CELEX: 62010CJ0069
Direttiva 2005/85/KE
Standards minimi li jikkonċernaw il-proċedura ta’ għoti u ta’ irtirar tal-istatus ta’ refuġjat fl-Istati Membri
Kunċett ta’ ‘deċiżjoni meħuda dwar l-applikazzjoni [...] għall-ażil’ fis-sens tal-Artikolu 39 ta’ din id-direttiva
Applikazzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz intiża sabiex jikseb l-istatus ta’ refuġjat
Nuqqas ta’ raġunijiet li jiġġustifikaw l-għoti ta’ protezzjoni internazzjonali -Ċaħda tal-applikazzjoni fil-kuntest ta’ proċedura mħaffa
Nuqqas ta’ rimedju kontra d-deċiżjoni li l-applikazzjoni tkun suġġetta għal proċedura mħaffa
Dritt għal stħarriġ ġudizzjarju effettiv

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 39 tad-Direttiva tal-Kunsill 2005/85/KE, tal-1
ta’ Diċembru 2005, dwar standards minimi għal proċeduri fl-Istati Membri għall-għoti u l-irtirar tal-istatus ta’ rifuġjat
(ĠU L 175M, 29. 6. 2006, p. 168, u – rettifika – ĠU 2006, L 236, p. 36).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn B. Samba Diouf, ċittadin Mawrizjan li jinsab f’sitwazzjoni illegali u l-Ministru
Lussemburgiż tax-Xogħol, tal-Impjieg u tal-Imigrazzjoni, dwar iċ-ċaħda, fil-kuntest ta’ proċedura mħaffa, tal-applikazzjoni
ppreżentata mill-persuna kkonċernata bil-għan li tikseb l-istatus ta’ refjuġat, fl-assenza ta’ raġunijiet li jiġġustifikaw
l-għoti ta’ protezzjoni internazzjonali.

Il-kuntest ġuridiku

Il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni
Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea
L-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, bit-titolu “Id-dritt għal rimedju effettiv u għal
proċess imparzjali” jipprovdi li:
“Kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha garantiti mil-liġi ta’ l-Unjoni jiġu vjolati għandha d-dritt għal rimedju
effettiv quddiem qorti skond il-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan l-Artikolu.
Kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha garantiti mil-liġi ta’ l-Unjoni jiġu vjolati għandha d-dritt għal rimedju
effettiv quddiem qorti skond il-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan l-Artikolu.
[...]”.
Id-Direttiva 2005/85
Il-premessa 11 tad-Direttiva 2005/85 tipprovdi li:
“Huwa fl-interess kemm ta’ l-Istati Membri kif ukoll ta’ l-applikanti għall-ażil li jiġu deċiżi kemm jista’ jkun malajr l-applikazzjonijiet
għall-ażil. L-organizzazzjoni ta’ l-ipproċessar ta’ applikazzjonijiet għall-ażil għandha titħalla għad-diskrezzjoni ta’ l-Istati
Membri, sabiex, skond il-bżonnijiet nazzjonali tagħhom, ikunu jistgħu jipprijoritizzaw jew jaċċeleraw il-proċessar ta’ kull
applikazzjoni, b’kont meħud ta’ l-istandards stabbiliti f’din id-Direttiva.”
L-ewwel sentenza tal-premessa 13 ta’ din id-direttiva hija fformulata b’dan il-mod:
“Fl-interess li jiġu rikonoxxuti korrettament dawk il-persuni fil-bżonn ta’ protezzjoni bħala rifuġjati fis-sens ta’ l-Artikolu 1
tal-Konvenzjoni ta’ Genève [iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Genève], kull applikant, suġġett għal ċerti eċċezzjonijiet,
għandu jkollu aċċess effettiv għall-proċeduri, għall-opportunità li jikkopera u jikkomunika sewwa ma’ l-awtoritajiet kompetenti
sabiex jippreżenta l-fatti relevanti tal-każ tiegħu u għal garanziji proċedurali suffiċjenti sabiex isegwi l-każ tiegħu matul
l-istadji kollha tal-proċedura.”
Il-premessa 27 tal-imsemmija direttiva tipprovdi li:
“Ikun jirrifletti prinċipju bażiku tal-liġi Komunitarja li d-deċiżjonijiet meħuda fir-rigward ta’ applikazzjoni għall-ażil
u fir-rigward ta’ l-irtirar ta’ l-istatus ta’ rifuġjat ikunu suġġetti għal rimedju effettiv quddiem qorti jew tribunal fis-sens
ta’ l-Artikolu [267 TFUE]. L-effikaċja tar-rimedju, ukoll fir-rigward ta’ l-eżami tal-fatti relevanti, tiddependi fuq is-sistema
amministrattiva u ġudizzjarja ta’ kull Stat Membru fit-totalità tagħha.”
L-Artikolu 23 tad-Direttiva 2005/85, bit-titolu “Proċedura ta’ eżami”, jipprovdi li:
“1.      L-Istati Membri għandhom jipproċessaw l-applikazzjonijet għall-ażil permezz ta’ proċedura ta’ eżami skond il-prinċipji u l-garanziji
bażiċi tal-Kapitolu II.
2.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li tali proċedura tkun konkluża mill-aktar fis possibbli, mingħajr preġudizzju għal eżami
adegwat u komplet.
L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, fejn ma tistax tittieħed deċiżjoni fi żmien sitt xhur, l-applikant konċernat għandu
jew:
a)      jiġi informat bid-dewmien; jew
b)      jirċievi, fuq talba tiegħu, informazzjoni dwar il-medda ta’ żmien li fih tkun mistennija li tingħata d-deċiżjoni dwar l-applikazzjoni
tiegħu. Tali informazzjoni ma għandhiex tikkostitwixxi xi obbligu għall-Istat Membru, fir-rigward ta’ l-applikant konċernat,
li jieħu deċiżjoni fil-limiti ta’ dik il-medda ta’ żmien
3.      L-Istati Membri jistgħu jipprijoritizzaw jew jaċċeleraw kull eżami skond il-prinċipji u l-garanziji bażiċi tal-Kapitolu II
anke fejn l-applikazzjoni x’aktarx li jkollha bażi suffiċjenti jew fejn l-applikant ikollu bżonnijiet speċjali.
4.      L-Istati Membri jistgħu wkoll jistabbilixxu li tiġi prijoritizzata jew aċċelerata proċedura ta’ eżami konformement mal-prinċipji
u l-garanziji bażiċi tal-Kapitolu II jekk:
[...]
b)      l-applikant ma jikkwalifikax, b’mod ċar, bħala rifuġjat jew għall-istatus ta’ rifuġjat fi Stat Membru taħt id-Direttiva [tal-Kunsill] 2004/83/KE
[tad-29 ta’ April 2004, dwar livelli stabbiliti minimi għall-kwalifika u l-istat ta’ ċittadini nazzjonali ta’ pajjiżi terzi
jew persuni mingħajr stat bħala refuġjati jew bħala persuni li nkella jeħtieġu protezzjoni internazzjonali u l-kontenut tal-protezzjoni
mogħtija (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 7, p. 96)]; jew
ċ)      l-applikazzjoni għall-ażil tkun kunsidrata bħala mingħajr bażi:
i)      minħabba li l-applikant ikun ġej minn pajjiż ta’ oriġini bla periklu fis-sens ta’ l-Artikoli 29, 30 u 31, jew
ii)      minħabba li l-pajjiż, li ma jkunx Stat Membru, ikun kunsidrat bħala pajjiż terz bla periklu għall-applikant, mingħajr preġudizzju
għall-Artikolu 28(1); jew
d)      l-applikant inganna lill-awtoritajiet billi ppreżenta informazjoni jew dokumenti foloz jew billi żamm għalih informazzjoni
jew dokumenti relevanti fir-rigward ta’ l-identità u/jew tan-nazzjonalità tiegħu li setgħu kellhom impatt negattiv fuq id-deċiżjoni
[...]
[...]”
L-Artikolu 28 tad-Direttiva 2005/85, bit-titolu “Applikazzjonijiet bla bażi”, huwa fformulat kif ġej:
“1.      Mingħajr preġudizzju għall-Artikoli 19 u 20, l-Istati Membri jistgħu jikkunsidraw applikazzjoni għall-ażil bħala bla bażi
biss jekk l-awtorità determinanti tkun stabbilixxiet li l-applikant ma jikkwalifikax għall-istatus ta’ rifuġjat skond id-Direttiva 2004/83/KE.
2.      Fil-każijiet imsemmija fl-Artikolu 23(4)(b) u f’każijiet ta’ applikazzjonijiet għall-ażil bla bażi li fihom tapplika kwalunkwe
waħda miċ-ċirkostanzi elenkati fl-Artikolu 23(4)(a) u (ċ) sa (o), l-Istati Membri jistgħu wkoll jikkunsidraw applikazzjoni
bħala manifestament bla bażi jekk tkun definita hekk fil-liġi nazzjonali.”
L-Artikolu 39 tad-Direttiva 2005/85, bit-titolu “Id-dritt għal rimedju effettiv”, hija fformulata b’dan il-mod:
“1.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-applikanti għall-ażil ikollhom id-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti jew tribunal,
kontra dawn li ġejjin:
a)      deċiżjoni meħuda dwar l-applikazzjoni tagħhom għall-ażil, inkluża deċiżjoni:
i)      li permezz tagħha applikazzjoni tiġi kunsidrata bħala inammissibbli skond l-Artikolu 25(2);
ii)      meħuda fuq il-fruntiera jew fiż-żoni ta’ transitu ta’ Stat Membru kif deskritt fl-Artikolu 35(1);
iii)      li ma jsirx eżami skond l-Artikolu 36;
b)      rifjut li jinfetaħ mill-ġdid l-eżami ta’ applikazzjoni wara li tkun ġiet rinunzjata skond l-Artikoli 19 u 20;
ċ)      deċiżjoni li ma jitkompliex l-eżami ta’ l-applikazzjoni sussegwenti skond l-Artikoli 32 u 34;
d)      deċiżjoni li tiċħad id-dħul fil-kuntest ta’ proċeduri previsti fl-Artikolu 35(2);
e)      deċiżjoni li tirtira l-istatus ta’ rifuġjat skond l-Artikolu 38.
2.      L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu termini ta’ żmien u regoli meħtieġa oħra għall-applikant sabiex jeżerċita d-dritt tiegħu
għal rimedju effettiv skond il-paragrafu 1.
3.      L-Istati Membri għandhom, fejn ikun il-każ, jistabbilixxu regoli konformement ma’ l-obbligi internazzjonali tagħhom relatati
ma’ dawn li ġejjin:
a)      il-kwistjoni jekk ir-rimedju skond il-paragrafu 1 għandux ikollu l-effett li l-applikanti jkunu permessi jibqgħu fl-Istat
Membru konċernat sa l-eżitu tiegħu;
b)      il-possibbiltà ta’ rimedju legali jew ta’ miżuri protettivi fejn ir-rimedju skond il-paragrafu 1 ma jkollux l-effett li l-applikanti
jkunu permessi jibqgħu fl-Istat Membru konċernat sa l-eżitu tiegħu. L-Istati Membri jistgħu jipprovdu wkoll għal rimedju
ex officio
; u
(ċ)      ir-raġunijiet ta’ appell minn deċiżjoni taħt l-Artikolu 25(2)(ċ) konformement mal-metodoloġija applikata taħt l-Artikolu 27(2)(b)
u (ċ).
4.      L-Istati Membri jistgħu jistabbilixxu termini ta’ żmien għall-qorti jew tribunal skond il-paragrafu 1 sabiex tiġi eżaminata
d-deċiżjoni ta’ l-awtorità determinanti.
5.      Fejn applikant ikun ġie mogħti status li joffri l-istess drittijiet u benefiċċji taħt il-liġijiet nazzjonali u Komunitarja
bħall-istatus ta’ rifuġjat taħt id-Direttiva 2004/83/KE, l-applikant jista’ jkun kunsidrat li jkollu rimedju effettiv fejn
qorti jew tribunal jiddeċiedi li r-rimedju skond il-paragrafu 1 ikun inammissibbli jew mingħajr il-probabbiltà li jirnexxi
minħabba n-nuqqas ta’ interess min-naħa ta’ l-applikant li jkomplew l-proċedimenti.
6.      L-Istati Membri jistgħu wkoll jistabbilixxu fil-liġi nazzjonali l-kondizzjonijiet li taħthom jista’ jiġi assunt li l-applikant
impliċitament irrinunzja jew abbanduna r-rimedju tiegħu skond il-paragrafu 1, flimkien mar-regoli dwar il-proċedura li għandha
tiġi segwita”.

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
Il-leġiżlazzjoni rilevanti hija kkostitwita bil-Liġi tal-5 ta’ Mejju 2006 dwar id-dritt għal ażil u forom addizzjonali ta’
protezzjoni (
Mémorial
A 2006, p. 1402), kif emendata bil-Liġi tad-29 ta’ Awwissu 2008 (
Mémorial
A 2008, p. 2024, iktar ’il quddiem il-“Liġi tal-5 ta’ Mejju 2006”).
L-Artikolu 19 tal-Liġi tal-5 ta’ Mejju 2006 jipprovdi li:
“(1)      Il-Ministru jiddeċiedi fuq il-fondatezza tal-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali b’deċiżjoni motivata li tiġi kkomunikata
bil-miktub lill-applikant. Fil-każ ta’ deċiżjoni negattiva, l-informazzjoni dwar id-dritt ta’ rimedju għandha tkun espressament
imsemmija fid-deċiżjoni. Il-Ministru għandu jiżgura li l-proċedura tinbeda mill-istess fiss possibbli, mingħajr preġudizzju
għal eżami xieraq u eżawrjenti. Meta deċiżjoni ma tistax tittieħed f’terminu ta’ sitt xhur, l-applikant ikkonċernat jirċievi,
fuq talba tiegħu, l-informazzjoni li tikkonċerna t-terminu li fih id-deċiżjoni ser tingħata fuq l-applikazzjoni. Din l-informazzjoni
ma timponi fuq il-Ministru ebda obbligu lejn l-applikant, li jiddeċiedi fit-terminu indikat. Deċizjoni negattiva tal-Ministru
tikkostitwixxi ordni ta’ espulsjoni mit-territorju.
(2)      L-appelli amministrattiv ma jinterropux it-termini għal rikorsti previsti f’dan l-artikolu.
(3)      Deċiżjonijiet ta’ rifjut ta’ applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali jisgħu jiġu kkontestati permezz ta’ rikors għal
tibdil quddiem it-Tribunal administratif. Deċiżjoni li tordna l-espulsjoni mit-territorju tista’ tiġi impunjata b’rikors għal
annullament quddiem it-Tribunal administratif. Iż-żewġ rikorsi għandhom ikunu s-suġġett ta’ rikors promotorju wieħed, taħt
piena ta’ inammissibbilità ta’ rikorsi separati. Ir-rikors għandu jiġi ppreżentat f’terminu ta’ xahar li jibda jiddekorri
min-notifika. It-terminu għar-rikors u r-rikors ippreżentat fit-terminu għandhom effett sospensiv. […]
(4)      Jista’ jsir appell mid-deċiżjonijiet tat-Tribunal administratif quddiem il-Qorti Amministrattiva bħala qorti kompetenti f’materja
ta’ annullament. L-appell irid isir f’terminu ta’ xahar li jibda jiddekorri mill-mument tan-notifika tar-reġistratur. It-terminu
ta’ appell u appell ippreżentat fit-terminu impost għandhom effett sospensiv […]”.
L-Artikolu 20 tal-Liġi tal-5 ta’ Mejju 2006 jipprovdi li:
“(1)      Il-Ministru jista’ jiddeċiedi fuq il-fondatezza tal-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali fil-kuntest ta’ proċedura
mħaffa fil-każijiet li ġejjin:
[...]
b)      jidher b’mod ċar li l-applikant ma jissodisfax il-kundizzjonijiet meħtieġa sabiex jikkwalifika għall-istatus mogħti mill-protezzjoni
internazzjonali;
[...]
d)      l-applikant inganna lill-awtoritajiet billi ppreżenta informazzjoni jew dokumenti foloz jew billi żamm għalih informazzjoni
jew dokumenti rilevanti dwar l-identità jew in-nazzjonalità tiegħu li setgħu kellhom impatt negattiv fuq id-deċiżjoni;
[...]
(2)      Il-Ministru għandu jieħu d-deċiżjoni tiegħu mhux iktar tard minn xahrejn mill-ġurnata li fiha jidher li l-applikant jaqa’
taħt wieħed mil-każijiet previsti mis-subparagrafu (1). Il-Ministru jiddeċiedi permezz ta’ deċiżjoni motivata li tiġi kkomunikata
bil-miktub lill-applikant. Fil-każ ta’ deċiżjoni negattiva, l-informazzjoni dwar id-dritt għal rimedju għandha tkun imsemmija
espressament fid-deċiżjoni. Deċiżjoni negattiva tal-Ministru tikkostitwixxi ordni ta’ espulsjoni mit-territorju, konformament
mad-dispożizzjonijiet tal-Liġi tat-28 ta’ Marzu 1972 [...].
(3)      L-appelli amministrattiv ma jinterropux it-termini għal rikorsi previsti f’dan l-artikolu.
(4)      Deċiżjonijiet ta’ rifjut ta’ applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali meħuda fil-kuntest tal-proċedura mħaffa jistgħu
jiġu kkontestati permezz ta’ talba għal tibdil quddiem it-Tribunal administratif. Deċiżjoni li tordna l-espulsjoni mit-territorju
tista’ tiġi impunjata b’rikors għal annullament quddiem it-Tribunal administratif. Iż-żewġ rikorsi għandhom ikunu s-suġġett
ta’ rikors promotorju wieħed, taħt piena ta’ inammissibbilità ta’ rikorsi separati. Ir-rikors għandu jiġi ppreżentat f’terminu
ta’ ħmistax–il ġurnata li jibda jiddekorri min-notifika. It-Tribunal administratif għandu jiddeċiedi fi żmien xahrejn mill-preżentata
tar-rikors. […] It-terminu għar-rikors u r-rikors ippreżentat fit-terminu għandhom effett sospensiv. Ma jistax isir appell
mid-deċiżjonijiet tat-Tribunal administratif.
(5)      Id-deċiżjoni tal-Ministru li jiddeċiedi fuq il-fondatezza tal-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali fil-kuntest tal-proċedura
mħaffa ma tistax tiġi kkontestata”.
Il-Liġi tal-5 ta’ Mejju 2006 ġiet emendata bil-Liġi tad-19 ta’ Mejju 2011 (
Mémorial
A 2011, p. 1618). L-Artikolu 20(5) tal-ewwel waħda minn dawn il-liġijiet tħassar u l-paragrafu 4 ta’ dan l-artikou ġie emendat
kif ġej:
“Id-deċiżjoni tal-Ministru li jiddeċiedi fuq il-fondatezza tal-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali fil-kuntest
tal-proċedura mħaffa ma tista’ tiġi kkontestata  permezz ta’ rikors għal annullament. Deċiżjonijiet ta’ rifjut ta’ applikazzjoni
għal protezzjoni internazzjonali meħuda fil-kuntest tal-proċedura mħaffa jistgħu jiġu kkontestati permezz ta’ talba għal tibdil
quddiem it-Tribunal administratif. Deċiżjoni li tordna l-espulsjoni mit-territorju tista’ tiġi impunjata b’rikors għal annullament
quddiem it-Tribunal administratif. It-tliet rikorsi għandhom ikunu s-suġġett ta’ rikors promotorju wieħed, taħt piena ta’
inammissibbiltà ta’ rikorsi separati. Ir-rikors għandu jiġi ppreżentat f’terminu ta’ ħmistax–il ġurnata li jibda jiddekorri
min-notifika. It-Tribunal administratif għandu jiddeċiedi fi żmien xahrejn mill-preżentata tar-rikors. […] It-terminu għar-rikors
u r-rikors ippreżentat fit-terminu għandhom effett sospensiv. Ma jistax isir appell mid-deċiżjonijiet tat-Tribunal administratif.”

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Fid-19 ta’ Awwissu 2009, B. Samba Diouf, ċittadin Mawrizjan, ippreżenta applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali quddiem
id-dipartiment kompetenti tal-Ministeru Lussemburgiż tal-Affarijiet Barranin u tal-Imigrazzjoni. Fit-22 ta’ Settembru 2009,
huwa nstema’ dwar is-sitwazzjoni u r-raġunijiet tiegħu għal din l-applikazzjoni.
B. Samba Diouf sostna li telaq mill-Mawrizju sabiex jaħrab minn sitwazzjoni ta’ jasar u li xtaq jistabbilixxi ruħu fl-Ewropa
sabiex jgħix f’kundizzjonijiet aħjar u sabiex jibda familja. Barra minn hekk, il-persuna kkonċernata esprimiet il-biża’ li
min kien iħaddmu qabel, li huwa kien seraqlu EUR 3 000 sabiex ikun jista’ jitlaq lejn l-Ewropa, qiegħed ifittxu sabiex joqtlu.
L-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali ppreżentata minn B. Samba Diouf ġiet eżaminata fil-kuntest ta’ proċedura
mħaffa u miċħuda bħala infondata, b’deċiżjoni tal-Ministru Lussemburgiż tax-Xogħol, tal-Impjieg u tal-Imigrazzjoni fit-18
ta’ Novembru 2009, mibgħuta b’ittra reġistrata lill-persuna kkonċernata fl-20 ta’ Novembru 2009.
B’din id-deċiżjoni, fl-ewwel lok, B. Samba Diouf ġie informat bil-fatt li ġie deċiż fuq il-fondezza tal-applikazzjoni tiegħu
għal protezzjoni internazzjonali fil-kuntest ta’ proċedura amministrattiva mħaffa peress li jirriżultaw rilevanti tnejn mill-każijiet
previsti fl-Artikolu 20(1) tal-Liġi tal-5 ta’ Mejju 2006, fis-sens li huwa ċar li l-kundizzjonijiet meħtieġa sabiex jinkiseb
l-istatus mogħti mill-protezzjoni internazzjonali ma humiex sodisfatti [Artikolu 20(1)(b)] u li l-applikant pprova jqarraq
bl-awtoritajiet billi ppreżenta indikazzjonijiet foloz jew dokumenti foloz [Artikolu 20(1)(d)].
Fit-tieni lok, bl-imsemmija deċiżjoni, il-Ministru tax-Xogħol, tal-Impjieg u tal-Imigrazzjoni rrifjuta l-protezzjoni internazzjonali
mitluba minn B. Samba Diouf fid-deċiżjoni fuq il-mertu. Fit-tielet lok, l-imsemmi Ministru ordna lill-persuna kkonċernata
sabiex titlaq mit-territorju Lussemburgiż.
Iċ-ċaħda tal-applikazzjoni ppreżentata minn B. Samba Diouf kienet immotivata mill-fatt li, minn naħa, dan tal-aħħar kien ipprovda
passaport iffalsifikat, fatt li kien qarraq lill-awtoritajiet, u, min-naħa l-oħra, li r-raġunijiet invokati kienu ta’ natura
ekonomika u ma kienu jissodisfaw ebda wieħed mill-kriterji ta’ mertu li jiġġustifikaw protezzjoni internazzjonali.
Iktar preċiżament, tqis li l-biża’ ta’ reazzjonijiet min-naħa tal-persuna li preċedentement kienet tħaddem lil B. Samba Diouf
ma setgħetx tiġi kkwalifikata bħala biża’ ta’ persekuzzjoni fis-sens tal-Konvenzjoni ta’ Genève, fin-nuqqas ta’ sfond politiku,
etniku jew reliġjuż. Barra minn hekk, tqis li din il-biża’ ta’ reazzjonijiet, li tibqa’ ipotetika, ma kinitx stabbilita. Il-kunsiderazzjonijiet
l-oħra fformulati minn B. Samba Diouf, jiġifieri li l-wasla tiegħu fl-Ewropa kienet immotivata wkoll mix-xewqa li jiżżewweġ
u li jibda familja, kif ukoll mill-fatt li l-kundizzjonijiet ta’ xogħol kienu iebsin ħafna fil-Mawrizju, kienu meqjusa bħala
manifestament estranji għall-kamp ta’ applikazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Genève. Barra minn hekk, kien iddikjarat ukoll li
l-Gvern il-ġdid Mawrizjan kien adotta liġi kontra l-iskjavitu, li daħlet fis-seħħ fix-xahar ta’ Frar 2008, li kienet tipprovdi
li l-iskjavitu kienet punibbli b’multa u b’piena ta’ priġuniera għal għaxar snin.
Fl-aħħar nett, tqis ukoll li lanqas jeżistu raġunijiet serji u ċerti li jippermettu li jitqies li B. Samba Diouf kien f’riskju
serju li jsofri l-perikli gravi ddefiniti fl-Artikolu 37 tal-Liġi tal-5 ta’ Mejju 2006 u li jiġġustifikaw l-għoti ta’ protezzjoni
sussidjarja.
Quddiem it-Tribunal administratif, B. Samba Diouf ippreżenta, kontra d-deċiżjoni tal-Ministru tax-Xogħol, tal-Impjieg u tal-Imigrazzjoni
tat-18 ta’ Novembru 2009, rikors intiż, l-ewwel nett, għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni inkwantu, biha, l-imsemmi Ministru
ddeċieda li jagħti deċiżjoni fuq il-fondatezza tal-applikazzjoni tiegħu għal protezzjoni internazzjonali fil-kuntest tal-proċedura
mħaffa, fit-tieni lok, għat-tibdil, jekk mhux għall-annullament tal-imsemmija deċiżjoni inkwantu, biha, huwa ġie rrifjutat
l-għoti tal-protezzjoni internazzjonali ġie rrifjutat lilu u, fit-tielet lok, għall-annullament tal-istess deċiżjoni inkwantu,
biha, ordnalu li jitlaq mit-terrritorju Lussemburgiż.
Kien waqt l-eżami tal-amminissibbiltà tar-rikors għall-annullament tad-deċiżjoni tal-Ministru tax-Xogħol, tal-Impjieg u tal-Imigrazzjoni
sabiex jiġi deċiż fuq il-fondatezza tal-applikazzjoni ta’ B. Samba Diouf fil-kuntest ta’ proċedura mħaffa, li t-Tribunal administratif
qies li l-applikazzjoni tal-Artikolu 20(5) tal-Liġi tal-5 ta’ Mejju 2006, li jipprovdi li tali deċiżjoni ma tistax tiġi kkontestata,
qajjem id-domandi li jikkonċernaw l-interpretazzjoni tal-Artikolu 39 tad-Direttiva 2005/85, fir-rigward tal-applikazzjoni
tal-prinċipju ġenerali tad-dritt għal rimedju effettiv.
F’dan ir-rigward, it-Tribunal administratif jirrileva li d-deċiżjoni li jiġi deċiż fuq il-fondatezza ta’ applikazzjoni għall-ażil
fil-kuntest ta’ proċedura mħaffa ma hijiex eżenti minn konsegwenzi għall-applikant għall-ażil. Minn naħa, skont din il-qorti,
l-għażla ta’ din il-proċedura mħaffa li, kuntrarjament għad-deċiżjonijiet materjali li jirrigwardaw ir-rifjut tal-protezzjoni
internazzjonali u t-tkeċċija mit-territorju, ma tistax tiġi kkontestata skont id-dritt Lussemburgiż, għandha bħala effett
li tnaqqas it-terminu ta’ rikors ta’ xahar għal 15-il ġurnata. Min-naħa l-oħra, il-mezzi ta’ rimedji ġudizzjarji, li normalment
jinkludu żewġ istanzi tal-kawża, ma humiex aċċessibbli għall-applikant fil-kuntest ta’ din il-proċedura, peress li l-proċedura
ġudizzjarja hija, skont l-imsemmija qorti, limitata għal istanza waħda.
Barra minn it-Tribunal administratif jieħu pożizzjoni fuq l-argument imressaq quddiemu mid-delegat tal-Gvern Lussemburgiż
li jgħid li l-legalità tad-deċiżjoni li jiġi deċiż fuq il-fondatezza tal-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali fil-kuntest
ta’ proċedura mħaffa hija kkontrollata mit-Tribunal adminstratif – permezz ta’ rikors indirett – waqt l-eżami tar-rikors għal
tibdil kontra d-deċiżjoni definittiva ta’ ċaħda. Dan l-argument huwa bbażat fuq is-sentenza tal-Qorti Amministrattiva tas-16
ta’ Jannar 2007 (Nru 22095 C).
It-Tribunal administratif isostni li rigward dan il-punt ma jistax isewgi s-sentenza ċċitata tal-Qorti amministrattiva, sa
fejn l-istħarriġ tad-deċiżjoni li jiġi deċiż fuq il-fondatezza ta’ applikazzjoni għall-ażil fil-kuntest ta’ proċedura mħaffa
“permezz tal-possibbiltà ta’ kawża kontra d-deċiżjoni definittiva”, kif propost mill-Qorti amministrattiva, jidhirlu li huwa
kuntrarju għall-intenzjoni tal-leġiżlatura li jeskludi, permezz tal-Artikolu 20(5) tal-Liġi tal-5 ta’ Mejju 2006, kull stħarriġ
ta’ legalità ta’ din id-deċiżjoni.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunal administratif iddeċieda li jissospendi l-proċeduri quddiemu u li jagħmel id-domandi preliminari
segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)      L-Artikolu 39 tad-Direttiva 2005/85/KE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi liġi nazzjonali bħal dik stabbilita
fil-Gran Dukat tal-Lussemburgu mill-Artikolu 20(5) tal-Liġi [tal-5 ta’ Mejju 2006], dwar id-dritt għal ażil u forom addizzjonali
ta’ protezzjoni, li tipprovdi li applikant għall-ażil ma għandux dritt għal rimedju ġuridiku kontra d-deċiżjoni tal-awtorità
amministrattiva li tiddeċiedi fuq il-fondatezza tat-talba [applikazzjoni] għal protezzjoni internazzjonali fil-kuntest tal-proċedura
mħaffa?
2)      F’każ ta’ risposta negattiva [għall-ewwel domanda], il-prinċipju ġenerali ta’ rimedju effettiv fir-rigward tad-dritt Komunitarju
ispirat mill-Artikoli 6 u 13 tal-[Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali,
tal-4 ta’ Novembru 1950], għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi liġi nazzjonali bħal dik stabbilita fil-Gran Dukat
tal-Lussemburgu mill-Artikolu 20(5) tal-Liġi [tal-5 ta’ Mejju 2006], dwar id-dritt għal ażil u forom addizzjonali ta’ protezzjoni,
li tipprovdi li applikant għall-ażil ma għandux dritt għal rimedju ġuridiku kontra d-deċiżjoni tal-awtorità amministrattiva
li tiddeċiedi fuq il-fondatezza tat-talba [applikazzjoni] għal protezzjoni internazzjonali fil-kuntest tal-proċedura mħaffa?”

Fuq id-domandi preliminari
B’dawn id-domandi, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 39(1)(a)
tad-Direttiva 2005/85, li jipprovdi li l-applikanti għandhom ikollhom dritt għal rimedju effettiv kontra deċiżjonijiet “meħuda
dwar l-applikazzjoni tagħhom għall-ażil” u, b’mod iktar ġenerali, il-prinċipju ġenerali tad-dritt għal rimedju effettiv għandhomx
jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprovdi li ebda
rikors ġudizzjarju awtonomu ma jista’ jiġi eżerċitat kontra d-deċiżjoni tal-awtorità nazzjonali kompetenti li tiġi eżaminata
applikazzjoni għall-ażil fil-kuntest ta’ proċedura mħaffa.

Osservazzjonijiet preliminari
Sabiex tiġi eżaminata din id-domanda, hemm lok, preliminarjament, li jiġi enfasizzat li l-proċeduri stabbiliti bid-Direttiva 2005/85
jikkostitwixxu standards minimi u li l-Istati Membri għandhom f’diversi aspetti marġni ta’ diskrezzjoni għall-implementazzjoni
ta’ dawn id-dispożizzjonijiet billi jieħdu inkunsiderazzjoni speċifikazzjonijiet tad-dritt nazzjonali.
B’hekk, skont il-premessa 11 tad-Direttiva 2005/85, l-organizzazzjoni tal-ipproċessar ta’ applikazzjonijiet għall-ażil għandha
titħalla għad-diskrezzjoni tal-Istati Membri, sabiex, skont il-bżonnijiet nazzjonali tagħhom, ikunu jistgħu jipprijoritizzaw
jew jaċċeleraw l-ipproċessar ta’ kull applikazzjoni, fid-dawl tal-istandards stabbiliti fl-imsemmija direttiva, mingħajr preġudizzju,
skont l-Artiklu 23(2) ta’ din tal-aħħar, għal eżami adegwat u komplet. Fl-istess premessa, huwa enfasizzat li huwa kemm fl-interess
tal-Istati Membri kif ukoll tal-applikanti għall-ażil li l-applikazzjonijiet jiġu deċiżi kemm jista’ jkun malajr.
L-Artikolu 23 tad-Direttiva 2005/85 jagħti, b’mod partikolari, lill-Istati Membri l-possibbiltà li japplikaw proċedura mħaffa
fil-każijiet previsti fil-paragrafi 4 u 5 tagħha, jiġifieri meta l-applikazzjoni tista’ tkun fondata jew li l-applikant għandu
bżonnijiet speċifiċi jew ukoll abbażi ta’ sittax-il motiv speċifiċi li jiġġustifikaw l-applikazzjoni ta’ tali proċedura. Dawn
tal-aħħar jikkonċernaw b’mod partikolari l-applikazzjonijiet li  dwarhom kollox jindika li huma infondati, għaliex elementi
ċari u evidenti jippermettu lill-awtoritajiet li jqisu li l-applikant ma jistax jibbenefika minn protezzjoni internazzjonali,
kif ukoll li l-applikazzjonijiet frawdolenti jew abbużivi.
F’dan ir-rigward, l-Artikolu 23(4)(b) u (d) tad-Direttiva 2005/85 isemmi, fost oħrjan, is-sitwazzjonijiet li fihom l-applikant
ma jistax manifestament jitqies bħala refuġjat jew ma ssodisfax il-kundizzjonijiet mitluba sabiex jikseb l-istatus ta’ refuġjat
fi Stat Membru skont id-Direttiva 2004/83/KE, jew qarraq bl-awtoritajiet għal dak li jikkonċerna l-identità tiegħu u/jew iċ-ċittadinanza
tiegħu u/jew l-awtentiċità tad-dokumenti tiegħu, billi ppreżenta informazzjoni falza jew dokumenti foloz jew billi ħeba informazzjoni
jew dokumenti rilevanti li setgħu influwenzaw id-deċiżjoni f’sens sfavorevoli.
Id-Direttiva 2005/85 ma tinkludix definizzjoni tal-kunċett ta’ proċedura mħaffa. Madankollu, fl-Artikolu 23(4) tagħha, hija
tissuġġetta l-ipproċessar imħaffef ta’ ċerti applikazzjonijiet għall-ażil għall-osservanza ta’ prinċipji bażiċi u ta’ garanziji
fundamentali msemmija fil-Kapitolu II tagħha. Dan il-kapitolu jinkludi numru ta’ dispożizzjonijiet intiża sabiex jiżguraw
aċċess effettiv għall-proċeduri ta’ ażil billi jimponu fuq l-Istati Membri sabiex jagħtu lill-applikanti garanziji suffiċjenti
sabiex dawn tal-aħħar ikunu jistgħu jsostnu l-applikazzjoni tagħhom fl-istadji kollha tal-proċedura.
Skont il-premessa 8 tagħha, id-Direttiva 2005/85 tirrispetta d-drittijiet fundamentali u tosserva l-prinċipji rikonoxxuti
bil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. B’mod partikolari, id-deċiżjonijiet meħuda għal dak li jikkonċerna
applikazzjoni għall-ażil u l-irtirar tal-istatut ta’ refuġjat għandhom, skont il-premessa 27 ta’ din id-direttiva, ikunu s-suġġett
ta’ rimedju effettiv quddiem qorti fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE.
Il-prinċipju fundamentali tad-dritt għal rimedju effettiv huwa s-suġġett tal-Artikolu 39 tad-Direttiva 2005/85. Dan l-artikolu
jimponi lill-Istati Membri li jiżguraw, lill-applikanti għall-ażil, dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti kontra l-atti
li huma elenkati fil-paragrafu 1 tiegħu.
Skont l-imsemmi Artikolu 39(1)(a), l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-applikanti għall-ażil ikollhom id-dritt għal rimedju
effettiv kontra “deċiżjoni meħuda dwar l-applikazzjoni tagħhom għall-ażil’, inklużi d-deċiżjoni ta’ inammissibbiltà tal-applikazzjoni,
id-deċiżjonijiet meħuda fil-fruntiera jew fiż-żoni ta’ tranżitu, kif ukoll id-deċiżjonijiet li ma jsirx eżami tal-applikazzjoni,
minħabba l-fatt li l-awtorità kompetenti stabbiliet li l-applikant ipprova jidħol, jew daħal, illegalment fit-territorju minn
pajjiż terz bla periklu.

Fuq il-kunċett ta’ deċiżjoni li tikkonċerna l-applikazzjoni għall-ażil, fis-sens tal-Artikolu 39(1)(a) tad-Direttiva 2005/85
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, fl-ewwel lok, jekk l-Artikolu 39(1)(a) tad-Direttiva 2005/85 għandux jiġi interpretat bħala
li jirreferi għad-deċiżjoni tal-awtorità kompetenti li teżamina applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali fil-kuntest
ta’ proċedura mħaffa.
Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jsostni li l-kliem intenzjonalment impreċiż tal-Artikolu 39(1)(a) tad-Direttiva 2005/85
jippermetti li jiġi sostnut li din id-dispożizzjoni tirreferi għal kull deċiżjoni li tirrigwarda applikazzjoni għall-ażil
u li l-Istati Membri għandhom jipprovdu dritt għal rikors kontra d-deċiżjoni ta’ awtorità nazzjonali li teżamina applikazzjoni
fil-kuntest ta’ proċedura mħaffa.
Il-Gvernijiet li ppreżentaw osservazzjonijiet u l-Kummisjsoni jsostnu, min-naħa l-oħra, li l-imsemmija dispożizzjoni tirrigwarda
biss id-deċiżjonijiet finali li jwasslu għar-rifjut jew għall-irtirar tal-istatus ta’ refuġjat. L-għan tar-rikors effettiv
previst fl-Artikolu 39(1)(a) tad-Direttiva 2005/85 jista’ jkun biss id-deċiżjoni finali li tiddeċiedi fuq l-applikazzjoni
għal protezzjoni, u mhux id-deċiżjoni li tipprovdi li l-awtorità nazzjonali tiddeċiedi li teżamina din l-applikazzjoni fil-kuntest
ta’ proċedura mħaffa, li tkun deċiżjoni preparatorja għad-deċizjoni finali jew deċiżjoni ta’ organizzazzjoni tal-proċedura.
Konsegwentement, għandu jiġi vverifikat jekk id-deċiżjoni li tiġi eżaminata applikazzjoni għall-ażil fil-kuntest ta’ proċedura
mħaffa tikkostitwixxix deċiżjoni “meħuda dwar l-applikazzjoni [...] għall-ażil”, li kontriha l-applikant għandu dritt għal
rimedju effettiv quddiem qorti skont l-Artikolu 39(1)(a) tad-Direttiva 2005/85.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li mill-kliem tal-Artikolu 39(1)(a) tad-Direttiva 2005/85, u b’mod partikolari, tal-atti
elenkati fih b’mod mhux eżawrjenti jirriżulta li l-kunċett ta’ “deċiżjoni meħuda dwar l-applikazzjoni [...] għall-ażil” jinkludi
serje ta’ deċiżjonijiet li, peress li jwasslu għaċ-ċaħda tal-applikazzjoni għall-ażil jew meħuda fil-fruntiera, huma ekwivalenti
għal deċiżjoni definittiva jew negattiva fil-mertu. Dan japplika wkoll għal deċiżjonijiet oħrajn li l-Artikolu 39(1)(b) u
(e) tad-Direttiva 2005/85 jissuġġetta espressament għad-dritt għal azzjoni ġudizzjarja effettiva.
Għaldaqstant, id-deċiżjonijiet li kontrihom l-applikant għall-ażil għandu jkollu rimedju skont l-Artikolu 39(1) tad-Direttiva 2005/85
huma dawk li jinvolvu ċaħda tal-applikazzjoni għall-ażil għal raġunijet ta’ mertu, jew, skont il-każ, għal raġunijiet ta’
forma jew ta’ proċedura li jeskludu deċiżjoni dwar il-mertu.
Minn dan isegwi li d-deċiżjonijiet preparatorji għad-deċiżjoni dwar il-mertu jew id-deċiżjonijiet ta’ organizzazzjoni tal-proċedura
ma humiex imsemmija minn din id-dispożizzjoni.
Barra minn hekk, kif ukoll irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 53 u 54 tal-konklużjonijiet tiegħu, jekk il-kliem tal-Artikolu 39
tad-Direttiva 2005/85 jiġi interpretat fis-sens li “deċiżjoni meħuda dwar l-applikazzjoni” kienet tirreferi għal kull deċiżjoni
li tirrigwarda l-applikazzjoni għall-ażil u bħala li kienet tirreferi wkoll għad-deċiżjonijiet preparatorji għad-deċiżjoni
finali li tiddeċiedi fuq l-applikazzjoni għall-ażil, jew id-deċiżjonijiet ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, ma jkunx konformi
mal-interess għar-rapidità tal-proċeduri fil-qasam ta’ applikazzjonijiet għall-ażil. Dan l-interess sabiex proċedura f’dan
il-qasam tiġi, skont l-Artikolu 23(2) tad-Direttiva 2005/85, konkluża kemm jista’ jkun malajr, mingħajr preġudizzju għal eżami
adegwat u komplet huwa, kif ukoll jirriżulta mill-premessa 11 ta’ din id-direttiva, maqsum kemm mill-Istati Membri kif ukoll
mill-applikanti għall-ażil.
Konsegwentement, l-Artikolu 39(1) tad-Direttiva 2005/85 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jimponiex li d-dritt nazzjonali
jipprovdi rimedju speċifiku jew awtonomu kontra d-deċiżjoni li tiġi eżaminata applikazzjoni għall-ażil fil-proċedura mħaffa.
Għaldaqstant, din id-dispożizzjoni ma tipprekludix, bħala prinċipju, leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik imsemmija fl-Artikolu 20(5)
tal-Liġi tal-5 ta’ Mejju 2006.

Fuq il-kompatibbiltà ta’ leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali mad-dritt għal azzjoni ġudizzjarja effettiva
L-Artikolu 39(2) tad-Direttiva 2005/85 jippermetti lill-Istati Membri li jiddeċiedu t-termini u r-regoli neċessarji l-oħrajn
għall-implementazzjoni tad-dritt għal rimedju effettiv, previst fl-imsemmi Artikolu 39(1). Kif inhu mfakkar fil-premessa 27
ta’ din id-direttiva, l-effettività tar-rimedju, għal dak li jirrigwarda wkoll l-eżami tal-fatti rilevanti, tiddependi mis-sistema
amministrattiva u ġudizzjarja ta’ kull Stat Membru meqjus kull kemm hu.
Sa fejn, fil-kawża prinċipali, ir-raġunijiet adottati mill-awtorità kompetenti sabiex tirrikorri għall-applikazzjoni ta’ proċedura
mħaffa jikkoinċidu jew jikkoinċidu b’mod sinjifikattiv ma’ dawk li waslu għad-deċiżjoni ta’ mertu li tirrifjuta l-istatus
ta’ refuġjat, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, fit-tieni lok, jekk il-fatt, għal applikant għall-ażil, li ma jistax jibbenefika
minn dritt għal rimedju kontra d-deċiżjoni tal-awtorità amministrattiva kompetenti li teżamina l-applikazzjoni tiegħu fil-kuntest
ta’ proċedura mħaffa jiksirx id-dritt għal rimedju effettiv fis-sens li dan l-applikant ma jkunx f’pożizzjoni li jikkontesta
fil-mertu d-deċiżjoni li tirrifjutalu l-istatus ta’ refuġjat.
Il-domanda magħmula tikkonċerna b’hekk id-dritt ta’ applikant għall-ażil għal rimedju effettiv quddiem qorti skont l-Artikolu 39
tad-Direttiva 2005/85 u, fil-kuntest tad-dritt tal-Unjoni, għall-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva.
Dan il-prinċipju jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, li llum huwa espress permezz tal-Artikolu 47 tal-Karta
tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (ara s-sentenza tat-22 ta’ Diċembru 2010, DEB, C‑279/09, li għadha ma ġietx
ippubblikata fil-Ġabra, punti 30 u 31, kif ukoll id-digriet tal-1 ta’ Marzu 2010, Chartry, C‑457/09, li għadu ma ġiex ippubblikat
fil-Ġabra, punt 25).
Konsegwentement, għandu jiġi vverifikat jekk is-sistema implementata bil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża priniċipali
tosservax il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva u, b’mod partikolari, jekk in-nuqqas ta’ rikors kontra d-deċiżjoni
li tiġi eżaminata l-applikazzjoni għall-ażil fil-kuntest ta’ proċedura mħaffa ċċaħħadx lill-applikant għall-ażil mid-dritt
tiegħu għal rimedju effettiv.
Il-Liġi tal-5 ta’ Mejju 2006 tipprovdi, fl-Artikolu 20(4) tagħha, id-dritt li titressaq talba għal tibdil quddiem it-Tribunal
administratif kontra d-deċiżjoni adottata mill-Ministru tax-Xogħol, tal-Impjieg u tal-Imigrazzjoni fil-kuntest ta’ proċedura
mħaffa u li tiċħad l-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali, kif ukoll rikors għal annullament kontra l-ordni ta’
tluq mit-territorju.
Skont ir-rikorrent fil-kawża prinċipali, l-Artikolu 20(5) tal-Liġi tal-5 ta’ Mejju 2006, li jipprovdi li d-deċiżjoni tal-Ministru
li jiddeċiedi fuq il-fondatezza tal-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali fil-kuntest ta’ proċedura mħaffa ma tistax
tiġi kkontestata, jipprekludi kull stħarriġ ġudizzjarju tal-imsemmija deċiżjoni, kemm permezz ta’ rikors awtonomu kif ukoll
fil-kuntest tar-rikors dwar il-mertu kontra d-deċiżjoni definittiva dwar l-għoti tal-protezzjoni internazzjonali. Tali impossibbiltà
li jiġi eżerċitat rikors timpedixxi lill-applikant li jkollu aċċess għal rimedju effettiv kontra d-deċiżjoni definittiva fuq
il-mertu tal-applikazzjoni għall-ażil tiegħu, peress li r-rikors dwar il-mertu ma għandu ebda possibbiltà ta’ suċċess f’dawn
iċ-ċirkustanzi.
Il-Gvernijiet li ppreżentaw osservazzjonijiet u l-Kummissjoni jqisu li d-dritt għal azzjoni ġudizzjarja effettiva ma jipprekludix
leġiżlazzjoni bħal dik inkwisjtoni fil-kawża prinċipali, billi jenfasizzaw li, waqt l-eżami tad-deċiżjoni finali, il-bażi
ġuridika ta’ kull deċiżjoni preparatorja għandha tkun is-suġġett ta’ stħarriġ ġudizzjarju. F’dan ir-rigward, il-Gvern Lussemburgiż
isostni li mezz ta’ rikors jeżisti permezz tal-possibbiltà ta’ azzjoni kontra d-deċiżjoni definittiva, kif ukoll irrikonoxxiet
il-qorti amministrattiva, fis-sentenza tagħha tas-16 ta’ Jannar 2007 (Nru 22095C), u kif turi dan il-ġurisprudenza s’issa
kkonstatata mit-Tribunal administratif.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, fis-sentenza tal-11 ta’ Settembru 2003, C‑13/01, Safalero (Ġabra p. I‑8679, punti 54
sa 56), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-prinċipju tal-protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet li l-ordinament
ġuridiku tal-Unjoni jikkonferixxi lill-individwi għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali
li tipprovdi li individwu ma għandux il-possibbiltà li jippreżenta rikors ġudizzjarju kontra deċiżjoni meħuda mill-amministrazzjoni
pubblika, peress li huwa għandu rimedju ġudizzjarju ta’ natura li jiżgura r-rispett tad-drittijiet tiegħu, bħala dawk ikkonferiti
mid-dritt tal-Unjoni, u li jippermettulu li jikseb deċiżjoni ġudizzjarja li tikkonstata l-inkompatibbiltà bejn l-imsemmija
dispożizzjoni u d-dritt tal-Unjoni.
Id-deċiżjoni li tikkonċerna l-proċedura li għandha tiġi applikata għall-eżami tal-applikazzjoni għall-ażil, adottata b’mod
awtonomu u irrispettivament mid-deċiżjoni finali li tilqa’ din l-applikazzjoni jew li tiċħadha, tikkostitwixxi att preparatorju
għad-deċiżjoni finali li tiddeċiedi fuq l-applikazzjoni.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, in-nuqqas ta’ rikors f’dan l-istadju tal-proċedura ma jikkostitwixxix ksur tad-dritt għal rimedju effettiv,
bil-kundizzjoni, madankollu, li l-legalità tad-deċiżjoni adottata fil-kuntest ta’ proċedura mħaffa, u b’mod partikolari r-raġunijiet
li wasslu lill-awtorità kompetenti li tiċħad l-applikazzjoni għall-ażil bħala infondata, jistgħu jkunu s-suġġett ta’ eżami
fil-fond mill-qorti nazzjonali, fil-kuntest tar-rikors kontra d-deċiżjoni ta’ ċaħda tal-imsemmija applikazzjoni.
Għal dak li jikkonċerna l-istħarriġ ġudizzjarju mwettaq fil-kuntest tar-rikors dwar il-mertu kontra d-deċiżjoni ta’ ċaħda
tal-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali, għandu jiġi rrilevat li l-effettività tar-rikors ma huwiex żgurat jekk,
minħabba l-impossibbiltà li jiġi eżerċitat rikors li jinsab fl-Artikolu 20(5) tal-Liġi tal-5 ta’ Mejju 2006, ir-raġunijiet
li wasslu lill-Ministru tax-Xogħol, tal-Impjieg u tal-Imigrazzjoni li jeżamina l-fondatezza tal-applikazzjoni fil-kuntest
ta’ proċedura mħaffa ma jistgħux ikunu is-suġġett ta’ tali stħarriġ. Fil-fatt, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża
prinċipali, ir-raġunijiet invokati mill-imsemmi Ministru sabiex tiġi applikata l-proċedura mħaffa huma l-istess bħala dawk
li wasslu għaċ-ċaħda ta’ din l-applikazzjoni. Tali sitwazzjoni tirrendi impossibbli l-istħarriġ ta’ legalità tad-deċiżjoni,
fil-fatt u fid-dritt (ara, b’analoġija, is-sentenza tad-19 ta’ Settembru 2006, Wilson, C‑506/04, Ġabra p. I‑8613, punti 60
sa 62).
Konsegwentement, jeħtieġ li r-raġunijiet li jiġġustifikaw l-applikazzjoni ta’ proċedura mħaffa jkunu jistgħu jiġu effettivament
ikkontestati ulterjorment quddiem qorti nazzjonali u eżaminati minnha fil-kuntest tar-rikors li d-deċiżjoni finali li tikkonkludi
l-proċedura dwar l-applikazzjoni għall-ażil tista’ tkun is-suġġett tiegħu. Fil-fatt, ikun inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni
li leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik li tirriżulta mill-Artikolu 20(5) tal-Liġi tal-2006 tista’ tiġi interpretata fis-sens
li r-raġunijiet li wasslu lill-awtorità amministrattiva kompetenti sabiex teżamina l-applikazzjoni għall-ażil fil-kuntest
ta’ proċedura mħaffa ma tistax tkun is-suġġett ta’ ebda stħarriġ ġudizzjarju.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex responsabbli, fil-kuntest ta’ rinviju għal deċiżjoni
preliminari, li tiddeċiedi fuq l-interpretazzoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali u li tiddeċiedi jekk l-interpretazzjoni
ta’ din id-dispożizzjoni mogħtija mill-qorti tar-rinviju hijiex korretta. Fil-fatt, huma l-qrati nazzjonali biss li huma kompetenti
li jiddeċiedu fuq l-intepretazzjoni tad-dritt nazzjonali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-23 ta’ April 2009, Angelidaki
et
, C‑378/07 sa C‑380/07, Ġabra p. I‑3071, punt 48).
Madankollu, għandu jitfakkar, f’dan il-kuntest, li l-eżiġenza ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali, li tippermetti
lill-qrati nazzjonali li jiżguraw, fil-kuntest tal-kompetenzi tagħhom, l-effettività sħiħa tal-liġi Komunitarja meta huma
jiddeċiedu l-kawżi li jitressqu quddiemhom (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-15 ta’ April 2008, Impact, C‑268/06, Ġabra
p. I‑2483, punt 99). Il-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi jirrikjedi li l-qrati nazzjonali jagħmlu dak kollu li jaqa’
taħt il-kompetenza tagħhom, billi jieħdu inkunsiderazzjoni l-liġi interna kollha u billi japplikaw metodi ta’ interpretazzjoni
rikonoxxuti minnha, sabiex jiggarantixxu l-effettività sħiħa tad-direttiva in kwistjoni u sabiex jaslu għal soluzzjoni konformi
mal-għan imfittex minnha (ara s-sentenza Impact, iċċitati iktar ‘il fuq, punt 101 u l-ġurisprudenza ċċitata).
L-għan tad-Direttiva 2005/85 jikkonsisti f’li jiġi stabbilit qafas komuni tal-garanziji li jippermetti li jiġi żgurat ir-rispett
sħiħ tal-Konvenzjoni ta’ Genève u tad-drittijiet fundamentali. Id-dritt għal rimedju effettiv jikkostitwixxi prinċipju fundamentali
tad-dritt tal-Unjoni. Sabiex l-eżerċizzju ta’ dan id-dritt ikun effettiv, jeħtieġ li l-qorti nazzjonali tkun tista’ tivverifika
l-fondatezza tar-raġunijiet li wasslu lill-awtorità kompetenti li tqis l-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali bħala
infondata jew abbużiva, mingħajr ma dawn ir-raġunijiet ma jibbenefikaw minn preżunzjoni inkonfutabbli ta’ legalità. Dan japplika
wkoll fil-kuntest ta’ dan ir-rikors li l-qorti nazzjonali adita bil-kawża għandha tivverifika jekk id-deċiżjoni li tiġi eżaminata
applikazzjoni għall-ażil fil-kuntest ta’ proċedura mħaffa ġietx adottata fl-osservanza tal-proċeduri u tal-garanziji fundamentali
previsti fil-Kapitolu II tad-Direttiva 2005/85, kif ukoll jipprovdi l-Artikolu 23(4) tagħha.
Għal dak li jikkonċerna t-termini għall-preżentata ta’ rikors u l-possibbiltà ta’ żewġ istanzi tal-kawża, il-qorti tar-rinviju
tosserva d-differenzi li jeżistu bejn il-proċedura mħaffa u l-proċedura ordinarja tal-eżami ta’ applikazzjoni għall-ażil.
B’mod partikolari hija tenfasizza li r-rikors kontra d-deċiżjoni finali għandu jiġi ppreżentat f’terminu ta’ ħmistax-il ġurnata
min-notifika ta’ din tal-aħħar, minflok terminu ta’ xahar previst fil-kuntest ta’ proċedura ordinarja, u li d-deċiżjonijiet
tat-Tribunal administratif meħuda fil-kuntest ta’ proċedura mħaffa ma jistgħux jiġu kkontestati.
Il-Gvernijiet li ppreżentaw osservazzjonijiet u l-Kummissjoni jsostnu li l-minimu rikjest mill-prinċipju tal-garanzija ta’
protezzjoni ġudizzjarja effettiva huwa sodisfatt mill-eżistenza ta’ rikors ġudizzjarju wieħed, mingħajr ma terminu ta’ ħmistax-il
ġurnata, f’dan il-każ, ma jikkostitwixxi ksur ta’ dan il-prinċipju, kemm fir-rigward tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet
tal-Bniedem kif ukoll dik tal-Qorti tal-Ġustizzja.
Għandu jiġi vverifikat jekk id-dritt tal-Unjoni jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali,
inkwantu l-għażla ta’ proċedura mħaffa minflok il-proċedura ordinarja timplika differenzi li jirriżultaw, essenzjalment, mill-fatt
li trattament inqas favorevoli huwa rriżervat għall-applikant għall-ażil mill-perspettiva tad-dritt għal rimedju effettiva,
peress li l-imsemmi applikant jista’ jeżerċita rikors biss f’terminu ta’ ħmistax-il ġurnata u li huwa ma jibbenefikax miż-żewġ
istanzi tal-kawża.
F’dan ir-rigward, qabel kollox, għandu jiġi rrilevat li d-differenzi li jeżistu, fil-leġiżlazzjoni nazzjonali, bejn il-proċedura
mħaffa u l-proċedura ordinarja, li jirriżultaw minn tnaqqis tat-terminu u min-nuqqas ta’ żewġ istanzi tal-kawża, huma marbuta
man-natura tal-proċedura implementata. Id-dispożizzjonijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali intiżi sabiex jiżguraw ipproċessar
iktar rapidu tal-applikazzjonijiet għall-ażil infondati jew inammissibbli, biex għan li jippermettu proċessar iktar effikaċji
tal-applikazzjonijet ippreżentati mill-persuni li huma adatti li jibbenefikaw mill-istatus ta’ refugjat.
Għal dak li jikkonċerna l-fatt li t-terminu ta’ rikors huwa ta’ ħmistax-il ġurnata fl-ipoteżi ta’ proċedura mħaffa, filwaqt
li huwa ta’ xahar fil-każ ta’ deċiżjoni adottata skont il-proċedura ordinarja, jekk, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 63
tal-konklużjonijiet tiegħu, li t-terminu stabbilit ikun materjalment suffiċjenti għall-preparazzjoni u l-preżentata ta’ rikors
effettiv.
Rigward il-proċeduri mqassra, terminu ta’ ħmistax-il ġurnata ma jidhirx, fil-prinċipju, materjalment insuffiċjenti għall-preparazzjoni
u l-preżentata ta’ rikors effettiv, u jidher raġonevoli u proporzjonat fir-rigward tad-drittijiet u tal-interessi inkwistjoni.
Madankollu hija l-qorti nazzjonali, fl-ipoteżi li, fid-dawl taċ-ċirkustanzi ta’ sitwazzjoni partikolari, dan it-terminu kellu
jirriżulta insuffiċjenti, li għandha tiddermina jekk dan l-element huwiex ta’ natura li jiġġustifika, fih innifsu, li jintlaqa’
rikors ippreżentat indirettament kontra d-deċiżjoni li tiġi eżaminata l-applikazzjoni għall-ażil fil-kuntest ta’ proċedura
mħaffa, b’tali mod, billi jintlaqa’ r-rikors, l-imsemmija qorti tordna li l-applikazzjoni tiġi eżaminata skont il-proċedura
ordinarja.
Għal dak li jirrigwarda l-fatt li jipprovdi li l-applikant għall-ażil ma jibbenefikax miż-żewġ istanzi tal-kawża għal dak
li jikkonċerna deċiżjoni adottata fil-kuntest ta’ proċedura ordinarja, għandu jiġi rrilevat li d-Direttiva 2005/85 ma timponix
l-eżistenza ta’ żewġ istanzi tal-kawża. L-uniku fatt rilevanti huwa l-eżistenza ta’ rikors quddiem istanza ġudizzjarja, iggarantit
bl-Artikolu 39 tad-Direttiva 2005/85. Il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva joffri lill-individwi dritt għal
aċċess għal qorti u mhux għal diversi livelli ta’ ġurisdizzjoni.
Konsegwentement ir-risposta għad-domandi magħmula għandha tkun li l-Artikolu 39 tad-Direttiva 2005/95 u l-prinċipju ta’ protezzjoni
ġudizzjarja effettiva għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali bħala dik inkwistjoni
fil-kawża prinċipali, li tipprovdi li ebda rikors awtonomu ma jista’ jiġi ppreżentat kontra d-deċiżjoni, tal-awtorità kompetenti,
li tiġi eżaminata applikazzjoni għall-ażil fil-kuntest ta’ proċedura mħaffa, peress li r-raġunijiet li wasslu din l-awtorità
li teżamina l-fondatezza tal-imsemmija applikazzjoni fil-kuntest ta’ tali proċedura jistgħu jiġu suġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju
fil-kuntest tar-rikors li d-deċiżjoni finali ta’ ċaħda tista’ tkun is-suġġett tiegħu, fatt li għandu jiġi evalwat mill-qorti
tar-rinviju.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 39 tad-Direttiva tal-Kunsill 2005/85/KE, tal-1 ta’ Diċembru 2005, dwar standards minimi għal proċeduri fl-Istati
Membri għall-għoti u l-irtirar tal-istatus ta’ rifuġjat fl-Istati Membri, u l-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja għandhom
jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali bħala dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprovdi
li ebda rikors awtonomu ma jista’ jiġi ppreżentat kontra d-deċiżjoni, tal-awtorità kompetenti, li tiġi eżaminata applikazzjoni
għall-ażil fil-kuntest ta’ proċedura mħaffa, peress li r-raġunijiet li wasslu din l-awtorità li teżamina l-fondatezza tal-imsemmija
applikazzjoni fil-kuntest ta’ tali proċedura jistgħu jiġu suġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju fil-kuntest tar-rikors li d-deċiżjoni
finali ta’ ċaħda tista’ tkun is-suġġett tiegħu, fatt li għandu jiġi evalwat mill-qorti tar-rinviju.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.