CELEX: 62010CJ0144
Διεθνής δικαιοδοσία σε αστικές υποθέσεις
Άρθρα 22, σημείο 2, και 27 του κανονισμού (ΕΚ) 44/2001
Αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία των δικαστηρίων του κράτους της έδρας να επιληφθεί διαφορών σχετικά με το κύρος των αποφάσεων των εταιρικών οργάνων
Έκταση
Αγωγή ασκηθείσα από νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με αίτημα να διαπιστωθεί η ακυρότητα συμβάσεως για τον λόγο ότι, κατά το ενάγον, οι αποφάσεις των οργάνων του περί συνάψεως της συμβάσεως αυτής δεν είχαν ληφθεί εγκύρως
Εκκρεμοδικία
Υποχρέωση του δικαστηρίου που επελήφθη δεύτερο της υποθέσεως να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία
Περιεχόμενο

της 13ης Ιουλίου 2006, C-103/05, Reisch Montage, Συλλογή 2006, σ. I-6827, σκέψη 22 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Έτσι, το Δικαστήριο προέκρινε τη συσταλτική ερμηνεία των διατάξεων του άρθρου 22 του κανονισμού 44/2001 (απόφαση της 2ας Οκτωβρίου
2008, C-372/07, Hassett και Doherty, Συλλογή 2008, σ. I-7403, σκέψεις 18 και 19). Συγκεκριμένα, έχει αποφανθεί ότι, ως εξαίρεση
από τη γενική αρχή περί διεθνούς δικαιοδοσίας, οι διατάξεις του άρθρου 16 της Συμβάσεως της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 για τη διεθνή
δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 1982, L 388, σ. 7, στο εξής: Σύμβαση των Βρυξελλών),
οι οποίες είναι κατ’ ουσίαν πανομοιότυπες με τις διατάξεις του άρθρου 22 του κανονισμού 44/2001, δεν πρέπει να ερμηνεύονται
πιο διασταλτικά απ’ ό,τι επιτάσσει ο σκοπός τους (βλ. αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 1977, 73/77, Sanders, Συλλογή τόμος 1977,
σ. 755, σκέψεις 17 και 18, της 27ης Ιανουαρίου 2000, C‑8/98, Dansommer, Συλλογή 2000, σ. I‑393, σκέψη 21, και της 18ης Μαΐου
2006, C‑343/04, ČEZ, Συλλογή 2006, σ. I‑4557, σκέψη 26).
Η προσέγγιση αυτή πρέπει να τύχει εφαρμογής και στην υπό κρίση υπόθεση, στο πλαίσιο της οποίας εγείρεται το ζήτημα αν έχει
εφαρμογή το άρθρο 22, σημείο 2, του κανονισμού 44/2001 (βλ., σχετικώς, προπαρατεθείσα απόφαση Hassett και Doherty, σκέψεις
18 και 19, και αποφάσεις της 23ης Απριλίου 2009, C-167/08, Draka NK Cables κ.λπ., Συλλογή 2009, σ. I-3477, σκέψη 20, και της
10ης Σεπτεμβρίου 2009, C-292/08, German Graphics Graphische Maschinen, Συλλογή 2009, σ. I-8421, σκέψη 27).
Βεβαίως, το άρθρο 23, παράγραφος 5, του κανονισμού 44/2001 ορίζει ότι οι συμφωνίες παρεκτάσεως της διεθνούς δικαιοδοσίας είναι
ανίσχυρες σε περίπτωση κατά την οποία τα δικαστήρια, των οποίων τη διεθνή δικαιοδοσία αποκλείουν, έχουν αποκλειστική διεθνή
δικαιοδοσία βάσει του άρθρου 22 του κανονισμού αυτού. Εντούτοις, η υπεροχή αυτή των διατάξεων του εν λόγω άρθρου 22 δεν δικαιολογεί
τη διασταλτική ερμηνεία τους. Αντιθέτως, η συσταλτική ερμηνεία του εν λόγω άρθρου 22, σημείο 2, η οποία δεν υπερβαίνει αυτά
που επιτάσσουν οι σκοποί των οποίων την επίτευξη επιδιώκει, είναι κατά μείζονα λόγο επιβεβλημένη καθόσον πρόκειται για κανόνα
αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας, οπότε τυχόν εφαρμογή του θα στερούσε από τους συμβαλλομένους οποιαδήποτε αυτονομία ως
προς την επιλογή άλλου δικαστηρίου έχοντος διεθνή δικαιοδοσία.
Πρέπει να επισημανθεί συναφώς ότι τυχόν διασταλτική ερμηνεία του άρθρου 22, σημείο 2, του κανονισμού 44/2001, βάσει της οποίας
η διάταξη αυτή θα είχε εφαρμογή επί οποιασδήποτε διαφοράς στο πλαίσιο της οποίας θα ανέκυπτε ζήτημα σχετικά με το κύρος αποφάσεως
των οργάνων εταιρίας, θα αντέβαινε, αφενός, σε έναν από τους γενικούς σκοπούς του κανονισμού αυτού, ο οποίος διαλαμβάνεται
στην ενδέκατη αιτιολογική σκέψη του και συνίσταται στην υψηλού βαθμού προβλεψιμότητα των κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας, και,
αφετέρου, στην αρχή της ασφάλειας δικαίου.
Συγκεκριμένα, εάν ενέπιπταν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 22, σημείο 2, του κανονισμού 44/2001 όλες οι ένδικες διαφορές σχετικά
με απόφαση οργάνου εταιρίας, τούτο θα συνεπαγόταν στην πράξη ότι οι αγωγές κατά εταιρίας, ανεξαρτήτως αν στηρίζονται σε σύμβαση,
αδικοπραξία ή άλλη αιτία, θα ενέπιπταν σχεδόν πάντοτε στη διεθνή δικαιοδοσία των δικαστηρίων του κράτους μέλους της έδρας
της εταιρίας αυτής (βλ., σχετικώς, προπαρατεθείσα απόφαση Hassett και Doherty, σκέψη 23). Συγκεκριμένα, θα αρκούσε για μια
εταιρία να επικαλεσθεί καταρχάς ότι οι αποφάσεις των οργάνων της, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα τη σύναψη συμβάσεως ή αποτέλεσαν
τον γενεσιουργό λόγο ζημιογόνου κατά την εταιρία γεγονότος, δεν ελήφθησαν, κατά την εταιρία, εγκύρως, ώστε να καταστήσει,
μονομερώς, αποκλειστική τη διεθνή δικαιοδοσία του δικαστηρίου της έδρας της.
Η επίτευξη του προπαρατεθέντος σκοπού της προβλεψιμότητας θα καταστεί αδύνατη αν η εφαρμογή κανόνα περί διεθνούς δικαιοδοσίας
στηριζόμενου στη φύση της διαφοράς μπορεί κατ’ αυτόν τον τρόπο να διαφοροποιείται, ελλείψει ρητής σχετικής διατάξεως του κανονισμού
44/2001, αναλόγως του αν υφίσταται ζήτημα έχον χαρακτήρα προκρίματος, το οποίο μπορεί να εγείρει ανά πάσα στιγμή εις εκ των
διαδίκων, για τον λόγο ότι η φύση της διαφοράς μεταβάλλεται εξ αυτής της αιτίας.
Διαπιστώνεται επίσης ότι ένας άλλος σκοπός των κανόνων περί διεθνούς δικαιοδοσίας που απορρέουν από τις διατάξεις του άρθρου
22 του κανονισμού 44/2001 συνίσταται στην αναγνώριση αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας των δικαστηρίων κράτους μέλους σε
ειδικές περιπτώσεις στις οποίες, λόγω του είδους της διαφοράς, τα δικαστήρια αυτά είναι τα πλέον κατάλληλα να επιληφθούν των
διαφορών που εμπίπτουν στην κατηγορία αυτή, λόγω του ότι υφίσταται ιδιαιτέρως στενός σύνδεσμος μεταξύ των διαφορών αυτών και
του εν λόγω κράτους μέλους.
Έτσι, βάσει του άρθρου 22, σημείο 2, του κανονισμού 44/2001, διεθνή δικαιοδοσία να επιλαμβάνονται διαφορών σχετικών με το
κύρος αποφάσεως των οργάνων εταιρίας έχουν τα δικαστήρια της έδρας της εταιρίας αυτής. Πράγματι, τα δικαστήρια αυτά είναι
τα πλέον κατάλληλα για να επιληφθούν διαφορών των οποίων αποκλειστικό, ή ενδεχομένως κύριο, αντικείμενο είναι το ζήτημα αυτό.
Πάντως, στο πλαίσιο διαφοράς εκ συμβάσεως, ζητήματα σχετικά με το κύρος και την ερμηνεία της συμβάσεως ή με το αν αυτή μπορεί
να αντιταχθεί στον αντίδικο βρίσκονται στο επίκεντρο της διαφοράς και αποτελούν το αντικείμενό της. Οποιοδήποτε ζήτημα σχετικά
με το κύρος της αποφάσεως περί συνάψεως της εν λόγω συμβάσεως, η οποία ελήφθη προγενέστερα από τα συλλογικά όργανα ενός εκ
των συμβαλλομένων, πρέπει να θεωρηθεί παρεπόμενο. Μπορεί, βεβαίως, να αποτελέσει μέρος της σχετικής αναλύσεως, αλλά δεν είναι
ούτε το μόνο ούτε και το κύριο αντικείμενό της.
Επομένως, το αντικείμενο τέτοιας διαφοράς εκ συμβάσεως δεν συνδέεται κατ’ ανάγκη ιδιαίτερα στενά με το δικαστήριο του τόπου
της έδρας του συμβαλλομένου που επικαλείται ότι δεν ελήφθη εγκύρως απόφαση των οργάνων του. Επομένως, η υπαγωγή τέτοιων διαφορών
στην αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία των δικαστηρίων του κράτους μέλους της έδρας μίας εκ των συμβαλλομένων εταιριών αντιβαίνει
στην εύρυθμη λειτουργία της δικαιοσύνης.
Επιπλέον, τυχόν διασταλτική ερμηνεία του άρθρου 22, σημείο 2, του κανονισμού 44/2001 θα αντέβαινε και στον ειδικό σκοπό της
διατάξεως αυτής, ο οποίος συνίσταται απλώς στη συγκέντρωση της διεθνούς δικαιοδοσίας στην περίπτωση διαφορών με αντικείμενο
την ύπαρξη των εταιριών ή το κύρος των αποφάσεων των οργάνων τους, προκειμένου να αποτραπεί η έκδοση αντιφατικών μεταξύ τους
αποφάσεων (βλ., σχετικώς, προπαρατεθείσα απόφαση Hassett και Doherty, σκέψη 20). Συγκεκριμένα, ο σκοπός αυτός αφορά μόνον
τις περιπτώσεις διαφορών με το ως άνω αντικείμενο και, επομένως, η διάταξη αυτή δεν σκοπεί στη συγκέντρωση της διεθνούς δικαιοδοσίας
όσον αφορά όλες τις περιπτώσεις διαφορών με αντικείμενο σύμβαση της οποίας μέρος είναι νομικό πρόσωπο που προβάλλει ως μέσο
άμυνας την έλλειψη κύρους των αποφάσεων των οργάνων του.
Όπως επισημάνθηκε με τη σκέψη 38 της παρούσας αποφάσεως, οποιοδήποτε ζήτημα σχετικά με το κύρος αποφάσεως περί της συνάψεως
συμβάσεως, η οποία ελήφθη από τα εταιρικά όργανα ενός εκ των συμβαλλομένων πρέπει να θεωρείται παρεπόμενο στο πλαίσιο διαφοράς
εκ συμβάσεως. Επί τέτοιας διαφοράς δεν είναι, καταρχήν, δυνατό να ανακύψουν αντιφατικές αποφάσεις που εξέδωσαν δικαστήρια
διαφορετικών κρατών μελών, διότι τυχόν ασκηθείσες εκ παραλλήλου αγωγές ή ανταγωγές στηριζόμενες στην ίδια σύμβαση αποτελούν,
καταρχήν, περίπτωση εκκρεμοδικίας εμπίπτουσας στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 27, παράγραφος 1, του κανονισμού 44/2001, οι
δε αποφάσεις τις οποίες εκδίδει το έχον διεθνή δικαιοδοσία δικαστήριο πρέπει να αναγνωρίζονται και να εκτελούνται σε όλα τα
κράτη μέλη, σύμφωνα με τα άρθρα 33, παράγραφος 1, και 38, παράγραφος 1, του κανονισμού 44/2001.
Από το σύνολο των ανωτέρω προκύπτει ότι τυχόν διασταλτική ερμηνεία του άρθρου 22, σημείο 2, του κανονισμού 44/2001, βάσει
της οποίας η διάταξη αυτή έχει εφαρμογή επί οποιασδήποτε διαφοράς στην οποία εγείρεται ζήτημα σχετικά με το κύρος αποφάσεως
των οργάνων εταιρίας, θα διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής της διατάξεως αυτής πέραν του μέτρου που επιτάσσουν οι σκοποί των οποίων
η επίτευξη επιδιώκεται με την εν λόγω διάταξη.
Η συνταχθείσα από τον P. Jenard έκθεση σχετικά με τη Σύμβαση των Βρυξελλών (ΕΕ 1986, C 298, σ. 29), με την οποία σχολιάζονται
οι διατάξεις της Συμβάσεως αυτής και της οποίας τα συμπεράσματα έχουν, κατ’ αναλογία, εφαρμογή και όσον αφορά την ερμηνεία
των διατάξεων του κανονισμού 44/2001, επιβεβαιώνει το ενδεδειγμένο της συσταλτικής ερμηνείας του άρθρου 16, παράγραφος 2,
της Συμβάσεως αυτής και, κατ’ επέκταση, του άρθρου 22, σημείο 2, του εν λόγω κανονισμού. Κατά την έκθεση αυτή, στο ως άνω
άρθρο 16, παράγραφος 2, στηρίζεται η αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία προκειμένου περί αγωγών που αφορούν «κυρίως» το κύρος,
την ακυρότητα ή τη λύση των εταιριών αυτών ή των νομικών προσώπων, καθώς και το κύρος των αποφάσεων των οργάνων τους.
Ως εκ τούτου, η διαπιστωθείσα στη σκέψη 26 της παρούσας αποφάσεως διάσταση μεταξύ των γλωσσικών αποδόσεων του άρθρου 22, σημείο
2, του κανονισμού 44/2001 πρέπει να επιλυθεί ερμηνεύοντας τη διάταξη αυτή υπό την έννοια ότι αφορά αποκλειστικώς τις διαφορές
των οποίων κύριο αντικείμενο είναι το κύρος, η ακυρότητα ή η λύση των εταιριών ή των νομικών προσώπων ή το κύρος των αποφάσεων
των οργάνων τους.
Η κρίση αυτή δεν αντιβαίνει στην απόφαση της 13ης Ιουλίου 2006, C-4/03, GAT (Συλλογή 2006, σ. I-6509), την οποία μνημονεύει
η απόφαση του αιτούντος δικαστηρίου και με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 16, σημείο 4, της Συμβάσεως των Βρυξελλών,
διάταξη που είναι όμοια αυτής του άρθρου 22, σημείο 4, του κανονισμού 44/2001, έχει εφαρμογή επί οποιασδήποτε διαφοράς στην
οποία τίθεται εν αμφιβόλω, είτε μέσω αγωγής είτε μέσω ενστάσεως, το κύρος διπλώματος ευρεσιτεχνίας, αναγνωρίζοντας κατ’ αυτόν
τον τρόπο την αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία του κράτους εντός του οποίου καταχωρίσθηκε το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.
Συγκεκριμένα, η νομολογία αυτή δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής και στην περίπτωση διαφορών στις οποίες εγείρεται ζήτημα σχετικά
με το κύρος αποφάσεως των οργάνων εταιρίας. Δεδομένου ότι το κύρος του οικείου διπλώματος ευρεσιτεχνίας αποτελεί αναγκαίο
πρόκριμα, ιδίως στο πλαίσιο αγωγής λόγω προσβολής των δικαιωμάτων που απορρέουν από το δίπλωμα, η αναγνώριση της αποκλειστικής
διεθνούς δικαιοδοσίας των δικαστηρίων του κράτους μέλους εντός του οποίου ζητήθηκε ή πραγματοποιήθηκε η κατάθεση ή η καταχώριση
για κάθε διαφορά στο πλαίσιο της οποίας αμφισβητείται το κύρος του διπλώματος αυτού επιβάλλεται προς το συμφέρον της εύρυθμης
λειτουργίας της δικαιοσύνης, για τον λόγο ότι τα δικαστήρια αυτά είναι τα καταλληλότερα για να επιληφθούν τέτοιων διαφορών.
Όπως επισημάνθηκε στις σκέψεις 37 έως 39 της παρούσας αποφάσεως, αυτό δεν ισχύει στην περίπτωση των δικαστηρίων της έδρας
εταιρίας η οποία είναι διάδικος σε διαφορά εκ συμβάσεως και η οποία διατείνεται ότι δεν ελήφθη εγκύρως η απόφαση των οργάνων
της περί συνάψεως της συμβάσεως.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 22, σημείο 2,
του κανονισμού 44/2001 έχει την έννοια ότι δεν εφαρμόζεται επί ένδικης διαφοράς στο πλαίσιο της οποίας εταιρία διατείνεται
ότι δεν μπορεί να της αντιταχθεί σύμβαση, για τον λόγο ότι απόφαση των οργάνων της περί της συνάψεως της συμβάσεως δεν ελήφθη,
κατά την εταιρία, εγκύρως εξαιτίας παραβάσεως του καταστατικού της.

Επί του δευτέρου και του τρίτου ερωτήματος
Λαμβανομένης υπόψη της απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο και στο τρίτο ερώτημα που υποβλήθηκαν.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 22, σημείο 2, του κανονισμού (ΕΚ) 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την
αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, έχει την έννοια ότι δεν εφαρμόζεται επί ένδικης
διαφοράς στο πλαίσιο της οποίας εταιρία διατείνεται ότι δεν μπορεί να της αντιταχθεί σύμβαση, για τον λόγο ότι απόφαση των
οργάνων της περί της συνάψεως της συμβάσεως δεν ελήφθη, κατά την εταιρία, εγκύρως εξαιτίας παραβάσεως του καταστατικού της.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.