CELEX: 62012CJ0309
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Direttiva 80/987/KEE
Direttiva 2002/74/KE
Protezzjoni tal-ħaddiema impjegati fil-każ ta’ insolvenza tal-persuna li timpjega
Istituzzjonijiet ta’ garanzija
Limitazzjoni tal-obbligu ta’ ħlas tal-istituzzjonijiet ta’ garanzija
Pretensjonijiet salarjali li saru eżiġibbli iktar minn sitt xhur qabel it-tressiq ta’ kawża intiża sabiex tiġi kkonstatata l-insolvenza tal-persuna li timpjega

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 4 u 10 tad-Direttiva tal-Kunsill [80/987/KEE], tal-20 ta’ Ottubru 1980, dwar it-taqrib tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar il-protezzjoni tal-impjegati f’każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 217, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 80/987, fil-verżjoni inizjali tagħha”), kif emendata bid-Direttiva 2002/74/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ Settembru 2002 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 261, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 80/987, kif emendata”).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn M.A. Gomes Viana Novo u 17-il persuna oħra (iktar ’il quddiem “Gomes Viana Novo
et
”) u l-Fundo de Garantia Salarial IP (Fond ta’ Garanzija Salarjali, iktar ’il quddiem l-“FGS”), dwar il-kopertura, minn dan tal-aħħar, tal-pretensjonijiet salarjali tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali fil-konfront tal-persuna li [qabel kienet] timpjegahom, li tinsab fi stat ta’ insolvenza.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
L-Artikolu 3 tad-Direttiva 80/987, fil-verżjoni inizjali tagħha, kien jipprovdi kif ġej:
“1.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex jiżguraw li l-istituzzjonijiet ta’ garanzija jiggarantixxu, skond l-Artikolu 4, il-ħlas tal-pretensjonijiet ta’ l-impjegati li jkunu għadhom ma tħallsux li joħorġu minn kuntratti ta’ xogħol jew relazzjonijiet ta’ xogħol u konnessi mal-paga għall-perjodu li jiġi qabel id-data li tiġi iffissata.
2.   Fuq għażla ta’ l-Istati Membri, id-data imsemmija fil-paragrafu 1 għandha tkun:
—
jew dik tal-bidu ta’ l-insolvenza ta’ min iħaddem;
—
jew dik tan-notifika tas-sensja maħruġa lill-impjegat interessat minħabba fl-insolvenza ta’ min iħaddem;
—
jew dik tal-bidu ta’ l-insolvenza ta’ min iħaddem jew dik li fiha l-kuntratt tax-xogħol jew relazzjoni tax-xogħol ma’ l-impjegat interessat twaqqfet minħabba l-insolvenza ta’ min iħaddem.”
L-Artikolu 4 tad-Direttiva 80/987, fil-verżjoni inizjali tagħha, kien jipprovdi kif ġej:
“1.   L-Istati Membri għandhom l-għażla li jillimitaw ir-responsabbiltà ta’ l-istituzzjonijiet ta’ garanzija, imsemmija fl-Artikolu 3.
2.   Meta l-Istati Membri jeżerċitaw l-għażla msemmija fil-paragrafu 1, huma għandhom:
—
fil-każ imsemmi fl-Artikolu 3(2), l-ewwel inċiż, jiżguraw il-ħlas tal-pretensjonijiet kollha li għadhom ma tħallsux fuq il-paga ta’ l-aħħar tliet xhur tal-kuntratt tax-xogħol jew relazzjoni tax-xogħol li jaqgħu fi żmien perjodu ta’ sitt xhur qabel id-data tal-bidu tal-insolvenza ta’ min iħaddem;
—
fil-każ imsemmi fl-Artikolu 3(2), it-tieni inċiż, jiżguraw li l-ħlas tal-pretensjonijiet li għadhom ma tħallsux fuq il-paga għall-aħħar tliet xhur tal-kuntratt tax-xogħol jew relazzjoni ta’ xogħol qabel id-data tan-notifika tas-sensja maħruġa lill-impjegat minħabba l-insolvenza ta’ min iħaddem;
—
fil-każ imsemmi fl-Artikolu 3(2), it-tielet inċiż, jiżgura li l-ħlas tal-pretensjonijiet li għadhom ma tħallsux fuq il-paga għall-aħħar 18-il xahar tal-kuntratt tax-xogħol jew relazzjoni ta’ xogħol qabel id-data tal-bidu tal-insolvenza ta’ min iħaddem jew id-data li fiha l-kuntratt tax-xogħol jew relazzjoni ta’ xogħol ma’ l-impjegat twaqqfet minħabba l-insolvenza ta’ min iħaddem. F’dan il-każ, l-Istati Membri jistgħu jillimitaw ir-responsabbilità li jħallsu għall-paga li tikkorrispondi għal perjodu ta’ tmien ġimgħat jew għal numru ta’ perjodi iqsar li kollha flimkien jagħmlu tmien ġimgħat.”
L-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 80/987, fil-verżjoni inizjali tagħha, ġew emendati bid-Direttiva 2002/74. Skont l-Artikolu 2(1) ta’ din l-aħħar direttiva, l-Istati Membri għandhom idaħħlu fis-seħħ il-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi neċessarji sabiex jikkonformaw ruħhom magħha qabel it-8 ta’ Ottubru 2005 u għandhom japplikaw dawn id-dispożizzjonijiet għal kull stat ta’ insolvenza ta’ persuna li timpjega li seħħ wara d-data tad-dħul fis-seħħ tagħhom.
Id-Direttiva 2008/94/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-22 ta’ Ottubru 2008, dwar il-protezzjoni tal-impjegati fil-każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom (
ĠU L 283, p. 36
), ikkodifikat u abrogat id-Direttiva 80/987, kif emendata. Madankollu, fid-dawl tad-data tas-seħħ tal-istat ta’ insolvenza tal-persuna li timpjega lil M.A. Gomes Viana Novo et, hija din l-aħħar direttiva li għandha tiġi applikata.
L-Artikolu 3 tad-Direttiva 80/987, kif emendata, jipprovdi:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jiżguraw illi l-istituzzjonijiet tal-garanzija jiggarantixxu, bla ħsara għall-Artikolu 4, il-ħlas tal-pretensjoniet pendenti [mhux imħallsa, ta’ ħaddiema] li jirriżultaw mill-kuntratti ta’ l-impjieg jew ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg, inkluża, fejn ipprovdut bil-liġijiet nazzjonali, paga terminali fi tmiem ir-relazzjoniiet ta’ l-impjieg.
Il-pretensjonijiet li l-kontroll tagħhom jittieħed mill-istituzzjoni [tidħol għalihom l-istituzzjoni] tal-garanzija għandhom ikunu l-pretensjonijiet pendenti tal-ħlasijiet li jkollhom x’jaqsmu mal-perjodu taż-żmien ta’ qabel u/jew, meta japplika, wara data mogħtija stabbilita mill-Istati Membri.”
L-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva jipprovdi:
“1.   L-Istati Membri għandu jkollhom il-għażla li jillimitaw ir-responsabbiltà ta’ l-istituzzjonijiet tal-garanzija riferiti fl-Artikolu 3.
2.   Meta l-Istati Membri jeżerċitaw il-għażla riferita fil-paragrafu 1, għandhom jispeċifikaw it-tul tal-perjodu taż-żmien li fih għandhom jiġu sodisfatti l-pretensjonijiet pendenti mill-istituzzjoni tal-garanzija. Madankollu, dan ma jistax ikun iqsar minn perjodu taż-żmien li jkopri l-ħlas ta’ l-aħħar tliet xhur tar-relazzjoni ta’ l-impjieg qabel u/jew wara d-data riferita fl-Artikolu 3. L-Istati Membri jistgħu jinkludu dan il-perjodu minimu taż-żmien ta’ tliet xhur f’perjodu taż-żmien ta’ referenza ta’ mhux anqas minn sitt xhur.
L-Istati Membri li għandhom perjodu taż-żmien ta’ referenza ta’ mhux anqas minn 18-il xahar jistgħu jillimitaw il-perjodu taż-żmien li fih jiġu sodisfatti l-pretensjonijiet pendenti mill-istituzzjoni tal-garanziji għal tmien ġimgħat. F’dan il-każ, dawk il-perjodi taż-żmien li huma l-aktar favorevoli għall-impjegat jintużaw għall-kalkolu tal-perjodu minimu taż-żmien.
3.   Barra minn hekk, l-Istati Membri jistgħu jistabbilixxu limiti massimi rigward il-ħlasijiet magħmula mill-istituzzjoni tal-garanzija. Dawn il-limiti massimi ma għandhomx jaqgħu taħt livell li huwa kompatibbli soċjalment ma’ l-għan soċjali ta’ din id-Direttiva.
Meta l-Istati Membri jeżerċitaw din il-għażla, għandhom jgħarrfu lill-Kummissjoni bil-metodi wżati sabiex jiġu stabbiliti l-limiti massimi.”
Id-dritt Portugiż
L-Artikolu 380 tal-Liġi Nru 99/2003, tas-27 ta’ Awwissu 2003, li tadotta l-Kodiċi tax-Xogħol, fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali, jippreċiża, taħt it-Titolu “Garanzija ta’ ħlas”:
“Il-garanzija li jitħallsu l-pretensjonijiet tal-ħaddiem li jirriżultaw minn kuntratt ta’ xogħol u mill-ksur jew mit-tmiem tiegħu li ma jistgħux jitħallsu mill-persuna li timpjega minħabba insolvenza jew sitwazzjoni finanzjarja diffiċli għandha tiġi żgurata u assunta mill-[FGS], skont it-termini stabbiliti f’leġiżlazzjoni speċjali.”
Il-Liġi Nru 35/2004, tad-29 ta’ Lulju 2004, stabbilixxiet il-kuntest tal-FGS. Skont l-Artikolu 317 tagħha, dan il-fond “għandu jiggarantixxi lill-ħaddiem, fil-każ ta’ nuqqas tal-persuna li timpjega, il-ħlas tal-pretensjonijiet li jirriżultaw mill-kuntratt ta’ xogħol u mill-ksur tiegħu jew mit-tmiem tiegħu skont l-artikoli li ġejjin.
L-Artikolu 318 ta’ din il-liġi, li jiddetermina s-sitwazzjonijiet koperti mill-garanzija, jipprovdi:
“1.   L-[FGS] għandu jiggarantixxi l-ħlas tal-pretensjonijiet imsemmija fl-Artikolu preċedenti meta l-persuna li timpjega tiġi ġudizzjarjament iddikjarata insolventi.
2.   L-[FGS] għandu jiggarantixxi wkoll il-ħlas tal-pretensjonijiet imsemmija fil-paragrafu preċedenti fil-każ li tkun ġiet mibdija l-proċedura ta’ konċiljazzjoni stabbilita fid-Digriet Liġi Nru 316/98, tal-20 ta’ Ottubru 1998.
3.   Bla ħsara għall-paragrafu preċedenti, jekk il-proċedura ta’ konċiljazzjoni ma tkunx ġiet kompluta, minħabba rifjut jew tmiem, skont l-Artikoli 4 u 9, rispettivament, tad-Digriet Liġi Nru 316/98, tal-20 ta’ Ottubru 1998, u jekk il-ħaddiema tal-impriża jkunu talbu l-ħlas tal-pretensjonijiet iggarantiti mill-[FGS], dan tal-aħħar għandu jitlob ġudizzjarjament li l-impriża tiġi ddikjarata insolventi.
4.   Għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-paragrafi preċedenti, l-[FGS] għandu jkun innotifikat, meta l-impriżi inkwistjoni jkollhom ħaddiema impjegati magħhom:
a)
mill-qrati, f’dak li jikkonċerna t-talba għal proċedura speċjali ta’ insolvenza u għal dikjarazzjoni ta’ insolvenza;
b)
min-naħa tal-Instituto de Apoio às Pequenas e Médias Empresas e ao Investimento (IAPMEI), f’dak li jikkonċerna l-proċedura ta’ konċiljazzjoni u r-rifjut tagħha jew it-tmiem tal-proċedura.”
L-Artikolu 319 ta’ din l-istess liġi jidentifika l-pretensjonijiet koperti kif ġej:
“1.   L-[FGS] għandu jiżgura l-ħlas tal-pretensjonijiet previsti fl-Artikolu 317 li saru dovuti fis-sitt xhur preċedenti għall-preżentata tar-rikors jew għat-tressiq tat-talba msemmija fl-artikolu preċedenti.
2.   Jekk ma jkunx hemm pretensjoni li saret dovuta matul il-perijodu ta’ referenza msemmi fil-paragrafu preċedenti, jew jekk l-ammont tagħha huwa inqas mil-limitu massimu msemmi fil-paragrafu (1) tal-artikolu sussegwenti, l-[FGS] għandu jiggarantixxi l-ħlas sa dan il-limitu tal-pretensjonijiet li saru dovuti wara l-imsemmi perijodu ta’ referenza.
3.   L-[FGS] għandu jiżgura biss il-ħlas tal-pretensjonijiet magħmula lilu sa mhux iktar tard minn tliet xhur qabel il-preskrizzjoni tagħhom.”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
Billi l-persuna li timpjega lil M.A. Gomes Viana Novo
et
kienet waqfet milli tħallashom is-salarji tagħhom minn April 2003, fil-15 ta’ Settembru 2003, huma rrexindew il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom, hekk kif il-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli f’dan il-qasam kienet tagħtihom id-dritt jagħmlu. Fl-10 ta’ Frar 2004, M.A. Gomes Viana Novo
et
ressqu kawża quddiem it-tribunal de trabalho de Barcelos (Tribunal Industrijali ta’ Barcelos) sabiex jiġi stabbilit l-ammont tal-pretensjonijiet salarjali tagħhom u għall-irkupru forzat tagħhom. It-talba tagħhom kienet ġiet milqugħa.
Billi l-beni li jiffurmaw il-patrimonju tal-persuna li timpjega ma kinux suffiċjenti sabiex ikopru dawn il-pretensjonijiet, fit-28 ta’ Novembru 2005, M.A. Gomes Viana Novo
et
bdew proċeduri quddiem it-tribunal de comércio de Vila Nova de Gaia (Qorti Kummerċjali ta’ Vila Nova de Gaia) intiżi sabiex tiġi kkonstatata l-insolvenza ta’ din il-persuna li timpjega. Wara li ġiet ikkonstatata l-insolvenza, il-pretensjonijiet salarjali ġew irreġistrati.
Fis-26 ta’ Lulju 2006, M.A. Gomes Viana Novo
et
talbu lill-FGS iħallas il-pretensjonijiet tagħhom. Permezz ta’ digrieti tal-21 u tas-26 ta’ Diċembru 2006, il-president tal-FGS ċaħad dawn it-talbiet għall-motiv li l-pretensjonijiet inkwistjoni kienu saru eżiġibbli iktar minn sitt xhur qabel il-bidu tal-proċeduri intiżi sabiex tiġi kkonstata l-insolvenza tal-persuna li timpjega, jiġifieri f’data preċedenti għall-perijodu ta’ referenza previst fl-Artikolu 319(1) tal-Liġi Nru 35/2004, tad-29 ta’ Lulju 2004.
Permezz ta’ deċiżjoni tat-18 ta’ Marzu 2010, it-tribunal administrativo e fiscal do Porto (Qorti Amministrattiva u Fiskali ta’ Porto) ċaħad ir-rikors għall-annullament ta’ dawn id-digrieti ippreżentat minn M.A. Gomes Viana Novo
et
. Huma appellaw minn din id-deċiżjoni ta’ ċaħda quddiem il-qorti tar-rinviju.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunal Central Administrativo Norte ddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Id-dritt tal-Unjoni, fil-kuntest konkret tal-garanzija tal-krediti [pretensjonijiet] salarjali fil-każ tal-insolvenza tal-persuna li timpjega, b’mod partikolari l-Artikoli 4 u 10 tad-Dirttiva [80/987, kif emendata], għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li tiggarantixxi biss il-krediti li saru eżiġibbli [fil-perijodu ta’] sitt xhur ta’ qabel il-preżentata ta’ rikors sabiex tiġi kkonstatata l-insolvenza tal-persuna li timpjega anki meta l-ħaddiema jkunu ressqu kawża quddiem it-tribunal industrijali kontra min jimpjegahom sabiex jiksbu l-iffissar ġudizzjarju tal-ammont mhux imħallas u l-irkupru forzat ta’ dan l-ammont?”
Fuq id-domanda preliminari
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk, id-Direttiva 80/987, kif emendata, għandhiex tiġi interpretata fis-sens li din tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tiggarantixxix il-pretensjonijiet salarjali li saru eżiġibbli iktar minn sitt xhur qabel il-preżentata ta’rikors intiż sabiex tiġi kkonstatata l-insolvenza tal-persuna li timpjega, għalkemm il-ħaddiema bdew, qabel il-bidu ta’ dan il-perijodu ta’ sitt xhur, proċeduri ġudizzjarji kontra l-persuna li timpjegahom bil-għan li jiġi stabbilit l-ammont ta’ dawn il-pretensjonijiet u għall-irkupru forzat tagħhom.
Mill-proċess ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-FGS kien irrifjuta li jħallas lil M.A. Gomes Viana Novo
et
il-pretensjonijiet salarjali tagħhom minħabba li dawn kienu saru eżiġibbli iktar minn sitt xhur qabel id-data tal-preżentata tar-rikors intiż sabiex tiġi kkonstatata l-insolvenza tal-persuna li timpjega, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali li tittrasponi d-Direttiva 80/987, kif emendata, qieset bħala d-data li minnha għandu jiġi kkalkolat il-perijodu ta’ referenza, imsemmi fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 3 u fl-Artikolu 4(2).
Id-Direttiva 80/987, fil-verżjoni inizjali tagħha u kif emendata, hija intiża sabiex tiggarantixxi lill-ħaddiema impjegati kollha minimu ta’ protezzjoni fuq livell tal-Unjoni Ewropea fil-każ ta’ insolvenza tal-persuna li tħaddem permezz tal-ħlas tal-pretensjonijiet mhux imħallsa li jirriżultaw minn kuntratti ta’ xogħol jew minn relazzjonijiet ta’ xogħol u relatati mar-remunerazzjoni għal perijodu speċifiku (ara s-sentenzi, tal-4 ta’ Marzu 2004, Barsotti
et
,
C-19/01, C-50/01 u C-84/01, Ġabra p. I-2005
, punt 35; tas-16 ta’ Lulju 2009, Visciano,
C-69/08, Ġabra p. I-6741
, punt 27, kif ukoll tas-17 ta’ Novembru 2011, van Ardennen,
C-435/10, Ġabra p. I-11705
, punt 27).
Huwa għal dan l-għan li l-Artikolu 3 tad-Direttiva 80/987, kif emendata, jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex l-istituzzjonijiet ta’ garanzija nazzjonali jiżguraw il-ħlas ta’ dawn il-pretensjonijiet mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati. .
Madankollu, kemm id-Direttiva 80/987, fil-verżjoni inizjali tagħha, kif ukoll id-Direttiva 80/987, kif emendata, jagħtu lill-Istati Membri l-possibbiltà li jillimitaw l-obbligu ta’ ħlas permezz tal-iffissar ta’ perijodu ta’ referenza jew ta’ perijodu ta’ garanzija u/jew tal-istabbiliment ta’ limiti għall-ħlasijiet.
Għal dan il-għan, mill-punt 3 tar-Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar l-implimentazzjoni u l-applikazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2008/94 [COM(2011) 84 finali), li l-Artikoli 3 u 4 tiegħu essenzjalment jikkorrispondu għal dawk tad-Direttiva 80/987, kif emendata, jirriżulta li numru kbir ta’ Stati Membri użaw din il-possibbiltà li jillimitaw l-obbligu ta’ ħlas tagħhom
ratione temporis
u/jew stabbilixxew limiti għall-ħlasijiet.
Id-Direttiva 80/987, fil-verżjoni inizjali tagħha, kienet tagħti, fl-Artikolu 3 tagħha, il-possibbiltà lill-Istati Membri jagħżlu, fost diversi possibiltajiet, id-data li qabilha r-remunerazzjonijiet mhux imħallsa jkunu ggarantiti. Huwa b’teħid inkunsiderazzjoni tal-għażla hekk magħmula li l-Artikolu 4(2) ta’ din id-direttiva kien jiddetermina l-pretensjonijiet mhux imħallsa li kellhom f’kull każ ikunu koperti mill-obbligu ta’ garanzija fil-każ li Stat Membru kien iddeċieda, skont l-Artikolu 4(1) jillimita dan l-obbligu ta’ garanzija (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-10 ta’ Lulju 1997, Maso et,
C-373/95, Ġabra p. I-4051
, punt 47).
L-emendi magħmula permezz tad-Direttiva 2002/74 fir-rigward tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 80/987, fil-verżjoni inizjali tagħha, neħħew ir-riferiment għat-tliet dati li inizjalment kien hemm fih sabiex, skont it-tieni paragrafu ta’ din id-dispożizzjoni, l-Istati Membri issa jistgħu jiffissaw liberament id-data li qabilha u/jew skont il-każ, li warajha jkun jinsab il-perijodu li fih il-pretensjonijiet li jikkorrispondu għal remunerazzjonijiet mhux imħallsa jittieħdu taħt ir-responsabbiltà tal-istitut ta’ garanzija (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ April 2013, Mustafa, C‑247/12, punti 39 sa 41).
Skont l-Artikolu 4(1) u (2) tad-Direttiva 80/987, fil-verżjoni inizjali tagħha, meta l-Istati Membri riedu jagħżlu limitazzjoni tal-garanzija żgurata mill-istituzzjoni, huma setgħu jinkludu l-garanzija minima ta’ tliet xhur f’perijodu ta’ sitt xhur qabel id-data ta’ referenza. Wara d-dħul fis-seħħ tal-emendi magħmula lid-Direttiva 80/987, fil-verżjoni inizjali tagħha, permezz tad-Direttiva 2002/74, huwa wkoll possibbli li dan il-perijodu jiġi inkluż wara din id-data ta’ referenza. L-Istati Membri għandhom ukoll il-possibbiltà li jipprevedu garanzija minima limitata għal tmien ġimgħat, bil-kundizzjoni li dan il-perijodu ta’ tmien ġimgħat ikun inkluż f’perijodu ta’ referenza itwal, ta’ mill-inqas tminax-il xhar.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkonstatat li d-Direttiva 80/987, kif emendata, ma tipprekludix li Stat Membru jiffissa bħala data li minnha l-perijodu ta’ referenza għandu jiġi kkalkolat id-data li fiha jiġi ppreżentat ir-rikors intiż sabiex tiġi kkonstatata l-insolvenza tal-persuna li timpjega. Bl-istess mod, jekk Stat Membru jiddeċiedi li juża l-possibbiltà li jillimita l-garanzija permezz tal-iffissar ta’ perijodu ta’ referenza, huwa jista’ jagħżel li jillimita dan il-perijodu ta’ referenza għal sitt xhur, sakemm huwa jiggarantixxi l-ħlas tar-remunerazzjoni tal-aħħar tliet xhur tar-relazzjoni ta’ xogħol.
Peress li, fil-kuntest tal-kawża prinċipali, il-leġiżlazzjoni nazzjonali tiggarantixxi r-remunerazzjoni relatata mal-aħħar tliet xhur tar-relazzjoni ta’ xogħol, għandu jiġi kkonstatat li l-leġiżlatur nazzjonali jista’, meta jadotta d-dispozzjonijiet li jipprovdu li l-FGS għandu jiżgura l-ħlas tal-pretensjonijiet salarjali li saru eżiġibbli fis-sitt xhur ta’ qabel it-tressiq tat-talba intiża sabiex tiġi kkonstatata l-insolvenza tal-persuna li timpjega u, taħt ċerti kundizzjonjiet, anki wara din id-data, jagħmel użu mill-possibbiltà li l-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 80/987, kif emendata, jagħtuh li jillimita l-obbligu impost fuq l-istituzzjonijiet ta’ garanzija.
Hekk kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja mfakkra fil-punt 20 ta’ din is-sentenza, id-Direttiva 80/987, kif emendata, tirrigwarda biss protezzjoni minima fir-rigward tal-ħaddiema impjegati fil-każ ta’ insolvenza tal-persuna li timpjegahom. Id-dispożizzjonijiet li jirrigwardaw il-possibbiltà offruta lill-Istati Membri li jillimitaw il-garanzija tagħhom juru li s-sistema stabbilita permezz tad-Direttiva 80/987, kif emendata, tieħu inkunsiderazzjoni l-kapaċità finanzjarja ta’ dawn l-Istati u tipprova żżomm il-bilanċ finanzjarju tal-istituzzjonijiet ta’ garanzija tagħhom.
Din il-kunsiderazzjoni hija mmanifestata b’mod partikolari fil-possibbiltà mogħtija lill-Istati Membri li jqassru l-perijodu ta’ garanzija jekk il-perijodu minimu ta’ referenza huwa estiż kif jipprevedi t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 80/987, kif emendata, kif ukoll fil-possibbiltà li jiġu stabbiliti limiti għall-ħlasijiet skont l-Artikolu 4(3) ta’ din id-direttiva.
Għandu jiġi rrilevat li l-każijiet li fihom huwa permess li jiġi limitat l-obbligu ta’ ħlas tal-istituzzjonijiet ta’ garanzija, kif previsti mill-Artikolu 4 tad-Direttiva 80/987, kif emendata, għandhom jiġu interpretati b’mod strett (ara, f’dan is-sens, is-sentenza van Ardennen, iċċitata iktar ’il fuq, punt 34).
Madankollu, interpretazzjoni restrittiva ta’ dawn il-każijiet ma jistax ikollha bħala effett li tirrendi irrilevanti l-possibbiltà espliċitament irriżervata lill-Istati Membri li jillimitaw dan l-obbligu ta’ ħlas.
Issa, għandu jiġi kkonstatat li dan ikun il-każ jekk id-Direttiva 80/987, kif emendata, kellha tiġi interpretata fis-sens li din tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tiggarantixxix il-pretensjonjiet salarjali li saru eżiġibbli iktar minn sitt xhur qabel il-preżentata ta’ rikors intiż sabiex tiġi kkonstatata l-insolvenza tal-persuna li timpjega.
Barra minn hekk, għandu jiġi enfasizzat li, hekk kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja mfakkra fil-punt 20 ta’ din is-sentenza, id-Direttiva 80/987 hija intiża sabiex tiggarantixxi lill-ħaddiema protezzjoni fil-każ ta’ insolvenza tal-persuna li timpjegahom. Minn dan jirriżulta li s-sistema stabbilita minn din id-direttiva tippreżumi rabta bejn l-insolvenza u l-pretensjonijiet salarjarli mhux imħallsa.
Madankollu, abbażi tal-elementi tal-proċess ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja, jirriżulta li tali rabta ma teżistix fil-kuntest tal-kawża prinċipali.
Fil-fatt, filwaqt li l-pretensjonijiet salarjali li huma s-suġġett ta’ din it-tilwima jirriżultaw mill-fatt li l-persuna li timpjega lil M.A. Gomes Viana Novo
et
waqfet milli tħallashom ir-remunerazzjonijiet tagħhom minn April 2003 u mill-fatt li huma rrexindew il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom f’Settembru 2003 minħabba dan in-nuqqas ta’ ħlas, ħaddiema oħra li kienu jaħdmu mal-istess persuna li timpjega komplew jirċievu s-salarji tagħhom matul is-snin 2004 sa 2006 u kien biss f’Mejju 2006 li ntemmew il-kuntratti ta’ dawn l-aħħar ħaddiema, minħabba l‑insolvenza tal-persuna li timpjegahom. Għaldaqstant, minkejja d-dewmien fil-ħlas tas-salarji, il-persuna li timpjega żammet u rremunerat parti kbira tal-persunal tagħha diversi snin wara r-rexissjoni tal-kuntratti ta’ xogħol ta’ M.A. Gomes Viana Novo
et
.
Għaldaqstant, hemm lok li r-risposta għad-domanda magħmula tkun li d-Direttiva 80/987, kif emendata, għandha tiġi interpretata fis-sens li din ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tiggarantixxix il-pretensjonijiet salarjali li saru eżiġibbli iktar minn sitt xhur qabel il-preżentata ta’ rikors intiż sabiex tiġi kkonstatata l-insolvenza tal-persuna li timpjega, għalkemm il-ħaddiema bdew, qabel il-bidu ta’ dan il-perijodu, proċeduri ġudizzjarji kontra l-persuna li timpjegahom bil-għan li jiġi stabbilit l-ammont ta’ dawn il-pretensjonijiet u għall-irkupru forzat tagħhom.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

Id-Direttiva tal-Kunsill [80/987/KEE], tal-20 ta’ Ottubru 1980, dwar it-taqrib tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar il-protezzjoni tal-impjegati f’każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom, kif emendata bid-Direttiva 2002/74/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ Settembru 2002, għandha tiġi interpretata fis-sens li din ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tiggarantixxix il-pretensjonijiet salarjali li saru eżiġibbli iktar minn sitt xhur qabel il-preżentata ta’ rikors intiż sabiex tiġi kkonstatata l-insolvenza tal-persuna li timpjega, għalkemm il-ħaddiema bdew, qabel il-bidu ta’ dan il-perijodu, proċeduri ġudizzjarji kontra l-persuna li timpjegahom bil-għan li jiġi stabbilit l-ammont ta’ dawn il-pretensjonijiet u għall-irkupru forzat tagħhom.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Portugiż.