CELEX: 62009CJ0291
Swobodny przepływ towarów
Artykuł 34 TFUE
Cautio iudicatum solvi
Spółka prawa monakijskiego
Artykuł 18 akapit pierwszy TFUE

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 28–30 WE.
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy spółką Francesco Guarnieri & Cie (zwaną dalej „spółką Guarnieri”), która
jest spółką prawa monakijskiego z siedzibą w Monako, a spółką Vandevelde Eddy VOF (zwaną dalej „spółką Vandevelde”), z siedzibą
w Belgii, w przedmiocie dostawy różnych towarów oraz zapłaty za nie.

Ramy prawne

Wspólnotowy kodeks celny
Artykuł 3 ust. 2 lit. b) rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego wspólnotowy kodeks
celny (Dz.U. L 302, s. 1), zastąpiony obecnie przez art. 3 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)
nr 450/2008 z dnia 23 kwietnia 2008 r. ustanawiającego wspólnotowy kodeks celny (Dz.U. L 145, s. 1) stanowi:
„Następujące terytoria położone poza terytorium państw członkowskich, z uwzględnieniem konwencji i traktatów, które są wobec
nich stosowane, uważa się również za stanowiące część obszaru celnego Wspólnoty:
[…]
b) Francja
[…]
Terytorium Księstwa Monako, tak jak jest ono określone w konwencji celnej podpisanej w Paryżu dnia 18 maja 1963 r. (
Journal officiel de la République française
z dnia 27 września 1963 r., s. 8679)”.

Prawo belgijskie
Artykuł 851 Gerechtelijk Wetboek (belgijskiego kodeksu sądowniczego, zwanego dalej „GW”) stanowi:
„Jeżeli nie istnieją umowy międzynarodowe zwalniające podmioty pochodzące z państw będących stronami wspomnianych umów z obowiązku
złożenia cautionis iudicatum solvi, podmiot zagraniczny, który wszczyna postępowanie lub zgłasza w nim interwencję, jest zobowiązany,
jeżeli belgijski pozwany zażąda tego przed przedstawieniem jakichkolwiek innych zarzutów, złożyć kaucję na zabezpieczenie
kosztów postępowania oraz odszkodowania, jakie mogą zostać od niego zasądzone. Pozwany może żądać złożenia kaucji, także po
raz pierwszy, w postępowaniu apelacyjnym, jeżeli jest on drugą stroną w tym postępowaniu”.
Z akt sprawy nie wynika, by istniała umowa międzynarodowa zwalniająca spółki prawa monakijskiego z obowiązku złożenia kaucji
aktorycznej (cautio iudicatum solvi).

Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
Spółka Fourcroy NV zamówiła od spółki Vandevelde 21 000 „twister‑glazen” (szklanek typu „twister”), 100 000 świeczek do podgrzewacza
oraz akcesoria dla potrzeb kampanii reklamowej promującej sprzedaż butelek likieru „Mandarine Napoléon”. Spółka Vandevelde
zleciła to zamówienie podwykonawcy – spółce Guarnieri.
Zdaniem spółki Vandevelde spółka Guarnieri nie spełniła w prawidłowy sposób ciążącego na niej obowiązku dostawy. Zdaniem spółki
Vandevelde nie tylko bowiem dostawa nastąpiła z opóźnieniem, ale ponadto dostarczony towar był niezgodny z treścią zamówienia,
albowiem 65% szklanek typu „twister” było stłuczonych, szklanki niepotłuczone były zabrudzone, opakowania plastikowe były
uszkodzone (3000 sztuk), zaś nalepki reklamowe były umieszczone po niewłaściwej stronie. W tej sytuacji spółka Vandevelde
odmówiła spełnienia obowiązku zapłaty.
W konsekwencji spółka Guarnieri wniosła powództwo do Rechtbank van koophandel te Brussel (sądu handlowego w Brukseli), zasadniczo
żądając zasądzenia od spółki Vandevelde zapłaty zaległych należności ujętych w fakturach wraz z odsetkami za zwłokę. W powództwie
wzajemnym spółka Vandevelde zażądała zasądzenia od spółki Guarnieri odszkodowania obejmującego poniesioną stratę oraz utracone
korzyści, wraz z odsetkami za zwłokę.
Bezpośrednio po wszczęciu postępowania przed sądem krajowym spółka Vandevelde podniosła na podstawie art. 851 GW żądanie złożenia
przez spółkę kaucji aktorycznej w wysokości 2500 EUR na pokrycie kosztów postępowania, które mogą być od niej zasądzone.
Ponieważ spółka Guarnieri podniosła, że nakazanie jej złożenia kaucji aktorycznej narusza art. 28–30 WE dotyczące swobodnego
przepływu towarów, Rechtbank van koophandel te Brussel uznał, że w celu dokonania oceny zgodności art. 851 GW z prawem Unii
niezbędne jest zawieszenie postępowania i postanowił zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. [28 WE, 29 WE i 30 WE] zakazują, by powód mający monakijską przynależność państwową, który wniósł w Belgii powództwo
o zapłatę faktur z tytułu dostawy szklanek typu »twister« i świeczek wraz z dodatkami, został na wniosek pozwanego mającego
belgijską przynależność państwową zobowiązany do złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów postępowania oraz odszkodowania,
które mogą od niego zostać zasądzone?”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego
Na wstępie należy zauważyć, że z opisu stanu faktycznego dokonanego przez sąd krajowy wynika, że przedmiotem niniejszej sprawy
nie jest struktura handlu eksportowego, lecz wyłącznie handel towarami, których miejscem przeznaczenia jest Belgia. Z tego
względu zagadnienie wykładni art. 35 TFUE jest bezprzedmiotowe.
Podejmując kwestię oceny mechanizmu kaucji aktorycznej z punktu widzenia art. 34 TFUE i 36 TFUE, należy na wstępie rozstrzygnąć,
czy odnośne postanowienia o swobodnym przepływie towarów znajdują zastosowanie w stanie faktycznym takim jak w sprawie przed
sądem krajowym, który dotyczy dokonywanego przez spółkę monakijską przywozu towarów pochodzących z Monako do jednego z państw
członkowskich.
W odniesieniu do tej kwestii trzeba przypomnieć, że art. 52 TUE i art. 355 TFUE nie włączają terytorium Księstwa Monako w obręb
„terytorialnego zakresu stosowania traktatów”, a ponadto że wyłączenie z obszaru celnego Unii pociąga za sobą niestosowanie
postanowień traktatu FUE dotyczących swobodnego przepływu towarów (zob. podobnie wyrok z dnia 23 września 2003 r. w sprawie
C‑30/01 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Rec. s. I‑9481, pkt 60).
Niemniej na mocy art. 3 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 2913/92 terytorium Księstwa Monako uznaje się za część obszaru celnego
Unii. W związku z tym do wymiany handlowej pomiędzy Monako a państwami członkowskimi nie mogą mieć zastosowania cła ani opłaty
o skutku równoważnym, zatem towary pochodzące z Monako, będące przedmiotem bezpośredniego wywozu do jednego z państw członkowskich,
należy traktować jako towary pochodzące z jednego z państw członkowskich. Zrównanie produktów monakijskich z produktami pochodzącymi
z państw członkowskich skutkuje objęciem towarów pochodzących z Monako postanowieniami traktatu o swobodnym przepływie towarów
(zob. analogicznie wyrok z dnia 15 grudnia 1976 r. w sprawie 41/76 Donckerwolcke i Schou, Rec. s. 1921, pkt 17, 18; a także
ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, pkt 54).
Odnosząc się do kwestii, czy stanowi utrudnienie swobodnego przepływu towarów przepis prawa państwa członkowskiego, który
nakłada na podmiot zagraniczny, na przykład na podmiot monakijski, obowiązek złożenia kaucji aktorycznej, w sytuacji gdy taki
podmiot zamierza wnieść powództwo przeciwko podmiotowi ze wspomnianego państwa członkowskiego, podczas gdy opisany wymóg nie
ciąży na podmiotach z wymienionego państwa, należy przypomnieć, że wszelkie wydawane przez państwa członkowskie przepisy regulujące
obrót handlowy, które mogą bezpośrednio lub pośrednio, rzeczywiście lub potencjalnie, utrudniać handel wewnątrzwspólnotowy,
uznawane są za środki o skutku równoważnym z ograniczeniami ilościowymi (zob. podobnie wyroki: z dnia 11 lipca 1974 r. w sprawie
8/74 Dassonville, Rec. s. 837, pkt 5; z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie C‑421/09 Humanplasma, dotychczas nieopublikowany
w Zbiorze, pkt 26).
Tymczasem, jak podniosła rzecznik generalna w pkt 46 swej opinii, przepis krajowy, taki jak art. 851 GW ustanawiający wymóg
złożenia kaucji aktorycznej, ma charakter czysto procesowy i jego celem nie jest regulowanie wymiany towarowej. Ponadto stosowanie
rzeczonego przepisu nie zależy od pochodzenia spornego produktu, lecz od łącznego spełnienia dwóch przesłanek, to jest, po
pierwsze, istnienia sporu na tle zawartej umowy, w wyniku którego zostanie wniesione powództwo przed sądami belgijskimi, oraz,
po drugie, skierowania powództwa przeciwko belgijskiemu pozwanemu, który zdecyduje się powołać na sporny przepis.
Wprawdzie tego rodzaju rozwiązanie skutkuje poddaniem podmiotów gospodarczych, które pragną wnieść powództwo, odmiennej regulacji
procesowej w zależności od tego, czy mają one przynależność zainteresowanego państwa członkowskiego, niemniej jednak, jak
wskazała rzecznik generalna w pkt 46 i 47 swej opinii, okoliczność, że podmioty pochodzące z innych państw członkowskich miałyby
z tego względu zawahać się przed sprzedażą towarów kupującym mającym siedzibę w tym państwie członkowskim i jego przynależność
państwową, jest zbyt niepewna i pośrednia, aby uznać, że tego rodzaju przepis krajowy może utrudniać wewnątrzwspólnotową wymianę
handlową (zob. analogicznie wyroki: z dnia 7 marca 1990 r. w sprawie C‑69/88 Krantz, Rec. s. I‑583, pkt 11; z dnia 14 lipca
1994 r. w sprawie C‑379/92 Peralta, Rec. s. I‑3453, pkt 24; z dnia 5 października 1995 r. w sprawie C‑96/94 Centro Servizi
Spediporto, Rec. s. I‑2883, pkt 41; z dnia 22 czerwca 1999 r. w sprawie C‑412/97 ED, Rec. s. I‑3845, pkt 11). Nie można uznać,
by zostało ustalone istnienie związku przyczynowego pomiędzy możliwymi niekorzystnymi zmianami w handlu wewnątrzwspólnotowym
a spornym odmiennym traktowaniem.
Artykuł 34 TFUE nie stoi wobec tego na przeszkodzie przepisowi krajowemu takiemu jak art. 851 GW.
Powyższe stwierdzenie należy, zgodnie z tym, co przypomniała Komisja Wspólnot Europejskich, uściślić zastrzeżeniem, że Trybunał
orzekł już, iż przepis krajowy taki jak będący przedmiotem sporu przed sądem krajowym, choć nie czyni rozróżnienia ze względu
na pochodzenie produktów, stanowi jednak względem podmiotów pochodzących z innych państw członkowskich przejaw dyskryminacji
bezpośredniej ze względu na przynależność państwową powoda, albowiem nie wymaga on składania kaucji aktorycznej przez podmioty
krajowe (wyroki: z dnia 26 września 1996 r. w sprawie C‑43/95 Data Delecta i Forsberg, Rec. s. I‑4661, pkt 17, 22; a także
z dnia 20 marca 1997 r. w sprawie C‑323/95 Hayes, Rec. s. I‑1711, pkt 19).
Nie można jednak stwierdzić występowania tego rodzaju dyskryminacji, zakazanej na mocy art. 18 akapit pierwszy TFUE, w odniesieniu
do spółki monakijskiej takiej jak powódka w sprawie przed sądem krajowym, albowiem nie może ona skutecznie powoływać się na
to postanowienie traktatu (zob. podobnie wyrok z dnia 2 października 1997 r. w sprawie C‑122/96 Saldanha i MTS, Rec. s. I‑5325,
pkt 15; w dziedzinie swobodnego przepływu osób zob. także wyrok z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawach połączonych C‑22/08 i C‑23/08
Vatsouras i Koupatantze, Zb.Orz. s. I‑4585, pkt 52).
W świetle powyższych rozważań na zadane pytanie należy udzielić odpowiedzi, że art. 34 TFUE należy interpretować w ten sposób,
iż nie stoi on na przeszkodzie temu, by przepisy państwa członkowskiego przewidywały wymóg złożenia kaucji aktorycznej przez
powoda o monakijskiej przynależności państwowej, który do jednego z sądów cywilnych wspomnianego państwa wniósł przeciwko
podmiotowi pochodzącemu z tego ostatniego państwa powództwo o zapłatę faktur wystawionych z tytułu dostawy towarów traktowanych
na równi z towarami wspólnotowymi, podczas gdy tego rodzaju wymóg nie ciąży na podmiotach pochodzących z omawianego państwa
członkowskiego.

W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 34 TFUE należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, by przepisy państwa członkowskiego
przewidywały wymóg złożenia kaucji aktorycznej przez powoda o monakijskiej przynależności państwowej, który do jednego z sądów
cywilnych wspomnianego państwa wniósł przeciwko podmiotowi pochodzącemu z tego ostatniego państwa powództwo o zapłatę faktur
wystawionych z tytułu dostawy towarów traktowanych na równi z towarami wspólnotowymi, podczas gdy tego rodzaju wymóg nie ciąży
na podmiotach pochodzących z omawianego państwa członkowskiego.
Podpisy
*
Język postępowania: niderlandzki.