CELEX: 62011CJ0579
Fondi strutturali
Regolament (KE) Nru 1083/2006
Eliġibbiltà ġeografika
Implementazzjoni ta’ investiment kofinanzjat mill-Unjoni Ewropea minn lokalità li tinstab barra mir-reġjuni eliġibbli u minn operatur stabbilit f’lokalità bħal din

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 174 sa 176 TFUE kif ukoll tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru°1083/2006, tal-11 ta’ Lulju 2006, li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1260/1999 (
ĠU L 210, p. 25
).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn il-Grande Área Metropolitana do Porto (iktar ’il quddiem “GAMP”), assoċjazzjoni ta’ muniċipalitajiet, b’awtoritajiet nazzjonali varji, rappreżentata mill-Comissão Directiva do Programa Operacional Potencial Humano (Kummissjoni ta’ tmexxija tal-programm operattiv Potenzjal Uman), il-Ministério do Ambiente e do Ordenamento do Território, li sar il-Ministério da Agricultura, do Mar, do Ambiente e do Ordenamento do Território (Ministeru tal-Ambjent u tal-Ippjanar tat-territorju, li sar il-Ministeru tal-Agrikoltura, tal-baħar, tal-Ambjent u tal-Ippjanar tat-territorju) u l-Ministério do Trabalho e da Solidariedade Social (Ministeru tax-Xogħol u tas-Solidarjetà soċjali), dwar l-użu tal-fondi tal-Unjoni Ewropea.
Il-kuntest ġuridiku
Ir-Regolament Nru 1083/2006
Il-premessa 1 tar-Regolament Nru 1083/2006 hija fformulata kif ġej:
“L-Artikolu 158 [KE] jipprovdi li, sabiex tissaħħaħ il-koeżjoni ekonomika u soċjali tagħha, il-Komunità għandha jkollha l-għan li tnaqqas id-diverġenzi bejn il-livelli ta’ żvilupp tar-reġjuni varji u r-ritard ta’ dawk ir-reġjuni jew gżejjer li huma anqas vantaġġati, inklużi ż-żoni rurali. L-Artikolu 159 [KE] jeħtieġ li din l-azzjoni tkun sostnuta mill-Fondi Strutturali, mill-Bank Ewropew ta’ l-Investiment (BEI) u mill-Istrumenti Finanzjarji oħra eżistenti.”
L-Artikolu 1 ta’ dan ir-regolament jipprovdi li dan tal-aħħar jistabbilixxi “r-regoli ġenerali li jirregolaw il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), il-Fond Soċjali Ewropew (FES) (minn hawn ’il quddiem imsejħa l-‘Fondi Strutturali’) u l-Fond ta’ Koeżjoni” u jiddefinixxi b’mod partikolari“l-objettivi li għalihom għandhom jikkontribwixxu l-Fondi Strutturali u l-Fond ta’ Koeżjoni […] il-kriterji sabiex l-Istati Membri u r-reġjuni jkunu eliġibbli taħt dawk il-Fondi, ir-riżorsi finanzjarji disponibbli u l-kriterji għall-allokazzjoni tagħhom”.
L-Artikolu 3(2) tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006 jipprovdi:
“[…] [i]l-FEŻR, l-FES, [u] il-Fond ta’ Koeżjoni, […] jikkontribwixxu […] lejn il-kisba tat-tliet objettivi li ġejjin:
a)
l-objettiv ta’ Konverġenza, li għandu jkun immirat li jħaffef il-konverġenza ta’ l-Istati Membri u r-reġjuni l-inqas żviluppati billi jiġu mtejba l-kondizzjonijiet għat-tkabbir u l-impjiegi permezz ta’ żieda u titjib fil-kwalità ta’ l-investment f’kapital fiżiku u uman, ta’ l-iżvilupp ta’ l-innovazzjoni u tas-soċjetà tat-tagħrif, ta’ l-adattabbiltà għal bidliet ekonomiċi u soċjali, tal-protezzjoni u t-titjib ta’ l-ambjent, u ta’ l-effiċjenza amministrattiva. Dan l-objettiv għandu jikkostitwixxi l-prijorità tal-Fondi;
b)
l-objettiv ta’ Kompetittività Reġjonali u Impjiegi li għandu, barra r-reġjuni l-anqas żviluppati, ikun immirat lejn it-tisħiħ tal-kompetittività u ta’ l-attrazzjoni tar-reġjuni kif ukoll ta’ l-impjiegi […];
ċ)
l-objettiv ta’ Koperazzjoni Territorjali Ewropea li għandu jkun immirat lejn it-tisħiħ tal-koperazzjoni transkonfinali […].”
It-Titolu I tar-Regolament Nru 1083/2006 jinkludi Kapitolu III, intitolat “Eliġibbiltà ġeografika”, li taħtu jidhru l-Artikoli 5 sa 8 ta’ dan ir-regolament, rispettivament intitolati “Konverġenza”, “Kompetittività Reġjonali u Impjiegi”, “Koperazzjomi Territorjali Ewropea” u “Sostenn transizzjonali”.
Skont l-imsemmi Artikolu 5:
“1.   Ir-reġjuni eliġibbli għal finanzjament mill-Fondi Strutturali taħt l-objettiv ta’ Konverġenza għandhom ikunu r-reġjuni li jikkorrispondu għal-livell 2 tal-klassifikazzjoni komuni ta’ l-unitajiet territorjali għall-finijiet statistiċi (minn hawn ‘il quddiem imsejjaħ ’livell NUTS 2’) fis-sens tar-Regolament (KE) Nru 1059/2003 [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-26 ta’ Mejju 2003, dwar l-istabbiliment ta’ klassifikazzjoni komuni ta’ unitajiet territorjali għall-istatistika (NUTS) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 14, Vol. 01 p. 196)], li l-prodott gross domestiku (PGD)
per capita
tagħhom, imkejjel f’paritajiet ta’ saħħa ta’ akkwisti u kalkolat abbażi tal-figuri tal-Komunità għall-perjodu 2000-2002, huwa anqas minn 75 % tal-medja PGD ta’ l-UE 25 għall-istess perjodu ta’ referenza.
[…]
3.   Immedjatament wara d-dħul fis-seħħ ta’ dan ir-Regolament, il-Kummissjoni għandha tadotta lista ta’ reġjuni li jissodisfaw il-kriterji taħt il-paragrafu 1 […]. Din il-lista għandha tkun valida mill-1 ta’ Jannar 2007 sal-31 ta’ Diċembru 2013.
[…]”
L-Artikolu 22 tar-Regolament Nru 1083/2006, intitolat “Non-trasferibbiltà tar-riżorsi”, jipprovdi:
“L-approprjazzjonijiet totali allokati mill-Istat Membru taħt kull wieħed mill-objettivi tal-Fondi u l-komponenti tagħhom m’għandhomx ikunu trasferibbli bejniethom.
[…]”
L-Artikolu 32 tal-imsemmi regolament jipprovdi:
“1.   L-attivitajiet tal-Fondi fl-Istati Membri għandhom jieħdu l-forma ta’ programmi operattivi fil-qafas ta’ referenza strateġika nazzjonali. Kull programm operattiv għandu jkopri perjodu bejn l-1 ta’ Jannar 2007 u l-31 ta’ Diċembru 2013. Programm operattiv għandu jkopri wieħed mit-tliet objettivi msemmija fl-Artikolu 3 biss, ħlief fejn ikun miftiehem mod ieħor bejn il-Kummissjoni u l-Istat Membru.
[…]
5.   Il-Kummissjoni għandha tadotta kull programm operattiv kemm jista’ jkun malajr, iżda mhux aktar tard minn erba’ xhur wara l-preżentazzjoni formali tiegħu mill-Istat Membru […].”
Skont l-Artikolu 34 tal-istess regolament, intitolat “Karattru speċifiku tal-Fondi”:
“1.   Programmi operattivi għandhom jirċievu finanzjament minn Fond wieħed biss […].
2.   Mingħajr preġudizzju għad-derogi stabbiliti fir-regolamenti speċifiċi tal-Fondi, il-FEŻR u l-FES jistgħu jiffinanzjaw, b’mod komplementari u suġġett għal limitu ta’ 10 % ta’ finanzjament Komunitarju għal kull assi prijoritarju ta’ programm operattiv, miżuri li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ għajnuna mill-Fond l-ieħor, sakemm dawn huma meħtieġa għall-implementazzjoni sodisfaċenti ta’ l-operazzjoni u huma marbuta direttament miegħu.
[…]”
L-Artikolu 35 tar-Regolament Nru 1083/2206, intitolat “Ambitu ġeografiku”, jistabbilixxi:
“1.   Programmi operattivi preżentati taħt l-objettiv ta’ Konverġenza għandhom jitfasslu fil-livell ġeografiku xieraq u mill-inqas fil-livell NUTS 2.
Programmi operattivi preżentati taħt l-objettiv ta’ Konverġenza b’kontribuzzjoni mill-Fond ta’ Koeżjoni għandhom jitfasslu fil-livell nazzjonali.
[…]”
L-Artikolu 56 tar-Regolament Nru 1083/2006, intitolat “Eliġibbiltà tan-nefqa”, jipprovdi fil-paragrafu 4 tiegħu:
“Ir-regoli dwar l-eliġibbiltà ta’ l-infiq għandhom ikunu stabbiliti fil-livell nazzjonali suġġett għall-eċċezzjoni prevista fir-Regolamenti speċifiċi għal kull Fond. Huma għandhom ikopru n-nefqa pubblika kollha ddikjarata taħt il-programm operattiv.”
Id-Deċiżjoni 2006/595
Skont l-Artikolu 1 u l-Anness I tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2006/595/KE, tal-4 ta’ Awwissu 2006, li tfassal lista tar-reġjuni li huma eliġibbli għall-iffinanzjar mill-Fondi Strutturali skont l-obbjettiv tal-Konverġenza għall-perijodu 2007 sa 2013 (
ĠU L 142 M, 5.6.2007, p. 25
), ir-reġjuni ta’ livell NUTS 2 eliġibbli fis-sens tal-Artikolu 5(1) tar-Regolament Nru°1083/2006 huma, għal dak li jirrigwarda r-Repubblika Portugiża, dawk ta’ Norte, Centro, Alentejo u Região Autónoma dos Açores.
Skont l-Artikolu 2 u l-Anness II tad-Deċiżjoni 2006/595, ir-reġjun ta’ Algarve huwa, għal dak li jirrigwarda r-Repubblika Portugiża, reġjun NUTS 2 li huwa wkoll eliġibbli għal finanzjament mill-Fondi Strutturali skont l-objettiv ta’ “konverġenza”, iżda dan biss fil-kundizzjonijiet tranżitorji msemmija fl-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 1083/2006.
Ir-reġjun ta’ Lisbona ma huwiex imsemmi fid-Deċiżjoni 2006/595 u b’hekk ma huwiex eliġibbli għal finanzjament mill-Fondi strutturali skont l-objettiv ta’ konverġenza. Huwa madankollu eliġibbli għal finanzjamenti skont l-objettiv ta’ Kompetittività Reġjonali u Impjiegi.
Il-qafas ta’ referenza strateġika nazzjonali
Fit-28 ta’ Ġunju 2007, il-Gvern Portugiż approva “qafas ta’ referenza strateġiku nazzjonali” (iktar ’il quddiem il-“QRSN”) fis-sens tal-Artikolu 32(1) tar-Regolament Nru°1083/2006.
Il-punt 6 tal-Anness V tal-QRSN jipprovdi:
“L-ispejjeż li jirrigwardaw l-operazzjonijiet kofinanzjati mill-Fondi Strutturali u l-fond ta’ koeżjoni huma eliġibbli għall-programmi operattivi jekk huma mwettqa fir-reġjuni NUTS 2 koperti minn kull wieħed minn dawn il-[programmi operattivi].
Dan il-kriterju ġenerali ta’ eliġibiltà territorjali tal-ispiża huwa kkonkretizzat, bħala regola ġenerali, permezz tal-lokazzjoni tal-investiment. F’każ ta’ investimenti ta’ natura materjali (fejn il-lokazzjoni tal-investiment huwa identifikabbli b’mod ċar), l-applikazzjoni tagħhom hija immedjata. F’każ ta’ investimenti ta’ natura mhux materjali, l-konkretizzazzjoni tal-kriterju ta’ eliġibbiltà territorjali hija vverifikata abbażi tal-lokazzjoni tal-entità benefiċjarja – definita mis-sitwazzjoni tas-sede tagħha jew mis-sitwazzjoni tad-delega (jew tal-istabbiliment) responsabbli għall-eżekuzzjoni tal-operazzjoni.
Jammontaw għal eċċezzjonijiet għar-regola ġenerali ta’ eliġibbiltà territorjali tal-ispejjeż dawk li jirrigwardaw:
a)
operazzjonijiet li għandhom effett ta’ tixrid rilevanti (‘spill-over effect’) fl-oqsma u skont il-metodi definiti fil-punti 7 u 8;
b)
[…]”
Il-punt 7 tal-Anness V tal-QRSN jipprovdi:
“Jammontaw għal eċċezzjoni għar-regola ġenerali ta’ eliġibbiltà territorjali ta’ spejjeż dawk li jirrigwardaw operazzjonijiet fejn il-konkretizzazzjoni sseħħ fir-reġjun NUTS 2 ta’ Lisbona […], iżda fejn l-effetti jestendu għal reġuni oħra tat-territorju kontinentali tal-Portugall u huma kkunsidrati bħala kruċjali għall-iżvilupp tar-reġjuni tal-objettiv ta’ konverġenza tat-territorju kontinentali tal-Portugall.
[Lista ta’ kategoriji ta’ investimenti li jaqgħu taħt l-imsemmija eċċezzjonijiet]
Għandu jingħad li dawn il-kategoriji ta’ interventi jammontaw għal każijiet eċċezzjonali, debitament ġustifikati abbażi tan-natura tal-operazzjonijiet u tal-effett moltiplikatur li huma jikkawżaw f’reġjuni oħra barra minn dawk fejn jitwettaq l-investiment. Dawn il-kategoriji jirrapreżentaw, globalment, persentaġġ dgħajjef tal-allokazzjoni finanzjarja tal-Fondi strutturali f’termini ta’ programmar. L-orjentazzjonijiet ippreżentati fil-punti segwenti, stabbiliti flimkien mill-Kummissjoni Ewropea u l-awtoritajiet Portugiżi, jistgħu, jekk ikun il-każ, ikunu s-suġġett ta’ speċifikazzjonijiet supplementari fil-kuntest ta’ kull programm operattiv tematiku.”
Il-punt 8 tal-Anness V tal-QRSN jistabbilixxi “metodi speċifiċi” sabiex tiġi ddeterminata l-eliġibbiltà tal-ispejjeż fir-rigward tal-effetti ta’ distribuzzjoni barra mir-reġjun ta’ Lisbona.
Il-programm operattiv Potenzjal Uman
Fost il-programmi operattivi previsti mill-QRSN jidher dak imsemmi “Potenzjal Uman” (iktar ’il quddiem il-“POPU”). Wieħed mill-assi prijoritarji (ass 3) tal-POPU jirrigwarda l-perfezzjonament professjonali u jinkludi kategorija ta’ investimenti intitolata “Taħriġ strateġiku għall-ġestjoni u l-innovazzjoni fl-amministrazzjoni pubblika” (iktar ’il quddiem it-“taħriġ għall-amministrazzjoni pubblika”).
It-taħriġ għall-amministrazzjoni pubblika huwa msemmi fil-punt 7 tal-Anness V tal-QRSN, fost il-kategoriji ta’ investimenti li jaqgħu taħt l-eċċezzjonijiet għar-regola tal-eliġibbiltà territorjali. F’dan ir-rigward, il-punt 8 tal-istess anness jippreċiża:
“Filwaqt li jinnotaw […] li l-għanijiet imħaddna jiffavorixxu b’mod partikolari t-tnaqqis tal-ispejjeż amministrattivi u t-titjib tal-kompetittività nazzjonali permezz tat-tkabbir tal-effettività tal-amministrazzjoni, huwa partikolarment importanti li jiġi indikat li, minkejja l-konċentrazzjoni sinjifikattiva tar-riżorsi umani tal-amministrazzjoni pubblika fir-reġjun ta’ Lisbona, l-effetti tal-azzjonijiet li għandhom isiru għandhom neċessarjament riperkussjonijiet fuq it-territorju nazzjonali kollu, minħabba n-natura tal-entitajiet u tas-servizzi li huma jfornu (indirizzati liċ-ċittadini kollha u/jew lill-aġenti ekonomiċi kollha).
L-imsemmija konċentrazzjoni tas-servizzi fir-reġjun-kapitali tispjega li parti sinjifikattiva tal-investimenti li għandhom isiru hija kkonċentrata f’dan ir-reġjun […]”.
L-imsemmi punt 8 jipprovdi bħala “metodu speċifiku” għal dan it-taħriġ:
“a)
Evalwazzjoni tal-effetti ta’ taħriġ fir-reġjuni ‘konverġenza’ tat-territorju kontinentali tal-Portugall skont il-konċentrazzjoni tal-popolazzjoni residenti f’dawn ir-reġjuni.
b)
Kwantifikazzjoni tal-effetti ta’ taħriġ:
konċentrazzjoni tal-popolazzjoni residenti fir-reġjuni NUTS 2 Norte, Centro u Alentejo kkomparat mal-popolazzjoni residenti tat-territorju kontinentali tal-Portugall: 68.5 % […]
ċ)
Kwantifikazzjoni tal-ispejjeż fir-reġjun NUTS 2 ta’ Lisbona, eliġibbli għall-[POPU]:
għal kull investiment ta’ ammont ta’ EUR 1 000 f’attivitajeit ta’ taħriġ strateġiku għall-ġestjoni u l-innovazzjoni fl-amministrazzjoni pubblika mwettqa fir-reġjun NUTS 2 ta’ Lisbona, l-ammont investit ta’ EUR 685 ikun eliġibbli permezz tal-[ass 3 tal-POPU].
L-ammont mhux eliġibli permezz tal-[ass 3 tal-POPU] ikun iffinanzjat permezz tal-assi rispettivi ‘Lisbona’ (fejn il-popolazzjoni residenti tikkorrispondi għal 27.5 % tal-popolazzjoni tat-territorju kontinentali tal-Portugall) u ‘Algarve’ (fejn il-popolazzjoni residenti tikkorrispondi għal 4 % tal-popolazzjoni tat-territorju kontinentali tal-Portugall) u/jew permezz ta’ riżorsi nazzjonali”.
Fis-16 ta’ Ottubru 2007, il-Kummissjoni, fuq il-bażi tal-Artikolu 32(5) tar-Regolament Nru°1083/2006, approvat il-POPU bħala programm “multi-objettiv”, jiġifieri, minn naħa, skont l-objettiv tal-“konverġenza” fir-reġjuni Nord, Centre, Alentejo u fuq bażi tranżitorju fir-reġjun Algarve, u, min-naħa l-oħra, skont l-objettiv “Kompetittività Reġjonali u Impjiegi” fir-reġjun ta’ Lisbona.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Permezz tad-deċiżjonijiet tal-15 u tas-26 ta’ Settembru 2008 kif ukoll tal-15 ta’ Ottubru, tal-4 ta’ Novembru u tas-26 ta’ Diċembru 2008, il-Comissão Directiva do Programa Operacional Potencial Humano approvat il-kandidaturi tal-Instituto Nacional de Administração (Istitut Nazzjonali tal-Amministrazzjoni), tas-Sindicato dos Quadros Técnicos do Estado (Assoċjazzjoni tal-Qafas Tekniku tal-Istat), tal-Instituto Superior de Ciências do Trabalho e da Empresa (Istitut Superjuri tax-Xjenzi tax-Xogħol u tal-Intrapriża), tal-Ministério da Saúde (Ministeru tas-Saħħa) u tal-Instituto do Desporto de Portugal (Istitut tal-Isport tal-Portugall) għal finanzjament skont il-kategorija ta’ investimenti tal-POPU dwar it-taħriġ għall-amministrazzjoni pubblika.
Peress li dawn il-kandidati kienu kollha stabbiliti fir-reġjun ta’ Lisbona, l-imsemmija deċiżjonijiet ġew, sa fejn il-finanzjament mitlub jaqa’ fl-objettiv “konverġenza” previst fl-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 1083/2006, meħuda skont l-eċċezzjoni prevista fil-punt 6(a) tal-Anness V tal-QRSN.
Peress li kkunsidrat li din l-eċċezzjoni hija inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni u li d-deċiżjonijiet meħuda mill-Comissão Directiva do Programa Operacional Potencial Humano b’hekk inaqqsu illegalment il-fondi disponibbli għall-entitajiet ikkonċernati stabbiliti fir-reġjuni Portugiżi NUTS 2 li huma eliġibbli għall-objettiv “konverġenza”, GAMP ressqet rikors għal annullament ta’ dawn id-deċiżjonijiet quddiem it-tribunal administrativo e fiscal do Porto.
Din il-qorti, permezz ta’ digriet tal-20 ta’ Diċembru 2010, iddikjarat li r-rikors kien sar mingħajr għan sa fejn kien dirett kontra d-deċiżjoni ta’ approvazzjoni tal-kandidatura tal-Ministério da Saúde.
Fir-rigward tal-elementi l-oħra tal-kawża, it-tribunal administrativo e fiscal do Porto, permezz tad-Deċiżjoni tad-19 ta’ Ottubru 2011, iddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“1)
Id-dritt [tal-Unjoni], u b’mod partikolari, l-Artikoli 5 sa 8, 22, 32, 34, 35 u 56 tar-Regolament [Nru 1083/2006] u l-Artikoli 174, 175, 176 [TFUE], għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jippermettux eċċezzjonijiet għall-prinċipju ta’ eleġibbiltà territorjali tal-ispejjeż, jiġifieri, fis-sens li l-ispejjeż relatati ma’ operazzjonijiet ikkofinanzjati mill-Fondi Strutturali u mill-Fond ta’ Koeżjoni ikunu eliġibbli għall-Programmi Operazzjonali biss jekk jitwettqu fil-qafas tan-NUTS II [...] għal kull waħda minn dawn il-Programmi Operazzjonali?
2)
Konkretament, id-dispożizzjonijet leġiżlattivi ċċitati iktar ’il fuq għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jippermettux li l-awtoritajiet nazzjonali jistabbilixxu regoli li, billi jikkostitwixxu eċċezzjonijiet għall-prinċipju ta’ territorjalità tal-ispejjeż, jippermettu li jkunu eliġibbli dawk l-investimenti – jew l-entità benefiċjarja tagħhom – li ma jinstabux fir-reġjunijiet NUTS II li jaqgħu taħt il-Programmi Operazzjonali speċifikament intiżi għall-Objettiv Konverġenza, [li] jitqiesu li huma eliġibbli taħt dawn il-Programmi Operazzjonali?
3)
Jew, bil-kontra, id-dritt [tal-Unjoni], b’mod partikolari, l-Artikoli 5 sa 8, 22, 32, 34, 35 u 56 tar-Regolament [Nru 1083/2006] u l-Artikoli 174, 175 u 176 [TFUE] għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux l-eżistenza ta’ eċċezzjonijiet għall-prinċipju ta’ eliġibbiltà territorjali tal-ispejjeż, li jippermettu li l-awtoritajiet nazzjonali jistabbilixxu regoli li jippermettu li jitqies li l-ispejjeż relatati mal-operazzjonijiet ikkofinanzjati mill-Fondi Strutturali u mill-Fond ta’ Koeżjoni huma eliġibbli għall-Programmi Operazzjonali anki jekk ma jitwettqux fil-qafas tan-NUTS II li jaqgħu taħt kull wieħed minn dawn il-Programmi Operazzjonali, b’mod partikolari peress li dawn jirrigwardaw spejjeż/operazzjonijiet b’effett ta’ tixrid rilevanti (“spill-over effect”), jiġifieri, ġustifikati skont in-natura tal-operazzjonijiet u l-effett moltiplikatur li jikkawżaw f’reġjunijiet separati minn dawk li fihom isir l-investiment?
4)
B’mod iktar konkret, tali dispożizzjonijiet leġiżlattivi jipprekludu li l-awtoritajiet nazzjonali jistabbilixxu regoli li jippermettu li jitqiesu eliġibbli, fl-ambitu tal-Programmi Operazzjonali intiżi għall-Objettiv Konverġenza, investimenti li l-post fejn jinsabu jew il-post fejn tinsab l-entità benefiċjarja ma huwiex fir-reġjunijiet NUTS II li jaqgħu taħt l-Objettiv Konverġenza, b’mod partikolari peress li dawn jirrigwardaw spejjeż/operazzjonijiet b’effett ta’ tixrid rilevanti (‘spill-over effect’), jiġifieri, ġustifikati skont in-natura tal-operazzjonijiet, u l-effett moltiplikatur li jikkawżaw f’reġjunijiet separati minn dawk li fihom isir l-investiment?”
Fuq id-domandi preliminari
Permezz tad-domandi tagħha, li jeħtieġ li jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-dispożizzjonijiet tad-dritt primarju tal-Unjoni li jirrigwardaw il-koeżjoni ekonomika, soċjali u territorjali kif ukoll ir-Regolament Nru 1083/2006 jipprekludux li investiment kofinanzjat mill-Unjoni jkun implementat minn lokalità li tinstab barra mir-reġjuni eliġibbli u minn operatur stabbilit f’lokalità bħal din.
F’dan ir-rigward, l-ewwel nett jirriżulta mill-qari flimkien tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 174 TFUE u mill-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 175 TFUE li l-Fondi Strutturali u l-istrumenti finanzjarji l-oħra tal-Unjoni jikkontribwixxu għall-koeżjoni ekonomika, soċjali u territorjali għandhom, b’mod partikolari, bħala għan li jnaqqsu d-disparitajiet bejn il-livelli ta’ żvilupp tar-reġjuni varji u r-ritard tar-reġjuni l-inqas favorizzati. Dan l-għan huwa, min-naħa l-oħra, msemmi fil-premessa 1 tar-Regolament Nru 1083/2006 u għandu jiġi kkunsidrat mill-Istati Membri fl-implementazzjoni tal-investimenti kofinanzjati permezz tal-imsemmija Fondi u Strumenti (ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tat-3 ta’ Settembru 2009, Il-Parlament vs Il-Kunsill,
C-166/07, Ġabra p. I-7135
, punt 45).
Bl-istess mod, l-Artikolu 3(2)(a) tar-Regolament Nru 1083/2006 jipprovdi li l-prijorità tal-Fondi Strutturali u l-Fond ta’ koeżjoni jikkonsistu f’li titħaffef il-konverġenza tal-Istati Membri u tar-reġjuni l-inqas żviluppati.
B’mod konformi ma’ dan l-għan, il-leġiżlatur tal-Unjoni stabbilixxa kriterji sabiex jiddefinixxi r-reġjuni u ż-żoni li huma eliġibbli. Fir-rigward tal-objettiv “Konverġenza”, l-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 1083/2006 jipprovdi li r-reġjuni eliġibbli għall-finanzjament permezz tal-Fondi Strutturali huma r-reġjuni NUTS 2, jiġifieri dawk “li l-prodott gross domestiku (PGD)
per capita
tagħhom, imkejjel f’paritajiet ta’ saħħa ta’ akkwisti u kalkolat abbażi tal-figuri tal-Komunità għall-perjodu 2000-2002, huwa anqas minn 75 % tal-medja PGD ta’ l-UE 25 għall-istess perjodu ta’ referenza”.
B’hekk jirriżulta b’mod ċar mill-imsemmi għan u mill-kriterju li permezz tiegħu huwa mħaddan, li l-użu tal-Fondi Strutturali għat-twettiq tal-objettiv “konverġenza” għandu speċifikament jibbenefika r-reġjuni NUTS 2. Din il-kundizzjoni hija, barra minn hekk, enfasizzata mill-espressjoni “Eliġibbiltà ġeografika”, użata bħala titolu tal-kapitolu li tinkludi l-Artikoli 5 sa 8 tar-Regolament Nru 1083/2006, kif ukoll mill-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 35(1) ta’ dan ir-regolament, li skont din kull programm operattiv li jaqa’ taħt l-imsemmi għan għandu jkun stabbilit “fil-livell ġeografiku xieraq u mill-inqas fil-livell NUTS 2”.
Min-naħa l-oħra, ma jistax jiġi dedott mir-Regolament Nru 1083/2006 jew mid-dispożizzjonijiet tad-dritt primarju dwar il-koeżjoni ekonomika, soċjali u territorjali, li l-operatur responsabbli mill-implementazzjoni tal-investiment għandu neċessarjament ikun stabbilit fir-reġjun li fih dan huwa destinat. Barra minn hekk, ma jirriżultax minn dawn it-testi li l-użu tal-fondi għandu, fil-każijiet kollha, iseħħ fiżikament fl-imsemmi reġjun.
Hekk kif osservaw il-Gvern Portugiż u l-Kummissjoni Ewropea, l-interess tar-reġjun li għandu jibbenefika mill-kofinanzjament mill-Unjoni huwa moqdi l-aħjar meta l-operatur responsabbli mill-implementazzjoni huwa dak li joffri l-aħjar garanziji kwalitattivi u kwantitattivi sabiex iwettaq il-proġġett. Meta dan l-operatur huwa stabbilit barra mill-imsemmi reġjun, din iċ-ċirkustanza ma għandhiex tkun ta’ ostaklu sabiex il-proġett tiegħu jiġi kkonfermat. Għandu jiġi kkunsidrat f’dan ir-rigward li, jekk l-għan tal-Fondi Strutturali u ta’ strumenti finanzjarji oħra tal-Unjoni, imsemmija fil-punti 30 u 31 tas-sentenza preżenti, huwa li titħaffef il-konverġenza tar-reġjuni l-inqas żviluppati, dan madankollu ma jikkonsistix f’li tiġi rriżervata l-provvista ta’ servizzi li ssir fil-kuntest tal-programmi kofinanzjati mill-Unjoni għall-operaturi biss stabbiliti f’dawn ir-reġjuni. Fil-fatt, b’mod konformi mal-imsemmi għan, huma dawn ir-reġjuni li għandhom jibbenefikaw mill-kofinanzjament mill-Unjoni u mhux l-operaturi li huma stabbiliti hemmhekk.
Bl-istess mod, hekk kif esponew il-gvernijiet Portugiżi u Olandiżi, l-interess tar-reġjun eliġibbli huwa kultant ukoll żgurat aħjar meta l-investiment huwa implementat minn lokalità li tinstab barra mit-territorju tagħha.
Fir-rigward tal-kunsiderazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq, iċ-ċirkustanza li l-entitajiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali responsabbli mill-implementazzjoni tal-investiment huma stabbiliti f’lokalità li tinstab barra mir-reġjuni NUTS 2 previsti u li huma jiżguraw minn din il-lokalità, t-taħriġ tal-uffiċjali tal-amministrazzjoni pubblika li jeżerċitaw il-funzjonijiet tagħhom għall-abitanti ta’ dawn ir-reġjuni ma tippreġudikax ir-regoli tal-eliġibbiltà ġeografika msemmija fir-Regolament Nru 1083/2006.
Madankollu, huwa ċar li, l-investiment implementat b’dan il-mod għandu, sa fejn huwa kofinanzjat taħt l-objettiv “konverġenza”, ikun dirett, b’mod immirat u identifikabbli, lejn l-imsemmija reġjuni NUTS 2. Fil-kawża prinċipali, hija l-qorti tar-rinviju li għandha teżamina jekk din il-kundizzjoni ġietx sodisfatta. B’mod partikolari, hija responsabbiltà tagħha li tivverifika jekk ir-regola msemmija fil-punt 8 tal-Anness V tal-QRSN, li skont din 68.5 % tal-ispejjeż imwettqa f’Lisbona huma eliġibbli minħabba l-fatt li l-effetti li din il-proporzjoni ta’ spejjeż tikkawża fir-reġjuni ta’ Norte, Centro u Alentejo, hija debitament ġustifikata.
Fir-rigward ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, għandha tingħata risposta għad-domandi magħmula li d-dispożizzjonijiet tad-dritt primarju tal-Unjoni li jirrigwardaw il-koeżjoni ekonomika, soċjali u territorjali, kif ukoll ir-Regolament Nru 1083/2006 għandhom jiġu interpretati fis-sens li huma ma jipprekludux li investiment kofinanzjat mill-Unjoni jkun implementat minn lokalità li tinstab barra mir-reġjuni eliġibbli u minn operatur stabbilit f’lokalità bħal din, bil-kundizzjoni li dan l-investiment ikun, b’mod immirat u identifikabbli, dirett lejn ir-reġjuni eliġibbli.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

Id-dispożizzjonijiet tad-dritt primarju tal-Unjoni li jirrigwardaw il-koeżjoni ekonomika, soċjali u territorjali, kif ukoll ir-Regolament Nru 1083/2006, tal-11 ta’ Lulju 2006, li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1260/1999, għandhom jiġu interpretati fis-sens li huma ma jipprekludux li investiment kofinanzjat mill-Unjoni Ewropea jkun implementat minn lokalità li tinstab barra mir-reġjuni eliġibbli u minn operatur stabbilit f’lokalità bħal din, bil-kundizzjoni li dan l-investiment ikun, b’mod immirat u identifikabbli, dirett lejn ir-reġjuni eliġibbli.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Portugiż.