CELEX: 62010CJ0270
Protokół w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich
Artykuł 14 akapit pierwszy
Ustalanie miejsca zamieszkania dla celów podatkowych współmałżonka urzędnika Unii
Przepisy krajowe przewidujące zasadę, zgodnie z którą zainteresowany, który przez trzy lata mieszkał za granicą, nie jest już uważany za osobę zamieszkałą w kraju, a zatem nie podlega już nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 14 akapit pierwszy Protokołu w sprawie przywilejów
i immunitetów Wspólnot Europejskich, załączonego początkowo do Traktatu ustanawiającego jedną Radę i jedną Komisję Wspólnot
Europejskich (Dz.U. 1967, 152, s. 13), a następnie, na podstawie traktatu amsterdamskiego, do traktatu WE (zwanego dalej „protokołem”).
Wniosek ten został złożony w ramach postępowania wszczętego przez L. Gistö w celu ustalenia, czy w roku podatkowym 2007 podlegała
ona nieograniczonemu czy też jedynie ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych
w Finlandii.

Ramy prawne

Prawo Unii
Artykuł 13 protokołu został sformułowany następująco:
„Urzędnicy i inni pracownicy Wspólnot objęci są podatkiem na rzecz Wspólnot od dochodów, wynagrodzeń i dodatków wypłacanych
przez Wspólnoty, zgodnie z warunkami i procedurą określon[ymi] przez Radę, stanowiącą na wniosek Komisji.
Są oni zwolnieni z krajowych podatków od dochodów, wynagrodzeń i dodatków wypłacanych przez Wspólnoty”.
Artykuł 14 akapit pierwszy protokołu stanowił:
„Przy stosowaniu podatku dochodowego, podatku majątkowego oraz podatku od spadku, a także stosując konwencje o unikaniu podwójnego
opodatkowania zawarte między państwami członkowskimi Wspólnot, uznaje się, że urzędnicy i inni pracownicy Wspólnot, którzy
[wyłącznie z tytułu wykonywania swoich obowiązków na rzecz Wspólnot] osiedlają się na terytorium państwa członkowskiego innego
niż kraj ich miejsca zamieszkania dla celów podatkowych w momencie dołączenia do służb Wspólnot […], zarówno w kraju ich faktycznego
zamieszkania, [jak] i kraju zamieszkania dla celów podatkowych zachowują [są uważani za mających] miejsce zamieszkania w tym
ostatnim, pod warunkiem że kraj ten należy do Wspólnot. Niniejsze postanowienie stosuje się także do współmałżonka, w zakresie
w jakim [pod warunkiem że] nie wykonuje on [sam] działalności zawodowej, oraz do dzieci pozostających na utrzymaniu i pod
opieką osób, o których jest mowa w niniejszym artykule”.

Prawo krajowe
Paragraf 9 ust. 1 Tuloverolaki (1992/1535) (ustawy o podatku dochodowym) z dnia 30 grudnia 1992 r. przewiduje:
„Podatnikami podatku dochodowego są:
1)      osoby fizyczne i prawne, które w danym roku podatkowym zamieszkiwały w Finlandii lub miały w tym państwie swą siedzibę, krajowe
wspólnoty celowe lub krajowe spadki – w odniesieniu do dochodów uzyskanych w kraju i za granicą (nieograniczony obowiązek
podatkowy);
2)      osoby fizyczne i osoby prawne, które w danym roku podatkowym nie zamieszkiwały ani nie miały siedziby w Finlandii – w odniesieniu
do dochodów uzyskanych w kraju (ograniczony obowiązek podatkowy)”.
Paragraf 11 ust. 1 tejże ustawy ma następujące brzmienie:
„Uznaje się, że osoba fizyczna ma miejsce zamieszkania w Finlandii, jeżeli ma tam faktyczne miejsce zamieszkania lub jeżeli
stale tam przebywa przez okres dłuższy niż sześć miesięcy, przy czym tymczasowa nieobecność nie stoi na przeszkodzie uznaniu,
iż pobyt jest kontynuowany. Uznaje się jednak, że obywatel fiński ma miejsce zamieszkania w Finlandii nawet wówczas, gdy nie
przebywał stale w kraju przez okres dłuższy niż sześć miesięcy, jeżeli od zakończenia roku, w którym opuścił kraj, nie upłynęły
trzy lata, chyba że udowodni on, że w danym roku podatkowym nie utrzymywał istotnych związków z Finlandią. W braku dowodu
przeciwnego po upływie wyżej wskazanego okresu przyjmuje się, że obywatel fiński nie ma miejsca zamieszkania w Finlandii”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
L. Gistö, obywatelka fińska, zamieszkała ze swoją rodziną w Luksemburgu wiosną 2003 r., gdy jej mąż rozpoczął karierę tłumacza
w Parlamencie Europejskim. Od tamtej pory Luksemburg jest miejscem zamieszkania małżonków Gistö.
W 2007 r. L. Gistö była na urlopie wychowawczym, pozostając w stosunku pracy jako wychowawca przedszkolny w Turku (Finlandia)
i nie wykonywała działalności zawodowej w Luksemburgu. W Finlandii jest ona właścicielką papierów wartościowych i kilku nieruchomości
nabytych tytułem inwestycji, które wynajmuje.
W celu ustalenia, czy dla roku podatkowego 2007 cały czas podlegała nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w zakresie podatku
dochodowego w Finlandii, L. Gistö wystąpiła z wnioskiem do keskusverolautakunta (centralnej komisji ds. podatków), organu
administracji podatkowej, który na wniosek podatnika może wydawać wiążącą interpretację w sprawie podatkowej. W interpretacji
wydanej na wniosek L. Gistö rzeczona komisja uznała, że jej rezydencja podatkowa zawsze znajdowała się w Finlandii w rozumieniu
art. 14 protokołu, a zatem że podlegała ona nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w zakresie podatku dochodowego, zakładając,
iż nie wykonywała działalności zawodowej w Luksemburgu.
L. Gistö wniosła odwołanie od tej decyzji do Korkein hallinto‑oikeus (najwyższego sądu administracyjnego).
Sąd ten podnosi, że rozwiązanie sporu zgodne z protokołem doprowadziłoby niekorzystnego traktowania zainteresowanej w dziedzinie
opodatkowania z uwagi na jej osiedlenie się w Luksemburgu, ponieważ nadal podlegałaby nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu
w Finlandii, podczas gdy na podstawie przepisów krajowych mogłaby korzystać z ograniczonego obowiązku podatkowego w tym kraju
od roku podatkowego 2007.
W tych okolicznościach Korkein hallinto-oikeus postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym
pytaniem prejudycjalnym:
„Czy w sprawie dotyczącej Lotty Gistö art. 14 protokołu […] należy interpretować w ten sposób, że zgodnie z postanowieniami
tego aktu jej miejscem zamieszkania dla celów podatkowych w 2007 r. pozostawała Finlandia, czy też protokół należy rozumieć
w ten sposób, że w rozpatrywanej sprawie to jednak przepisy prawa wewnętrznego państwa członkowskiego przesądzają o istnieniu
nieograniczonego obowiązku podatkowego w danym państwie członkowskim – w tym przypadku w Finlandii?”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego
Poprzez swoje pytanie sąd krajowy zasadniczo dąży do ustalenia, czy art. 14 akapit pierwszy protokołu należy interpretować
w ten sposób, że współmałżonek osoby, który tylko z tego powodu, iż wstąpiła ona w służbę Unii Europejskiej, ustanawia swoje
miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo członkowskie miejsca zamieszkania dla celów podatkowych,
jakie posiadał w chwili wstąpienia owej osoby w służbę Unii, jest uznawany za zachowującego swoje miejsce zamieszkania dla
celów podatkowych w tym ostatnim państwie członkowskim, jeśli sam nie wykonuje działalności zawodowej.
W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy zauważyć, że art. 13 i 14 protokołu ustanawiają podział kompetencji podatkowych
między Unią a państwem członkowskim, gdzie urzędnik lub inny pracownik miał miejsce zamieszkania dla celów podatkowych przed
wstąpieniem w służbę Unii (zob. wyroki: z dnia 25 maja 1993 r. w sprawie C‑263/91 Kristoffersen, Rec. s. I‑2755, pkt 9; z dnia
17 czerwca 1993 r. w sprawie C‑88/92 X, Rec. s. I‑3315, pkt 11).
Na mocy art. 13 protokołu urzędnicy i inni pracownicy Unii objęci są podatkiem na jej rzecz od dochodów, wynagrodzeń i dodatków
wypłacanych przez Unię, będąc zwolnionymi z podatków krajowych (zob. ww. wyrok w sprawie Kristoffersen, pkt 10).
Zgodnie z art. 14 akapit pierwszy protokołu przy stosowaniu między innymi podatku dochodowego uznaje się, że urzędnicy i inni
pracownicy Unii, którzy wyłącznie z tytułu wykonywania swoich obowiązków na rzecz Unii osiedlają się na terytorium państwa
członkowskiego innego niż kraj ich miejsca zamieszkania dla celów podatkowych w momencie dołączenia do służb Unii, zarówno
w kraju ich faktycznego zamieszkania, jak i kraju zamieszkania dla celów podatkowych uważani są za mających miejsce zamieszkania
w tym ostatnim, pod warunkiem że kraj ten należy do Unii (zob. ww. wyroki: w sprawie Kristoffersen, pkt 11; w sprawie X, pkt 9).
Wynika z tego, że na podstawie rzeczonego art. 14 akapit pierwszy państwo członkowskie pochodzenia, gdzie jest zachowane miejsce
zamieszkania dla celów podatkowych urzędnika lub innego pracownika, co do zasady pozostaje właściwe do opodatkowania wszystkich
dochodów innych niż dochody, wynagrodzenia i dodatki wypłacane przez Unię tym osobom i opodatkowania ich podatkiem dochodowym,
nawet jeśli nie mają one tam faktycznego miejsca zamieszkania (zob. podobnie wyrok z dnia 13 listopada 2003 r. w sprawie C‑209/01
Schilling i Fleck-Schilling, Rec. s. I‑13389, pkt 31). Pojęcie podatku dochodowego w rozumieniu art. 14 akapit pierwszy protokołu
powinno być określone według kryteriów mającego zastosowanie prawa krajowego (zob. ww. wyrok w sprawie Kristoffersen, pkt 12).
Ponadto z orzecznictwa wynika, że podział kompetencji ustanowiony przez art. 14 protokołu zostałby podważony, gdyby urzędnik
lub inny pracownik miał swobodny wybór miejsca zamieszkania dla celów podatkowych (zob. ww. wyrok w sprawie X, pkt 12).
Przyjmując, że zgodnie z art. 14 akapit pierwszy zdanie drugie protokołu postanowienia owego protokołu w dziedzinie podatków
stosuje się także do współmałżonka urzędnika lub innego pracownika Unii, w przypadku gdy nie wykonuje on sam działalności
zawodowej, ustalenie miejsca zamieszkania tego współmałżonka dla celów podatkowych nie może też zależeć od woli zainteresowanego.
Wynika z tego, że w sytuacji takiej jak w postępowaniu przed sądem krajowym państwo członkowskie, w którym znajdowało się
miejsce zamieszkania zainteresowanej przed dołączeniem współmałżonka do służb Unii, pozostaje właściwe do opodatkowania wszystkich
dochodów rzeczonej zainteresowanej innych niż dochody, wynagrodzenia i dodatki wypłacane przez Unię, w przypadku gdy ona sama
nie wykonuje działalności zawodowej.
Powyższa wykładnia nie jest sprzeczna z zasadą równości traktowania, ponieważ z utrwalonego orzecznictwa wynika, że w aspekcie
podatkowym urzędnicy i inni pracownicy Unii, jak również ich współmałżonkowie, pod warunkiem że ci ostatni sami nie wykonują
działalności zawodowej w państwie członkowskim, w którym urzędnik lub inny pracownik wykonuje swoje obowiązki na rzecz Unii,
nie mogą być uważani za znajdujących się w tej samej sytuacji co pracownik migrujący, który osiedla się w państwie członkowskim
innym niż jego państwo pochodzenia (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Schilling i Fleck-Schilling, pkt 29).
W świetle powyższych rozważań na zadane pytanie należy odpowiedzieć, że art. 14 akapit pierwszy protokołu należy interpretować
w ten sposób, że małżonek osoby, który tylko z tego powodu, iż wstąpiła ona w służbę Unii, ustanawia swoje miejsce zamieszkania
na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo członkowskie miejsca zamieszkania dla celów podatkowych, jakie posiadał
w chwili wstąpienia owej osoby w służbę Unii, jest uznawany za zachowującego swoje miejsce zamieszkania dla celów podatkowych
w tym ostatnim państwie członkowskim, jeśli sam nie wykonuje działalności zawodowej.

W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 14 akapit pierwszy Protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich, załączonego początkowo do
Traktatu ustanawiającego jedną Radę i jedną Komisję Wspólnot Europejskich, a następnie, na podstawie traktatu amsterdamskiego,
do traktatu WE, należy interpretować w ten sposób, że małżonek osoby, który tylko z tego powodu, iż wstąpiła ona w służbę
Unii, ustanawia swoje miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo członkowskie miejsca zamieszkania
dla celów podatkowych, jakie posiadał w chwili wstąpienia owej osoby w służbę Unii, jest uznawany za zachowującego swoje miejsce
zamieszkania dla celów podatkowych w tym ostatnim państwie członkowskim, jeśli sam nie wykonuje działalności zawodowej.
Podpisy
*
Język postępowania: fiński.