CELEX: 62007TJ0423
Κρατικές ενισχύσεις
Ανταγωνισμός
Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως
Αεροπορικός τομέας
Αποκλειστική χρήση του τερματικού σταθμού 2 του αεροδρομίου του Μονάχου
Προσφυγή κατά παραλείψεως
Λήψη θέσεως εκ μέρους της Επιτροπής
Κατάργηση της δίκης
Υποχρέωση ενεργείας
Δεν υφίσταται

περί μη διερευνήσεως της καταγγελίας λόγω ελλείψεως κοινοτικού ενδιαφέροντος. Η προσφεύγουσα φρονεί, επομένως, ότι
πρέπει να διαπιστωθεί η παράλειψη της Επιτροπής.
Επιπλέον, με το υπόμνημα απαντήσεως, η προσφεύγουσα υπογράμμισε ότι δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει το έντυπο Γ που περιλαμβάνεται
στο παράρτημα του κανονισμού 773/2004, καθόσον η καταγγελία της συνδύαζε καταγγελία κατά κρατικής ενισχύσεως και καταγγελία
για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, και ότι η Επιτροπή δεν είχε προβλέψει έντυπο για τις μικτές καταγγελίες. Εξάλλου, πρόσθεσε
ότι στο μέτρο που το άρθρο 5, παράγραφος 1, του κανονισμού 773/2004 περιοριζόταν να αναφέρει ότι «οι καταγγελίες περιέχουν
τα στοιχεία που απαιτούνται στο έντυπο Γ όπως τούτο εμφαίνεται στο παράρτημα», το άρθρο αυτό επέβαλε μόνον την παροχή των
οικείων πληροφοριών αφήνοντας ταυτόχρονα τον καταγγέλλοντα ελεύθερο να επιλέξει τη μορφή και τη σειρά με την οποία παρέχονται
οι πληροφορίες αυτές. Πάντως, κατά την προσφεύγουσα η καταγγελία της ήταν έγκυρη, στο μέτρο που οι πληροφορίες που απαιτεί
το έντυπο Γ είτε περιλαμβάνονταν στην καταγγελία της είτε ήταν ήδη γνωστές στην Επιτροπή είτε δεν ήταν διαθέσιμες.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η καταγγελία αφορούσε πρωτίστως τη χορήγηση παράνομης κρατικής ενισχύσεως, ότι το έγγραφο αυτό
είχε απευθυνθεί στις υπηρεσίες της εκείνες που ήταν αρμόδιες για την εξέταση των κρατικών ενισχύσεων στον τομέα των μεταφορών
και ότι ο τίτλος του ήταν «καταγγελία κατά του αεροδρομίου του Μονάχου λόγω κρατικής ενισχύσεως προς τη Lufthansa». Η Επιτροπή
δεν αμφισβητεί ότι η προσφεύγουσα υποστήριξε επίσης με το έγγραφό της ότι το αεροδρόμιο του Μονάχου εκμεταλλεύτηκε καταχρηστικά
τη δεσπόζουσα θέση του και ότι αντίγραφο του εν λόγω εγγράφου επρόκειτο να αποσταλεί στη ΓΔ Ανταγωνισμού, ήτοι σε εκείνη από
τις υπηρεσίες της που ήταν αρμόδια για την εξέταση των παραβάσεων των άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ. Εντούτοις, η Επιτροπή φρονεί
ότι τα επιχειρήματα που αφορούν την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως ήταν προφανώς ήσσονος σημασίας και, εν πάση περιπτώσει, ότι
δεν είχαν αποδειχθεί επαρκώς. Συγκεκριμένα, η προσφεύγουσα περιορίστηκε να αναφέρει ότι η Lufthansa και οι εταίροι της Star
Alliance είχαν την αποκλειστική χρήση του τερματικού σταθμού 2 του αεροδρομίου του Μονάχου και ότι το στοιχείο αυτό συνιστούσε
κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι μια τέτοια δήλωση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως καταγγελία κατά την έννοια του άρθρου 7 του κανονισμού 1/2003.
Συγκεκριμένα, η Επιτροπή υπενθυμίζει ιδίως ότι, σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 1, του κανονισμού 773/2004, οι καταγγελίες
κατά την έννοια του άρθρου 7 του κανονισμού 1/2003 «περιέχουν τα στοιχεία που απαιτούνται στο έντυπο Γ, όπως τούτο εμφαίνεται
στο παράρτημα».
Η Επιτροπή παρατηρεί επίσης, με το υπόμνημα ανταπαντήσεως, ότι ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι ένα και το αυτό έγγραφο μπορεί
να περιέχει ταυτόχρονα καταγγελία για παράνομη κρατική ενίσχυση και καταγγελία για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, πάντως, ο
καταγγέλλων οφείλει προφανώς να προσδιορίσει το γεγονός αυτό κατά τρόπο ιδιαίτερα σαφή. Επιπλέον, η Επιτροπή υπογραμμίζει
ότι, μολονότι η καταγγελία περιείχε πράγματι ορισμένα από τα στοιχεία που απαιτούνται στο έντυπο Γ, εντούτοις, δεν περιελάμβανε
ορισμένες σημαντικές πληροφορίες. Κατά την Επιτροπή, οι πληροφορίες που απαιτούνται στις παραγράφους 6 έως 8 του εν λόγω εντύπου
δεν παρασχέθηκαν, η δε καταγγελία περιείχε ψήγματα των στοιχείων που απαιτούνται στις λοιπές παραγράφους.
Εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή, με το έγγραφο της 16ης Ιανουαρίου 2009, υποστηρίζει ότι, κατόπιν της αποφάσεως της 23ης Ιουλίου
2008, με την οποία αυτή κίνησε επίσημη διαδικασία έρευνας στην υπόθεση του τερματικού σταθμού 2 του αεροδρομίου του Μονάχου,
η προσφυγή κατά παραλείψεως που άσκησε η προσφεύγουσα κατέστη άνευ αντικειμένου.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Καταρχάς, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα της Επιτροπής ότι, κατόπιν της αποφάσεως της 23ης Ιουλίου 2008, η προσφυγή κατέστη
άνευ αντικειμένου όσον αφορά, επίσης, την προβαλλόμενη κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως.
Συγκεκριμένα, στο μέτρο που η απόφαση αυτή της Επιτροπής αφορά μόνον την καταγγελθείσα από την προσφεύγουσα προβαλλόμενη κρατική
ενίσχυση υπέρ της Lufthansa και όχι την προβαλλόμενη κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστά λήψη
θέσεως εκ μέρους της Επιτροπής επί της δεύτερης.
Επομένως, πρέπει, εν προκειμένω, να εξακριβωθεί αν, όπως υποστηρίζει η προσφεύγουσα, η Επιτροπή παρανόμως παρέλειψε να ενεργήσει
όσον αφορά την προβαλλόμενη κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως. Για τον σκοπό αυτό, πρέπει να εξεταστεί αν, κατά το χρονικό σημείο
που η Επιτροπή οχλήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 232 ΕΚ, το κοινοτικό αυτό όργανο είχε υποχρέωση να ενεργήσει (βλ. σκέψη 25 ανωτέρω).
Η προσφεύγουσα υπενθύμισε τα κρίσιμα κριτήρια για την εκτίμηση της υπάρξεως υποχρεώσεως προς ενέργεια όσον αφορά προβαλλόμενη
παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού των άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ. Συγκεκριμένα, η προσφεύγουσα υπογράμμισε ότι όταν η Επιτροπή
επιλαμβάνεται καταγγελίας, σύμφωνα με τις διατάξεις των κανονισμών 1/2003 και 773/2004, οφείλει να εξετάζει προσεκτικά τα
πραγματικά και νομικά στοιχεία που της γνωστοποιούν οι καταγγέλλοντες, προκειμένου να αποφασίσει, εντός ευλόγου χρόνου, αν
πρέπει να κινήσει τη διαδικασία διαπιστώσεως παραβάσεως ή να απορρίψει την καταγγελία χωρίς να κινήσει τη σχετική διαδικασία
ή να θέσει την καταγγελία στο αρχείο. Αν η Επιτροπή αποφασίσει ότι η εξέταση καταγγελίας με βάση το άρθρο 82 ΕΚ είναι αδικαιολόγητη
ή περιττή, οφείλει να πληροφορήσει την προσφεύγουσα περί της αποφάσεώς της, εκθέτοντας τους λόγους που την οδήγησαν να τη
λάβει, ώστε να είναι δυνατός ο έλεγχος της νομιμότητας της εν λόγω αποφάσεως.
Το Γενικό Δικαστήριο, όμως, κρίνει ότι, εν προκειμένω, η προσφεύγουσα δεν τήρησε τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τους ως
άνω κανονισμούς.
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 6 και 7 του κανονισμού  773/2004, για να είναι
παραδεκτή μια καταγγελία με την οποία καταγγέλλεται παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού των άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ, πρέπει
υποχρεωτικώς να είναι σύμφωνη με το άρθρο 5 του κανονισμού 773/2004, που αναφέρεται στο παραδεκτό των καταγγελιών, το οποίο
προβλέπει ρητώς, αφενός, ότι τα φυσικά και νομικά πρόσωπα νομιμοποιούνται να υποβάλουν καταγγελία για τους σκοπούς του άρθρου
7 του κανονισμού 1/2003 όταν αποδεικνύουν ότι έχουν έννομο συμφέρον και, αφετέρου, ότι η καταγγελία πρέπει να περιέχει τα
στοιχεία που απαιτούνται στο έντυπο Γ, όπως τούτο εμφαίνεται στο παράρτημα του κανονισμού 773/2004.
Όσον αφορά το έντυπο Γ που αναφέρεται στο άρθρο 5 του κανονισμού 773/2004, αυτό ορίζει ότι, προς στήριξη της καταγγελίας τους,
οι καταγγέλλοντες οφείλουν να υποβάλουν ορισμένα στοιχεία. Βάσει, ιδίως, των παραγράφων 3 έως 8 του εν λόγω εντύπου ο καταγγέλλων
οφείλει, πρώτον, να εκθέσει λεπτομερώς τα πραγματικά περιστατικά από τα οποία προκύπτει παράβαση των άρθρων 81 ΕΚ ή 82 ΕΚ,
δεύτερον, να εκθέσει τις απόψεις του σχετικά με τη γεωγραφική έκταση της εικαζόμενης παραβάσεως και να εξηγήσει, όπου τούτο
δεν είναι προφανές, σε ποιο βαθμό το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών ή μεταξύ της Ένωσης και ενός ή περισσοτέρων κρατών της Ευρωπαϊκής
Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ) που είναι συμβαλλόμενα μέρη στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) είναι δυνατό να επηρεαστεί
από την καταγγελλόμενη συμπεριφορά, τρίτον, να επεξηγήσει τα αποτελέσματα ή τις ενέργειες που αναμένει μετά την κινηθείσα
από την Επιτροπή διαδικασία, τέταρτον, να εκθέσει τους λόγους βάσει των οποίων επικαλείται έννομο συμφέρον ως καταγγέλλων
σύμφωνα με το άρθρο 7 του κανονισμού 1/2003, οφείλοντας ιδίως να αναφέρει πώς η καταγγελλόμενη συμπεριφορά τον επηρεάζει και
να εξηγήσει πώς, κατά την άποψή του, η παρέμβαση της Επιτροπής θα μπορούσε να επανορθώσει την εικαζόμενη βλάβη και, πέμπτον,
να δώσει πλήρη στοιχεία σχετικά με το αν έχει απευθυνθεί για το ίδιο ή συναφές ζήτημα σε άλλη αρχή ανταγωνισμού και αν έχει
ασκηθεί ένδικο μέσο εν προκειμένω, ενώπιον εθνικού δικαστηρίου.
Εν προκειμένω, από την καταγγελία προκύπτει ότι, όσον αφορά την προβαλλόμενη κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, η προσφεύγουσα
περιορίστηκε, κατ’ ουσίαν, να αναφέρει ότι η αποκλειστική χρήση εκ μέρους της Lufthansa και των εταίρων της τής Star Alliance
του τερματικού σταθμού 2 του αεροδρομίου του Μονάχου συνιστούσε κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως καθώς και ότι αντίγραφο της καταγγελίας
αυτής σκόπευε να διαβιβάσει στη ΓΔ Ανταγωνισμού της Επιτροπής, προκειμένου να της ζητήσει να διεξαγάγει έρευνα σχετικά με
την εκ μέρους του αεροδρομίου του Μονάχου κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, συνιστάμενη στην άρνηση των αρχών του να της επιτρέψουν
να χρησιμοποιεί τον τερματικό σταθμό 2 του εν λόγω αεροδρομίου.
Όμως, τέτοιες δηλώσεις δεν μπορούν να θεωρηθούν ότι πληρούν τις απαιτήσεις του άρθρου 5 του κανονισμού 773/2004. Επομένως,
λαμβανομένου υπόψη του περιεχομένου της καταγγελίας, η Επιτροπή δεν μπορούσε λογικώς να θεωρήσει ότι είχε υποβληθεί καταγγελία
σχετικά με κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως κατά την έννοια των κανονισμών 1/2003 και 773/2004.
Η ισχυρισμός της προσφεύγουσας ότι η καταγγελία περιλάμβανε επαρκή στοιχεία προκειμένου να θεωρηθεί ως καταγγελία κατά την
έννοια των κανονισμών 1/2003 και 773/2004 πρέπει να απορριφθεί, δεδομένου ιδίως ότι η προσφεύγουσα δεν επικαλέστηκε έννομο
συμφέρον σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 1, του κανονισμού 773/2004 και ότι ορισμένα από τα στοιχεία που απαιτούνται στο
έντυπο Γ, όπως αυτό εμφαίνεται στο παράρτημα του κανονισμού 773/2004, δεν περιλαμβάνονταν στην καταγγελία. Μεταξύ δε των στοιχείων
που ελλείπουν περιλαμβάνεται και αυτό της παραγράφου 3 του εν λόγω εντύπου, κατά το οποίο η προσφεύγουσα όφειλε να εκθέσει
λεπτομερώς τα πραγματικά περιστατικά από τα οποία προκύπτει παράβαση του άρθρου 82 ΕΚ.
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι, μολονότι η προσφεύγουσα εξέθεσε ορισμένα στοιχεία με σκοπό να αποδείξει ότι
υφίστατο κρατική ενίσχυση υπέρ της Lufthansa, εντούτοις, η καταγγελία δεν περιείχε έκθεση των πραγματικών περιστατικών από
τα οποία να καθίσταται δυνατό να προσδιοριστεί με ποιο τρόπο το αεροδρόμιο του Μονάχου κατείχε δεσπόζουσα θέση, ούτε οι λόγοι
για τους οποίους το γεγονός ότι η αποκλειστική χρήση του τερματικού σταθμού 2 είχε παραχωρηθεί στη Lufthansa και τους εταίρους
της τής Star Alliance συνιστούσε κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως εκ μέρους του αεροδρομίου του Μονάχου. Όπως υποστηρίζει η Επιτροπή
με το υπόμνημα απαντήσεως, ο τερματικός σταθμός 1 του αεροδρομίου του Μονάχου χρησιμοποιείται από μεγάλο αριθμό αεροπορικών
εταιριών (Aer Lingus, AirBerlin, Air France, Alitalia, British Airways, EasyJet, Germanwings, Iberia και KLM). Όμως, η προσφεύγουσα
δεν εξηγεί τους λόγους για τους οποίους «αυτή στερείται προσβάσεως στην αγορά του αεροδρομίου του Μονάχου», δεδομένου ότι
σε αυτή παρέχεται η χρήση του ίδιου τερματικού σταθμού με αυτόν που χρησιμοποιούν οι λοιπές αεροπορικές εταιρίες. Η προσφεύγουσα
δεν διευκρινίζει ούτε τους λόγους για τους οποίους το αεροδρόμιο του Μονάχου εκμεταλλεύεται καταχρηστικά τη δεσπόζουσα θέση
του, στο μέτρο που επιφυλάσσει στην προσφεύγουσα την ίδια ακριβώς μεταχείριση όπως, για παράδειγμα, στην EasyJet. Επιπλέον,
επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η καταγγελία δεν είναι απαλλαγμένη αμφισημίας, καθόσον θα μπορούσε να νοηθεί υπό την έννοια ότι
η Lufthansa είναι αυτή η οποία κατέχει δεσπόζουσα θέση. Συγκεκριμένα, στην καταγγελία αναφέρεται ειδικότερα ότι «το γεγονός
ότι η Lufthansa και οι εταίροι της τής Star Alliance είχαν την αποκλειστική χρήση του τερματικού σταθμού 2 του αεροδρομίου
του Μονάχου […] συνιστούσε όχι μόνον κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, στο μέτρο που δεν επιτράπηκε [στην προσφεύγουσα] η πρόσβαση
στον τερματικό αυτό σταθμό […], αλλά σήμαινε επιπλέον ότι η Lufthansa έλαβε και συνεχίζει να λαμβάνει σημαντικές κρατικές
ενισχύσεις».
Επιπλέον, πρέπει να υπομνησθεί ότι, αφενός, η προσφεύγουσα δεν επεξήγησε τα αποτελέσματα ή τις ενέργειες που ανέμενε μετά
την κινηθείσα από την Επιτροπή διαδικασία, κατά τα προβλεπόμενα στην παράγραφο 6 του εντύπου Γ. Αντίθετα προς ό,τι υποστηρίζει
η προσφεύγουσα, το γεγονός ότι, με την καταγγελία της, ζήτησε από την Επιτροπή να ερευνήσει την εκ μέρους του αεροδρομίου
κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι πληροί τις απαιτήσεις της παραγράφου 6. Αφετέρου, η προσφεύγουσα δεν
έδωσε πλήρη στοιχεία, σύμφωνα με την παράγραφο 8 του εντύπου Γ, σχετικά με το αν είχε απευθυνθεί σε άλλη αρχή ανταγωνισμού
και αν είχε ασκήσει ένδικο μέσο ενώπιον εθνικού δικαστηρίου.
Υπό τις συνθήκες αυτές, η υποβληθείσα στις 3 Νοεμβρίου 2005 καταγγελία δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ασκήθηκε σύμφωνα με τους
κανονισμούς 1/2003 και 773/2004. Επομένως, κατά το χρονικό σημείο που η Επιτροπή οχλήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 232 ΕΚ, δεν
είχε υποχρέωση να ενεργήσει, με συνέπεια ότι δεν μπορεί να της προσαφθεί παράλειψη σύμφωνα με τη νομολογία που παρατίθεται
στη σκέψη 25 ανωτέρω.
Επομένως, η προσφυγή με την οποία ζητείται να διαπιστωθεί η παράλειψη της Επιτροπής, καθόσον αυτή παρέλειψε παρανόμως να αποφανθεί
επί της προβαλλομένης καταχρήσεως δεσπόζουσας θέσεως, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη, ενώ παρέλκει και η λήψη των μέτρων
οργανώσεως της διαδικασίας που ζήτησε η προσφεύγουσα.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει
σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Εξάλλου, κατά το άρθρο 87, παράγραφος 6, του Κανονισμού Διαδικασίας, σε περίπτωση
καταργήσεως της δίκης, το Γενικό Δικαστήριο κανονίζει τα έξοδα κατά την κρίση του.
Εν προκειμένω, όσον αφορά, αφενός, το βασικό κεφάλαιο της προσφυγής σχετικά με την κρατική ενίσχυση που φέρεται ότι χορηγήθηκε
υπέρ της Lufthansa, επί του οποίου, μετά την έκδοση της αποφάσεως της 23ης Ιουλίου 2008, παρέλκει πλέον η έκδοση αποφάσεως,
δεν μπορεί να προσαφθεί στην προσφεύγουσα η εκ μέρους της άσκηση, προς προστασία των δικαιωμάτων της, της εν λόγω προσφυγής
πριν την έκδοση από την Επιτροπή της ως άνω αποφάσεως, η οποία εκδόθηκε μετά την εκπνοή της προθεσμίας προς ενέργεια.
Αφετέρου, όσον αφορά το κεφάλαιο της προσφυγής σχετικά με την κρατική ενίσχυση που φέρεται ότι χορηγήθηκε υπέρ των εταίρων
της Star Alliance και την προβαλλόμενη κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, δεδομένου ότι η προσφεύγουσα ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί
στα δικαστικά έξοδα. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι, κατ’ ορθή εκτίμηση των περιστάσεων της υπό κρίση
υποθέσεως, η Επιτροπή πρέπει να φέρει τα δικαστικά της έξοδα και το ήμισυ των εξόδων της προσφεύγουσας, η δε τελευταία να
φέρει το ήμισυ των δικών της δικαστικών εξόδων.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Καταργείται η δίκη επί των αιτημάτων της Ryanair Ltd περί διαπιστώσεως παραλείψεως όσον αφορά την κρατική ενίσχυση που φέρεται
ότι χορηγήθηκε υπέρ της Lufthansa.
2)
Απορρίπτει τα αιτήματα της Ryanair περί διαπιστώσεως παραλείψεως όσον αφορά την κρατική ενίσχυση που φέρεται ότι χορηγήθηκε
υπέρ των εταίρων της Lufthansa στο πλαίσιο της Star Alliance.
3)
Απορρίπτει τα αιτήματα της Ryanair περί διαπιστώσεως παραλείψεως όσον αφορά την προβαλλόμενη κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως.
4)
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρει τα δικαστικά της έξοδα καθώς και το ήμισυ των εξόδων της Ryanair.
5)
Η Ryanair φέρει το ήμισυ των δικών της δικαστικών εξόδων.
Παπασάββας
Vadapalas
O’Higgins
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 19 Μαΐου 2011.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.