CELEX: 62010CJ0010
Παράβαση κράτους μέλους
Ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων
Δυνατότητα απαλλαγής από φόρο των χορηγιών προς νομικά πρόσωπα που ασκούν διδακτική ή ερευνητική δραστηριότητα
Περιορισμός της απαλλαγής από φόρο στα νομικά πρόσωπα με έδρα στην ημεδαπή

της 28ης Σεπτεμβρίου 2006, C‑282/04 και C‑283/04, Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών, Συλλογή 2006, σ. I‑9141, σκέψη 19). Οι
χορηγίες και οι δωρεές περιλαμβάνονται στην ενότητα XI, που τιτλοφορείται «Κινήσεις κεφαλαίων προσωπικού χαρακτήρα», του παραρτήματος
Ι της οδηγίας 88/361.
Εν προκειμένω, ο τροποποιηθείς EStG προβλέπει απαλλαγή από φόρο των προερχόμενων από το κεφάλαιο εκμεταλλεύσεως χορηγιών προς
τους οργανισμούς ερευνητικής και διδακτικής δραστηριότητας που αριθμεί το άρθρο του 4a, σημείο 1, στοιχεία a έως e. Όπως αναγνώρισε
η Δημοκρατία της Αυστρίας κατά την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία, δικαιούχοι των χορηγιών που καθορίζονται στο
εν λόγω άρθρο 4a, σημείο 1, στοιχεία a έως d μπορούν να είναι μόνον οργανισμοί εδρεύοντες στο εν λόγω κράτος.
Συνεπώς, επισημαίνεται ότι το επίμαχο καθεστώς φορολογικών απαλλαγών περιλαμβάνει, για τους φορολογουμένους που πραγματοποιούν
χορηγίες υπέρ οργανισμών ερευνητικής και διδακτικής δραστηριότητας εδρεύοντες σε άλλο κράτος μέλος πλην της Δημοκρατίας της
Αυστρίας, σημαντικότερη φορολογική επιβάρυνση έναντι των οργανισμών που αριθμεί το άρθρο 4a, σημείο 1, στοιχεία a έως d, του
τροποποιηθέντος EStG. Εφόσον η απαλλαγή από φόρο δύναται να επηρεάσει σημαντικά τη στάση του χορηγού, η μη δυνατότητα απαλλαγής
από φόρο των χορηγιών προς οργανισμούς ερευνητικής και διδακτικής δραστηριότητας που εδρεύουν σε άλλα κράτη μέλη πλην της
Δημοκρατίας της Αυστρίας είναι ικανή να αποθαρρύνει τις εκ μέρους των φορολογουμένων χορηγίες υπέρ των οργανισμών αυτών (βλ.,
επ’ αυτού, απόφαση της 27ης Ιανουαρίου 2009, C‑318/07, Persche, Συλλογή 2009, σ. I‑359, σκέψη 38).
Το άρθρο 4a, σημείο 1, στοιχεία a έως d, του τροποποιηθέντος EStG συνιστά, επομένως, περιορισμό στις κινήσεις κεφαλαίων ο
οποίος καταρχήν απαγορεύεται από το άρθρο 56, παράγραφος 1, ΕΚ.
Ωστόσο, κατά το άρθρο 58, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, ΕΚ, το άρθρο 56 EΚ δεν θίγει το δικαίωμα των κρατών μελών «να εφαρμόζουν
τις οικείες διατάξεις της φορολογικής τους νομοθεσίας οι οποίες διακρίνουν μεταξύ φορολογουμένων που δεν βρίσκονται στην ίδια
κατάσταση όσον αφορά […] τον τόπο όπου είναι επενδεδυμένα τα κεφάλαιά τους». Η παρέκκλιση αυτή περιορίζεται από το άρθρο 58,
παράγραφος 3, ΕΚ, το οποίο ορίζει ότι οι προβλεπόμενες στην παράγραφο 1 του άρθρου αυτού εθνικές διατάξεις «δεν μπορούν να
αποτελούν ούτε μέσο αυθαίρετων διακρίσεων ούτε συγκεκαλυμμένο περιορισμό της ελεύθερης κίνησης των κεφαλαίων και των πληρωμών
όπως ορίζεται στο άρθρο 56». Η διαφορετική μεταχείριση που επιτρέπει το άρθρο 58, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, ΕΚ πρέπει, επομένως,
να διακρίνεται από τις απαγορευόμενες από την παράγραφο 3 του ίδιου αυτού άρθρου δυσμενείς διακρίσεις.
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, για να μπορέσει μια εθνική φορολογική ρύθμιση όπως η επίμαχη, η οποία διακρίνει
μεταξύ των ημεδαπών οργανισμών και των οργανισμών που εδρεύουν σε άλλο κράτος μέλος, να θεωρηθεί συμβατή με τις διατάξεις
της Συνθήκης περί ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων, πρέπει η διαφορετική μεταχείριση να αφορά καταστάσεις που αντικειμενικώς
δεν μπορούν να συγκριθούν ή να δικαιολογείται από επιτακτική ανάγκη γενικού συμφέροντος. Επιπλέον, για να δικαιολογηθεί η
διαφορετική μεταχείριση, δεν πρέπει να υπερβαίνει το όριο που είναι αναγκαίο για την επίτευξη του σκοπού της σχετικής ρυθμίσεως
(βλ., επ’ αυτού, αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2006, C‑386/04, Centro di Musicologia Walter Stauffer, Συλλογή 2006, σ. I‑8203,
σκέψη 32, και Persche, σκέψη 41).
Η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστηρίζει, πρώτον, ότι οι αριθμούμενοι στο άρθρο 4a, σημείο 1, στοιχεία a έως d, του τροποποιηθέντος
EStG οργανισμοί δεν μπορούν αντικειμενικώς να συγκριθούν με τους αντίστοιχους οργανισμούς ερευνητικής και διδακτικής δραστηριότητας
που εδρεύουν σε άλλα κράτη μέλη. Συγκεκριμένα, εφόσον το σχετικό με τις επίμαχες χορηγίες φορολογικό καθεστώς οδηγεί σε διαφορετική
μεταχείριση των φορολογουμένων ανάλογα με τον τόπο στον οποίο είναι επενδεδυμένα τα κεφάλαιά τους, η Δημοκρατία της Αυστρίας
εκτιμά ότι η διαφορετική μεταχείριση μεταξύ, αφενός, των Αυστριακών φορολογουμένων που πραγματοποιούν χορηγίες υπέρ των αριθμούμενων
στο άρθρο 4a, σημείο 1, στοιχεία a έως d, του τροποποιηθέντος EStG οργανισμών και, αφετέρου, εκείνων που πραγματοποιούν χορηγίες
υπέρ των αντίστοιχων οργανισμών που εδρεύουν σε άλλα κράτη μέλη επιτρέπεται, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών μεταξύ των δικαιούχων
των εν λόγω χορηγιών.
Κατά τη Δημοκρατία της Αυστρίας, η διαφορά αυτή δικαιολογείται από την επιρροή που ασκεί η δημόσια εξουσία στην Αυστρία στους
αριθμούμενους στο άρθρο 4a, σημείο 1, στοιχεία a έως d, του τροποποιηθέντος EStG οργανισμούς, η οποία δεν υφίσταται στην περίπτωση
των οργανισμών που εδρεύουν σε άλλα κράτη μέλη. Η επιρροή αυτή παρέχει στις δημόσιες αρχές τη δυνατότητα να καθορίσουν τους
σκοπούς γενικού συμφέροντος που ανατίθενται στους αριθμούμενους στη διάταξη αυτή οργανισμούς, να τους κατευθύνουν ενεργά στην
επίτευξη των εν λόγω σκοπών και να παρέμβουν αν οι σκοποί αυτοί δεν εκπληρώνονται.
Επισημαίνεται, συναφώς, ότι, ενώ τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να καθορίσουν τους σκοπούς γενικούς συμφέροντος που επιθυμούν
να προαγάγουν, χορηγώντας φορολογικά προνόμια σε ιδιωτικούς ή δημόσιους οργανισμούς που επιδιώκουν ανιδιοτελώς σκοπούς συνυφασμένους
με τα εν λόγω συμφέροντα και που τηρούν τις σχετικές με την επίτευξη των εν λόγω σκοπών επιταγές, πρέπει να ασκούν την εν
λόγω εξουσία εκτιμήσεως σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης (βλ., υπό την έννοια αυτή, την προαναφερθείσα απόφαση Persche, σκέψη
48). Μολονότι είναι γεγονός ότι οι εθνικές αρχές διαθέτουν επιπλέον μέσα τα οποία τους παρέχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν
και να επηρεάζουν τη συμπεριφορά των οργανισμών που εδρεύουν εντός του αυστριακού εδάφους, σε σχέση με τους οργανισμούς που
εδρεύουν σε άλλο κράτος μέλος, εντούτοις η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν απέδειξε ότι η παρέμβαση αυτή στη διαχείριση των επίμαχων
οργανισμών είναι αναγκαία για την επίτευξη των σκοπών γενικού συμφέροντος στην προαγωγή των οποίων προσβλέπει το εν λόγω κράτος
μέλος.
Μολονότι είναι θεμιτό ένα κράτος μέλος να χορηγεί φορολογικά πλεονεκτήματα μόνο στους οργανισμούς που επιδιώκουν ορισμένους
σκοπούς γενικού συμφέροντος, εντούτοις ένα κράτος μέλος δεν δύναται να εξασφαλίζει τέτοια πλεονεκτήματα αποκλειστικώς στους
οργανισμούς που εδρεύουν στην ημεδαπή (βλ., υπό την έννοια αυτή, προαναφερθείσα απόφαση Persche, σκέψη 44).
Εν προκειμένω, η Δημοκρατία της Αυστρίας επισημαίνει ότι ο σκοπός γενικού συμφέροντος που επιδιώκει το άρθρο 4a, σημείο 1,
του τροποποιηθέντος EStG είναι η προώθηση της θέσεως της Αυστρίας ως φορέα προαγωγής της επιστήμης και της εκπαιδεύσεως. Όπως
επισήμανε η γενική εισαγγελέας με το σημείο 56 των προτάσεών της, ο σκοπός αυτός ορίζεται κατά τέτοιον τρόπο ώστε όλοι σχεδόν
οι ασκούντες ερευνητική και διδακτική δραστηριότητα οργανισμοί που εδρεύουν στην Αυστρία να τον εκπληρώνουν, ενώ κάθε αντίστοιχος
οργανισμός που εδρεύει σε άλλο κράτος μέλος αποκλείεται αυτομάτως από το προνόμιο του επίμαχου φορολογικού πλεονεκτήματος.
Ως εκ τούτου, το μοναδικό κριτήριο που είναι ικανό να εισαγάγει διάκριση μεταξύ των φορολογουμένων που πραγματοποιούν χορηγίες
προς τους εδρεύοντες στην Αυστρία οργανισμούς και εκείνων που πραγματοποιούν χορηγίες προς τους αντίστοιχους οργανισμούς που
εδρεύουν σε άλλο κράτος μέλος είναι στην πραγματικότητα ο τόπος εγκαταστάσεως του δικαιούχου της δωρεάς. Το κριτήριο αυτό
δεν μπορεί εξ ορισμού να αποτελέσει βάσιμο κριτήριο για να εκτιμηθεί αν οι καταστάσεις μπορούν αντικειμενικώς να συγκριθούν
και, ως εκ τούτου, για να αποδειχθεί ότι αντικειμενικώς διαφέρουν μεταξύ τους (βλ., κατ’ αναλογία, όσον αφορά την ελεύθερη
παροχή υπηρεσιών, απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2007, C‑76/05, Schwarz και Gootjes-Schwarz, Συλλογή 2007, σ. I‑6849, σκέψεις
72 και 73).
Συνεπώς, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα της Δημοκρατίας της Αυστρίας ότι η κατάσταση των αριθμούμενων στο άρθρο 4a, σημείο
1, στοιχεία a έως d, του τροποποιηθέντος EStG οργανισμών, αφενός, και των αντίστοιχων οργανισμών ερευνητικής και διδακτικής
δραστηριότητας που εδρεύουν σε άλλα κράτη μέλη, αφετέρου, δεν μπορεί αντικειμενικώς να συγκριθεί και ότι, κατά συνέπεια, δικαιολογείται
η διαφορετική μεταχείριση των υποκείμενων σε φόρο εισοδήματος στην Αυστρία φορολογουμένων με κριτήριο τον τόπο στον οποίο
είναι επενδεδυμένα τα κεφάλαιά τους.
Όσον αφορά, δεύτερον, το επιχείρημα που αντλείται από την ύπαρξη επιτακτικού λόγου γενικού συμφέροντος, το Δικαστήριο έκρινε
βεβαίως, με τη σκέψη 23 της αποφάσεως της 10ης Μαρτίου 2005, C‑39/04, Laboratoires Fournier (Συλλογή 2005, σ. I‑2057), ότι
η προαγωγή της έρευνας και της αναπτύξεως μπορεί να αποτελέσει τέτοιο λόγο, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι μια εθνική ρύθμιση
που εξασφαλίζει το προνόμιο της πιστώσεως φόρου μόνο σε ερευνητικές δραστηριότητες πραγματοποιηθείσες στο οικείο κράτος μέλος
αντίκειται άμεσα στον σκοπό που επιδιώκει η πολιτική της Ένωσης στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής αναπτύξεως. Κατά
το άρθρο 163, παράγραφος 2, ΕΚ, η πολιτική αυτή σκοπεί, μεταξύ άλλων, στην εξάλειψη των φορολογικών εμποδίων στη συνεργασία
στον τομέα της έρευνας και δεν μπορεί, κατά συνέπεια, να εφαρμοσθεί μέσω της εφαρμογής της έρευνας και της αναπτύξεως σε εθνική
κλίμακα. Το ίδιο ισχύει για το σχετικό με τις επίμαχες χορηγίες φορολογικό καθεστώς, στο μέτρο που η Δημοκρατία της Αυστρίας
υποστηρίζει ότι τον ίδιο αυτό σκοπό υπηρετεί ο περιορισμός της δυνατότητας απαλλαγής από φόρο των χορηγιών προς τα αυστριακά
ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια.
Στο μέτρο που η Δημοκρατία της Αυστρίας επικαλείται τον σκοπό περί προαγωγής της εθνικής εκπαιδεύσεως, ακόμη και αν γίνει
δεκτό ότι ο σκοπός αυτός μπορεί να αποτελέσει επιτακτικό λόγο γενικού συμφέροντος ικανό να δικαιολογήσει περιορισμό της ελεύθερης
κυκλοφορίας των κεφαλαίων, εντούτοις, για να δικαιολογηθεί ένα περιοριστικό μέτρο, πρέπει να συνάδει με την αρχή της αναλογικότητας.
Διαπιστώνεται, συναφώς, ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν παρέσχε κανένα επιχείρημα ικανό να αποδείξει ότι ο σκοπός που το
κράτος αυτός επιδιώκει στον οικείο τομέα δεν θα μπορούσε να εκπληρωθεί χωρίς την ύπαρξη της επίδικης διατάξεως και με τη χρήση
λιγότερο δεσμευτικών μέσων όσον αφορά τη δυνατότητα των Αυστριακών φορολογουμένων να επιλέγουν τους δικαιούχους των χορηγιών
που πρόκειται να πραγματοποιήσουν.
Πράγματι, η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστηρίζει απλώς και σε γενικές γραμμές ότι η επέκταση του προνομίου της φορολογικής
απαλλαγής στους εδρεύοντες σε άλλα κράτη μέλη οργανισμούς συνεπάγεται εν μέρει μεταβολή του προορισμού των χορηγιών που προς
το παρόν προορίζονται για αυστριακούς οργανισμούς και, ως εκ τούτου, μείωση των κεφαλαίων που διαθέτουν οι οργανισμοί αυτοί
χάρη στα προερχόμενα από χορηγίες έσοδα. Κατά το εν λόγω κράτος μέλος, τα προερχόμενα από ιδιωτικές χορηγίες κεφάλαια συμπληρώνουν
τον προϋπολογισμό των οργανισμών αυτών, οπότε η δυνατότητα απαλλαγής των επίμαχων χορηγιών από φόρο καθιστά δυνατή τη διάθεση
επιπλέον κεφαλαίων για την παροχή των σχετικών υπηρεσιών δημόσιας υπηρεσίας, χωρίς αύξηση των δαπανών προϋπολογισμού.
Όσον αφορά το επιχείρημα αυτό, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι η ανάγκη προβλέψεως της μειώσεως φορολογικών εσόδων δεν περιλαμβάνεται
ούτε στους σκοπούς του άρθρου 58 ΕΚ, ούτε στους επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος που μπορούν να δικαιολογήσουν περιορισμό
ελευθερίας αναγνωριζόμενης από τη Συνθήκη (βλ., υπό την έννοια αυτή, προαναφερθείσα απόφαση Persche, σκέψη 46 και εκεί παρατιθέμενη
νομολογία).
Ως εκ τούτου, ο περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας κεφαλαίων που απορρέει από το επίδικο καθεστώς δεν μπορεί να δικαιολογηθεί
από τους λόγους που επικαλείται η Δημοκρατία της Αυστρίας.
Στο μέτρο που οι διατάξεις του άρθρου 40 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ έχουν το ίδιο νομικό περιεχόμενο με τις κατ’ ουσίαν ταυτόσημες
διατάξεις του άρθρου 56 ΕΚ (βλ. αποφάσεις της 11ης Ιουνίου 2009, C‑521/07, Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών, Συλλογή 2009, σ. I‑4873,
σκέψη 33, και προαναφερθείσα απόφαση Établissements Rimbaud, σκέψη 22), όλες οι ανωτέρω σκέψεις ισχύουν mutatis mutandis,
υπό περιστάσεις όπως αυτές της υπό κρίση προσφυγής, για το εν λόγω άρθρο 40.
Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι το άρθρο 4a, σημείο 1, στοιχεία a έως d, του τροποποιηθέντος EStG, στο μέτρο
που περιορίζει τη δυνατότητα απαλλαγής χορηγιών από φόρο εισοδήματος στις χορηγίες προς εδρεύοντες στην Αυστρία και μόνον
οργανισμούς, αποτελεί περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων κατά τα άρθρα 56 ΕΚ και 40 της Συμφωνίας για τον
ΕΟΧ.
Συνεπώς, διαπιστώνεται ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας, παρέχοντας δυνατότητα απαλλαγής από φόρο των χορηγιών προς οργανισμούς
ασκούντες ερευνητική και διδακτική δραστηριότητα αποκλειστικώς όταν οι οργανισμοί αυτοί εδρεύουν στην Αυστρία, παρέβη τις
υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 56 ΕΚ και από το άρθρο 40 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει
σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά
έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Η Δημοκρατία της Αυστρίας, παρέχοντας δυνατότητα απαλλαγής από φόρο των χορηγιών προς οργανισμούς ασκούντες ερευνητική και
διδακτική δραστηριότητα αποκλειστικώς όταν οι οργανισμοί αυτοί εδρεύουν στην Αυστρία, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από
το άρθρο 56 ΕΚ και από το άρθρο 40 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, της 2ας Μαΐου 1992.
2)
Καταδικάζει τη Δημοκρατία της Αυστρίας στα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.