CELEX: 62013CJ0221
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Politika soċjali
Direttiva 97/81/KE
Ftehim qafas bejn CES, UNICE u CEEP fuq ix-xogħol part-time
Trasformazzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol part-time f’kuntratt full-time mingħajr il-kunsens tal-ħaddiem

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Ftehim Qafas dwar xogħol part-time, konkluż fis-6 ta’ Ġunju 1997 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim Qafas”), li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 97/81/KE, tal-15 ta’ Diċembru 1997, li tikkonċerna il-Ftehim Qafas dwar ix-xogħol part-time konkluż mill-UNICE, miċ-CEEP u mill-ETUC (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 267).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn T. Mascellani u l-Ministero della Giustizia (Ministeru tal-Ġustizzja) dwar deċiżjoni li tordna l-bdil tal-kuntratt ta’ xogħol part-time tagħha f’kuntratt full-time.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
L-Artikolu 1 tad-Direttiva 97/81 jispeċifika li l-iskop ta’ din id-direttiva huwa li timplementa l-Ftehim Qafas bejn l-organizzazzjonijiet interprofessjonali inġenerali, jiġifieri l-Unjoni tal-Konfederazzjonijiet Industrijali u ta’ min Iħaddem Ewropea (UNICE), Iċ-Ċentru Ewropew tal-Intrapriżi Pubbliċi (ĊEEP) u Il-Konfederazzjoni Ewropea tat-Trade Unions (CES), kif ipprovdut fl-Anness ta’ din id-direttiva.
Skont it-tieni paragrafu tal-preambolu tal-Ftehim Qafas:
“Waqt li jirrikonoxxu d-diversità tas-sitwazzjonjiet fl-Istati Membri u waqt li jagħrfu li x-xogħol part-time huwa karatteristika ta’ l-impjieg f’ċerti setturi u attivitajiet, dan il-ftehim jistabbilixxi l-prinċipji ġenerali u l-ħtiġiet minimi li għandhom x’jaqsmu max-xogħol part-time. Turi d-disposizzjoni ta’ l-imsieħba soċjali li jistabbilixxu qafas ġenerali għall-eliminazzjoni tad-diskriminazzjoni kontra ħaddiema part-time u li jgħinu l-iżvilupp ta’ l-opportunitajiet għal xogħol part-time fuq bażi aċċettabbli għal min iħaddem u għall-ħaddiema.”
Il-Klawżola 1 ta’ dan il-ftehim tipprovdi:
“L-iskop ta’ dan il-Ftehim Qafas hu:
a)
li jipprovdi għat-tneħħija tad-diskriminazzjoni kontra ħaddiema part-time u li jtejjeb il-kwalità ta’ xogħol part-time;
b)
li jiffaċilita l-iżvilupp ta’ xogħol part-time fuq bażi volontarja u li jikkontribwixxi għall-organizzazzjoni flessibbli ta’ ħin ta’ xogħol b’tali mod li jieħu inkonsiderazzjoni il-bżonnijiet ta’ min iħaddem u tal-ħaddiema.”
Il-Klawżola 3 tal-Ftehim Qafas tipprovdi:
“Għall-iskop ta’ dan il-ftehim:
[…]
2)
Il-kliem ‘ħaddiem full-time ta’ l-istess tip’ ifisser ħaddiem full-time fl-istess stabbiliment li għandu l-istess tip ta’ kuntratt ta’ impjieg jew relazzjoni, li hu mqabbad biex jaħdem fl-istess xogħol/okkupazzjoni simili, b’kont meħud tal-konsiderazzjonijiet l-oħra li jistgħu jinkludu l-anzjanità u l-kwalifikazzjoni/ kapaċità.
Meta m’hemmx ħaddiem full-time ta’ l-istess tip fl-istess stabbiliment, il-paragun għandu jsir b’referenza għall-ftehim kollettiv, jew meta ma hemmx ftehim kollettiv applikabbli, skond il-liġi nazzjonali, ftehim kollettiv u prattika.”
Il-Klawżola 4 tal-imsemmi Ftehim Qafas, intitolata “Il-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni”, tipprovdi:
“Fejn għandhom x’jaqsmu il-kondizzjonijiet tax-xogħol, ħaddiema part-time m’għandhomx jiġu ttrattati b’manjiera inqas favorevoli minn ħaddiema full-time ta’ l-istess tip biss minħabba li huma jaħdmu part-time kemm-il darba dan it-trattament differenti mhuwiex oġġettivament ġustifikat.”
Skont il-Klawżola 5(2) tal-Ftehim Qafas:
“Ir-rifjut ta’ ħaddiem li jiġi trasferit minn xogħol full-time għal part-time jew viċe versa m’għandux b’daqshekk jikkostitwixxi raġuni valida għat-terminazzjoni ta’ impjieg, mingħajr preġudizzju għat-terminazzjoni skond il-liġi nazzjonali, il-ftehim kollettiv u l-prattika, għal raġunijiet oħra li jistgħu jiġu ikkawżati minn ħtiġiet operazzjonali ta’ l-istabbiliment ikkonċernat.”
Id-dritt Taljan
L-Artikolu 16 tal-Liġi Nru 183, dwar id-delegi lill-Gvern fil-qasam ta’ xogħlijiet diffiċli u tqal, ta’ organizzazzjoni mill-ġdid ta’ organi, ta’ leave, disponibbiltajiet u assenzi awtorizzati, ta’ miżuri ta’ protezzjoni soċjali, ta’ servizzi għall-impjieg, miżuri biex jinkoraġġixxu l-impjieg, it-tagħlim u l-impjieg tan-nisa, miżuri kontra x-xogħol mhux iddikjarat u dispożizzjonijiet ta’ impjieg fis-settur pubbliku u ta’ kunflitti tax-xogħol (Legge n. 183 — Deleghe al Governo in materia di lavori usuranti, di riorganizzazione di enti, di congedi, aspettative e permessi, di ammortizzatori sociali, di servizi per l’impiego, dì incentivi all’occupazione, di apprendistato, di occupazione femminile, nonché misure contro il lavoro sommerso e disposizioni in tema di lavoro pubblico e di controversie di lavoro) tal-4 ta’ Novembru 2010, (suppliment normali fil-GURI Nru 262, tad-9 ta’ Novembru 2010, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 183/2010”) jipprovdi li, fl-istadju tal-ewwel applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet introdotti bl-Artikolu 73 tad-Digriet Liġi Nru 112, tal-25 ta’ Ġunju 2008 (suppliment normali fil-GURI Nru 147, tal-25 ta’ Ġunju 2008), l-amministrazzjonijiet pubbliċi msemmija fl-Artikolu 1(2) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 165 tat-30 ta’ Marzu 2001, sussegwentement emendat, għandhom il-fakultà, f’terminu ta’ 180 jum li jibdew jiddekorru mid-dħul fis-seħħ tal-Liġi Nru 183/2010, b’osservanza tal-prinċipji ta’ korrezzjoni u ta’
bona fide
, li jevalwaw mill-ġdid id-deċiżjonijiet ta’ għoti ta’ trasformazzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol full-time f’kuntratt part-time diġà adottati qabel id-dħul fis-seħħ tal-imsemmi Digriet Liġi Nru 112 tal-2008, ikkonvertit, b’emendi, bil-Liġi Nru 133 tas-6 ta’ Awwissu 2008 (suppliment normali fil-GURI Nru 195, tal-21 ta’ Awwissu 2008).
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali hija impjegata fil-Ministero della Giustizia, fid-dipartiment tal-qorti tar-rinviju li fih teżerċita l-funzjonijiet tagħha b’mod part-time. Mit-28 ta’ Awwissu 2000, hija taħdem nofs il-ħin, maqsum fuq tliet ijiem tal-ġimgħa.
Wara d-dħul fis-seħħ tal-Liġi Nru 183/2010, il-Ministero della Giustizia, bid-Deċiżjoni Nru 20384, tat-8 ta’ Frar 2011, ipproċeda b’eżami mill-ġdid tal-iskema part-time mogħtija lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali u, skont l-Artikolu 16 ta’ din il-liġi, unilateralment temm din l-iskema billi impona skema full-time b’xogħol maqsum fuq sitt ijiem mill-1 ta’ April 2011.
Fis-16 ta’ Marzu 2011, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali informat lill-Ministero della Giustizia li hija kienet topponi l-bdil tal-iskema ta’ xogħol part-time fi skema full-time. Id-direttur amministrattiv tat-Tribunale ordinario di Trento (qorti ta’ Trento), bid-Deċiżjoni Nru 1882, tal-21 ta’ Marzu 2011, ordna lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali biex issegwi din l-iskema l-ġdida.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali adixxiet lill-qorti tar-rinviju sabiex tikseb l-annullament tal-imsemmija deċiżjonijiet tal-Ministero della Giustizia u tad-direttur amministrattiv. Hija tindika li, permezz tal-iskema ta’ xogħol part-time, hija setgħet tiddedika l-ħin liberu tagħha għall-familja tagħha u għat-tagħlim professjonali tagħha. Hija tqis li d-Direttiva 97/81 tistabbilixxi prinċipju li abbażi tiegħu l-ħaddiem ma jistax ikollu xogħlu mibdul minn part-time għal full-time kontra r-rieda tiegħu u li, konsegwentement, l-Artikolu 16 tal-Liġi Nru 183/2010 jikser din id-direttiva.
Il-Ministero della Giustizia jsostni, min-naħa tiegħu, li l-Artikolu 16 tal-Liġi Nru 183/2010, ma jiksirx id-Direttiva 97/81.
Il-qorti tar-rinviju hija tal-fehma, bħar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, li l-imsemmi Artikolu 16, billi jippermetti lill-persuna li timpjega li tbiddel kuntratt ta’ xogħol part-time f’kuntratt ta’ xogħol full-time kontra r-rieda tal-ħaddiem, jikser id-Direttiva 97/81 sa fejn dan l-artikolu huwa diskriminatorju fir-rigward tal-ħaddiem part-time li, b’differenza mill-ħaddiema full-time, huma suġġetti għas-setgħa tal-persuna li timpjega pubblika li temenda unilateralment it-tul ta’ xogħolhom. Skont din il-qorti, tali miżura ma tikkontribwix għall-iżvilupp ta’ possibbiltajiet ta’ xogħol part-time kemm għall-persuni li jimpjegaw kif ukoll għall-ħaddiema. Barra minn hekk, hija tqis li din l-istess miżura nazzjonali tikser il-Klawżola 5(2) tal-Ftehim Qafas li teżiġi, fil-fehma tagħha, fid-dawl tal-projbizzjoni ta’ tkeċċija li hija tistabbilixxi, il-kunsens tal-ħaddiem jekk tali bdil tal-kuntratt ta’ xogħol ikun ippjanat mill-persuna li timpjega.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunale ordinario di Trento ddeċieda li jissospendi l-proċeduri quddiemu u li jagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)
Il-Klawżola 5(2) tal-ftehim[-qafas] implementat mid-Direttiva 97/81[…] għandha tiġi interpretata fis-sens li l-leġiżlazzjonijiet nazzjonali tal-Istati Membri ma jitħallewx jipprevedu l-possibbiltà għall-persuna li timpjega li tordna t-tibdil tal-kuntratt ta’ xogħol part-time għal kuntratt full-time, anki kontra r-rieda tal-ħaddiem?
2)
L-istess direttiva tipprekludi li dispożizzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 16 tal-liġi Nru 183[/2010] tipprevedi l-possibbiltà għall-persuna li timpjega li tordna t-tibdil tal-kuntratt ta’ xogħol part-time għal kuntratt full-time, anki kontra r-rieda tal-ħaddiem?”
Fuq id-domandi preliminari
Billi l-qorti tar-rinviju tirreferi, fit-tieni domanda tagħha, għad-Direttiva 97/81, għandu qabel kollox jiġi rrilevat li skont l-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, din tal-aħħar hija intiża biex timplementa l-Ftehim Qafas. F’din il-kawża, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li din il-qorti tistaqsi jekk il-bdil ta’ kuntratt ta’ xogħol part-time f’kuntratt ta’ xogħol full-time skont l-Artikolu 16 tal-Liġi Nru 183/2010, mingħajr il-kunsens ta’ T. Mascellani, jiksirx id-dispożizzjonijiet tal-Ftehim Qafas.
Għalhekk, għandu jiġi kkunsidrat li, permezz tad-domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk il-Ftehim Qafas, b’mod partikolari l-Klawżola 5(2) tiegħu, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li abbażi tagħha l-persuna li timpjega tista’ tordna l-bdil ta’ kuntratt ta’ xogħol part-time f’kuntratt ta’ xogħol full-time mingħajr il-kunsens tal-ħaddiem ikkonċernat.
Għandu jitfakkar li d-Direttiva 97/81 u l-Ftehim Qafas huma intiżi, minn naħa, biex jippromwovu x-xogħol part-time u, min-naħa l-oħra, biex jeliminaw id-diskriminazzjonijiet bejn il-ħaddiema part-time u l-ħaddiema full-time (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Bruno
et
, C‑395/08 u C‑396/08,
EU:C:2010:329
, punti 24 u 77, kif ukoll Michaeler
et
, C‑55/07 u C‑56/07,
EU:C:2008:248
, punt 21).
Il-premessa 5 tad-Direttiva 97/81 tistabbilixxi li “Billi l-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew ta’ Essen enfasizzaw il-bżonn li jittieħdu miżuri biex jippromwovu l-impjieg u l-opportunitajiet ugwali għan-nisa u l-irġiel, u talbu li jittieħdu miżuri bl-iskop li fit-tkabbir tiżdied l-intensità ta’ l-impjiegi, b’mod partikolari permezz ta’ organizzazzjoni ta’ xogħol iktar flessibbli b’tali mod li tissodisfa kemm ix-xewqat tal-ħaddiema kif ukoll il-bżonnijiet tal-kompetizzjoni”. Barra minn hekk, mill-premessa 11 ta’ din id-direttiva u mit-tieni paragrafu tal-preambolu tal-Ftehim Qafas jirriżulta li dan tal-aħħar jixhed ir-rieda tal-imsieħba soċjali li jikkontribwixxu fl-iżvilupp tal-possibbiltajiet ta’ xogħol part-time fuq bażi aċċettabbli għall-persuni li jimpjegaw u għall-ħaddiema.
F’din il-perspettiva, il-premessa 14 tad-Direttiva 97/81 tistabbilixxi li l-Ftehim Qafas jorbot lill-Istati Membri fir-rigward tar-riżultat li għandu jintlaħaq, iżda jħalli l-kompetenza dwar il-forma u l-mezzi f’idejn l-istanzi nazzjonali. Mit-tieni paragrafu tal-preambolu tal-Ftehim Qafas jirriżulta wkoll li dan tal-aħħar jistabbilixxi l-prinċipji ġenerali u l-obbligi minimi marbuta max-xogħol part-time. Skont il-premessa 6 tal-Ftehim Qafas, dan il-ftehim jirreferi lura lill-Istati Membri u lill-imsieħba soċjali biex jiddefinixxu l-modalitajiet ta’ applikazzjoni ta’ dawn il-prinċipji ġenerali, obbligi minimi u dispożizzjonijiet, sabiex tittieħed inkunsiderazzjoni s-sitwazzjoni f’kull Stat Membru.
Fost l-imsemmija obbligi minimi hemm dak stabbilit fil-Klawżola 5(2) tal-Ftehim Qafas, li jipprovdi li “[i]r-rifjut ta’ ħaddiem li jiġi trasferit minn xogħol full-time għal part-time jew viċe versa m’għandux b’daqshekk jikkostitwixxi raġuni valida għat-terminazzjoni ta’ impjieg, mingħajr preġudizzju għat-terminazzjoni […] għal raġunijiet oħra li jistgħu jiġu ikkawżati minn ħtiġiet operazzjonali ta’ l-istabbiliment ikkonċernat”.
Minn din il-klawżola jirriżulta li dan tal-aħħar ma jimponix fuq l-Istati Membri l-ħtieġa li jadottaw leġiżlazzjoni li tissuġġetta għall-kunsens tal-ħaddiem il-bdil tal-kuntratt tiegħu ta’ xogħol part-time f’kuntratt ta’ xogħol part-time. Fil-fatt, l-imsemmija dispożizzjoni hija intiża biss li teskludi li r-rifjut ta’ ħaddiem, fir-rigward ta’ tali bdil tal-kuntratt ta’ xogħol tiegħu, tkun l-uniku raġuni għat-tkeċċija tiegħu, fl-assenza ta’ raġunijiet oġġettivi oħra.
Minn dan isegwi li l-Klawżola 5(2) tal-Ftehim Qafas ma tipprekludix leġiżlazzjoni li tippermetti lill-persuna li timpjega milli tordna, għal tali raġunijiet, il-bdil ta’ kuntratt ta’ xogħol part-time f’kuntratt ta’ xogħol full-time mingħajr il-kunsens tal-ħaddiem ikkonċernat.
Barra minn hekk, tali leġiżlazzjoni għandha tkun konformi mal-għan tal-Ftehim Qafas, li jikkonsisti b’mod partikolari, kif stabbilit fil-Klawżola 1(b) ta’ dan tal-aħħar, biex jikkontribwixxi għall-organizzazzjoni flessibbli ta’ ħin ta’ xogħol b’tali mod li jieħu inkunsiderazzjoni l-bżonnijiet tal-persuni li jimpjegaw u tal-ħaddiema.
Għalkemm il-qorti tar-rinviju tqis li l-possibbiltà ta’ bdil ta’ kuntratt ta’ xogħol part-time f’kuntratt ta’ xogħol full-time mingħajr il-kunsens tal-ħaddiem huwa diskriminatorju, għandu jitfakkar li, skont l-għan li jiġu eliminati d-diskriminazzjonijiet bejn ħaddiema part-time u ħaddiema full-time mfittex mill-Ftehim Qafas, il-Klawżola 4 ta’ dan tal-aħħar, fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta’ impjieg, jipprekludi li ħaddiema part-time jiġu ttrattati b’mod inqas favorevoli mill-ħaddiema full-time paragunabbli sempliċement għaliex huma jaħdmu part-time, sakemm trattament differenti jkun iġġustifikat minn raġunijiet oġġettivi (sentenza Bruno
et
,
EU:C:2010:329
, punt 25).
F’din il-kawża, għandu jiġi kkonstatat, hekk kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 51 tal-konklużjonijiet tiegħu, li sitwazzjoni li fiha kuntratt ta’ xogħol part-time jinbidel f’kuntratt ta’ xogħol full-time mingħajr il-kunsens tal-ħaddiem ikkonċernat u sitwazzjoni li fiha ħaddiem ikollu l-kuntratt ta’ xogħol full-time mibdul f’kuntratt ta’ xogħol part-time kontra r-rieda tiegħu, ma jistgħux jitqiesu bħala sitwazzjonijiet paragunabbli, għaliex it-tnaqqis ta’ ħin ta’ xogħol ma jwassalx għall-istess konsegwenzi bħaż-żieda tal-ħin ta’ xogħol, b’mod partikolari, fuq il-pjan ta’ remunerazzjoni tal-ħaddiem, li tikkostitwixxi l-korrispettiv tax-xogħol.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għad-domandi magħmula għandha tkun li l-Ftehim Qafas, b’mod partikolari l-Klawżola 5(2) tiegħu, għandha tiġi interpretata fis-sens li ma tipprekludix, f’sitwazzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, leġiżlazzjoni nazzjonali, li abbażi tagħha l-persuna li timpjega tista’ tordna l-bdil ta’ kuntratt ta’ xogħol part-time f’kuntratt ta’ xogħol full-time mingħajr il-kunsens tal-ħaddiem ikkonċernat.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

Il-Ftehim Qafas dwar xogħol part-time, konkluż fis-6 ta’ Ġunju 1997, li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 97/81/KE, tal-15 ta’ Diċembru 1997, li tikkonċerna il-Ftehim Qafas dwar ix-xogħol part-time konkluż mill-UNICE, miċ-CEEP u mill-ETUC, b’mod partikolari l-Klawżola 5(2) tiegħu, għandha tiġi interpretata fis-sens li ma tipprekludix, f’sitwazzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, leġiżlazzjoni nazzjonali, li abbażi tagħha l-persuna li timpjega tista’ tordna l-bdil ta’ kuntratt ta’ xogħol part-time f’kuntratt ta’ xogħol full-time mingħajr il-kunsens tal-ħaddiem ikkonċernat.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.