CELEX: 62009CJ0494
Prejudiciële verwijzing
Ontvankelijkheid
Douanerecht
Tariefcontingent
Douanewetboek
Artikel 239
Verordening (EEG) nr. 2454/93
Artikelen 308 bis, 308 ter en 905
Verordening (EG) nr. 975/2003
Tonijn
Uitputting van contingent
Openingsdatum
Zondag

Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 239 van verordening (EEG) nr. 2913/92 van de
Raad van 12 oktober 1992 tot vaststelling van het communautair douanewetboek (PB L 302, blz. 1), zoals gewijzigd bij verordening
(EG) nr. 1791/2006 van de Raad van 20 november 2006 (PB L 363, blz. 1; hierna: „douanewetboek”), en de artikelen 308 bis tot
en met 308 quater en 905 van verordening (EEG) nr. 2454/93 van de Commissie van 2 juli 1993 houdende vaststelling van enkele
bepalingen ter uitvoering van verordening nr. 2913/92 (PB L 253, blz. 1), zoals gewijzigd bij verordening (EG) nr. 214/2007
van de Commissie van 28 februari 2007 (PB L 62, blz. 6; hierna: „uitvoeringsverordening”).
Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen Bolton Alimentari SpA (hierna: „Bolton”) en de Agenzia delle Dogane
− Ufficio delle Dogane di Alessandria (hierna: „Agenzia”) over de uitsluiting van Bolton van een tariefcontingent dat werd
geopend op zondag 1 juli 2007, een dag waarop de Italiaanse douanekantoren gesloten waren, en was uitgeput op de dag zelf
waarop het werd geopend.

Toepasselijke bepalingen
Artikel 239 van het douanewetboek bepaalt:
„1.      Tot terugbetaling of kwijtschelding van de rechten bij invoer of van de rechten bij uitvoer kan ook worden overgegaan in de
gevallen andere dan bedoeld in de artikelen 236, 237 en 238:
–        welke volgens de procedure van het Comité worden vastgesteld;
–        welke het gevolg zijn van omstandigheden die van de zijde van de belanghebbende geen frauduleuze handeling noch klaarblijkelijke
nalatigheid inhouden. De gevallen waarin op deze bepaling een beroep kan worden gedaan en de te dien einde toe te passen procedures,
worden vastgesteld volgens de procedure van het Comité. Aan de terugbetaling of de kwijtschelding kunnen bijzondere voorwaarden
worden verbonden.
2.      Terugbetaling of kwijtschelding van de rechten om de in lid 1 genoemde redenen wordt toegestaan indien bij het betrokken douanekantoor
vóór het verstrijken van een termijn van twaalf maanden te rekenen vanaf de datum waarop genoemde rechten aan de schuldenaar
zijn medegedeeld, een daartoe strekkend verzoek wordt ingediend.
[...]”
Artikel 308 bis van de uitvoeringsverordening bepaalt:
„1.      Wanneer bij een maatregel van de Gemeenschap tariefcontingenten worden geopend, worden deze, tenzij anders bepaald, beheerd
met inachtneming van de volgorde waarin de aangiften voor het vrije verkeer zijn aanvaard.
[...]
4.      Onverminderd lid 8 wijst de Commissie hoeveelheden toe met inachtneming van de datum van aanvaarding van de desbetreffende
aangifte voor het vrije verkeer, voor zover nog hoeveelheden in het desbetreffende tariefcontingent beschikbaar zijn. De voorrang
wordt bepaald door de chronologische volgorde van deze data.
5.      De lidstaten geven alle geldige aanvragen voor opneming uit een tariefcontingent onverwijld door aan de Commissie. Zij delen
daarbij tevens de in lid 4 bedoelde datum mede en de exacte aangevraagde hoeveelheden die op de betreffende aangifte zijn
vermeld.
[...]
7.      Indien grotere hoeveelheden zijn aangevraagd dan in een tariefcontingent beschikbaar zijn, geschiedt de toewijzing in evenredigheid
met de aangevraagde hoeveelheden.
8.      Voor de doeleinden van dit artikel worden de aangiften voor het vrije verkeer die door de douaneautoriteiten op 1, 2 of 3 januari
zijn aanvaard, geacht op 3 januari te zijn aanvaard. Indien een van deze dagen echter op een zaterdag of op een zondag valt,
worden de aangiften geacht op 4 januari te zijn aanvaard.
[...]”
Artikel 308 ter van de uitvoeringsverordening bepaalt:
„1.      De Commissie wijst elke werkdag hoeveelheden uit de tariefcontingenten toe, behalve:
–        op feestdagen van de Europese Instellingen te Brussel
[...]
2.      Onverminderd artikel 308 bis, lid 8, worden bij elke toewijzing alle niet beantwoorde aanvragen in aanmerking genomen die
betrekking hebben op aangiften voor het vrije verkeer die tot en met de tweede dag voorafgaande aan de dag van toewijzing
zijn aanvaard en aan de Commissie zijn medegedeeld.”
Artikel 308 quater van de uitvoeringsverordening bepaalt:
„1.      Een tariefcontingent wordt als kritiek beschouwd, zodra 90 % van de aanvankelijke omvang is opgebruikt of wanneer de bevoegde
autoriteiten aldus beslissen.
2.      In afwijking van lid 1 wordt een tariefcontingent in een van de volgende gevallen vanaf de dag van de opening ervan als kritiek
beschouwd:
[...]
c)      wanneer een in de afgelopen twee jaren geopend gelijkwaardig tariefcontingent op de laatste dag van de derde maand van de
vastgestelde duur van het contingent was uitgeput of een grotere aanvankelijke omvang had dan het betrokken tariefcontingent.
[...]”
Artikel 899 van de uitvoeringsverordening bepaalt:
„1.      Wanneer de beschikkende douaneautoriteit na ontvangst van het in artikel 239, lid 2, van het [douanewetboek] bedoelde verzoek
om terugbetaling of kwijtschelding vaststelt:
–        dat de tot staving van het verzoek aangevoerde argumenten beantwoorden aan een van de omstandigheden bedoeld in de artikelen 900
tot en met 903 en deze geen frauduleuze handeling of klaarblijkelijke nalatigheid van de zijde van de belanghebbende inhouden,
staat zij de terugbetaling of kwijtschelding van de rechten bij in- of uitvoer toe;
–        dat de tot staving van het verzoek aangevoerde argumenten beantwoorden aan een van de omstandigheden bedoeld in artikel 904,
staat zij de terugbetaling of kwijtschelding van de rechten bij in- of uitvoer niet toe.
2.       In de andere gevallen, met uitzondering van die waarin het dossier overeenkomstig artikel 905 naar de Commissie moet worden
verwezen, beslist de beschikkende douaneautoriteit zelf of zij terugbetaling of kwijtschelding van rechten bij invoer of uitvoer
verleent wanneer het gaat om bijzondere omstandigheden die geen frauduleuze handeling of klaarblijkelijke nalatigheid van
de zijde van de belanghebbende inhouden.
Wanneer artikel 905, lid 2, tweede streepje, van toepassing is, kan een beschikking van de douaneautoriteiten tot terugbetaling
of kwijtschelding van de betrokken rechten slechts worden genomen na afloop van de procedure die overeenkomstig de artikelen 906
tot en met 909 is ingeleid.
[...]”
Artikel 905 van de uitvoeringsverordening bepaalt:
„1.      Indien het in artikel 239, lid 2, van het [douanewetboek] bedoelde verzoek om terugbetaling of kwijtschelding vergezeld gaat
van bewijsstukken waarmee het bestaan kan worden aangetoond van bijzondere omstandigheden die geen frauduleuze handeling of
klaarblijkelijke nalatigheid van de zijde van de belanghebbende inhouden, verwijst de lidstaat waaronder de beschikkende douaneautoriteit
ressorteert de zaak door naar de Commissie ter behandeling volgens de procedure bedoeld in de artikelen 906 tot en met 909
wanneer:
–        deze autoriteit van oordeel is dat de bijzondere situatie het gevolg is van een verzuim van de Commissie, of
[...]
2.       De in lid 1 bedoelde verwijzing vindt niet plaats wanneer:
–        de Commissie overeenkomstig de procedure van de artikelen 906 tot en met 909 reeds een beschikking heeft genomen in een zaak
waarin zich feitelijk en juridisch vergelijkbare omstandigheden hebben voorgedaan;
–        reeds een zaak die feitelijk en juridisch vergelijkbaar is bij de Commissie is ingeleid.
[...]”
Artikel 1 van verordening (EG) nr. 975/2003 van de Raad van 5 juni 2003 betreffende de opening en het beheer van een tariefcontingent
voor de invoer van tonĳnconserven, ingedeeld onder de GN-codes 1604 14 11, 1604 14 18 en 1604 20 70 (PB L 141, blz. 1), luidt:
„Met ingang van 1 juli 2003 komen conserven van tonijn, ingedeeld onder de GN-codes 1604 14 11, 1604 14 18 en 1604 20 70,
van oorsprong uit alle landen, in aanmerking voor een tarief van 12 %, binnen de grenzen van het overeenkomstig deze verordening
geopende tariefcontingent.”
Artikel 2 van verordening nr. 975/2003 luidt:
„Het tariefcontingent wordt jaarlijks geopend voor een aanvankelijke looptijd van vijf jaar. De omvang van het tariefcontingent
voor de eerste twee jaar is als volgt:
–        25 000 ton van 1 juli 2003 tot en met 30 juni 2004,
–        25 750 ton van 1 juli 2004 tot en met 30 juni 2005.”
Artikel 6 van deze verordening luidt:
„In het tweede jaar na de opening van het tariefcontingent kan de omvang van het contingent worden herzien om de hoeveelheden
aan te passen aan de behoeften van de EG-markt. Indien deze herziening drie maanden vóór 30 juni 2005 niet is voltooid, wordt
het contingent automatisch met een jaar verlengd voor een hoeveelheid van 25 750 ton. Vervolgens zal het tariefcontingent
telkens met een jaar voor dezelfde hoeveelheid worden verlengd, tenzij uiterlijk drie maanden voor de sluiting van het lopende
contingent een herziening wordt goedgekeurd.”
Artikel 8, lid 1, van deze verordening bepaalt:
„De Commissie wordt bijgestaan door het Comité douanewetboek dat is opgericht bij artikel 247 bis van verordening (EEG) nr. 2913/92
van de Raad.”

Hoofdgeding en prejudiciële vragen
Voor de invoer van tonĳnconserven uit Thailand werden overeenkomstig verordening nr. 975/2003 tariefcontingenten geopend waarvoor
Bolton in aanmerking kwam in de jaren 2005 en 2006.
Om in aanmerking te komen voor het tariefcontingent voor de periode van 1 juli 2007 tot en met 30 juni 2008, heeft Bolton
aangiften voor het vrije verkeer ingediend voor tonĳnconserven uit Thailand, die pas op 2 juli door de Italiaanse douanekantoren
werden aanvaard, omdat die op zondag gesloten waren.
Blijkens haar schriftelijke opmerkingen heeft de Commissie op 4 juli 2007 het betrokken tariefcontingent toegewezen in chronologische
volgorde van de data van aanvaarding van de douaneaangiften. Door de toewijzing van het tariefcontingent aan de aanvragen
tot opneming uit het contingent waarvan de aangiften op 1 juli 2007 waren aanvaard, was dit tariefcontingent uitgeput op de
dag zelf waarop het werd geopend. Daardoor is de aanvraag tot opneming uit het contingent van Bolton niet in aanmerking genomen,
en laatstgenoemde moest derhalve het volledige recht betalen dat op de invoer van toepassing was.
Blijkens de opmerkingen van de Commissie heeft de Agenzia haar op 16 juli 2007 verzocht om de geldigverklaring te overwegen
van de aanvragen tot opneming uit het contingent die van de toewijzing van het tariefcontingent waren uitgesloten doordat
zij pas op maandag 2 juli 2007 door de Italiaanse douanekantoren waren aanvaard. Dienaangaande heeft de Agenzia steun gezocht
in de door het Comité douanewetboek vastgestelde administratieve regeling betreffende het beheer van tariefcontingenten van
30 oktober 2007 (TAXUD/3439/2006-rev.1-NL; hierna: „administratieve regeling”). Zij heeft betoogd dat, volgens punt 15 van
deze regeling, de op zondag 1 juli 2007 door de douaneautoriteiten van andere lidstaten aanvaarde aangiften door de Commissie
hadden moeten worden behandeld samen met de op maandag 2 juli 2007 in Italië aanvaarde aangiften. Voorts heeft zij aangevoerd
dat artikel 308 bis, lid 8, van de uitvoeringsverordening met betrekking tot de behandeling van de aanvragen die gedurende
de eerste drie dagen van het jaar worden aanvaard, naar analogie had moeten worden toegepast op het onderhavige geval.
Op 16 augustus 2007 heeft de Commissie bij brief TAXUD B4 D (2007) 9241 (hierna: „TAXUD-nota”) geantwoord dat het onmogelijk
was om de op 2 juli 2007 aanvaarde aanvragen tot opneming uit het contingent geldig te verklaren. De toewijzing van de tariefcontingenten
gebeurt krachtens artikel 308 bis, lid 4, van de uitvoeringsverordening in chronologische volgorde, en de administratieve
regeling kan hier niets aan veranderen.
Bolton heeft verzocht om terugbetaling van het bijkomende bedrag aan rechten dat zij voor haar invoer heeft moeten betalen,
waarbij zij heeft aangevoerd dat zij met betrekking tot de toewijzing van het betrokken tariefcontingent niet op gelijke en
niet-discriminerende wijze met de andere importeurs uit de Unie heeft kunnen concurreren. Bij beslissing van 17 november 2008
heeft de Direzione regionale per il Piemonte e la Valle d’Aosta – Ufficio delle Dogane di Alessandria de terugbetaling geweigerd.
Bolton heeft zich tot de verwijzende rechter gewend met een beroep tot nietigverklaring van deze beslissing.
Daarop heeft de Commissione tributaria provinciale di Alessandria de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende
prejudiciële vragen gesteld:
„1)      Dient artikel 239 van het [douanewetboek] aldus te worden uitgelegd dat in een geval als het onderhavige, waarin een lidstaat
van mening is dat de Commissie [...] geen enkele onregelmatigheid kan worden verweten en er evenmin sprake is van een van
de andere in artikel 905, lid 1, van de [uitvoeringsverordening] bedoelde gevallen, diezelfde lidstaat autonoom kan beslissen
over een door de belastingplichtige ingediend verzoek om terugbetaling in de zin van artikel 899, lid 2, van de uitvoeringsverordening?
2)      Indien de eerste vraag bevestigend wordt beantwoord, kan de ‚bijzondere situatie’ waarop voornoemd artikel 239 van het [douanewetboek]
ziet het geval omvatten waarin een communautaire importeur van een op een zondag geopend tariefcontingent wordt uitgesloten
wegens het feit dat de douanekantoren van de betrokken lidstaat op zondag gesloten zijn?
3)      Dienen de artikelen 308 bis tot en met 308 quater van de uitvoeringsverordening en de relevante bepalingen van de administratieve
regeling aldus te worden uitgelegd dat in een geval als het onderhavige de lidstaat de Commissie preventief had moeten verzoeken
om het betrokken tariefcontingent op te schorten, teneinde te waarborgen dat de Italiaanse importeurs ten opzichte van importeurs
uit andere lidstaten eerlijk en gelijk worden behandeld?
4)      Kunnen de uitsluiting van Bolton [...] van het tariefcontingent, waartoe de Commissie heeft besloten, en de TAXUD-nota worden
beschouwd als maatregelen die daadwerkelijk stroken met de artikelen 308 bis tot en met 308 quater van de uitvoeringsverordening
en met de relevante bepalingen van de [...] administratieve regeling [...], die dus geldig zijn?”

Beantwoording van de prejudiciële vragen

Ontvankelijkheid
De Italiaanse regering acht het verzoek om een prejudiciële beslissing niet-ontvankelijk. Bolton had bij het Gerecht van de
Europese Unie moeten opkomen tegen de beschikking van de Commissie waarbij zij werd uitgesloten van het tariefcontingent en
tegen de TAXUD-nota waarbij dat standpunt werd bevestigd. Overeenkomstig de rechtspraak in het arrest van 9 maart 1994, TWD
Textilwerke Deggendorf (C‑188/92, Jurispr. blz. I­‑833), kan niet worden toegestaan dat Bolton voor de nationale rechterlijke
instanties vermeende fouten van de Commissie bij de toepassing van het Unierecht aanvoert.
Dienaangaande moet worden opgemerkt dat de eerste tot en met de derde vraag niet de geldigheid van handelingen van de Commissie
betreffen, maar enkel betrekking hebben op de verplichtingen van de nationale autoriteiten krachtens het Unierecht. Zo kan
de door de Italiaanse regering aangevoerde eventuele mogelijkheid voor Bolton om zich tot het Gerecht te wenden, slechts van
invloed zijn op de ontvankelijkheid van de vierde vraag, en niet op de ontvankelijkheid van het verzoek om een prejudiciële
beslissing in zijn geheel.
Wat meer bepaald de ontvankelijkheid van de vierde vraag betreft, dient te worden opgemerkt dat de mogelijkheid voor een justitiabele
om voor de aangezochte rechter de ongeldigheid aan te voeren van bepalingen die zijn neergelegd in handelingen van de Unie,
stellig veronderstelt dat die partij niet gerechtigd is krachtens artikel 263 VWEU rechtstreeks beroep in te stellen tegen
die bepalingen, zodat zij, zonder nietigverklaring te mogen vorderen, de gevolgen ervan heeft te dragen (zie arrest TWD Textilwerke
Deggendorf, reeds aangehaald, punt 23, en arrest van 29 juni 2010, E en F, C‑550/09, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie,
punten 45 en 46).
Uit deze rechtspraak volgt echter ook dat dit rechtstreeks beroep zonder twijfel ontvankelijk moet zijn (zie arrest E en F,
reeds aangehaald, punt 48 en aldaar aangehaalde rechtsspraak). In casu kan het Hof op grond van de gegevens uit het verzoek
om een prejudiciële beslissing en de door de Italiaanse regering verstrekte gegevens echter niet concluderen dat dit rechtstreeks
beroep zonder twijfel ontvankelijk zou zijn geweest.
Wat met name de „beschikking” van de Commissie betreft waarbij Bolton, volgens de Italiaanse regering, werd uitgesloten van
het tariefcontingent, moet worden vastgesteld dat noch uit het verzoek om een prejudiciële beslissing noch uit de opmerkingen
van de partijen blijkt of, wanneer en in hoeverre deze beschikking ter kennis van Bolton is gebracht. Voorts is deze beschikking
niet overgelegd aan het Hof, dat dus niet in staat is om na te gaan of zij tot Bolton was gericht en, zo niet, of deze onderneming
hier rechtstreeks en individueel door werd geraakt in de zin van artikel 263, vierde alinea, VWEU. Derhalve kan het Hof niet
beoordelen of een beroep van Bolton tegen deze zelfde beschikking zonder twijfel ontvankelijk zou zijn geweest.
Bijgevolg dienen de prejudiciële vragen in hun geheel ontvankelijk te worden geacht.

Ten gronde
Vierde vraag
Met zijn vierde vraag, die als eerste moet worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de artikelen 308 bis
tot en met 308 quater van de uitvoeringsverordening en de relevante bepalingen van de administratieve regeling aldus moeten
worden uitgelegd dat zij eraan in de weg staan dat de Commissie een beschikking kan geven tot uitsluiting van een marktdeelnemer
van een tariefcontingent, op grond dat dit contingent was uitgeput op de dag zelf waarop het werd geopend, te weten een zondag,
een dag waarop de douanekantoren in de lidstaat waar de betrokken marktdeelnemer is gevestigd, gesloten zijn.
Overeenkomstig artikel 308 bis, lid 1, van de uitvoeringsverordening, worden tariefcontingenten, „tenzij anders bepaald”,
beheerd met inachtneming van de volgorde waarin de aangiften voor het vrije verkeer zijn aanvaard.
Artikel 308 bis, lid 4, van de uitvoeringsverordening bepaalt dat de Commissie, „onverminderd lid 8”, hoeveelheden toewijst
met inachtneming van de datum van aanvaarding van de aangifte voor het vrije verkeer. In de tweede zin van deze bepaling is
gesteld dat de voorrang wordt bepaald door de chronologische volgorde van deze data.
Overeenkomstig artikel 308 bis, lid 8, van de uitvoeringsverordening worden de aangiften voor het vrije verkeer die door de
douaneautoriteiten op 1, 2 of 3 januari zijn aanvaard, voor de doeleinden van dit artikel geacht op 3 januari te zijn aanvaard.
Datzelfde lid 8 preciseert dat, indien een van deze dagen op een zaterdag of op een zondag valt, de aangiften worden geacht
op 4 januari te zijn aanvaard.
Uit de bewoordingen van deze bepalingen blijkt reeds dat de hoeveelheden in de regel worden toegewezen met inachtneming van
de volgorde waarin de aangiften voor het vrije verkeer zijn aanvaard, ongeacht de dag van de week waarop deze aangiften werden
aanvaard.
Voorts is het zo dat aangezien artikel 308 bis, lid 8, tweede zin, van de uitvoeringsverordening uitdrukkelijk voorziet in
een uitzonderingsregeling voor het geval waarin 1, 2 of 3 januari op een zaterdag of een zondag valt, deze regeling noodzakelijkerwijs
het bestaan veronderstelt van een algemene regel dat de chronologische volgorde uitsluitend wordt bepaald door de datum van
aanvaarding van de aangifte voor het vrije verkeer, ongeacht de dag van de week waarop deze aangifte werd aanvaard.
Deze uitlegging vindt steun in de opzet van artikel 308 bis van de uitvoeringsverordening, aangezien lid 4 van dit artikel
preciseert dat slechts van deze algemene regel kan worden afgeweken in de omstandigheden bedoeld in lid 8 van dit artikel,
dat wil zeggen met betrekking tot de aangiften voor het vrije verkeer die op 1, 2 of 3 januari zijn aanvaard.
De omstandigheid dat volgens punt 15 van de administratieve regeling de door de nationale douaneautoriteiten op zondag aanvaarde
aangiften voor het vrije verkeer door de Commissie op maandag worden behandeld, kan niet afdoen aan het resultaat dat uitdrukkelijk
en ondubbelzinnig voortkomt uit de uitlegging van artikel 308 bis van de uitvoeringsverordening. De administratieve regeling
kan gezien haar aard immers niet afwijken van de in dit artikel neergelegde regels, en kan derhalve niet worden uitgelegd
op een manier die ingaat tegen dit artikel (zie naar analogie arresten van 11 september 2008, Duitsland e.a./Kronofrance,
C‑75/05 P en C‑80/05 P, Jurispr. blz. I‑6619, punt 61, en 7 juli 2009, Commissie/Griekenland, C‑369/07, Jurispr. blz. I‑5703,
punt 112).
Eveneens irrelevant voor de uitlegging van artikel 308 bis van de uitvoeringsverordening is de door Bolton ingeroepen omstandigheid
dat de Commissie ten tijde van de feiten van het hoofdgeding wist dat de douanekantoren in Italië op zondag gesloten waren
en dat de kans bestond dat het betrokken tariefcontingent uitgeput zou zijn in de eerste dagen na de opening ervan.
Volgens Bolton had de Commissie de opening van dit contingent moeten uitstellen tot een maandag, of de in Italië op maandag
aanvaarde aanvragen tot opneming uit het contingent moeten behandelen samen met in andere lidstaten op zondag aanvaarde aanvragen,
om aldus te waarborgen dat alle marktdeelnemers van de Unie op niet‑discriminerende wijze toegang tot het betrokken contingent
zouden krijgen.
Opgemerkt dient evenwel te worden dat de sluiting op zondag van de douanekantoren in Italië niet aan de Commissie kan worden
toegerekend, en dat zij niet op die uitsluitende grond gehouden is een oplossing te vinden voor de verschillende behandeling
van Italiaanse marktdeelnemers ten gevolge van het feit dat de douanekantoren in Italië op andere dagen geopend zijn dan in
andere lidstaten.
Gelet op het voorgaande, moet op de vierde vraag worden geantwoord dat de artikelen 308 bis tot en met 308 quater van de uitvoeringsverordening
aldus moeten worden uitgelegd dat zij er niet aan in de weg staan dat de Commissie een beschikking kan geven tot uitsluiting
van een marktdeelnemer van een tariefcontingent op grond dat dit contingent was uitgeput op de dag zelf waarop het werd geopend,
te weten een zondag, een dag waarop de douanekantoren in de lidstaat waar de betrokken marktdeelnemer is gevestigd, gesloten
zijn.
Derde vraag
Met zijn derde vraag, die als tweede moet worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de artikelen 308 bis
tot en met 308 quater van de uitvoeringsverordening en de relevante bepalingen van de administratieve regeling aldus moeten
worden uitgelegd dat zij een lidstaat verplichten om de Commissie om opschorting van een tariefcontingent te verzoeken, teneinde
te waarborgen dat de importeurs eerlijk en gelijk worden behandeld wanneer dit tariefcontingent op een zondag wordt geopend,
te weten een dag waarop de douanekantoren in de betrokken lidstaat gesloten zijn, en de kans bestaat dat dit contingent is
uitgeput op de dag zelf waarop het werd geopend, aangezien de douanekantoren in andere lidstaten op zondag open zijn.
Dienaangaande moet worden opgemerkt dat de eventuele verplichting van een lidstaat om te verzoeken om opschorting van een
tariefcontingent, veronderstelt dat de Commissie daadwerkelijk in staat is om de opening van het tariefcontingent op te schorten
wanneer de douanekantoren in een lidstaat op zondag gesloten zijn.
De artikelen 308 bis tot en met 308 quater van de uitvoeringsverordening voorzien echter niet in de opschorting van de opening
van een tariefcontingent in dergelijke omstandigheden.
Voorts kan een dergelijke opschorting van een tariefcontingent, zoals de Commissie heeft opgemerkt, niet worden toegestaan,
aangezien zij noodzakelijkerwijs zou impliceren dat de opening van een dergelijk contingent in heel de Unie afhankelijk wordt
gemaakt van de bijzondere omstandigheden in een enkele lidstaat.
Wat ten slotte de voorschriften van de administratieve regeling betreft, zij eraan herinnerd dat zij, zoals in punt 33 van
dit arrest is opgemerkt, niet mogen afwijken van de bepalingen van de uitvoeringsverordening.
Gelet op het voorgaande, moet op de derde vraag worden geantwoord dat de artikelen 308 bis tot en met 308 quater van de uitvoeringsverordening
aldus moeten worden uitgelegd dat zij een lidstaat niet verplichten om de Commissie om opschorting van een tariefcontingent
te verzoeken, teneinde te waarborgen dat de importeurs eerlijk en gelijk worden behandeld wanneer dit tariefcontingent op
een zondag wordt geopend, te weten een dag waarop de douanekantoren in de betrokken lidstaat gesloten zijn, en de kans bestaat
dat dit contingent is uitgeput op de dag zelf waarop het werd geopend, aangezien de douanekantoren in andere lidstaten op
zondag open zijn.
Eerste vraag
Met zijn eerste vraag, die als derde moet worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de douaneautoriteit
van een lidstaat zich zelf kan uitspreken over het in artikel 239, lid 2, van het douanewetboek bedoelde verzoek om terugbetaling,
wanneer deze autoriteit van mening is dat de Commissie geen enkele onregelmatigheid kan worden verweten en dat het betrokken
verzoek onder geen van de andere in artikel 905, lid 1, van de uitvoeringsverordening bedoelde gevallen valt.
Dienaangaande zij in herinnering gebracht dat ingevolge artikel 899, lid 2, van de uitvoeringsverordening, de nationale douaneautoriteiten
bevoegd zijn om te bepalen of de terugbetaling van de rechten al dan niet moet worden toegestaan in alle andere gevallen,
dat wil zeggen buiten de in lid 1 van dit artikel bedoelde gevallen, die in casu niet relevant zijn, „met uitzondering van
die waarin het dossier overeenkomstig artikel 905 naar de Commissie moet worden verwezen”.
Aangezien de bevoegde Italiaanse douaneautoriteit van mening was dat de bijzondere situatie waarin Bolton zich bevond, niet
het gevolg was van een verzuim van de Commissie, en dat het betrokken verzoek om terugbetaling niet onder de andere in artikel 905,
lid 1, van de uitvoeringsverordening bedoelde gevallen viel, vloeit hier echter noodzakelijkerwijs uit voort dat de Italiaanse
douaneautoriteit, waarbij Bolton een verzoek had ingediend krachtens artikel 239, lid 2, van het douanewetboek, bevoegd was
om te bepalen of de terugbetaling al dan niet moest worden toegestaan.
Gelet op het voorgaande, moet op de eerste vraag worden geantwoord, dat in andere dan de in artikel 899, lid 1, van de uitvoeringsverordening
bedoelde gevallen, de douaneautoriteit van een lidstaat bevoegd is om zich zelf uit te spreken over het in artikel 239, lid 2,
van het douanewetboek bedoelde verzoek om terugbetaling, wanneer deze autoriteit van mening is dat de Commissie geen enkele
onregelmatigheid kan worden verweten en dat het betrokken verzoek onder geen van de andere in artikel 905, lid 1, van de uitvoeringsverordening
bedoelde gevallen valt.
Tweede vraag
Met zijn tweede vraag, die als laatste dient te worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 239
van het douanewetboek aldus moet worden uitgelegd dat het ziet op het geval waarin een importeur uit de Unie van een op een
zondag geopend tariefcontingent wordt uitgesloten wegens het feit dat de douanekantoren van de lidstaat waar deze importeur
is gevestigd, op zondag gesloten zijn.
Voor de beantwoording van deze vraag moet vooraf moet worden bepaald of artikel 239 van het douanewetboek in beginsel van
toepassing kan zijn in omstandigheden als in het hoofdgeding.
Volgens de Italiaanse regering is de toepassing van artikel 239 van het douanewetboek immers uitgesloten, aangezien zij tot
gevolg zou hebben dat het tariefcontingent wordt verhoogd tot boven de uit de artikelen 2 en 6 van verordening nr. 975/2003
voortvloeiende kwantitatieve beperking, te weten 25 750 ton.
Stellig impliceert de terugbetaling van de rechten bij invoer in het hoofdgeding overeenkomstig artikel 239 van het douanewetboek
dat de invoer door importeurs zoals Bolton, ondanks de uitputting van het betrokken tariefcontingent, door de terugbetaling
van het verschil tussen de normale invoerrechten en de invoerrechten die uit de toepassing van het voor dit tariefcontingent
geldende preferentieel tarief voortvloeien, daadwerkelijk aan dit preferentieel tarief wordt onderworpen.
Dit gevolg kan echter niet de toepassing uitsluiten van artikel 239 van het douanewetboek in omstandigheden als in het hoofdgeding,
zoals blijkt uit onderzoek van de formulering, de systematiek en de doelstelling van deze bepaling.
Om te beginnen wijst niets in de tekst van artikel 239 van het douanewetboek erop dat de toepassing van dit artikel uitgesloten
is in omstandigheden als die van het hoofdgeding.
Voorts zij eraan herinnerd dat artikel 239 van het douanewetboek een algemene billijkheidsclausule vormt (arresten van 3 april
2008, Militzer & Münch, C‑230/06, Jurispr. blz. I‑1895, punt 50, en 25 juli 2008, C.A.S./Commissie, C‑204/07 P, Jurispr. blz. I‑6135,
punt 85).
Aangezien importeurs die in een lidstaat zijn gevestigd waar de douanekantoren gesloten zijn op de dag waarop een tariefcontingent
wordt geopend, de aangiften voor het vrije verkeer niet kunnen doen aanvaarden op dezelfde dag als in andere lidstaten gevestigde
marktdeelnemers, is het echter billijk om deze ongunstige situatie te verhelpen door toepassing van artikel 239 van het douanewetboek.
Indien ten slotte zou worden geoordeeld dat deze bepaling niet kan worden toegepast in omstandigheden als die van het hoofdgeding,
zou de douaneregeling van de Unie niet de mogelijkheid bieden om rekening te houden met de nadelige situatie waarin marktdeelnemers
in een lidstaat verkeren vergeleken met hun concurrenten in andere lidstaten, hetgeen in strijd zou zijn met de doelstelling
van deze bepaling.
Derhalve kunnen de in de punten 50 en 51 van het onderhavige arrest omschreven economische gevolgen, die onvermijdelijk voortvloeien
uit de toepassing van artikel 239 van het douanewetboek, in beginsel niet afdoen aan de toepasselijkheid van deze bepaling
in omstandigheden als die van het hoofdgeding.
Met betrekking tot de vraag of in het hoofdgeding is voldaan aan de voorwaarden die gelden voor de toepassing van artikel 239
van het douanewetboek, dient eraan te worden herinnerd dat het in het kader van het in artikel 267 VWEU neergelegde stelsel
van rechterlijke samenwerking aan de verwijzende rechterlijke instantie staat om het bij haar aanhangige geding af te doen,
terwijl het Hof haar daartoe op basis van het recht van de Unie alle noodzakelijke aanwijzingen dient te verstrekken (zie
in die zin arrest van 4 februari 2010, Genc, C‑14/09, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 31).
Daartoe moet worden opgemerkt dat overeenkomstig artikel 239, lid 1, van het douanewetboek juncto artikel 899, lid 2, eerste
alinea, van de uitvoeringsverordening, de rechten bij invoer kunnen worden terugbetaald wanneer het gaat om bijzondere omstandigheden
die geen frauduleuze handeling of klaarblijkelijke nalatigheid van de zijde van de belanghebbende inhouden.
Volgens vaste rechtspraak veronderstelt een dergelijke bijzondere situatie dat de belastingschuldige in een uitzonderlijke
situatie verkeert vergeleken met de andere marktdeelnemers die dezelfde activiteit verrichten (zie in die zin arrest C.A.S./Commissie,
reeds aangehaald, punt 82 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Dienaangaande moet worden opgemerkt dat Bolton stellig in dezelfde situatie verkeert als de andere in Italië gevestigde tonijnimporteurs.
Deze omstandigheid sluit echter niet uit dat Bolton en de andere in Italië gevestigde tonijnimporteurs in een uitzonderlijke
situatie verkeren vergeleken met in de andere lidstaten gevestigde tonijnimporteurs, aangezien het bestaan van een gemeenschappelijk
douanegebied noodzakelijkerwijs impliceert dat rekening wordt gehouden met de betrokken importeurs in de hele Unie.
Wat de voorwaarde van ontbreken van frauduleuze handeling en klaarblijkelijke nalatigheid betreft, moet worden opgemerkt dat
er in het hoofdgeding geen aanwijzingen zijn van frauduleuze handelingen of nalatigheid van de zijde van Bolton.
Indien ten slotte de verwijzende rechter op grond van deze overwegingen concludeert dat gevolg dient te worden gegeven aan
het verzoek om terugbetaling van Bolton, dient nog te worden gepreciseerd dat het terug te betalen bedrag niet kan overeenkomen
met het verschil tussen de normale douanerechten en het voor het tariefcontingent geldende gunstige tarief, maar slechts een
deel van dit verschil kan belopen, aangezien, zoals blijkt uit de opmerkingen van de Commissie, de aanvragen tot opneming
uit het betrokken tariefcontingent slechts voor 73,89302 % in aanmerking zijn genomen.
Gelet op het voorgaande, moet op de tweede vraag worden geantwoord dat artikel 239 van het douanewetboek aldus moet worden
uitgelegd dat het kan zien op de uitsluiting van een importeur uit de Unie van een op zondag geopend tariefcontingent wegens
het feit dat de douanekantoren in de lidstaat waar deze importeur is gevestigd, op zondag gesloten zijn.

Kosten
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale
rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof
gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Derde kamer) verklaart voor recht:
1)
De artikelen 308 bis tot en met 308 quater van verordening (EEG) nr. 2454/93 van de Commissie van 2 juli 1993 houdende vaststelling
van enkele bepalingen ter uitvoering van verordening (EEG) nr. 2913/92 van de Raad tot vaststelling van het communautair douanewetboek,
zoals gewijzigd bij verordening (EG) nr. 214/2007 van de Commissie van 28 februari 2007, moeten aldus worden uitgelegd dat
zij er niet aan in de weg staan dat de Europese Commissie een beschikking kan geven tot uitsluiting van een marktdeelnemer
van een tariefcontingent op grond dat dit contingent was uitgeput op de dag zelf waarop het werd geopend, te weten een zondag,
een dag waarop de douanekantoren in de lidstaat waar de betrokken marktdeelnemer is gevestigd, gesloten zijn.
2)
De artikelen 308 bis tot en met 308 quater van verordening nr. 2454/93, zoals gewijzigd bij verordening nr. 214/2007, moeten
aldus worden uitgelegd dat zij een lidstaat niet verplichten om de Europese Commissie om opschorting van een tariefcontingent
te verzoeken, teneinde te waarborgen dat de importeurs eerlijk en gelijk worden behandeld wanneer dit tariefcontingent op
een zondag wordt geopend, te weten een dag waarop de douanekantoren in de betrokken lidstaat gesloten zijn, en de kans bestaat
dat dit contingent is uitgeput op de dag zelf waarop het werd geopend, aangezien de douanekantoren in andere lidstaten op
zondag open zijn.
3)
In andere dan de in artikel 899, lid 1, van verordening nr. 2454/93, zoals gewijzigd bij verordening nr. 214/2007, bedoelde
gevallen, is de douaneautoriteit van een lidstaat bevoegd om zich zelf uit te spreken over het in artikel 239, lid 2, van
verordening (EEG) nr. 2913/92 van de Raad van 12 oktober 1992 tot vaststelling van het communautair douanewetboek, zoals gewijzigd
bij verordening (EG) nr. 1791/2006 van de Raad van 20 november 2006, bedoelde verzoek om terugbetaling, wanneer deze autoriteit
van mening is dat de Europese Commissie geen enkele onregelmatigheid kan worden verweten en dat het betrokken verzoek onder
geen van de andere in artikel 905, lid 1, van de genoemde verordening nr. 2454/93 bedoelde gevallen valt.
4)
Artikel 239 van verordening nr. 2913/92, zoals gewijzigd bij verordening nr. 1791/2006, moet aldus worden uitgelegd dat het
kan zien op de uitsluiting van een importeur uit de Europese Unie van een op zondag geopend tariefcontingent wegens het feit
dat de douanekantoren in de lidstaat waar deze importeur is gevestigd, op zondag gesloten zijn.
ondertekeningen
*
Procestaal: Italiaans.