده و هیچ کس نمی داند که چگونه باید با او ارتباط برقرار کند و او نیز نمی داند که چگونه باید با بقیه ارتباط بگیرد طبیعی است که تداوم این رونددرکوتاه مدت منجر به لجبازی و کج رفتاری و حتی پرخواشگری کودک خواهد شد. نقطه شروع: آغاز نوعی تعامل از جنس متفاوت از سوی مادر و سپس از سوی بقیه اعضای خانواده است اصطلاحا می گویند قلق ارتباط گیری با این کودک متفاوت است و این نیاز به آموزش حضوری دارد. این نابهنجاری های رفتاری از سوی کودک اغلب برای جلب توجه مادر و تعامل خواهی از او اتفاق می افتد و علت اصلی این است که کودک روش درست و مناسب برای جلب توجه مادر را بلد نیست. اگر نحوه برقراری این تعامل از سوی مادر بر پایه آموزش های مورد نظر در PRT انجام پذیرد رفتار کودک بتدریج بهنجار شده و کودک نحوه برقراری تعامل را می آموزد. نباید فراموش کرد که در طی دوره های درمانی باید با صبوری، محبت و قاطعیت اعضای خانواده بصورت مثبت به سمت تغییر رفتار و افزایش گفتار تعاملی کودک حرکت کرد.  روش آرام کردن کودکان اوتیستیک در جمع خانواده چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟ پاسخ: دکتر تبریزی در سخنرانی خود به این مشکل اشاره کردند که اغلب والدین نمی توانند در جشن ها و میهمانی ها شرکت کنند زیرا بی قراری های کودکشان باعث آزار خانواده ها و خستگی بیش از حد خودشان می شود. آقای انصاری در توضیح روش آرام کردن کودکان متفق القول بر این نظر پافشاری کردند که نیاز به آماده سازی فرزند برای حضور در این جلسات و همکاری دیگر اعضاء خانواده برای درک بیشتر کودک بسیار موثر است و کودکانی که نظام مند تر هستند از قبل آمادگی و برنامه کاملی برای تنظیم پیش فرض ذهنی از آنچه قرار است اتفاق بیفتد را دریافت می کنند و این باعث آرامش بیشتر آنان می شود. همچنین تغییر فضای کودک در میهمانی ها و فرصت تخلیه انرژی برای کودک بسیار موثر بوده و بی قراری، تشویش و احساس ناامنی کودک را کمتر می کند.  مدارس مناسب برای کودکان دارای اختلال اوتیسم و ورزش های مناسبی که در مسیر درمان اثر گذار خواهند بود. پاسخ: آقای انصاری تاکید بسیاری بر استفاده خانواده ها از مراکز عادی برای این کودکان داشتند و تاثیر ارتباط با کودکان عادی را در این کودکان بسیار شگفت انگیز و موفق ارزیابی کردند. ایشان تاکید داشتند مراکزی که کودکان دارای اختلالات دیگر در آنها نگهداری می شوند برای برقراری ارتباطات اجتماعی و فردی مناسب نیستند و بهتر است این کودکان در مدارس عادی و غیر انتفاعی با یک مربی همراه حاضر شوند. در خصوص ورزش مناسب آقای انصاری تاکید بسیاری بر شنا و درمان در آب برای این کودکان داشتند و تاثیر آن را بسیار شگرف دانستند و افزودند این کودکان با آب بسیار رفیقند و از همین عامل برای بهبود آنان می توان بهره برد.  تاثیر ارتباط با حیواناتی مانند اسب، دلفین یا سگ در افزایش توانایی ارتباطی کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم پاسخ: آقای انصاری درخصوص تجربه خود در مورد اسب درمانی یا دلفین درمانی گفت: امید زیادی در رابطه تاثیر این ارتباط در بهبود ارتباط انسانی کودکان اوتیستیک وجود ندارد و کسانی که این روش را امتحان کردند از جمله خود من تغییر گسترده ای در کودک مشاهده نکرده اند. اما اگر این امکانات در دسترس باشد بعنوان روش های پیرامونی نه اصلی می توان از آنها بهره برد.  تفاوت میان کمبود تمرکز و تئوری ذهن در چیست و آیا علت و اثرات هر دو یکی است؟ پاسخ: آقای دکتر فرهنگ دوست گفتند ضعف درتئوری ذهن ناشی از عدم توانایی در درک منظور مخاطب و انتخاب پاسخ مناسب است ولی کمبود تمرکز علل متفاوت دیگری دارد که با تئوری ذهن متفاوت است عللی از قبیل: شیطنت و بیش فعالی، کمبود دقت، نقصان مغزی- ادراکی در کودک، مشکلات مفهومی یا بسیاری مشکلات دیگر. در خصوص علل و اثرات نیز دکتر فرهنگ دوست عقیده داشت که گاهی می توانند تداخل داشته باشند و از راه تئوری ذهن تاثیری بر افزایش تمرکز نیز گذاشت ولی بسته به هر کودکی با میزان مشکلات متفاوت، متغیر است  تاثیر اصلاح مشکلات ذهن خوانی در مسائل رفتاری و ارتباطی در کودکان اوتیستیک تا چه حد است؟ پاسخ: آقای دکتر فرهنگ دوست گفتند مشکلات رفتاری و ارتباطی ناشی از عدم درک منظور طرف مقابل شکل میگیرد که ناتوانی در ذهن خوانی از طرف کودک یکی از علل معضلات و ناهنجاری های ارتباطی این کودکان است و مسلماً درمان ها باید بطور کامل صورت بگیرد تا تاثیر مطلوب حاصل شود. اصلاح مشکل ذهن خوانی کودک در رفتارهای اجتماعی او بسیار موثر است.  درمان های موسیقایی در اصلاح تصویر ذهنی تاثیر گذار است یا نه؟ پاسخ: دکتر فرهنگ دوست گفتند تاثیر مستقیم نه به معنای بهبود تصویر ذهنی ولی بطور جانبی و با استفاده ابزاری از موسیقی در موقعیت های خاص مرتب با شعر می توان استفاده ابزاری از موسیقی کرد و تصویر ذهنی کودک را تقویت کرد.  مشکلات ناشی از عدم درک منظور مخاطب که در کودکان اوتیستیک مشاهده می شود آیا در گفتار آنان نیز تاثیر گذار است و آیا گفتار درمانی به درمان این مشکل خواهد انجامید؟ پاسخ: دکتر فرهنگ دوست گفتند تئوری ذهن تاثیر مستقیمی بر کلام کودک دارد و درمان آن تاثیر بسزایی در توسعه مهارت های گفتاری – زبانی کودک ایجاد میکند. پاسخ: آقای انصاری به این پرسش این گونه پاسخ دادند و تاکید کردند دایره لغات کودکان و کاربرد آنان باید توسط یک گفتار درمان بررسی شود و همچنین استفاده از لیست علایق کودک مانند بازی های مورد علاقه یا شخصیت های کارتونی یا اشعار موسیقی های مورد علاقه در بیرون کشیدن کلمات از زبان کودک بسیار تاثیر گذار است و این دقیقا کاری است که روش PRT بر روی آن تمرکز دارد: استفاده از لیست علایق کودک درجهت بهبود ارتباطات رفتاری و گفتاری کودک