CELEX: 62009CJ0347
Libertà li jiġu pprovduti servizzi
Libertà ta’ stabbiliment
Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi monopolju tal-operat għal-logħob tal-każinò fuq l-Internet
Kundizzjonijiet għall-ammissibbiltà
Politika kummerċjali espansiva
Kontrolli tal-operaturi ta’ logħob tal-ażżard magħmula fi Stati Membri oħra
Għoti tal-monopolju lil kumpannija privata
Possibbiltà għall-akkwist ta’ dan il-monopolju rriżervata biss lil kumpanniji b’kapital azzjonarju li jkollhom l-uffiċċju rreġistrat tagħhom fit-territorju nazzjonali
Projbizzjoni għad-detentur tal-monopolju li jistabbilixxi fergħa barra mit-territorju tal-Istat Membru ta’ stabbiliment

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 43 KE u 49 KE.
Din it-talba tressqet bħala parti mill-proċeduri kriminali kontra J. Dickinger u F. Ömer għal nuqqas ta’ konformità mill-kumpannija
Awstrijaka bet-at-home.com Entertainment GmbH (iktar ’il quddiem “bet-at-home.com Entertainment”), li tagħha huma l-amministraturi,
mal-leġiżlazzjoni Awstrijaka dwar l-operat tal-logħob tal-ażżard, speċifikament fir-rigward tal-provvista ta’ logħob tal-każinò
fuq l-internet.

Il-kuntest ġuridiku
Il-liġi federali dwar il-logħob tal-ażżard (Glücksspielgesetz, BGBl. 620/1989), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża
prinċipali (iktar ’il quddiem il-“GSpG”), tipprovdi fl-Artikolu 3 tagħha, intitolat “Monopolju tal-logħob tal-ażżard” li d-dritt
tal-organizzazzjoni tal-logħob tal-ażżard huwa rriżervat lill-Gvern Federali. L-Artikoli 14 u 21 tal-GSpG jipprevedu b’mod
parallel li l-Ministru Federali tal-Finanzi jista’ jagħti konċessjonijiet, min-naħa waħda, għall-organizzazzjoni tal-lotteriji
u, min-naħa l-oħra, għall-operat tal-każinòs. L-imħatri sportivi, peress li ma humiex ikkunsidrati bħala logħob tal-ażżard
fis-sens strett, ma humiex suġġetti għas-sistema stabbilita mill-GSpG, bl-eċċezzjoni ta’ tip ta’ mħatra reċiproka magħrufa
bħala “Toto”.
Il-logħob tal-każinò kkummerċjalizzat permezz tal-internet huma, skont l-Artikolu 12a tal-GSpG, ittrattati bħala lotteriji
u għalhekk huma suġġetti għas-sistema ta’ konċessjoni fuq il-lotteriji iktar milli dik li tirregola l-każinò. Dan l-Artikolu 12a,
li ddaħħal fil-GSpG fl-1997 (BGBl. I, 69/1997), fih f’dan ir-rigward id-definizzjoni li ġejja ta’ “lotteriji elettroniċi”:
“lotteriji li fir-rigward tagħhom il-kuntratt tal-logħob huwa konkluż b’mezzi elettroniċi, id-deċiżjoni dwar ir-rebħ u t-telf
tingħata jew titqiegħed għad-dispożizzjoni b’mod ċentrali u l-parteċipant jista’ jsir jaf ir-riżultat immedjatament wara li
jkun ipparteċipa fil-logħba”.
Skont l-Artikolu 14(2) tal-GSpG, il-konċessjoni għall-organizzazzjoni ta’ lotteriji tista’ tingħata biss lil operatur li:
“1.      huwa kumpannija b’kapital azzjonarju li għandu s-sede tiegħu fil-pajjiż;
2.      ma għandux proprjetarji (soċji) li jiddisponu minn influwenza dominanti li ma tippermettix li tkun garantita l-affidabbiltà
mill-perspettiva regolatorja;
3.      għandu kunsill ta’ sorveljanza u kapital azzjonarju jew nominali liberu mħallas ta’ mhux inqas minn EUR˚109˚miljun, bir-rekwiżit
li l-provenjenza legali tal-fondi tiġi pprovata b’mod adegwat;
4.      jaħtar diretturi li, abbażi tal-formazzjoni tagħhom, huma professjonalment kompetenti, li għandhom il-karatteristiċi u l-esperjenza
meħtieġa għall-operat korrett tal-attività u li kontrihom ma hemm l-ebda raġuni għall-esklużjoni, abbażi tal-Artikolu 13 tal-Kodiċi
tal-professjonijiet artiġjanali, kummerċjali u industrijali tal-1973 (Gewerbeordnung 1973) […]
5.      fid-dawl taċ-ċirkustanzi (b’mod partikolari l-esperjenzi, tal-għarfien u l-mezzi tiegħu) wieħed jistenna mingħandu li jrendi
l-aqwa dħul għall-Gvern Federali (taxxa ta’ konċessjoni u dħul mill-imħatri);
6.      għalih l-istruttura eventwali tal-grupp, li għalih jappartjeni l-propjetarju jew il-proprjetarji li għandhom holding ikkwalifikat
fl-impriża, ma tfixkilx il-kontroll effettiv tal-konċessjonarju.”
Il-konċessjoni tista’, skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 14(3) tal-GSpG, tiġi akkordata għal perijodu massimu ta’ ħmistax-il
sena.
Sa kemm konċessjoni għal-lotteriji tkun fis-seħħ, l-ewwel frażi tal-Artikolu 14(5) tal-GSpG tistabbilixxi li ma tistax tiġi
attribwita konċessjoni oħra.
Jekk diversi kandidati li jissodisfaw il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 14(2) tal-GSpG jippruvaw jiksbu konċessjoni,
il-Ministru Federali tal-Finanzi, skont it-tieni frażi tal-paragrafu 5 tal-istess artikolu, għandu jieħu d-deċiżjoni tiegħu
abbażi tal-kriterji stabbiliti fil-punt 5 tal-imsemmi paragrafu 2, u għalhekk għandu jagħti l-konċessjoni lill-operatur li
minnu tkun mistennija r-realizzazzjoni tal-aħjar dħul għall-gvern federali.
Skont l-Artikolu 15(1) tal-GSpG, il-konċessjonarju ma jistax jistabbilixxi fergħat barra mit-territorju Awstrijaku. Barra
minn hekk, il-kisba, mill-konċessjonarju, ta’ holdings ikkwalifikati f’kumpanniji oħra, jirrikjedi l-awtorizzazzjoni tal-Ministru
Federali tal-Finanzi. Skont l-Artikolu 15a tal-GSpG, din l-awtorizzazzjoni hija meħtieġa wkoll għall-estensjoni tal-attività
kummerċjali tal-konċessjonarju, li ma għandhiex tingħata sa kemm ma jkunx hemm ir-riskju ta’ tnaqqis fid-dħul tal-Gvern Federali
mit-taxxa ta’ konċessjoni jew mid-dħul fuq l-imħatri.
L-Artikolu 16 tal-GSpG jobbliga lill-konċessjonarju jistabbilixxi l-kundizzjonijiet għal-logħob tal-ażżard fejn l-organizzazzjoni
tkun ġiet fdata lilu. Dawn il-kundizzjonijiet, li għandhom jiġu approvati mill-Ministru Federali tal-Finanzi, jiġu ppubblikati
fl-Amtsblatt zur Wiener Zeitung u mwaħlin għal konsulatzzjoni, fil-postijiet tal-kummerċ tal-konċessjonarju u fil-punti tal-bejgħ
tiegħu.
Kull sena, il-konċessjonarju għandu, skont l-Artikolu 18(1) tal-GSpG, jinforma lill-Ministru Federali tal-Finanzi bl-identità
tal-persuni parteċipanti fil-kapital azzjonarju tiegħu. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 19(1) tal-GSpG, huwa suġġett għas-superviżjoni
tal-Ministru Federali tal-Finanzi. Għal dan il-għan, dan tal-aħħar għandu b’mod partikolari l-kapaċità li jikkonsulta l-kontijiet
u d-dokumenti l-oħra tal-konċessjonarju u jista’ jwettaq verifiki fuq il-post jew jitlob lil kontabbli jew esperti oħra jwettqu
verifiki. L-ispejjeż ta’ sorveljanza jitħallsu mill-konċessjonarju u huma fatturati kull sena mill-Ministru Federali tal-Finanzi.
L-Artikolu 19(2) tal-GSpG jipprovdi wkoll għall-ħatra, mill-Ministru Federali tal-Finanzi, ta’ Kummissarju tal-Istat (“Staatskommissär”)
li, skont l-Artikolu 26 tal-Liġi dwar il-Kreditu (Kreditwesengesetz, BGBl. 63/1979), għandu d-dritt jattendi l-laqgħat tal-azzjonisti
kif ukoll il-laqgħat tal-kunsill ta’ sorveljanza tal-konċessjonarju. Il-Kummissarju tal-Istat għandu jkun jew impjegat ta’
awtorità lokali jew avukat jew awditur, u huwa suġġett għall-awtorità tal-Ministru Federali tal-Finanzi u jista’ jitneħħa
mill-kariga f’kull ħin. Il-Kummissarju tal-Istat għandu bħala kompitu prinċipali tiegħu li jopponi ruħu għal kull deċiżjoni
mill-organi tal-kumpannija li huwa jikkunsidra bħala illegali. Din l-oppożizzjoni għandha bħala konsegwenza li tissospendi
l-effetti tad-deċiżjoni inkwistjoni sal-intervent ta’ deċiżjoni tal-awtoritajiet kompetenti.
Skont l-Artikolu 19(3) tal-GSpG, il-Ministru Federali tal-Finanzi u l-Organizzazzjoni Sportiva Federali għandhom kull wieħed
id-dritt li jinnominaw membru bħala parti mill-kunsill ta’ sorveljanza tal-konċessjonarju.
L-Artikolu 19(4) tal-GSpG jobbliga lill-konċessjonarju biex jipprovdi lill-Ministru Federali tal-Finanzi r-rapport annwali,
ir-rapport ta’ ġestjoni u l-karta tal-bilanċ ikkonsolidata tal-grupp, kif ukoll ir-rapporti tal-awdituri li jirrigwardaw lil
dawn id-dokumenti, fi żmien sitt xhur wara t-tmiem tas-sena finanzjarja kkonċernata.
L-Artikoli 17 u 20 tal-GSpG jirrigwardaw l-allokazzjoni tad-dħul mil-logħob tal-ażżard. Il-paragrafu 6 tal-Artikolu 17(3)
jistabbilixxi t-taxxa ta’ konċessjoni għal-lotteriji elettroniċi għal 24 % tad-dħul gross annwali wara t-tnaqqis tal-qligħ
imqassam. Skont l-Artikolu 20, 3 % tad-dħul mil-lotteriji, ammont li fl-ebda każ ma għandu jkun inqas minn EUR 40 miljun,
jiġu allokati għall-iżvilupp tal-isport.
L-Artikoli 21 sa 31 tal-GSpG fihom dispożizzjonijiet simili li jirregolaw l-għoti ta’ tnax-il konċessjoni għall-operat tal-każinòs,
is-sorveljanza tal-konċessjonarji kif ukoll it-tmexxija tal-logħob tal-każinò.
L-organizzazzjoni ta’ logħob tal-ażżard għal finijiet ta’ profitt minn persuna li ma jkollhiex konċessjoni hija suġġetta għal
prosekuzzjoni kriminali fl-Awstrija. L-Artikolu 168(1) tal-Kodiċi Kriminali Awstrijaku (Strafgesetzbuch, iktar ’il quddiem
l-“StGB”) jippenalizza lil “kull min jorganizza logħba formalment ipprojbita jew li r-rebħ jew it-telf tagħha jiddependu esklużivament
jew prinċipalment mix-xorti, jew lil kull min jikkontribwixxi biex issir laqgħa bil-għan li jiġi organizzat tali logħob sabiex
jibbenefika finanzjarjament minn din l-organizzazzjoni jew minn din il-laqgħa jew sabiex jikseb tali benefiċċju lil terz”.
Is-sanzjonijiet previsti huma piena ta’ priġunerija li tista’ titla’ sa sitt xhur jew multa kuljum sa massimu ta’ 360 jum.

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
L-Österreichische Lotterien GmbH (iktar ’il quddiem l-“Österreichische Lotterien”) hija kumpannija rregolata mid-dritt privat
b’responsabbiltà limitata. Skont id-deċiżjoni tal-Ministru Federali tal-Finanzi tas-16 ta’ Marzu 1995, hija kisbet il-konċessjoni
unika għall-organizzazzjoni tal-lotteriji fl-Awstrija għall-perijodu li jibda mill-1 ta’ Diċembru 1994 sal-31 ta’ Diċembru
2004. Wara t-twaqqif tal-“lotteriji elettroniċi” permezz tal-introduzzjoni fl-1997 tal-Artikolu 12a tal-GSpG, il-konċessjoni
tal-imsemmija kumpannija ġiet estiża għal din it-tip ta’ lotterija u estiża sal-2012 permezz ta’ deċiżjoni tal-Ministru Federali
tal-Finanzi tat-2 ta’ Ottubru 1997. It-tul tal-konċessjoni ġie ffissat, fid-dawl tat-tul massimu ta’ ħmistax-il sena awtorizzati
mil-liġi, għall-perijodu li jibda mill-1 ta’ Ottubru 1997 sat-30 ta’ Settembru 2012.
L-azzjonist maġġoritarju tal-Österreichische Lotterien hija Casinos Austria AG (iktar ’il quddiem “Casinos Austria”), kumpannija
b’responsabbiltà limitata rregolata mid-dritt privat li għandha t-tnax-il konċessjoni biex tħaddem il-każinòs previsti mill-GSpG
(ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tad-9 ta’ Settembru 2010, Engelmann, C-64/08, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra,
punti 13 sa 15). Fiż-żmien meta ġraw il-fatti tal-kawża prinċipali, terz tal-ishma li jikkostitwixxu l-kapital azzjonarju
ta’ Casinos Austria kien miżmum indirettament mill-Istat, fejn il-bqija tal-ishma kienu jinsabu f’idejn investituri privati.
J. Dickinger u F. Ömer, ċittadini Awstrijaċi, huma l-fundaturi tal-grupp multinazzjonali tal-logħob online bet-at-home.com.
Il-kumpannija parent ta’ dan il-grupp hija l-kumpannija rregolata mid-dritt Ġermaniż bet-at-home.com AG, li għandha s-sede
tagħha f’Düsseldorf (il-Ġermanja).
Il-kumpannija rregolata mid-dritt Awstrijaku bet-at-home.com Entertainment, li għandha s-sede tagħha f’Linz (l-Awstrija),
u li hija attiva fil-qasam tas-“servizzi tat-trattament awtomatiku ta’ data u tat-tekniki tal-infomazzjoni”, hija waħda mis-sussidjarji
ta’ bet-at-home.com AG. J. Dickinger u F. Ömer huma l-amministraturi ta’ bet-at-home.com Entertainment. Din il-kumpannija
għandha liċenzja Awstrijaka li tippermettilha li toffri mħatri sportivi.
Bet-at-home.com Entertainment hija proprjetarja, bħala sussidjarja, tal-kumpannija Maltija bet-at-home.com Holding Ltd, li
min-naħa tagħha tippossjedi tliet kumpanniji sussidjarji, jiġifieri l-kumpaniji taħt il-liġi Maltija bet-at-home.com Internet
Ltd, bet-at-home.com Entertainment Ltd, kif ukoll bet-at-home.com Internationale Ltd (iktar ’il quddiem, kollettivament, is-“sussidjarji
Maltin”).
Tnejn mis-sussidjarji Maltin joffru logħob tal-ażżard u mħatri sportivi permezz tal-internet fuq is-sit www.bet-at-home.com.
Huma għandhom, f’dan ir-rigward, liċenzja Maltija (“Class One Remote Gaming License”), valida għal-logħob tal-ażżard online
u liċenzja Maltija (“Class Two Remote Gaming License”) valida għall-imħatri sportivi online. Is-sit tal-internet huwa aċċessibbli
bil-lingwa Spanjola, Ġermaniża, Griega, Ingliża, Taljana, Ungeriża, Olandiża, Pollakka, Slovena, Russa u Torka, iżda mhux
bil-lingwa Maltija. Fuq dan l-indirizz tal-internet hemm offruti, b’mod partikolari, logħob tal-ażżard bħall-poker, il-black-jack,
logħob tal-karti, ir-rulett kif ukoll logħob fuq il-magni bi flus virtwali. Huwa possibbli li wieħed jilgħab dan il-logħob
kollu mingħajr limitu fuq il-flus milgħuba.
L-operat tas-sit tal-internet www.bet-at-home.com huwa sostnut esklussivament mis-sussidjarji Maltin li jorganizzaw il-logħob
inkwistjoni u li huma l-proprjetarji tal-liċenzji tas-software neċessarju għall-operat tal-pjattaforma tal-logħob.
Is-sussidjarji Maltin kienu jużaw, għall-inqas sa Diċembru 2007, server li kien installat f’Linz, imqiegħed għad-dispożizzjoni
tagħhom minn bet-at-home.com Entertainment, li kienet tieħu ħsieb ukoll il-manutenzjoni tas-sit tal-internet, tas-software
neċessarju għal-logħob kif ukoll l-assistenza għall-utenti.
Inbdiet proċedura kriminali kontra J. Dickinger u F. Ömer, fil-kwalità tagħhom bħala amministraturi ta’ bet-at-home.com Entertainment,
minħabba atti li jikkostitwixxu ksur tal-Artikolu 168(1) tal-StGB. L-att promotur ġie fformulat kif ġej:
“Jochen Dickinger u Franz Ömer, bħala persuni responsabbli għal [bet-at-home.com Entertainment], wettqu, mill-1 ta’ Jannar
2006 sa llum, il-ksur li jikkonsisti fl-organizzazzjoni ta’ logħob tal-ażżard skont l-Artikolu 168(1) tal-[StGB] għal benefiċċju
ta’ [bet-at-home.com Entertainment] billi offrew permezz tal-internet logħob li r-rebħ u t-telf minnu jiddependi esklużivament
jew prinċipalment mill-ażżard jew li huwa speċifikament ipprojbit, b’mod partikolari tipi differenti ta’ Poker (‘Texas Hold’em’,
‘Seven Card Stud’, eċċ.), il-Blackjack, logħob tal-karti, logħob tal-mejda bħal rulett, kif ukoll logħob virtwali bħal ‘bandits
manchots’ flimkien mal-imħatri fejn l-ammonti huma illimitati, u dan biex jiksbu jew biex jipprovdu lil oħrajn, b’mod partikolari
lil [bet-at-home.com Entertainment], vantaġġ finanzjarju.”
J. Dickinger u F. Ömer invokaw l-eċċezzjoni tal-illegalità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli għal-logħob tal-ażżard
fir-rigward tal-Artikoli 43 KE u 49 KE.
Il-qorti tar-rinviju tiddubita li d-dispożizzjonijiet tal-StGB, moqrija flimkien mal-leġiżlazzjoni Awstrijaka applikabbli
għal-logħob tal-ażżard inkwistjoni fil-kawża prinċipali, huma kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, partikolarment fir-rigward
dak li hija ssejjaħ “pubbliċità offensiva” magħmula minn Casinos Austria għall-offerta ta’ logħob tal-ażżard tagħha.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Bezirksgericht Linz iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tressaq quddiem il-Qorti
tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      a)     L-Artikoli 43 KE [u] 49 KE għandhom jiġu interpretati fis-sens li, fil-prinċipju, jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru,
bħall-Artikolu 3 flimkien mal-Artikoli 14
et seq.
u l-Artikolu 21 tal-Liġi Awstrijaka dwar il-logħob tal-ażżard [GSpG], li tipprovdi li:
–        liċenzja għal-logħob tax-xorti [konċessjoni għal-lotteriji] (eż. lotteriji, lotteriji elettroniċi, eċċ.) tista’ tingħata biss
lil konċessjonarju wieħed għal perijodu massimu ta’ 15-il sena, liema konċessjonarju għandu jkun,
inter alia
, kumpannija b’kapital azzjonarju li jkollha l-uffiċċju rreġistrat tagħha fl-Awstrija, li ma jkollhiex fergħa barra l-Awstrija,
li jkollha kapital azzjonarju jew nominali mħallas ta’ mill-inqas EUR109 000 000 u li, f’dawn iċ-ċirkustanzi, tista’ titqies
li tirrendi l-ikbar qligħ għall-Gvern Federali;
–        liċenzja għal każinòs tista’ tingħata biss lil mhux iktar minn 12-il konċessjonarju għal perijodu massimu ta’ 15-il sena,
liema konċessjonarji għandhom ikunu,
inter alia
, kumpanniji pubbliċi b’responsabbiltà limitata li jkollhom l-uffiċċju rreġistrat tagħhom fl-Awstrija, li ma jkollhomx fergħa
barra l-Awstrija, li jkollhom kapital azzjonarju mħallas ta’ mill-inqas EUR 22 000 000 u li, f’dawn iċ-ċirkustanzi, jistgħu
jitqiesu li jirrendu l-ikbar qligħ għall-awtoritajiet reġjonali?
Dawn il-kwistjonijiet iqumu b’mod partikolari f’dan il-kuntest: […] Casinos Austria AG hija d-detentriċi ta’ 12-il liċenzja
għal każinòs, li ngħataw fit-18 ta’ Diċembru 1991 għal perijodu massimu ta’ 15-il sena u li minn dakinhar ġew imġedda mingħajr
ma saret sejħa għal offerti jew notifika pubblika.
b)      Jekk dan ikun il-każ, tali leġiżlazzjoni tista’ tkun iġġustifikata b’raġunijiet marbuta mal-interess ġenerali li jiġu limitati
l-attivitajiet marbuta mal-imħatri fil-każ fejn id-detenturi tal-liċenzji li joperaw fi struttura kważi monopolistika jeżerċitaw,
min-naħa tagħhom, politika ta’ espansjoni tal-logħob tal-ażżard permezz ta’ attivitajiet ta’ reklamar intensivi?
c)      Jekk dan ikun il-każ, il-qorti tar-rinviju għandha, meta tistħarreġ il-proporzjonalità ta’ tali leġiżlazzjoni, li għandha
bħala għan il-prevenzjoni ta’ reati kriminali billi tissuġġetta lill-operaturi attivi f’dan is-settur għal spezzjoni u għaldaqstant
tillimita l-attivitajiet tal-logħob tal-ażżard għal sistema li fiha jkunu suġġetti għal spezzjoni, tieħu inkunsiderazzjoni
l-fatt li din il-leġiżlazzjoni tkopri wkoll il-fornituri ta’ servizzi transkonfinali li, fi kwalunkwe każ, huma suġġetti fl-Istat
Membru ta’ stabbiliment tagħhom, għal obbligi u għal spezzjonijiet stretti marbuta mal-liċenzja tagħhom?
2)      Il-libertajiet fundamentali tat-Trattat KE, b’mod partikolari l-libertà li jiġu pprovduti servizzi skont l-Artikolu 49 KE,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li, minkejja l-fatt li l-Istati Membri żammew, fil-prinċipju, il-kompetenza li jirregolaw
is-sistema legali kriminali tagħhom, dispożizzjoni tad-dritt kriminali nazzjonali għandha madankollu tiġi evalwata fid-dawl
tad-dritt Komunitarju jekk din tista’ tipprekludi jew tfixkel l-eżerċizzju ta’ waħda mil-libertajiet fundamentali?
3)      a)     L-Artikolu 49 KE, flimkien mal-Artikolu 10 KE, għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-ispezzjonijiet li jsiru fl-Istat Membru
ta’ stabbiliment ta’ fornitur ta’ servizzi, u l-garanziji pprovduti hemmhekk, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-Istat
li fih jiġu pprovduti dawn is-servizzi, abbażi tal-prinċipju tal-fiduċja reċiproka?
b)      Jekk dan ikun il-każ, l-Artikolu 49 KE għandu, barra minn hekk, jiġi interpretat fis-sens li, fil-każ li l-libertà li jiġu
pprovduti servizzi hija ristretta fl-interess ġenerali, għandu jiġi vverifikat jekk dan l-interess ġenerali kienx diġa ttieħed
suffiċjentement inkunsiderazzjoni mid-dispożizzjonijiet, mill-ispezzjonijiet u mill-verifiki li huwa suġġett għalihom il-fornitur
ta’ servizzi fl-Istat li fih huwa stabbilit?
c)      Jekk dan ikun il-każ, waqt l-isħarriġ tal-proporzjonalità ta’ dispożizzjoni nazzjonali li timponi sanzjonijiet kriminali fil-każ
ta’ provvista transkonfinali ta’ servizzi ta’ logħob tal-ażżard mingħajr liċenzja nazzjonali, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni
l-fatt li l-interessi regolamentari invokati mill-Istat li fih jiġu pprovduti s-servizzi sabiex jiġġustifika r-restrizzjoni
għal-libertà fundamentali jkunu diġà ttieħdu suffiċjentement inkunsiderazzjoni fl-Istat ta’ stabbiliment permezz ta’ proċeduri
stretti ta’ awtorizzazzjoni u ta’ sorveljanza?
d)      Jekk dan ikun il-każ, il-qorti nazzjonali għandha tieħu inkunsiderazzjoni, fil-kuntest tal-istħarriġ tagħha tal-proporzjonalità
ta’ tali restrizzjoni, il-fatt li, fl-Istat li fih huwa stabbilit il-fornitur tas-servizzi, id-dispożizzjonijiet inkwistjoni
jmorru lil hinn minn dawk tal-Istat Membru li fih jiġu pprovduti s-servizzi?
e)      Fil-każ ta’ projbizzjoni, taħt piena ta’ sanzjonijiet kriminali, ta’ logħob tal-ażżard, imposta minħabba raġunijiet politiċi
relatati mal-protezzjoni ta’ min jilgħab u mal-ġlieda kontra l-kriminalità, il-prinċipju ta’ proporzjonalità jeżiġi, barra
minn hekk, li l-qorti tar-rinviju tagħmel distinzjoni bejn, minn naħa, il-fornituri li joffru logħob tal-ażżard mingħajr ebda
awtorizzazzjoni u, min-naħa l-oħra, dawk li huma stabbiliti fi Stati Membri oħra tal-UE, li jkunu kisbu liċenzja hemmhekk
u li jeżerċitaw l-attivitajiet tagħhom permezz tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi?
f)      Fl-aħħar nett, waqt l-istħarriġ tal-proporzjonalità ta’ dispożizzjoni nazzjonali li tipprojbixxi, taħt piena ta’ sanzjonijiet
kriminali, il-provvista transkonfinali ta’ servizzi ta’ logħob tal-ażżard mingħajr liċenzja jew awtorizzazzjoni nazzjonali,
għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-fatt li fornitur tal-logħob tal-ażżard kiseb liċenzja b’mod legali fi Stat Membru ieħor
iżda minħabba ostakoli oġġettivi u indirettament diskriminatorji għad-dħul, ma setax jikseb liċenzja nazzjonali, u l-fatt
li l-proċeduri għall-għoti ta’ liċenzja u l-proċeduri ta’ spezzjoni fl-Istat ta’ stabbiliment joffru livell ta’ protezzjoni
li huwa minn tal-inqas paragunabbli għal dak żgurat fuq livell nazzjonali?
4)      a)      L-Artikolu 49 KE għandu jiġi interpretat fis-sens li n-natura temporanja tal-provvista ta’ servizzi teskludi l-possibbiltà
għall-fornitur li jkollu fl-Istat Membru ospitanti ċerta infrastruttura (bħal server) mingħajr ma jiġi kkunsidrat li huwa
stabbilit f’dak l-Istat Membru?
b)      L-Artikolu 49 KE għandu jiġi interpretat, barra minn hekk, fis-sens li dispożizzjoni li tkopri l-fornituri nazzjonali ta’
servizzi ta’ sostenn u li tipprekludihom milli jiffaċilitaw il-provvista ta’ servizzi ta’ fornitur stabbilit fi Stat Membru
ieħor, timplika wkoll restrizzjoni għal-libertà ta’ tali fornitur li jipprovdi servizzi fil-każ fejn il-fornituri ta’ servizzi
ta’ sostenn huma stabbiliti fl-istess Stat Membru bħal uħud mid-destinatarji tas-servizz?”

Fuq id-domandi preliminari

Fuq it-tieni domanda
Permezz tat-tieni domanda tagħha, li għandha tiġi eżaminata fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk
leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tistabbilixxi sanzjonijiet kriminali kontra min jikser monopolju għall-operat tal-logħob
tal-ażżard, bħal dak previst fil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, għandha tkun konformi mal-libertajiet
fundamentali ggarantiti fit-Trattat u, b’mod partikolari, mal-Artikolu 49 KE.
Hekk kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 45 sa 50 tal-konklużjonijiet tiegħu, f’dan ir-rigward jirriżulta minn ġurisprudenza
stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja li d-dritt tal-Unjoni jimponi limiti fuq il-kompetenza tal-Istati Membri f’materji kriminali,
peress li leġiżlazzjoni f’dan il-qasam ma tistax, b’mod partikolari, tirrestrinġi l-libertajiet fundamentali garantiti mid-dritt
tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-2 ta’ Frar 1989, Cowan, 186/87, Ġabra p. 195, punt 19, u tad-19 ta’ Jannar 1999,
Calfa, C-348/96, Ġabra p. I-11, punt 17).
Għalhekk, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li d-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari l-Artikolu 49 KE, jipprekludi
li jiġi ssanzjonat kriminalment il-ksur ta’ monopolju għall-operat tal-logħob tal-ażżard, bħall-monopolju għall-operat tal-logħob
ta’ każinò kkummerċjalizzat fuq l-internet skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jekk tali leġiżlazzjoni
ma tkunx konformi mad-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi.

Fuq ir-raba’ domanda
Permezz tar-raba’ domanda tagħha, li għandha tiġi eżaminata fit-tieni lok, il-qorti tar-rinviju trid tiddetermina liema libertajiet
fundamentali huma applikabbli għar-restrizzjonijiet imposti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali
għas-sussidjarji Maltin. Hija essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 49 KE għandux jiġi interpretat fis-sens li huwa applikabbli
għas-servizzi tal-logħob tal-ażżard ikkummerċjalizzati permezz tal-internet fit-territorju ta’ Stat Membru ospitanti minn
operatur stabbilit fi Stat Membru ieħor minkejja l-fatt li dan l-operatur:
a)      stabbilixxa fl-Istat Membru ospitanti ċerta infrastruttura ta’ appoġġ informatiku bħal server, li tista’ tirriżulta fl-applikazzjoni
tad-dispożizzjonijiet dwar il-libertà ta’ stabbiliment, u
b)      jinqeda b’servizzi ta’ appoġġ minn fornitur stabbilit fl-Istat Membru ospitanti biex jipprovdi s-servizzi tiegħu lill-konsumaturi
fl-istess Stat Membru, liema ħaġa jista’ jkollha bħala konsegwenza l-inapplikabbiltà tal-Artikolu 49 KE.
Kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 57 sa 62 tal-konklużjonijiet tiegħu, is-sempliċi fatt li fornitur tal-logħob tal-ażżard
fuq l-internet, jirrikorri għal mezzi materjali ta’ komunikazzjoni pprovvduti minn terza impriża stabbilita fl-Istat Membru
ospitanti, ma jidhirx li fih innifsu huwa ta’ natura li jikkonferma li dan il-fornitur huwa stabbilit b’mod stabbli f’dak
l-Istat Membru, b’mod li jista’ jitqabbel ma’ aġenzija, liema ħaġa tkun tirriżulta fl-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet
tat-Trattat dwar il-libertà ta’ stabbiliment.
Fil-fatt, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li biex ikun hemm stabbiliment skont it-Trattat, għandu jkun
hemm relazzjoni kummerċjali konkluża minn operatur stabbilit fi Stat Membru ma’ operaturi jew intermedjarji stabbiliti fl-Istat
Membru ospitanti u għandha tkun tinvolvi l-possibbiltà li dan l-operatur jipparteċipa, b’mod stabbli u kontinwu, fil-ħajja
ekonomika tal-Istat Membru ospitanti u għalhekk tkun tali li tippermetti lill-klijenti li jibbenefikaw mis-servizzi offruti
permezz ta’ preżenza permanenti f’dan l-Istat Membru ospitanti, li tista’ tiġi eżerċitata permezz ta’ sempliċi uffiċċju amministrattiv
immexxi, jekk ikun il-każ, minn persuna indipendenti, iżda li tingħata mandat sabiex taġixxi b’mod permanenti għan-nom ta’
l-imsemmi operatur, l-istess kif tagħmel aġenzija, (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-8 Settembru, 2010, Stoß
et.
, C-316/07, C-358/07 sa C-360/07, C-409/07 u C-410/07, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punti 59 u 60).
Madankollu, huwa stabbilit li, mhux talli ma ngħatatx mandat sabiex taġixxi b’mod permanenti għan-nom tas-sussidjarji Maltin
fis-suq tal-logħob tal-ażżard fl-Awstrija, iżda bet-at-home.com Entertainment ma hijiex involuta fir-relazzjoni bejn dawn
is-sussidjarji u l-klijenti tagħhom. L-operat tal-pjattaforma tal-internet www.bet-at-home.com hija pprovduta esklużivament
mill-kumpanniji sussidjarji Maltin, li huma responsabbli għall-organizzazzjoni tal-logħob u li magħhom il-klijenti jikkonkludu
l-kuntratti korrispondenti. F’dawn iċ-ċirkustanzi, is-servizzi ta’ appoġġ informatiku pprovduti minn bet-at-home.com Entertainment
jistgħu jiġu fdati lil operatur ieħor, stabbilit fi Stat Membru ieħor, saħansitra mingħajr ma l-konsumaturi Awstrijaċi jirrealizzaw.
Barra minn hekk, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-Artikolu 49 KE japplika għal operatur tal-logħob
tal-ażżard stabbilit fi Stat Membru li jipprovdi s-servizzi tiegħu fi Stat Membru ieħor, anki jekk għal dan il-għan jgħamel
użu minn intermedjarji stabbiliti fl-istess Stat Membru bħad-destinatarji tal-imsemmija servizzi (sentenza tas-6 ta’ Novembru 2003,
Gambelli
et.
, C-243/01, Ġabra p. I-13031, punt 58).
A fortiori
, l-istess artikolu japplika fejn l-operatur tal-logħob tal-ażżard ma jużax is-servizzi ta’ intermedjarji, iżda ta’ sempliċi
fornitur ta’ servizzi ta’ appoġġ informatiku fl-Istat Membru ospitanti.
Għalhekk, ir-risposta għar-raba’ domanda għandha tkun li l-Artikolu 49 KE għandu jiġi interpretat fis-sens li japplika għas-servizzi
tal-logħob tal-ażżard ikkummerċjalizzati bl-internet fit-territorju ta’ Stat Membru ospitanti minn operatur stabbilit fi Stat
Membru ieħor minkejja l-fatt li dan l-operatur:
a)      stabilixxa fl-Istat Membru ospitanti ċerta infrastruttura ta’ appoġġ informatiku bħal server, u
b)      jinqeda b’servizzi ta’ appoġġ informatiku minn fornitur stabbilit fl-Istat Membru ospitanti biex jipprovdi s-servizzi tiegħu
lil konsumaturi li wkoll huma stabbiliti f’dan l-Istat Membru.

Fuq l-ewwel u t-tielet domandi
L-ewwel u t-tielet domandi, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, jirrigwardaw il-kundizzjonijiet li fihom l-Artikolu 49 KE
jipprovdi għall-istabbiliment ta’ monopolju għall-organizzazzjoni ta’ logħob tal-każinò kkummerċjalizzati fuq l-internet għal
operatur uniku, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
Sabiex tingħata risposta effettiva għal dawn il-mistoqsijiet, għandhom, fl-ewwel lok, jitfakkru l-kundizzjonijiet li fihom
l-Artikolu 49 KE jipprovdi għall-istabbiliment ta’ monopolju dwar il-logħob tal-ażżard, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
Fit-tieni lok, huwa neċessarju li jiġi aċċertat sa liema punt l-insegwiment ta’ politika kummerċjali espansjonista mill-entità
li għandha monopolju fil-qasam tal-logħob tal-ażżard jista’ jkun konsistenti mas-sistema tal-monopolju. Fit-tielet lok, għandhom
jiġu pprovduti indikazzjonijiet lill-qorti tar-rinviju f’dak li jirrigwarda l-kompatibbiltà mal-Artikolu 49 KE ta’ sensiela
ta’ restrizzjonijiet speċifiċi imposti fuq id-detentur tal-monopolju mil-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar il-forma legali tiegħu,
l-ammont tal-kapital azzjonarju tiegħu, il-post tas-sede tiegħu u l-possibbiltà li jiġu stabbiliti friegħi fi Stati Membri
oħra. Fl-aħħar nett, għandha tiġi eżaminata r-rilevanza tal-kontrolli tal-operaturi tal-logħob tal-ażżard imwettqa fi Stati
Membri oħra u l-garanziji magħmula fihom għall-eżami tal-proporzjonalità ta’ miżuri restrittivi imposti minn Stat Membru li
għandom l-iskop li jirregolaw il-logħob tal-ażżard fl-eżerċizzju ta’ waħda jew iktar mill-għanijiet rikonoxxuti mill-ġurisprudenza
tal-Qorti tal-Ġustizzja.
Jinsab stabbilit li leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tissuġġetta l-organizzazzjoni
u l-promozzjoni ta’ logħob tal-ażżard għal sistema ta’ esklużività favur operatur wieħed u li tipprekludi lil kull operatur
ieħor, inkluż lil operatur stabbilit fi Stat Membru ieħor, milli joffri, permezz tal-internet, fit-territorju tal-ewwel Stat
Membru, servizzi li jaqgħu taħt l-imsemmija sistema tikkostitwixxi restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi ggarantita
mill-Artikolu 49 KE (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-3 ta’ Ġunju 2010, Sporting Exchange, C-203/08, li għadha ma ġietx
ippubblikata fil-Ġabra, punt 22 u 24, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Madankollu, tali restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi tista’ tiġi aċċettata skont il-miżuri derogatorji espressament
previsti fl-Artikoli 45 KE u 46 KE, applikabbli għal dan il-qasam bis-saħħa tal-Artikolu 55 KE, jew ġustifikata, b’mod konformi
mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, minħabba raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali (sentenzi tat-8 ta’ Settembru
2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International, C-42/07, Ġabra p. I-7633, punti 55 u 56, u tat-30 ta’
Ġunju 2011, Zeturf, C-212/08, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 37).
Qabel kollox, fil-kuntest tal-kawża prinċipali għandu jiġi enfasizzat li, meta sistema ta’ monopolju tkun ġiet stabbilita
fi Stat Membru fil-qasam tal-logħob tal-ażżard, u meta din is-sistema ma tkunx kompatibbli mal-Artikolu 49 KE, il-ksur tiegħu
minn operatur ekonomiku ma jkunx jista’ jkun suġġett għal sanzjonijiet kriminali (sentenza tas-6 ta’ Marzu 2007, Placanica
et.
, C-338/04, C-359/04 u C-360/04, Ġabra p. I-1891, punti 63 u 69).
Fuq il-kundizzjonijiet għall-istabbiliment ta’ monopolju dwar il-logħob tal-ażżard
Fir-rigward tal-ġustifikazzjonijiet li jistgħu jiġu aċċettati, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjonijiet
nazzjonali adottati fis-settur tal-logħob tal-ażżard u tal-imħatri, ikkunsidrati b’mod sħiħ, huma ta’ spiss relatati mal-protezzjoni
tad-destinatarji tas-servizzi kkonċernati u, b’mod iktar ġenerali, tal-konsumaturi kif ukoll mal-protezzjoni tal-ordni soċjali.
Hija enfasizzat ukoll li tali għanijiet jinsabu fost ir-raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali li jistgħu jiġġustifikaw
ostakli għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi (sentenza Stoß
et.
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 74 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja kemm-il darba enfasizzat li l-karatteristiċi ta’ ordni morali, reliġjuża jew kulturali,
kif ukoll il-konsegwenzi moralment u finanzjarjament dannużi għall-individwu u għas-soċjetà li huma relatati mal-logħob tal-ażżard
u mal-imħatri jistgħu jkunu ta’ natura li jiġġustifikaw l-eżistenza, favur l-awtoritajiet nazzjonali, ta’ setgħa diskrezzjonali
suffiċjenti sabiex jiddeterminaw, skont l-iskala tal-valuri tagħhom stess, l-eżiġenzi li timplika l-protezzjoni tal-konsumatur
u tal-ordni soċjali (sentenza Stoß
et.
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 76 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Is-sempliċi fatt li Stat Membru jkun għażel sistema ta’ protezzjoni differenti minn dik adottata minn Stat Membru ieħor ma
jistax jaffettwa l-evalwazzjoni tan-neċessità u tal-proporzjonalità tad-dispożizzjonijiet adottati għal dan il-għan. Tali
dispożizzjonijiet għandhom jiġu evalwati biss fid-dawl tal-għanijiet tal-awtoritajiet kompetenti tal-Istat Membru kkonċernat
u tal-livell ta’ protezzjoni li dawn ikunu jixtiequ jiżguraw (sentenza Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International,
iċċitata iktar ’il fuq, punt 58).
Għaldaqstant, l-Istati Membri huma, fil-prinċipju, liberi li jistabbilixxu l-għanijiet tal-politika tagħhom fil-qasam tal-logħob
tal-ażżard u, skont il-każ, li jiddefinixxu fid-dettall il-livell ta’ protezzjoni mixtieq (ara, f’dan is-sens, is-sentenza
Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International, iċċitata iktar ’il fuq, punt 59).
Stat Membru li jfittex li jiżgura livell ta’ protezzjoni partikolarment għoli jista’, konsegwentement, hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja
aċċettat fil-ġurisprudenza tagħha, ikun intitolat li jikkunsidra li huwa biss l-għoti tad-drittijiet esklużivi lil organu
wieħed li huwa suġġett għal kontroll strett min-naħa tal-awtoritajiet pubbliċi li jista’ jippermettilu li jikkontrolla r-riskji
marbuta mal-qasam tal-logħob tal-ażżard u li jfittex l-għan ta’ prevenzjoni tal-inkoraġġiment għal infiq eċċessiv marbut mal-logħob
u tal-ġlieda kontra l-vizzju tal-logħob b’mod suffiċjentement effettiv (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Stoß
et.
, punti 81 u 83, u Zeturf, punt 41).
Fil-fatt, huwa mixtieq li l-awtoritajiet pubbliċi ta’ Stat Membru jikkunsidraw li l-fatt li, fil-kwalità tagħhom bħala kontrollur
tal-organu li ngħata l-monopolju, huma jiddisponu minn mezzi addizzjonali li jippermettulhom li jinfluwenzaw l-imġiba ta’
dan l-organu lil hinn mill-mekkaniżmi regolatorji u ta’ sorveljanza legali, jista’ jiżguralhom kontroll aħjar tal-offerta
ta’ logħob tal-ażżard u garanziji aħjar ta’ effettività fl-implementazzjoni tal-politika tagħhom milli fil-każ tal-eżerċizzju
ta’ dawn l-attivitajiet minn operaturi privati f’sitwazzjoni ta’ kompetizzjoni, kieku dawn tal-aħħar kienu suġġetti għal sistema
ta’ awtorizzazzjoni u suġġetti għal sistema ta’ kontroll u ta’ sanzjonijiet (sentenza Stoß
et.
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 82).
Madankollu, xorta jibqa’ l-fatt li huma l-qrati nazzjonali li għandhom jivverifikaw li r-restrizzjonijiet imposti mill-Istati
Membri għandhom jissodisfaw il-kundizzjonijiet li jirriżultaw mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dak li jikkonċerna
l-proporzjonalità tagħhom (sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International, punti 59
u 60, kif ukoll Stoß
et.
, punti 77 u 78).
Għandu jiġi enfasizzat li l-kwistjoni ta’ liema għanijiet iridu jintlaħqu b’mod effettiv mil-leġiżlazzjoni nazzjonali tifforma
parti, fil-kuntest ta’ kawża mressqa quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 267 TFUE, mill-kompetenza tal-qorti tar-rinviju.
Skont il-Gvern Awstrijak, il-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali ssegwi, min-naħa waħda, l-għan tal-ġlieda kontra
l-kriminalità, b’mod partikolari bil-protezzjoni tal-konsumaturi tal-logħob tal-ażżard kontra l-frodi u ta’ delitti oħra u,
min-naħa l-oħra, l-għan tal-prevenzjoni ta’ tħajjir għall-infiq eċċessiv relatat mal-logħob permezz tal-garanzija tal-implementazzjoni
ta’ miżuri adegwati ta’ protezzjoni tal-lagħba bħal, b’mod partikolari, l-iffissar ta’ limiti ta’ mħatri personali vinkolanti,
u għalhekk tikkontribwixxi għall-protezzjoni tal-ordni soċjali b’mod ġenerali.
Min-naħa l-oħra, J. Dickinger u F. Ömer, kif ukoll il-Gvern Malti, isostnu li mill-kliem espliċitu tal-GSpG jirriżulta li
l-għan ewlieni tagħha huwa li jiżdied id-dħul fiskali ġġenerat mil-logħob tal-ażżard. B’mod speċifiku, huma jinnotaw li, skont
l-Artikolu 14(5) tal-GSpG, il-konċessjoni tingħata b’mod sistematiku lill-operatur li mingħandu jista’ jinkseb l-aħjar dħul
għall-Gvern Federali. Barra minn hekk, kull estensjoni territorjali jew materjali tal-attività kummerċjali tal-konċessjonarju
tippresupponi l-awtorizzazzjoni mill-Ministru Federali tal-Finanzi, li għandha tingħata biss jekk ma jkunx mistenni tnaqqis
fid-dħul tal-Gvern Federali.
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk l-awtoritajiet nazzjonali, fid-data meta seħħew il-fatti fil-kawża prinċipali,
kellhomx verament l-intenzjoni li jiżguraw livell ta’ protezzjoni partikolarment għoli fir-rigward tal-għanijiet imfittxija
u li, fid-dawl ta’ dan il-livell ta’ protezzjoni mfittex, l-istabbiliment ta’ monopolju setax effettivament jitqies bħala
neċessarju (sentenza Zeturf, iċċitata iktar ’il fuq, punt 47). F’dan il-kuntest, huwa l-Istat Membru li jkollu l-intenzjoni
li jinvoka għan adattat sabiex jilleġittima ostakolu għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi li għandu jipprovdi l-elementi
kollha li jistgħu jippermettu lill-qorti msejħa sabiex tiddeċiedi fuq din il-kwistjoni li tiżgura ruħha li l-miżura msemmija
tissodisfa b’mod xieraq ir-rekwiżiti derivanti mill-prinċipju ta’ proporzjonalità (sentenza Stoß
et.
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 71).
F’dan ir-rigward, waħdu, l-għan ta’ massimizzazzjoni tal-dħul tat-Teżor pubbliku ma jistax jippermetti tali restrizzjoni għal-libertà
li jiġu pprovduti servizzi.
B’mod partikolari, f’dan il-kuntest għandu jitfakkar li leġiżlazzjoni nazzjonali ma tkunx xierqa sabiex tiżgura t-twettiq
tal-għan invokat ħlief jekk hija tkun verament tipprovdi sabiex dan l-għan jintlaħaq b’mod koerenti u sistematiku. Konsegwentement,
hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiżgura, b’mod partikolari, fid-dawl tal-modalitajiet konkreti ta’ applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni
restrittiva kkonċernata, li din tirrispondi realment għar-rieda li jitnaqqsu l-okkażjonijiet ta’ logħob u li jiġu limitati
l-attivitajiet f’dan il-qasam b’mod koerenti u sistematiku (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Stoß
et.
, iċċitata iktar ’il fuq, punti 88, 97 u 98).
Il-qorti tar-rinviju għandha għalhekk tivverifika, partikolarment fid-dawl tal-evoluzzjoni tas-suq tal-logħob tal-ażżard fl-Awstrija,
li l-kontrolli tal-Istat li huma suġġetti għalihom l-attivitajiet tad-detentur tal-monopolju xierqa sabiex jiggarantixxu li
dan ser ikun jista’ effettivament isegwi, b’mod koerenti u sistematiku, l-għanijiet invokati permezz ta’ offerta mkejla b’mod
kwantitattiv u mfassla b’mod kwalitattiv skont l-imsemmija għanijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-3 ta’ Ġunju 2010,
Ladbrokes Betting & Gaming u Ladbrokes International, C-258/08, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 37, u Stoß
et.
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 83).
Barra minn hekk, il-politika kummerċjali segwita mid-detentur tal-monopolju hija ta’ rilevanza ċerta għall-evalwazzjoni ta’
kif dawn l-għanijiet huma segwiti.
Fuq kif tiġi segwita l-politika kummerċjali espansjonista mill-entità li għandha monopolju fir-rigward tal-logħob tal-ażżard
Il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar jekk il-monopolju stabbilit mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali
jistax jitqies xieraq sabiex jiżgura l-kisba tal-għan ta’ prevenzjoni tat-tħajjir għal infiq eċċessiv relatat mal-logħob u
ta’ ġlieda kontra l-vizzju tiegħu minħabba l-politika kummerċjali espansjonista mmexxija mid-detentur tal-monopolju permezz
ta’ attivitajiet ta’ reklamar intensivi.
F’dan ir-rigward, J. Dickinger u F. Ömer, kif ukoll il-Gvern Malti, isostnu li s-sistema Awstrijaka ppermettiet espansjoni
kostanti fil-provvista ta’ logħob tal-ażżard kif ukoll żieda kontinwa fl-infiq tar-reklamar orjentat lejn miri dejjem ġodda
ta’ reklamar, qabel kollox iż-żgħażagħ, partikolarment fil-kuntest tal-pjattaforma tal-logħob fuq l-internet www.win2day.at
mnedija mill-Österreichische Lotterien, fejn id-dħul minnha ssupera b’ħafna lil dak tal-każinòs tradizzjonali kollha flimkien.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li żieda fl-attivitajiet kummerċjali ta’ operatur li ġew konċessi lilu drittijiet
esklussivi fil-qasam tal-logħob tal-ażżard, kif ukoll żieda sinjifikanti fid-dħul li huwa jirċievi minnhom jeħtieġ attenzjoni
partikolari meta jitqies il-karattru koerenti u sistematiku tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni, u għalhekk, l-adegwatezza tagħha
biex jintlaħqu l-għanijiet rikonoxxuti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Jirriżulta fil-fatt minn din il-ġurisprudenza
li l-finanzjament ta’ attivitajiet ta’ utilità pubblika permezz tad-dħul minn logħob tal-ażżard ma għandux ikunu l-għan reali
ta’ politika restrittiva stabbilita f’dan il-qasam, iżda jista’ biss jiġi kkunsidrat bħala konsegwenza benefika inċidentali
(ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-24 ta’ Marzu 1994, Schindler, C-275/92, Ġabra p. I-1039, punti 57 u 60, tal-21 ta’
Settembru 1999, Läärä
et.
, C-124/97, Ġabra p.I-6067, punti 32 u 37, tal-21 ta’ Ottubru 1999, Zenatti C-67/98, Ġabra p. I-7289, punti 35 u 36, kif ukoll
Gambelli
et.
, iċċitata iktar ’il fuq, punti 61 u 62).
Għalhekk, Stat Membru ma jistax jinvoka raġunijiet ta’ ordni pubbliku dwar il-ħtieġa li jitnaqqsu l-opportunitajiet tal-logħob
sa fejn l-awtoritajiet pubbliċi ta’ dan l-Istat iħajru u jinkoraġġixxu lill-konsumaturi sabiex jieħdu sehem fil-logħob tal-ażżard
bil-għan li t-Teżor pubbliku jkun jista’ jagħmel profitt (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Gambelli
et.
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 69).
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li politika ta’ espansjoni kkontrollata tal-attivitajiet tal-logħob tal-ażżard
tista’ tkun koerenti mal-għan li dan jiġi dirett lejn ambjenti kkontrollati billi jattira lil lagħba li jeżerċitaw attivitajiet
ta’ logħob u mħatri klandestini pprojbiti lejn attivitajiet awtorizzati u regolamentati. Fil-fatt, tali politika tista’ tkun
koerenti kemm mal-għan li jikkonsisti fil-prevenzjoni tal-operat ta’ attivitajiet ta’ logħob tal-ażżard bi skopijiet kriminali
jew frawdolenti kif ukoll ma’ dak ta’ prevenzjoni tal-inkoraġġiment għal infiq eċċessiv marbut mal-logħob u tal-ġlieda kontra
l-vizzju tal-logħob, billi tidderiġi lill-konsumaturi lejn l-offerta tad-detentur tal-monopolju pubbliku, offerta li titqies
li hija kemm ħielsa minn elementi kriminali u mfassla sabiex il-konsumaturi jkunu protetti aħjar minn infiq eċċessiv u mill-vizzju
tal-logħob (sentenza Stoß
et.
, iċċitata iktar ’il fuq, punti 101 u 102).
Sabiex jintlaħaq dan l-għan ta’ direzzjoni lejn ambjenti kkontrollati, l-operaturi awtorizzati għandhom joffru alternattiva
affidabbli, iżda fl-istess waqt attraenti, għall-attivitajiet mhux regolamentati, liema ħaġa tista’ fiha nnifisha timplika
l-offerta ta’ firxa estiża ta’ logħob, reklamar ta’ ċertu firxa u l-użu ta’ tekniki ġodda ta’ distribuzzjoni (ara s-sentenzi
ċċitati iktar ’il fuq Placanica
et.
, punt 55, kif ukoll Stoß
et.
, punt 101).
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-kawża li tressqet quddiemha, jekk il-politika kummerċjali
tad-detentur tal-monopolju tistax titqies, kemm fuq il-livell tal-firxa ta’ reklamar li sar kif ukoll tal-ħolqien ta’ logħob
ġdid minnu, li tidħol fil-kuntest ta’ tali politika ta’ espansjoni kkontrollata fis-settur tal-logħob tal-ażżard intiża sabiex
effettivament tidderiġi l-inklinazzjoni għal-logħob lejn ambjenti kkontrollati (ara s-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Ladbrokes
Betting & Gaming u Ladbrokes International, punt 37, kif ukoll Zetruf, punt 69).
Fil-kuntest ta’ din l-evalwazzjoni, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika, b’mod partikolari jekk, minn naħa, l-attivitajiet
kriminali u frawdolenti marbuta mal-logħob u, min-naħa l-oħra, il-vizzju tal-logħob, setgħux, fiż-żmien meta seħħew il-fatti
fil-kawża prinċipali, jikkostitwixxu problema fl-Awstrija u jekk espansjoni tal-attivitajiet awtorizzati u rregolati kinitx
tkun ta’ natura li tirrimedja għal din il-problema (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Ladbrokes Betting & Gaming u Ladbrokes
International, iċċitata iktar ’il fuq, punt 29).
L-għan li l-konsumaturi jiġu protetti mid-dipendenza għal-logħob huwa, fil-prinċipju, diffiċilment kompatibbli ma’ politika
ta’ espansjoni tal-logħob tal-ażżard, ikkaratterizzata b’mod partikolari mill-ħolqien ta’ logħob ġdid u mir-reklamar tiegħu,
peress li tali politika tista’ titqies bħala koerenti biss jekk l-iskala tal-attivitajiet illegali tkun sostanzjali u jekk
il-miżuri adottati jkunu intiżi sabiex jiggwidaw l-inklinazzjoni għal-logħob tal-konsumaturi lejn attivitajiet legali (sentenza
Ladbrokes Betting & Gaming u Ladbrokes International, iċċitata iktar ’il fuq, punt 30).
F’kull każ, ir-reklamar eventwalment implementat mid-detentur ta’ monopolju pubbliku għandu jkun meqjus u strettament limitat
għal dak li huwa neċessarju sabiex b’hekk il-konsumaturi jiġu diretti lejn l-ambjenti tal-logħob ikkontrollati. Min-naħa l-oħra,
tali reklamar ma jistax ikun intiż sabiex jinkoraġġixxi t-tendenza naturali tal-konsumaturi għal-logħob billi jħeġġeġ il-parteċipazzjoni
attiva tagħhom fih, b’mod partikolari billi jibbanalizza l-logħob jew billi jagħtih dehra pożittiva marbuta mal-fatt li d-dħul
miġbur ser jintuża għal attivitajiet ta’ interess ġenerali jew inkella billi jżid is-saħħa ta’ attrazzjoni tal-logħob permezz
ta’ reklamar attraenti li jwiegħed rebħ kbir (sentenza Stoß
et.
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 103).
Huwa partikolarment importanti li ssir distinzjoni bejn l-istrateġiji tal-benefiċjarju ta’ monopolju li għandhom l-uniku għan
li jinformaw lill-klijenti potenzjali dwar l-eżistenza ta’ prodotti u li jservu biex jiġi żgurat aċċess regolari għal-logħob
tal-ażżard billi l-lagħba jiġu diretti lejn ambjenti kkontrollati, u dawk li jistiednu l-parteċipazzjoni attiva fil-logħob
ta’ dan it-tip u li jistimulawh. B’hekk, għandha ssir distinzjoni bejn politika kummerċjali limitata, li tfittex biss li tikseb
jew iżomm is-suq eżistenti għall-benefiċċju tal-organizzazzjoni li tibbenefika minn monopolju, u l-politika kummerċjali espansjonista,
li l-għan tagħha huwa t-tkabbir tas-suq globali tal-attivitajiet tal-logħob.
Fuq il-kompatibbiltà tar-restrizzjonijiet speċifiċi imposti fuq id-detentur tal-monopolju mal-Artikolu 49 KE
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kompatibbiltà mal-Artikolu 49 KE ta’ sensiela ta’ restrizzjonijiet
speċifiċi imposti fuq id-detentur tal-monopolju mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, fir-rigward
tal-forma legali tiegħu, tal-ammont tal-kapital azzjonarju tiegħu, tal-post tal-uffiċċju prinċipali tiegħu u tal-possibbiltà
li jistabbilixxi friegħi fi Stati Membri differenti minn dak fejn dan id-detentur huwa stabbilit.
F’dan ir-rigward, għandu preliminarjament jiġi mfakkar, hekk kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 97 tal-konklużjonijiet
tiegħu, li sa fejn monopolju jikkostitwixxi miżura restrittiva biss, dan għandu jkun intiż sabiex jiżgura livell partikolarment
għoli ta’ protezzjoni tal-konsumaturi, u għandu għalhekk ikun akkumpanjat mill-implementazzjoni ta’ kuntest leġiżlattiv xieraq
sabiex jiżgura li d-detentur ta’ dan il-monopolju jkun effettivament kapaċi jsegwi, b’mod koerenti u sistematiku, l-għan hekk
stabbilit permezz ta’ offerta kwantitattivament imkejla u kwalitattivament imfassla skont l-għanijiet imsemmija u suġġett
għal kontroll strett min-naħa tal-awtoritajiet pubbliċi (sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Stoß
et.
, punt 83, u Zeturf, punt 58).
Għalhekk, l-impożizzjoni ta’ ċerti restrizzjonijiet fuq id-detentur ta’ monopolju dwar il-logħob tal-azzard hija, fil-prinċipju,
mhux biss kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, iżda meħtieġa minn dan tal-aħħar. Huwa meħtieġ ukoll li dawn ir-restrizzjonijiet
ikunu konformi mar-rekwiżiti li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni fir-rigward tal-proporzjonalità tagħhom, b’mod partikolari
li jkunu xierqa sabiex jiżguraw li jintlaħqu l-għanijiet segwiti mill-istabbiliment ta’ sistema ta’ monopolju, u li dawn ma
jmorrux lil hinn minn dak li huwa neċessarju għal dak l-iskop. Għalkemm din il-verifika għandha bħala prinċipju ssir mill-qorti
tar-rinviju, l-indikazzjonijiet li ġejjin jistgħu jkunu utli għaliha f’dan ir-rigward.
–       Fuq il-formola legali u l-ammont tal-kapital azzjonarju tad-detentur tal-monopolju
Mill-punti 1 u 3 tal-Artikolu 14(2) tal-GSpG jirriżulta li d-detentur tal-monopolju tal-operat tal-lotteriji elettroniċi għandu,
min-naħa waħda, ikun kumpannija b’kapital azzjonarju u, min-naħa l-oħra, ikollu kapital azzjonarju nominali jew imħallas ta’
mhux anqas minn EUR 109 miljun.
Skont il-Gvern Awstrijak, il-kundizzjoni relatata mal-forma ġuridika twieġeb għar-rieda li tiġi imposta fuq id-detentur tal-monopolju
struttura ta’ impriża trasparenti sabiex ikun hemm prevenzjoni mill-ħasil tal-flus u mill-frodi. Dan jenfasizza li d-dritt
tal-Unjoni jistabbilixxi l-istess rekwiżit tal-forma ġuridika f’dak li jirrigwarda l-kamp tal-assigurazzjoni. Fir-rigward
tal-ammont tal-kapital azzjonarju, dan il-gvern isostni li huwa proporzjonat mal-ammont ta’ qligħ li d-detentur tal-monopolju
jista’ jdaħħal fil-kuntest tal-logħob differenti li huwa awtorizzat li jipproponi fuq l-internet, peress li dawn jistgħu jinkludu
jackpots ta’ diversi miljuni ta’ Euro.
Min-naħa l-oħra, J. Dickinger u F. Ömer isostnu li l-ammont tal-kapital azzjonarju meħtieġ ta’ EUR 109 miljun huwa sproporzjonat
fid-dawl tal-fatt li l-kapital meħtieġ għal istituzzjoni ta’ kreditu fl-Awstrija huwa biss EUR 5 miljun.
Hekk kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 30 tas-sentenza Engelmann, iċċitata iktar ’il fuq, l-obbligu ta’ forma
legali partikolari għall-operaturi fil-qasam tal-logħob tal-ażżard jista’, taħt l-obbligi li huma suġġetti għalihom ċerti
tipi ta’ kumpanniji, speċjalment f’dak li jirrigwarda l-organizzazzjoni interna tagħhom, iż-żamma tal-kontijiet tagħhom, il-kontrolli
li jistgħu jsirulhom u r-relazzjonijiet ma’ partijiet terzi, ikun ġustifikat mill-għan ta’ prevenzjoni tal-ħasil tal-flus
u l-frodi, li huwa invokat mill-Gvern Awstrijak f’dan il-każ.
Bl-istess mod, il-ħtieġa li jiġi ddepożitat kapital azzjonarju ta’ ċertu daqs tista’ tkun utli biex tiġi żgurata ċerta kapaċità
finanzjarja min-naħa tal-operatur u li jiġi żgurat li huwa jkun kapaċi li jissodisfa l-obbligi li jista’ jkollu fir-rigward
tal-lagħba rebbieħa. Madankollu, għandu jiġi mfakkar li l-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità jeżiġi b’mod partikolari
li r-restrizzjoni imposta ma tmurx lil hinn minn dak li hu meħtieġ biex jintlaħaq l-għan mixtieq. Hija l-qorti tar-rinviju
li għandha tivverifika, fir-rigward tal-possibbilitajiet l-oħra biex jiġi żgurat li l-krediti tal-lagħba rebbieħa jiġu onorati
mill-operatur, il-karattru proporzjonat tar-rekwiżit inkwistjoni.
–       Fuq il-post tas-sede tad-detentur tal-monopolju
Il-punt 1 tal-Artikolu 14(2) tal-GSpG jipprovdi li d-detentur tal-monopolju għall-operat tal-lotteriji għandu jkollu s-sede
tiegħu fit-territorju nazzjonali.
Hekk kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 120 tal-konklużjonijiet tiegħu, dan l-obbligu jikkostitwixxi restrizzjoni diskriminatorja
li tista’ tiġi ġġustifikata biss abbażi ta’ waħda mir-raġunijiet stabbiliti fl-Artikolu 46 KE, jiġifieri l-protezzjoni tal-ordni
pubbliku, tas-sigurtà pubblika jew tas-saħħa pubblika.
Il-gvern Awstrijaku jsostni li l-preżenza tas-sede fit-territorju nazzjonali hija meħtieġa sabiex tippermetti l-kontroll effettiv
tal-logħob online u li l-awtoritajiet Awstrijaċi ma għandhomx l-istess possibbilitajiet ta’ kontroll fir-rigward tal-operaturi
ekonomiċi stabbiliti fi Stati Membri oħra. Dan josserva wkoll li l-preżenza ta’ Kummissarju tal-Istat fl-organi ta’ sorveljanza
tad-detentur tal-monopolju, b’mod konformi mal-Artikolu 19(2) tal-GSpG tippermetti lill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti
li jissorveljaw effettivament id-deċiżjonijiet u l-amministrazzjoni tad-detentur tal-monopolju. B’hekk, dawn l-awtoritajiet
ikunu f’qagħda li jkollhom konoxxenza tad-deċiżjonijiet ta’ dan id-detentur qabel ma jiġu implementati u li jopponuhom jekk
jiksru l-għanijiet tal-politka nazzjonali fil-qasam tal-logħob. Skont dan il-gvern, l-awtoritajiet imsemmija ma jkollhomx
l-istess possibbilitajiet fir-rigward ta’ operatur stabbilit fi Stat Membru ieħor.
Madankollu, hekk kif ġie osservat fil-punt 53 ta’ din is-sentenza, J. Dickinger u F. Ömer kif ukoll il-Gvern Malti, li b’mod
partikolari jibbażaw ruħhom fuq l-Artikolu 14(5) tal-GSpG, argumentaw li l-għan ewlieni tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża
prinċipali huwa dak li jiżdied id-dħul mit-taxxa ġġenerat mil-logħob tal-ażżard. Għalkemm l-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni
tad-dritt nazzjonali tinsab fil-kompetenza tal-qorti tar-rinviju, għandu fi kwalunkwe każ jiġi kkonstatat li sistema għall-allokazzjoni
ta’ konċessjonijiet ibbażata fuq il-kriterju tal-massimizzazzjoni tad-dħul għat-Teżor pubbliku, li sistematikament tiżvantaġġa
lill-operaturi stabbiliti fi Stati Membri barra mir-Repubblika tal-Awstrija minħabba l-fatt li operatur li jkollu s-sede tiegħu
fit-territorju Awstrijaku x’aktarx ikollu jħallas iktar taxxi fl-Awstrija minn operatur li jistabilixxi ruħu fi Stat Membru
ieħor, ma tistax jitqies bħala kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni.
F’dak li jirrigwarda, b’mod iktar speċifiku, l-għan ta’ kontroll u ta’ sorveljanza tad-detentur tal-monopolju u l-argument
ibbażat fuq il-ħtieġa li jiġi żgurat kontroll effettiv tal-operaturi ekonomiċi, b’mod partikolari bil-preżenza ta’ kummissarji
tal-Istat invokat mill-Gvern Awstrijak, għandu jiġi mfakkar li minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li l-kunċett ta’ ordni
pubbliku, min-naħa waħda, jippreżumi theddida reali u suffiċjentement gravi li tolqot interess fundamentali tas-soċjetà u,
min-naħa l-oħra, għandu, bħala ġustifikazzjoni għal deroga minn prinċipju fundamentali tat-Trattat, jiġi interpretat b’mod
restrittiv (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-18 ta’ Mejju 1982, Adoui u Cornuaille, 115/81 u 116/81, Ġabra p. 1665, punt 8,
Calfa, iċċitata iktar ’il fuq, punti 21 u 23; tal-20 ta’ Novembru 2001, Jany
et.
, C-268/99, Ġabra p. I-8615, punt 59, kif ukoll tat-22 ta’ Diċembru 2008, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija, C-161/07, Ġabra p. I-10671,
punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina, l-ewwel nett, jekk l-għanijiet invokati mill-Gvern Awstrijak
jistgħux jaqgħu taħt dan il-kunċett u, it-tieni nett, jekk ikun il-każ, jekk l-obbligu fir-rigward tas-sede inkwistjoni fil-kawża
prinċipali jissodisfax il-kriterji ta’ neċessità u proporzjonalità skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
Il-qorti tar-rinviju għandha, b’mod partikolari, tiddetermina jekk jeżistux mezzi oħra inqas restrittivi biex jiġi żgurat
livell ta’ kontroll tal-attivitajiet tal-operaturi stabbiliti fit-territorju ta’ Stati Membri oħra bara r-Repubblika tal-Awstrija
ekwivalenti dak li jista’ jsir fir-rigward tal-operaturi fejn għandhom is-sede fit-territorju tal-Awstrija.
–       Fuq il-projbizzjoni li jiġu stabbiliti friegħi fi Stati Membri oħra
Skont l-Artikolu 15(1) tal-GSpG, il-konċessjonarju ma għandu l-ebda dritt li jistabbilixxi friegħi barra mit-territorju Awstrijaku.
Skont il-Gvern Awstrijak, din il-projbizzjoni ma tagħmel xejn ħlief li tikkonkretizza l-idea li tgħid li huwa kull Stat Membru
li għandu jirregola l-operat tal-logħob tal-ażżard fit-territorju tiegħu.
Madankollu, il-libertà ta’ kull Stat Membru li jirregola l-operat tal-logħob tal-ażżard fit-territorju tiegħu ma hijiex, minnha
nnifisha, għan leġittimu ta’ interess ġenerali li jista’ jiġġustifika restrizzjoni tal-libertajiet fundamentali ggarantiti
mit-Trattat.
Konsegwentement, għandu jiġi kkonstatat li quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ma ġiet invokata l-ebda ġustifikazzjoni valida għall-projbizzjoni
imposta fuq id-detentur tal-monopolju inkwistjoni fil-kawża prinċipali milli jistabbilixxi friegħi barra mit-territorju Awstrijaku.
Fuq it-teħid inkunsiderazzjoni tal-kontrolli fuq l-operaturi tal-logħob tal-ażżard imwettqa fi Stati Membri oħra
Fil-kuntest tal-kawża prinċipali, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-kontrolli fuq l-operaturi tal-logħob tal-ażżard imwettqa
fi Stati Membri oħra humiex rilevanti għall-evalwazzjoni tal-proporzjonalità tal-għażla tal-leġiżlatur nazzjonali li joħloq
monopolju f’dak li jrrigwarda l-logħob tal-każinò fuq l-internet.
Mill-formulazzjoni tat-tielet domanda jirriżulta li l-qorti tar-rinviju tidher li titlaq mill-premessa li, min-naħa waħda,
l-interessi regolatorji invokati mill-Istat Membru ospitanti, jiġifieri r-Repubblika tal-Awstrija, biex jiġġustifika r-restrizzjoni
għal-libertà li jiġu pprovduti s-servizzi inkwistjoni fil-kawża prinċipali, diġà ttieħdu inkunsiderazzjoni biżżejjed fl-Istat
Membru ta’ stabbiliment, f’dan il-każ ir-Repubblika ta’ Malta, u min-naħa l-oħra, fl-intensità tagħhom, id-dispożizzjonijiet
fis-seħħ f’dan l-Istat imorru anki lil hinn minn dawk applikabbli fl-Istat Membru ospitanti.
F’dan il-kuntest, il-Gvern Malti sostna li l-Istat Malti kien l-ewwel li żviluppa sistema regolatorja maħsuba b’mod speċifiku
biex tikkontrolla u tissorvelja l-logħob tal-ażżard fuq l-internet li, filwaqt li hija bbażata fuq l-istess prinċipji u għanijiet
bħal dawk li jikkaratterizzaw il-leġiżlazzjoni dwar il-kanali tradizzjonali ta’ kummerċjalizzazzjoni ta’ dawn is-servizzi,
ġiet imfassla bil-għan li twieġeb għar-riskji inerenti marbuta ma’ dawn is-sistemi ta’ operat moderni. B’mod partikolari,
il-kontrolli stabbiliti fit-territorju Malti jmorru lil hinn mill-eżami superfiċjali stabbilit fit-territorju ta’ Ġibiltà
fil-kawża li wasslet għas-sentenza Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International, iċċitata iktar ’il fuq.
Barra minn hekk, J. Dickinger u F. Ömer, kif ukoll il-Gvern Malti, isostnu li l-logħob tal-ażżard ikkummerċjalizzat permezz
tal-internet jista’ jiġi kkontrollat b’mod iktar effettiv minn dak ikkumerċjalizzat permezz ta’ kanali tradizzjonali minħabba
t-traċċabbilità tat-tranżazzjonijiet kollha mwettqa b’mod informatiku, liema ħaġa tippermetti b’mod partikolari li jiġu skoperti
faċilment operazzjonijiet problematiċi jew suspettużi. Barra minn hekk, minħabba l-ħtieġa għall-konsumaturi li jkollhom kont
bankarju għall-ħlas tar-rebħ, huwa possibbli li tiġi żgurata trasparenza ikbar meta mqabbla mal-kanali tal-logħob tradizzjonali.
L-operaturi Maltin tal-grupp bet-at-home.com kienu suġġetti għal kontrolli stretti ta’ aċċess li jinvolvu eżami tal-kwalitajiet
professjonali u tal-integrità tagħhom. Dawn l-operaturi għadhom suġġetti għall-kontroll u għas-sorveljenza kontinwa tal-awtoritajiet
kompetenti Maltin biex jirregolaw lil dan is-settur, b’mod partikolari l-Lotteries and Gaming Authority. Din tal-aħħar dejjem
implementat sistemi regolatorji avvanzati u b’saħħithom, li jinkludu kontrolli fuq il-persuni involuti, kif ukoll fuq is-sistemi
u l-proċessi użati mill-operatur.
J. Dickinger u F. Ömer, kif ukoll il-Gvern Malti, jinvokaw il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja li tgħid li
ma huwiex konformi mal-libertà li jiġu pprovduti servizzi li fornitur jiġi ssuġġettat għal restrizzjonijiet għall-fini li
jiġu mħarsa interessi ġenerali sa fejn dawn l-interessi huma diġà mħarsa mir-regoli li l-fornitur huwa suġġett għalihom fl-Istat
Membru fejn huwa stabbilit (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas-17 ta’ Diċembru 1981, Webb, 279/80, Ġabra p. 3305, punt 17,
tat-23 ta’ Novembru 1999, Arblade
et.
, C-369/96 u C-376/96, Ġabra p. I-8453, punti 34 u 35, kif ukoll tat-22 ta’ Jannar 2002, Canal Satélite Digital, C-390/99,
Ġabra p. I-607, punt 38).
Konsegwentement, dawn josservaw li, peress li l-kwalitajiet u l-integrità professjonali tas-sussidjarji Maltin huma diġà ggarantiti
mill-kontrolli li huma applikati fuqhom f’Malta, huwa bi ksur tal-Artikolu 49 KE li l-awtoritajiet Awstrijaċi jeskluduhom
mis-suq Awstrijaku minħabba l-allegat tiftix tal-għan ta’ protezzjoni tal-lagħba mill-frodi mwettqa minn operaturi tal-logħob
tal-ażżard.
F’dan ir-rigward, għandu qabel kollox jitfakkar li l-ebda obbligu ta’ rikonoxximent reċiproku tal-awtorizzazzjonijiet maħruġa
mid-diversi Stati Membri ma jista’ jeżisti fid-dawl tal-istat attwali tad-dritt tal-Unjoni (sentenza Stoß
et.
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 112). Fil-fatt, fid-dawl tan-nuqqas ta’ armonizzazzjoni fil-livell tal-Unioni tal-leġiżlazzjoni
tas-settur tal-logħob tal-ażżard u tad-diverġenzi sinjifikattivi bejn l-għanijiet segwiti kif ukoll il-livelli ta’ protezzjoni
mfittxija mil-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri differenti, is-sempliċi fatt li operatur jipproponi legalment servizzi fi
Stat Membru, fejn ikun stabbilit u fejn fil-prinċipju jkun diġà suġġett għal kundizzjonijiet legali u għal kontrolli min-naħa
tal-awtoritajiet kompetenti ta’ dan l-Istat tal-aħħar, ma jistax jitqies bħala garanzija suffiċjenti ta’ protezzjoni tal-konsumaturi
nazzjonali kontra r-riskji ta’ frodi u ta’ kriminalità, fid-dawl tad-diffikultajiet li jistgħu jsibu, f’tali kuntest, l-awtoritajiet
tal-Istat Membru ta’ stabbiliment fir-rigward tal-evalwazzjoni tal-kwalitajiet u tal-onestà professjonali tal-operaturi (ara
s-sentenza ċcitata iktar ’il fuq Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International, punt 69).
Barra minn hekk, hekk kif tfakkar fil-punt 46 ta’ din is-sentenza, is-sempliċi fatt li Stat Membru għażel sistema ta’ protezzjoni
differenti minn dik adottata minn Stat Membru ma jista jkollu ebda effett fuq l-evalwazzjoni tal-ħtieġa u tal-proporzjonalità
tad-dispożizzjonijiet adottati f’dan il-qasam, li għandhom jiġu evalwati biss fir-rigward tal-għanijiet segwiti mill-awtoritajiet
kompetenti tal-Istat Membru kkonċernat u tal-livell ta’ protezzjoni li dawn jixtiequ jiżguraw.
Fil-fatt, l-Istati Membri differenti mhux neċċessarjament għandhom l-istess mezzi tekniċi biex jikkontrollaw il-logħob tal-ażżard
online li ma jagħmlux bilfors l-istess għażla f’dan ir-rigward. Għalkemm il-Gvern Malti stess sostna li r-Repubblika ta’ Malta
hija l-ewwel Stat Membru li żviluppa sistema regolatorja maħsuba b’mod speċifiku sabiex tikkontrolla u tissorvelja l-logħob
tal-ażżard fuq l-internet, il-fatt li livell partikolari ta’ protezzjoni tal-konsumaturi kontra frodi minn operatur fi Stat
Membru partikolari jista’ jinkiseb bl-applikazzjoni ta’ tekniki sofistikati ta’ kontroll u ta’ sorveljanza ma jippermettix
li jiġi konkluż li l-istess livell ta’ protezzjoni jista’ jinkiseb minn Stati Membri oħra li ma għandhomx dawn il-mezzi tekniċi
jew li ma għamlux l-istess għażliet. Stat Membru jista’, barra minn hekk, ikun jixtieq li leġittimament jissorvelja attività
ekonomika li sseħħ fit-territorju tiegħu, liema ħaġa tkun impossibbli għalih jekk ikollu jibbaża ruħu fuq kontrolli mwettqa
mill-awtoritajiet ta’ Stat Membru ieħor permezz ta’ sistemi regolatorji li ma jikkontrollax huwa nnifsu.
Konsegwentement, il-ġurisprudenza invokata minn J. Dickinger u F. Ömer, kif ukoll mill-Gvern Malti, li tgħid li ma huwiex
konformi mal-Artikolu 49 KE li fornitur jiġi suġġett għal restrizzjonijiet sabiex jiġu salvagwardjati interessi ġenerali safejn
dawn l-interessi huma diġà salvagwardjati fl-Istat Membru ta’ stabbiliment ma hijiex, fl-istat attwali tal-iżvilupp tad-dritt
tal-Unjoni, applikabbli f’qasam bħalma huwa dak tal-logħob tal-ażżard, li ma huwiex armonizzat fuq livell tal-Unjoni u li
fih l-Istati Membri jgawdu minn marġni ta’ diskrezzjoni wiesgħa f’dak li jirrigwarda l-għanijiet li huma bi ħsiebhom isegwu
u l-livell ta’ protezzjoni li jridu jilħqu.
Għalhekk, ir-risposta għall-ewwel u t-tielet domanda għandha tkun li:
L-Artikolu 49 KE għandu jiġi interpretat fis-sens li:
a)      Stat Membru li jfittex li jiżgura livell ta’ protezzjoni partikolarment għoli tal-konsumaturi fis-settur tal-logħob tal-ażżard
jista’ jkun intitolat li jikkunsidra li huwa biss l-għoti ta’ monopolju favur organu uniku suġġett għal kontroll strett min-naħa
tal-awtoritajiet pubbliċi li jista’ jippermettilu jikkontrolla l-kriminalità marbuta ma’ dan is-settur u jfittex l-għan ta’
prevenzjoni tal-inkoraġġiment għal infiq eċċessiv marbut mal-logħob u mal-ġlieda kontra l-vizzju tal-logħob b’mod suffiċjentement
effettiv;
b)      biex tkun konsistenti mal-għan tal-ġlieda kontra l-kriminalità kif ukoll biex jitnaqqsu l-opportunitajiet għal-logħob, leġiżlazzjoni
nazzjonali li tistabbilixxi monopolju fir-rigward tal-logħob tal-ażżard li tippermetti lid-detentur tal-monopolju jimplementa
politika ta’ espansjoni għandha:
–        tkun ibbażata fuq il-konstatazzjoni li tgħid li l-attivitajiet kriminali u frawdolenti relatati mal-logħob u mal-vizzju tal-logħob
jikkostitwixxu problema fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat li fih, espansjoni tal-attivitajiet awtorizzati u rregolati,
tkun ta’ natura li tindirizza, u
–        tippermetti biss l-implementazzjoni ta’ reklamar bil-qies u strettament limitat għal dak li huwa meħtieġ sabiex il-konsumaturi
jiġu diretti lejn networks tal-logħob ikkontrollati;
ċ)      il-fatt li Stat Membru jkun għażel sistema ta’ protezzjoni differenti minn dik adottata minn Stat Membru ieħor ma jistax jaffettwa
l-evalwazzjoni tal-ħtieġa u tal-proporzjonalità tad-dispożizzjonijiet adottati fir-rigward, li għandhom jiġu evalwati biss
fid-dawl tal-għanijiet segwiti mill-awtoritajiet kompetenti tal-Istat Membru kkonċernat u tal-livell ta’ protezzjoni li huma
maħsuba jiżguraw.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi li:
1)
Id-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari l-Artikolu 49 KE, jipprekludi li jiġi ssanzjonat kriminalment il-ksur ta’ monopolju
għall-operat tal-logħob tal-ażżard, bħall-monopolju għall-operat tal-logħob ta’ każinò kkummerċjalizzat fuq l-internet skont
il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jekk tali leġiżlazzjoni ma tkunx konformi mad-dispożizzjonijiet
ta’ din il-liġi.
2)
L-Artikolu 49 KE għandu jiġi interpretat fis-sens li japplika għas-servizzi tal-logħob tal-ażżard ikkummerċjalizzati bl-internet
fit-territorju ta’ Stat Membru ospitanti minn operatur stabbilit fi Stat Membru ieħor minkejja l-fatt li dan l-operatur:
−

stabilixxa fl-Istat Membru ospitanti ċerta infrastruttura bħal server, u
−

jinqeda b’servizzi ta’ appoġġ minn fornitur stabbilit fl-Istat Membru ospitanti biex jipprovdi s-servizzi tiegħu lil konsumaturi
li wkoll huma stabbiliti f’dan l-Istat Membru.
3)
L-Artikolu 49 KE għandu jiġi interpretat fis-sens li:
a)      Stat Membru li jfittex li jiżgura livell ta’ protezzjoni partikolarment għoli tal-konsumaturi fis-settur tal-logħob tal-ażżard
jista’ jkun intitolat li jikkunsidra li huwa biss l-għoti ta’ monopolju favur organu uniku suġġett għal kontroll strett min-naħa
tal-awtoritajiet pubbliċi li jista’ jippermettilu jikkontrolla l-kriminalità marbuta ma’ dan is-settur u jfittex l-għan ta’
prevenzjoni tal-inkoraġġiment għal infiq eċċessiv marbut mal-logħob u mal-ġlieda kontra l-vizzju tal-logħob b’mod suffiċjentement
effettiv;
b)      biex tkun konsistenti mal-għan tal-ġlieda kontra l-kriminalità kif ukoll biex jitnaqqsu l-opportunitajiet għal-logħob, leġiżlazzjoni
nazzjonali li tistabbilixxi monopolju fir-rigward tal-logħob tal ażżard li tippermetti lid-detentur tal-monopolju jimplementa
politika ta’ espansjoni għandha:
–
tkun ibbażata fuq il-konstatazzjoni li tgħid li l-attivitajiet kriminali u frawdolenti relatati mal-logħob u mal-vizzju tal-logħob
jikkostitwixxu problema fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat li fih, espansjoni tal-attivitajiet awtorizzati u rregolati,
tkun ta’ natura li tindirizza, u
–
tippermetti biss l-implementazzjoni ta’ reklamar bil-qies u strettament limitat għal dak li huwa meħtieġ sabiex il-konsumaturi
jiġu diretti lejn networks tal-logħob ikkontrollati;
ċ)      il-fatt li Stat Membru jkun għażel sistema ta’ protezzjoni differenti minn dik adottata minn Stat Membru ieħor ma jistax jaffettwa
l-evalwazzjoni tal-ħtieġa u tal-proporzjonalità tad-dispożizzjonijiet adottati fir-rigward, li għandhom jiġu evalwati biss
fid-dawl tal għanijiet segwiti mill-awtoritajiet kompetenti tal-Istat Membru kkonċernat u tal-livell ta’ protezzjoni li huma
maħsuba jiżguraw.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.