CELEX: 62009CJ0071
Αίτηση αναιρέσεως
Προσφυγή ακυρώσεως
Παραδεκτό
Νομιμοποίηση
Έννομο συμφέρον
Ένσταση εκκρεμοδικίας
Κρατικές ενισχύσεις
Πολυτομεακό καθεστώς ενισχύσεων
Απαλλαγές ή μειώσεις κοινωνικών εισφορών
Απόφαση 2000/394/ΕΚ
Αντισταθμιστικός χαρακτήρας
Επηρεασμός του ενδοκοινοτικού εμπορίου
Επιπτώσεις επί του ανταγωνισμού
Έκταση του ελέγχου
Βάρος αποδείξεως
Υποχρέωση αιτιολογήσεως
Άρθρο 87, παράγραφος 2, στοιχείο β΄, και παράγραφος 3, στοιχεία β΄ έως δ΄, ΕΚ
Κανονισμός (ΕΚ) 659/1999
Άρθρα 14 και 15

έχει αντιφατική αιτιολογία, δεδομένου ότι το Πρωτοδικείο δέχθηκε την εφαρμογή της ανωτέρω διατάξεως ως προς το Consorzio
Venezia Nuova, το οποίο εσφαλμένως θεωρήθηκε ως δημοτική επιχείρηση.
Κατά την Επιτροπή οι λόγοι αυτοί πρέπει να απορριφθούν.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Οι λόγοι που στηρίζονται στην εκ μέρους του Πρωτοδικείου εσφαλμένη ερμηνεία του άρθρου 87, παράγραφος 3, στοιχεία γ΄ και δ΄,
ΕΚ, η οποία περιλαμβάνεται στις σκέψεις 280 έως 314 και 322 έως 329 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, πρέπει να απορριφθούν.
Όσον αφορά, πρώτον, την ερμηνεία του άρθρου 87, παράγραφος 3, στοιχείο γ΄, ΕΚ, πρέπει να υπομνησθεί ότι, αντίθετα προς ό,τι
υποστηρίζουν οι νυν αναιρεσείουσες, το Πρωτοδικείο εξέτασε ενδελεχώς, με τις σκέψεις 307 έως 309 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως,
την εκ μέρους της Επιτροπής άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεως που αυτή διαθέτει στο πλαίσιο της ad hoc εφαρμογής της διατάξεως
αυτής. Συναφώς, το Πρωτοδικείο εξέτασε την ύπαρξη τυχόν σφαλμάτων κατά την εφαρμογή της οικείας διατάξεως και ορθώς κατέληξε
στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή, προκειμένου να αιτιολογήσει την άρνηση εφαρμογής της προβλεπόμενης από την εν λόγω διάταξη
εξαιρέσεως, μπορούσε νομίμως να στηριχθεί στο γεγονός ότι, εν προκειμένω, επρόκειτο για ενισχύσεις λειτουργίας προς τις οικείες
επιχειρήσεις. Συγκεκριμένα, όπως λυσιτελώς επισήμανε το Πρωτοδικείο με τη σκέψη 286 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, τέτοιες
ενισχύσεις οι οποίες νοθεύουν, καταρχήν, τους όρους του ανταγωνισμού, δεν είναι δυνατό να επιτραπούν, σύμφωνα με την ανακοίνωση
της Επιτροπής σχετικά με τη μέθοδο εφαρμογής του άρθρου [87], παράγραφος 3, στοιχεία α΄ και γ΄, [ΕΚ] στις περιφερειακές ενισχύσεις,
της 12ης Αυγούστου 1988 (ΕΕ C 212, σ. 2), και τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού
χαρακτήρα που δημοσιεύθηκαν το 1998 (ΕΕ C 74, σ. 9), παρά μόνον κατ’ εξαίρεση. Όμως, όπως επισήμανε το Πρωτοδικείο με τη σκέψη
309 της εν λόγω αποφάσεως, οι νυν αναιρεσείουσες δεν απέδειξαν τη συνδρομή ιδιαίτερων περιστάσεων βάσει των οποίων να μπορεί
να γίνει δεκτό ότι, παρά τον χαρακτήρα των επίμαχων ενισχύσεων ως λειτουργικών ενισχύσεων, η χορήγησή τους θα έπρεπε να γίνει
δεκτή κατ’ εφαρμογή της εν λόγω παρεκκλίσεως.
Επιπλέον, το Πρωτοδικείο ορθώς έκρινε, με τις σκέψεις 310 και 311 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η επίμαχη απόφαση
είναι επαρκώς αιτιολογημένη. Συγκεκριμένα, όπως επισήμανε το Πρωτοδικείο, όταν η Επιτροπή, με τα σημεία 73 και 74 του αιτιολογικού
της επίμαχης αποφάσεως, εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους αποκλειόταν τροποποίηση των ισχυουσών ανακοινώσεων και κατευθυντήριων
γραμμών, στηρίχθηκε στους λόγους για τους οποίους δεν δικαιολογούνταν, εν προκειμένω, εφαρμογή του άρθρου 87, παράγραφος,
3, στοιχείο γ΄, ΕΚ.
Όσον αφορά, δεύτερον, την εφαρμογή του άρθρου 87, παράγραφος 3, στοιχείο δ΄, ΕΚ, το Πρωτοδικείο ορθώς απέρριψε τις αιτιάσεις
που διατυπώθηκαν κατά της επίμαχης αποφάσεως. Συγκεκριμένα, αφενός, η διαπίστωση του Πρωτοδικείου, κατά την οποία η Επιτροπή
μπορούσε να αποκλείσει την εφαρμογή της ως άνω διατάξεως λόγω της ελλείψεως αρκούντως στενού συνδέσμου μεταξύ των απαλλαγών
ή μειώσεων των κοινωνικών εισφορών και της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, δεν είναι νομικώς εσφαλμένη.
Αφετέρου, η αιτιολογία της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως δεν είναι αντιφατική. Συγκεκριμένα, όπως ορθώς επισήμανε το Πρωτοδικείο
με τη σκέψη 327 της αποφάσεως αυτής, η κατάσταση του Consorzio Venezia Nuova δεν ήταν συγκρίσιμη με εκείνη των νυν αναιρεσειουσών,
δεδομένου ότι ο σκοπός της εν λόγω οντότητας, κατά το καταστατικό της, συνίστατο ακριβώς στην πραγματοποίηση επεμβάσεων αποφασιζόμενων
από το κράτος για τη διαφύλαξη της ιστορικής, καλλιτεχνικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Βενετίας. Επομένως, το ζήτημα
κατά πόσον το Πρωτοδικείο ορθώς ή μη χαρακτήρισε το Consorzio Venezia Nuova ως δημοτική επιχείρηση είναι άνευ σημασίας.

Επί του άρθρου 87, παράγραφοι 2, στοιχείο β΄, και 3, στοιχείο β΄, ΕΚ
Αιτιολογία της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως
Το Πρωτοδικείο, με τις σκέψεις 337 έως 342 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, απέρριψε τους λόγους που στρέφονταν κατά της
επίμαχης αποφάσεως και στηρίζονταν σε παράβαση του άρθρου 87, παράγραφοι 2, στοιχείο β΄, και 3, στοιχείο β΄, ΕΚ και του άρθρου
253 ΕΚ. Συναφώς, το Πρωτοδικείο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή δεν υπερέβη τα όρια της εξουσίας εκτιμήσεως που διαθέτει και ότι
η επίμαχη απόφαση ήταν επαρκώς αιτιολογημένη.
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η Coopservice, με τον πέμπτο λόγο που προβάλλει, υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο παρέβη τις ως άνω διατάξεις. Συγκεκριμένα,
τα παρασχεθέντα πλεονεκτήματα εντάσσονται σε μια δέσμη μέτρων που σκοπούν στη διάσωση της Βενετίας, αφορούν δηλαδή ένα σημαντικό
σχέδιο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Επιπλέον, το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη το φαινόμενο της «acqua alta», το οποίο θα έπρεπε
να θεωρηθεί ως θεομηνία ή ως έκτακτο γεγονός κατά την έννοια του άρθρου 87, παράγραφος 2, στοιχείο β΄, ΕΚ.
Η Επιτροπή δεν εξέφρασε άποψη συναφώς.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Ο αιτιάσεις που η Coopservice διατύπωσε στο πλαίσιο του υπό κρίση λόγου πρέπει να απορριφθούν. Όσον αφορά το άρθρο 87, παράγραφος
2, στοιχείο β΄, ΕΚ, το Πρωτοδικείο ορθώς έκρινε ότι η προβλεπόμενη από την εν λόγω διάταξη παρέκκλιση δεν έχει εφαρμογή εν
προκειμένω, δεδομένου ότι οι επίμαχες απαλλαγές και μειώσεις των κοινωνικών εισφορών καθορίζονται αναλόγως του αριθμού των
εργαζομένων και δεν σκοπούν στην αποκατάσταση των ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα, όπως απαιτεί
η εν λόγω διάταξη. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη νομολογία, μπορούν να αντισταθμιστούν, κατά την έννοια της παρεκκλίσεως αυτής,
μόνον τα μειονεκτήματα που προκαλούνται άμεσα από θεομηνίες ή από άλλα εξαιρετικά γεγονότα (αποφάσεις της 11ης Νοεμβρίου 2004,
C‑73/03, Ισπανία κατά Επιτροπής, σκέψη 37, καθώς και της 23ης Φεβρουαρίου 2006, C‑346/03 και C‑529/03, Atzeni κ.λπ., Συλλογή
2006, σ. I‑1875, σκέψη 79).
Όσον αφορά το άρθρο 87, παράγραφος 3, στοιχείο β΄, ΕΚ, το Πρωτοδικείο εξέτασε το περιθώριο εκτιμήσεως του οποίου απολαύει
η Επιτροπή και ορθώς κατέληξε ότι αυτή δεν υπερέβη τα όρια της εξουσίας της εκτιμήσεως κατά το μέτρο που έκρινε ότι η παρέκκλιση
που σκοπεί στην προώθηση της πραγματοποιήσεως ενός σημαντικού σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος δεν έπρεπε να εφαρμοστεί
εν προκειμένω, με την αιτιολογία ότι μόνον οι εγκατεστημένοι στη Βενετία επιχειρηματίες επωφελούνται του επίμαχου καθεστώτος
ενισχύσεων.
Τέλος, αντίθετα από ό,τι υποστηρίζει η Coopservice, το Πρωτοδικείο εξέτασε δεόντως το επιχείρημα που στηρίζεται στην ιδιαίτερη
κατάσταση της Βενετίας, με αποτέλεσμα η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση να μην περιέχει εσφαλμένη συναφώς αιτιολογία.

Επί του άρθρου 14 του κανονισμού 659/1999
Αιτιολογίες της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως
Με τις σκέψεις 385 έως 399 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η επίμαχη απόφαση, καθόσον προβλέπει
στο άρθρο 5 την ανάκτηση των ενισχύσεων που κηρύχθηκαν παράνομες, δεν παραβαίνει το άρθρο 14 του κανονισμού 659/1999. Το Πρωτοδικείο
επισημαίνει ειδικότερα ότι, δυνάμει του άρθρου 14 του κανονισμού 659/1999 και της πάγιας συναφώς νομολογίας, όταν η Επιτροπή
διαπιστώνει ότι μια ενίσχυση είναι ασύμβατη με την κοινή αγορά, οφείλει να διατάξει την ανάκτησή της. Εν προκειμένω, η εντολή
περί ανακτήσεως δεν αντίκειται σε καμία γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου.
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η Comitato και η Hotel Cipriani, με τον έκτο και τον τέταρτο λόγο που προβάλλουν αντιστοίχως, και η Coopservice, με τον έκτο
λόγο που προβάλλει, προσάπτουν στο Πρωτοδικείο ότι δεν έλαβε υπόψη το γεγονός ότι η δήλωση της Επιτροπής ότι μια ενίσχυση
είναι ασύμβατη με την κοινή αγορά δεν συνεπάγεται αυτομάτως την ανάκτηση της ενισχύσεως. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή διαθέτει
ένα περιθώριο εκτιμήσεως, στο πλαίσιο του οποίου όφειλε να αξιολογήσει, πέραν του αυστηρώς νομικού πλαισίου, ένα σύνολο στοιχείων
όπως την εμπιστοσύνη στη νομιμότητα των ενισχύσεων, τον χαρακτήρα των ενισχύσεων, την ιδιαιτερότητα των περιοχών, τη συγκεκριμένη
κατάσταση των δικαιούχων και τις οικονομικές επιπτώσεις.
Η Επιτροπή φρονεί ότι το Πρωτοδικείο ορθώς δέχθηκε ότι η ανάκτηση της ενισχύσεως που κρίθηκε ασύμβατη με την κοινή αγορά αποτελεί
τη λογική συνέπεια της διαπιστώσεως του παράνομου χαρακτήρα της και ότι η διαταγή ανακτήσεως δεν προσέκρουε, εν προκειμένω,
σε κάποια γενική αρχή.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Οι υπό κρίση λόγοι πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι. Συγκεκριμένα, το Πρωτοδικείο δέχθηκε, κατά τρόπο απολύτως σύμφωνο με
τη νομολογία του Δικαστηρίου που παρατίθεται στη σκέψη 387 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η διαταγή ανακτήσεως παράνομης
ενισχύσεως αποτελεί τη λογική συνέπεια της διαπιστώσεως του παράνομου χαρακτήρα της.
Επιπλέον, το Πρωτοδικείο, εξετάζοντας του λόγους που προέβαλαν οι νυν αναιρεσείουσες, ορθώς έκρινε ότι, εν προκειμένω, δεν
υπήρχε λόγος η Επιτροπή να μη διατάξει την ανάκτηση των ενισχύσεων που κρίθηκαν παράνομες. Συγκεκριμένα, το Πρωτοδικείο, με
τις σκέψεις 391 έως 394 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως έκρινε ότι οι νυν αναιρεσείουσες δεν απέδειξαν την ύπαρξη ιδιαίτερων
περιστάσεων βάσει των οποίων να μπορεί να θεωρηθεί ότι, παρά τον χαρακτήρα των επίμαχων ενισχύσεων ως λειτουργικών ενισχύσεων,
η Επιτροπή όφειλε να μη διατάξει την ανάκτησή τους.
Τέλος, πρέπει να υπομνησθεί ότι η διαταγή ανακτήσεως που περιλαμβάνεται στο διατακτικό της επίμαχης αποφάσεως της Επιτροπής
αφορά τις κρατικές ενισχύσεις οι οποίες, με την εν λόγω απόφαση, κρίθηκαν ασύμβατες με την κοινή αγορά, πράγμα που σημαίνει
ότι ο εθνικές αρχές πρέπει προηγουμένως να αποδείξουν, κατά τα εκτιθέμενα στις σκέψεις 113 έως 121 της παρούσας αποφάσεως,
ότι τα παρασχεθέντα πλεονεκτήματα συνιστούν κρατικές ενισχύσεις για τους δικαιούχους.
Βάσει των προεκτεθέντων οι αιτήσεις αναιρέσεως καθώς και η αίτηση ανταναιρέσεως της Coopservice πρέπει να απορριφθούν.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δυνάμει του άρθρου 122, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, όταν η αίτηση αναιρέσεως είναι αβάσιμη,
το Δικαστήριο αποφαίνεται επί των εξόδων. Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού, που εφαρμόζεται στην κατ’
αναίρεση διαδικασία δυνάμει του άρθρου 118 του ιδίου κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον
υπάρχει σχετικό αίτημα. Δυνάμει του ίδιου άρθρου 69, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, όταν οι ηττηθέντες διάδικοι είναι περισσότεροι
του ενός, το Δικαστήριο αποφασίζει για την κατανομή των εξόδων. Πάντως, κατά το άρθρο 69, παράγραφος 3, το Δικαστήριο μπορεί
να κατανείμει τα έξοδα ή να αποφασίσει ότι κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων.
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι η Comitato, η Hotel Cipriani, η Italgas και Coopservice, στο μέτρο που αφορά την καθεμία, ηττήθηκαν,
πρέπει να καταδικαστούν ισομερώς στα δικαστικά έξοδα που αφορούν τις αιτήσεις αναιρέσεως, καθώς και σε εκείνα που αφορούν
την αίτηση ανταναιρέσεως της Coopservice.
Δεδομένου ότι η Επιτροπή ηττήθηκε όσον αφορά την αίτησή της ανταναιρέσεως, πρέπει να καταδικασθεί στα σχετικά δικαστικά έξοδα.
Τέλος, σύμφωνα με το άρθρο 69, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, η Ιταλική Δημοκρατία
φέρει τα δικαστικά της έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει τις αιτήσεις αναιρέσεως της Comitato «Venezia vuole vivere», της Hotel Cipriani Srl και της Società Italiana per
il gas SpA (Italgas) καθώς και την αίτηση ανταναιρέσεως της Coopservice – Servizi di fiducia Soc. coop. rl.
2)
Απορρίπτει την αίτηση ανταναιρέσεως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
3)
Η Comitato «Venezia vuole vivere», η Hotel Cipriani Srl, η Società Italiana per il gas SpA (Italgas) και η Coopservice – Servizi
di fiducia Soc. coop. rl φέρουν ισομερώς τα δικαστικά έξοδα που αφορούν τις αιτήσεις αναιρέσεως καθώς και εκείνα που αφορούν
την αίτηση ανταναιρέσεως της τελευταίας.
4)
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρει τα δικαστικά έξοδα που αφορούν την αίτησή της ανταναιρέσεως.
5)
Η Ιταλική Δημοκρατία φέρει τα δικαστικά της έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.