CELEX: 62009CJ0347
Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών
Ελευθερία εγκαταστάσεως
Εθνική ρύθμιση που προβλέπει μονοπώλιο εκμεταλλεύσεως διαδικτυακών τυχερών παιχνιδιών καζίνου
Προϋποθέσεις επιτρεπτού
Επεκτατική εμπορική πολιτική
Έλεγχοι επί των επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στον τομέα των τυχερών παιχνιδιών διενεργούμενοι σε άλλα κράτη μέλη
Παραχώρηση του μονοπωλίου σε εταιρία ιδιωτικού δικαίου
Δυνατότητα παραχωρήσεως του μονοπωλίου μόνο σε κεφαλαιουχικές εταιρίες που έχουν την εταιρική έδρα τους στο εθνικό έδαφος
Απαγόρευση, για τον κάτοχο της άδειας μονοπωλίου, να συστήσει θυγατρική εκτός του κράτους μέλους εγκαταστάσεως

Ladbrokes Betting & Gaming και Ladbrokes International, σκέψη 29).
Δεδομένου ότι ο σκοπός προστασίας των καταναλωτών από την εξάρτησή τους από τα τυχερά παιχνίδια δεν συμβιβάζεται κατ’ αρχήν
εύκολα με την πολιτική επεκτάσεως των τυχερών παιχνιδιών, η οποία χαρακτηρίζεται κυρίως από την εισαγωγή νέων παιχνιδιών και
τη διαφημιστική προβολή αυτών, τέτοιου είδος πολιτική μπορεί να θεωρηθεί συνεπής μόνον αν οι παράνομες δραστηριότητες είναι
σημαντικών διαστάσεων και τα ληφθέντα μέτρα αποσκοπούν στη χειραγώγηση της επιθυμίας των καταναλωτών εντός νόμιμων πλαισίων
(προπαρατεθείσα απόφαση Ladbrokes Betting & Gaming και Ladbrokes International, σκέψη 30).
Εν πάση περιπτώσει, η διαφήμιση, την οποία ενδεχομένως χρησιμοποιεί ο φορέας του κρατικού μονοπωλίου, πρέπει να παραμένει
ποσοτικώς ελεγχόμενη και να περιορίζεται αυστηρώς σε ό,τι απαιτείται προκειμένου να κατευθυνθούν οι καταναλωτές προς τα ελεγχόμενα
δίκτυα παιγνίων. Αυτή η διαφήμιση δεν θα πρέπει, αντιθέτως, να αποσκοπεί στην ενίσχυση της φυσικής ροπής των καταναλωτών προς
τα τυχερά παιχνίδια μέσω της ενθαρρύνσεως της ενεργού συμμετοχής τους σε αυτά, καθιστώντας μεταξύ άλλων κοινότοπα τα τυχερά
παιχνίδια ή προβάλλοντας μια θετική εικόνα σε σχέση με το γεγονός ότι τα πραγματοποιούμενα έσοδα προορίζονται για δραστηριότητες
γενικού συμφέροντος, ή ακόμα αυξάνοντας τη δύναμη έλξεως των παιγνίων μέσω διαφημιστικών μηνυμάτων που προβάλλουν παραπλανητικώς
σημαντικά κέρδη (προπαρατεθείσα απόφαση Stoß κ.λπ., σκέψη 103).
Πρέπει ειδικότερα να γίνει διάκριση μεταξύ των στρατηγικών του δικαιούχου του μονοπωλίου οι οποίες έχουν ως μοναδικό σκοπό
να πληροφορηθούν οι ενδεχόμενοι πελάτες την ύπαρξη των προϊόντων και αποσκοπούν στο να εξασφαλιστεί η δέουσα πρόσβαση σε τυχερά
παιχνίδια με την κατεύθυνση των παικτών εντός ελεγχόμενων πλαισίων και των στρατηγικών εκείνων που υπαγορεύουν και ενθαρρύνουν
την ενεργό συμμετοχή σε τέτοια παιχνίδια. Πρέπει επομένως να γίνει διάκριση μεταξύ της περιοριστικής εμπορικής πολιτικής,
στόχος της οποίας είναι η προσέλκυση του κοινού ή η διατήρηση της υπάρχουσας αγοράς, προς όφελος του οργανισμού στον οποίο
παραχωρήθηκε η άδεια του μονοπωλίου, και της επεκτατικής εμπορικής πολιτικής, στόχος της οποίας είναι η αύξηση της συνολικής
αγοράς δραστηριοτήτων τυχερών παιχνιδιών.
Όσον αφορά τη συμβατότητα με το άρθρο 49 ΕΚ των ειδικών περιορισμών που επιβλήθηκαν στον κάτοχο της άδειας μονοπωλίου
Το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινιστεί εάν συνάδουν προς το άρθρο 49 ΕΚ ορισμένοι ειδικοί περιορισμοί
που επιβάλλει στον κάτοχο της άδειας του μονοπωλίου η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση, όσον αφορά τη νομική μορφή του,
το ύψος του εταιρικού κεφαλαίου του, την τοποθεσία της έδρας του και τη δυνατότητα συστάσεως θυγατρικών σε κράτη μέλη διαφορετικά
από εκείνο στο οποίο έχει την έδρα του ο κάτοχος της άδειας.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί εισαγωγικά, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 97 των προτάσεών του, ότι, στον
βαθμό που το μονοπώλιο συνιστά ένα εξαιρετικά περιοριστικό μέτρο, πρέπει να αποσκοπεί στη διασφάλιση ενός ιδιαιτέρως υψηλού
επιπέδου προστασίας των καταναλωτών και πρέπει, επομένως, να συνοδεύεται από τη δημιουργία ενός κανονιστικού πλαισίου ικανού
να εγγυηθεί ότι ο κάτοχος της άδειας του εν λόγω μονοπωλίου θα είναι πράγματι σε θέση να επιδιώξει, κατά συνεπή και συστηματικό
τρόπο, τους καθορισθέντες σκοπούς, μέσω μιας προσφοράς υπολογιζόμενης ποσοτικώς και διαμορφούμενης ποιοτικώς σε συνάρτηση
με τους εν λόγω σκοπούς, καθώς και υποκείμενης σε αυστηρό έλεγχο εκ μέρους των δημοσίων αρχών (προπαρατεθείσες αποφάσεις Stoß
κ.λπ., σκέψη 83, και Zeturf, σκέψη 58).
Επομένως, η επιβολή ορισμένων περιορισμών στον κάτοχο της άδειας μονοπωλίου στον τομέα των τυχερών παιχνιδιών όχι μόνο συνάδει,
κατ’ αρχήν, με το δίκαιο της Ένωσης, αλλά και απαιτείται από αυτό. Οι περιορισμοί αυτοί πρέπει, περαιτέρω, να μην αντιβαίνουν
στις απαιτήσεις που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης όσον αφορά την αναλογικότητά τους, ειδικότερα να μπορούν να εξασφαλίσουν
ότι οι σκοποί που επιδιώκει η δημιουργία του καθεστώτος μονοπωλίου θα επιτευχθούν και ότι δεν θα υπάρξει υπέρβαση του αναγκαίου
για την επίτευξή τους μέτρου. Μολονότι ο έλεγχος αυτός απόκειται κατ’ αρχήν στο αιτούν δικαστήριο, οι ακόλουθες παρατηρήσεις
μπορούν να είναι χρήσιμες συναφώς.
–       Ως προς τη νομική μορφή και το ύψος του εταιρικού κεφαλαίου του κατόχου της άδειας μονοπωλίου
Όπως προκύπτει από το άρθρο 14, παράγραφος 2, σημεία 1 και 3, του GSpG, ο κάτοχος της άδειας μονοπωλίου εκμεταλλεύσεως ηλεκτρονικών
λαχειοφόρων αγορών πρέπει, αφενός, να είναι κεφαλαιουχική εταιρία και, αφετέρου, να διαθέτει εταιρικό ή καταβεβλημένο ονομαστικό
κεφάλαιο τουλάχιστον 109 000 000 ευρώ.
Κατά την Αυστριακή Κυβέρνηση, η προϋπόθεση σχετικά με τη νομική μορφή ανταποκρίνεται στη βούληση να επιβληθεί στον κάτοχο
της άδειας του μονοπωλίου μια διαφανής εταιρική δομή για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες
και την πρόληψη της απάτης. Υπογραμμίζει ότι η νομοθεσία της Ένωσης προβλέπει την ίδια απαίτηση τηρήσεως ειδικής νομικής μορφής
στον τομέα των ασφαλίσεων. Όσον αφορά το ύψος του εταιρικού κεφαλαίου, η εν λόγω κυβέρνηση υποστηρίζει ότι είναι ανάλογο με
το ποσό των χρημάτων τα οποία ο κάτοχος της άδειας του μονοπωλίου μπορεί να υποχρεωθεί να καταβάλει στα διάφορα παιχνίδια
που επιτρέπεται να προτείνει διαδικτυακά, δεδομένου ότι αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν ένα τζακ ποτ πολλών εκατομμυρίων.
Οι Dickinger και Ömer, αντιθέτως, προβάλλουν ότι το απαιτούμενο εταιρικό κεφάλαιο ύψους 109 000 000 ευρώ είναι δυσανάλογο
σε σχέση με το κεφάλαιο που απαιτείται για τη σύσταση χρηματοπιστωτικού ιδρύματος, το οποίο, στην Αυστρία, ανέρχεται σε 5 000 000
ευρώ.
Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο με τη σκέψη 30 της προπαρατεθείσας αποφάσεως Engelmann, η απαίτηση να έχουν οι επιχειρηματίες
στον τομέα των τυχερών παιχνιδιών συγκεκριμένη νομική μορφή μπορεί, λόγω των υποχρεώσεων που υπέχουν ορισμένα είδη εταιριών,
ειδικότερα όσον αφορά την εσωτερική τους οργάνωση, την τήρηση των λογαριασμών τους, τους ελέγχους στους οποίους δύνανται να
υποβληθούν και τις σχέσεις τους με τους τρίτους, να δικαιολογείται από τον σκοπό της αποτροπής της νομιμοποιήσεως εσόδων από
παράνομες δραστηριότητες και της αποτροπής της απάτης, τον οποίο επικαλείται εν προκειμένω η Αυστριακή Κυβέρνηση.
Ομοίως, η απαίτηση υπάρξεως ενός αρκετά μεγάλου εταιρικού κεφαλαίου μπορεί να αποβεί χρήσιμη για να διασφαλιστεί η οικονομική
δυνατότητα του επιχειρηματία και να υπάρξουν εγγυήσεις για το ότι είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις που ενδέχεται
να ανακύψουν έναντι των παικτών που κερδίζουν. Ωστόσο, πρέπει να υπομνησθεί ότι η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας απαιτεί,
ιδίως, ο επιβληθείς περιορισμός να μην υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού. Στο αιτούν
δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει, εξετάζοντας τις λοιπές δυνατότητες διασφαλίσεως της εκ μέρους του επιχειρηματία καταβολής
στους παίκτες των ποσών που κερδίζουν, τον αναλογικό χαρακτήρα αυτής της απαιτήσεως.
–       Όσον αφορά τον προσδιορισμό του τόπου στον οποίο πρέπει να έχει την έδρα του ο κάτοχος της άδειας μονοπωλίου
Το άρθρο 14, παράγραφος 2, σημείο 1, του GSpG προβλέπει ότι ο κάτοχος της άδειας μονοπωλίου εκμεταλλεύσεως λαχειοφόρων αγορών
πρέπει να έχει την εταιρική έδρα του στο εθνικό έδαφος.
Όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 120 των προτάσεών του, η προϋπόθεση αυτή συνιστά μέτρο που εισάγει δυσμενή
διάκριση και μπορεί να είναι δικαιολογημένη μόνο για κάποιον από τους λόγους του άρθρου 46 ΕΚ, δηλαδή την προστασία της δημοσίας
τάξεως, της δημόσιας ασφάλειας ή της δημόσιας υγείας.
Η Αυστριακή Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η ύπαρξη εταιρικής έδρας εντός του εθνικού εδάφους είναι απαραίτητη για την αποτελεσματική
παρακολούθηση των διαδικτυακών τυχερών παιχνιδιών και ότι οι αυστριακές αρχές δεν έχουν τις ίδιες δυνατότητες ελέγχου όταν
πρόκειται για επιχειρηματίες εγκατεστημένους σε άλλα κράτη μέλη. Υποστηρίζει επίσης ότι η παρουσία ενός κρατικού επιτρόπου
στα όργανα εποπτείας του κατόχου της άδειας επιτρέπει στις αρμόδιες εθνικές αρχές να παρακολουθούν αποτελεσματικά τις αποφάσεις
και τη διαχείριση του κατόχου της άδειας του μονοπωλίου. Οι εν λόγω αρχές θα είναι έτσι σε θέση να γνωρίζουν τις αποφάσεις
του κατόχου της άδειας πριν από την εφαρμογή τους και να αντιταχθούν σε αυτές, εφόσον έρχονται σε αντίθεση με τους σκοπούς
της εθνικής πολιτικής στον τομέα των τυχερών παιχνιδιών. Κατά την κυβέρνηση αυτή, οι εν λόγω αρχές δεν έχουν τις ίδιες δυνατότητες
όταν πρόκειται για επιχείρηση εγκατεστημένη σε άλλο κράτος μέλος.
Όπως επισημαίνεται στη σκέψη 53 της παρούσας αποφάσεως, οι Dickinger και Ömer καθώς και η Κυβέρνηση της Μάλτας, στηριζόμενοι
ειδικότερα στο άρθρο 14, παράγραφος 5, του GSpG, προβάλλουν αντιθέτως ότι κύριος σκοπός της επίμαχης νομοθεσίας είναι η αύξηση
των φορολογικών εσόδων από τα τυχερά παιχνίδια. Μολονότι η ερμηνεία της διατάξεως αυτής εμπίπτει στην αρμοδιότητα του αιτούντος
δικαστηρίου, επιβάλλεται εν πάση περιπτώσει η διαπίστωση ότι ένα σύστημα παραχωρήσεως αδειών που στηρίζεται στο κριτήριο της
μεγιστοποιήσεως των εσόδων για το Δημόσιο, το οποίο θέτει συστηματικά σε μειονεκτική θέση τους επιχειρηματίες που είναι εγκατεστημένοι
σε άλλα κράτη μέλη εκτός της Δημοκρατίας της Αυστρίας εκ μόνου του γεγονότος ότι ο επιχειρηματίας που έχει την εταιρική έδρα
του στην Αυστρία ενδέχεται να καταβάλει περισσότερους φόρους στην Αυστρία από τον επιχειρηματία που είναι εγκατεστημένος σε
άλλο κράτος μέλος, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως συμβατό με το δίκαιο της Ένωσης.
Όσον αφορά ειδικότερα τον σκοπό του ελέγχου και της εποπτείας του κατόχου της άδειας μονοπωλίου και το επιχείρημα της Αυστριακής
Κυβερνήσεως ότι είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί ο αποτελεσματικός έλεγχος των επιχειρηματιών, ιδίως με την παρουσία κρατικών
επιτρόπων, πρέπει να υπομνησθεί ότι κατά πάγια νομολογία η έννοια της δημοσίας τάξεως, αφενός, προϋποθέτει πραγματική και
επαρκώς σοβαρή απειλή που θίγει θεμελιώδες συμφέρον της κοινωνίας και, αφετέρου, πρέπει να ερμηνεύεται στενά, δεδομένου ότι
συνιστά δικαιολογητικό λόγο παρεκκλίσεως από θεμελιώδη αρχή της Συνθήκης (βλ., συναφώς, αποφάσεις της 18ης Μαΐου 1982, 115/81
και 116/81, Adoui και Cornuaille, Συλλογή 1982, σ. 1665, σκέψη 8, Calfa, προπαρατεθείσα, σκέψεις 21 και 23, της 20ής Νοεμβρίου
2001, C‑268/99, Jany κ.λπ., Συλλογή 2001, σ. I‑8615, σκέψη 59, καθώς και της 22ας Δεκεμβρίου 2008, C‑161/07, Επιτροπή κατά
Αυστρίας, Συλλογή 2008, σ. I‑10671, σκέψη 35 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Συνεπώς, στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να καθορίσει, πρώτον, εάν οι σκοποί που επικαλείται η Αυστριακή Κυβέρνηση μπορούν
να εμπίπτουν στην έννοια αυτή και, δεύτερον, ενδεχομένως, εάν η επίμαχη στη υπόθεση κύριας δίκης υποχρέωση που αφορά την εταιρική
έδρα πληροί τα κριτήρια της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας που θέτει η νομολογία του Δικαστηρίου.
Το αιτούν δικαστήριο πρέπει να εξακριβώσει, ιδίως, εάν υπάρχουν και άλλα μέσα, λιγότερο περιοριστικά, για να εξασφαλιστεί
ένα επίπεδο ελέγχου των δραστηριοτήτων των επιχειρηματιών που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη αντίστοιχο με εκείνο
που υφίσταται για τους επιχειρηματίες που είναι έχουν την έδρα τους στην Αυστρία.
–       Ως προς την απαγόρευση συστάσεως θυγατρικών με έδρα σε άλλα κράτη μέλη
Δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 1, του GSpG, ο κάτοχος της άδειας δεν έχει δικαίωμα να συστήσει θυγατρικές εκτός Αυστρίας.
Κατά την Αυστριακή Κυβέρνηση, η απαγόρευση αυτή συγκεκριμενοποιεί απλώς την αντίληψη ότι αρμόδιο για τη ρύθμιση της εκμεταλλεύσεως
των τυχερών παιχνιδιών στο έδαφός του είναι το οικείο κράτος μέλος.
Ωστόσο, η ελευθερία κάθε κράτους μέλους να ρυθμίσει την εκμετάλλευση των τυχερών παιχνιδιών στο έδαφός του δεν συνιστά, καθεαυτή,
θεμιτό σκοπό γενικού συμφέροντος ικανό να δικαιολογήσει περιορισμό των θεμελιωδών ελευθεριών που κατοχυρώνει η Συνθήκη.
Συνεπώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι δεν προβλήθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου καμία νόμιμη δικαιολογία για την επίμαχη στην
κύρια δίκη απαγόρευση που επιβλήθηκε στον κάτοχο της άδειας μονοπωλίου να συστήσει θυγατρικές εκτός Αυστρίας.
Ως προς τη διενέργεια ελέγχων των κατόχων της άδειας τυχερών παιχνιδιών σε άλλα κράτη μέλη
Στο πλαίσιο της υποθέσεως της κύριας δίκης, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν οι έλεγχοι των κατόχων της άδειας τυχερών παιχνιδιών
που διενεργούνται σε άλλα κράτη μέλη είναι λυσιτελείς για την εκτίμηση της αναλογικότητας της επιλογής του εθνικού νομοθέτη
να δημιουργήσει μονοπώλιο στον τομέα των διαδικτυακών τυχερών παιχνιδιών καζίνου.
Όπως προκύπτει από τη διατύπωση του τρίτου ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο λαμβάνει ως αφετηρία, αφενός, ότι τα πολιτικής
φύσεως συμφέροντα που επικαλείται το κράτος μέλος υποδοχής, δηλαδή η Αυστριακή Δημοκρατία, για να δικαιολογήσει τον επίμαχο
στην κύρια δίκη περιορισμό στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών ελήφθησαν επαρκώς υπόψη στο κράτος μέλος εγκαταστάσεως, εν προκειμένω
τη Δημοκρατία της Μάλτας, και, αφετέρου, ότι οι ισχύουσες διατάξεις στο κράτος μέλος αυτό είναι εξίσου αυστηρές, αν όχι και
αυστηρότερες, από εκείνες που ισχύουν στο κράτος μέλος υποδοχής.
Η Κυβέρνηση της Μάλτας υποστηρίζει, στο πλαίσιο αυτό, ότι το κράτος της Μάλτας ήταν το πρώτο που ανέπτυξε ένα ρυθμιστικό σύστημα
ειδικά σχεδιασμένο για τον έλεγχο και την εποπτεία των διαδικτυακών τυχερών παιχνιδιών το οποίο, μολονότι βασίζεται στις ίδιες
αρχές και έχει τους ίδιους σκοπούς με τις αρχές και τους σκοπούς που χαρακτηρίζουν τη ρύθμιση των παραδοσιακών δικτύων διαθέσεως
στην αγορά των υπηρεσιών αυτών, έχει σχεδιαστεί με σκοπό να ανταποκριθεί στους εγγενείς κινδύνους που συνδέονται με αυτά τα
σύγχρονα συστήματα εκμεταλλεύσεως. Οι έλεγχοι που διενεργούνται στο έδαφος της Μάλτας υπερβαίνουν μεταξύ άλλων την επιφανειακή
εξέταση που διενεργήθηκε στο Γιβραλτάρ στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η προπαρατεθείσα απόφαση Liga Portuguesa de Futebol
Profissional και Bwin International.
Εξάλλου, οι Dickinger και Ömer, καθώς και η Κυβέρνηση της Μάλτας, προβάλλουν ότι τα διαδικτυακά τυχερά παιχνίδια μπορούν να
ελεγχθούν αποτελεσματικότερα από τα παραδοσιακά τυχερά παιχνίδια λόγω της ιχνηλασιμότητας όλων των συναλλαγών που πραγματοποιούνται
ηλεκτρονικώς, γεγονός που παρέχει τη δυνατότητα μεταξύ άλλων να εντοπιστούν εύκολα οι προβληματικές ή ύποπτες συναλλαγές.
Περαιτέρω, επειδή είναι απαραίτητο οι καταναλωτές να διαθέτουν τραπεζικό λογαριασμό για την πληρωμή των κερδών, είναι δυνατόν
να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη διαφάνεια σε σχέση με τα παραδοσιακά τυχερά παιχνίδια.
Οι Μαλτέζοι επιχειρηματίες του ομίλου bet‑at‑home.com αποτέλεσαν αντικείμενο αυστηρών ελέγχων εισόδου που συνεπάγονται εξέταση
των επαγγελματικών τους προσόντων και της ακεραιότητάς τους. Οι επιχειρηματίες αυτοί εξακολουθούν να υπόκεινται στον έλεγχο
και στη συνεχή εποπτεία εκ μέρους των αρχών της Μάλτας που είναι αρμόδιες για τη ρύθμιση του εν λόγω τομέα, ιδίως δε της Lotteries
and Gaming Authority. Η αρχή αυτή εφαρμόζει προηγμένα και ισχυρά συστήματα ελέγχου, τα οποία περιλαμβάνουν έλεγχο των προσώπων
που εμπλέκονται, καθώς και των συστημάτων και των διαδικασιών που χρησιμοποιεί ο επιχειρηματίας.
Οι Dickinger και Ömer, καθώς και η Κυβέρνηση της Μάλτας, επικαλούνται πάγια νομολογία του Δικαστηρίου κατά την οποία δεν συνάδει
κατ’ αρχήν με την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών η επιβολή περιορισμών σε παρέχοντα υπηρεσίες για τη διασφάλιση γενικών συμφερόντων,
στο μέτρο που τα συμφέροντα αυτά διαφυλάσσονται ήδη από τους κανόνες στους οποίους υπόκειται ο παρέχων τις υπηρεσίες εντός
του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένος (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 17ης Δεκεμβρίου 1981, 279/80, Webb, Συλλογή
1981, σ. 3305, σκέψη 17· της 23ης Νοεμβρίου 1999, C‑369/96 και C‑376/96, Arblade κ.λπ., Συλλογή 1999, σ. I‑8453, σκέψεις 34
και 35, καθώς και της 22ας Ιανουαρίου 2002, C‑390/99, Canal Satélite Digital, Συλλογή 2002, σ. I‑607, σκέψη 38).
Προβάλλουν, συνεπώς, ότι, εφόσον οι έλεγχοι που διενεργούνται στη Μάλτα αποτελούν εγγύηση για τα επαγγελματικά προσόντα και
την επαγγελματική εντιμότητα των μαλτέζικων θυγατρικών, το άρθρο 49 ΕΚ αντίκειται στον εκ μέρους των αυστριακών αρχών αποκλεισμό
τους από την αγορά της Αυστρίας λόγω της προβαλλόμενης επιδιώξεως του σκοπού της προστασίας των παικτών από απάτες εκ μέρους
των επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στον τομέα των τυχερών παιχνιδιών.
Λαμβανομένων υπόψη του περιθωρίου αυτού αξιολογήσεως και της απουσίας οιασδήποτε σχετικής κοινοτικής εναρμονίσεως, δεν μπορεί,
στην παρούσα φάση εξελίξεως του δικαίου της Ένωσης, να υπάρξει υποχρέωση αμοιβαίας αναγνωρίσεως των αδειών που χορηγούν τα
κράτη μέλη (απόφαση Stoß κ.λπ., προπαρατεθείσα, σκέψη 112). Συγκεκριμένα, δεδομένου ότι η ρύθμιση του τομέα των τυχερών παιχνιδιών
δεν έχει εναρμονισθεί εντός της Ένωσης και δεδομένων των σημαντικών διαφορών μεταξύ των επιδιωκόμενων σκοπών και των επιπέδων
προστασίας που θέτουν οι ρυθμίσεις των διαφόρων κρατών μελών, το γεγονός απλώς ότι ένας επιχειρηματίας προτείνει νομίμως υπηρεσίες
εντός κράτους μέλους, στο οποίο είναι εγκατεστημένος και στο οποίο, κατ’ αρχήν, ήδη πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις και υπόκειται
σε ελέγχους εκ μέρους των αρμόδιων αρχών του δεύτερου αυτού κράτους, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως επαρκής εγγύηση προστασίας
των καταναλωτών του πρώτου κράτους έναντι των κινδύνων διάπραξης απατών και εγκλημάτων, λαμβανομένων υπόψη των δυσκολιών που
ενδέχεται να αντιμετωπίζουν, σε ένα τέτοιο πλαίσιο, οι αρχές του κράτους μέλους εγκαταστάσεως προς αξιολόγηση των επαγγελματικών
προσόντων και της επαγγελματικής εντιμότητας των επιχειρηματιών (προπαρατεθείσα απόφαση Liga Portuguesa de Futebol Profissional
και Bwin International, σκέψη 69).
Εξάλλου, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 46 της παρούσας αποφάσεως, το γεγονός και μόνον ότι ένα κράτος μέλος επέλεξε σύστημα προστασίας
διαφορετικό από εκείνο που υιοθέτησε άλλο κράτος μέλος δεν μπορεί να έχει επίπτωση στην εκτίμηση της αναγκαιότητας και της
αναλογικότητας των διατάξεων που έχουν θεσπιστεί στον τομέα αυτόν. Οι διατάξεις αυτές πρέπει να αξιολογούνται αποκλειστικά
υπό το φως των σκοπών που επιδιώκουν οι αρμόδιες αρχές του ενδιαφερομένου κράτους μέλους και του επιπέδου της προστασίας που
σκοπούν να διασφαλίσουν.
Συγκεκριμένα, τα διάφορα κράτη μέλη δεν διαθέτουν απαραιτήτως τα ίδια τεχνικά μέσα για τον έλεγχο των διαδικτυακών τυχερών
παιχνιδιών και δεν προβαίνουν αναγκαστικά στις ίδιες επιλογές. Μολονότι η Κυβέρνηση της Μάλτας ισχυρίσθηκε ότι η Δημοκρατία
της Μάλτας είναι το πρώτο κράτος μέλος που ανέπτυξε ένα ρυθμιστικό σύστημα ειδικά σχεδιασμένο για τον έλεγχο και την εποπτεία
των διαδικτυακών τυχερών παιχνιδιών, το γεγονός ότι μπορεί να επιτευχθεί ένα συγκεκριμένο επίπεδο προστασίας των καταναλωτών
από απάτες του επιχειρηματία σε ένα συγκεκριμένο κράτος μέλος με την εφαρμογή εξελιγμένων τεχνικών ελέγχου και εποπτείας δεν
επιτρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι το ίδιο επίπεδο προστασίας μπορεί να επιτευχθεί σε άλλα κράτη μέλη που δεν διαθέτουν
αυτά τα τεχνικά μέσα ή δεν έχουν προβεί στις ίδιες επιλογές. Το κράτος μέλος μπορεί, εξάλλου, νομίμως να θελήσει να εποπτεύει
μια οικονομική δραστηριότητα που λαμβάνει χώρα στο έδαφός του, γεγονός που θα ήταν αδύνατο εάν έπρεπε να βασιστεί σε ελέγχους
που διενεργούνται από τις αρχές άλλου κράτους μέλους μέσω ρυθμιστικών συστημάτων τα οποία δεν ελέγχει το ίδιο.
Επομένως, η νομολογία που επικαλούνται οι Dickinger και Ömer, καθώς και η Κυβέρνηση της Μάλτας, κατά την οποία η επιβολή περιορισμών
σε παρέχοντα υπηρεσίες για τη διασφάλιση γενικών συμφερόντων στο μέτρο που τα συμφέροντα αυτά διαφυλάσσονται στο κράτος μέλος
εγκαταστάσεως, δεν έχει εφαρμογή στο παρόν στάδιο εξελίξεως του δικαίου της Ένωσης σε τομέα όπως αυτός των τυχερών παιχνιδιών,
ο οποίος δεν έχει εναρμονιστεί στο πλαίσιο της Ένωσης και στον οποίο τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια όσον
αφορά τους σκοπούς που προτίθενται να επιδιώξουν και το επίπεδο προστασίας που θέτουν.
Επομένως, στο πρώτο και τρίτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι:
Το άρθρο 49 ΕΚ έχει την έννοια ότι:
α)      κράτος μέλος το οποίο επιδιώκει την εξασφάλιση ενός ιδιαιτέρως υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών στον τομέα των τυχερών
παιχνιδιών μπορεί βασίμως να θεωρεί ότι μόνον η δημιουργία μονοπωλίου υπέρ ενός και μοναδικού οργανισμού που υπόκειται σε
αυστηρό έλεγχο εκ μέρους των δημοσίων αρχών μπορεί να παράσχει στις εν λόγω αρχές τη δυνατότητα να ελέγχουν την εγκληματικότητα
που ενυπάρχει στον τομέα αυτόν και να επιδιώκουν την επίτευξη του σκοπού αποτροπής του ενδεχομένου ενθαρρύνσεως υποβολής σε
υπερβολικά υψηλές δαπάνες για τυχερά παιχνίδια και καταστολής της εξαρτήσεως από αυτά κατά αρκούντως αποτελεσματικό τρόπο,
β)      προκειμένου μια εθνική ρύθμιση, η οποία καθιερώνει μονοπώλιο στον τομέα των τυχερών παιχνιδιών παρέχοντας τη δυνατότητα στον
κάτοχο της άδειας του μονοπωλίου να ασκεί επεκτατική πολιτική, να συνάδει με τους σκοπούς της καταπολεμήσεως της εγκληματικότητας
καθώς και της μειώσεως των ευκαιριών συμμετοχής σε παιχνίδια, πρέπει:
–        να στηρίζεται στη διαπίστωση ότι οι εγκληματικές δραστηριότητες και οι ενέχουσες απάτη δραστηριότητες που σχετίζονται με τυχερά
παιχνίδια και η εξάρτηση από τυχερά παιχνίδια αποτελούν πρόβλημα στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους, πρόβλημα το οποίο
θα ήταν δυνατό να αντιμετωπισθεί με την επέκταση των εγκεκριμένων και νομοθετικώς ρυθμιζόμενων δραστηριοτήτων, και
–        να επιτρέπει μόνον τη χρησιμοποίηση λελογισμένης διαφημίσεως και αυστηρώς περιοριζόμενης σε ό,τι απαιτείται προκειμένου να
κατευθυνθούν οι καταναλωτές προς τα ελεγχόμενα δίκτυα παιγνίων,
γ)      το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος επέλεξε σύστημα προστασίας διαφορετικό από εκείνο που υιοθέτησε άλλο κράτος μέλος δεν μπορεί
να έχει επίπτωση στην εκτίμηση της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας των διατάξεων που έχουν θεσπιστεί στον τομέα αυτόν,
οι οποίες πρέπει να αξιολογούνται αποκλειστικά υπό το φως των σκοπών που επιδιώκουν οι αρμόδιες αρχές του ενδιαφερομένου κράτους
μέλους και του επιπέδου της προστασίας που σκοπούν να διασφαλίσουν.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Η επιβολή ποινικών κυρώσεων για την παραβίαση μονοπωλίου εκμεταλλεύσεως τυχερών παιχνιδιών, όπως το μονοπώλιο εκμεταλλεύσεως
παιχνιδιών καζίνου μέσω του Διαδικτύου που προβλέπει η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση, αντιβαίνει στο δίκαιο της Ένωσης,
και ειδικότερα στο άρθρο 49 ΕΚ, εάν η εν λόγω ρύθμιση δεν συνάδει με τις διατάξεις του δικαίου αυτού.
2)
Το άρθρο 49 ΕΚ πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι έχει εφαρμογή σε υπηρεσίες τυχερών παιχνιδιών που παρέχονται μέσω Διαδικτύου
στο έδαφος ενός κράτους μέλους υποδοχής από επιχειρηματία εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος παρά το γεγονός ότι ο επιχειρηματίας
αυτός:
α)      εγκατέστησε στο κράτος μέλος υποδοχής ορισμένη υποδομή, όπως έναν κεντρικό υπολογιστή, και
β)      επικαλείται υπηρεσίες υποστήριξης στον τομέα της πληροφορικής τις οποίες λαμβάνει, προκειμένου να παράσχει τις υπηρεσίες του
σε καταναλωτές στο κράτος μέλος υποδοχής, από παρέχοντα εγκατεστημένο στο ίδιο κράτος μέλος.
3)
Το άρθρο 49 ΕΚ έχει την έννοια ότι:
α)      κράτος μέλος το οποίο επιδιώκει την εξασφάλιση ενός ιδιαιτέρως υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών στον τομέα των τυχερών
παιχνιδιών μπορεί βασίμως να θεωρεί ότι μόνον η δημιουργία μονοπωλίου υπέρ ενός και μοναδικού οργανισμού που υπόκειται σε
αυστηρό έλεγχο εκ μέρους των δημοσίων αρχών μπορεί να παράσχει στις εν λόγω αρχές τη δυνατότητα να ελέγχουν την εγκληματικότητα
που ενυπάρχει στον τομέα αυτόν και να επιδιώκουν την επίτευξη του σκοπού αποτροπής του ενδεχομένου ενθαρρύνσεως υποβολής σε
υπερβολικά υψηλές δαπάνες για τυχερά παιχνίδια και καταστολής της εξαρτήσεως από αυτά κατά αρκούντως αποτελεσματικό τρόπο,
β)      προκειμένου μια εθνική ρύθμιση, η οποία καθιερώνει μονοπώλιο στον τομέα των τυχερών παιχνιδιών παρέχοντας τη δυνατότητα στον
κάτοχο της άδειας του μονοπωλίου να ασκεί επεκτατική πολιτική, να συνάδει με τους σκοπούς της καταπολεμήσεως της εγκληματικότητας
καθώς και της μειώσεως των ευκαιριών συμμετοχής σε παιχνίδια, πρέπει:
–      να στηρίζεται στη διαπίστωση ότι οι εγκληματικές δραστηριότητες και οι ενέχουσες απάτη δραστηριότητες που σχετίζονται με τυχερά
παιχνίδια και η εξάρτηση από τυχερά παιχνίδια αποτελούν πρόβλημα στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους, πρόβλημα το οποίο
θα ήταν δυνατό να αντιμετωπισθεί με την επέκταση των εγκεκριμένων και νομοθετικώς ρυθμιζόμενων δραστηριοτήτων, και
–      να επιτρέπει μόνον τη χρησιμοποίηση λελογισμένης διαφημίσεως και αυστηρώς περιοριζόμενης σε ό,τι απαιτείται προκειμένου να
κατευθυνθούν οι καταναλωτές προς τα ελεγχόμενα δίκτυα παιγνίων,
γ)      το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος επέλεξε σύστημα προστασίας διαφορετικό από εκείνο που υιοθέτησε άλλο κράτος μέλος δεν μπορεί
να έχει επίπτωση στην εκτίμηση της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας των διατάξεων που έχουν θεσπιστεί στον τομέα αυτόν,
οι οποίες πρέπει να αξιολογούνται αποκλειστικά υπό το φως των σκοπών που επιδιώκουν οι αρμόδιες αρχές του ενδιαφερομένου κράτους
μέλους και του επιπέδου της προστασίας που σκοπούν να διασφαλίσουν.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.