CELEX: 62012CJ0067
Παράβαση κράτους μέλους
Οδηγία 2002/91/ΕΚ
Ενεργειακή απόδοση των κτιρίων
Άρθρα 3, 7 και 8
Παράλειψη πλήρους μεταφοράς

Με την προσφυγή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι, παραλείποντας να θεσπίσει όλες τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που απαιτούνταν για τη συμμόρφωσή του προς τα άρθρα 3, 7 και 8 της οδηγίας 2002/91/EK του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων (
ΕΕ 2003, L 1, σ. 65
), ή, εν πάση περιπτώσει, παραλείποντας να γνωστοποιήσει στην Επιτροπή τις διατάξεις αυτές, το Βασίλειο της Ισπανίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων αυτών και του άρθρου 29 της οδηγίας 2010/31/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Μαΐου 2010, για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων (
EE L 153, σ. 13
).
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Το άρθρο 3 της οδηγίας 2002/91 έχει ως εξής:
«Τα κράτη μέλη εφαρμόζουν, σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, μεθοδολογία υπολογισμού της ενεργειακής απόδοσης κτιρίων βάσει του γενικού πλαισίου το οποίο καθορίζεται στο παράρτημα. Τα μέρη 1 και 2 του πλαισίου αυτού προσαρμόζονται στην τεχνική πρόοδο με τη διαδικασία του άρθρου 14, παράγραφος 2, λαμβάνοντας υπόψη τις προδιαγραφές με τα πρότυπα που εφαρμόζονται στη νομοθεσία των κρατών μελών.»
Το άρθρο 7 της ως άνω οδηγίας, που φέρει τον τίτλο «Πιστοποιητικό ενεργειακής απόδοσης», προβλέπει στην παράγραφό του 1:
«Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι κατά την κατασκευή, την πώληση ή την εκμίσθωση κτιρίων θα διατίθεται πιστοποιητικό ενεργειακής απόδοσης στον ιδιοκτήτη ή από τον ιδιοκτήτη στον υποψήφιο αγοραστή ή μισθωτή. Το πιστοποιητικό θα είναι δεκαετούς ισχύος κατ’ ανώτατο όριο.
[…]»
Το άρθρο 8 της εν λόγω οδηγίας, που φέρει τον τίτλο «Επιθεώρηση λεβήτων», ορίζει τα εξής:
«Όσον αφορά τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και τον περιορισμό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, τα κράτη μέλη είτε:
α)
καθιερώνουν την τακτική επιθεώρηση των λεβήτων ωφέλιμης ονομαστικής ισχύος 20 έως 100 kW οι οποίοι θερμαίνονται με μη ανανεώσιμα υγρά ή στερεά καύσιμα. Η επιθεώρηση αυτή μπορεί να γίνει και σε λέβητες που χρησιμοποιούν άλλο καύσιμο.
Οι λέβητες ωφέλιμης ονομαστικής ισχύος μεγαλύτερης των 100 kW επιθεωρούνται τουλάχιστον ανά δύο έτη. Για τους λέβητες αερίου, η περίοδος δύναται να επεκταθεί σε τέσσερα έτη.
Για εγκαταστάσεις θέρμανσης με λέβητες ωφέλιμης ονομαστικής ισχύος μεγαλύτερης των 20 kW οι οποίοι είναι παλαιότεροι των 15 ετών, τα κράτη μέλη θεσπίζουν τα απαραίτητα μέτρα για την καθιέρωση μιας και μοναδικής επιθεώρησης ολόκληρης της εγκατάστασης. Με βάση την επιθεώρηση αυτή, που θα περιλαμβάνει αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του λέβητα και των διαστάσεών του σε σύγκριση με τις ανάγκες του κτιρίου, οι εμπειρογνώμονες συνιστούν στους χρήστες την πιθανή αντικατάσταση των λεβήτων, άλλες τροποποιήσεις στο σύστημα θέρμανσης και εναλλακτικές λύσεις, είτε
β)
εξασφαλίζουν την παροχή συμβουλών στους χρήστες σχετικά με την αντικατάσταση λεβήτων, άλλες τροποποιήσεις στο σύστημα θέρμανσης και εναλλακτικές λύσεις που μπορεί να περιλαμβάνουν επιθεωρήσεις για την αξιολόγηση της απόδοσης και των διαστάσεων του λέβητα. Το συνολικό αποτέλεσμα της προσέγγισης αυτής θα πρέπει σε γενικές γραμμές να είναι ισοδύναμο με εκείνο των διατάξεων του στοιχείου α). Τα κράτη μέλη που επιλέγουν τη δυνατότητα αυτή υποβάλλουν ανά διετία έκθεση στην Επιτροπή σχετικά με την ισοδυναμία της προσέγγισής τους.»
Κατά το άρθρο 15, παράγραφος 1, της οδηγίας 2002/91, τα κράτη μέλη όφειλαν να θέσουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν προς την ως άνω οδηγία το αργότερο έως τις 4 Ιανουαρίου 2006 και να ενημερώσουν αμέσως την Επιτροπή σχετικά. Η οδηγία 2010/31 κατήργησε την οδηγία 2002/91 από 1ης Φεβρουαρίου 2012, με την επιφύλαξη όμως των υποχρεώσεων των κρατών μελών όσον αφορά τις προθεσμίες μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο και εφαρμογής της οδηγίας 2002/91.
Το ισπανικό δίκαιο
Το σημείο 8 της αιτιολογικής εκθέσεως του βασιλικού διατάγματος 1027/2007, της 20ής Ιουλίου 2007, περί εγκρίσεως του κανονισμού για τις θερμικές εγκαταστάσεις εντός των κτιρίων (RITE), έχει ως εξής:
«Η ρύθμιση που εγκρίνεται στο πλαίσιο του παρόντος διατάγματος μεταφέρει μερικώς την οδηγία 2002/91 [...], με την οποία καθορίζονται οι ελάχιστες προϋποθέσεις ενεργειακής αποδόσεως τις οποίες πρέπει να πληρούν οι θερμικές εγκαταστάσεις των νέων και των υφιστάμενων κτιρίων και προβλέπεται διαδικασία για την τακτική επιθεώρηση των λεβήτων και των συστημάτων κλιματισμού.»
Η τεχνική οδηγία 3.4.4 του βασιλικού διατάγματος 1027/2007 προβλέπει τα εξής:
«1.
Η επιχείρηση συντηρήσεως θα παρέχει συμβουλές στον κάτοχο και θα του συνιστά βελτιώσεις ή τροποποιήσεις όσον αφορά την εγκατάσταση, καθώς και τη χρήση και λειτουργία της, που θα παρέχουν τη δυνατότητα για μεγαλύτερη ενεργειακή απόδοση.
2.
Επιπλέον, στις εγκαταστάσεις των οποίων η ονομαστική θερμική ισχύς υπερβαίνει τα 70 kW, η επιχείρηση συντηρήσεως θα παρακολουθεί σε τακτά χρονικά διαστήματα την εξέλιξη της καταναλώσεως ενέργειας και νερού από τη θερμική εγκατάσταση ώστε να έχει τη δυνατότητα να ανιχνεύσει τυχόν αποκλίσεις και να λάβει τα κατάλληλα διορθωτικά μέτρα. Τα στοιχεία αυτά διατηρούνται τουλάχιστον για πέντε έτη.»
Η τεχνική οδηγία 4.3.1 του βασιλικού διατάγματος 1027/2007, που φέρει τον τίτλο «Συχνότητα των επιθεωρήσεων των μονάδων παραγωγής θερμότητας», προβλέπει τα εξής:
«1.
Οι μονάδες παραγωγής θερμότητας που τίθενται σε λειτουργία μετά την ημερομηνία ενάρξεως ισχύος του RITE και έχουν εγκατεστημένη ονομαστική θερμική ισχύ ίση ή μεγαλύτερη των 20 kW θα επιθεωρούνται με τη συχνότητα που αναγράφεται στον πίνακα 4.3.1.
Πίνακας 4.3.1. Συχνότητα των επιθεωρήσεων των μονάδων παραγωγής θερμότητας
2.
Οι μονάδες παραγωγής θερμότητας των εγκαταστάσεων που υφίσταντο κατά την έναρξη ισχύος του RITE πρέπει να υποβληθούν στην πρώτη τους επιθεώρηση με βάση το χρονοδιάγραμμα που καταρτίζεται από την αρμόδια αρχή της Αυτόνομης Κοινότητας, σε συνάρτηση με την ισχύ, τον τύπο χρησιμοποιούμενου καυσίμου και την παλαιότητά τους.»
Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία
Με έγγραφο της 24ης Φεβρουαρίου 2009, η Επιτροπή κατηγόρησε το Βασίλειο της Ισπανίας ότι δεν είχε μεταφέρει στην εσωτερική νομοθεσία, σε ό,τι αφορούσε τα υφιστάμενα κτίρια, τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας 2002/91.
Με έγγραφο της 7ης Απριλίου 2009, το Βασίλειο της Ισπανίας δέχθηκε ότι η μεταφορά της ως άνω οδηγίας τελούσε υπό εκκρεμότητα σε ό,τι αφορούσε την ενεργειακή πιστοποίηση των υφιστάμενων κτιρίων.
Στις 29 Ιανουαρίου 2010, η Επιτροπή απέστειλε στο Βασίλειο της Ισπανίας συμπληρωματικό έγγραφο οχλήσεως στο οποίο επισήμαινε ότι δεν της είχε ακόμη περιέλθει η γνωστοποίηση των μέτρων μεταφοράς των άρθρων 7 και 8 της οδηγίας 2002/91. Σχετικά με το άρθρο 8 της ως άνω οδηγίας, η Επιτροπή επισήμανε ότι το βασιλικό διάταγμα 1027/2007 προσδιόριζε τη συχνότητα των επιθεωρήσεων μόνον ως προς τους λέβητες που τέθηκαν σε λειτουργία μετά την έναρξη ισχύος του και επαφιόταν στις Αυτόνομες Κοινότητες όσον αφορά την απόφαση για το χρονοδιάγραμμα των επιθεωρήσεων των λεβήτων των προϋφιστάμενων εγκαταστάσεων. Η Επιτροπή εκτίμησε συνεπώς, συμπληρωματικώς προς το έγγραφο οχλήσεως της 24ης Φεβρουαρίου 2009, ότι το Βασίλειο της Ισπανίας δεν τηρούσε τις υποχρεώσεις που υπείχε από τα άρθρα 7 και 8, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2002/91.
Με έγγραφο της 22ας Ιουλίου 2010, το Βασίλειο της Ισπανίας εξήγησε τους λόγους της καθυστερήσεως ως προς την υιοθέτηση του σχεδίου βασιλικού διατάγματος για την πιστοποίηση των υφιστάμενων κτιρίων και δήλωσε, όσον αφορά τη μεταφορά του άρθρου 8 της οδηγίας 2002/91, ότι τρεις Αυτόνομες Κοινότητες είχαν δημοσιεύσει τις αποφάσεις με τις οποίες καθορίζονταν οι κανόνες εφαρμογής, εντός της καθεμίας εξ αυτών, του βασιλικού διατάγματος 1027/2007 και ότι είχε ξεκινήσει η διαδικασία εκδόσεως και των υπόλοιπων αποφάσεων.
Στις 25 Νοεμβρίου 2010, η Επιτροπή εξέδωσε αιτιολογημένη γνώμη, στην οποία διαπίστωνε ότι, παραλείποντας να μεταφέρει πλήρως στην ισπανική έννομη τάξη τα άρθρα 3, 7, παράγραφος 1, και 8, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2002/91, το Βασίλειο της Ισπανίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την ως άνω οδηγία και καλούσε το εν λόγω κράτος μέλος να λάβει τα αναγκαία μέτρα εντός προθεσμίας δύο μηνών από της κοινοποιήσεώς της.
Στην από 31 Ιανουαρίου 2011 επιστολή του, το Βασίλειο της Ισπανίας απάντησε ότι η υιοθέτηση του σχεδίου βασιλικού διατάγματος για την πιστοποίηση των υφιστάμενων κτιρίων θα ολοκλήρωνε τη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο των άρθρων 3 και 7 της οδηγίας 2002/91. Σχετικά με το άρθρο 8 της ως άνω οδηγίας, το Βασίλειο της Ισπανίας διευκρίνισε ότι οι Αυτόνομες Κοινότητες δεν υποχρεούντο να γνωστοποιήσουν στην Επιτροπή τα χρονοδιαγράμματα επιθεωρήσεως των λεβήτων. Πρόσθεσε εξάλλου ότι είχε αποφασίσει να χρησιμοποιήσει και τις δύο δυνατότητες που προβλέπονταν στο άρθρο 8 της εν λόγω οδηγίας.
Με έγγραφο της 29ης Απριλίου 2011, το Βασίλειο της Ισπανίας προέβη σε νέα κοινοποίηση προς την Επιτροπή ενός σχεδίου βασιλικού διατάγματος για την πιστοποίηση των υφιστάμενων κτιρίων.
Φρονώντας ότι η παράβαση του Βασιλείου της Ισπανίας εξακολουθούσε να υφίσταται κατά τη λήξη της καθοριζόμενης στην αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, η Επιτροπή άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.
Επί της προσφυγής
Με χωριστό δικόγραφο της 20ής Απριλίου 2012, το Βασίλειο της Ισπανίας προέβαλε ένσταση απαραδέκτου με την οποία ζήτησε από το Δικαστήριο να κρίνει την προσφυγή απαράδεκτη σε ό,τι αφορά την παράβαση του συνόλου των διατάξεων του άρθρου 8 της οδηγίας 2002/91 και, επικουρικώς, να κρίνει την προσφυγή απαράδεκτη σε ό,τι αφορά την παράβαση του άρθρου 8, στοιχείο βʹ, της ως άνω οδηγίας.
Με απόφαση της 16ης Οκτωβρίου 2012, το Δικαστήριο επιφυλάχθηκε να εξετάσει την ένσταση απαραδέκτου μαζί με την ουσία της υποθέσεως και κάλεσε το Βασίλειο της Ισπανίας να υποβάλει υπόμνημα αντικρούσεως.
Επί της αιτιάσεως περί μη μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο των άρθρων 3 και 7 της οδηγίας 2002/91
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Η Επιτροπή αιτιάται το Βασίλειο της Ισπανίας ότι δεν έλαβε όλα τα μέτρα που απαιτούνταν για τη συμμόρφωσή του προς τα άρθρα 3 και 7 της οδηγίας 2002/91 και ότι, εν πάση περιπτώσει, δεν της γνωστοποίησε τα μέτρα αυτά, καθόσον το βασιλικό διάταγμα 1027/2007 περιλαμβάνει κανόνες σχετικά με τη μέθοδο υπολογισμού της ενεργειακής αποδόσεως των κτιρίων και το πιστοποιητικό ενεργειακής αποδόσεως μόνον ως προς τα νέα κτίρια και δεν αφορά τα υφιστάμενα κτίρια. Η Επιτροπή τονίζει ότι, με την απάντησή του στην αιτιολογημένη γνώμη, το Βασίλειο της Ισπανίας δέχεται, κατ’ ουσίαν, ότι δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί πλήρης μεταφορά στο ισπανικό δίκαιο και περιορίζεται να επισημάνει ότι η μεταφορά αυτή θα πραγματοποιηθεί κατά το χρονικό σημείο της υιοθετήσεως του σχεδίου βασιλικού διατάγματος για την πιστοποίηση των υφιστάμενων κτιρίων.
Η Επιτροπή εκτιμά ότι το Βασίλειο της Ισπανίας παραιτήθηκε του δικαιώματός του υπερασπίσεως σε ό,τι αφορά την παράβαση των άρθρων 3 και 7 της οδηγίας 2002/91 και ότι οι παρατηρήσεις τις οποίες υπέβαλε συναφώς στα υπομνήματα αντικρούσεως και ανταπαντήσεως ήταν εκπρόθεσμες, εφόσον η ένσταση περί εν μέρει απαραδέκτου της προσφυγής την οποία προέβαλε με χωριστό δικόγραφο δεν αφορά την παράβαση των άρθρων 3 και 7 της οδηγίας 2002/91.
Το Βασίλειο της Ισπανίας δεν δέχεται ότι παραιτήθηκε του δικαιώματός του υπερασπίσεως σε ό,τι αφορά τα άρθρα 3 και 7 της οδηγίας 2002/91. Το εν λόγω κράτος μέλος υπογραμμίζει ότι το άρθρο 91 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου προβλέπει ότι η ένσταση απαραδέκτου πρέπει να υποβάλλεται χωριστά και δεν προβαίνει σε διάκριση αναλόγως του αν το απαράδεκτο αφορά το σύνολο ή μόνον μέρος της προσφυγής. Συνεπώς, επιτρέπεται να προβληθεί ένσταση περί εν μέρει απαραδέκτου με χωριστό υπόμνημα χωρίς τούτο να επιφέρει οποιαδήποτε δυσμενή συνέπεια.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Εφόσον το Βασίλειο της Ισπανίας προέβαλε, με χωριστό δικόγραφο, ένσταση απαραδέκτου που αφορούσε μόνο την αιτίαση σχετικά με το άρθρο 8 της οδηγίας 2002/91, χωρίς να παρουσιάσει, κατά το στάδιο αυτό, οποιοδήποτε επιχείρημα επί του παραδεκτού ή επί της ουσίας, σε ό,τι αφορά την αιτίαση σχετικά με τα άρθρα 3 και 7 της ως άνω οδηγίας, τίθεται το ζήτημα αν πρέπει να θεωρηθεί ότι απώλεσε την προθεσμία για την προβολή άμυνας κατά της τελευταίας αυτής αιτιάσεως.
Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι, κατά το άρθρο 40 του Κανονισμού Διαδικασίας, όπως ίσχυε κατά την ημερομηνία ασκήσεως της υπό κρίση προσφυγής, ο καθού πρέπει να καταθέσει υπόμνημα αντικρούσεως εντός μηνός από της επιδόσεως του δικογράφου της προσφυγής. Το άρθρο 91 του Κανονισμού Διαδικασίας προβλέπει όμως τη δυνατότητα να ζητηθεί από το Δικαστήριο, με χωριστό δικόγραφο, να αποφανθεί επί ενστάσεως ή παρεμπίπτοντος ζητήματος χωρίς να εισέλθει στην ουσία.
Η ένσταση απαραδέκτου επιτρέπει, για λόγους οικονομίας της δίκης, τον περιορισμό, αρχικώς, της συζητήσεως και της εξετάσεως στο ζήτημα αν η επίδικη προσφυγή είναι παραδεκτή. Έτσι, με την εξέταση του παρεμπίπτοντος ζητήματος αποτρέπεται το ενδεχόμενο τα υπομνήματα των διαδίκων και η εξέταση του δικαστή να αφορούν την ουσία της υποθέσεως, μολονότι η προσφυγή είναι απαράδεκτη [βλ. απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2009,
C-197/09 RX-II, M κατά EMEA (Επανεξέταση), Συλλογή 2009, σ. I-12033
, σκέψη 48].
Αντιθέτως, αν η προσφυγή κριθεί παραδεκτή μετά την απόρριψη της ενστάσεως απαραδέκτου ή αν το Δικαστήριο επιφυλαχθεί να εξετάσει την εν λόγω ένσταση μαζί με την ουσία της υποθέσεως, κατόπιν πρέπει να χωρήσει συζήτηση επί της ουσίας της προσφυγής. Ειδικότερα, οι προπαρατεθείσες διατάξεις προβλέπουν ρητώς ότι ο πρόεδρος καθορίζει νέες προθεσμίες για τη συνέχιση της δίκης σε περίπτωση απορρίψεως της σχετικής αιτήσεως ή συνεξετάσεως της ενστάσεως απαραδέκτου με την ουσία [βλ. προπαρατεθείσα απόφαση M κατά EMEA (Επανεξέταση), σκέψη 49].
Από τη συνδυασμένη ερμηνεία των άρθρων 40 και 91 του Κανονισμού Διαδικασίας, όπως ίσχυαν κατά την ημερομηνία ασκήσεως της υπό κρίση προσφυγής, προκύπτει ότι η εξακολούθηση της συζητήσεως επί της ουσίας μπορεί να αφορά μόνο το μέρος της προσφυγής κατά του οποίου βάλλει η ένσταση απαραδέκτου, εφόσον ο καθού δεν υπέβαλε συμπληρωματικό υπόμνημα αντικρούσεως εντός της προβλεπόμενης στο εν λόγω άρθρο 40 μηνιαίας προθεσμίας.
Ειδικότερα, ακόμη και αν ένσταση απαραδέκτου που αφορά ένα μόνο μέρος της προσφυγής είναι βάσιμη, δεν μπορεί να επιφέρει απόρριψη του συνόλου της προσφυγής και, συνεπώς, ουδόλως δικαιολογείται η μη υποβολή από τον καθού των αμυντικών του επιχειρημάτων επί του μέρους της προσφυγής το οποίο δεν αφορά η εν λόγω ένσταση, εντός της προθεσμίας του άρθρου 40 του εν λόγω Κανονισμού Διαδικασίας.
Αν ο καθού εκτιμά ότι μόνον ένα μέρος της προσφυγής είναι απαράδεκτο, πρέπει συνεπώς είτε να αμφισβητήσει το παραδεκτό του μέρους αυτού στο πλαίσιο του υπομνήματος αντικρούσεως είτε να υποβάλει, εντός της προθεσμίας που τάσσεται για την αντίκρουση του δικογράφου της προσφυγής, ένσταση περί εν μέρει απαραδέκτου καθώς και υπόμνημα επί της ουσίας σε ό,τι αφορά το μέρος της προσφυγής το οποίο δεν αφορά η εν λόγω ένσταση απαραδέκτου, διότι διαφορετικά απολλύει την προθεσμία προβολής άμυνας επί του σημείου αυτού.
Εφόσον οι παρατηρήσεις του Βασιλείου της Ισπανίας σχετικά με τα άρθρα 3 και 7 της οδηγίας 2002/91 υποβλήθηκαν στις 26 Δεκεμβρίου 2012, δηλαδή οκτώ και πλέον μήνες μετά τη λήξη της προθεσμίας, η οποία παρατάθηκε και η οποία είχε ταχθεί για την υποβολή των παρατηρήσεων προς αντίκρουση του δικογράφου της προσφυγής, συνάγεται ότι οι εν λόγω παρατηρήσεις υποβλήθηκαν εκπροθέσμως και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη.
Εν πάση περιπτώσει όμως, απόκειται στο Δικαστήριο να διαπιστώσει την ύπαρξη ή μη της προσαπτόμενης παραβάσεως, έστω και αν το οικείο κράτος μέλος δεν αμφισβητεί την παράβαση (βλ. αποφάσεις της 15ης Ιανουαρίου 2002,
C-439/99, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή 2002, σ. I-305
, σκέψη 20, και της 6ης Οκτωβρίου 2009,
C-438/07, Επιτροπή κατά Σουηδίας, Συλλογή 2009, σ. I-9517
, σκέψη 53).
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, η ύπαρξη παραβάσεως πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με την κατάσταση του κράτους μέλους ως είχε κατά τη λήξη της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας και ότι οι εν συνεχεία επελθούσες μεταβολές δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη από το Δικαστήριο (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2013, C‑473/10, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας, σκέψη 96 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, αρκεί η διαπίστωση ότι από την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία και από το δικόγραφο της προσφυγής προκύπτει ότι το Βασίλειο της Ισπανίας δέχεται, κατ’ ουσίαν, ότι, σε ό,τι αφορά τα υφιστάμενα κτίρια, που είναι τα μόνα τα οποία αφορά η αιτίαση της Επιτροπής, η πλήρης μεταφορά των άρθρων 3 και 7 της οδηγίας 2002/91 στο ισπανικό δίκαιο δεν θα έχει ολοκληρωθεί παρά μόνο μετά την υιοθέτηση ενός σχεδίου βασιλικού διατάγματος.
Αυτό όμως δεν είχε συμβεί κατά τη λήξη της προθεσμίας που έτασσε η αιτιολογημένη γνώμη, δηλαδή στις 25 Ιανουαρίου 2011.
Εξ αυτού συνάγεται ότι η αιτίαση περί μη μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο των άρθρων 3 και 7 της οδηγίας 2002/91 είναι βάσιμη.
Επί της αιτιάσεως περί μη μεταφοράς του άρθρου 8 της οδηγίας 2002/91
Επί του παραδεκτού
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Το Βασίλειο της Ισπανίας υποστηρίζει ότι η προσφυγή είναι απαράδεκτη, ως προς το σημείο αυτό, ως στερούμενη συνοχής και αντιβαίνουσα στο άρθρο 38 του Κανονισμού Διαδικασίας, στο μέτρο που, κατά την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία, η Επιτροπή περιορίστηκε να προσάψει στο Βασίλειο της Ισπανίας μη εκπλήρωση των υποχρεώσεων που απέρρεαν από το άρθρο 8, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2002/91, ενώ το ως άνω άρθρο 8 προβλέπει, στο στοιχείο του βʹ, ετέρα δυνατότητα για την πραγματοποίηση του σκοπού τον οποίο θέτει. Κατά το Βασίλειο της Ισπανίας, προκειμένου να του προσάψει μη εκπλήρωση των υποχρεώσεων που του επιβάλλονταν από το εν λόγω άρθρο 8, η Επιτροπή όφειλε να ελέγξει αν το εν λόγω κράτος μέλος δεν είχε μεταφέρει την οδηγία 2002/91 ούτε με την πρώτη ούτε με τη δεύτερη εναλλακτική επιλογή.
Επικουρικώς, το Βασίλειο της Ισπανίας υποστηρίζει ότι η προσφυγή είναι απαράδεκτη ως προς το άρθρο 8, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2002/91, εφόσον στην αιτιολογημένη γνώμη δεν γινόταν αναφορά στην ως άνω διάταξη.
Όσον αφορά τον κυρίως προβαλλόμενο λόγο απαραδέκτου, η Επιτροπή δεν αμφισβητεί το γεγονός ότι τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να μεταφέρουν στο εσωτερικό δίκαιο τη μία ή την άλλη από τις εναλλακτικές επιλογές του άρθρου 8 της οδηγίας 2002/91, πλην όμως τονίζει ότι, κατά το χρονικό σημείο κατά το οποίο απεστάλη το συμπληρωματικό έγγραφο οχλήσεως, το Βασίλειο της Ισπανίας είχε γνωστοποιήσει ορισμένα εθνικά μέτρα που συνιστούσαν μερική μεταφορά του άρθρου 8, στοιχείο αʹ, της ως άνω οδηγίας.
Στο πλαίσιο αυτό, το Βασίλειο της Ισπανίας είχε πλήρως αντιληφθεί το περιεχόμενο της προσαπτόμενης παραβάσεως και δεν συνιστούσε λογικό σφάλμα το να προσάπτεται στο ως άνω κράτος μέλος παράλειψη πλήρους μεταφοράς της προβλεπόμενης στο άρθρο 8, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2002/91 εναλλακτικής επιλογής, χωρίς αναφορά στο ότι το ως άνω κράτος μέλος δεν είχε γνωστοποιήσει κανένα μέτρο όσον αφορά την προβλεπόμενη στο στοιχείο βʹ του ως άνω άρθρου 8 εναλλακτική επιλογή.
Σχετικά με τον επικουρικώς προβαλλόμενο λόγο απαραδέκτου, η Επιτροπή εκτιμά ότι τα επιχειρήματα του δικογράφου της προσφυγής ως προς το άρθρο 8, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2002/91 δεν μεταβάλλουν το αντικείμενο της παραβάσεως, όπως αυτό οριοθετήθηκε κατά το προ της ασκήσεως της προσφυγής στάδιο.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Το Βασίλειο της Ισπανίας υποστηρίζει ότι η αιτίαση περί μη μεταφοράς του άρθρου 8 της οδηγίας 2002/91 στερείται συνοχής και αντιβαίνει στο άρθρο 38 του Κανονισμού Διαδικασίας, όπως ίσχυε κατά την ημερομηνία ασκήσεως της υπό κρίση προσφυγής, καθόσον, κατά το προ της ασκήσεως της προσφυγής στάδιο και στην αιτιολογημένη γνώμη, η Επιτροπή δεν προσήψε στο εν λόγω κράτος μέλος παρά μόνο παράλειψη πλήρους μεταφοράς του άρθρου 8, στοιχείο αʹ, της ως άνω οδηγίας, ενώ η διάταξη αυτή αποτελεί μια μόνο από τις δύο εναλλακτικές επιλογές που έχουν τεθεί στη διάθεση των κρατών μελών προς επίτευξη του σκοπού να μειωθεί η ενεργειακή κατανάλωση, τον οποίο επιδιώκει το εν λόγω άρθρο 8.
Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι από το άρθρο 38, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας και από τη σχετική με τη διάταξη αυτή νομολογία προκύπτει ότι το εισαγωγικό έγγραφο της δίκης πρέπει να προσδιορίζει το αντικείμενο της διαφοράς και να περιλαμβάνει συνοπτική έκθεση των ισχυρισμών κατά τρόπο αρκούντως σαφή και ακριβή, ούτως ώστε ο μεν καθού να μπορεί να προετοιμάσει την άμυνά του, το δε Δικαστήριο να μπορεί να ασκήσει τον έλεγχό του. Επομένως, τα ουσιώδη πραγματικά και νομικά στοιχεία επί των οποίων βασίζεται η προσφυγή πρέπει να προκύπτουν με συνεκτικό και κατανοητό τρόπο από αυτό καθαυτό το κείμενο του δικογράφου της προσφυγής και τα αιτήματά της να διατυπώνονται κατά τρόπο μη διφορούμενο, ούτως ώστε να μην υπάρχει κίνδυνος είτε να αποφανθεί το Δικαστήριο ultra petita είτε να παραλείψει να αποφανθεί επί κάποιας αιτιάσεως (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 12ης Φεβρουαρίου 2009, C‑475/07, Επιτροπή κατά Πολωνίας, σκέψη 43, και της 16ης Ιουλίου 2009,
C-165/08, Επιτροπή κατά Πολωνίας, Συλλογή 2009, σ. I-6843
, σκέψη 42).
Το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι, στο πλαίσιο προσφυγής ασκηθείσας κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 258 ΣΛΕΕ, οι αιτιάσεις πρέπει να εκτίθενται στην προσφυγή κατά τρόπο συνεπή και ακριβή, ούτως ώστε να παρέχουν στο κράτος μέλος και στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να αντιληφθούν επακριβώς το περιεχόμενο της προσαπτόμενης παράβασης του δικαίου της Ένωσης, πράγμα που συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου το εν λόγω κράτος να μπορέσει να προβάλει λυσιτελώς τους αμυντικούς ισχυρισμούς του και το Δικαστήριο να μπορέσει να επαληθεύσει την ύπαρξη της προβαλλομένης παραβάσεως (βλ., μεταξύ άλλων, προπαρατεθείσα απόφαση της 16ης Ιουλίου 2009, Επιτροπή κατά Πολωνίας, σκέψη 43).
Εν προκειμένω, τόσο στο συμπληρωματικό έγγραφο οχλήσεως της 29ης Ιανουαρίου 2010 όσο και στην αιτιολογημένη γνώμη, η Επιτροπή εξέθεσε με σαφήνεια ότι το άρθρο 8 της οδηγίας 2002/91 αφήνει στα κράτη μέλη την επιλογή μεταξύ των δύο προβλεπόμενων στην ως άνω διάταξη δυνατοτήτων. Στη συνέχεια, εξέθεσε ότι, έστω και αν το κοινοποιηθέν από το Βασίλειο της Ισπανίας βασιλικό διάταγμα 1027/2007 καθορίζει τη συχνότητα των ελέγχων ως προς τους λέβητες που τέθηκαν σε λειτουργία μετά την έναρξη ισχύος του και μεταφέρει στο εσωτερικό δίκαιο την προβλεπόμενη στο εν λόγω άρθρο 8, στοιχείο αʹ, εναλλακτική επιλογή, εντούτοις, ως προς τους υφιστάμενους λέβητες, επαφίεται στις Αυτόνομες Κοινότητες όσον αφορά την κατάρτιση του χρονοδιαγράμματος των ελέγχων.
Στο πλαίσιο αυτό, το γεγονός ότι η Επιτροπή διαπίστωσε, στην αιτιολογημένη γνώμη, ότι παραβιάσθηκε όχι το σύνολο των διατάξεων του άρθρου 8 της οδηγίας 2002/91, αλλά μόνο το άρθρο 8, στοιχείο αʹ, της ως άνω οδηγίας, δεν συνιστά ανακολουθία ή λογικό σφάλμα. Ειδικότερα, η Επιτροπή διαπίστωσε παράλειψη πλήρους μεταφοράς της εναλλακτικής επιλογής που προβλέπεται στο ως άνω άρθρο 8, στοιχείο αʹ, βάσει του γεγονότος ότι το Βασίλειο της Ισπανίας είχε γνωστοποιήσει μέτρα μεταφοράς που ενέπιπταν στην ως άνω διάταξη, τα οποία όμως ήταν κατά την Επιτροπή ανεπαρκή.
Από τη δικογραφία προκύπτει εξάλλου ότι το Βασίλειο της Ισπανίας είχε τη δυνατότητα να αντιληφθεί το περιεχόμενο της προσαπτόμενης παραβάσεως και να ασκήσει πλήρως τα δικαιώματά του άμυνας ήδη από το στάδιο της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας.
Έτσι, στην από 22 Ιουλίου 2010 απάντησή του στο συμπληρωματικό έγγραφο οχλήσεως, το Βασίλειο της Ισπανίας περιορίστηκε να δηλώσει ότι τρεις Αυτόνομες Κοινότητες είχαν δημοσιεύσει τις αποφάσεις που καθόριζαν τους κανόνες εφαρμογής του βασιλικού διατάγματος 1027/2007 βάσει των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους και ότι οι λοιπές αποφάσεις ευρίσκονταν στο στάδιο της διοικητικής διεκπεραιώσεως. Το Βασίλειο της Ισπανίας δεν αμφισβητούσε επομένως την εκτίμηση της Επιτροπής όσον αφορά την πρόθεσή του να περιορισθεί, κατά τη μεταφορά του άρθρου 8 της οδηγίας 2002/91, στο στοιχείο αʹ του ως άνω άρθρου.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν παρέβη το άρθρο 38 του Κανονισμού Διαδικασίας, όπως ίσχυε κατά την ημερομηνία ασκήσεως της υπό κρίση προσφυγής, αιτιώμενη το Βασίλειο της Ισπανίας για παράλειψη πλήρους μεταφοράς της εναλλακτικής επιλογής του άρθρου 8, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2002/91, χωρίς να αναφέρει περαιτέρω ότι το ως άνω κράτος μέλος δεν είχε γνωστοποιήσει κανένα μέτρο σχετικά με την εναλλακτική επιλογή του ως άνω άρθρου 8, στοιχείο βʹ.
Ως εκ τούτου, ο υπό κρίση λόγος απαραδέκτου πρέπει να απορριφθεί.
Ο επικουρικώς προβληθείς λόγος απαραδέκτου κατά τον οποίο η αιτίαση είναι απαράδεκτη σε ό,τι αφορά το άρθρο 8, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2002/91 πρέπει επίσης να απορριφθεί.
Ειδικότερα, αφενός, στην αιτιολογημένη γνώμη, η Επιτροπή κατηγόρησε το Βασίλειο της Ισπανίας ότι δεν έλαβε τα αναγκαία μέτρα ώστε να συμμορφωθεί προς το άρθρο 8 της οδηγίας 2002/91, δίνοντας έμφαση στο στοιχείο αʹ του ως άνω άρθρου, για τον λόγο ότι το ως άνω κράτος μέλος είχε γνωστοποιήσει μέτρα μεταφοράς στο πλαίσιο της προβλεπόμενης στη διάταξη αυτή εναλλακτικής επιλογής.
Αφετέρου, δεδομένου ότι το Βασίλειο της Ισπανίας υποστήριξε αργότερα, σε απάντηση της αιτιολογημένης γνώμης, ότι είχε επιλέξει να υλοποιήσει τις υποχρεώσεις από το άρθρο 8 της οδηγίας 2002/91 χρησιμοποιώντας σε συνδυασμό αμφότερες τις εναλλακτικές επιλογές των στοιχείων αʹ και βʹ του ως άνω άρθρου 8, η Επιτροπή οδηγήθηκε στο να εξετάσει, στο δικόγραφό της προσφυγής, αν τα μέτρα τα οποία έλαβε το Βασίλειο της Ισπανίας συνιστούσαν πλήρη μεταφορά του άρθρου 8 με βάση τόσο το στοιχείο αʹ όσο και το στοιχείο βʹ του άρθρου αυτού.
Κατά πάγια νομολογία, το έγγραφο οχλήσεως που απευθύνει η Επιτροπή στο οικείο κράτος μέλος και, στη συνέχεια, η αιτιολογημένη γνώμη που εκδίδει η Επιτροπή οριοθετούν το αντικείμενο της διαφοράς το οποίο, συνεπώς, δεν μπορεί πλέον να διευρυνθεί. Ως εκ τούτου, η αιτιολογημένη γνώμη και η προσφυγή πρέπει να θεμελιώνονται στις ίδιες αιτιάσεις (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 29ης Σεπτεμβρίου 1998,
C-191/95, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 1998, σ. I-5449
, σκέψη 55, και της 11ης Ιουλίου 2002,
C-139/00, Επιτροπή κατά Ισπανίας, Συλλογή 2002, σ. I-6407
, σκέψη 18).
Πάντως, η απαίτηση αυτή δεν μπορεί να φθάνει μέχρι του σημείου να επιβάλλεται, οπωσδήποτε, απόλυτη σύμπτωση μεταξύ της διατυπώσεως των αιτιάσεων στο έγγραφο οχλήσεως, του διατακτικού της αιτιολογημένης γνώμης και των αιτημάτων της προσφυγής, εφόσον το αντικείμενο της διαφοράς, όπως καθορίστηκε στην αιτιολογημένη γνώμη, δεν διευρύνθηκε ή τροποποιήθηκε (βλ., μεταξύ άλλων, προπαρατεθείσες αποφάσεις Επιτροπή κατά Γερμανίας, σκέψη 56, και Επιτροπή κατά Ισπανίας, σκέψη 19).
Εν προκειμένω, διαπιστώνεται, από το σύνολο της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας, ότι η παράβαση για την οποία έκανε λόγο η Επιτροπή αφορούσε συνολικά το άρθρο 8 της οδηγίας 2002/91. Έτσι, έστω και αν η Επιτροπή απαντά ρητώς μόνο στα επιχειρήματα σχετικά με τη μεταφορά του άρθρου 8, στοιχείο αʹ, της ως άνω οδηγίας, είναι πρόδηλον ότι η αιτιολογημένη γνώμη βασίζεται επίσης και σε σιωπηρή διαπίστωση περί μη μεταφοράς του άρθρου 8, στοιχείο βʹ, της εν λόγω οδηγίας.
Ως εκ τούτου, οι αιτιάσεις της Επιτροπής σχετικά με το άρθρο 8, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2002/91 δεν επεξέτειναν το αντικείμενο της διαφοράς.
Εξ αυτού συνάγεται ότι η αιτίαση περί μη μεταφοράς του άρθρου 8 της οδηγίας 2002/91 είναι παραδεκτή.
Επί της ουσίας
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Η Επιτροπή εκτιμά, πρώτον, ότι το βασιλικό διάταγμα 1027/2007 δεν συνιστά παρά ελλιπή μεταφορά του άρθρου 8, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2002/91, διότι δεν καθορίζει ευθέως τα σχετικά με την τακτική επιθεώρηση μέτρα παρά μόνον ως προς τους λέβητες που τέθηκαν σε λειτουργία μετά την έναρξη ισχύος του και επαφίεται στις Αυτόνομες Κοινότητες όσον αφορά την έκδοση αποφάσεως για το χρονοδιάγραμμα των επιθεωρήσεων των λεβήτων των προϋφιστάμενων εγκαταστάσεων.
Όσον αφορά, δεύτερον, την επιχειρηματολογία του Βασιλείου της Ισπανίας κατά την οποία επέλεξε να προβεί σε μεταφορά του άρθρου 8 της οδηγίας 2002/91 συνιστάμενη σε συνδυασμένη εφαρμογή των δύο επιλογών τις οποίες περιελάμβανε η ως άνω διάταξη, η Επιτροπή υποστηρίζει, καταρχάς, ότι οι δύο αυτές επιλογές αποτελούν λύσεις που εφαρμόζονται εναλλακτικώς.
Η Επιτροπή υπογραμμίζει, εν συνεχεία, ότι το Βασίλειο της Ισπανίας δεν είχε υποστηρίξει προηγουμένως ότι επέλεξε αυτόν τον τρόπο συνδυασμένης μεταφοράς του άρθρου 8 της οδηγίας 2002/91 στο εσωτερικό του δίκαιο και ότι άλλωστε από το σημείο 8 της αιτιολογικής εκθέσεως του βασιλικού διατάγματος 1027/2007 προκύπτει ότι το εν λόγω βασιλικό διάταγμα είχε ως αντικείμενο τη μεταφορά της εναλλακτικής επιλογής του στοιχείου αʹ του εν λόγω άρθρου 8. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, στην από 22 Ιουλίου 2010 απάντησή του στο συμπληρωματικό έγγραφο οχλήσεως, το Βασίλειο της Ισπανίας αναφερόταν μόνο σε αποφάσεις των Αυτόνομων Κοινοτήτων, ορισμένες εκ των οποίων ευρίσκονταν υπό επεξεργασία, σχετικά με την επιθεώρηση των λεβήτων, παρά το γεγονός ότι κατά την ημερομηνία εκείνη υπήρχαν ήδη οι διατάξεις που θα μετέφεραν το στοιχείο βʹ του ως άνω άρθρου 8 στο ισπανικό δίκαιο.
Τέλος, όσον αφορά τα μέτρα μεταφοράς βάσει του άρθρου 8, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2002/91, η Επιτροπή επισημαίνει ότι το Βασίλειο της Ισπανίας δεν επικαλείται πλέον το «σχέδιο δράσης» για το οποίο έκανε λόγο στην απάντησή του στην αιτιολογημένη γνώμη και ότι το σχέδιο αυτό δεν γνωστοποιήθηκε. Η Επιτροπή επισημαίνει περαιτέρω ότι η υποχρέωση παροχής συμβουλών σε θέματα ενέργειας που προβλέπεται στην τεχνική οδηγία 3.4.4 του βασιλικού διατάγματος 1027/2007 αποτελεί υποχρέωση με πολύ γενικό χαρακτήρα, η οποία δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μεταφορά του άρθρου 8, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2002/91.
Το Βασίλειο της Ισπανίας υποστηρίζει, πρώτον, ότι το άρθρο 8 της ως άνω οδηγίας μεταφέρθηκε στο εσωτερικό δίκαιο με το βασιλικό διάταγμα 1027/2007.
Το ως άνω κράτος μέλος υποστηρίζει, συναφώς, ότι η οδηγία 2002/91 επιβάλλει μόνο υποχρέωση λήψεως «των αναγκαίων μέτρων για τη θέση σε εφαρμογή της τακτικής επιθεωρήσεως των λεβήτων», αλλά δεν επιβάλλει υποχρέωση γνωστοποιήσεως των χρονοδιαγραμμάτων που καταρτίζονται προς τούτο. Το βασιλικό διάταγμα 1027/2007 προβλέπει όμως όχι μόνο συγκεκριμένη υποχρέωση διενέργειας των τακτικών επιθεωρήσεων, αλλά και καθορίζει τη συχνότητά τους σε συνάρτηση με την ισχύ των λεβήτων και τον τύπο καυσίμου που χρησιμοποιούν, ενώ η μόνη αρμοδιότητα που εκχωρείται στις Αυτόνομες Κοινότητες είναι να αποφασίσουν συγκεκριμένα ως προς την πρώτη επιθεώρηση σε ό,τι αφορά τις υφιστάμενες συσκευές.
Το Βασίλειο της Ισπανίας υποστηρίζει, δεύτερον, ότι εκπλήρωσε την προβλεπόμενη στο άρθρο 8 της οδηγίας 2002/91 υποχρέωση στο μέτρο που το βασιλικό διάταγμα 1027/2007 υποχρεώνει σε διενέργεια των τακτικών επιθεωρήσεων και σε λήψη σειράς μέτρων για τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και τον περιορισμό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Αναφέρεται συναφώς στην τεχνική οδηγία IT 3 που επιβάλλει την υποχρέωση να πραγματοποιείται ετήσια συντήρηση και να παρέχονται στους ιδιοκτήτες της εγκαταστάσεως συμβουλές για πιθανές βελτιώσεις της.
Στο υπόμνημα ανταπαντήσεως, το Βασίλειο της Ισπανίας κάνει λόγο για την υιοθέτηση, προσεχώς, ενός σχεδίου βασιλικού διατάγματος με το οποίο τροποποιούνται ορισμένα άρθρα και τεχνικές οδηγίες του εγκριθέντος με το βασιλικό διάταγμα 1027/2007 κανονισμού για τις θερμικές εγκαταστάσεις εντός των κτιρίων και κατά το οποίο ο καθορισμός της συχνότητας των επιθεωρήσεων των εγκαταστάσεων θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού δεν γίνεται πλέον από τις Αυτόνομες Κοινότητες, αλλά αφορά το σύνολο της εθνικής επικράτειας.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Υπενθυμίζεται, καταρχάς, ότι δεν αμφισβητείται το γεγονός ότι το άρθρο 8 της οδηγίας 2002/91 αφορά τόσο τα νέα όσο και τα υφιστάμενα κτίρια και ότι η Επιτροπή αιτιάται το Βασίλειο της Ισπανίας μόνο για το ότι δεν έλαβε ή, εν πάση περιπτώσει, δεν γνωστοποίησε τα αναγκαία μέτρα σε ό,τι αφορά τα υφιστάμενα κτίρια.
Όσον αφορά, πρώτον, τα όσα υποστηρίζει το Βασίλειο της Ισπανίας περί του ότι το άρθρο 8 της οδηγίας 2002/91 μεταφέρθηκε στο εσωτερικό δίκαιο με το βασιλικό διάταγμα 1027/2007, αρκεί η επισήμανση ότι το εν λόγω διάταγμα δεν καθορίζει ευθέως τα μέτρα τακτικής επιθεωρήσεως παρά μόνον ως προς τους λέβητες που τέθηκαν σε λειτουργία μετά την έναρξη ισχύος του και επαφίεται στις Αυτόνομες Κοινότητες όσον αφορά την έκδοση αποφάσεως για το χρονοδιάγραμμα των επιθεωρήσεων των λεβήτων των προϋφιστάμενων εγκαταστάσεων.
Στην απάντησή του στο συμπληρωματικό έγγραφο οχλήσεως, το Βασίλειο της Ισπανίας υποστήριξε συναφώς ότι τρεις Αυτόνομες Κοινότητες είχαν δημοσιεύσει τις αποφάσεις με τις οποίες καθορίζονταν οι κανόνες εφαρμογής του βασιλικού διατάγματος 1027/2007 εντός της καθεμίας εξ αυτών και ότι είχε ξεκινήσει η διαδικασία εκδόσεως και των υπόλοιπων αποφάσεων.
Παρά τα όσα υποστηρίζει το Βασίλειο της Ισπανίας στο υπόμνημα αντικρούσεως, από το γράμμα της τεχνικής οδηγίας 4.3.1 του βασιλικού διατάγματος 1027/2007 προκύπτει ότι στις Αυτόνομες Κοινότητες απόκειται να προσδιορίσουν όχι μόνο την ημερομηνία της πρώτης επιθεωρήσεως, αλλά και τη συχνότητα των επιθεωρήσεων, σε συνάρτηση με την ισχύ, τον τύπο καυσίμου και την παλαιότητα του λέβητα.
Ομοίως, δεν μπορεί να γίνει δεκτό το επιχείρημα ότι το χρονοδιάγραμμα και οι λεπτομέρειες της εκτελέσεώς του δεν χρειάζεται να γνωστοποιηθούν στην Επιτροπή.
Ειδικότερα, η οδηγία 2002/91 προβλέπει τακτική επιθεώρηση για όλους τους λέβητες και έχει την έννοια ότι, ακόμη και για τους λέβητες εκείνους για τους οποίους η ως άνω οδηγία δεν καθορίζει ελάχιστη συχνότητα των επιθεωρήσεων, τα κράτη μέλη οφείλουν να προσδιορίσουν συγκεκριμένη συχνότητα επιθεωρήσεως και να γνωστοποιήσουν στην Επιτροπή τα ληφθέντα μέτρα ώστε η τελευταία να μπορεί να επαληθεύσει ότι τα μέτρα αυτά καθιστούν δυνατή την επίτευξη των σκοπών της εν λόγω οδηγίας.
Όσον αφορά, δεύτερον, το επιχείρημα του Βασιλείου της Ισπανίας ότι η πλήρης μεταφορά του άρθρου 8 της οδηγίας 2002/91 προκύπτει από τον συνδυασμό του βασιλικού διατάγματος 1027/2007 και μιας σειράς μέτρων τα οποία περιέχονται στην τεχνική οδηγία 3.4.4 του βασιλικού διατάγματος 1027/2007, που αποβλέπει στη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης, υπογραμμίζεται ότι οι δύο επιλογές που θεσπίζονται αντιστοίχως στα στοιχεία αʹ και βʹ του εν λόγω άρθρου 8 προβλέπονται εναλλακτικώς, με συνέπεια τα κράτη μέλη να οφείλουν να μεταφέρουν στο εσωτερικό δίκαιο πλήρως μία εξ αυτών και να μην μπορούν να αρκεστούν σε μερική μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο και των δύο εναλλακτικών επιλογών. Η θέσπιση τόσο ορισμένων μέτρων σχετικών με το εν λόγω στοιχείο αʹ όσο και μέτρων σχετικών με το εν λόγω στοιχείο βʹ δεν μπορεί ως εκ τούτου να αποτελέσει πλήρη μεταφορά της οδηγίας 2002/91 στο εσωτερικό δίκαιο.
Εξάλλου, η υποχρέωση παροχής συμβουλών σε θέματα ενέργειας που προβλέπεται στο πλαίσιο της τεχνικής οδηγίας 3.4 του βασιλικού διατάγματος 1027/2007 αποτελεί υποχρέωση με πολύ γενικό χαρακτήρα, η οποία δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μεταφορά του άρθρου 8, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2002/91, δεδομένου ότι δεν περιλαμβάνει ειδική αναφορά στην υποχρέωση παροχής συμβουλών για την αντικατάσταση του λέβητα ούτε για άλλες δυνατές λύσεις. Ομοίως, ενώ η προβλεπόμενη στο εν λόγω άρθρο 8, στοιχείο βʹ, εναλλακτική επιλογή προϋποθέτει ότι το συνολικό αποτέλεσμα της λύσεως αυτής είναι περίπου ισοδύναμο προς το αποτέλεσμα που προκύπτει από τη διάταξη του στοιχείου αʹ του ως άνω άρθρου 8, η παροχή συμβουλών την οποία προβλέπει η τεχνική οδηγία 3.4.4 του βασιλικού διατάγματος 1027/2007 αποτελεί ευθύνη των επιχειρήσεων συντηρήσεως, ενώ το εν λόγω στοιχείο αʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 10 της οδηγίας 2002/91, επιβάλλει την τακτική επιθεώρηση από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες.
Τέλος, επισημαίνεται ότι, στο υπόμνημα ανταπαντήσεως, το Βασίλειο της Ισπανίας αναγνωρίζει, κατ’ ουσίαν, την ανεπάρκεια των μέτρων που έχουν ληφθεί μέχρι τώρα και περιορίζεται να υποστηρίξει ότι εξακολουθεί να εκκρεμεί η διαδικασία για την υιοθέτηση ενός σχεδίου βασιλικού διατάγματος που θα τροποποιεί το βασιλικό διάταγμα 1027/2007, καθορίζοντας το ίδιο ευθέως, για το σύνολο της εθνικής επικράτειας, τη συχνότητα των επιθεωρήσεων των υφιστάμενων εγκαταστάσεων.
Ως εκ τούτου, η αιτίαση περί μη μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο του άρθρου 8 της οδηγίας 2002/91 σε ό,τι αφορά τα υφιστάμενα κτίρια είναι βάσιμη.
Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι η προσφυγή είναι βάσιμη.
Συνεπώς, διαπιστώνεται ότι, παραλείποντας να θεσπίσει, εντός της ταχθείσας προθεσμίας, όλες τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που απαιτούνταν για τη συμμόρφωσή του προς τα άρθρα 3, 7 και 8 της οδηγίας 2002/91, το Βασίλειο της Ισπανίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις ως άνω διατάξεις.
Επί των δικαστικών εξόδων
Βάσει του άρθρου 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή υπέβαλε σχετικό αίτημα και το Βασίλειο της Ισπανίας ηττήθηκε, το τελευταίο πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δέκατο τμήμα) αποφασίζει:

1)
Παραλείποντας να θεσπίσει, εντός της ταχθείσας προθεσμίας, όλες τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που απαιτούνταν για τη συμμόρφωσή του προς τα άρθρα 3, 7 και 8 της οδηγίας 2002/91/EK του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, το Βασίλειο της Ισπανίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις ως άνω διατάξεις.

2)
Καταδικάζει το Βασίλειο της Ισπανίας στα δικαστικά έξοδα.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ισπανική.