CELEX: 62013CJ0315
Odesłanie prejudycjalne
Swoboda świadczenia usług
Artykuły 56 TFUE i 57 TFUE
Dyrektywa 96/71/WE
Artykuł 3 ust. 1 i 10
Dyrektywa 2006/123/WE
Artykuł 19
Uregulowanie krajowe zobowiązujące osobę zatrudniającą delegowanych pracowników najemnych lub praktykantów do zgłoszenia tych osób, które nie mogą przedłożyć potwierdzenia otrzymania zgłoszenia, jakie powinno było być dokonane w państwie członkowskim przyjmującym przez ich pracodawcę prowadzącego działalność w innym państwie członkowskim
Sankcja karna

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 56 TFUE i 57 TFUE, art. 3 ust. 1 i 10 dyrektywy 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1996 r. dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług (
Dz.U. 1997, L 18, s. 1
) oraz art. 19 dyrektywy 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącej usług na rynku wewnętrznym (
Dz.U. L 376, s. 36
).
Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego wszczętego przeciwko E.J. De Clercqowi, E.A.R. De Clercqowi, N.G.W. Rottiers i E.J.M. Tampère, obywatelom belgijskim, oraz Thermotec NV, spółce prawa belgijskiego (łącznie zwanym dalej „obwinionymi”), między innymi z powodu wielokrotnego naruszenia, w okresie od dnia 1 kwietnia 2007 r. do dnia 18 listopada 2008 r. włącznie, obowiązku zgłoszenia dotyczącego delegowanych pracowników najemnych przewidzianego przez przepisy krajowe.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 96/71
Artykuł 1 dyrektywy 96/71, zatytułowany „Zakres zastosowania”, stanowi:
„1.   Niniejszą dyrektywę stosuje się do przedsiębiorstw prowadzących działalność w państwie członkowskim, które w ramach świadczenia usług poza jego granicami delegują pracowników zgodnie z ust. 3 na terytorium innego państwa członkowskiego.
[…]
3.   Niniejszą dyrektywę stosuje się wówczas, gdy przedsiębiorstwa wymienione w ust. 1 podejmują następujące środki wybiegające poza granice państwowe:
a)
delegują pracowników na własny rachunek i pod swoim kierownictwem na terytorium państwa członkowskiego, w ramach umowy zawartej między przedsiębiorstwem delegującym a odbiorcą usług działającym w danym państwie członkowskim, o ile istnieje stosunek pracy pomiędzy przedsiębiorstwem delegującym a pracownikiem w ciągu okresu delegowania
lub
b)
delegują pracowników do zakładu albo przedsiębiorstwa należącego do grupy przedsiębiorców na terytorium państwa członkowskiego, o ile istnieje stosunek pracy między przedsiębiorstwem delegującym a pracownikiem w ciągu okresu delegowania;
[…]”.
Artykuł 3 dyrektywy 96/71, zatytułowany „Warunki zatrudnienia”, stanowi:
„1.   Państwa członkowskie zapewnią, że [by] bez względu na to, jakie prawo stosuje się w odniesieniu do stosunku pracy, przedsiębiorstwa, o których mowa w art. 1 ust. 1, […] gwarantowały pracownikom delegowanym na ich terytorium warunki zatrudnienia, obejmujące następujące [wymienione poniżej] zagadnienia, które w państwie członkowskim, gdzie wykonywana jest praca, ustalone są przez:
—
przepisy prawne, rozporządzenia lub przepisy administracyjne
i/lub
—
umowy zbiorowe lub orzeczenia arbitrażowe uznane za powszechnie stosowane w rozumieniu ust. 8, o ile dotyczą one rodzajów działalności wymienionych w Załączniku [czyli wszystkie prace związane z budową, naprawą, utrzymaniem, przeróbką lub rozbiórką budowli]:
a)
maksymalne okresy pracy i minimalne okresy wypoczynku;
b)
minimalny wymiar płatnych urlopów rocznych;
c)
minimalne stawki płacy, wraz ze stawką za nadgodziny; […]
d)
warunki wynajmu pracowników, w szczególności przez przedsiębiorstwa zatrudnienia tymczasowego;
e)
zdrowie, bezpieczeństwo i higiena w miejscu pracy;
f)
środki ochronne stosowane w odniesieniu do warunków zatrudnienia kobiet ciężarnych lub kobiet tuż po urodzeniu dziecka, dzieci i młodzieży;
g)
równość traktowania mężczyzn i kobiet, a także inne przepisy w zakresie niedyskryminacji.
[…]
10.   Niniejsza dyrektywa nie stanowi przeszkody w stosowaniu przez państwa członkowskie, w oparciu o zasadę równego traktowania, zgodnie z traktatem i w odniesieniu do przedsiębiorstw krajowych [i przedsiębiorstw z innych państw]:
—
warunków zatrudnienia dotyczących dziedzin innych niż wskazane w pierwszym akapicie ust. 1 – w przypadku przepisów polityki publicznej;
—
warunków pracy i zatrudnienia ustalonych w umowach zbiorowych lub orzeczeniach arbitrażowych w rozumieniu ust. 8 i dotyczących innych rodzajów działalności niż wymienione w Załączniku”.
Artykuł 5 tej dyrektywy, zatytułowany „Środki”, stanowi:
„Państwa członkowskie podejmą odpowiednie środki na wypadek nieprzestrzegania niniejszej dyrektywy.
Państwa zapewnią w szczególności, aby pracownicy i/lub ich przedstawiciele dysponowali odpowiednimi procedurami gwarantującymi wykonanie zobowiązań przewidzianych przez niniejszą dyrektywę”.
Dyrektywa 2006/123
Artykuł 16 dyrektywy 2006/123, zatytułowany „Swoboda świadczenia usług”, w ust. 2 stanowi:
„Państwa członkowskie nie mogą ograniczać swobody świadczenia usług przez usługodawcę prowadzącego przedsiębiorstwo w innym państwie członkowskim poprzez nałożenie któregokolwiek z następujących wymogów:
[…]
g)
ograniczenia swobody świadczenia usług określone w art. 19”.
Artykuł 19 dyrektywy 2006/123, który znajduje się w sekcji 2 jej rozdziału IV, dotyczącej praw usługobiorców w ramach swobody świadczenia usług, jest zatytułowany „Ograniczenia zakazane”. Artykuł ten stanowi:
„Państwa członkowskie nie mogą nakładać na usługobiorcę wymogów, które ograniczają korzystanie z usług dostarczanych przez usługodawcę prowadzącego przedsiębiorstwo w innym państwie członkowskim, a w szczególności następujących wymogów:
a)
obowiązku uzyskania od właściwych organów zezwolenia lub złożenia im oświadczenia;
[…]”.
Zgodnie z art. 44 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy państwa członkowskie zobowiązane były wprowadzić w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania tej dyrektywy w terminie do dnia 28 grudnia 2009 r.
Prawo belgijskie
Ustawa z dnia 4 sierpnia 1978 r. o reorientacji gospodarki
Ustawa z dnia 4 sierpnia 1978 r. o reorientacji gospodarki (
Moniteur belge
z dnia 17 sierpnia 1978 r., s. 9106) w art. 69 stanowiła:
„§ 1   Każda osoba, u której lub na rzecz której zostali zatrudnieni pracownicy osoby trzeciej, których nadal obowiązują przepisy prawa zabezpieczenia społecznego państwa członkowskiego […] innego niż Belgia, podczas pierwszego dnia obecności tych pracowników powinna przekazać służbom nadzoru socjalnego ministerstwa opieki społecznej nazwiska osób, które nie mogą dostarczyć dowodu obowiązywania tych przepisów o zabezpieczeniu społecznym poprzez przedstawienie zaświadczenia o skierowaniu na podstawie art. 11 rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych i ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie [
Dz.U. L 74, s. 1
], a także przekazanie nazwy lub oznaczenia i adresu ich pracodawców.
[…]
§ 2   […]
Sankcje karne wymienione w art. 35 i 39 [ustawy z dnia 27 czerwca 1969 r. w sprawie rewizji ustawy wykonawczej z dnia 28 grudnia 1944 r. o zabezpieczeniu społecznym pracowników] mają zastosowanie do osób, które nie przestrzegają nakazów § 1”.
Ów art. 69 został uchylony przez art. 149 ustawy programowej (I) z dnia 27 grudnia 2006 r. (
Moniteur belge
z dnia 28 grudnia 2006 r., s. 75178, zwanej dalej „ustawą programową”).
Ustawa programowa
Sekcja 1 rozdziału VIII tytułu IV ustawy programowej, która zawiera jej art. 137 i 138, określa zakres stosowania tego rozdziału i niektóre definicje. Artykuł 137 ustawy programowej przewiduje:
„Do celów stosowania niniejszego rozdziału i przepisów wykonawczych do niego stosuje się następujące definicje:
1°
pracownicy najemni: osoby, które świadczą pracę za wynagrodzeniem i pod kierownictwem innej osoby;
2°
delegowani pracownicy najemni: osoby, o których mowa w pkt 1, które świadczą pracę w Belgii tymczasowo lub częściowo, i które
a)
na stałe pracują na terytorium jednego lub kilku krajów innych niż Belgia, albo
b)
zostały zatrudnione w kraju innym niż Belgia;
3°
pracodawcy: osoby fizyczne lub prawne, które zatrudniają pracowników, o których mowa w pkt 2;
4°
praktykanci: osoby, które w ramach programu studiów lub szkolenia zawodowego odbywają obowiązkowe lub dobrowolne praktyki w celu uzyskania dyplomu lub certyfikatu lub doświadczenia praktycznego;
5°
praktykanci delegowani: osoby, o których mowa w pkt 4, które na terytorium Belgii w ramach programu studiów zagranicznych lub zagranicznego szkolenia zawodowego odbywają praktyki lub ich część;
6°
instytucja, w której praktykant odbywa studia lub szkolenie zawodowe: przedsiębiorstwo, placówka szkolnictwa prywatnego lub publicznego lub jakikolwiek inny podmiot, w którym odbywana jest praktyka;
[…]”.
Zgodnie z art. 138 ustawy programowej:
„Przepisy niniejszego rozdziału mają zastosowanie do:
—
delegowanych pracowników najemnych i ich pracodawców;
—
delegowanych praktykantów i w danym wypadku instytucji, w których odbywają oni studia lub szkolenie zawodowe;
[…]”.
Rozdział VIII tytułu IV ustawy programowej jest zatytułowany „Uprzednie zgłoszenie delegowanych pracowników najemnych i osób wykonujących działalność na własny rachunek”. Rozdział ten, który wszedł w życie w dniu 1 kwietnia 2007 r., ustanawia system uprzedniego zgłoszenia dla delegowanych pracowników najemnych i osób wykonujących działalność na własny rachunek zwany „systemem zgłoszenia Limosa”, który to obowiązek uprzedniego zgłoszenia został wprowadzony w ramach szerszego projektu zwanego systemem „Limosa” – skrót od „Landenoverschrijdend Informatiesysteem ten behoeve van Migratieonderzoek bij de Sociale Administratie” (system informacji transgranicznej do prowadzenia badań nad migracją przez organy zabezpieczenia społecznego).
Sekcja 2 omawianego rozdziału VIII, która zawiera art. 139–152 ustawy programowej, jest zatytułowana „Uprzednie zgłoszenie dla delegowanych pracowników najemnych i osób wykonujących działalność na własny rachunek”. W wersji mającej zastosowanie do okoliczności faktycznych sprawy głównej art. 139 ustawy programowej stanowił:
„Przed zatrudnieniem delegowanego pracownika najemnego na terytorium Belgii jego pracodawca, pracownik lub pełnomocnik pracodawcy dokonuje zgłoszenia drogą elektroniczną w krajowym urzędzie zabezpieczenia społecznego, sporządzonego na podstawie art. 140 na zasadach określonych przez Króla.
Przed rozpoczęciem praktyki na terytorium Belgii delegowany praktykant zagraniczny lub instytucja, w której odbywa on studia lub szkolenie zawodowe, dokonuje zgłoszenia drogą elektroniczną w krajowym urzędzie zabezpieczenia społecznego, sporządzonego na podstawie art. 140 na zasadach określonych przez Króla.
[…]
W przypadku dokonania zgłoszenia, o którym mowa w powyższych akapitach, zgłaszający otrzymuje potwierdzenie otrzymania zgłoszenia […].
[…]”.
Zgodnie z art. 140 ustawy programowej „Król określa grupy danych, które powinny znajdować się w uprzednim zgłoszeniu, o którym mowa w art. 139”, a „krajowy urząd zabezpieczenia społecznego określa treść tych grup danych”.
Artykuł 141 ustawy programowej, który jest zawarty w podsekcji 2 sekcji 2 rozdziału VIII tytułu IV ustawy programowej, dotyczącej obowiązku odbiorców końcowych lub zleceniodawców delegowanych pracowników, stanowi:
„Każda osoba, u której lub na rzecz której osoby wymienione w art. 137 pkt 2 i 5 świadczą pracę bezpośrednio lub przez podwykonawcę, przed rozpoczęciem zatrudnienia tych osób przekazuje drogą elektroniczną krajowemu urzędowi zabezpieczenia społecznego dane identyfikacyjne osób, które nie mogą przedłożyć potwierdzenia otrzymania zgłoszenia wystawionego na podstawie art. 139 akapit czwarty niniejszego rozdziału, na zasadach określonych przez Króla.
Po dokonaniu zgłoszenia, o którym mowa w poprzednim akapicie, zgłaszający uzyskuje potwierdzenie otrzymania zgłoszenia […].
[…]”.
Zamieszczony w sekcji 4 rzeczonego rozdziału VIII, zatytułowanej „Nadzór i sankcje”, art. 157 ustawy programowej przewidywał sankcję mającą zastosowanie w wypadku naruszenia obowiązku zgłoszenia, o którym mowa w jej art. 139. Artykuł 158 ustawy programowej, wchodzący w zakres tej samej sekcji, dotyczył w szczególności zgłoszenia przewidzianego w jej art. 141 i miał następujące brzmienie:
„Bez uszczerbku dla art. 269–274 kodeksu karnego, kto nie przestrzega regulacji [art.] 141 […], podlega karze grzywny pieniężnej w wysokości od 250 do 2500 EUR; grzywna jest nakładana tylokrotnie, ilu jest delegowanych pracowników najemnych lub osób wykonujących działalność na własny rachunek, w odniesieniu do których dokonano naruszenia; łączna kwota grzywien nie może jednak przekroczyć 125000 EUR”.
Kodeks karny zabezpieczenia społecznego i kodeks karny
Ustawa z dnia 6 czerwca 2010 r. (
Moniteur belge
z dnia 1 lipca 2010 r., s. 43712), która weszła w życie w dniu 1 lipca 2011 r., w art. 2 wprowadziła kodeks karny zabezpieczenia społecznego. Artykuł 109 pkt 55 tej ustawy między innymi uchyla art. 158 ustawy programowej.
Artykuł 183 kodeksu karnego zabezpieczenia społecznego, zatytułowany „Obowiązki odbiorców końcowych lub zleceniodawców”, stanowi:
„Sankcji trzeciego stopnia podlega:
1° każda osoba, u której lub na rzecz której bezpośrednio bądź przez podwykonawcę zatrudnieni są delegowani pracownicy i delegowani praktykanci i która z naruszeniem rozdziału VIII tytułu IV ustawy programowej […] i jej zarządzeń wykonawczych przed rozpoczęciem zatrudnienia tych osób nie przekazała krajowemu urzędowi zabezpieczenia społecznego drogą elektroniczną na zasadach określonych przez Króla danych identyfikacyjnych osób, które nie mogą przedłożyć potwierdzenia otrzymania zgłoszenia.
[…]
W odniesieniu do naruszeń, o których mowa w akapicie pierwszym, grzywna zostaje zwielokrotniona przez liczbę danych pracowników, praktykantów, osób wykonujących działalność na własny rachunek lub praktykantów wykonujących działalność na własny rachunek”.
Zgodnie z art. 101 kodeksu karnego zabezpieczenia społecznego „sankcję trzeciego stopnia stanowi albo grzywna karna w wysokości od 100 do 1000 EUR, albo grzywna administracyjna w wysokości od 50 do 500 EUR”. Artykuł 102 tego kodeksu przewiduje, że dodatkowe ułamki dziesiętne przewidziane w art. 1 akapit pierwszy ustawy z dnia 5 marca 1952 r. w sprawie dodatkowych ułamków dziesiętnych do grzywien karnych (
Moniteur belge
z dnia 3 kwietnia 1952 r., s. 2606), zmienionej ustawą z dnia 28 grudnia 2011 r. w sprawie różnych przepisów w dziedzinie sprawiedliwości (II) (
Moniteur belge
z dnia 30 grudnia 2011 r., s. 81669), mają zastosowanie do tych grzywien karnych jak do grzywien administracyjnych. Zastosowanie tych ułamków dziesiętnych skutkuje pomnożeniem kwoty rzeczonych grzywien przez sześć.
Artykuł 2 akapit drugi kodeksu karnego przewiduje, że „jeżeli kara ustalona na etapie orzeczenia różni się od tej, która została zastosowana w czasie popełnienia naruszenia, stosuje się karę łagodniejszą”.
Zarządzenie królewskie
Rozdział VIII tytułu IV ustawy programowej został uzupełniony zarządzeniem królewskim z dnia 20 marca 2007 r. wydanym w celu wykonania tego rozdziału (
Moniteur belge
z dnia 28 marca 2007 r., s. 16975), zmienionym zarządzeniem królewskim z dnia 31 sierpnia 2007 r. (
Moniteur belge
z dnia 13 września 2007 r., s. 48537) (zwanym dalej „zarządzeniem królewskim”).
Zgodnie z art. 7 zarządzenia królewskiego:
„Zgłoszenie, o którym mowa w [art.] 141 […] ustawy programowej […] zawiera następujące dane:
1°
dane identyfikacyjne zgłaszającego. W przypadku osób posiadających numer identyfikacyjny przedsiębiorstwa lub – w odniesieniu do osób fizycznych, które nie posiadają statusu przedsiębiorstwa w rozumieniu ww. ustawy z dnia 16 stycznia 2003 r. – numer ubezpieczenia społecznego; numer ten jest wystarczający”;
2°
dane identyfikacyjne delegowanego pracownika najemnego […] lub praktykanta. Jeżeli posiada on numer identyfikacyjny rejestru krajowego lub numeru Banque-Carrefour, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy z dnia 15 stycznia 1990 r., numer ten jest wystarczający;
3°
dane identyfikacyjne pracodawcy delegowanego pracownika najemnego lub instytucji, w której praktykant odbywa praktykę lub szkolenie zawodowe. W przypadku osób posiadających numer identyfikacyjny przedsiębiorstwa lub – w odniesieniu do osób fizycznych, które nie posiadają statusu przedsiębiorstwa w rozumieniu ww. ustawy z dnia 16 stycznia 2003 r. – numer ubezpieczenia społecznego; numer ten jest wystarczający”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
Z postanowienia odsyłającego wynika, że Thermotec NV jest spółką prawa belgijskiego, która prowadzi działalność w zakresie produkcji przemysłowych systemów chłodniczych. Cztery osoby fizyczne obwinione w postępowaniu głównym są lub były jej członkami zarządu. Siostrzana spółka, Thermotec sp. z o.o., została założona w Polsce. Prowadzi ona tę samą działalność co Thermotec NV.
Podczas kontroli przeprowadzonej w dniu 5 maja 2008 r. w spółce Thermotec NV służby inspekcji socjalnej stwierdziły obecność czterech polskich pracowników, z których trzech było zatrudnionych przez Thermotec sp. z o.o. Dla tych pracowników nie można było przedłożyć żadnego formularza E 101. Thermotec sp. z o.o. nie mogła ponadto przedłożyć potwierdzenia otrzymania zgłoszenia wydanego po uprzednim zgłoszeniu delegowania, o którym mowa w art. 139 ustawy programowej (zwanego dalej „potwierdzeniem otrzymania zgłoszenia”), a Thermotec NV, odbiorca końcowy usług, nie przekazał właściwym służbom belgijskim danych identyfikacyjnych pracowników delegowanych, którzy nie mogli przedłożyć potwierdzenia otrzymania zgłoszenia.
Podczas kontroli okazało się, że także dla wcześniejszych okresów zatrudnienia polskich pracowników lub praktykantów Thermotec sp. z o.o. nie ubiegała się o formularz E 101. Ponadto dla okresu sprzed dnia 1 kwietnia 2007 r. obwinieni nie przekazali inspekcji socjalnej w pierwszym dniu zatrudnienia tych pracowników ani ich nazwisk, ani nazwy lub oznaczenia i adresu ich pracodawców. W okresie po tej dacie nie przekazano danych identyfikacyjnych osób, które nie mogły przedłożyć potwierdzenia otrzymania zgłoszenia.
W dniu 3 października 2008 r. inspektor pracy wszczął dochodzenie sądowe. W ramach tego dochodzenia w dniu 18 listopada 2008 r. dokonano przeszukania pomieszczeń. W dniu 21 listopada 2008 r. polski Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał obowiązujące z mocą wsteczną formularze E 101.
Sporządzono protokół w sprawie naruszeń popełnionych przez Thermotec sp. z o.o. Ponadto zarządzeniem z dnia 17 lutego 2012 r. obwinieni w postępowaniu głównym, Thermotec NV i cztery osoby fizyczne, zostali postawieni przed sądem odsyłającym z tytułu dwóch wykroczeń. Pierwsze dotyczy czynów popełnionych pomiędzy dniem 27 czerwca 2004 r. a dniem 31 marca 2007 r. włącznie i polega na naruszeniu art. 69 § 1 akapit pierwszy i art. 69 § 2 akapit drugi ustawy z dnia 4 sierpnia 1978 r. o reorientacji gospodarki. Drugie dotyczy faktów mających miejsce pomiędzy 1 kwietnia 2007 r. a 18 listopada 2008 r. włącznie i polega na naruszeniu art. 141 ustawy programowej. Te dwa wykroczenia podlegają sankcjom pieniężnym o charakterze karnym.
Sąd odsyłający wyjaśnia, że obwinieni są ścigani nie dlatego, że nie dokonali uprzedniego zgłoszenia oddelegowania, co należy do pracodawcy delegowanych pracowników, lecz dlatego, że jako odbiorcy końcowi lub zleceniodawcy nie przekazali danych identyfikacyjnych osób, które nie mogły przedłożyć potwierdzenia otrzymania zgłoszenia.
Przed sądem odsyłającym E.J. De Clercq, E.A.R. De Clercq i N.G.W. Rottiers podnoszą, że obowiązek zgłoszenia nałożony przez art. 141 ustawy programowej (zwany dalej „rozpatrywanym obowiązkiem zgłoszenia”) stanowi nieproporcjonalne ograniczenie w swobodnym świadczeniu usług. Podkreślają oni, że należy uwzględnić fakt, iż obok tego obowiązku istnieje obowiązek zgłoszenia zagranicznego usługodawcy nałożony przez art. 139 ustawy programowej i przywołują również art. 19 lit. a) dyrektywy 2006/123.
Sąd odsyłający stwierdza, że zgodnie z opinią przedstawioną przez rzecznika generalnego P. Cruza Villalóna w sprawie Komisja/Belgia (C‑577/10,
EU:C:2012:477
, pkt 54) dyrektywa 2006/123 może nie mieć znaczenia w niniejszej sprawie, ponieważ zarzucane obwinionym czyny datują się sprzed dnia 2 października 2009 r. Uważa on, że należy natomiast wziąć pod uwagę dyrektywę 96/71.
Sąd ten zauważa, że obejmujący odbiorców i zleceniodawców obowiązek przekazania organom belgijskim przez pracodawcę danych identyfikacyjnych niezgłoszonych delegowanych pracowników może być zakwalifikowany, dla odbiorców usług prowadzących działalność w państwie członkowskim innym niż Królestwo Belgii, jako ograniczenie w swobodnym świadczeniu usług. Wskazuje on jednak, że w niniejszej sprawie można brać pod uwagę różne uzasadnienia, takie jak ochrona delegowanych pracowników i konieczność posiadania informacji umożliwiających przeprowadzenie skutecznej kontroli przestrzegania belgijskich przepisów mających zastosowanie do delegowanych pracowników, zapobieganie nieuczciwej konkurencji obejmujące zwalczanie dumpingu socjalnego, utrzymanie równowagi finansowej systemu zabezpieczenia społecznego, jak też konieczność zapobiegania oszustwom i zwalczania nadużyć. Zastanawia się on jednak nad pytaniem, czy rozpatrywany obowiązek zgłoszenia i sankcja nałożona za jego nieprzestrzeganie (łącznie zwane dalej „rozpatrywanym uregulowaniem krajowym”) nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tych celów.
Sąd odsyłający wskazuje ponadto, że w dniu wydania postanowienia odsyłającego Trybunał nie zajął jeszcze stanowiska w sprawie Komisja/Belgia (C‑577/10), która również dotyczy ustawy programowej. Podkreśla on jednak, że ta ostatnia sprawa dotyczy osób wykonujących działalność na własny rachunek, podczas gdy w niniejszej sprawie rozpatrywane są obowiązki odbiorcy końcowego w ramach delegowania pracowników i praktykantów, a zatem niniejsza sprawa dotyczy innych przepisów ustawy programowej niż te, które obejmuje sprawa Komisja/Belgia.
W tych okolicznościach rechtbank van eerste aanleg te Mechelen (sąd pierwszej instancji w Mechelen) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 56 TFUE i 57 TFUE (dawniej art. 49 WE i 50 WE) oraz art. 3 ust. 1 i 10 dyrektywy [96/71], ewentualnie w związku z art. 19 dyrektywy [2006/123] należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one art. 141 [ustawy programowej], zgodnie z którym na osobę, u której lub na której rzecz delegowani pracownicy lub delegowani praktykanci świadczą pracę bezpośrednio lub przez podwykonawcę, zostaje nałożony obowiązek przekazania – przed rozpoczęciem zatrudnienia tych osób – drogą elektroniczną (bądź, jeśli nie jest to możliwe, telefaksem lub pocztą) krajowemu urzędowi zabezpieczenia społecznego danych identyfikacyjnych osób, które nie mogą przedłożyć [potwierdzenia otrzymania zgłoszenia], w związku z art. 157 [ustawy programowej] oraz art. 183 ust. 1 akapit pierwszy kodeksu karnego zabezpieczenia społecznego, które sankcjonują nieprzestrzeganie tego przepisu karami porządkowymi?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
Tytułem wstępu należy stwierdzić, po pierwsze, że w swoim pytaniu sąd odsyłający powołuje się na art. 157 ustawy programowej. Artykuł ten przewidywał w szczególności sankcję mającą zastosowanie do pracodawcy pracowników delegowanych, który narusza obowiązek zgłoszenia ciążący na nim na mocy art. 139 ustawy programowej. Jak wynika z postanowienia odsyłającego, jest to sankcja mająca zastosowanie do usługobiorcy nieprzestrzegającego obowiązku zgłoszenia pracowników niezgłoszonych uprzednio przez ich pracodawcę, który jest przedmiotem sprawy głównej. Sankcja ta była przewidziana w art. 158 ustawy programowej. W dniu 1 lipca 2011 r. artykuł ten został zastąpiony przez art. 183 kodeksu karnego zabezpieczenia społecznego, który to przepis, jak wskazuje sąd odsyłający, ma zastosowanie w postępowaniu głównym zgodnie z art. 2 akapit drugi kodeksu karnego. Po drugie, mimo że – jak wynika z postanowienia odsyłającego – obwinieni zostali postawieni przed sądem krajowym, aby odpowiedzieć za dwa wykroczenia, sąd ten zadaje pytanie Trybunałowi tylko w związku z wykroczeniem polegającym na zarzucanym im naruszeniu art. 141 ustawy programowej.
Ponadto należy z góry wyjaśnić, że mimo iż w swoim pytaniu sąd odsyłający odnosi się zarówno do pracowników, jak i do praktykantów delegowanych na terytorium Belgii, dotyczące ich przepisy krajowe są mutatis mutandis identyczne. Z tego względu poniższe rozważania dotyczące pracowników delegowanych odnoszą się również do rzeczonych praktykantów, jeżeli ich praktyka jest wykonywana w warunkach konkretnej i rzeczywistej pracy najemnej (zob. podobnie wyroki: Lawrie-Blum, 66/85,
EU:C:1986:284
, pkt 22; a także Bernini, C‑3/90,
EU:C:1992:89
, pkt 14, 15).
W tych okolicznościach należy uznać, że poprzez swoje pytanie sąd odsyłający zasadniczo dąży do ustalenia, czy art. 56 TFUE i 57 TFUE oraz art. 3 ust. 1 i 10 dyrektywy 96/71, ewentualnie w związku z art. 19 dyrektywy 2006/123 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one uregulowaniu państwa członkowskiego, zgodnie z którym odbiorca usług świadczonych przez pracowników najemnych delegowanych przez usługodawcę prowadzącego działalność w innym państwie członkowskim jest zobowiązany do przekazania właściwym organom – przed rozpoczęciem zatrudnienia tych osób – ich danych identyfikacyjnych, jeżeli nie mogą one przedłożyć dowodu zgłoszenia, jakie ich pracodawca powinien był przekazać właściwym organom tego przyjmującego państwa członkowskiego przed rozpoczęciem rzeczonego świadczenia.
Rządy belgijski, duński i francuski co do zasady podnoszą, że rozpatrywanego uregulowania krajowego nie można kwalifikować jako ograniczenia w swobodnym świadczeniu usług oraz że w każdym wypadku to uregulowanie jest, po pierwsze, uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego dotyczącymi w szczególności ochrony pracowników, zapobiegania nieuczciwej konkurencji i zwalczania oszustw, a po drugie, niezbędne do realizacji tych celów. Ponadto rządy te uważają, że w niniejszej sprawie nie ma potrzeby interpretować ani dyrektywy 96/71, ani dyrektywy 2006/123.
Rząd austriacki uważa w istocie, że rozpatrywane uregulowanie krajowe odpowiada przepisowi art. 5 dyrektywy 96/71, zgodnie z którym państwa członkowskie podejmują odpowiednie środki na wypadek jej nieprzestrzegania.
E.J. De Clercq, E.A.R. De Clercq i N.G.W. Rottiers podnoszą natomiast, że owo uregulowanie stanowi nieproporcjonalne ograniczenie w swobodnym świadczeniu usług, sprzeczne z art. 56 TFUE i 57 TFUE. Dodają oni, że dyrektywa 2006/123 wyraźnie zakazuje państwom członkowskim nakładania obowiązku zgłoszenia w celu możliwości korzystania z usługi świadczonej przez usługodawcę mającego siedzibę w innym państwie członkowskim.
Komisja Europejska twierdzi, że w świetle orzecznictwa Trybunału w niniejszej sprawie nie ma potrzeby interpretować art. 3 ust. 1 i 10 dyrektywy 96/71, i podnosi, że dyrektywa 2006/123 nie ma zastosowania ratione temporis do okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym. Ponadto Komisja jest zdania, że uregulowanie krajowe będące przedmiotem sprawy głównej stanowi ograniczenie w swobodnym świadczeniu usług. Uregulowanie to może być uzasadnione, lecz do sądu odsyłającego należy ustalenie oraz konkretna i dokładna ocena tak celu, jakiemu ono służy, jak i jego proporcjonalności.
W przedmiocie zastosowania art. 3 ust. 1 i 10 dyrektywy 96/71
Według tytułu art. 3 dyrektywy 96/71 dotyczy on „[w]arunków zatrudnienia” delegowanych pracowników.
Artykuł 3 ust. 1 przewiduje, iż państwa członkowskie zapewniają, by bez względu na to, jakie prawo stosuje się w odniesieniu do stosunku pracy, przedsiębiorstwa prowadzące działalność w państwie członkowskim, które w ramach świadczenia usług poza jego granicami delegują pracowników na terytorium innego państwa członkowskiego, zagwarantować tym pracownikom delegowanym warunki zatrudnienia, które w państwie członkowskim, gdzie wykonywana jest praca, ustalone są przez przepisy prawne, rozporządzenia lub przepisy administracyjne, czy też umowy zbiorowe lub orzeczenia arbitrażowe, o ile dotyczą one określonych rodzajów działalności w sektorze budowlanym wymienionych w załączniku do tej dyrektywy, które dotyczą w szczególności maksymalnych okresów pracy i minimalnych okresów wypoczynku, minimalnego wymiaru płatnych urlopów rocznych, minimalnych stawek płacy, a także zdrowia, bezpieczeństwa i higieny w miejscu pracy.
Podobnie art. 3 ust. 10 wyjaśnia, że państwa członkowskie, w oparciu o zasadę równego traktowania i zgodnie z traktatem FUE, mogą w odniesieniu do przedsiębiorstw krajowych i przedsiębiorstw z innych państw członkowskich stosować warunki zatrudnienia dotyczące dziedzin innych niż wskazane w ust. 1 akapit pierwszy tego artykułu w przypadku przepisów polityki publicznej, a także warunki pracy i zatrudnienia ustalone w umowach zbiorowych lub orzeczeniach arbitrażowych i dotyczące innych rodzajów działalności niż wymienione w załączniku do dyrektywy 96/71.
Artykuł 3 ust. 1 i 10 dyrektywy 96/71 mają zatem na celu zapewnienie pracownikom delegowanym podczas tymczasowego wykonywania pracy na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego stosowania względem nich norm ochrony minimalnej tego państwa członkowskiego, jeśli chodzi o warunki pracy i zatrudnienia dotyczące zagadnień wskazanych w ust. 1, a także w danym wypadku uściślone przez państwa członkowskie na podstawie rzeczonego ust. 10 (zob. podobnie wyrok Laval un Partneri, C‑341/05,
EU:C:2007:809
, pkt 76).
W niniejszej sprawie z informacji dostarczonych przez sąd odsyłający wynika, że rozpatrywane uregulowanie krajowe nie dotyczy bezpośrednio warunków pracy i zatrudnienia, o których mowa w powyższych przepisach, lecz dąży do zagwarantowania skuteczności kontroli, jakie mogą być przeprowadzane przez organy belgijskie w celu zapewnienia poszanowania rzeczonych warunków pracy i zatrudnienia.
Trybunał orzekł już, że takie środki kontroli nie są objęte zakresem stosowania dyrektywy 96/71 ani nie są przedmiotem harmonizacji na poziomie Unii Europejskiej. Dyrektywa 96/71 ma bowiem na celu koordynację materialnych przepisów krajowych dotyczących warunków pracy i zatrudnienia pracowników delegowanych niezależnie od dodatkowych przepisów administracyjnych mających na celu umożliwienie weryfikacji, czy wspomniane warunki są przestrzegane. Dlatego też treść tych norm może być swobodnie określana przez państwa członkowskie, aczkolwiek z poszanowaniem traktatu i zasad ogólnych prawa Unii (zob. podobnie wyrok dos Santos Palhota i in., C‑515/08,
EU:C:2010:589
, pkt 25–27).
Zatem sytuacja taka jak w postępowaniu głównym nie wchodzi w zakres przepisów art. 3 ust. 1 i 10 dyrektywy 96/71.
W przedmiocie zastosowania art. 19 dyrektywy 2006/123
Artykuł 16 ust. 2 lit. g) dyrektywy 2006/123 stanowi, że państwa członkowskie nie mogą ograniczać swobody świadczenia usług przez usługodawcę prowadzącego przedsiębiorstwo w innym państwie członkowskim poprzez nałożenie wymogów ograniczenia swobody świadczenia usług określonych w art. 19 tej dyrektywy. Jak podnoszą E.J. De Clercq, E.A.R. De Clercq i N.G.W. Rottiers, z łącznej lektury rzeczonego art. 16 ust. 2 lit. g) i art. 19 lit. a) dyrektywy 2006/123 wynika, że państwa członkowskie nie mogą nakładać na usługobiorcę wymogów, które ograniczają korzystanie z usług dostarczanych przez usługodawcę prowadzącego przedsiębiorstwo w innym państwie członkowskim, a w szczególności obowiązku złożenia oświadczenia właściwym organom.
Należy jednak stwierdzić, że z postanowienia odsyłającego wynika, iż obwinieni są ścigani za czyny, które zostały popełnione pomiędzy dniem 1 kwietnia 2007 r. a dniem 18 listopada 2008 r., czyli przed wygaśnięciem terminu transpozycji dyrektywy 2006/123, określonego w jej art. 44 ust. 1 na dzień 28 grudnia 2009 r. Nie ma ona zatem zastosowania ratione temporis do sporu głównego.
W tych okolicznościach nie należy brać pod uwagę przepisów art. 19 dyrektywy 2006/123 w ramach analizy pytania prejudycjalnego.
W przedmiocie art. 56 TFUE i 57 TFUE
Tytułem wstępu należy stwierdzić, że – jak wynika z postanowienia odsyłającego – spór w postępowaniu głównym dotyczy odbiorców usług świadczonych przez przedsiębiorstwo prowadzące działalność w państwie członkowskim, które delegowało swoich pracowników na czas określony do przedsiębiorstwa z tej samej grupy prowadzącego działalność na terytorium innego państwa członkowskiego w celu świadczenia usług. Artykuł 56 TFUE jest źródłem uprawnień nie tylko dla samego usługodawcy, lecz także dla odbiorcy jego usług, zatem taki stan faktyczny wchodzi w zakres art. 56 TFUE i 57 TFUE (zob. podobnie wyroki: dos Santos Palhota i in.,
EU:C:2010:589
, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo, a także Strojírny Prostějov i ACO Industries Tábor, C‑53/13 i C‑80/13,
EU:C:2014:2011
, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo).
W przedmiocie istnienia ograniczenia w swobodnym świadczeniu usług
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału art. 56 TFUE wymaga nie tylko wyeliminowania wszelkiej dyskryminacji usługodawców ze względu na ich przynależność państwową lub okoliczność, że prowadzą oni działalność w innym państwie członkowskim niż państwo, w którym usługa jest świadczona, lecz również zniesienia jakichkolwiek ograniczeń, nawet gdy obowiązują one bez różnicy zarówno w stosunku do krajowych usługodawców, jak i usługodawców z innych państw członkowskich, jeżeli są w stanie uniemożliwić, ograniczyć lub uczynić mniej atrakcyjną działalność usługodawcy mającego siedzibę w innym państwie członkowskim, w którym zgodnie z przepisami świadczy on takie same usługi (zob. w szczególności wyroki: dos Santos Palhota i in.,
EU:C:2010:589
, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo; Komisja/Belgia, C‑577/10,
EU:C:2012:814
, pkt 38; a także Essent Energie Productie, C‑91/13,
EU:C:2014:2206
, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto, jak przypomniano w pkt 52 niniejszego wyroku, art. 56 TFUE jest źródłem uprawnień nie tylko dla samego usługodawcy, lecz także dla odbiorcy jego usług.
W niniejszej sprawie z art. 141 ustawy programowej wynika, że rozpatrywany obowiązek zgłoszenia oznacza dla odbiorców końcowych lub zleceniodawców, u których lub dla których świadczą pracę bezpośrednio lub przez podwykonawcę delegowani pracownicy najemni, konieczność zbadania przed rozpoczęciem świadczenia przez nich usług, czy ci pracownicy delegowani mogą przedłożyć potwierdzenie otrzymania zgłoszenia. Jeżeli nie można przedłożyć potwierdzenia otrzymania zgłoszenia, owi odbiorcy końcowi lub zleceniodawcy są zobowiązani do przekazania, drogą elektroniczną, zgłoszenia właściwym organom belgijskim.
Zgodnie z art. 7 zarządzenia królewskiego owo zgłoszenie powinno zawierać dane identyfikacyjne zgłaszającego, które w danych wypadkach mogą być ograniczone do numeru identyfikacyjnego przedsiębiorstwa lub numeru ubezpieczenia społecznego, dane identyfikacyjne pracownika delegowanego, który nie mógł przedłożyć potwierdzenia otrzymania zgłoszenia, którymi mogą być w danym wypadku numer identyfikacyjny rejestru krajowego lub „numer Banque-Carrefour”, a także dane identyfikacyjne pracodawcy zatrudnionego, którymi mogą być w danym wypadku numer identyfikacyjny przedsiębiorstwa lub numer ubezpieczenia społecznego.
Na podstawie art. 101 i 183 kodeksu karnego zabezpieczenia społecznego nieprzestrzeganie rozpatrywanego obowiązku zgłoszenia przez odbiorcę usług podlega albo grzywnie karnej w wysokości od 100 do 1000 EUR, albo grzywnie administracyjnej w wysokości od 50 do 500 EUR, przy czym znajdują zastosowanie dodatkowe ułamki dziesiętne i grzywna zostaje pomnożona przez liczbę danych pracowników.
Rozpatrywane uregulowanie krajowe zobowiązuje zatem odbiorców usług świadczonych przez pracowników delegowanych przez pracodawcę prowadzącego działalność w państwie członkowskim innym niż Królestwo Belgii nie tylko do kontroli, przed rozpoczęciem zatrudnienia, czy pracodawca rzeczonych pracowników sam spełnia obowiązek zgłoszenia nałożony na niego przez art. 139 ustawy programowej, lecz także, w danym wypadku, do zebrania od rzeczonych pracowników, również przed rozpoczęciem zatrudnienia, danych identyfikacyjnych ich i ich pracodawcy oraz do przekazania ich, wraz ze swoimi danymi, właściwym organom belgijskim.
Należy zatem stwierdzić, że uregulowanie, które przewiduje takie obowiązki, których nieprzestrzeganie może być sankcjonowane karnie, może czynić mniej atrakcyjnymi, dla odbiorców usług prowadzących działalność w Belgii, usługi świadczone przez usługodawców prowadzących działalność w innych państwach członkowskich i w konsekwencji zniechęcać rzeczonych odbiorców do korzystania z usługodawców będących rezydentami innych państw członkowskich.
Owo uregulowanie stanowi zatem ograniczenie w swobodnym świadczeniu usług w rozumieniu art. 57 TFUE, zakazane co do zasady przez art. 56 TFUE.
Tego wniosku nie podważa argument rządu belgijskiego, zgodnie z którym co do zasady skutki omawianego uregulowania są nieistotne, zważywszy, że wymagane jest przekazanie tylko ograniczonej liczby informacji, że rozpatrywany obowiązek zgłoszenia jest czysto deklaratoryjny oraz że wchodzi on w grę tylko pomocniczo. W tym względzie wystarczy przypomnieć, że w każdym wypadku nawet ograniczenie swobody podstawowej o nikłym zakresie lub niewielkim znaczeniu jest co do zasady zakazane przez traktat [wyroki: Corsica Ferries (France), C‑49/89,
EU:C:1989:649
, pkt 8; a także Strojírny Prostějov i ACO Industries Tábor,
EU:C:2014:2011
, pkt 42].
W przedmiocie uzasadnienia ograniczenia w swobodnym świadczeniu usług
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału uregulowanie krajowe, które reguluje obszar niebędący przedmiotem harmonizacji na poziomie Unii i które jest stosowane bez różnicy wobec wszystkich osób lub przedsiębiorstw prowadzących działalność na terytorium danego państwa członkowskiego, może być uzasadnione, mimo skutku ograniczającego swobodę świadczenia usług, jeżeli odpowiada nadrzędnym względom interesu ogólnego i jeżeli interes ten nie jest już chroniony przepisami, którym usługodawca podlega w państwie członkowskim, w którym ma siedzibę. Przepisy te muszą być jednak odpowiednie do realizacji celu, którego osiągnięciu służą, i nie mogą wykraczać poza to, co jest konieczne do jego realizacji (wyroki: Arblade i in., C‑369/96 i C‑376/96,
EU:C:1999:575
, pkt 34, 35; dos Santos Palhota i in.,
EU:C:2010:589
, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo; a także Komisja/Belgia,
EU:C:2012:814
, pkt 44).
Ponadto Trybunał przyznał już w odniesieniu do możliwości kontrolowania przez organy państwa członkowskiego, na którego terytorium dana usługa jest świadczona, przestrzegania praw, jakie prawodawstwo tego państwa członkowskiego przyznaje pracownikom na jego terytorium, że istnieją obiektywne różnice sytuacji między przedsiębiorstwami mającymi siedzibę w państwie członkowskim, na którego terytorium usługa jest świadczona, a przedsiębiorstwami mającymi siedzibę w innym państwie członkowskim, które oddelegowują pracowników na terytorium tego pierwszego państwa członkowskiego w celu świadczenia tam usług (zob. podobnie wyroki: Finalarte i in., C‑49/98, C‑50/98, od C‑52/98 do C‑54/98 i od C‑68/98 do C‑71/98,
EU:C:2001:564
, pkt 63, 64, 73; a także Komisja/Belgia,
EU:C:2012:814
, pkt 48).
W niniejszej sprawie sąd odsyłający jest zdania, że rozpatrywane uregulowanie krajowe może być uzasadnione ochroną delegowanych pracowników, koniecznością przeprowadzenia skutecznej kontroli przestrzegania belgijskich przepisów mających zastosowanie do delegowanych pracowników, zapobieganiem nieuczciwej konkurencji obejmującym zwalczanie dumpingu socjalnego, utrzymaniem równowagi finansowej zabezpieczenia społecznego, jak też koniecznością zapobiegania oszustwom i zwalczania nadużyć. Rząd belgijski twierdzi również, że rozpatrywane uregulowanie krajowe jest uzasadnione celami ochrony pracowników, zapobiegania nieuczciwej konkurencji i zwalczania oszustw.
W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż wśród nadrzędnych względów interesu ogólnego, które mogłyby uzasadnić ograniczenia w swobodnym świadczeniu usług, znajduje się w szczególności ochrona pracowników (wyrok dos Santos Palhota i in.,
EU:C:2010:589
, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo), ochrona przed nieuczciwą konkurencją ze strony przedsiębiorstw wynagradzających swoich pracowników na poziomie niższym od wynagrodzenia minimalnego, o ile cel ten obejmuje cel ochrony pracowników za pomocą zwalczania dumpingu socjalnego (zob. podobnie wyrok Wolff & Müller, C‑60/03,
EU:C:2004:610
, pkt 35, 36, 41), a także zwalczanie oszustw, w szczególności socjalnych, oraz zapobieganie nadużyciom, w szczególności przeciwdziałanie przypadkom nielegalnego zatrudnienia, o ile cel ten może się łączyć w szczególności z celem ochrony stabilności finansowej systemów ubezpieczeń społecznych (zob. podobnie wyrok Rüffert, C‑346/06,
EU:C:2008:189
, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
Podobnie Trybunał przyznał państwom członkowskim prawo kontrolowania przestrzegania przepisów krajowych i prawa Unii w dziedzinie świadczenia usług oraz uznał, że nadrzędne względy interesu ogólnego, które uzasadniają materialne przepisy uregulowania, mogą również uzasadnić środki kontrolne, które są konieczne do zapewnienia ich przestrzegania (zob. podobnie wyroki: Arblade i in.,
EU:C:1999:575
, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo; a także dos Santos Palhota i in.,
EU:C:2010:589
, pkt 48).
W tym kontekście należy przypomnieć, że w odniesieniu do obowiązku uprzedniego zgłoszenia nałożonego zasadniczo przez art. 153 ustawy programowej na usługodawców prowadzących działalność na własny rachunek legalnie prowadzących działalność w innym państwie członkowskim niż Królestwo Belgii, którzy zamierzają tymczasowo świadczyć usługi w Belgii, Trybunał orzekł, iż tytułem uzasadnienia ograniczenia w swobodnym świadczeniu usług spowodowanego tym przepisem Królestwo Belgii może się powoływać na cel polegający na zwalczaniu oszustw, w szczególności oszustw związanych z obchodzeniem prawodawstwa socjalnego, i nadużyć, a także ochronie pracowników (zob. podobnie wyrok Komisja/Belgia,
EU:C:2012:814
, pkt 45).
W niniejszej sprawie z akt, jakimi dysponuje Trybunał wynika, że rozpatrywany obowiązek zgłoszenia jest nałożony na odbiorcę usług i uzupełnia on obowiązek uprzedniego zgłoszenia już nałożony na pracodawcę pracowników delegowanych. Ponadto należy stwierdzić, że w szczególności w dziedzinie prawa pracy pracownicy delegowani na terytorium Belgii przez ich pracodawcę prowadzącego działalność w innym państwie członkowskim co do zasady korzystają, w szczególności na mocy dyrektywy 96/71, z określonych praw socjalnych, których przestrzeganie ma zapewniać rozpatrywane uregulowanie krajowe.
Wynika z tego, że cele ochrony pracowników delegowanych i zwalczania oszustw przywołane w niniejszej sprawie przez rząd belgijski również mogą uzasadniać rozpatrywane uregulowanie krajowe oraz że w zakresie, w jakim stanowi ono środek kontroli niezbędny do zapewnienia poszanowania rzeczonych nadrzędnych względów interesu ogólnego w rozumieniu orzecznictwa przywołanego w pkt 65 i 66 niniejszego wyroku, jest ono a priori odpowiednie do zagwarantowania realizacji tych celów.
W tych okolicznościach do sądu odsyłającego należy ocena, czy to uregulowanie jest proporcjonalne do realizacji określonych celów, przy uwzględnieniu wszystkich istotnych informacji (zob. podobnie wyroki: Finalarte i in.,
EU:C:2001:564
, pkt 49; a także International Transport Workers’ Federation i Finnish Seamen’s Union, C‑438/05,
EU:C:2007:772
, pkt 84).
Do celów tej oceny należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż ciążący na pracodawcy mającym siedzibę w innym państwie członkowskim wymóg, aby sygnalizował on organom przyjmującego państwa członkowskiego przed rozpoczęciem delegowania obecność jednego lub większej liczby delegowanych pracowników, przewidywany czas ich obecności, a także to, czy świadczenie usługi uzasadnia delegowanie, stanowi skuteczny i proporcjonalny środek, który może pozwolić tym władzom, po pierwsze, na kontrolę, czy podczas oddelegowania przestrzegane są przepisy przyjmującego państwa członkowskiego z zakresu kwestii socjalnych i wynagrodzenia, z uwzględnieniem wymogów ciążących na pracodawcy na podstawie przepisów prawa z zakresu kwestii socjalnych, które stosują się w państwie członkowskim pochodzenia, a po drugie, na zwalczanie oszustw (zob. podobnie wyrok dos Santos Palhota i in.,
EU:C:2010:589
, pkt 51, 53, 54 i przytoczone tam orzecznictwo).
Jak wskazuje rząd belgijski, rozpatrywane uregulowanie krajowe, w zakresie, w jakim prowadzi do kontroli obowiązku zgłoszenia, który ciąży na pracodawcy pracowników delegowanych tymczasowo na terytorium Belgii, może być uważane za dopełnienie takiego obowiązku, konieczne do realizacji celów, jakim służy system Limosa.
Można również przypomnieć, że nałożenie sankcji, także o charakterze karnym, można uważać za konieczne do zagwarantowania skutecznego poszanowania uregulowania krajowego, jednak pod warunkiem, iż charakter i kwota nałożonej sankcji będą w każdym wypadku proporcjonalne do ciężaru naruszenia, jakie mają karać (zob. podobnie wyroki: Louloudakis, C‑262/99,
EU:C:2001:407
, pkt 69, 70; a także Komisja/Grecja, C‑156/04,
EU:C:2007:316
, pkt 72).
W świetle tych informacji wydaje się, że rozpatrywane uregulowanie krajowe może być proporcjonalne do celów wskazanych przez sąd odsyłający i rząd belgijski, czego zbadanie należy jednak do sądu krajowego.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, na przedstawione pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 56 TFUE i 57 TFUE należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one uregulowaniu państwa członkowskiego, takiemu jak będące przedmiotem postępowania głównego, zgodnie z którym odbiorca usług świadczonych przez pracowników najemnych delegowanych przez usługodawcę prowadzącego działalność w innym państwie członkowskim jest zobowiązany do przekazania właściwym organom – przed rozpoczęciem zatrudnienia tych osób – ich danych identyfikacyjnych, jeżeli nie mogą one przedłożyć dowodu zgłoszenia, jakie ich pracodawca powinien był przekazać właściwym organom tego przyjmującego państwa członkowskiego przed rozpoczęciem rzeczonego świadczenia, jeżeli takie uregulowanie może być uzasadnione ochroną nadrzędnego względu interesu ogólnego, takiego jak ochrona pracowników lub zwalczanie nadużyć socjalnych, pod warunkiem że jest bezsporne, iż jest ono odpowiednie do realizacji uzasadnionego celu lub celów, których osiągnięciu służy, i nie wykracza poza to, co jest konieczne do ich realizacji, czego ocena należy do sądu odsyłającego.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:

Artykuły 56 TFUE i 57 TFUE należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one uregulowaniu państwa członkowskiego, takiemu jak będące przedmiotem postępowania głównego, zgodnie z którym odbiorca usług świadczonych przez pracowników najemnych delegowanych przez usługodawcę prowadzącego działalność w innym państwie członkowskim jest zobowiązany do przekazania właściwym organom – przed rozpoczęciem zatrudnienia tych osób – ich danych identyfikacyjnych, jeżeli nie mogą one przedłożyć dowodu zgłoszenia, jakie ich pracodawca powinien był przekazać właściwym organom tego przyjmującego państwa członkowskiego przed rozpoczęciem rzeczonego świadczenia, jeżeli takie uregulowanie może być uzasadnione ochroną nadrzędnego względu interesu ogólnego, takiego jak ochrona pracowników lub zwalczanie nadużyć socjalnych, pod warunkiem że jest bezsporne, iż jest ono odpowiednie do realizacji uzasadnionego celu lub celów, których osiągnięciu służy, i nie wykracza poza to, co jest konieczne do ich realizacji, czego ocena należy do sądu odsyłającego.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niderlandzki.