CELEX: 62013TJ0365
EFOGR
Sekcja Gwarancji
EFRG i EFFROW
Wydatki wyłączone z finansowania
Środki rozwoju obszarów wiejskich
„Utrudnienia naturalne” i środowisko rolne
Adekwatność kontroli
Ryczałtowe korekty finansowe
Proporcjonalność

)
Okoliczności powstania sporu
Decyzją wykonawczą 2013/214/UE wyłączającą z finansowania Unii Europejskiej niektóre wydatki poniesione przez państwa członkowskie z tytułu Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) oraz Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (
Dz.U. L 123, s. 11
; zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”) Komisja Europejska, w ramach wydatków wyłączonych z finansowania wspólnotowego, wyłączyła określone wydatki dokonane przez Republikę Litewską, zadeklarowane w odniesieniu do lat gospodarczych 2008 i 2009. Wyłączone wydatki odnosiły się do środków wsparcia z EFFROW objętych osią 2 programu rozwoju obszarów wiejskich na Litwie w latach 2007–2013 (zwanego dalej „programem”), zatwierdzonego decyzją Komisji C(2007) 5076 z dnia 19 października 2007 r., zmienioną ostatnio decyzją Komisji C(2009) 10216 z dnia 14 grudnia 2009 r.
Zaskarżona decyzja została wydana w następstwie dochodzenia przeprowadzonego na Litwie w dniach 21–25 września 2009 r., w ramach rozliczania rachunków EFFROW, w celu zbadania, czy system zarządzania osią 2 programu jest zgodny z uregulowaniami Unii Europejskiej.
Sporządzone po przeprowadzeniu tego dochodzenia sprawozdanie z audytu zostało przekazane Republice Litewskiej pismem z dnia 10 grudnia 2009 r. Odpowiedź władz litewskich wpłynęła do Komisji w dniu 1 lutego 2010 r.
Komisja zwołała dwustronne spotkanie, które odbyło się w dniu 21 października 2010 r. W trakcie tego spotkania przedstawiciele republiki Litewskiej i Komisji omówili wyniki audytu. Protokół z rzeczonego spotkania został przesłany władzom litewskim w dniu 13 grudnia 2010 r.
W piśmie z dnia 10 listopada 2011 r. Komisja powiadomiła Republikę Litewską o wynikach przeprowadzonego dochodzenia, zgodnie z art. 11 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFGR i EFRROW (
Dz.U. L 171, s. 90
). W piśmie tym Komisja zaproponowała – w odniesieniu do wydatków odpowiadających wnioskom złożonym w latach 2008 i 2009 – zastosowanie ryczałtowej korekty w wysokości 5% do działania rolnośrodowiskowego (środek nr 214) oraz w wysokości 2% do środka pomocy na rzecz rolników prowadzących działalność na obszarach, na których występują utrudnienia naturalne, innych niż obszary górskie (środek nr 212, zwany dalej „środkiem dotyczącym utrudnień naturalnych”).
Pismem z dnia 22 grudnia 2011 r. władze litewskie poddały tę propozycję korekty finansowej ocenie organu pojednawczego, zgodnie z art. 16 rozporządzenia nr 885/2006. W dniu 30 marca 2012 r. organ pojednawczy przedstawił swe sprawozdanie końcowe. Komisja częściowo wzięła pod uwagę wnioski sformułowane w tym sprawozdaniu.
Pismem z dnia 23 listopada 2012 r. Komisja zmieniła swe ostateczne stanowisko.
Zaskarżona decyzja została przekazana Republice Litewskiej w dniu 3 maja 2013 r. wraz ze zwięzłym sprawozdaniem opisującym przyczyny zastosowania korekty finansowej. Na mocy wskazanej decyzji nałożona została korekta finansowa w wysokości 3448510 EUR, za lata 2008 i 2009, w których składane były wnioski, w odniesieniu do środków nr 1 i 9 osi 2 programu.
Zasadniczo Komisja uzasadniła nałożenie korekty finansowej następującymi względami:
—
nie zostało spełnione kryterium dopuszczalności dotyczące gęstości obsady zwierząt, w odniesieniu do środka dotyczącego utrudnień naturalnych;
—
zobowiązania dotyczące działania rolnośrodowiskowego nie zostały zweryfikowane w wypadku 100% działek rolnych;
—
kontrola zobowiązania dotyczącego stosowania nawozów nie była wystarczająca, gdyż miała ona charakter wyłącznie wzrokowy.
Przebieg postępowania i żądania stron
Pismem złożonym w dniu 12 lipca 2013 r. w sekretariacie Sądu Republika Litewska wniosła niniejszą skargę.
Republika Litewska wnosi do Sądu o:
—
stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim wyłącza ona z finansowania wspólnotowego określone wydatki, których państwo to dokonało w ramach EFFROW;
—
obciążenie Komisji kosztami postępowania.
Komisja wnosi do Sądu o:
—
oddalenie skargi;
—
obciążenie Republiki Litewskiej kosztami postępowania.
Co do prawa
W uzasadnieniu skargi Republika Litewska podnosi pięć zarzutów. Dwa pierwsze zarzuty odnoszą się do środka dotyczącego utrudnień naturalnych. Zarzut pierwszy jest oparty na naruszeniu art. 10 i 15 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (
Dz.U. L 368, s. 74
) oraz art. 48 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (
Dz.U. L 368, s. 15
). Zarzut drugi jest oparty na naruszeniu art. 31 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (
Dz.U. L 209, s. 1
) oraz zasady proporcjonalności.
Pozostałe zarzuty odnoszą się do działania rolnośrodowiskowego. Zarzut trzeci, oparty na naruszeniu art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 1975/2006, art. 48 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 i art. 29 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (
Dz.U. L 141, s. 18
– wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 3, t. 44, s. 243), dotyczy kontroli zobowiązań na wszystkich działkach. Zarzuty czwarty i piąty, oparte, po pierwsze, na naruszeniu art. 10 rozporządzenia nr 1975/2006, a po drugie, na naruszeniu art. 31 ust. 2 rozporządzenia nr 1290/2005 oraz zasady proporcjonalności, dotyczą kontroli wypełniania zobowiązań w dziedzinie stosowania nawozów.
[…]
W przedmiocie zarzutu piątego, opartego na naruszeniu art. 31 ust. 2 rozporządzenia nr 1290/2005, a także zasady proporcjonalności
Republika Litewska sprzeciwia się nałożeniu wynoszącej 5% korekty finansowej w odniesieniu do działań rolnośrodowiskowych objętych kryterium dotyczącym stosowania nawozów, opartej na stwierdzeniu Komisji, że przeprowadzone kontrole wzrokowe były niewystarczające. Państwo to utrzymuje, że wynosząca 5% korekta finansowa jest nieproporcjonalna w stosunku do zarzucanego mu naruszenia oraz wykracza poza to, co jest właściwe i niezbędne dla ochrony interesów finansowych Unii.
Republika Litewska wskazuje, że organ pojednawczy wyraził w swym sprawozdaniu wątpliwości co do zasadności korekty finansowej w wysokości 5%. Kontrole przeprowadzone ze skutkiem wstecznym wykazały bowiem, że nie miało miejsca pojedyncze naruszenie, wobec czego zarzucane naruszenie doprowadziło do powstania ograniczonego ryzyka dla EFFROW (zob. pkt 96 powyżej).
Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 31 ust. 2 rozporządzenia nr 1290/2005 Komisja dokonuje oszacowania kwot podlegających wyłączeniu z finansowania wspólnotowego z uwzględnieniem, po pierwsze, natury i wagi naruszenia, a po drugie, straty finansowej poniesionej przez Unię.
W tym względzie dokument nr VI/5330/97 przewiduje korektę w wysokości 5%, w sytuacji gdy kluczowe kontrole są przeprowadzane, ale bez zachowania zalecanej w rozporządzeniach ilości, częstotliwości czy surowości oraz gdy można wobec tego racjonalnie uznać, że kontrole te nie umożliwiają zapewnienia oczekiwanego poziomu prawidłowości wniosków i że ryzyko strat dla budżetu Unii jest znaczące.
W niniejszej sprawie, po pierwsze, w odniesieniu do natury i wagi naruszenia Komisja słusznie utrzymuje, że jeśli kontrole spełniania kryterium dotyczącego stosowania nawozów były jedynie wzrokowe, to zaniedbanie należy uznać za uchybienie wywierające wpływ na zasadniczy element kontroli, co w zasadzie może usprawiedliwiać zastosowanie korekty ryczałtowej w wysokości 5%, zgodnie z dokumentem nr VI/5330/97 (zob. pkt 111 powyżej).
Ponadto, jak wskazuje Komisja, owa korekta ryczałtowa została zastosowana jedynie wobec działań objętych kryterium dotyczącym stosowania nawozów. Wniosek ten wynika ze sprawozdania podsumowującego i nie został zakwestionowany przez skarżącą.
Co się jednak tyczy, po drugie, poziomu ryzyka finansowego związanego z zaniedbaniem w kontroli działań objętych kryterium dotyczącym stosowania nawozów, należy zbadać, czy Komisja mogła zasadnie uznać, iż zaniedbanie to skutkowało powstaniem znacznego ryzyka dla budżetu Unii, zgodnie z dokumentem nr VI/5330/97 (zob. pkt 111 powyżej).
Zgodnie z orzecznictwem, choć do Komisji należy wykazanie istnienia naruszenia przepisów Unii, z chwilą stwierdzenia tego naruszenia do państwa członkowskiego należy wykazanie, w razie potrzeby, że Komisja popełniła błąd w zakresie skutków finansowych, jakie wywiodła z tego naruszenia (wyrok z dnia 7 lipca 2005 r., Grecja/Komisja, C‑5/03, Zb.Orz.,
EU:C:2005:426
, pkt 38).
W niniejszej sprawie Republika Litewska, wezwana na piśmie przez Sąd do wyjaśnienia na rozprawie, jaki charakter miały bardziej szczegółowe kontrole przeprowadzane ex post w celu zweryfikowania wiarygodności kontroli wzrokowych przeprowadzonych w latach 2008 i 2009, wyjaśniła, że po otrzymaniu zaleceń sformułowanych w sprawozdaniu z audytu przekazanym władzom litewskim w dniu 10 grudnia 2009 r. kontrole ex post były przeprowadzane z zastosowaniem zalecanych przez Komisję metod, a polegały w szczególności na weryfikacji faktur i ksiąg rachunkowych u 10% objętych wsparciem rolników.
Komisja nie zaprzeczyła, że metody zastosowane podczas kontroli ex post były zgodne z jej zaleceniami. Instytucja ta podniosła, że kontrole te nie doprowadziły do usunięcia pierwotnych zaniedbań.
Ponieważ wskazane kontrole ex post, oparte na zastosowaniu kombinacji metod i przeprowadzone na próbie10% gospodarstw, nie doprowadziły do stwierdzenia żadnego naruszenia wśród 215 skontrolowanych w ten sposób wnioskodawców (zob. pkt 109 powyżej), należy stwierdzić, że Republika Litewska wykazała w wymagany prawem sposób, że w praktyce brak przekrojowych kontroli zgodnych z przepisami Unii doprowadził do powstania jedynie nieznacznego ryzyka finansowego dla budżetu Unii. Tymczasem zgodnie z treścią dokumentu nr VI/5330/97 (zob. pkt 55 powyżej) ryzyko to nie uzasadniało zastosowania korekty finansowej w wysokości 5% w odniesieniu do spornych środków, gdyż zastosowanie takiej korekty jest przewidziane w sytuacji, gdy ryzyko strat dla budżetu Unii jest znaczne.
Wobec tego nałożenie korekty finansowej w wysokości 5% w odniesieniu do działań rolnośrodowiskowych związanych z kryterium dotyczącym stosowania nawozów jest sprzeczne z art. 31 ust. 2 rozporządzenia nr 1290/2005 i z zasadą proporcjonalności.
W rezultacie należy stwierdzić, że zarzut piąty jest zasadny. Skargę należy oddalić w zakresie, w jakim jest ona oparta na czterech pozostałych zarzutach.
Wynika stąd, że należy stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim została w niej nałożona wynosząca 5% korekta finansowa w odniesieniu do działań rolnośrodowiskowych związanych z kryterium dotyczącym stosowania nawozów.
W przedmiocie kosztów
Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu postępowania przed Sądem, jeżeli więcej niż jedna strona przegrała sprawę, Sąd rozstrzyga o rozdziale kosztów.
W niniejszej sprawie każdą ze stron należy obciążyć jej własnymi kosztami.

Z powyższych względów
SĄD (siódma izba)
orzeka, co następuje:

1)
Stwierdza się nieważność decyzji wykonawczej Komisji 2013/214/UE z dnia 2 maja 2013 r. wyłączającej z finansowania Unii Europejskiej niektóre wydatki poniesione przez państwa członkowskie z tytułu Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) oraz Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w zakresie, w jakim została w niej nałożona wynosząca 5% korekta finansowa w odniesieniu do działań rolnośrodowiskowych związanych z kryterium dotyczącym stosowania nawozów.

2)
W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.

3)
Republika Litewska i Komisja Europejska pokrywają własne koszty.

Van der Woude
Wiszniewska-Białecka
Ulloa Rubio
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 26 lutego 2015 r.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: litewski.
(
)	Poniżej zostały odtworzone jedynie te punkty wyroku, których publikację Sąd uznał za wskazaną.