CELEX: 62007TJ0235
Mededinging
Mededingingsregelingen
Nederlandse biermarkt
Beschikking houdende vaststelling van inbreuk op artikel 81 EG
Bewijs van inbreuk
Toegang tot dossier
Geldboeten
Gelijkheidsbeginsel
Redelijke termijn

Aan het geding ten grondslag liggende feiten
Verzoekster, Bavaria NV, produceert en verhandelt bier en frisdrank.
Zij is één van de vier grootste spelers op de Nederlandse biermarkt. De andere drie zijn (i) de Heineken-groep (hierna: „Heineken”),
met aan het hoofd Heineken NV en waar de dochteronderneming Heineken Nederland BV verantwoordelijk is voor de productie; (ii)
de InBev-groep (hierna: „InBev”), vóór 2004 bekend onder de naam Interbrew, met aan het hoofd InBev NV en waar de dochteronderneming
InBev Nederland NV verantwoordelijk is voor de productie, en (iii) de Grolsch-groep (hierna: „Grolsch”), met aan het hoofd
Koninklijke Grolsch NV.
Verzoekster en de drie andere voornaamste brouwers op die markt verkopen hun bier via twee verkoopkanalen aan de eindverbruiker,
te weten enerzijds het circuit van de horeca-etablissementen, dat wil zeggen hotels, restaurants en cafés, waar de consumptie
ter plaatse geschiedt, en anderzijds het circuit van de foodsector van supermarkten en slijterijen, waar bier wordt gekocht
voor thuisverbruik. Laatstgenoemde sector omvat tevens het segment van het privatelabelbier. In dat segment zijn van de vier
betrokken brouwers enkel InBev en Bavaria actief.
De vier genoemde brouwers zijn lid van het Centraal Brouwerij Kantoor (hierna: „CBK”). Het CBK is een overkoepelende organisatie
die volgens haar statuten de belangen van haar leden behartigt en bestaat uit een algemene vergadering en verscheidene commissies,
zoals de commissie horeca-aangelegenheden en de financiële commissie, die is opgevolgd door het dagelijks bestuur. Het secretariaat
van het CBK stelt voor de vergaderingen binnen het CBK de officiële uitnodigingen en verslagen op, die doorlopend worden genummerd
en aan de leden worden toegezonden.

Administratieve procedure
Bij brieven van 28 januari 2000 en van 3, 25 en 29 februari 2000 heeft InBev een serie verklaringen overgelegd betreffende
informatie over mededingingsbeperkende praktijken op de Nederlandse biermarkt. Die verklaringen werden overgelegd in het kader
van een onderzoek dat de Commissie van de Europese Gemeenschappen met name in 1999 heeft verricht naar kartelpraktijken en
mogelijk misbruik van een machtspositie op de Belgische biermarkt. Samen met die verklaringen heeft InBev een verzoek om clementie
ingediend op grond van de mededeling van de Commissie betreffende het niet-opleggen of verminderen van geldboeten in zaken
betreffende mededingingsregelingen (PB 1996, C 207, blz. 4; hierna: „mededeling betreffende medewerking”).
Op 22 en 23 maart 2000 heeft de Commissie naar aanleiding van de verklaringen van InBev inspecties uitgevoerd bij verzoekster
en de andere betrokken ondernemingen. Daarenboven heeft verzoekster tussen 2001 en 2005 andere verzoeken om aanvullende inlichtingen
ontvangen.
Op 30 augustus 2005 heeft de Commissie een mededeling van punten van bezwaar toegezonden aan verzoekster en de andere betrokken
ondernemingen. Bij brief van 24 november 2005 heeft verzoekster haar schriftelijke opmerkingen ten aanzien van deze mededeling
ingediend. Geen van de betrokken partijen heeft om een hoorzitting verzocht.
Bij brieven van 7 maart en 8 mei 2006 heeft de Commissie aanvullende documenten ter kennis van verzoekster gebracht. Het ging
daarbij onder meer om aan InBev gerichte verzoeken om inlichtingen en de antwoorden daarop, alsook om een interne nota van
Heineken.
Op 18 april 2007 heeft de Commissie beschikking C(2007) 1697 betreffende een procedure op grond van artikel 81 [EG] (Zaak
COMP/B‑2/37.766 – Nederlandse biermarkt; hierna: „bestreden beschikking”) gegeven, waarvan een samenvatting is gepubliceerd
in het
Publicatieblad van de Europese Unie
van 20 mei 2008 (PB C 122, blz. 1). Deze is bij brief van 24 april 2007 aan verzoekster betekend.

Bestreden beschikking
Betrokken inbreuk
Volgens artikel 1 van de bestreden beschikking waren verzoekster en de ondernemingen InBev NV, InBev Nederland, Heineken NV,
Heineken Nederland en Koninklijke Grolsch in de periode van 27 februari 1996 tot en met 3 november 1999 betrokken bij één
enkele en voortgezette inbreuk op artikel 81, lid 1, EG, bestaande in een samenstel van overeenkomsten en/of onderling afgestemde
feitelijke gedragingen met als doel de mededinging op de gemeenschappelijke markt te beperken.
De inbreuk bestond, ten eerste, in de coördinatie van prijzen en prijsverhogingen voor bier in Nederland, zowel in het horeca‑ als
in het thuisverbruiksegment, met inbegrip van privatelabelbier, ten tweede, in de incidentele coördinatie van andere commerciële
voorwaarden voor individuele afnemers in het horecasegment in Nederland, zoals leningen aan horecaondernemingen, en, ten derde,
in de incidentele afstemming bij de toewijzing van afnemers, zowel in het horeca‑ als in het thuisverbruiksegment in Nederland
(artikel 1 en punten 257 en 258 van de bestreden beschikking).
Volgens de bestreden beschikking vonden de mededingingsbeperkende gedragingen plaats tijdens een reeks van regelmatige, multilaterale,
niet-officiële bijeenkomsten van de vier grootste spelers op de Nederlandse biermarkt, alsmede tijdens aanvullende bilaterale
bijeenkomsten waaraan diezelfde brouwers, in wisselende combinaties, deelnamen. Die ontmoetingen vonden volgens de bestreden
beschikking plaats in het geheim en met opzet, waarbij de deelnemers beseften dat zij niet geoorloofd waren (punten 257‑260
van de bestreden beschikking).
Zo vond, om te beginnen, tussen 27 februari 1996 en 3 november 1999 een reeks multilaterale bijeenkomsten plaats, die „het
Catherijne-overleg” of „de Agendacommissie” werden genoemd. De bestreden beschikking stelt dat die bijeenkomsten, die op het
horecasegment waren toegespitst, maar ook betrekking konden hebben op het thuisverbruiksegment, met name als doel hadden de
prijzen en de prijsverhogingen voor bier te coördineren, de beperking van kortingen en de toewijzing van afnemers te bespreken
alsook overleg te plegen over bepaalde andere commerciële voorwaarden. Ook de prijzen van privatelabelbier kwamen tijdens
deze bijeenkomsten aan bod (punten 85, 90, 98, 115‑127 en 247‑252 van de bestreden beschikking).
Wat voorts de bilaterale contacten tussen de brouwers betreft, geeft de bestreden beschikking aan dat InBev en verzoekster
op 12 mei 1997 bijeenkwamen en hebben gesproken over het verhogen van de prijzen van privatelabelbier (punt 104 van de bestreden
beschikking). Bovendien hebben Heineken en verzoekster elkaar volgens de Commissie in 1998 ontmoet om te overleggen over beperkingen
op horecaondernemingen (punt 189 van de bestreden beschikking). De Commissie wijst erop dat er in juli 1999 ook bilaterale
contacten waren tussen Heineken en Grolsch naar aanleiding van compensaties die werden toegekend aan afnemers in het thuisverbruiksegment
die tijdelijke kortingen verleenden (punten 212 en 213 van de bestreden beschikking).
Ten slotte vonden volgens de bestreden beschikking in 1997 bilaterale contacten en informatie-uitwisselingen tussen InBev
en verzoekster plaats, waarbij algemene besprekingen werden gevoerd over de bierprijs alsook meer specifieke besprekingen
over privatelabelbier. Bij de bilaterale contacten over privatelabelbier in juni en juli 1998, in de vorm van informatie-uitwisselingen,
zouden ook Belgische brouwers betrokken zijn geweest (punten 105, 222‑229 en 232‑236 van de bestreden beschikking).
Aan verzoekster opgelegde geldboete
Bij artikel 3, sub c, van de bestreden beschikking is aan verzoekster een geldboete van 22 850 000 EUR opgelegd.
Voor de berekening van die geldboete heeft de Commissie artikel 23, lid 2, van verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van
16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 [EG] en 82 [EG] (PB 2003, L 1, blz. 1)
toegepast, alsook de methode uit de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van
verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, [EGKS] worden opgelegd (PB 1998, C 9, blz. 3; hierna: „richtsnoeren”)
(punten 436 en 442 van de bestreden beschikking). Overeenkomstig deze methode is de aan verzoekster opgelegde geldboete vastgesteld
op basis van de ernst en de duur van de inbreuk (punt 437 van de bestreden beschikking).
Meer bepaald is de inbreuk als „zeer zwaar” aangemerkt, aangezien zij hoofdzakelijk erin bestond prijzen, prijsverhogingen
en andere commerciële voorwaarden regelmatig te coördineren en afnemers toe te wijzen (punt 440 van de bestreden beschikking).
De Commissie heeft tevens rekening gehouden met het feit dat er bij de mededingingsbeperkende gedragingen sprake was van geheimhouding
en opzet alsook met het feit dat deze inbreuk het volledige grondgebied van Nederland betrof en betrekking had op de gehele
biermarkt, dat wil zeggen zowel op het horeca‑ als het thuisverbruiksegment (punten 453 en 455 van de bestreden beschikking).
Daarnaast heeft de Commissie gepreciseerd dat de daadwerkelijke impact van de mededingingsbeperkende gedragingen op de Nederlandse
markt in casu niet in aanmerking is genomen, aangezien het niet mogelijk was deze te meten (punt 452 van de bestreden beschikking).
Bovendien heeft de Commissie op verzoekster een gedifferentieerde behandeling toegepast teneinde rekening te houden met haar
daadwerkelijke economische vermogen en haar individuele gewicht in de vastgestelde inbreukmakende gedragingen. In dit verband
heeft de Commissie gekeken naar de bieromzet van verzoekster in Nederland in 1998, dat wil zeggen het laatste volledige kalenderjaar
van de inbreuk. Op basis daarvan werd verzoekster ingedeeld in de derde en laatste categorie, en werd het uitgangsbedrag vastgesteld
op 17 miljoen EUR (punten 462 en 464 van de bestreden beschikking).
Voorts is dat uitgangsbedrag verhoogd met 35 %, aangezien verzoekster aan de inbreuk heeft deelgenomen van 27 februari 1996
tot en met 3 november 1999, dat wil zeggen gedurende een periode van 3 jaar en 8 maanden (punten 465 en 469 van de bestreden
beschikking). Bijgevolg is het basisbedrag op 22 950 000 EUR vastgesteld (punt 470 van de bestreden beschikking).
Ten slotte heeft de Commissie de geldboete met 100 000 EUR verminderd, aangezien zij heeft erkend dat in casu de duur van
de administratieve procedure onredelijk lang was geweest (punten 495‑499 van de bestreden beschikking).

Procesverloop en conclusies van partijen
Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 4 juli 2007, heeft verzoekster het onderhavige beroep ingesteld.
Bij beschikking van 10 februari 2010 heeft het Gerecht de zaak overeenkomstig de artikelen 14, lid 1, en 51, lid 1, van zijn
Reglement voor de procesvoering toegewezen aan de Zesde kamer (uitgebreid).
In het kader van maatregelen tot organisatie van de procesgang van 12 februari 2010, heeft het Gerecht een aantal schriftelijke
vragen gesteld aan de Commissie. De Commissie heeft binnen de gestelde termijn hierop geantwoord.
Partijen zijn ter terechtzitting van 24 maart 2010 in hun pleidooien en hun antwoorden op de vragen van het Gerecht gehoord.
Aangezien de rechter-rapporteur na de afsluiting van de mondelinge procedure was verhinderd zitting te nemen, is de zaak toegewezen
aan een nieuwe rechter-rapporteur en hebben, overeenkomstig artikel 32 van het Reglement voor de procesvoering, slechts de
drie ondertekenende rechters aan de beraadslaging deelgenomen.
Verzoekster concludeert dat het het Gerecht behage:
–        de bestreden beschikking geheel dan wel gedeeltelijk nietig te verklaren, voor zover deze haar betreft;
–        subsidiair, de aan verzoekster opgelegde geldboete te verminderen;
–        de Commissie te verwijzen in de kosten.
De Commissie concludeert dat het het Gerecht behage:
–        het beroep te verwerpen;
–        verzoekster te verwijzen in de kosten.

In rechte
Ter ondersteuning van haar beroep voert verzoekster zes middelen aan: ten eerste schending van het beginsel van behoorlijk
bestuur; ten tweede schending van artikel 81 EG, het vermoeden van onschuld, het legaliteitsbeginsel en het motiveringsvereiste;
ten derde onjuiste rechtsopvatting en feitelijke onjuistheid bij de vaststelling van de duur van de inbreuk; ten vierde schending
van artikel 23 van verordening nr. 1/2003, de richtsnoeren en het gelijkheidsbeginsel en het evenredigheidsbeginsel bij de
vaststelling van de hoogte van de geldboete; ten vijfde schending van het beginsel van de redelijke termijn, en ten zesde
schending van wezenlijke vormvoorschriften, het beginsel van behoorlijk bestuur en de rechten van de verdediging, bestaande
in de weigering toegang te verlenen tot de antwoorden van de andere betrokken partijen op de mededeling van punten van bezwaar
en tot een document dat deel uitmaakt van het dossier.
Het Gerecht is van oordeel dat eerst moet worden stilgestaan bij het tweede en het derde middel, die in wezen strekken tot
betwisting van de inbreuk, vervolgens bij het eerste en het zesde middel betreffende vermeende procedurefouten, en ten slotte
bij het vierde en het vijfde middel, die respectievelijk betrekking hebben op de vaststelling van de hoogte van de geldboete
en de duur van de administratieve procedure.

Tweede middel: schending van artikel 81 EG, het vermoeden van onschuld, het legaliteitsbeginsel en het motiveringsvereiste
Argumenten van partijen
Verzoekster voert in wezen aan dat de Commissie de begrippen „overeenkomst”, „onderling afgestemde feitelijke gedraging” en
„één enkele, voortgezette inbreuk” onjuist heeft uitgelegd en toegepast, en dat de Commissie blijk heeft gegeven van een onjuiste
rechtsopvatting en een onjuiste beoordeling van de feiten bij de vaststelling van de inbreuk wat zowel het horecasegment als
het thuisverbruiksegment, met inbegrip van privatelabelbier, betreft.
De Commissie betwist verzoeksters argumenten.
Beoordeling door het Gerecht
Volgens artikel 81, lid 1, EG zijn onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en verboden alle overeenkomsten tussen ondernemingen,
alle besluiten van ondernemersverenigingen en alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen welke de handel tussen lidstaten
ongunstig kunnen beïnvloeden en ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt
wordt verhinderd, beperkt of vervalst.
Het bestaan van een overeenkomst in de zin van artikel 81, lid 1, EG kan reeds worden aangenomen indien de betrokken ondernemingen
hun gezamenlijke wil tot uitdrukking hebben gebracht om zich op een bepaalde wijze op de markt te gedragen (arresten Gerecht
van 17 december 1991, Hercules Chemicals/Commissie, T‑7/89, Jurispr. blz. II‑1711, punt 256, en 20 maart 2002, HFB e.a./Commissie,
T‑9/99, Jurispr. blz. II‑1487, punt 199).
Aangenomen kan worden dat een overeenkomst in de zin van artikel 81, lid 1, EG is gesloten wanneer er een wilsovereenstemming
bestaat over het beginsel zelf van de mededingingsbeperking, zelfs indien over de specifieke elementen van de voorgenomen
beperking nog onderhandelingen worden gevoerd (zie in die zin arrest HFB e.a./Commissie, punt 34 supra, punten 151‑157 en
206).
De onderling afgestemde feitelijke gedraging is een vorm van coördinatie tussen ondernemingen, die, zonder dat het tot een
eigenlijke overeenkomst komt, de risico’s van de onderlinge concurrentie welbewust vervangt door een feitelijke samenwerking
(arresten Hof van 8 juli 1999, Commissie/Anic Partecipazioni, C‑49/92 P, Jurispr. blz. I‑4125, punt 115, en Hüls/Commissie,
C‑199/92 P, Jurispr. blz. I‑4287, punt 158).
Dienaangaande staat artikel 81, lid 1, EG in de weg aan enigerlei al dan niet rechtstreeks contact tussen ondernemers waardoor
hetzij het marktgedrag van een bestaande of potentiële concurrent wordt beïnvloed, hetzij die concurrent op de hoogte wordt
gebracht van het marktgedrag dat de betrokken ondernemer zelf vertoont of heeft voorgenomen, wanneer dat contact tot doel
of ten gevolge heeft de mededinging te beperken (zie in die zin arrest Commissie/Anic Partecipazioni, punt 36 supra, punten 116
en 117).
Er zij aan herinnerd dat wat de bewijsvoering met betrekking tot een inbreuk op artikel 81, lid 1, EG betreft, de Commissie
de door haar vastgestelde inbreuken moet bewijzen en de elementen dient te leveren die rechtens genoegzaam het bestaan van
de constitutieve elementen van een inbreuk bewijzen (arrest Hof van 17 december 1998, Baustahlgewebe/Commissie, C‑185/95 P,
Jurispr. blz. I‑8417, punt 58, en arrest Commissie/Anic Partecipazioni, punt 36 supra, punt 86).
De Commissie moet dus, om het bestaan van de inbreuk aan te tonen, nauwkeurig bepaalde en onderling overeenstemmende bewijzen
aanvoeren (zie in die zin arrest Gerecht van 6 juli 2000, Volkswagen/Commissie, T‑62/98, Jurispr. blz. II‑2707, punt 43 en
aldaar aangehaalde rechtspraak).
Beklemtoond moet evenwel worden dat niet elk van de door de Commissie aangevoerde bewijzen noodzakelijkerwijs voor elk onderdeel
van de inbreuk aan deze criteria hoeft te voldoen. Het is voldoende dat de door deze instelling aangevoerde bundel aanwijzingen,
in zijn geheel beschouwd, aan dit vereiste voldoet (zie arrest Gerecht van 8 juli 2004, JFE Engineering e.a./Commissie, T‑67/00,
T‑68/00, T‑71/00 en T‑78/00, Jurispr. blz. II‑2501, punten 179 en 180 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Gelet op de algemene bekendheid van het verbod op mededingingsbeperkende overeenkomsten, kan van de Commissie niet worden
geëist dat zij stukken overlegt waaruit met zoveel woorden blijkt dat de betrokken marktdeelnemers overleg hebben gepleegd.
De fragmentarische en schaarse bewijzen waarover de Commissie eventueel beschikt, moeten in elk geval kunnen worden vervolledigd
via deductie, zodat de relevante omstandigheden kunnen worden gereconstrueerd. Het bestaan van een mededingingsbeperkende
gedraging of overeenkomst kan dus worden afgeleid uit een samenloop van omstandigheden en aanwijzingen die in hun totaliteit
beschouwd, bij gebreke van een andere coherente verklaring, het bewijs kunnen leveren dat de mededingingsregels zijn geschonden
(arrest Hof van 7 januari 2004, Aalborg Portland e.a./Commissie, C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P
en C‑219/00 P, Jurispr. blz. I‑123, punten 55‑57).
Wanneer de Commissie schriftelijke bewijzen heeft aangevoerd tot staving van haar stelling dat sprake is van een mededingingsbeperkende
praktijk of overeenkomst, dienen partijen die die vaststelling voor het Gerecht betwisten niet louter een plausibel alternatief
te bieden voor de stelling van de Commissie, maar dienen zij te stellen dat de bewijzen van de inbreuk in de bestreden beschikking
ontoereikend zijn (arrest JFE Engineering e.a./Commissie, punt 40 supra, punt 187).
Wat de omvang van de rechterlijke toetsing betreft, is het vaste rechtspraak dat het Gerecht, wanneer bij hem een beroep tot
nietigverklaring van een beschikking inzake een procedure op grond van artikel 81, lid 1, EG aanhangig is, in het algemeen
een volledig onderzoek moet instellen naar de vraag of aan de voorwaarden voor toepassing van artikel 81, lid 1, is voldaan
(zie arrest Gerecht van 26 oktober 2000, Bayer/Commissie, T‑41/96, Jurispr. blz. II‑3383, punt 62 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Twijfel bij de rechter dient in het voordeel te spelen van de onderneming die de adressaat is van de beschikking waarbij een
inbreuk is vastgesteld. Dit is in overeenstemming met het beginsel van het vermoeden van onschuld, dat als algemeen beginsel
van Unierecht met name van toepassing is op procedures betreffende inbreuken op de voor ondernemingen geldende mededingingsregels,
die tot de oplegging van geldboeten of dwangsommen kunnen leiden (arrest Hüls/Commissie, punt 36 supra, punten 149 en 150,
en arrest Gerecht van 27 september 2006, Dresdner Bank e.a./Commissie, T‑44/02 OP, T‑54/02 OP, T‑56/02 OP, T‑60/02 OP en T‑61/02 OP,
Jurispr. blz. II‑3567, punten 60 en 61).
Tegen de achtergrond van die overwegingen moet worden onderzocht of de Commissie in casu rechtens genoegzaam heeft aangetoond
dat het gedrag van verzoekster een inbreuk op artikel 81, lid 1, EG oplevert.
–       Verklaring van InBev
Om te beginnen zij opgemerkt dat de Commissie zich grotendeels baseert op de verklaring die InBev in het kader van haar clementieverzoek
heeft verstrekt (zie met name de punten 40‑62 van de bestreden beschikking) bij brieven van 28 januari en 3, 25 en 29 februari
2000, aangevuld met de bijgevoegde verklaringen van vijf directeuren van InBev (punten 34 en 40 van de bestreden beschikking;
hierna, gezamenlijk: „verklaring van InBev”).
Uit de bestreden beschikking blijkt dat de verklaring van InBev vermeldt dat „er tussen de brouwerijen verschillende vormen
van overleg op de Nederlandse biermarkt” bestonden, en daarbij een onderscheid maakt tussen de officiële bijeenkomsten van
de algemene vergadering van het CBK, de informele bijeenkomsten van de financiële commissie van het CBK en parallelle „andere
bijeenkomsten”, die bekendstonden onder de benaming „Catherijne-overleg”, waarvan de samenstelling varieerde en waarvan InBev
verklaart geen schriftelijke sporen te hebben gevonden. De „andere bijeenkomsten” konden met name worden onderverdeeld in:
„(i) bijeenkomsten van de directeuren Horeca van de vier belangrijkste brouwerijen (Heineken, Interbrew, Grolsch en Bavaria)
[...]; (ii) gezamenlijke bijeenkomsten van de directeuren Horeca en Thuisverbruik (twee in 1998) en (iii) bijeenkomsten van
de directeuren Thuisverbruik (één in 1999 [...])” (punten 41‑46 van de bestreden beschikking).
De financiële commissie had, volgens de verklaring van InBev, „een officiële agenda maar was ook het discussieforum over prijszetting
voor het thuisverbruik‑ en horecasegment. Van deze discussies werden geen verslagen gemaakt” (punt 43 van de bestreden beschikking).
Volgens diezelfde verklaring hadden de thema’s die werden besproken op de „andere bijeenkomsten” betrekking op het horecasegment,
het thuisverbruiksegment en het privatelabelbiersegment (punt 47 van de bestreden beschikking).
Wat, ten eerste, het horecasegment betreft, werden twee hoofdonderwerpen besproken: „[e]r was een fundamenteel akkoord in
verband met het vastleggen van maximumvolumekortingen voor de horecasector [...]. Een ander onderwerp van overleg waren horeca-investeringen.
De idee was om de status quo in de sector te handhaven en om overnames van afnemers van andere brouwers te voorkomen” (punt 48
van de bestreden beschikking).
Een directeur van InBev verklaart dat hij de exacte inhoud van de afspraak niet kende. Een andere directeur omschrijft deze
als „een afspraak over de staffels (kortingen in de horeca) die vrij complex en vaag [was] en waaraan wij nooit hebben meegewerkt”.
Hij merkt op: „[h]et overleg [bestond] erin dat de horecadirecteuren om de twee maanden bijeenkwamen. Daar besprak men de
gekende inbreuken op de ‚regel’ (alhoewel deze vaag was; er werden marktexcessen besproken)” (punt 48 van de bestreden beschikking).
Wat, ten tweede, het thuisverbruiksegment betreft, hadden de besprekingen volgens de verklaringen van InBev zowel betrekking
op het algemene prijsniveau als op het specifieke onderwerp van privatelabelbier.
Aangaande het algemene prijsniveau, verklaart een van de directeuren van InBev: „het [was] gebruikelijk dat een brouwerij
niet zonder voorafgaande mededeling aan collega-brouwers de bierprijs ging verhogen. [...] Het initiatief ging altijd uit
van een van de grote brouwerijen, meestal Heineken. De andere brouwerijen konden dan nog tijdig hun standpunt bepalen. Men
volgde elkaar dan wel in grote lijnen maar ieder had en hield zijn eigen prijzenpolitiek” (punt 51 van de bestreden beschikking).
Wat privatelabelbier betreft, merkt InBev op dat er sinds 1987 discussies waren over prijzen tussen Nederlandse spelers in
het segment (Bavaria en Oranjeboom; Oranjeboom is later overgenomen door Interbrew). Zij voegt hieraan toe: „beide partijen
[beseften], nadat dit ook onderling was uitgesproken, dat beide geen inbraak bij hun respectievelijke afnemers van private
labels met verlies van volume zouden accepteren” (punt 52 van de bestreden beschikking).
Over de betrokkenheid van Heineken en Grolsch binnen dat segment, verklaart InBev: „[d]e Nederlandse markt wordt gekenmerkt
door een significante kloof tussen prijzen voor privatelabelbier (‚B-merken’) en [andere merken (‚A-merken’)]. Heineken, dat
niet actief is in het privatelabelsegment, heeft altijd prijsstijgingen voor A-merken geweigerd zolang de prijs voor privatelabelbier
niet omhoogging. Op deze manier zette [Heineken] indirect druk op in het bijzonder privatelabelproducenten zoals Bavaria en
Interbrew” (punt 53 van de bestreden beschikking).
InBev voert aan dat de prijzen van private labels ook tussen de vier brouwers gezamenlijk werden besproken, en dus ook in
aanwezigheid van Grolsch in het kader van het algemenere thema van de onderlinge prijsverschillen van de biermerken. InBev
stelt: „Heineken en Grolsch hebben hierdoor jarenlang hun prijzen niet verhoogd, waardoor de prijzen van de andere brouwerijen
[voor] hun merken en de private labels ook niet werden verhoogd. De laatste jaren hebben Bavaria en Interbrew hun prijzen
verhoogd, gevolgd door Grolsch” (punt 54 van de bestreden beschikking). Verder wordt gesteld: „[h]et informele overleg is
3 à 4 jaar geleden geïntegreerd binnen het bestaande Horeca Catherijne overleg, waarbij ook vertegenwoordigers van het CBK
aanwezig waren. Na enkele meetings is besloten deze meetings wederom te splitsen in een gescheiden thuismarkt‑ en horecameeting”
(punt 54 van de bestreden beschikking).
Bovendien verklaart InBev dat het behalen van een zeker marktaandeel door de Belgische brouwer Martens sinds 1996‑1997 heeft
geleid tot „een afstemming tussen Belgische en Nederlandse brouwers [die] actief [zijn] in de privatelabelmarkt. Twee bijeenkomsten
werden gehouden in [een] hotel in Breda gedurende 1998. [...] Besproken is om te komen tot het respecteren van elkanders volumes
van private labels bij afnemers in Nederland en België” (punt 55 van de bestreden beschikking).
Volgens de verklaringen van de directeuren van InBev werden de „andere bijeenkomsten” gehouden om elkaar gerust te stellen
wat betreft „beperkte agressiviteit” op de markt (punt 46 van de bestreden beschikking).
In haar antwoord op het verzoek om inlichtingen, van 19 december 2001, stelt InBev: „agenda’s van voorbije jaren en gespreksnotities
van informele bijeenkomsten [werden] eind november 1998 [...] vernietigd. Rond deze periode begon het bestaan van overleg
tussen Nederlandse brouwers in de markt bekend te geraken en ontstond de vrees voor een inspectie van de Nederlandse Mededingingsautoriteit.
Ook in het daaropvolgende jaar werden nog agenda’s vernietigd” (punt 61 van de bestreden beschikking).
Om te beginnen dient te worden opgemerkt dat geen enkele bepaling en geen enkel algemeen beginsel van Unierecht de Commissie
verbiedt zich tegenover een onderneming te beroepen op de verklaringen van andere beschuldigde ondernemingen. Anders zou de
op de Commissie rustende bewijslast met betrekking tot gedragingen die in strijd zijn met de artikelen 81 EG en 82 EG onoverkomelijk
zwaar zijn en onverenigbaar met de haar door het EG-Verdrag opgedragen taak van toezicht op de juiste toepassing van deze
bepalingen (zie arrest JFE Engineering e.a./Commissie, punt 40 supra, punt 192 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
In het onderhavige geval betwist verzoekster niet de aanwijzingen in de verklaring van InBev waaruit blijkt dat er bijeenkomsten
hebben plaatsgevonden van vertegenwoordigers van Nederlandse bierproducenten. Zij betwist evenmin dat zij bij het merendeel
van die overeenkomsten vertegenwoordigd is geweest en dat bij die gelegenheden is gediscussieerd over het prijsniveau in de
Nederlandse markt en over de toepassing van kortingen voor afnemers in het horecasegment.
Derhalve heeft de Commissie terecht vastgesteld dat de in de verklaring van InBev ter sprake gebrachte bijeenkomsten hebben
plaatsgevonden en dat vertegenwoordigers van verzoekster op zijn minst aan een aantal ervan daadwerkelijk hebben deelgenomen.
Verzoekster betwist evenwel dat de tijdens de betrokken bijeenkomsten gevoerde besprekingen hebben geleid tot een overeenkomst
of tot onderling afgestemd feitelijk gedrag van mededingingsbeperkende aard. Zij stelt dat die bijeenkomsten betrekking hadden
op legale onderwerpen en dat, voor zover de situatie op de markt werd besproken, dat niet is gebeurd met een mededingingsbeperkend
doel. Dienaangaande betwist verzoekster de betrouwbaarheid van de verklaring van InBev en voert zij aan dat deze vaag, inconsistent
en innerlijk tegenstrijdig is.
In het bijzonder merkt verzoekster met betrekking tot het tegenstrijdige karakter van de verklaring van InBev op dat de verklaring
een aantal ontlastende getuigenissen bevat.
Enerzijds betreft het de volgende passages uit de aanvullende verklaring van InBev van 3 februari 2000: „,Er werd vooral gepraat,
om elkaar de indruk te geven dat we het rustig houden op de markt. Zelden of nooit werd concreet gepraat over staffels en
verkooppunten. Eigenlijk hield iedereen iedereen voor de gek.’ De laatste jaren verloren deze bijeenkomsten meer en meer aan
inhoud en werd de afstemming vager.” (punt 46 van de bestreden beschikking).
Anderzijds verwijst verzoekster naar bepaalde passages uit de verklaringen van de managers van InBev, met name naar: „Voor
de food sector bestonden er geen afspraken”; „De prijsverhogingen werden echter niet in afspraak doorgevoerd”; „Ik heb geen
kennis van afspraken in de ,private label’‑sector”; „De vergadering had weinig om het lijf. Het was meer een gezellige bijeenkomst,
zonder speciale agenda. Er werden algemene commentaren gemaakt over kortingen. Ik had de indruk dat er al jarenlang een soort
systeem bestaat over een staffel of norm voor de kortingen, maar dit werd nooit speciaal vermeld. Men praatte er slechts over
bedragen van kortingen in zeer algemene termen wat de aanleiding vormde om bepaalde incidenten aan te kaarten”; „Er waren
geen prijsafspraken waaraan [Interbrew] heeft deelgenomen”; „Er is verder geen overleg geweest. Wij hebben volledig zelfstandig
gehandeld en bij de prijsverhogingen in 1999 over alle bieren hebben wij de A-merken verhoogd (nadat Bavaria en Grolsch dat
gedaan hadden een paar maanden daarvoor) en zijn we door onze klanten fors gecounterd op de private labels. [...] Wij hebben
dus ,perfect legaal’ gehandeld”.
Volgens verzoekster zijn de genoemde verklaringen niet verenigbaar met de conclusies van de Commissie betreffende het bestaan
van een inbreuk op artikel 81 EG. Uit deze verklaringen blijkt dat de in het thuisverbruiksegment doorgevoerde prijsverhogingen
niet waren afgesproken en evenmin gecoördineerd, dat Interbrew volledig onafhankelijk haar verkoopprijzen bepaalde, dat de
Nederlandse brouwers elkaar steeds fel hebben beconcurreerd en dat tussen de brouwers geen enkele overeenkomst over kortingen
in het horecasegment bestond.
Om te beginnen moet worden vastgesteld dat de conclusies die verzoekster trekt op basis van bepaalde elementen uit de verklaring
van InBev die wijzen op de algemene aard van de besprekingen, het ontbreken van een overeenkomst voor bepaalde segmenten en
het feit dat die besprekingen geen invloed hadden op het gedrag van de brouwers op de markt, op zichzelf niet kunnen afdoen
aan de vaststelling van de Commissie dat sprake is van een inbreuk.
Wat de gestelde aard van die verklaring betreft, zij er immers aan herinnerd dat de Commissie vaak verplicht is het bestaan
van de inbreuk in moeilijke omstandigheden te bewijzen, doordat meerdere jaren kunnen zijn verstreken sinds de inbreuk is
gepleegd en verschillende van de ondernemingen waartegen een onderzoek is ingesteld, niet actief met haar hebben meegewerkt.
De Commissie dient weliswaar noodzakelijkerwijs aan te tonen dat een ongeoorloofde marktverdelingsovereenkomst is gesloten,
maar het zou te ver gaan om daarenboven ook nog te eisen dat zij bewijst via welk specifiek mechanisme dat doel diende te
worden bereikt. Het zou immers al te gemakkelijk zijn voor een onderneming die zich aan een inbreuk schuldig heeft gemaakt,
om zich aan elke sanctie te onttrekken indien zij zich kon beroepen op de vaagheid van de informatie die met betrekking tot
de werking van een ongeoorloofde overeenkomst is verstrekt, hoewel het bestaan van de overeenkomst en het mededingingsbeperkende
doel ervan genoegzaam zijn aangetoond. In een dergelijk geval kunnen de ondernemingen zich nuttig verweren wanneer zij de
gelegenheid krijgen een verklaring te geven voor alle door de Commissie tegen hen aangevoerde bewijzen (arrest JFE Engineering
e.a./Commissie, punt 40 supra, punt 203; zie in die zin tevens arrest Hof van 25 januari 2007, Sumitomo Metal Industries en
Nippon Steel/Commissie, C‑403/04 P en C‑405/04 P, Jurispr. blz. I‑729, punt 50).
Wat vervolgens de stelling betreft dat de verklaring van InBev tegenstrijdig is, omdat zij aanwijzingen bevat dat het litigieuze
gedrag geen invloed op de markt heeft gehad, zij eraan herinnerd dat uit de tekst zelf van artikel 81 EG volgt dat overeenkomsten
en onderling afgestemde feitelijke gedragingen tussen ondernemingen verboden zijn, ongeacht of zij al dan niet gevolgen hebben
voor de markt, wanneer zij een mededingingsbeperkend doel hebben (arrest Hüls/Commissie, punt 36 supra, punten 163‑166, en
arrest Hof van 4 juni 2009, T-Mobile Netherlands e.a., C‑8/08, Jurispr. blz. I‑4529, punt 29).
Wanneer de Commissie heeft vastgesteld dat sprake is van overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen met
een mededingingsbeperkend doel, kunnen aanwijzingen dat de heimelijke afspraken niet zijn toegepast of geen gevolgen hebben
gehad voor de markt dus geen tegenbewijs leveren van die vaststelling.
Aangaande de gestelde aanwijzingen met betrekking tot het ontbreken van een overeenkomst in het thuisverbruiksegment en in
het horecasegment, moet worden opgemerkt dat de door verzoekster aangevoerde passages, gelezen in hun context, geenszins tot
gevolg hebben dat het bestaan van een overeenkomst of onderling afgestemde feitelijke gedraging binnen die betrokken segmenten
zou zijn uitgesloten.
Wat het thuisverbruiksegment (detailhandel) betreft, wordt de verklaring van een van de directeuren van InBev dat „[e]r geen
afspraken bestonden voor [die] sector” namelijk gevolgd door een concrete beschrijving van het door de brouwers toegepaste
prijsafstemmingsmechanisme. De relevante passage luidt als volgt (punt 51 van de bestreden beschikking):
„Voor de food-sector bestonden er geen afspraken. Met betrekking tot de bierprijsverhogingen was het gebruikelijk dat een
brouwerij niet zonder voorafgaande mededeling aan collega-brouwers de bierprijs ging verhogen. Na de mededeling van een der
partijen volgde wel discussie over het effect ervan op de markt, doch de bierprijsverhoging kwam er wel. Het initiatief ging
altijd uit van een van de grote brouwerijen, meestal Heineken. De andere brouwerijen konden dan nog tijdig hun standpunt bepalen.
Men volgde elkaar dan wel in grote lijnen maar ieder had en hield zijn eigen prijzenpolitiek”.
Binnen die context kan het loutere feit dat de directeur van InBev melding heeft gemaakt van het ontbreken van een „afspraak”
geen geldig argument vormen, aangezien het aan de Commissie en, in voorkomend geval, het Gerecht staat om de in de verklaringen
van de leidinggevenden van de betrokken ondernemingen beschreven gedragingen juridisch te kwalificeren.
Wat het gestelde ontbreken van een afspraak en van de naleving van een afspraak in het horecasegment betreft, moet worden
vastgesteld dat de in de punten 65 en 66 supra geciteerde passages uit de aanvullende verklaring van InBev van 3 februari
2000 en uit de verklaringen van de managers van InBev niet uitsluiten dat een afspraak bestond over kortingen aan afnemers
in dat segment. Waar deze passages duidelijk maken dat de discussies algemeen waren en staffels en specifieke verkooppunten
zelden aan bod kwamen, betreffen zij de diepgang van de discussies, maar sluiten zij niet uit dat een overeenkomst in de zin
van artikel 81 EG bestond. Zij zijn dus niet in tegenspraak met de vermelding in de verklaring van InBev dat „[e]r een fundamenteel
akkoord [was] in verband met het vastleggen van maximumvolumekortingen voor de horecasector” (punt 48 van de bestreden beschikking).
Uit het voorgaande volgt dat verzoeksters betoog dat de verklaring van InBev vaag en tegenstrijdig is, en dus het betoog dat
de Commissie selectief gebruik heeft gemaakt van die verklaring, niet gegrond is.
Wat tot slot de algemene beoordeling van de betrouwbaarheid van de verklaring van InBev betreft, is het Gerecht van oordeel
dat, anders dan verzoekster stelt, de Commissie aan de verklaring van InBev terecht een zeer hoge bewijswaarde heeft kunnen
toekennen, aangezien het hier een in naam van de onderneming zelf gegeven antwoord betreft, waarvan de geloofwaardigheid groter
is dan die van een eventueel door een lid van zijn personeel gegeven antwoord, ongeacht de ervaring of persoonlijke mening
van dat lid. Ook is van belang dat de verklaring van InBev het resultaat is van een door de onderneming uitgevoerd intern
onderzoek en dat zij aan de Commissie is overgelegd door een advocaat, die de professionele verplichting had om in het belang
van deze onderneming te handelen. Hij kon dus niet lichtzinnig het bestaan van een inbreuk erkennen zonder de gevolgen daarvan
af te wegen (zie in die zin arrest Gerecht van 20 maart 2002, LR AF 1998/Commissie, T‑23/99, Jurispr. blz. II‑1705, punt 45,
en arrest JFE Engineering e.a./Commissie, punt 40 supra, punt 206).
Bovendien volgt uit de rechtspraak dat, hoewel een zekere argwaan ten aanzien van vrijwillige verklaringen van de voornaamste
deelnemers aan een onrechtmatige mededingingsregeling gewoonlijk geboden is, omdat deze deelnemers geneigd kunnen zijn om
het belang van hun eigen bijdrage aan de inbreuk te bagatelliseren en dat van de anderen te overtrekken, het feit dat wordt
verzocht om toepassing van de mededeling betreffende medewerking teneinde een vermindering van de geldboete te verkrijgen,
er immers niet noodzakelijkerwijs een aanzet voor vormt om bewijzen vertekend weer te geven ten aanzien van de andere deelnemers
aan de verweten mededingingsregeling. Iedere poging om de Commissie te misleiden kan immers twijfels doen rijzen over de oprechtheid
en de volledigheid van de medewerking van de verzoeker, en bijgevolg zijn mogelijkheid om volledig profijt te hebben bij de
mededeling inzake medewerking in gevaar brengen (arrest Gerecht van 16 november 2006, Peróxidos Orgánicos/Commissie, T‑120/04,
Jurispr. blz. II‑4441, punt 70).
Het is juist dat de verklaring van een onderneming die van deelneming aan een kartel wordt beschuldigd, waarvan de juistheid
door verschillende andere beschuldigde ondernemingen wordt betwist, niet kan worden beschouwd als een voldoende bewijs dat
deze laatste ondernemingen een inbreuk hebben gepleegd, indien zij niet door andere bewijzen wordt gestaafd (zie in die zin
arrest Gerecht van 14 mei 1998, Enso-Gutzeit/Commissie, T‑337/94, Jurispr. blz. II‑1571, punt 91, en arrest JFE Engineering
e.a./Commissie, punt 40 supra, punt 219).
De verklaring van InBev alleen kan dus niet volstaan om het bestaan van de inbreuk aan te tonen, maar moet door andere bewijzen
worden gestaafd.
Gezien haar betrouwbaarheid behoeft de verklaring van InBev evenwel een minder precieze en minder nadrukkelijke bevestiging
dan wanneer zij niet bijzonder geloofwaardig was geweest. Mocht aldus worden vastgesteld dat het bestaan en bepaalde specifieke
aspecten van de in de verklaring van InBev genoemde, in artikel 1 van de bestreden beschikking vastgestelde activiteiten steun
vinden in een reeks onderling overeenstemmende aanwijzingen, dan kan die verklaring op zich volstaan als bewijs van andere
aspecten van de bestreden beschikking. Bovendien volstaat het dat een stuk, voor zover het niet in kennelijke tegenspraak
is met de verklaring van InBev over het bestaan of de wezenlijke inhoud van de gewraakte praktijken, wezenlijke onderdelen
van de door die verklaring beschreven praktijken bevestigt, opdat het enige waarde zou hebben als element ter ondersteuning
van deze verklaringen in het kader van de reeks belastende bewijzen (zie in die zin reeds aangehaald arrest JFE Engineering
e.a./Commissie, punt 40 supra, punt 220 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Gelet op het voorgaande, moeten verzoeksters argumenten met betrekking tot de andere door de Commissie in de bestreden beschikking
tot staving van de aan de verklaring van InBev ontleende bewijzen worden onderzocht.
–       Andere bewijzen
In de bestreden beschikking wijst de Commissie erop dat de verklaring van InBev wordt gestaafd door een reeks interne documenten,
afkomstig van verzoekster en de drie andere Nederlandse brouwers, handgeschreven notities van bijeenkomsten, kostendeclaraties
en kopieën van agenda’s, verkregen na onderzoek en verzoeken om inlichtingen.
In punt 67 van de bestreden beschikking wijst de Commissie op handgeschreven aantekeningen van een commercieel directeur van
Grolsch betreffende de bijeenkomst van 27 februari 1996, waarvan het doel werd aangeduid met de vermelding „CBK cie HOR cath”.
Die aantekeningen bevatten de volgende passage: „Borgstellingen/financieringen: fin[ancieren] voor [...] meer dan behoeften
op concrete punten. Dan [...] milj[oen]”.
Volgens de Commissie volgt uit die passage dat de vier betrokken brouwers in het kader van een „Catherijnebijeenkomst” de
financiële voorwaarden hebben besproken die werden of zouden worden toegepast op bepaalde horeca-afnemers (punt 72 van de
bestreden beschikking) en meer in het bijzonder op de etablissementen die werden beheerd door een eigenaar van meerdere horecazaken
in Nederland.
In punt 76 van de bestreden beschikking haalt de Commissie de handgeschreven aantekeningen aan van een directeur Horeca van
Bavaria betreffende de bijeenkomst van 19 juni 1996. Die aantekeningen luiden als volgt:
„- prijzen aanpassen
thuisverbruik hoog – laag
overleg Bavaria – Interbrew
[...] en [...] -> probleem [...]
Martens
Schultenbrau!! 89 ct
- fustprijs verhoging alleen
argumenten
alleen integraal Hein + Grolsch
Friesland US Heit
Interbrew \
|      samen omhoog
Bavaria /
-> [...]
ook
onderkant meer omhoog dan bovenkant
- lucht in
- afspraken
slijterskorting saneren 7,5 per fust Heineken
vertegenwoordigers aanscherpen t.a.v. eventuele afspraken
Interbrew \
|      lucht mag gebruikt worden
Grolsch / ”.
Volgens de Commissie blijkt uit die aantekeningen dat de aanwezige brouwers gedetailleerd prijzen van zowel privatelabelbier
als fustbier hebben besproken en dat de door Interbrew en Bavaria geproduceerde lager geprijsde bieren meer moesten stijgen
dan de door Heineken en Grolsch geproduceerde hoger geprijsde (punt 85 van de bestreden beschikking).
In punt 89 van de bestreden beschikking citeert de Commissie uit een brief die de managing director van Interbrew Nederland
op 25 maart 1997 aan het hoofdkantoor van InBev in België zond:
„Er bestaat nu consensus tussen de grote brouwerijen om nog vóór 1998 een prijsverhoging voor bier door te voeren. Daardoor
kunnen de brouwerijen een buffer aanleggen voor de nodige extra promotiebudgetten in de toekomst. De A-merkspelers proberen
de prijsverhoging te differentiëren tussen de A-merken (plus 2 NLG/hl) en B-merken (plus 4 NLG/hl). Dit lijkt mij heel onrealistisch
– we moeten allemaal voor de volle 4 NLG gaan. Ik zou onze ‚doordrinkbare’ speciaalbieren (DAS, Hoegaarden, Leffe) van de
prijsverhoging uitzonderen. De onderhandelingen zijn begonnen.”
Op grond van die brief concludeerde de Commissie dat na prijsonderhandelingen tussen de voornaamste brouwers vóór 1998 een
prijsverhoging was gepland. Bovendien bevestigde diezelfde brief dat er een onderscheid bestaat tussen duurdere en goedkopere
bierproducenten en ‑merken (punt 90 van de bestreden beschikking).
In punt 92 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar handgeschreven aantekeningen van een lid van de raad van
bestuur van Bavaria betreffende een bijeenkomst van 1 mei 1997. Zij citeert hieruit de volgende passages:
„Catherijne Club 1/5 – ’97
,interne’ wisselingen in concernverband
moeten ook voldoen aan de ,staffel’
[...], ,Den Haag’
Monster Z.H. [Zuid-Holland] overbieding”.
Volgens de Commissie bevestigen die aantekeningen dat de brouwers spraken over de toepassing van een staffel op de commerciële
voorwaarden voor individuele horecaondernemingen wanneer zij overstapten van het ene concern naar het andere en ook wanneer
zij overstapten binnen eenzelfde concern (punt 99 van de bestreden beschikking).
In punt 100 van de bestreden beschikking constateert de Commissie dat de genoemde aantekeningen ook de namen „Heineken/Amstel/Brand/Grolsch”
bevatten op de eerste regel en de namen „Interbrew/Bavaria” op de tweede regel, en dat die twee regels met elkaar verbonden
zijn door een accolade met daarachter de woorden „geen prijsverhogingen”. De Commissie leidt hieruit af dat het onderscheid
tussen de A-merken van Heineken en Grolsch en de B-merken van Interbrew en Bavaria de kern vormden van het overleg tussen
de brouwers over de hoogte van de bierprijzen (punt 103 van de bestreden beschikking).
In punt 117 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar de handgeschreven aantekeningen van een lid van de raad
van bestuur van Bavaria betreffende de bijeenkomst van 17 december 1997. Zij citeert hieruit de volgende passage:
„2) Prijssituatie: maart/april
ééntrapsraket/tweetrapsraket
a) Heineken verwacht weinig rumoer!! Heineken 18.59
b) bij verhoging: zeer bespreekbaar; van harte; er komt support.”
De Commissie leidt hieruit af dat de op de bijeenkomst van 17 december 1997 aanwezige brouwers, met name Bavaria, Grolsch
en Heineken, prijsverhogingen bespraken, alsmede mogelijke reacties daarop (punt 127 van de bestreden beschikking).
In punt 129 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar een passage uit de handgeschreven aantekeningen van een
directeur Horeca van Bavaria betreffende de bijeenkomst van 12 maart 1998:
„- Vanaf 1 januari weinig gebeurd.
- A-merken geen paniek t.a.v. de prijs Hein
9.95 afprijzen van 11,49 heeft weinig zin. Int
9.75      9.36 Bavaria
2x      4.95 4.75 }→
Privaat labels
prijzen aan de onderkant van de markt.
[...] midden maart Bavaria iets
onder Amstel (17) Bavaria (15)
van 9.75 naar 10.75 gebeurt er
niets dan Grolsch en Hein
verhogingen pocket brouwerij
→ afspraak [...] en Dick maken
Het moet ,aanwijsbaar’ via Nielsen anders
gebeurt er niets”.
Volgens de Commissie volgt hieruit dat de op de bijeenkomst van 12 maart 1998 aanwezige brouwers de aan de Nederlandse supermarkten
verleende kortingen hebben besproken (punt 137 van de bestreden beschikking) en dat de door Bavaria toegepaste prijsverhogingen
aanwijsbaar moesten zijn in AC Nielsens elektronische kassagegevens van de supermarkten (punt 133 van de bestreden beschikking).
In punt 138 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar een tweede passage uit de eerdergenoemde handgeschreven
notities:
„Bav      rente 4 %?          6 1/2
tenzij
reclame vergoeding meerekenen”.
Volgens de Commissie bewijst die passage dat de vier brouwerijen de hoogte van de rentepercentages voor leningen aan horecaondernemingen
bespraken (punt 142 van de bestreden beschikking).
In punt 143 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar een derde passage uit de eerdergenoemde handgeschreven
notities:
„Voetbalvelden Theaters Schouwburgen
Studentenverenigingen
[...]
Grolsch
Boven/buiten de staffel
130
[...]                   (125)
124,5
”.
Volgens de Commissie volgt hieruit dat de brouwers een specifieke discussie hadden over specifieke horeca-afnemers in verband
met een „staffel”, hetgeen de verklaring van InBev bevestigt dat er een overeenkomst bestond die bekendstond onder de naam
„staffel” (punt 147 van de bestreden beschikking).
In punt 156 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar een passage uit de handgeschreven notities van een lid
van de raad van bestuur van Bavaria betreffende de bijeenkomst van 3 juli 1998.
„[...] Heineken verhoogd.
[...] >> Heineken fustbier”.
De Commissie leidt uit die passage af dat de brouwers zowel de prijzen voor afnemers in het thuisverbruiksegment als de prijzen
voor een bepaalde horeca-afnemer hebben besproken (punten 162‑164 van de bestreden beschikking).
In punt 165 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar een andere passage uit de handgeschreven notities:
„
Café
[...] 1800 [...]
[...] 400   [...]
60 per hl
650.000,- V.B.K.”.
Volgens de Commissie volgt uit die passage dat de brouwers een specifieke korting en/of een specifieke vooruitbetaalde korting
die was toegepast of zou worden toegepast op specifieke horecaondernemingen hebben besproken (punt 171 van de bestreden beschikking).
In punt 174 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar een document van 30 juni 1998 en een prijslijst van Heineken
die per 1 juni 1998 nieuwe prijzen aankondigt voor flesbier en tapbier (kelderbier en fustbier), welke documenten in de kamer
van een hoofd Verkoop Thuisverbruik van Grolsch werden aangetroffen. Die documenten bevatten de vermelding „agenda c[ommiss]ie
CBK”. Volgens de Commissie staven die documenten de verklaring van InBev dat op de betrokken bijeenkomsten zowel de thuisverbruikprijzen
als de concurrentie op de horecamarkt werden besproken (punt 175 van de bestreden beschikking).
In punt 179 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar een interne notitie van Heineken van 14 oktober 1998 aan
het managementteam van Heineken, waarin staat te lezen dat „in [de cijfers van] Nielsen de in het CBK toegezegde prijsverhoging
van Bavaria niet duidelijk [is]”. Volgens de Commissie versterkt deze notitie de conclusie dat Bavaria tijdens de bijeenkomst
van 12 maart 1998 haar voornemen had aangekondigd om haar prijzen in het thuisverbruiksegment als eerste te verhogen, dat
de andere brouwers later moesten volgen en dat de verhogingen van Bavaria „aanwijsbaar” moesten zijn in de cijfers van Nielsen
(punt 180 van de bestreden beschikking).
In punt 184 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar een e-mail die een directeur Thuisverbruik en Marketing
bij de van Heineken deel uitmakende Brand Bierbrouwerij BV zond aan een manager bij de horeca-afdeling van Heineken Nederland
over zijn gesprek met een lid van de raad van bestuur van Bavaria:
„Tijdens het Food Congres in Noordwijk op 9 september [1998] sprak [een lid van de raad van bestuur van Bavaria] mij aan m.b.t.
[...] en de Heineken-reactie hierop. Het kwam er in het kort op neer dat Heineken volgens hem veel eerder om de tafel had
kunnen zitten met de primair verantwoordelijken in de Nederlandse horecamarkt van Heineken en Bavaria. Dan hadden de [hectoliters]
op een andere manier gecompenseerd kunnen worden. Bovendien voegde hij er nog aan toe dat Bavaria op termijn misschien nog
andere prospects in de horeca op het oog heeft die er over denken om vrijwillig (met de nadruk op vrijwillig, net als [...]
volgens hem) op Bavaria over te stappen. [voornaam van een horecamanager bij Heineken Nederland], dit past natuurlijk allemaal
in de bekende retoriek van de heren [...]. Toch wilde ik je dit niet onthouden. Veel succes met je gesprek.”
Volgens de Commissie bevestigt deze e-mail de verklaring van InBev dat de brouwers niet alleen overlegden over beperkingen
op kortingen, maar ook over beperkingen op het veranderen van brouwer door verkooppunten, en dit niet alleen tijdens multilaterale,
maar ook tijdens bilaterale ontmoetingen (punt 189 van de bestreden beschikking).
In punt 193 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar de handgeschreven aantekeningen van een bestuursvoorzitter
van Grolsche Bierbrouwerij Nederland op de uitnodiging voor de bijeenkomst van 8 januari 1999:
„-Afzet 98
-Bier prijs →
- Pinolen krat                            |       acties/cat II
-kratten                            |       onderkant
|       fust
|       NMA”.
Daaruit volgt volgens de Commissie dat de discussies over de prijs van het bier op vier punten waren toegespitst: ten eerste
de prijsverlagingsacties in de thuisverbruikmarkt; ten tweede de prijs van het goedkopere merk‑ en privatelabelbier; ten derde
de prijs van fustbier, de belangrijkste grootverpakking in het horecasegment van de Nederlandse biermarkt, en ten vierde de
Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) (punt 194 van de bestreden beschikking).
In de punten 197 en 199 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar het overzicht van de te bespreken onderwerpen
op de bijeenkomst van 8 januari 1999, waarop een vertegenwoordiger van Grolsch de afkorting „B P” had genoteerd, die door
de Commissie wordt geïnterpreteerd als „bierprijs” of „bodemprijs”, alsmede „P[rivate] L[abel] 50 ct. hoger”. De Commissie
leidt uit die aantekeningen af dat de brouwers de prijzen voor fustbier gedetailleerd bespraken (punt 203 van de bestreden
beschikking).
In de punten 212 en 213 van de bestreden beschikking beroept de Commissie zich op een document dat een verwijzing naar drie
contacten op directieniveau tussen Heineken en Grolsch rond 5 juli 1999 bevat, waarin sprake is van een „prijzenoorlog” tussen
de twee brouwers. De Commissie leidt daaruit af dat Heineken rechtstreeks contact heeft opgenomen met Grolsch over tijdelijke
kortingen, anderhalve maand vóór de door een winkelketen toegepaste tijdelijke kortingen, waaraan Grolsch had geweigerd compensatie
te geven, daadwerkelijk werden doorgevoerd (punt 213 van de bestreden beschikking).
In punt 224 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar een aantal in haar administratieve dossier opgenomen documenten
waaruit duidelijk wordt welke onderwerpen werden besproken tijdens de bilaterale bijeenkomsten tussen Bavaria en InBev van
8 maart 1995, de tweede helft van maart 1997, 12 mei 1997, 19 juni 1997 en 8 september 1997. Daaruit citeert zij de volgende
passages:
–        bijeenkomst van 8 maart 1995: „zowel [Bavaria] als [Interbrew Nederland] [hebben] in Nederland grote last van [...]” (voetnoot
nr. 491 van de bestreden beschikking);
–        bijeenkomst van 12 mei 1997: behandelde onderwerpen waren „prijsverhogingen” en „private label als zwaard van Damocles [...]
morele druk van Grolsch en vooral Heineken om prijzen private label te verhogen” (voetnoot nr. 493 van de bestreden beschikking);
–        bijeenkomst van 19 juni 1997: daarbij ging het over „gedrag in het privatelabelsegment en daarmee verbonden de houding van
Interbrew tegenover Martens Pils (als een ,ongenode gast’ beschouwd in Nederlands bierland)” (voetnoot nr. 494 van de bestreden
beschikking);
–        bijeenkomst van 8 september 1997: daarbij ging het over „de toestand op de Nederlandse privatelabelbiermarkt en het feit dat
Bavaria een klant van Interbrew had overgenomen [...] scherp aanbod aan [klant] [...] Bavaria verstoort status quo [...]”
(voetnoot nr. 495 van de bestreden beschikking).
Voor de Commissie zijn deze documenten het bewijs dat het bilaterale overleg tussen Bavaria en InBev een „gewapende vrede”
of een „niet-aanvalspact” met betrekking tot privatelabelbier bestendigde (punt 223 van de bestreden beschikking).
In punt 227 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar de brief van 26 september 1997, van een exportmanager
van Interbrew Nederland aan een exportmanager van het Interbrew-hoofdkantoor, die verband hield met „bierverkopen Duitsland/huismerken
en private labels”:
„Ik sprak onlangs met onze belangrijkste concurrent in Nederland op dit gebied, van wie ik weet dat zij een bijeenkomst hadden
met [...] over het al dan niet doorgaan met het volume Tip-bier voor 1998. Ik checkte bij hem het prijsniveau waarop zij gaan
werken, en hij bevestigde mij precies dezelfde prijs, min een bijdrage voor [...], en zij bevestigen dat zij het volume van
ongeveer 200 000 hl tegen die prijs gaan accepteren.”
Volgens de Commissie blijkt hieruit dat Interbrew van Bavaria gedetailleerde prijs‑ en volume-informatie vroeg en kreeg over
een mogelijke levering door Bavaria van privatelabelbier aan een Duitse distributieketen. Volgens de Commissie bevestigt dit
de verklaring van InBev dat Interbrew en Bavaria informatie uitwisselden over het prijspeil voor afnemers van privatelabelbier.
De Commissie stelt voorts dat dit feit door InBev in een brief van 21 februari 2006 is erkend (punt 228 van de bestreden beschikking).
In punt 234 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar de volgende verklaring van de brouwerij Haacht over de
vergadering van 14 of 15 juni 1998 tussen Bavaria, Interbrew Nederland en de Belgische brouwers Interbrew België, Alken-Maes,
Haacht en Martens:
„Tijdens deze vergadering is aan de Nederlandse brouwerijen uitgelegd waaruit de informatie-uitwisseling tussen de Belgische
participanten bestond. De Nederlandse brouwerijen stemden er mee in om gegevens m.b.t. volumes, soort van verpakking, contractduur
en eventuele vervaldagen en klanten uit te wisselen. Wat de prijzen betreft, waren de deelnemers het principieel eens dat
deze niet zouden uitgewisseld worden.
De aanwezigen op de vergadering oordeelden dat een neutrale partij de uitwisseling van gegevens diende te centraliseren. Deze
vraag kwam er omdat de partijen die aanwezig waren op de Nederlandse markt onderling geen vertrouwen hadden in de andere partijen.
Haacht werd gevraagd de gegevens te centraliseren aangezien zij niet actief was op de Nederlandse markt.”
Volgens de Commissie bevestigt dit getuigenis op dit punt de verklaring van InBev (punt 235 van de bestreden beschikking).
In punt 236 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar de handgeschreven aantekeningen van de hiervóór genoemde
bijeenkomst van 14 of 15 juni 1998, welke in de kamer van de secretaresse van een bestuursvoorzitter van Bavaria werden aangetroffen:
„Martens → concreet met Nederland nooit iets geworden
→ onderkant – markt – prijsbreker
|→ offertes worden gemaakt
Interbrew Nederland – Martens -> offerte gemaakt bij een grote private label
[...]
7,68 [omcirkeld]
Martens – ,prijsverval België’
Nu NL → [...]
Interbrew-België heeft de kat de bel aangebonden met P[rivate] L[abel]
alleen voor                            [...]
Pilsener                            [...]
/ \                         /        \
meermalig éénmalig
[...] – ,is beslist’ |→ naar Interbrew
CAT I+II”.
Volgens de Commissie bevestigen deze aantekeningen dat Interbrew België het initiatief heeft genomen voor een bijeenkomst
over privatelabelbier waarop werd beslist dat het contract met een inkooporganisatie voor detailhandelaren „naar Interbrew
Nederland zou gaan” (punt 237 van de bestreden beschikking).
Met betrekking tot deze bijeenkomst beroept de Commissie zich ook op de volgende verklaring van een manager Thuisverbruik
van InBev, die InBev in antwoord op een verzoek om inlichtingen op 21 februari 2006 heeft overgelegd (punt 238 van de bestreden
beschikking):
„Op een bepaald moment [...] heeft de heer [...] van [...] mij geconfronteerd met een lage prijs die hem was geoffreerd door
Martens. Hij meldde mij dat hij een prijs van 0,32 NLG per flesje gekregen had. Dit komt overeen met de prijs van 7,68 NLG
per krat van 24 flesjes die genoemd wordt in de nota’s van de heer [manager bij Bavaria]. In het kader van deze besprekingen,
die liepen van april tot begin juni 1998, heb ik hen gesuggereerd om naar categorie II over te stappen en daardoor een accijnsvoordeel
te genereren. Uiteindelijk hebben wij begin juni 1998 een overeenkomst gesloten met [...] voor de levering van een nieuw [...]
categorie II-bier [...]. Dankzij het accijnsvoordeel dat volgde uit de overstap naar een categorie II-bier waren wij in staat
om een nettoprijs van 6,36 NLG inclusief 0,84 NLG accijnsvoordeel te bieden waarmee wij de offerte van Martens konden pareren.
[...]
Op het ogenblik van de meeting van 14 of 15 juni 1998 [...] was Interbrew met [...] overeengekomen de levering van categorie I
[...]‑ [en] categorie II-bier [...]. Ik heb tijdens deze vergadering de besprekingen en de overeenkomst met [...] om twee
redenen opgebracht. Ten eerste wilde ik Martens confronteren met hun offerte aan [...], vermits hij voordien steeds ontkend
had dat hij offertes had uitstaan in Nederland. Ten tweede wilde ik aan de andere deelnemers meedelen dat zij geen offertes
meer moesten neerleggen bij [...], gezien de overeenkomst die tussen Interbrew en [...] was bereikt [...]. Het bestaan [van
deze overeenkomst met (...)] blijkt uit de fax van 24 juni 1998. Regel n van [het document in punt 236 van de bestreden beschikking]
reflecteert mijn mededeling dat het contract voor de leveringen van categorie I‑ en categorie II-bier aan [...] naar Interbrew
was gegaan.”
In punt 240 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar een verklaring van de Belgische brouwer Haacht over de
tweede Nederlands-Belgische bijeenkomst van 7 juli 1998:
„Dit was de laatste vergadering die tussen partijen werd georganiseerd. De verzamelde informatie over de Nederlandse markt
werd door Haacht op de vergadering uitgedeeld.
Verder werd van gedachten gewisseld over enige andere minder belangrijke aspecten, doch de persoon die Haacht vertegenwoordigde
had in deze discussie geen inbreng. In ieder geval werd over die onderwerpen geen informatie van enige betekenis uitgewisseld.
De indruk was dat de vergadering niets concreets opleverde.”
Volgens de Commissie bevestigde de verklaring van een manager Thuisverbruik van Interbrew de verklaring van Haacht dat dit
de laatste Nederlands-Belgische bijeenkomst was. Volgens de Commissie berust de beslissing die bijeenkomsten niet voort te
zetten op een specifiek motief, namelijk de vrees dat de Nederlandse mededingingsautoriteit bij een of meerdere brouwerijen
een inval zou doen, wat steun vindt in de verklaring van InBev (punt 241 van de bestreden beschikking).
In punt 248 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar een interne verklaring van Heineken dat „[d]e extreem
lage prijsaanbiedingen die thans door de Belgische brouwerij Martens [...] worden gedaan, [...] het beleid [doorkruisen] om
de onderkant van de markt op een hoger prijsniveau te krijgen”.
Ten slotte verwijst de Commissie in punt 249 van de bestreden beschikking naar de tijdens haar inspectiebezoek op 23 maart
2000 afgelegde en door een algemeen directeur van Grolsche Bierbrouwerij Nederland, later voorzitter van de raad van bestuur
bij Koninklijke Grolsch, ondertekende verklaring:
„Dat het gevonden document [...] genaamd ,Prijsscenario’s uitgaande van een nettoverhoging groothandelsprijzen van 2,00 NLG
per [hectoliter]’, waarop de aantekening staat ,CBK-Fie altijd meenemen’, door hem werd meegenomen naar vergaderingen van
de financiële commissie van het CBK. Dat het gevonden document door hem werd gebruikt om Interbrew en Bavaria (de producenten
van privatelabelbier in Nederland) te wijzen op de naar zijn mening onverantwoorde prijsstelling van privatelabelbier (minder
dan 10 gulden per krat).”
In hetzelfde punt van de bestreden beschikking verwijst de Commissie ook naar de volgende verklaring van een algemeen directeur
van Heineken Nederland:
„Ik ben wel eens aanwezig geweest bij een CBK-vergadering waarbij door anderen werd gesproken over de prijsstelling van private
labels. Dergelijke opmerkingen zullen vanuit een oogpunt van zorg zijn gemaakt. Ik heb daar niet op gereageerd omdat Heineken
principieel niet betrokken is bij de productie van private labels.”
De Commissie leidt uit de geciteerde passages in de punten 248 en 249 van de bestreden beschikking af dat de producenten van
privatelabelbier (Interbrew en Bavaria) hun prijszettingsstrategie hadden onthuld aan Heineken en Grolsch, die niet in dat
segment actief zijn (punt 248 van de bestreden beschikking). Zij concludeert daaruit dat het bilaterale overleg tussen Interbrew
en Bavaria met als doel de prijzen voor privatelabelbier te verhogen, deel uitmaakte van de algemene discussies van de vier
brouwers (punt 252 van de bestreden beschikking).
Vastgesteld moet worden dat de hiervóór genoemde indicaties de verklaring van InBev bevestigen en de vaststelling wettigen
dat vertegenwoordigers van Heineken, Grolsch, Interbrew en Bavaria regelmatig samenkwamen in het kader van een reeks van informele
bijeenkomsten die bekendstonden onder de naam „Catherijne-overleg” of „agendacommissie” en waarvan de samenstelling wisselde
(verklaring van InBev waarnaar in punt 45 van de bestreden beschikking wordt verwezen; ander bewijsmateriaal wordt in de punten 65‑222
van de bestreden beschikking onderzocht). De 18 in de bestreden beschikking vermelde bijeenkomsten, die deel uitmaken van
die reeks, vonden plaats op 27 februari 1996, 19 juni 1996, 8 oktober 1996, 8 januari 1997, 1 mei 1997, 2 september 1997,
16 december 1997, 17 december 1997, 12 maart 1998, 9 april 1998, 3 juli 1998, 15 december 1998, 8 januari 1999, 4 maart 1999,
10 mei 1999, 11 augustus 1999, 19 augustus 1999 en 3 november 1999.
Wat de inhoud van de in het kader van die bijeenkomsten gevoerde gesprekken betreft, bevestigen de hiervóór genoemde indicaties
de verklaring van InBev en bewijzen zij de volgende punten:
– in het thuisverbruiksegment:
–        de vier brouwers praatten over prijzen (in punt 51 geciteerde verklaring van InBev en andere in de punten 76, 129, 156, 174,
193, 212 en 213 van de bestreden beschikking aangevoerde bewijzen) en over bierprijsverhogingen in Nederland (in punt 51 geciteerde
verklaring van InBev en andere in de punten 76, 89, 117 en 179 van de bestreden beschikking aangevoerde bewijzen);
–        gesprekken over prijzen werden ook via bilaterale contacten gevoerd, met name tussen Grolsch en Heineken in juli 1999 (document
waarnaar in de punten 212 en 213 van de bestreden beschikking wordt verwezen);
–        concrete prijsvoorstellen werden besproken (interne brief van Interbrew waarnaar in punt 89 van de bestreden beschikking wordt
verwezen) en de uitgewisselde informatie was soms vrij gedetailleerd (documenten waarnaar in de punten 129 en 174 van de bestreden
beschikking wordt verwezen);
–        in 1997 en 1998 bestond er een consensus tussen de brouwers om nog vóór of tijdens 1998 een prijsverhoging door te voeren
(documenten waarnaar in de punten 89, 174 en 179 van de bestreden beschikking wordt verwezen);
–        de bierproducenten van „A-merken” (Heineken en Grolsch) hebben erop aangedrongen, terwijl de producenten van „B-merken” (privatelabelbier)
(Interbrew en Bavaria) daartegen waren, dat de prijsstijging „in twee fasen” zou worden doorgevoerd, namelijk eerst voor de
B-merken en daarna voor de A-merken, en dat het stijgingspercentage zou worden gedifferentieerd tussen de A-merken en de B-merken
(in punt 53 aangehaalde verklaring van InBev; in de punten 76, 89, 100, 117 en 193 van de bestreden beschikking worden andere
bewijzen aangevoerd);
–        Bavaria heeft (waarschijnlijk tijdens de bijeenkomst van 12 maart 1998) haar voornemen om haar prijzen te verhogen kenbaar
gemaakt (in de punten 129 en 179 aangevoerde bewijzen en in punt 51 van de bestreden beschikking geciteerde verklaring van
InBev). De andere brouwers moesten Bavaria waarschijnlijk volgen door in een later stadium hun prijzen te verhogen (in punt 51
van de bestreden beschikking geciteerde verklaring van InBev);
–        wat de follow-up betreft, was overeengekomen dat de prijsverhogingen van Bavaria aanwijsbaar moesten zijn in de cijfers van
de supermarktendatabase van AC Nielsen (documenten waarnaar in de punten 129 en 179 van de bestreden beschikking wordt verwezen);
–        er is geen enkel bewijs dat de voor 1998 geplande prijsstijging heeft plaatsgevonden;
–        in het kader van het prijsoverleg hebben de brouwers de situatie van bepaalde supermarkten besproken (in de punten 76 en 156
van de bestreden beschikking genoemde handgeschreven notities);
–        tijdens de discussies noemden de deelnemers concrete prijzen (documenten waarnaar in de punten 76, 89, 117, 129 en 174 van
de bestreden beschikking wordt verwezen);
– voor privatelabelbier:
–        de twee Nederlandse producenten van privatelabelbier (Interbrew en Bavaria) hebben vanaf 1995 meerdere malen hun bezorgdheid
geuit met betrekking tot de plannen van de Belgische brouwer Martens om de Nederlandse markt in dat segment te betreden (in
punt 55 geciteerde verklaring van InBev; in de punten 224, 236, 238 en 248 van de bestreden beschikking worden andere bewijzen
geciteerd);
–        deze bezorgdheid was onderwerp van discussie in het kader van bilateraal overleg tussen Bavaria en InBev (in punt 52 geciteerde
verklaring van InBev; in punt 227 van de bestreden beschikking geciteerd intern bericht van Interbrew) en op vijf bilaterale
bijeenkomsten (8 maart 1995, tweede helft van maart 1997, 12 mei 1997, 19 juni 1997 en 8 september 1997) over dit probleem
(documenten waarnaar in punt 224 van de bestreden beschikking wordt verwezen);
–        ook hebben twee Nederlands-Belgische bijeenkomsten te Breda plaatsgevonden op 14 of 15 juni 1998 (documenten waarnaar in de
punten 234, 236 en 238 van de bestreden beschikking wordt verwezen) en 7 juli 1998 (in punt 240 van de bestreden beschikking
geciteerde verklaring van Haacht) tussen Interbrew Nederland, Bavaria en de Belgische brouwers Interbrew België, Alken-Maes,
Haacht en Martens (in punt 55 van de bestreden beschikking geciteerde verklaring van InBev);
–        onderwerpen in verband met privatelabelbier werden ook in het bijzijn van Heineken en Grolsch (die niet in dit segment actief
zijn) in het kader van de algemene discussie besproken (in punt 54 geciteerde verklaring van InBev; in de punten 156, 193,
248 en 249 van de bestreden beschikking worden andere bewijzen aangevoerd);
–        de brouwers bespraken de prijzen van privatelabelbier (in punt 54 geciteerde verklaring van InBev; in de punten 193, 199,
227, 236, 238 en 249 van de bestreden beschikking worden andere bewijzen aangevoerd);
–        Heineken en Grolsch oefenden „morele druk” uit op Bavaria en Interbrew om de prijzen van privatelabelbier te verhogen (documenten
waarnaar in punt 224, voetnoot nr. 493 en punt 248 van de bestreden beschikking wordt verwezen) door te weigeren de prijzen
van A-merken te verhogen (in punt 53 van de bestreden beschikking geciteerde verklaring van InBev);
–        er was op bilateraal niveau tussen Interbrew Nederland en Bavaria en op multilateraal niveau tussen de in dit segment actieve
Nederlandse en Belgische brouwers overeengekomen dat niet zou worden geprobeerd bij elkaar afnemers weg te halen en dat zij
elkaars volumes van private labels in Nederland en België zouden respecteren; er werd met name beslist dat het contract met
een inkooporganisatie voor detailhandelaren naar Interbrew Nederland zou gaan (in punt 55 geciteerde verklaring van InBev;
in de punten 224, 236 en 238 van de bestreden beschikking genoemde documenten);
–        de brouwers wisselden informatie uit over de commerciële voorwaarden voor bepaalde afnemers (bericht waarnaar in punt 227
van de bestreden beschikking wordt verwezen en in de punten 236 en 238 van de bestreden beschikking genoemde documenten);
–        tijdens de discussies noemden de deelnemers concrete prijzen (in de punten 236, 238 en 249 van de bestreden beschikking genoemde
documenten);
– in het horecasegment:
–        de vier brouwers praatten over prijzen (documenten waarnaar wordt verwezen in de punten 174, 193 en 197 van de bestreden beschikking)
en over prijsverhogingen (in punt 76 van de bestreden beschikking genoemde handgeschreven notities) in het horecasegment;
–        tussen de brouwers bestond er een afspraak, „staffel” genoemd, die betrekking had op de hoogte van de kortingen aan horeca-afnemers
(in punt 48 geciteerde verklaring van InBev; in de punten 92, 143 en 165 van de bestreden beschikking genoemde handgeschreven
aantekeningen) en waaraan de brouwers moesten „voldoen” (in punt 92 van de bestreden beschikking genoemde handgeschreven aantekeningen);
op de naleving van die afspraak werd toezicht gehouden en de bekende inbreuken in het kader van de „Catherijnebijeenkomsten”
werden besproken (in punt 48 van de bestreden beschikking geciteerde verklaring van InBev);
–        het overleg had tevens betrekking op de vaststelling van beperkingen waarmee de status quo in de sector kon worden gehandhaafd
door overnames van afnemers van andere brouwers te voorkomen (in punt 48 geciteerde verklaring van InBev; in punt 184 van
de bestreden beschikking geciteerd intern bericht van Heineken betreffende de overname van een studentencorps door Bavaria);
–        ook via bilaterale contacten werden dergelijke beperkingen besproken; zo bespraken managers van Heineken en Bavaria op 9 september
1998 onderling de overname door Bavaria van een horeca-afnemer van Heineken (in punt 184 van de bestreden beschikking geciteerd
intern bericht van Heineken);
–        de brouwers wisselden over bepaalde afnemers en verkooppunten informatie uit (documenten waarnaar in de punten 92, 143, 156,
165 en 184 van de bestreden beschikking wordt verwezen);
–        in het kader van de discussies noemden de brouwers concrete cijfers met betrekking tot de hoogte van kortingen en vooruitbetaalde
kortingen (in de punten 143 en 165 van de bestreden beschikking genoemde handgeschreven aantekeningen).
Tegen deze achtergrond dient verzoeksters betoog met betrekking tot de drie componenten van het gewraakte gedrag, te weten
ten eerste coördinatie van prijzen en prijsverhogingen voor bier in Nederland in zowel het horecasegment als het thuisverbruiksegment,
daaronder begrepen privatelabelbier, ten tweede incidentele coördinatie van andere commerciële voorwaarden voor individuele
afnemers in het horecasegment in Nederland, en ten derde incidentele onderlinge afstemming inzake de toewijzing van afnemers
in zowel het horeca‑ als het thuisverbruiksegment in Nederland, te worden beoordeeld (artikel 1 en de punten 257 en 258 van
de bestreden beschikking).
–       Feitelijke elementen betreffende de vaststellingen van, enerzijds, een coördinatie van prijzen en prijsverhogingen voor bier
en, anderzijds, een incidentele afstemming bij de toewijzing van afnemers
Verzoekster stelt in wezen dat de handgeschreven aantekeningen die de vertegenwoordigers van de brouwers in het kader van
de gewraakte bijeenkomsten hebben gemaakt, door de Commissie eenzijdig en in meerdere instanties zelfs zeer tendentieus worden
uitgelegd.
Zij betwist met name de uitleg van de elementen waarnaar wordt verwezen in de punten 76, 89, 92, 100, 117, 129, 143, 156,
179, 184, 193, 199, 227, 228, 236 en 238 van de bestreden beschikking (zie punten 86‑95, 99‑101, 106‑111, 115, 117, 119 en
121 supra).
Alvorens verzoeksters argumenten betreffende die elementen te onderzoeken, moet worden opgemerkt dat het merendeel van de
in de punten 128 en 129 opgesomde feitelijke vaststellingen zijn gebaseerd op meerdere bewijzen.
In de eerste plaats beroept verzoekster zich in verschillende delen van het verzoekschrift op de in de punten 76, 100, 117,
156, 193 en 199 van de bestreden beschikking genoemde bewijsstukken en stelt zij in wezen dat daarmee geen coördinatie van
de prijzen in het thuisverbruiksegment, met inbegrip van privatelabelbier, en het horecasegment kan worden aangetoond.
Op dit punt moet om te beginnen erop worden gewezen dat het feit dat de brouwers de prijzen en eventuele prijsverhogingen
in die segmenten hebben besproken, tevens wordt aangetoond door de documenten waarnaar in de punten 174, 212, 213 en 249 van
de bestreden beschikking wordt verwezen. Weliswaar hebben deze documenten vooral betrekking op de gesprekken tussen Heineken
en Grolsch, maar dit neemt niet weg dat verzoekster op de hoogte was van deze gesprekken, welke op zijn minst gedeeltelijk
in haar aanwezigheid plaatsvonden (zie het in punt 249 van de bestreden beschikking en in punt 125 supra geciteerde document),
en dat zij dus daarvoor aansprakelijk kan worden gesteld (zie in die zin arrest Commissie/Anic Partecipazioni, punt 36 supra,
punten 80‑83).
Vastgesteld zij voorts dat, anders dan verzoekster stelt, uit de in de punten 76, 100, 117 en 156 van de bestreden beschikking
geciteerde documenten volgt dat het om meer ging dan alleen maar misnoegen van de brouwers over het niveau van de consumentenprijzen.
Deze documenten tonen immers aan dat zij in het kader van hun discussies de situatie van bepaalde afnemers en verkooppunten
hebben besproken en concrete prijzen en kortingen hebben genoemd.
In de tweede plaats betoogt verzoekster dat het interne bericht van Heineken betreffende het weghalen van een studentencorps
door Bavaria (punt 184 van de bestreden beschikking) het enige concrete bewijs is van gesprekken tussen de brouwers (in dit
geval Heineken en Bavaria) over de overname van horeca-afnemers (zie punt 107 supra). Volgens verzoekster kan uit dit bericht
hoogstens worden afgeleid dat de vertegenwoordiger van Heineken misnoegen over het verlies van een zeer grote horeca-afnemer
heeft geuit. Verzoekster ontkent verder dat tussen de brouwers een compensatiesysteem bij het weghalen van afnemers bestond
en stelt dat een dergelijk systeem onverenigbaar is met het vermeende overleg over de toewijzing van afnemers.
Verzoeksters betoog is niet plausibel. In de bestreden beschikking merkt de Commissie terecht op dat de zinsnede „dan hadden
de [verloren hectoliters] op een andere manier gecompenseerd kunnen worden” in de tekst van het betrokken bericht aangeeft
dat er geen discussie is geweest tussen Heineken en Bavaria over de noodzaak van een compensatie, maar enkel over de wijze
waarop kon worden gecompenseerd (punt 185 van de bestreden beschikking) en dat het gebruik van de woorden „bekende retoriek”
en „nadruk op vrijwillig” betekent dat, volgens de auteur, die tot de Heineken-groep behoort, Bavaria ervan werd verdacht
vals te spelen tegen een regel van brouwers om horeca-afnemers van collega’s niet actief te proberen te overtuigen over te
stappen naar henzelf (punt 188 van de bestreden beschikking).
Het bewijs dat in de punten 184 tot en met 188 van de bestreden beschikking wordt aangevoerd, bevestigt dus de in de verklaring
van InBev vervatte en in punt 48 van de bestreden beschikking geciteerde stelling dat er een regeling bestond om geen horeca-afnemers
bij elkaar weg te halen.
In de derde plaats stelt verzoekster dat ondanks de vermelding van een „consensus” in de brief van 25 maart 1997 (geciteerd
in punt 89 van de bestreden beschikking), een toezegging van Bavaria in de interne notitie van Heineken van 14 oktober 1998
met betrekking tot de prijsverhoging in het thuisverbruiksegment (geciteerd in punt 179 van de bestreden beschikking) en het
exacte percentage van die verhoging in de handgeschreven aantekeningen van een horecadirecteur van Bavaria (geciteerd in punt 129
van de bestreden beschikking), en ondanks de bespreking van kortingen in het horecasegment, weergegeven in de handgeschreven
aantekeningen die in de punten 92 en 143 van de bestreden beschikking worden geciteerd, de brouwers in de markt zelfstandig
hun eigen strategie bleven volgen.
Aangaande de vermelding in de (in punt 179 van de bestreden beschikking genoemde) interne notitie van Heineken dat „in [de
cijfers van] Nielsen de in het CBK toegezegde prijsverhoging van Bavaria niet duidelijk [is]”, merkt verzoekster op dat het
feit dat de bijvoeglijke bepaling „toegezegde” wordt gebruikt ter aanduiding van haar aankondiging van een prijsverhoging,
die reeds maanden bekend was in de markt, geen overtuigend bewijs van een mededingingsregeling vormt.
Zoals de Commissie in punt 182 van de bestreden beschikking terecht aangeeft, moet echter worden opgemerkt dat door het woord
„toezeggen” in die zin uit te leggen als zou hiermee worden bedoeld dat men het woord „prijsverhoging” gewoon heeft „laten
vallen”, wordt afgeweken van de gewone betekenis van het eerstgenoemde woord. De conclusie dat sprake is van een belofte van
verzoekster om haar prijzen te verhogen, vindt steun in de vermelding dat de verhoging „in [de cijfers van] Nielsen [...]
niet duidelijk [is]”. De betrokken supermarktkassagegevens werden namelijk gebruikt als een controle-instrument waarmee de
prijsverhoging van Bavaria „aanwijsbaar” moest worden gemaakt (punt 133 van de bestreden beschikking). De verwijzing naar
die gegevens, die ook in de (in punt 129 van de bestreden beschikking geciteerde) handgeschreven aantekeningen van de horecadirecteur
van Bavaria staat, past logischerwijze beter binnen de context van de controle op de opvolging van een belofte dan binnen
die van de verificatie van een simpele vermelding.
Voorts volgt het bestaan van een consensus om vóór 1998 de prijzen te verhogen zeer duidelijk uit de interne brief van Interbrew
van 25 maart 1997 (die in punt 89 van de bestreden beschikking wordt geciteerd). Met betrekking tot verzoeksters argument
dat vóór 1998 in werkelijkheid geen enkele prijsverhoging werd doorgevoerd, volstaat de opmerking dat de enkele niet-uitvoering
van een overeenkomst over de prijzen op zich niet betekent dat de overeenkomst zelf nooit heeft bestaan.
Het feit dat de in de brief bedoelde prijsverhoging „vóór 1998” moest plaatsvinden, terwijl de betrokken bovengenoemde bewijzen
in 1998 waren opgesteld, kan het bestaan van een verband tussen die documenten evenmin weerleggen. Het is immers goed denkbaar
dat de aanvankelijk voor een datum in 1997 voorziene prijsverhoging vanwege de moeilijkheden die verband hielden met de onderhandeling
over de voorwaarden voor de doorvoering ervan (inzonderheid de in de interne brief van Interbrew bedoelde gedifferentieerde
verhoging van de prijzen van A‑ en B-merken), eerst naar het daaropvolgende jaar werd verschoven en vervolgens door de brouwers
werd opgegeven.
Met betrekking tot verzoeksters stelling dat de brouwers in de markt zelfstandig hun eigen strategie bleven volgen ondanks
de bespreking van kortingen in de horecasector, volstaat het eraan te herinneren dat, behoudens door de betrokken ondernemers
te leveren tegenbewijs, moet worden vermoed dat de ondernemingen die aan de afstemming deelnemen en op de markt actief blijven,
bij de bepaling van hun gedrag op deze markt rekening houden met de informatie die zij met hun concurrenten hebben uitgewisseld.
Dit geldt te meer wanneer de afstemming gedurende een lange periode en met een zekere regelmaat plaatsvindt, hetgeen in casu
het geval was (zie in die zin arrest Hüls/Commissie, punt 36 supra, punt 162).
In de vierde plaats stelt verzoekster aangaande haar bilaterale overleg met Interbrew in het privatelabelbiersegment om te
beginnen dat het interne bericht van Interbrew van 26 september 1997 (dat in punt 227 van de bestreden beschikking wordt geciteerd)
en de verklaring van InBev van 21 februari 2006 (waarnaar in punt 228 van de bestreden beschikking wordt verwezen) betrekking
hebben op een in Duitsland gevestigde afnemer en dus op zichzelf geen bewijs kunnen vormen van een inbreuk betreffende de
Nederlandse markt. Wat de bewijzen met betrekking tot de bijeenkomst van 14 of 15 juni 1998 betreft, te weten de handgeschreven
notities van een van de managers van verzoekster (die in punt 236 van de bestreden beschikking worden geciteerd) en de passage
uit de verklaring van InBev van 21 februari 2006 (die in punt 238 van de bestreden beschikking wordt geciteerd), waaruit blijkt
dat werd beslist dat een contract met een inkooporganisatie voor detailhandelaren naar Interbrew Nederland zou gaan en dat
de manager van InBev daarop de andere deelnemers heeft meegedeeld dat zij bij die organisatie geen offertes meer moesten indienen,
voert verzoekster voorts aan dat uit de betrokken bewijzen volgt dat deze beslissing reeds was genomen ten tijde van de bijeenkomst.
Volgens verzoekster blijkt hieruit dus niet dat zij en de andere brouwers hebben afgestemd welke leverancier de betrokken
organisatie in de toekomst zou beleveren.
Dienaangaande zij opgemerkt dat de door de Commissie aangevoerde bewijzen van bilateraal overleg tussen verzoekster en Interbrew
niet alleen de in punt 146 supra ter sprake gebrachte bewijzen omvatten, maar ook de in punt 224 van de bestreden beschikking
genoemde documenten betreffende een reeks bilaterale bijeenkomsten tussen verzoekster en Interbrew, waarvan verzoekster de
uitlegging niet betwist. Uit die documenten blijkt met name dat onder meer „de toestand op de Nederlandse privatelabelbiermarkt
en het feit dat Bavaria een klant van Interbrew had overgenomen [...] [alsook het] scherp[e] aanbod aan [klant]” werden besproken
(punt 224 en voetnoot nr. 495 van de bestreden beschikking).
Daarnaast hebben de bewijzen waarnaar in de punten 227 en 228 van de bestreden beschikking wordt verwezen, weliswaar betrekking
op een afnemer in Duitsland en de bewijzen in de punten 236 en 238 op een reeds voldongen feit, maar dit neemt niet weg dat
zij een relevante aanwijzing zijn van het bestaan van een praktijk tussen verzoekster en Interbrew waarbij gevoelige informatie
over de markt werd uitgewisseld, en dus een bevestiging inhouden van de bewijzen waarnaar in punt 224 van de bestreden beschikking
is verwezen tot staving van de vaststelling van bilateraal overleg tussen deze ondernemingen in het privatelabelbiersegment.
In de vijfde plaats merkt verzoekster met betrekking tot haar deelname aan de bijeenkomsten te Breda met Interbrew Nederland
en de Belgische brouwers Interbrew België, Alken-Maes, Haacht en Martens op dat deze bijeenkomsten op initiatief van Interbrew
werden georganiseerd en verwijst daarbij naar de volgende verklaringen van de Belgische brouwer Alken-Maes en Groupe Danone
SA, die worden geciteerd in de punten 160 en 177 van beschikking 2003/569/EG van de Commissie van 5 december 2001 inzake een
procedure op grond van artikel 81 [EG] (Zaak nr. IV/37.614/F3 PO/Interbrew en Alken-Maes) (PB 2003, L 200, blz. 1):
–        Alken-Maes: „Voor wat betreft de Nederlandse markt is elke informatie-uitwisseling geweigerd”;
–        Groupe Danone: „Bovendien is de privatelabelmarkt niet geheel in kaart gebracht, aangezien de buitenlandse producenten weigerden
mee te doen”.
Bij het uitleggen van deze verklaringen moeten evenwel rekening worden gehouden met de elementen waarnaar de Commissie in
de punten 234, 240 en 241 van de bestreden beschikking verwijst.
Om te beginnen volgt uit de verklaring van Haacht over de eerste bijeenkomst van 14 of 15 juni 1998 dat de weigering om informatie
uit te wisselen immers alleen de prijzen betrof: „Wat de prijzen betreft, waren de deelnemers het principieel eens dat deze
niet zouden uitgewisseld worden.” De Nederlandse brouwers hebben daarentegen „er mee in[gestemd] om gegevens m.b.t. volumes,
soort van verpakking, contractduur en eventuele vervaldagen en klanten uit te wisselen”. Uit deze verklaring blijkt verder
dat „de aanwezigen op de vergadering oordeelden dat een neutrale partij de uitwisseling van gegevens diende te centraliseren.
Deze vraag kwam er omdat de partijen die aanwezig waren op de Nederlandse markt onderling geen vertrouwen hadden in de andere
partijen. Haacht werd gevraagd de gegevens te centraliseren aangezien zij niet actief was op de Nederlandse markt.”
Voorts volgt uit de verklaring van Haacht over de tweede bijeenkomst van 7 juli 1998 dat tijdens deze vergadering „de verzamelde
informatie over de Nederlandse markt door Haacht [...] [werd] uitgedeeld”.
Ten slotte blijkt uit de verklaring van een manager Thuisverbruik van InBev (punt 241 van de bestreden beschikking) dat: „[d]oor
Bavaria en Interbrew alleen de volumes per private label per afnemer [zijn] aangegeven, door de Belgische brouwerijen werden
ook de afgifteprijzen opgegeven. Dit overzicht is opgesteld door de commerciële directeur van Haacht. Dit werd gestuurd naar
de privéadressen van de aanwezigen.”
Gelet op een en ander kunnen verzoeksters argumenten dat er geen overeenkomst was met de andere deelnemers aan de bijeenkomsten
om vertrouwelijke bedrijfsinformatie uit te wisselen, niet worden aanvaard.
Gelet op al het voorgaande heeft de Commissie in de bestreden beschikking een reeks nauwkeurig bepaalde en onderling overeenstemmende
bewijzen aangevoerd waarmee de feitelijke vaststellingen omtrent de onderdelen van de betrokken inbreuk die betrekking hebben
op coördinatie van prijzen en prijsverhogingen en toewijzing van afnemers, rechtens genoegzaam zijn aangetoond. Aan de geldigheid
van deze vaststellingen wordt overigens niet afgedaan door verzoeksters argumenten betreffende de in punt 132 supra aangevoerde
elementen.
Verzoeksters betoog dat de feiten met betrekking tot die twee onderdelen van de betrokken inbreuk onjuist zijn beoordeeld,
moet dan ook worden verworpen.
–       Feitelijke elementen betreffende de vaststelling van een incidentele coördinatie van andere commerciële voorwaarden voor individuele
afnemers in het horecasegment
Verzoekster betoogt dat de Commissie niet heeft aangetoond dat de betrokken ondernemingen andere commerciële voorwaarden dan
de prijzen voor afnemers in het horecasegment hebben gecoördineerd.
Volgens de Commissie bewijzen de handgeschreven aantekeningen waarnaar in de punten 67 en 138 van de bestreden beschikking
wordt verwezen, dat de vier brouwers bepaalde commerciële voorwaarden, zoals leningvoorwaarden voor individuele horeca-afnemers,
incidenteel coördineerden (punt 258 van de bestreden beschikking).
De in punt 67 van de bestreden beschikking geciteerde handgeschreven aantekeningen bevatten de volgende vermelding: „Borgstellingen/financieringen:
fin[ancieren] voor [...] meer dan behoeften op concrete punten. Dan [...] milj[oen]”.
Volgens de Commissie betekent dit citaat dus dat de brouwers op de bijeenkomst van 27 februari 1996 hebben gesproken over
de borgstellingen en financieringen die een of meer brouwers hadden gegeven of zouden geven aan specifieke verkooppunten (punt 68
van de bestreden beschikking).
Opgemerkt zij evenwel dat verzoekster een andere plausibele uitlegging geeft van de door de Commissie aangevoerde passage
en stelt dat deze deel uitmaakt van een discussie over „dubieuze debiteuren”.
In punt 138 van de bestreden beschikking verwijst de Commissie naar de handgeschreven aantekeningen van een horecadirecteur
van Bavaria in verband met de bijeenkomst van 12 maart 1998 die de volgende passage bevatten: „Bav rente [...] %? tenzij reclame
vergoeding meerekenen”. Volgens de Commissie bewijst deze passage dat de hoogte van de rentepercentages voor leningen aan
horecaondernemingen werd besproken (punt 142 van de bestreden beschikking).
Ook al zou de uitlegging die de Commissie aan de handgeschreven aantekeningen geeft, juist zijn, dan nog kunnen deze aantekeningen
gelet op het geïsoleerde karakter en de beknoptheid van een dergelijke verwijzing en op het ontbreken van enige concrete aanwijzing
van de deelname van de andere brouwers aan een bespreking van de betrokken onderwerpen, niet worden beschouwd als voldoende
bewijs van heimelijke afspraken die betrekking hadden op de incidentele coördinatie van bepaalde commerciële voorwaarden.
In haar antwoorden op de vragen van het Gerecht voert de Commissie aan dat de handgeschreven aantekeningen, waarnaar in de
punten 67 en 138 van de bestreden beschikking wordt verwezen, worden bevestigd door de verklaring van InBev waaruit volgens
haar blijkt dat op de „Catherijnebijeenkomst” van 12 maart 1998 zowel horeca‑ als thuisverbruikthema’s werden behandeld en
dat de deelnemers aan de „Catherijnebijeenkomsten” over horeca-investeringen overlegden met de bedoeling overnames van afnemers
te voorkomen.
Vastgesteld moet evenwel worden dat de twee door de Commissie geciteerde passages en haar verwijzing naar „de relevantie van
de verklaring van InBev” geen concrete aanwijzingen verschaffen van het bestaan van discussies tussen de brouwers over de
coördinatie van de leningvoorwaarden en dus niet de desbetreffende conclusie van de Commissie kunnen schragen.
De vaststelling van de Commissie met betrekking tot de incidentele coördinatie tussen de brouwers van de leningvoorwaarden
voor individuele horeca-afnemers is dus gebaseerd op fragmentarische en onduidelijke bewijzen.
Gelet op het geïsoleerde karakter en de beknoptheid van de verwijzingen in de handgeschreven aantekeningen waarnaar in de
punten 67 en 138 van de bestreden beschikking wordt verwezen, en de plausibele alternatieve uitlegging van verzoekster alsook
op het ontbreken van concrete aanwijzingen op dat punt in de verklaring van InBev, moet immers worden vastgesteld dat de Commissie
niet rechtens genoegzaam heeft aangetoond dat de betrokken inbreuk ook een „incidentele coördinatie van andere commerciële
voorwaarden voor individuele afnemers in het horecasegment in Nederland” omvatte.
De desbetreffende vaststelling in punt 258 en artikel 1 van de bestreden beschikking is dus niet bewezen.
Verzoeksters betoog dat de feiten met betrekking tot de incidentele coördinatie van andere commerciële voorwaarden voor individuele
afnemers in het horecasegment onjuist zijn beoordeeld, moet dan ook worden aanvaard.
–       Gestelde onjuiste rechtsopvatting en onjuiste kwalificatie van de feiten
Verzoekster stelt dat de vaststelling van de Commissie dat sprake is van een geheel van overeenkomsten en/of onderling afgestemde
feitelijke gedragingen tussen ondernemingen in de zin van artikel 81 EG berust op een onjuiste uitlegging en toepassing van
die bepaling (punten 337 en 341 van de bestreden beschikking).
Om te beginnen zij eraan herinnerd dat de vier brouwers, in het kader van de multilaterale bijeenkomsten en hun bilaterale
contacten, meerdere malen gevoelige informatie over de markt hebben uitgewisseld (prijzen, hoogte van kortingen en concrete
offertes aan bepaalde afnemers), die soms vrij gedetailleerd was (documenten waarnaar in de punten 129 en 174 van de bestreden
beschikking wordt verwezen) en waarin sprake was van concrete prijzen (documenten waarnaar in de punten 76, 89, 117, 129 en
174 van de bestreden beschikking wordt verwezen), kortingen en vooruitbetaalde kortingen (documenten waarnaar in de punten 143
en 165 van de bestreden beschikking wordt verwezen) en vermeldingen met betrekking tot afnemers en verkooppunten in zowel
het horecasegment (documenten waarnaar in de punten 92, 143, 156, 165 en 184 van de bestreden beschikking wordt verwezen)
als het thuisverbruiksegment (documenten waarnaar in de punten 76 en 156 van de bestreden beschikking wordt verwezen).
Ook werden bepaalde concrete voorstellen met betrekking tot het marktgedrag besproken, in het bijzonder het voorstel de prijzen
in het thuisverbruiksegment in twee stappen te verhogen (document waarnaar in punt 89 van de bestreden beschikking wordt verwezen).
Uit de omstandigheid dat nooit officiële notulen van de „Catherijnebijeenkomsten” zijn opgesteld, dat de inhoudelijke besprekingen
nagenoeg nooit in een interne notitie zijn weergegeven en dat agenda’s en notities van deze bijeenkomsten in november 1998
werden vernietigd (in punt 61 van de bestreden beschikking geciteerde verklaring van InBev) blijkt voorts dat het, anders
dan verzoekster aanvoert, heimelijke besprekingen betrof en dat de deelnemers zich bewust waren van de onrechtmatigheid van
hun gedrag en dit gedrag trachtten te verbergen.
Anders dan verzoekster stelt, tonen de door de Commissie onderzochte bewijsstukken aan dat over bepaalde voorstellen een wilsovereenstemming
is bereikt, zoals het voorstel om een contract met een inkooporganisatie voor detailhandelaren aan Interbrew toe te wijzen
(zie punt 236 en voetnoot nr. 531 van de bestreden beschikking) en het voorstel om de prijzen vóór of in 1998 in onderling
overleg te verhogen (document waarnaar in punt 89 van de bestreden beschikking wordt verwezen).
Aan het bestaan van een overeenkomst in de zin van artikel 81 EG wordt in het laatste geval niet afgedaan door het feit dat
de wilsovereenstemming tussen de brouwers zich waarschijnlijk niet uitstrekte tot de concrete wijze van doorvoering van de
prijsverhoging, en evenmin door het feit dat deze op de markt niet daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.
Zelfs indien wordt aangenomen dat er nooit overeenstemming werd bereikt over de specifieke elementen van de voorgenomen beperking,
heeft de Commissie namelijk terecht vastgesteld dat de brouwers door hun besprekingen met regelmaat voort te zetten, duidelijk
hun gezamenlijke bedoeling tot uitdrukking hebben gebracht om tot een mededingingsbeperkende overeenkomst te komen (punt 341
van de bestreden beschikking).
Voor het overige heeft de voortdurende uitwisseling van gevoelige informatie, die niet openbaar was en waarvan de vertegenwoordigers
van de vier brouwers het nuttig achtten deze in hun agenda’s te noteren en in het kader van hun interne correspondentie te
vermelden, ongetwijfeld ertoe geleid dat elk van hen met meer zekerheid wist hoe haar concurrenten zich zouden gedragen.
Dienaangaande geldt behoudens door de betrokken ondernemers te leveren tegenbewijs het vermoeden dat de ondernemingen die
aan de afstemming deelnemen en op de markt actief blijven, bij de bepaling van hun gedrag op deze markt rekening houden met
de informatie die zij met hun concurrenten hebben uitgewisseld. Dit geldt temeer wanneer de afstemming gedurende een lange
periode en met een zekere regelmaat plaatsvindt, hetgeen in casu het geval was (zie in die zin arrest Hüls/Commissie, punt 36
supra, punt 162).
Verzoekster stelt zich in wezen op het standpunt dat zij dat vermoeden heeft weerlegd door aan te tonen dat de vier brouwers
ondanks de besprekingen hun gedrag op de markt autonoom hebben bepaald.
Dat argument kan niet worden aanvaard. Het is weliswaar juist dat zowel de verklaringen van de managers van InBev als de omstandigheid
dat Heineken haar prijzen pas in februari 2000 heeft verhoogd, bevestigen dat elke brouwer tijdens de gewraakte periode zijn
eigen beleid op de markt volgde, doch ook al zou met die vaststelling kunnen worden aangetoond dat er geen sprake was van
formele beloften of daadwerkelijke coördinatie tussen de brouwers, zij vormt onvoldoende bewijs dat die brouwers met de tijdens
de gewraakte bijeenkomsten uitgewisselde informatie nooit rekening hebben gehouden om hun gedrag op de markt, ieder naar eigen
inzicht, te bepalen.
Bijgevolg is verzoekster er niet in geslaagd het vermoeden uit de in punt 178 supra aangehaalde rechtspraak te weerleggen.
Vastgesteld moet dan ook worden dat de uit de in de punten 36 en 37 supra aangehaalde rechtspraak voortvloeiende constitutieve
elementen van een onderling afgestemde feitelijke gedraging in casu aanwezig zijn bij de gedragingen die betrekking hebben
op een coördinatie van prijzen en prijsverhogingen voor bier en een incidentele afstemming bij de toewijzing van afnemers.
In die omstandigheden was de Commissie gerechtigd de betrokken gedragingen te kwalificeren als „samenstel van overeenkomsten
en/of onderling afgestemde feitelijke gedragingen”, aangezien sommige elementen van die gedragingen als „overeenkomst” en
andere als „onderling afgestemde feitelijke gedraging” moesten worden aangemerkt. Gezien het complexe karakter van de feitelijke
situatie moet de dubbele kwalificatie in artikel 1 van de bestreden beschikking van de Commissie niet worden opgevat als een
kwalificatie ten aanzien waarvan gelijktijdig en cumulatief moet worden bewezen dat elk van deze feitelijke bestanddelen zowel
de karakteristieken van een overeenkomst als die van een onderling afgestemde gedraging vertoont, doch als een kwalificatie
die een complex geheel van feitelijke bestanddelen aanduidt, waarvan sommige zijn aangemerkt als overeenkomst en andere als
onderling afgestemde feitelijke gedraging in de zin van artikel 81 EG, dat voor dit soort complexe inbreuken niet in een specifieke
kwalificatie voorziet (zie in die zin arrest Hercules Chemicals/Commissie, punt 34 supra, punt 264).
Ten slotte betwist verzoekster, met een beroep op schending van het beginsel ne bis in idem, dat zij aansprakelijk kan worden
gesteld voor het vermeende overleg met de Belgische brouwers over het privatelabelbiersegment.
Zij stelt met name dat het Nederlands-Belgische overleg reeds is onderzocht in beschikking 2003/569 en dat zij in die beschikking
niet voor haar aanwezigheid tijdens de bijeenkomsten te Breda met Interbrew Nederland en de Belgische brouwers Interbrew België,
Alken-Maes, Haacht en Martens werd bestraft, zodat de Commissie haar niet opnieuw kan bestraffen zonder het beginsel ne bis
in idem te schenden, dat verbiedt dat een onderneming aansprakelijk wordt gehouden voor een gedraging waarvoor zij in een
eerder stadium is vrijgesproken.
Er zij aan herinnerd dat het beginsel ne bis in idem, dat een algemeen beginsel van Unierecht vormt waarvan de rechter de
naleving waarborgt, verbiedt om een persoon voor eenzelfde onrechtmatige gedraging meer dan één keer te bestraffen ter bescherming
van hetzelfde rechtsgoed. De toepassing van dit beginsel is afhankelijk van drie cumulatieve voorwaarden, te weten de feiten,
de overtreder en het beschermde rechtsgoed moeten dezelfde zijn (arrest Aalborg Portland e.a./Commissie, punt 41 supra, punt 338).
In casu moet worden opgemerkt dat verzoekster niet een van de adressaten van beschikking 2003/569 is, en evenmin van de mededeling
van punten van bezwaar in het kader van de procedure die tot de vaststelling van die beschikking heeft geleid. Uit de punten 250
tot en met 260 van beschikking 2003/569 blijkt duidelijk dat verzoeksters deelname aan de bijeenkomsten te Breda uitsluitend
in het kader van de uiteenzetting van de feiten wordt vermeld en door de Commissie niet juridisch wordt beoordeeld. Het ligt
trouwens voor de hand dat het doel van die beschikking er helemaal niet in bestond een uitspraak te doen over verzoeksters
betrokkenheid bij het Nederlands-Belgische overleg.
Aangezien verzoekster in het kader van beschikking 2003/569 niet werd bestraft voor het in casu aan de orde zijnde onrechtmatige
gedrag, faalt haar op schending van het beginsel ne bis in idem gebaseerde betoog.
Gelet op het voorgaande kan verzoeksters betoog betreffende een onjuiste rechtsopvatting niet worden aanvaard.
Aangezien verzoekster niet heeft aangetoond dat de bestreden beschikking blijkt geeft van een onjuiste rechtsopvatting wat
de toepassing betreft van artikel 81, lid 1, EG, faalt ten slotte ook haar, in wezen op dezelfde premisse berustende, betoog
dat de Commissie die bepaling onjuist, in strijd met het beginsel van het vermoeden van onschuld, heeft geïnterpreteerd en
de vaststelling van de inbreuk onvoldoende heeft gemotiveerd.
–       Conclusie
Na onderzoek van het tweede middel blijkt dat de vaststelling van de Commissie met betrekking tot een incidentele coördinatie
van andere commerciële voorwaarden dan de prijzen voor individuele afnemers in het horecasegment in Nederland, niet rechtens
afdoende is aangetoond en niet overeind kan blijven (zie punten 159‑169 supra).
Bijgevolg moet artikel 1 van de bestreden beschikking nietig worden verklaard voor zover dit het bovengenoemde onderdeel van
de betrokken inbreuk betreft, en dient het bedrag van de aan verzoekster opgelegde geldboete te worden herzien. De concrete
gevolgen van die herziening worden in de punten 344 en 345 hieronder nader toegelicht.
Het tweede middel moet worden verworpen voor het overige.

Derde middel: duur van de inbreuk
Argumenten van partijen
Verzoekster betwist de vaststelling van 27 februari 1996 en 3 november 1999 als begindatum en einddatum van de haar verweten
inbreuk. Zij is met name van mening dat voor het begin en het einde van de inbreuk een zwaardere bewijslast geldt, waaraan
in het onderhavige geval niet is voldaan.
Wat de als begindatum van de inbreuk aangemerkte bijeenkomst van 27 februari 1996 betreft, stelt verzoekster dat de handgeschreven
aantekeningen waarnaar de Commissie in punt 67 van de bestreden beschikking verwijst, betrekking hebben op een algemene discussie
over „dubieuze debiteuren” in het horecasegment, die niet als mededingingsbeperkend kan worden beschouwd.
Wat de als einddatum van de inbreuk aangemerkte bijeenkomst van 3 november 1999 betreft, betoogt verzoekster dat de vaststelling
van de Commissie met betrekking tot het onrechtmatige karakter van die bijeenkomst wordt weersproken door de verklaringen
van de managers van InBev.
De Commissie betwist verzoeksters argumenten.
Beoordeling door het Gerecht
De duur van de inbreuk vormt uit hoofde van artikel 81, lid 1, EG een bestanddeel van het begrip „inbreuk”, waarvan het bewijs
hoofdzakelijk door de Commissie moet worden geleverd. In dit verband vereist de rechtspraak met name dat de Commissie zich
bij het ontbreken van bewijsmateriaal waarmee de duur van een inbreuk rechtstreeks kan worden aangetoond, ten minste op bewijzen
baseert betreffende feiten die zich zo kort na elkaar hebben voorgedaan, dat redelijkerwijs kan worden aangenomen dat deze
inbreuk tussen twee welbepaalde tijdstippen zonder onderbreking heeft voortgeduurd (zie arrest Peróxidos Orgánicos/Commissie,
punt 78 supra, punt 51 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
In casu betwist verzoekster de vaststelling van de begin‑ en einddatum van de inbreuk.
–       Bepaling van de begindatum van de inbreuk
De Commissie is uitgegaan van 27 februari 1996 als begindatum van de betrokken inbreuk, aangezien het ging om de datum van
de eerste „Catherijnebijeenkomst” waarvoor zij beschikte over rechtstreekse bewijzen van de aanwezigheid van de vier brouwers.
Zoals is vastgesteld in de punten 159 tot en met 169 supra, vormen de in punt 67 van de bestreden beschikking geciteerde handgeschreven
aantekeningen over deze bijeenkomst op zichzelf geen reeks bewijzen waarmee de vaststelling van de inbreuk met betrekking
tot de incidentele coördinatie van andere commerciële voorwaarden voor individuele afnemers in de horecasector rechtens genoegzaam
kan worden geschraagd.
Deze overweging belet op zich evenwel niet dat de desbetreffende informatie wordt gebruikt ter bepaling van de begindatum
van de inbreuk in haar geheel bezien.
Vastgesteld moet immers worden dat de bijeenkomst van 27 februari 1996 deel uitmaakt van een reeks periodieke bijeenkomsten
waaraan dezelfde deelnemers deelnamen en die onder vergelijkbare omstandigheden verliepen. Zij werden aangeduid met de benamingen
„Catherijne-overleg” en „agendacommissie”, brachten vertegenwoordigers van de vier Nederlandse brouwers Heineken, InBev, Grolsch
en Bavaria bijeen, werden tegelijkertijd met de officiële bijeenkomsten van het CBK georganiseerd en de in het kader daarvan
gevoerde gesprekken werden nooit in notulen en nagenoeg nooit in interne notities weergegeven. In de verklaring van InBev
worden deze bijeenkomsten ook als onderdeel van een reeks voorgesteld, en een tabel met namen, adressen, data en locaties
van een groot deel ervan, daaronder begrepen de bijeenkomst van 27 februari 1996, wordt als bijlage verstrekt (punt 44 van
de bestreden beschikking).
Op basis van de verklaring van InBev en een groot aantal andere bewijzen is reeds vastgesteld dat de bijeenkomsten die deel
uitmaakten van die reeks, een mededingingsbeperkend doel hadden (zie punten 171‑176 supra). Uit een reeks aanwijzingen, die
het systematische karakter en de mededingingsbeperkende inhoud van de bijeenkomsten aantonen, en de verklaring van InBev,
die een belangrijke bewijswaarde heeft, kan worden opgemaakt dat, behoudens tegenbewijs, voor alle betrokken bijeenkomsten
geldt dat zij dat mededingingsbeperkende doel hadden, ook indien er voor de inhoud van bepaalde bijeenkomsten geen toereikend
bewijs is.
Verzoekster stelt in wezen dat deze redenering niet kan worden toegepast ter bepaling van de begin‑ en einddatum van de inbreuk.
Zij betoogt met name dat de Commissie de exacte begindatum van de inbreuk rechtens genoegzaam moet aantonen.
In dit verband zij opgemerkt dat de Commissie zich bij de bepaling van de begindatum van de inbreuk niet alleen heeft gebaseerd
op de bewijzen met betrekking tot de bijeenkomst van 27 februari 1996.
In de punten 466 tot en met 469 van de bestreden beschikking wijst zij immers voor elk van de betrokken brouwers, met inbegrip
van verzoekster, erop dat elke brouwer „ten minste van 27 februari 1996 tot en met 3 november 1999” aan de inbreuk heeft deelgenomen.
In punt 56 van de bestreden beschikking vermeldt zij voorts dat de inbreuk volgens de verklaring van InBev ruim vóór 1996
begon, te weten:
–        „in 1990 of eerder” voor de gesprekken over verhogingen van horecaprijzen;
–        in „1993‑1994” voor de gesprekken over kortingen en overgang van horecaverkooppunten van de ene naar de andere brouwer;
–        in „1987” voor de gesprekken over privatelabelbier tussen Oranjeboom-Interbrew en Bavaria.
Gelet op de aanzienlijke bewijswaarde van de verklaring van InBev mocht de Commissie vaststellen dat de betrokken inbreuk
ten minste al begon op de in de tabel in de bijlage bij de verklaring van InBev vermelde datum van de eerste bijeenkomsten
in 1996, waarop InBev na haar overname van Oranjeboom in 1995 was vertegenwoordigd.
Aangezien in de eerste plaats is aangetoond dat verzoekster op de bijeenkomst van 27 februari 1996 was vertegenwoordigd, en
in de tweede plaats dat uit de verklaring van InBev volgt dat verzoekster vanaf het begin in 1993 of 1994 bij de „Catherijnebijeenkomsten”
betrokken was, is de Commissie dus terecht tot de conclusie gekomen dat verzoekster op zijn minst vanaf 27 februari 1996 aan
de betrokken inbreuk had deelgenomen.
Dat in de bestreden beschikking niet ervan wordt uitgegaan dat de inbreuk vóór deze datum is begonnen, is immers een toegeving
ten opzichte van de adressaten van de bestreden beschikking. Dienaangaande zij erop gewezen dat het Gerecht geen uitspraak
doet op de wettigheid of de opportuniteit van deze toegeving (zie in die zin arrest JFE Engineering e.a./Commissie, punt 40
supra, punten 340 en 341).
Aangezien het gaat om een bijeenkomst in het kader van een stelsel van reguliere bijeenkomsten waarvan het mededingingsbeperkende
karakter rechtens genoegzaam is aangetoond, kan aan de bepaling van de begindatum van de inbreuk bijgevolg niet worden afgedaan
door verzoeksters betoog dat het concrete bewijs van de inhoud van de bijeenkomst van 27 februari 1996 ontoereikend is.
De grief inzake de bepaling van de begindatum van de inbreuk moet dus worden verworpen.
–       Bepaling van de einddatum van de inbreuk
De Commissie is voor alle betrokken brouwers uitgegaan van 3 november 1999 als einddatum van de inbreuk (punten 466‑469 van
de bestreden beschikking), aangezien het ging om de datum van de laatste „Catherijnebijeenkomst” waarvoor zij beschikte over
rechtstreekse bewijzen van de aanwezigheid van de vier brouwers. Deze bijeenkomst staat onderaan in de aan de verklaring van
InBev gehechte chronologische tabel. Volgens een antwoord van InBev op een verzoek om inlichtingen van de Commissie betrof
de bijeenkomst van 3 november 1999 „het zgn. Catherijne-overleg (horecaoverleg/agendacommissie). Zoals altijd in het Catherijne-overleg
werd voornamelijk gesproken over excessieve overeenkomsten en vreedzame co-existentie” (punt 221 van de bestreden beschikking).
Verzoekster stelt dat deze verklaring wordt weersproken door de getuigenissen van de managers van InBev die aanwezig zijn
geweest bij de bijeenkomst van 3 november 1999, en citeert daaruit de volgende passages:
–        „Op 19 augustus 1999 is er een overleg geweest waaraan ik heb deelgenomen. Op 3 november 1999 is er overleg geweest waaraan
[...] en ik hebben deelgenomen. Beide keren is er niet concreet gesproken over gedragingen in de markt. De vergadering had
meer een informeel karakter”;
–        „Er bestaan bijeenkomsten van de vier horecadirecteurs (Heineken, Grolsch, Bavaria en Interbrew). Ik heb slechts één van die
vergaderingen meegemaakt, op 3 november 1999 in Enschede. [...] heeft mij daarnaar gebracht om mij te introduceren. De vergadering
had weinig om het lijf. Het was meer een gezellige bijeenkomst, zonder speciale agenda. Er werden algemene commentaren gemaakt
over de kortingen. Ik had de indruk dat er al jarenlang een soort systeem bestaat over een staffel of norm voor de kortingen,
maar dit werd nooit speciaal vermeld. Men praatte slechts over globale bedragen van kortingen in zeer algemene termen wat
de aanleiding vormde om bepaalde incidenten aan te kaarten. Mijn gevoel is dat de ,staffel’ niet werkte. Elke speler bepaalt
zijn/haar eigen strategie. Er was wellicht een zekere poging tot intimidatie, maar iedereen deed toch zijn zin”.
Anders dan verzoekster stelt, zijn de door haar geciteerde verklaringen niet in strijd met hetgeen door de Commissie is aangevoerd.
De verwijzingen naar „excessieve overeenkomsten” en „vreedzame co-existentie”, alsook naar de „staffel” en de „regel voor
de kortingen” hebben duidelijk betrekking op de afstemming van de kortingspercentages voor horeca-afnemers. De enige precisering
die door de verklaringen van de directeuren van InBev wordt verschaft, betreft de mate van gedetailleerdheid van de gesprekken,
die beperkt zouden zijn tot „algemene commentaren”, alsmede het ontbreken van gevolgen ervan voor de markt, te weten het feit
dat „de staffel niet werkte”. Opgemerkt is reeds dat noch het algemene karakter van de besprekingen, noch het ontbreken van
gevolgen ervan voor de markt, het tegenbewijs levert van het inbreukmakende karakter van de betrokken bijeenkomst (zie punten 69‑71
supra).
De omstandigheid dat de bijeenkomst van 3 november 1999 past binnen een stelsel van mededingingsbeperkende bijeenkomsten (zie
punten 203 en 204 supra) en dat de besproken onderwerpen verband hielden met eerdere mededingingsbeperkende besprekingen,
wijst er bovendien op dat het doel van het bijeenroepen van de bijeenkomst juist erin was gelegen de nodige voorwaarden voor
voortzetting van die besprekingen te waarborgen.
Ook al zou er een zekere tegenstrijdigheid bestaan tussen de door verzoekster geciteerde verklaringen van de werknemers van
InBev en het antwoord van InBev op het verzoek om inlichtingen, de bewijskracht van dat antwoord is hoe dan ook groter, gelet
op de rechtspraak dat een in naam van de onderneming als zodanig gegeven verklaring geloofwaardiger is dan wanneer het antwoord
afkomstig ware geweest van een personeelslid, ongeacht diens ervaring of persoonlijke mening (zie in die zin arrest LR AF 1998/Commissie,
punt 77 supra, punt 45).
Bijgevolg dient de grief inzake de vaststelling van de einddatum van de inbreuk, en dus het derde middel in zijn geheel, te
worden verworpen.

Eerste middel: schending van het beginsel van behoorlijk bestuur
Argumenten van partijen
Verzoekster betoogt in wezen dat de Commissie het beginsel van behoorlijk bestuur heeft geschonden, doordat zij geen volledig,
zorgvuldig en onpartijdig onderzoek heeft gevoerd. Ten eerste stelt verzoekster dat de Commissie de documenten in het onderzoeksdossier
stelselmatig eenzijdig en tendentieus heeft geïnterpreteerd. Ten tweede moesten de verklaringen die een gevolg zijn van het
clementieverzoek van InBev, als steunpilaar van de bewijzen waarop de Commissie zich baseert, met meer terughoudendheid worden
beoordeeld. Ten derde heeft de Commissie duidelijk selectief gebruikgemaakt van de andere bewijzen waarover zij beschikte
en in de bestreden beschikking daaruit slechts de passages geciteerd waarmee zij het bestaan van een inbreuk kon bewijzen,
terwijl zij de argumenten van andere partijen die haar conclusies weerlegden, bewust buiten beschouwing liet. Ten vierde heeft
verzoekster kritiek op het voor concurrentie bevoegde lid van de Commissie wegens de publieke uitlatingen die dit lid vlak
na het uitbrengen van de mededeling van punten van bezwaar tijdens een Nederlands televisieprogramma heeft gedaan. Uit die
uitlatingen blijkt met name dat voor de Commissie de schuld van de brouwers reeds vaststond voordat zij in de gelegenheid
waren gesteld zich tegen de punten van bezwaar te verweren.
Ten vijfde verwijt verzoekster de Commissie de punten van bezwaar gedurende het onderzoek te hebben gewijzigd. Zij voert in
wezen aan dat de grief betreffende de incidentele afstemming bij de toewijzing van afnemers in het horecasegment en het thuisverbruiksegment
niet in de mededeling van punten van bezwaar stond. Ten zesde heeft de Commissie niet de bewijzen onderzocht waaruit blijkt
dat zij scherp heeft geconcurreerd en autonoom haar prijzen heeft vastgesteld.
De Commissie betwist verzoeksters argumenten.
Beoordeling door het Gerecht
Volgens vaste rechtspraak behoort tot de door de rechtsorde van de Unie in administratieve procedures geboden waarborgen met
name de verplichting voor de bevoegde instelling om alle relevante gegevens van het geval zorgvuldig en onpartijdig te onderzoeken
(arrest Hof van 21 november 1991, Technische Universität München, C‑269/90, Jurispr. blz. I‑5469, punt 14).
Wat in casu om te beginnen de stelling betreft dat de Commissie de bewijzen niet zorgvuldig en onpartijdig heeft onderzocht,
zij eraan herinnerd dat de Commissie, zoals hiervóór reeds is vastgesteld na het onderzoek van het tweede middel, voldoende
bewijzen heeft aangevoerd voor het bestaan van een inbreuk op artikel 81 EG voor zover het gaat om twee onderdelen van de
betrokken inbreuk (zie punt 155 supra). In het kader van het onderzoek van dat middel heeft het Gerecht verzoeksters kritiek
op de beoordeling van de verklaring van InBev, alsmede de tijdens de administratieve procedure aangevoerde bewijzen die het
tegendeel moeten aantonen, reeds beoordeeld.
Het betoog van verzoekster inzake het ontbreken van een volledig, zorgvuldig en onpartijdig onderzoek valt dus samen met het
betoog dat hiervóór is onderzocht in het kader van het tweede middel, en behoeft dus geen afzonderlijk onderzoek.
Aangezien verzoeksters betoog met betrekking tot de uitlatingen van het voor concurrentie bevoegde lid van de Commissie aldus
kan worden uitgelegd dat het in werkelijkheid ziet op een schending van het beginsel van het vermoeden van onschuld, zij voorts
vastgesteld dat de aangevoerde argumenten niet relevant zijn voor de beslechting van het onderhavige geding.
Het bestaan van een inbreuk moet immers uitsluitend worden beoordeeld aan de hand van de bewijzen die de Commissie heeft verzameld.
Indien na afloop van de administratieve procedure wordt vastgesteld dat inderdaad een inbreuk is gepleegd, kan het bewijs
dat de Commissie tijdens die procedure te vroeg haar overtuiging kenbaar heeft gemaakt dat er sprake is van een inbreuk, niet
afdoen aan het feit zelf dat de inbreuk bewezen is (arrest Gerecht van 15 maart 2000, Cimenteries CBR e.a./Commissie, T‑25/95,
T‑26/95, T‑30/95−T‑32/95, T‑34/95−T‑39/95, T‑42/95−T‑46/95, T‑48/95, T‑50/95−T‑65/95, T‑68/95−T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95
en T‑104/95, Jurispr. blz. II‑491, punt 726).
Hoe dan ook kan de uitlating van een lid van de Commissie tijdens een uitzending voor de Nederlandse televisie – waarin voorbeelden
werden genoemd van een optreden van de Commissie – dat de Nederlandse consumenten als gevolg van het gedrag van de brouwers
„te veel voor hun biertje hebben betaald”, hoe ongelukkig de woordkeus ervan ook moge zijn geweest, niet bewijzen dat de beslissing
van de Commissie reeds vaststond.
Opgemerkt zij dat de Commissie besluit als college op basis van een ontwerpbeschikking. Anders dan verzoekster stelt, houden
de uitlatingen van het betrokken lid van de Commissie, waarin melding wordt gemaakt van het optreden van de Commissie, geenszins
in dat de schuld van de brouwers voor de Commissie reeds vaststond.
Wat ten slotte het betoog betreft dat de mededeling van punten van bezwaar en de bestreden beschikking niet overeenstemmen
met betrekking tot de grief inzake de toewijzing van afnemers in het horecasegment en het thuisverbruiksegment, zij vastgesteld
dat verzoeksters verwijten ongegrond zijn.
Uit de mededeling van punten van bezwaar volgt namelijk dat de Commissie er duidelijk op heeft gewezen dat de partijen zich
schuldig hadden gemaakt aan een dergelijke afstemming. Zo voerde zij in de punten 262 tot en met 272 van de mededeling van
punten van bezwaar uitdrukkelijk aan dat de brouwers de toewijzing van afnemers in het horecasegment onderling hadden afgestemd.
Verder blijkt uit de punten 311 en 312 van de mededeling van punten van bezwaar dat de uiteengezette grieven met name betrekking
hadden op de onderlinge toewijzing van afnemers door de brouwers.
Gelet op een en ander kan het eerste middel niet worden aanvaard.

Zesde middel: schending van wezenlijke vormvoorschriften, het beginsel van behoorlijk bestuur en de rechten van de verdediging
van verzoekster door geen toegang te verlenen tot een document van het dossier en tot de antwoorden van andere betrokken ondernemingen
op de mededeling van punten van bezwaar
Argumenten van partijen
In de eerste plaats verwijt verzoekster de Commissie haar geen toegang te hebben verleend tot de antwoorden van de andere
bij de procedure betrokken partijen op de mededeling van punten van bezwaar en aldus haar recht van verdediging te hebben
geschonden. Zij stelt met name dat die antwoorden haar in staat hadden gesteld andere ontlastende bewijzen aan te voeren ter
ondersteuning van de conclusie dat er tussen de brouwers nooit afstemming over de Nederlandse biermarkt heeft plaatsgevonden.
Bovendien heeft de Commissie in punt 203 van de bestreden beschikking een deel van het antwoord van Heineken, waarin Heineken
erkent dat de prijs van het fustbier werd besproken, als bewijs tegen haar gebruikt, terwijl dat deel niet aan haar is meegedeeld.
In de tweede plaats stelt verzoekster dat de Commissie haar geen toegang heeft verleend tot een document van het dossier dat
van belang is voor haar verweer en aldus artikel 27, lid 2, van verordening nr. 1/2003 heeft geschonden. In het bijzonder
heeft zij geen toegang gekregen tot het overzicht van het aantal afnemers in het horecasegment dat de brouwers in de periode
1997 tot 2001 hebben gewonnen en verloren. Anders de Commissie stelt, was deze informatie niet vertrouwelijk, en had zij met
dat document kunnen aantonen dat er in het horecasegment van de Nederlandse biermarkt voortdurend veranderingen waren die
wijzen op felle concurrentie tussen de brouwers.
De Commissie betwist verzoeksters argumenten.
Beoordeling door het Gerecht
Overeenkomstig artikel 27, lid 2, van verordening nr. 1/2003 „[wordt] [h]et recht van verdediging van de partijen [...] in
de loop van de procedure ten volle geëerbiedigd. De partijen hebben het recht tot inzage van het dossier van de Commissie,
onder voorbehoud van het rechtmatige belang van de ondernemingen dat hun zakengeheimen niet aan de openbaarheid prijs worden
gegeven [...].”
Volgens vaste rechtspraak impliceert het recht op toegang tot het dossier, als uitvloeisel van het beginsel van de rechten
van de verdediging, dat de Commissie de betrokken onderneming de mogelijkheid moet bieden, alle voor haar verdediging mogelijk
relevante documenten in het onderzoeksdossier te onderzoeken (zie in die zin arrest Hof van 2 oktober 2003, Corus UK/Commissie,
C‑199/99 P, Jurispr. blz. I‑11177, punten 125‑128, en arrest Gerecht van 29 juni 1995, Solvay/Commissie, T‑30/91, Jurispr.
blz. II‑1775, punt 81).
Daartoe behoren zowel de belastende als de ontlastende stukken, met uitzondering van de documenten die zakengeheimen van andere
ondernemingen bevatten, interne documenten van de Commissie en andere vertrouwelijke informatie (arrest Aalborg Portland e.a./Commissie,
punt 41 supra, punt 68).
Aangaande de belastende stukken levert de omstandigheid dat een document niet is meegedeeld, slechts een schending van de
rechten van de verdediging op wanneer de betrokken onderneming aantoont dat de Commissie dat document heeft gebruikt om haar
punt van bezwaar betreffende het bestaan van een inbreuk te staven en dit punt van bezwaar alleen met dat document kan worden
bewezen. De betrokken onderneming dient dus aan te tonen dat de Commissie in haar beschikking tot een ander resultaat zou
zijn gekomen indien dat niet-meegedeelde document als bewijsmiddel zou zijn uitgesloten (arrest Aalborg Portland e.a./Commissie,
punt 41 supra, punten 71‑73).
Wat de niet-mededeling van een ontlastend document betreft, behoeft de betrokken onderneming daarentegen enkel aan te tonen
dat de niet-overlegging daarvan het verloop van de procedure en de inhoud van de beschikking van de Commissie ten nadele van
deze onderneming heeft kunnen beïnvloeden. Het volstaat dat de onderneming aantoont dat zij die ontlastende stukken voor haar
verweer had kunnen gebruiken (arrest Hof van 15 oktober 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij e.a./Commissie, C‑238/99 P, C‑244/99 P,
C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P–C‑252/99 P en C‑254/99 P, Jurispr. blz. I‑8375, punt 318, en arrest Hercules Chemicals/Commissie,
punt 34 supra, punt 81), en met name het bewijs levert dat zij elementen had kunnen aanvoeren die niet overeenstemden met
de door de Commissie in het stadium van de mededeling van punten van bezwaar gedane vaststellingen, en dus op enigerlei wijze
het oordeel in de beschikking had kunnen beïnvloeden (arrest Aalborg Portland e.a./Commissie, punt 41 supra, punt 75).
In het kader van het onderhavige middel stelt verzoekster dat haar geen toegang is verleend tot de antwoorden van de andere
betrokken ondernemingen op de mededeling van punten van bezwaar en tot een door de Commissie als vertrouwelijk aangemerkt
document van het dossier.
–       Antwoorden van de andere ondernemingen op de mededeling van punten van bezwaar
Er zij aan herinnerd dat de mededeling van punten van bezwaar erop gericht is het voorwerp van de tegen een onderneming ingeleide
procedure af te bakenen en een doeltreffende uitoefening van de rechten van de verdediging te waarborgen (zie arrest Gerecht
van 8 oktober 2008, Schunk en Schunk Kohlenstoff-Technik/Commissie, T‑69/04, Jurispr. blz. II‑2567, punt 80 en aldaar aangehaalde
rechtspraak).
In dat opzicht gaat de mededeling van punten van bezwaar gepaard met procedurele waarborgen die gestalte geven aan het beginsel
van eerbiediging van de rechten van de verdediging, waaronder het recht van toegang tot documenten die zich in het dossier
van de Commissie bevinden.
De antwoorden op de mededeling van punten van bezwaar maken geen deel uit van het eigenlijke onderzoeksdossier (arrest Cimenteries
CBR e.a./Commissie, punt 226 supra, punt 380).
Aangezien het documenten betreft die geen deel uitmaken van het ten tijde van de betekening van de mededeling van punten van
bezwaar aangelegde dossier, moet de Commissie die antwoorden alleen aan andere betrokken partijen bekendmaken indien blijkt
dat zij nieuwe belastende of ontlastende gegevens bevatten.
Ook volgens punt 27 van de mededeling van de Commissie betreffende de regels voor toegang tot het dossier van de Commissie
overeenkomstig de artikelen 81 [EG] en 82 [EG], de artikelen 53, 54 en 57 van de EER-Overeenkomst en verordening (EG) nr. 139/2004
van de Raad (PB 2005, C 325, blz. 7), geldt als algemene regel dat partijen geen toegang hebben tot de antwoorden van de andere
bij het onderzoek betrokken partijen op de mededeling van punten van bezwaar. Een partij krijgt tot die documenten alleen
toegang wanneer zij nieuw bewijsmateriaal, ongeacht of het om bewijsmateriaal à charge of à décharge gaat, kunnen vormen betreffende
de verklaringen in verband met die partij in de mededeling van punten van bezwaar van de Commissie.
Wat enerzijds nieuwe belastende gegevens betreft, is het vaste rechtspraak dat indien de Commissie een element uit een antwoord
op een mededeling van punten van bezwaar als basis wil gebruiken om het bestaan van een inbreuk vast te stellen, de andere
partijen in die procedure in staat moeten worden gesteld zich over dat nieuwe bewijsstuk uit te spreken (arrest Cimenteries
CBR e.a./Commissie, punt 226 supra, punt 386, en arrest Gerecht van 27 september 2006, Avebe/Commissie, T‑314/01, Jurispr.
blz. II‑3085, punt 50).
In casu betoogt verzoekster dat de Commissie in punt 203 van de bestreden beschikking een deel van het antwoord van Heineken,
waarin Heineken erkent dat de prijs van het fustbier werd besproken, als bewijs tegen haar gebruikt, terwijl dat deel niet
aan haar is meegedeeld.
Opgemerkt zij dat de Commissie in het genoemde punt, in antwoord op de argumenten van verzoekster en Heineken, aangeeft dat
het feit dat tijdens de bijeenkomst van 8 januari 1999 ongeoorloofde gesprekken hebben plaatsgevonden, volgt uit de tevoren
aangevoerde bewijzen, namelijk de verklaring van InBev en de aantekeningen van de vertegenwoordigers van Grolsch en verzoekster.
De Commissie voegt daar weliswaar aan toe dat Heineken zelf in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar „hypothetisch”
heeft toegegeven dat over prijzen was gepraat, maar die toevoeging is slechts een bijkomstig element in een reeks aanwijzingen
die de Commissie met betrekking tot de betrokken bijeenkomst in aanmerking heeft genomen, en kan geen nieuw belastend bewijs
tegen verzoekster vormen.
Wat anderzijds nieuwe ontlastende gegevens betreft, blijkt uit de rechtspraak dat de Commissie niet is verplicht daar op eigen
initiatief toegang toe te verlenen. Wanneer de Commissie in de loop van de administratieve procedure een vraag van een verzoeker
om toegang tot documenten die zich niet in het onderzoeksdossier bevinden, heeft afgewezen, kan een schending van de rechten
van de verdediging slechts worden vastgesteld als vaststaat dat de administratieve procedure anders had kunnen aflopen indien
de verzoeker in die procedure toegang tot de documenten in kwestie had gehad (arrest Cimenteries CBR e.a./Commissie, punt 226
supra, punt 383).
Voor zover verzoekster zich erop beroept dat de antwoorden waartoe zij geen toegang heeft gekregen ontlastende bewijzen bevatten,
staat het aan haar om een eerste aanwijzing te verstrekken voor het nut van die documenten voor haar verdediging.
Zij dient met name de potentieel ontlastende bewijzen aan te duiden of een aanwijzing te verstrekken die het bestaan van die
bewijzen en dus het nut ervan voor de beslechting van het geschil aannemelijk maken (zie in die zin arrest Gerecht van 27 september
2006, Jungbunzlauer/Commissie, T‑43/02, Jurispr. blz. II‑3435, punten 351‑359).
In casu stelt verzoekster dat de antwoorden van de andere bij de procedure betrokken partijen haar in staat hadden gesteld
andere ontlastende bewijzen aan te voeren ter ondersteuning van de conclusie dat er tussen de brouwers nooit afstemming over
de Nederlandse biermarkt heeft plaatsgevonden.
Voor zover verzoekster stelt dat de andere ondernemingen in hun antwoorden op de mededeling van punten van bezwaar ook argumenten
ter betwisting van de inbreuk hebben aangevoerd, moet er evenwel op worden gewezen dat die loutere vermelding niet volstaat
om die argumenten als ontlastend bewijs te beschouwen (zie in die zin arrest Jungbunzlauer/Commissie, punt 251 supra, punten 353
en 355).
Gelet op een en ander heeft verzoekster geen potentieel nieuw ontlastend of belastend bewijs aangeduid dat in de genoemde
antwoorden op de mededeling van punten van bezwaar zou kunnen staan.
De grief inzake de weigering van toegang tot die antwoorden moet dus worden verworpen.
–       Als vertrouwelijk aangemerkt document
Verzoekster betwist de weigering van toegang tot het van het dossier van de procedure deel uitmakende overzicht van afnemers
in het horecasegment die de verschillende brouwers in de periode 1997 tot 2001 hebben gewonnen en verloren. De toegang tot
die informatie was onontbeerlijk voor haar verweer omdat zij had kunnen aantonen dat er in het horecasegment in Nederland
veranderingen waren en dat de vaststelling van de Commissie dat de concurrentie in dit segment was beperkt, onjuist was.
Zonder dat behoeft te worden nagegaan of de Commissie de gevraagde informatie terecht als vertrouwelijk heeft aangemerkt,
zij vastgesteld dat verzoekster niet heeft aangetoond dat het betrokken overzicht van afnemers van nut kon zijn voor haar
verdediging.
Uit punt 259 van de bestreden beschikking volgt namelijk dat de conclusie van de Commissie betreffende verzoeksters deelname
aan de toewijzing van afnemers in het horecasegment is gebaseerd op een intern bericht van Heineken over een gesprek met een
lid van de raad van bestuur van verzoekster, waarvan de inhoud in punt 184 is weergegeven en in de punten 187 tot en met 189
van de bestreden beschikking wordt uitgelegd. De informatie met betrekking tot de door de brouwers tijdens de betrokken periode
gewonnen en verloren afnemers kan hoe dan ook niet worden beschouwd als ontlastend bewijs ten aanzien van die vaststelling.
De grief inzake de weigering van toegang tot het document met een overzicht van afnemers in het horecasegment, alsook het
onderhavige middel in zijn geheel moeten dus ongegrond worden verklaard.

Vierde middel: schending van artikel 23 van verordening nr. 1/2003, de richtsnoeren en het evenredigheids‑ en het gelijkheidsbeginsel
bij de vaststelling van de hoogte van de geldboete
Argumenten van partijen
In de eerste plaats betwist verzoekster de wijze waarop de Commissie het bedrag van de geldboete heeft berekend en met name
haar beoordeling van de ernst van de inbreuk. Aangezien de Commissie de zeer stevige verwijten die zij in de mededeling van
punten van bezwaar had gemaakt, in de bestreden beschikking heeft afgezwakt, diende zij in het bijzonder de inbreuk als duidelijk
minder ernstig te kwalificeren. Voorts verwijt verzoekster de Commissie er bij de beoordeling van de ernst van de inbreuk
geen rekening mee te hebben gehouden dat de inbreuk geen effect op de Nederlandse biermarkt heeft gehad. Overigens was, anders
dan in punt 452 van de bestreden beschikking is vermeld, het effect van de inbreuk op de markt wel meetbaar.
In de tweede plaats heeft de Commissie het gelijkheidsbeginsel geschonden door aanzienlijk af te wijken van haar vroegere
beschikkingspraktijk, in het bijzonder van de opgelegde geldboeten in haar beschikkingen 2003/569, 2002/759/EG van 5 december
2001 in een procedure op grond van artikel 81 [EG] (Zaak COMP/37800/F3 – Luxemburgse brouwerijen) (PB 2002, L 253, blz. 21)
en 2005/503/EG van 29 september 2004 in een procedure op grond van artikel 81 [EG] (Zaak COMP/C.37.750/B2 – Brasseries Kronenbourg
– Brasseries Heineken) (PB 2005, L 184, blz. 57).
In de derde plaats heeft de Commissie het evenredigheidsbeginsel en het gelijkheidsbeginsel geschonden, aangezien de geldboete
niet in verhouding staat tot de aan Heineken en Grolsch opgelegde geldboeten. In wezen stelt verzoekster dat de Commissie
bij de vaststelling van de hoogte van de geldboete een onevenredig belang aan haar omzet heeft toegekend, wat heeft geleid
tot een grove vertekening van de krachtsverhoudingen tussen de brouwers en van de positie die verzoekster in de betrokken
markt inneemt. Bovendien had de Commissie bij de vaststelling van het uitgangsbedrag van de geldboete rekening moeten houden
met haar omzet exclusief accijns.
De Commissie betwist verzoeksters argumenten.
Beoordeling door het Gerecht
Om te beginnen zij eraan herinnerd dat de Commissie ingevolge artikel 23, lid 2, van verordening nr. 1/2003 bij beschikking
geldboeten kan opleggen aan ondernemingen en ondernemersverenigingen wanneer zij opzettelijk of uit onachtzaamheid inbreuk
maken op artikel 81 EG. Volgens dezelfde bepaling mag voor elke bij de inbreuk betrokken onderneming en ondernemersvereniging
de geldboete niet groter zijn dan 10 % van de totale omzet die in het voorafgaande boekjaar is behaald.
Daarenboven beschikt de Commissie volgens vaste rechtspraak ter zake van de berekeningsmethode voor geldboeten over een ruime
beoordelingsvrijheid. Deze methode, die is beschreven in de richtsnoeren, laat de Commissie enige speelruimte om overeenkomstig
verordening nr. 1/2003 gebruik te maken van haar beoordelingsvrijheid (zie in die zin arrest Hof van 3 september 2009, Papierfabrik
August Koehler e.a./Commissie, C‑322/07 P, C‑327/07 P en C‑338/07 P, Jurispr. blz. I‑7191, punt 112).
Voorts gaat het op gebieden zoals de vaststelling van de hoogte van een geldboete krachtens verordening nr. 1/2003, waarvoor
de Commissie over deze beoordelingsmarge beschikt, bij de controle of deze beoordelingen rechtmatig zijn, enkel erom of er
geen kennelijke beoordelingsfout is gemaakt (zie in die zin arrest Gerecht van 18 juli 2005, Scandinavian Airlines System/Commissie,
T‑241/01, Jurispr. blz. II‑2917, punt 79).
De beoordelingsmarge van de Commissie en de grenzen die zij daaraan heeft gesteld, kunnen evenwel geen afbreuk doen aan de
uitoefening door de Unierechter van zijn volledige rechtsmacht (arrest JFE Engineering e.a./Commissie, punt 40 supra, punt 538),
op basis waarvan deze de door de Commissie opgelegde geldboete kan nietig verklaren, verminderen of vermeerderen (zie in die
zin arrest Hof van 8 februari 2007, Groupe Danone/Commissie, C‑3/06 P, Jurispr. blz. I‑1331, punten 60‑62).
Het onderhavige middel omvat in wezen drie onderdelen: ten eerste onjuiste beoordeling van de ernst van de inbreuk; ten tweede
schending van het gelijkheidsbeginsel gelet op de vroegere praktijk van de Commissie, en ten derde schending van het gelijkheidsbeginsel
en het evenredigheidsbeginsel gelet op de aan de andere adressaten van de bestreden beschikking opgelegde geldboeten.
–       Eerste onderdeel: onjuiste beoordeling van de ernst van de inbreuk
Overeenkomstig artikel 23, lid 3, van verordening nr. 1/2003 wordt bij de vaststelling van het bedrag van de geldboete met
de ernst en de duur van de inbreuk rekening gehouden.
Volgens vaste rechtspraak moet bij de vaststelling van de zwaarte van een inbreuk rekening worden gehouden met een groot aantal
factoren, zoals de bijzondere omstandigheden van de zaak, de context ervan en de afschrikkende werking van de geldboeten,
ten aanzien waarvan de Commissie over een beoordelingsmarge beschikt (arresten Hof van 28 juni 2005, Dansk Rørindustri e.a./Commissie,
C‑189/02 P, C‑202/02 P, C‑205/02 P–C‑208/02 P en C‑213/02 P, Jurispr. blz. I‑5425, punt 241, en 24 september 2009, Erste Group
Bank e.a./Commissie, C‑125/07 P, C‑133/07 P, C‑135/07 P en C‑137/07 P, Jurispr. blz. I‑8681, punt 91).
In het bijzonder dient volgens punt 1 A, eerste alinea, van de richtsnoeren bij de beoordeling van de zwaarte van een inbreuk
rekening te worden gehouden met de eigen aard van de inbreuk, met de concrete weerslag ervan op de markt wanneer die meetbaar
is, en met de omvang van de betrokken geografische markt.
In het kader van zijn volledige rechtsmacht dient het Gerecht evenwel te controleren of de hoogte van de opgelegde geldboete
in verhouding staat tot de zwaarte van de inbreuk en de zwaarte van de inbreuk af te wegen tegen de door verzoekster aangevoerde
omstandigheden (arrest Gerecht van 25 oktober 2005, Groupe Danone/Commissie, T‑38/02, Jurispr. blz. II‑4407, punt 136).
Verzoekster voert twee argumenten aan ter betwisting van de door de Commissie gedane vaststelling van de ernst van de inbreuk.
In de eerste plaats verzet zij zich ertegen dat de inbreuk als zeer zwaar wordt aangemerkt, aangezien de Commissie in de bestreden
beschikking, in vergelijking met de mededeling van punten van bezwaar, verschillende elementen van de inbreuk heeft weggelaten.
Er zij aan herinnerd dat het volgens punt 1 A, tweede alinea, derde streepje, van de richtsnoeren bij de zeer zware inbreuken
in hoofdzaak gaat om „horizontale beperkingen van het type prijskartel en marktverdelingsregeling”.
Volgens vaste rechtspraak bevatten de mededingingsregelingen van dit type de meest zware vormen van aantasting van de mededinging,
daar zij ertoe strekken de concurrentie tussen de ondernemingen die hieraan uitvoering geven, eenvoudigweg uit te schakelen,
en daardoor in strijd zijn met de gronddoelstellingen van de Unie (zie in die zin arrest Groupe Danone/Commissie van 25 oktober
2005, punt 272 supra, punt 147 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Aangezien de Commissie terecht heeft vastgesteld dat verzoekster had deelgenomen aan een inbreuk bestaande uit een samenstel
van overeenkomsten en/of onderling afgestemde feitelijke gedragingen met als doel de mededinging op de gemeenschappelijke
markt te beperken, in het bijzonder door de coördinatie van prijzen en prijsverhogingen en de toewijzing van afnemers, kan
verzoeksters argument dat de inbreuk niet als zeer zwaar kan worden aangemerkt, niet worden aanvaard.
De vaststelling in punt 442 van de bestreden beschikking dat de onderhavige inbreuk overeenkomstig de richtsnoeren naar de
aard ervan als zeer zwaar moest worden aangemerkt, is dus niet onjuist. Aan deze conclusie wordt niet afgedaan door het feit
dat sommige in de mededeling van punten van bezwaar vermelde elementen van de inbreuk niet in de bestreden beschikking zijn
overgenomen, aangezien de elementen ter rechtvaardiging van de aanmerking van de inbreuk als zeer zwaar in de bestreden beschikking
zijn uiteengezet.
In de tweede plaats verwijt verzoekster de Commissie tot de conclusie te zijn gekomen dat het markteffect van het kartel niet
meetbaar was, en geen rekening te hebben gehouden met de informatie in het dossier waaruit blijkt dat de inbreuk geen effect
op de markt heeft gehad.
Er zij aan herinnerd dat de concrete weerslag van de inbreuk op de markt weliswaar een factor is die in aanmerking moet worden
genomen bij de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk, maar dat het daarbij gaat om één criterium naast andere, zoals de
eigen aard van de inbreuk en de omvang van de geografische markt. Evenzo blijkt uit punt 1 A, eerste alinea, van de richtsnoeren
dat deze weerslag op de markt enkel in aanmerking moet worden genomen wanneer die meetbaar is.
Voorts kunnen horizontale mededingingsregelingen met betrekking tot prijzen of marktverdelingen, zoals de in casu aan de orde
zijnde inbreuk, enkel op grond van hun eigen aard als zeer zware inbreuk worden gekwalificeerd, zonder dat de Commissie een
concrete weerslag van de inbreuk op de markt hoeft aan te tonen. De concrete weerslag van de inbreuk vormt slechts één van
de factoren aan de hand waarvan de Commissie, indien die weerslag meetbaar is, het uitgangsbedrag van de boete kan verhogen
tot boven het mogelijke minimumbedrag van 20 miljoen EUR (arrest Hof van 3 september 2009, Prym en Prym Consumer/Commissie,
C‑534/07 P, Jurispr. blz. I‑7415, punten 74 en 75).
In het onderhavige geval voert de Commissie in punt 452 van de bestreden beschikking het volgende aan:
„In deze procedure is het niet mogelijk de daadwerkelijke impact van het geheel van regelingen waaruit de inbreuk bestaat,
op de Nederlandse markt te meten en daarom houdt de Commissie ook niet specifiek rekening met een bepaalde impact, overeenkomstig
de aanwijzing in de richtsnoeren boetetoemeting dat de daadwerkelijke impact in aanmerking dient te worden genomen wanneer
deze kan worden gemeten. [...] Daarom zal de Commissie bij het vaststellen van de geldboeten in deze zaak de impact van het
kartel op de markt niet in aanmerking nemen.”
In punt 455 van de bestreden beschikking, dat haar conclusie ten aanzien van de ernst van de inbreuk bevat, geeft de Commissie
verder het volgende aan:
„Gelet op de aard van de inbreuk en het feit dat het hele grondgebied van Nederland wordt getroffen, hebben de ondernemingen
tot welke deze beschikking is gericht, een zeer zware inbreuk op artikel 81 [EG] gemaakt.”
Uit deze passages blijkt dat de Commissie zich bij de beoordeling van de ernst van de inbreuk niet heeft gebaseerd op de daadwerkelijke
impact van de inbreuk, maar op de aard van de inbreuk en de omvang van de betrokken geografische markt.
Dienaangaande moet worden geoordeeld dat de Commissie gelet op de aard van de vastgestelde inbreuk, die met name een coördinatie
van prijzen en prijsverhogingen en een incidentele afstemming inzake de toewijzing van afnemers bevatte, geen rekening diende
te houden met de weerslag van de inbreuk op de markt.
Bijgevolg is de Commissie niet afgeweken van haar richtsnoeren, door de betrokken inbreuk als zeer zwaar aan te merken, en
heeft zij de door verzoekster aangevoerde beginselen niet geschonden.
Verzoeksters betoog inzake het gebrek aan weerslag van de mededingingsregeling op de markt en het onderhavige onderdeel in
zijn geheel moeten dus ongegrond worden verklaard.
–       Tweede onderdeel: schending van het gelijkheidsbeginsel gelet op de beschikkingspraktijk van de Commissie
Om te beginnen dient te worden benadrukt dat de vroegere beschikkingspraktijk van de Commissie niet geldt als rechtskader
voor de geldboeten in mededingingszaken (arrest Gerecht van 30 september 2003, Michelin/Commissie, T‑203/01, Jurispr. blz. II‑4071,
punt 292) en dat de Commissie in het kader van verordening nr. 17 en verordening nr. 1/2003 bij de vaststelling van het bedrag
van de geldboeten over een beoordelingsmarge beschikt om het gedrag van de ondernemingen zodanig te sturen dat zij de mededingingsregels
naleven (arrest Gerecht van 29 april 2004, Tokai Carbon e.a./Commissie, T‑236/01, T‑239/01, T‑244/01–T‑246/01, T‑251/01 en
T‑252/01, Jurispr. blz. II‑1181, punt 216) en het niveau van de geldboeten op elk moment aan de eisen van dit beleid kan aanpassen
(arrest Dansk Rørindustri e.a./Commissie, punt 270 supra, punt 169).
Zoals hiervóór reeds is opgemerkt, werd in casu bij de vaststelling van de hoogte van de aan verzoekster opgelegde geldboete
overeenkomstig artikel 23, lid 3, van verordening nr. 1/2003 rekening gehouden met de ernst en de duur van de inbreuk. In
dit verband kan verzoekster zich niet met succes beroepen op het enkele feit dat de Commissie in haar vroegere beschikkingspraktijk
soortgelijke gedragingen heeft bestraft met lagere geldboeten dan die welke in casu aan haar is opgelegd.
Bijgevolg kan verzoekster zich evenmin op schending van het gelijkheidsbeginsel beroepen. Het Hof heeft immers herhaaldelijk
geoordeeld dat de vroegere beschikkingspraktijk van de Commissie niet als rechtskader voor geldboeten in mededingingszaken
fungeert en dat beschikkingen in andere zaken slechts een indicatieve waarde hebben wat het eventuele bestaan van discriminatie
betreft, omdat het niet erg waarschijnlijk is dat de omstandigheden van die zaken, zoals de betrokken markten, producten,
ondernemingen en tijdvakken, identiek zullen zijn (zie arrest Erste Group Bank e.a./Commissie, punt 270 supra, punt 233 en
aldaar aangehaalde rechtspraak).
In dit verband moet er in het onderhavige geval aangaande verzoeksters betoog met betrekking tot de hoogte van de geldboeten
in de drie vroegere beschikkingen 2003/569, 2002/759 en 2005/503, allereerst op worden gewezen dat, anders dan in de bestreden
beschikking waarin de Commissie de betrokken inbreuk als „zeer zwaar” heeft aangemerkt, er in de beschikkingen 2002/759 en
2005/503 volgens de Commissie sprake was van een „zware” inbreuk. Verzoekster kan zich dus niet op die beschikkingen beroepen
ten betoge dat zij werd gediscrimineerd.
Wat beschikking 2003/569 betreft, leidt verzoekster het bestaan van een schending van het gelijkheidsbeginsel af uit het feit
dat de aan de Belgische brouwers opgelegde geldboeten aanzienlijk lager waren dan die welke zijn opgelegd bij de bestreden
beschikking, terwijl noch de aard van de inbreuken noch de voorwaarden op de betrokken markten verschillen vertonen die die
afwijking rechtvaardigen.
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat de Commissie de zwaarte van de inbreuk beoordeelt aan de hand van een groot aantal factoren,
zonder dat er sprake is van een dwingende of uitputtende lijst van in aanmerking te nemen criteria, en dat zij bovendien niet
verplicht is om een precieze mathematische formule toe te passen, noch voor het totale bedrag van de geldboete, noch voor
de verschillende onderdelen ervan (zie arrest Gerecht van 13 januari 2004, JCB Service/Commissie, T‑67/01, Jurispr. blz. II‑49,
punten 187 en 188 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
De rechtstreekse vergelijking van de geldboeten die zijn opgelegd aan de adressaten van twee beschikkingen met betrekking
tot verschillende inbreuken, houdt dan ook het gevaar in dat wordt afgedaan aan de specifieke functies van de verschillende
stappen van de berekening van een geldboete. De uiteindelijke bedragen van de geldboeten weerspiegelen namelijk de specifieke
omstandigheden van elke mededingingsregeling en de beoordeling van het concrete geval.
Gelet op een en ander kan verzoeksters situatie wat de hoogte van de opgelegde geldboeten betreft niet worden vergeleken met
de situatie van de ondernemingen waarop de genoemde vroegere beschikkingen betrekking hebben.
De grief dat er gelet op de vroegere beschikkingspraktijk van de Commissie sprake is van schending van het gelijkheidsbeginsel,
moet derhalve worden verworpen.
–       Derde onderdeel: schending van het evenredigheidsbeginsel en het gelijkheidsbeginsel gelet op de hoogte van de aan de andere
deelnemers aan het betrokken kartel opgelegde geldboeten
Met het onderhavige onderdeel betwist verzoekster in wezen de beoordeling van de Commissie met betrekking tot de vaststelling
van de uitgangsbedragen van de geldboeten in het kader van de door de Commissie toegepaste gedifferentieerde behandeling (punt 462
van de bestreden beschikking).
Dienaangaande zij erop gewezen dat volgens de richtsnoeren de Commissie bij inbreuken waarbij verscheidene ondernemingen betrokken
zijn, op de uitgangsbedragen een weging kan toepassen, zoals zij in casu heeft gedaan, om rekening te houden met het specifieke
gewicht van elke onderneming, en de kartelleden in groepen kan indelen „met name wanneer er een aanzienlijk verschil bestaat
in de grootte van de ondernemingen die eenzelfde soort inbreuk hebben gepleegd” (punt 1 A, zesde alinea, van de richtsnoeren).
Voorts „kan het beginsel van gelijke bestraffing voor een gelijke gedraging, wanneer de omstandigheden ertoe nopen, tot de
toepassing van verschillende boetebedragen voor de betrokken ondernemingen leiden, zonder dat deze differentiëring in een
rekenkundig regeltje te vatten is” (punt 1 A, zevende alinea, van de richtsnoeren).
Volgens vaste rechtspraak is de Commissie, wanneer zij geldboeten oplegt aan verschillende bij eenzelfde inbreuk betrokken
ondernemingen, bij de vaststelling van de zwaarte van de inbreuk niet verplicht ervoor te zorgen dat de definitieve bedragen
van de geldboeten waarop haar berekening uitkomt voor de betrokken ondernemingen, elk verschil tussen deze ondernemingen op
het gebied van hun totale omzet weerspiegelen, maar kan zij deze ondernemingen indelen in groepen (arresten Gerecht van 19 maart
2003, CMA CGM e.a./Commissie, T‑213/00, Jurispr. blz. II‑913, punt 385, en 27 september 2006, Akzo Nobel/Commissie, T‑330/01,
Jurispr. blz. II‑3389, punt 57).
Een indeling van de betrokken ondernemingen in categorieën moet evenwel het beginsel van gelijke behandeling in acht nemen,
volgens hetwelk vergelijkbare situaties niet verschillend en verschillende situaties niet gelijk mogen worden behandeld, tenzij
zulks objectief gerechtvaardigd is. Voorts moet het boetebedrag volgens de rechtspraak ten minste evenredig zijn aan de voor
de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk in aanmerking genomen factoren (arrest Gerecht van 30 september 2009, Hoechst/Commissie,
T‑161/05, Jurispr. blz. II‑3555, punt 124).
In casu heeft de Commissie, zoals blijkt uit de punten 457 en 458 van de bestreden beschikking, de categorieën voor de indeling
van de betrokken ondernemingen vastgesteld op basis van hun relatieve belang op de betrokken markt, waarbij zij uitging van
één enkel criterium: de Nederlandse bieromzet in het laatste volledige kalenderjaar van de inbreuk, namelijk 1998.
Op die basis heeft de Commissie de ondernemingen ingedeeld in drie categorieën. De eerste categorie bevat Heineken, met een
bieromzet in Nederland van tussen de 450 en 480 miljoen EUR. In de tweede categorie zitten Grolsch en InBev, met een omzet
in Nederland van tussen de 150 en 180 miljoen EUR. Verzoekster behoort tot de derde categorie, met een omzet in Nederland
van tussen de 100 en 130 miljoen EUR. De voor die categorieën vastgestelde geldboeten bedroegen respectievelijk 65 000 000
EUR, 25 000 000 EUR en 17 000 000 EUR.
Die werkwijze van de Commissie is een coherente methode voor de indeling van de kartelleden in drie categorieën, die objectief
gerechtvaardigd is door het verschil tussen de marktaandelen van elk van de ondernemingen van deze drie categorieën (zie in
die zin arrest Tokai Carbon e.a./Commissie, punt 288 supra, punt 220). De Commissie is zo evenmin afgeweken van haar in de
richtsnoeren vastgestelde gebruikelijke methode. Voor zover verzoekster stelt dat zij van de aan het kartel deelnemende ondernemingen
het kleinste marktaandeel heeft, moet bovendien worden vastgesteld dat haar indeling in de derde categorie daar juist een
weerspiegeling van is.
Aangaande verzoekster argument dat door alleen rekening te houden met de omzet het economische vermogen van de ondernemingen
om de mededinging op de Nederlandse biermarkt schade toe te brengen niet juist is weergegeven, moet eraan worden herinnerd
dat de omzet, ondanks het feit dat deze approximatief is, in het kader van het mededingingsrecht wordt beschouwd als een geschikt
criterium om de omvang en de economische macht van de betrokken ondernemingen te beoordelen (zie in die zin arrest Hof van
7 juni 1983, Musique Diffusion française e.a./Commissie, 100/80–103/80, Jurispr. blz. 1825, punt 121).
Aangezien dit criterium in het onderhavige geval naar behoren is toegepast, kan niet worden geconcludeerd dat het gelijkheidsbeginsel
en het evenredigheidsbeginsel zijn geschonden wat betreft het uitgangsbedrag van de geldboete.
Aangaande verzoeksters betwisting van het feit dat bij de berekening van de individuele uitgangsbedragen is uitgegaan van
een omzet inclusief accijns, zij erop gewezen dat de niet-inaanmerkingneming van belastingen en accijnzen de eindconclusie
van de Commissie niet zou hebben veranderd, aangezien deze berekening een weging van het relatieve gewicht van de andere deelnemers
aan het kartel op die markt inhoudt. Enkel wanneer de Commissie de individuele uitgangsbedragen van de andere betrokken partijen
op basis van een omzet exclusief accijns zou hebben berekend, zou er sprake kunnen zijn van een schending van het gelijkheidsbeginsel.
Aangezien verzoekster niet heeft aangetoond dat de Commissie in het kader van de gedifferentieerde behandeling het gelijkheidsbeginsel
en het evenredigheidsbeginsel heeft geschonden, moet het onderhavige onderdeel dus ongegrond worden verklaard.
Gelet op een en ander moet het vierde middel in zijn geheel worden verworpen.

Vijfde middel: buitensporig lange duur van de administratieve procedure
Argumenten van partijen
In de eerste plaats stelt verzoekster dat door de buitensporig lange duur van de administratieve procedure haar recht van
verdediging is geschonden. In het bijzonder was, ondanks de inspecties van de Commissie in 2000 en de door verzoekster gegeven
antwoorden op de verzoeken om inlichtingen, de informatie met betrekking tot elke bijeenkomst niet dermate duidelijk dat verzoekster
de betrokken managers vanaf dat tijdstip had kunnen horen.
Voorts heeft de buitensporig lange duur van de administratieve procedure tot een onevenredig hoge geldboete geleid, aangezien
het beleid van de Commissie met betrekking tot de hoogte van geldboeten intussen strenger was geworden.
In de tweede plaats betoogt verzoekster dat de boetevermindering van 100 000 EUR vanwege de buitensporig lange duur van de
procedure te gering is en niet in verhouding staat tot de totale duur van de procedure.
De Commissie wijst erop dat zij in de punten 497 tot en met 500 van de bestreden beschikking uitdrukkelijk heeft erkend dat
de procedure buitensporig lang was en dat zij daarom een uitzonderlijke vermindering van de aan verzoekster opgelegde geldboete
had toegekend.
Voorts merkt de Commissie op dat het vereiste van inachtneming van de redelijke termijn bij de afwikkeling van administratieve
procedures weliswaar in vaste rechtspraak is erkend, maar dat overschrijding van deze termijn enkel een reden voor nietigverklaring
van een beschikking houdende vaststelling van een inbreuk kan zijn, wanneer is aangetoond dat door de schending van dit beginsel
inbreuk is gemaakt op het recht van verdediging van de betrokken ondernemingen.
De Commissie betoogt dat de tot verzoekster gerichte inspectiebeschikking van 17 maart 2000 haar, anders zij stelt, in de
gelegenheid heeft gesteld kennis te nemen van het grootste deel van de inbreuk en van de markten en het tijdvak waarop deze
betrekking had. Volgens de Commissie werd in die beschikking reeds verwezen naar mededingingsbeperkende gedragingen die betrekking
hebben op het vaststellen van prijzen, het verdelen van markten en/of het uitwisselen van informatie in de Nederlandse biersector,
zowel voor de detailhandelsmarkt als voor de horecamarkt. Verzoeksters argument kan ook wegens de gedetailleerdheid van de
vragen die de Commissie haar vanaf 2001 heeft gesteld, niet worden aanvaard.
Ten slotte betwist de Commissie verzoeksters argument dat de boetevermindering vanwege de buitensporig lange duur van de procedure
niet evenredig is. Zij beschikt in dit opzicht over een ruime beoordelingsvrijheid en de mogelijkheid om eigener beweging
een dergelijke vermindering toe te kennen een van haar prerogatieven is. Overigens was de duur van de administratieve procedure
in het onderhavige geval minder lang dan in andere, eerdere zaken waarin zij nochtans dezelfde vermindering heeft toegepast.
Beoordeling door het Gerecht
Volgens vaste rechtspraak vormt de inachtneming van een redelijke termijn bij de afwikkeling van administratieve procedures
op het gebied van het mededingingsbeleid een algemeen beginsel van Unierecht, waarvan de Unierechter de eerbiediging verzekert
(arrest Limburgse Vinyl Maatschappij e.a./Commissie, punt 239 supra, punten 167‑171, en arrest Hof van 21 september 2006,
Technische Unie/Commissie, C‑113/04 P, Jurispr. blz. I‑8831, punt 40).
Voor de toepassing van dit beginsel moet onderscheid worden gemaakt tussen de twee fasen van de administratieve procedure,
de onderzoeksfase vóór de mededeling van de punten van bezwaar en de fase van het verdere verloop van de administratieve procedure,
die elk een eigen innerlijke logica hebben (arrest Technische Unie/Commissie, punt 316 supra, punt 42).
De eerste periode, die duurt tot de mededeling van punten van bezwaar, begint op de datum waarop de Commissie maatregelen
neemt die impliceren dat een onderneming een inbreuk wordt verweten, en die de Commissie in staat moeten stellen een standpunt
in te nemen over de richting die de procedure zal nemen. De tweede periode loopt van de mededeling van punten van bezwaar
tot de vaststelling van de definitieve beschikking. Zij moet de Commissie in staat stellen zich definitief uit te spreken
over de verweten inbreuk (arrest Technische Unie/Commissie, punt 316 supra, punt 43).
–       Duur van de administratieve procedure
Om te beginnen zij erop gewezen dat de Commissie in casu in punt 498 van de bestreden beschikking heeft erkend dat de administratieve
procedure buitensporig lang heeft geduurd en dat dit aan haar was toe te schrijven.
Met betrekking tot de eerste fase van de administratieve procedure, die loopt van de betekening van de inspectiebeschikking
aan verzoekster in maart 2000 tot de ontvangst van de mededeling van punten van bezwaar in augustus 2005, moet inderdaad worden
vastgesteld dat een periode van 65 maanden is verstreken.
Aangezien de tijdens het onderzoek uitgevoerde inspecties in maart en april 2000 plaatsvonden, kan de totale duur van deze
fase van de administratieve procedure niet worden gerechtvaardigd door het enkele feit dat de Commissie de partijen tussen
2001 en 2005 een aantal verzoeken om inlichtingen heeft gezonden.
Bij gebreke van aanvullende gegevens van of rechtvaardiging door de Commissie betreffende de onderzoekshandelingen die in
deze periode zouden hebben plaatsgevonden, moet de duur van de eerste fase van de procedure dus worden aangemerkt als buitensporig
lang (zie in die zin arrest Gerecht van 16 december 2003, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch
Gebied en Technische Unie/Commissie, T‑5/00 en T‑6/00, Jurispr. blz. II‑5761, punt 77).
De tweede fase van de administratieve procedure, die loopt van de ontvangst van de mededeling van punten van bezwaar tot de
vaststelling van de bestreden beschikking in april 2007, heeft 20 maanden geduurd en heeft bij gebreke van aanvullende rechtvaardiging
daarmee de termijn overschreden die normaliter nodig zou zijn geweest voor het vaststellen van de beschikking.
Vastgesteld moet dus worden dat de betrokken administratieve procedure buitensporig lang heeft geduurd en dat dit het gevolg
was van een stilzitten dat aan de Commissie is toe te rekenen en heeft geleid tot schending van het beginsel van de redelijke
termijn.
–       Invloed op de rechtmatigheid van de bestreden beschikking
Volgens vaste rechtspraak kan de vaststelling van een schending van het beginsel van de redelijke termijn enkel leiden tot
nietigverklaring van een beschikking houdende vaststelling van een inbreuk, indien de lengte van de procedure de uitkomst
van de procedure heeft beïnvloed (zie in die zin arrest Technische Unie/Commissie, punt 316 supra, punt 48 en aldaar aangehaalde
rechtspraak).
In casu voert verzoekster aan dat de buitensporig lange duur van de eerste fase van de administratieve procedure haar recht
van verdediging heeft geschonden en noodzakelijkerwijs invloed op de uitkomst van de procedure zal hebben gehad.
Verzoekster stelt in wezen dat zij in haar mogelijkheden om zich doeltreffend te verweren tegen de verwijten in de mededeling
van punten van bezwaar is geschaad, aangezien zij tot aan de ontvangst van deze mededeling op 30 augustus 2005 niet nauwkeurig
kon vaststellen waarop het onderzoek van de Commissie betrekking had. Op het moment dat zij de gelegenheid kreeg te reageren
op de punten van bezwaar, waren sinds de verweten gedragingen bijna 10 jaar verstreken, hetgeen haar mogelijkheden om ontlastende
bewijzen met betrekking tot het thuisverbruiksegment te verzamelen in gevaar heeft gebracht, doordat sommigen van haar werknemers
met directe kennis van de verweten feiten inmiddels bij haar waren vertrokken.
Dienaangaande moet worden vastgesteld dat verzoekster ten onrechte stelt dat zij tot aan de mededeling van punten van bezwaar
niet kon vaststellen waarop het onderzoek betrekking had.
Enerzijds wordt immers in de op 17 maart 2000 aan verzoekster gezonden inspectiebeschikking vermeld dat het onderzoek van
de Commissie verband hield met bepaalde mededingingsbeperkende praktijken zoals „het vaststellen van prijzen, het verdelen
van markten en/of het uitwisselen van informatie in de Nederlandse biersector, zowel voor de detailhandelsmarkt als voor de
horecamarkt”. Anderzijds worden in de in oktober 2001 aan verzoekster gezonden verzoeken om inlichtingen de soorten bijeenkomsten,
de data alsook de plaatsen gepreciseerd die het voorwerp vormden van het door de Commissie verrichte onderzoek.
Anders dan verzoekster stelt, heeft zij op grond van bovenstaande beschikking en verzoeken met voldoende nauwkeurigheid kennis
kunnen nemen van het voorwerp van het onderzoek, van de inbreuken waarvoor zij verantwoordelijk zou kunnen worden gehouden,
alsmede van de betrokken marktsegmenten en hebben die beschikking en verzoeken haar bijgevolg in staat gesteld eventuele ontlastende
bewijzen te identificeren en te verzamelen.
Voorts heeft verzoekster zich weliswaar beroepen op de moeilijkheden die zij ondervond bij het verzamelen van bepaalde ontlastende
bewijzen, doch die bewering niet met concrete bewijzen onderbouwd, en, met name, niet gepreciseerd op welke datum de betrokken
werknemers de onderneming hebben verlaten, waarom het voor de uitoefening van de rechten van de verdediging van cruciaal belang
was om informatie in te winnen bij de genoemde personen en waarom het niet meer mogelijk was om op een andere manier informatie
in te winnen bij die personen (zie in die zin arrest Technische Unie/Commissie, punt 316 supra, punt 64).
Derhalve kan verzoeksters argument dat zij niet vanaf het begin van het onderzoek was geïnformeerd over het voorwerp ervan
alsmede over eventuele bezwaren van de Commissie, zodat zij niet in staat was haar verdediging voor te bereiden en ontlastende
stukken te verzamelen, niet worden aanvaard.
Gelet op een en ander moet worden geconcludeerd dat verzoekster niet heeft aangetoond dat haar recht van verdediging is geschonden
als gevolg van de buitensporig lange duur van de administratieve procedure.
Ten slotte moet ook verzoeksters argument dat de haar opgelegde sanctie lager zou zijn uitgevallen indien de Commissie de
administratieve procedure eerder had beëindigd, worden afgewezen.
Hoewel de Commissie ter terechtzitting heeft erkend dat zij het algemene niveau van de geldboeten omstreeks 2005, dus nog
tijdens de betrokken administratieve procedure, heeft verhoogd, kan dat feit immers niet in aanmerking worden genomen in het
kader van de beoordeling van de invloed van de duur van de procedure op de inhoud van de bestreden beschikking. In dit verband
volstaat het in herinnering te brengen dat het feit dat de Commissie in het verleden voor sommige soorten inbreuken geldboeten
van een bepaald niveau heeft opgelegd, haar niet de mogelijkheid kan ontnemen dit niveau binnen de in verordening nr. 1/2003
gestelde grenzen te verhogen indien dit noodzakelijk is ter uitvoering van het mededingingsbeleid; voor een doeltreffende
toepassing van de mededingingsregels moet de Commissie het niveau van de geldboeten juist op elk moment aan de eisen van dit
beleid kunnen aanpassen (arresten Musique Diffusion française e.a./Commissie, punt 304 supra, punt 109, en Dansk Rørindustri
e.a./Commissie, punt 270 supra, punt 169).
Gelet op het ontbreken van invloed op de uitkomst van de betrokken procedure, kan de niet-naleving van het beginsel van de
redelijke termijn dan ook niet leiden tot nietigverklaring van de bestreden beschikking.
–       Omvang van de vermindering van de geldboete
Aangaande verzoeksters argument dat de mate waarin de Commissie de geldboete vanwege de buitensporig lange duur van de procedure
heeft verlaagd, te gering is, zij erop gewezen dat een onregelmatigheid in de procedure weliswaar niet kan leiden tot nietigverklaring
van de beschikking, maar wel een vermindering van de geldboete kan rechtvaardigen (zie in die zin arresten Baustahlgewebe/Commissie,
punt 38 supra, punten 26‑48, en Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied en Technische
Unie/Commissie, punt 322 supra, punten 436‑438).
De overschrijding van de redelijke termijn kan een rechtvaardiging vormen voor de beslissing van de Commissie om het bedrag
van een geldboete uit billijkheidsoverwegingen te verminderen, aangezien de mogelijkheid om een dergelijke vermindering toe
te kennen een van haar prerogatieven is (zie in die zin arrest Technische Unie/Commissie, punt 316 supra, punten 202‑204).
In het onderhavige geval heeft de Commissie verzoekster een vermindering van de geldboete toegekend vanwege de „onredelijke”
duur van de administratieve procedure (punten 498 en 499 van de bestreden beschikking).
Dat de Commissie van dat prerogatief gebruikmaakt, staat er niet aan in de weg dat het Gerecht in het kader van de uitoefening
van zijn volledige rechtsmacht een aanvullende vermindering van de geldboete toekent.
De door de Commissie toegekende forfaitaire vermindering van 100 000 EUR houdt evenwel op geen enkele wijze rekening met het
bedrag van de aan verzoekster opgelegde geldboete, dat vóór die vermindering 22 950 000 EUR bedroeg, en vormt dus geen vermindering
van de sanctie die de uit de overschrijding van de redelijke termijn van de administratieve procedure voortvloeiende schending
op adequate wijze kan corrigeren.
Dienaangaande stelt verzoekster terecht dat de Commissie de gevolgen van de schending van het beginsel van de redelijke termijn
niet voldoende in aanmerking heeft genomen bij de vermindering van de geldboete.
Gelet op de omstandigheden van het onderhavige geval is het Gerecht in het kader van de uitoefening van zijn volledige rechtsmacht
van oordeel dat de betrokken vermindering moet worden verhoogd tot 5 % van het bedrag van de geldboete, zodat aan verzoekster
een billijke genoegdoening wordt verleend voor de buitensporig lange duur van de procedure.

Conclusie met betrekking tot de geldboete
Op grond van het onderzoek van de door verzoekster aangevoerde middelen en met gebruikmaking van zijn volledige rechtsmacht,
is het Gerecht van oordeel dat het bedrag van de aan verzoekster opgelegde geldboete moet worden herzien door, enerzijds,
het uitgangsbedrag vast te stellen op 16 150 000 EUR, in plaats van 17 000 000 EUR, als gevolg van de nietigverklaring van
artikel 1 van de bestreden beschikking, voor zover het betrekking heeft op het onderdeel van de inbreuk bestaande in de incidentele
coördinatie van andere commerciële voorwaarden dan de prijzen voor individuele afnemers in het horecasegment in Nederland
(zie punten 191 en 192 supra) en, anderzijds, de wegens overschrijding van de redelijke termijn van de procedure toegepaste
vermindering vast te stellen op 5 % van het eindbedrag van de geldboete, in plaats van 100 000 EUR (zie punt 343 supra).
Als gevolg van deze wijzigingen wordt het bedrag van de geldboete berekend door het herziene uitgangsbedrag te verhogen met
35 % wegens de duur van de inbreuk en te verminderen met 5 % wegens overschrijding van de redelijke termijn van de procedure.
Bijgevolg wordt het bedrag van aan verzoekster opgelegde geldboete vastgesteld op 20 712 375 EUR.

Kosten
Volgens artikel 87, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering kan het Gerecht de proceskosten over de partijen verdelen
of beslissen dat elke partij haar eigen kosten zal dragen, indien zij onderscheidenlijk op een of meer punten in het ongelijk
worden gesteld.
Aangezien in casu de conclusies van verzoekster ten dele gegrond zijn verklaard, is het Gerecht van oordeel dat een billijke
beoordeling van de omstandigheden van de onderhavige zaak eist dat verzoekster twee derde van haar eigen kosten en twee derde
van de kosten van de Commissie draagt, en dat de Commissie een derde van haar eigen kosten en een derde van die van verzoekster
draagt.
HET GERECHT (Zesde kamer – uitgebreid),
rechtdoende, verklaart:
1)
Artikel 1 van beschikking C(2007) 1697 van de Commissie van 18 april 2007 betreffende een procedure op grond van artikel 81
[EG] (Zaak COMP/B-2/37.766 – Nederlandse biermarkt) wordt nietig verklaard voor zover de Europese Commissie daarbij heeft
vastgesteld dat Bavaria NV had deelgenomen aan een inbreuk bestaande in de incidentele coördinatie van andere commerciële
voorwaarden dan de prijzen voor individuele afnemers in het horecasegment in Nederland.
2)
Het bedrag van de bij artikel 3, sub c, van beschikking C(2007) 1697 aan Bavaria opgelegde geldboete wordt vastgesteld op
20 712 375 EUR.
3)
Het beroep wordt verworpen voor het overige.
4)
Bavaria draagt twee derde van haar eigen kosten en twee derde van de kosten van de Europese Commissie.
5)
De Commissie draagt een derde van haar eigen kosten en een derde van de kosten van Bavaria.
Vadapalas
Dittrich
Truchot
Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 16 juni 2011.
ondertekeningen
Inhoud
Aan het geding ten grondslag liggende feiten
Administratieve procedure
Bestreden beschikking
Betrokken inbreuk
Aan verzoekster opgelegde geldboete
Procesverloop en conclusies van partijen
In rechte
Tweede middel: schending van artikel 81 EG, het vermoeden van onschuld, het legaliteitsbeginsel en het motiveringsvereiste
Argumenten van partijen
Beoordeling door het Gerecht
– Verklaring van InBev
– Andere bewijzen
– Feitelijke elementen betreffende de vaststellingen van, enerzijds, een coördinatie van prijzen en prijsverhogingen voor
bier en, anderzijds, een incidentele afstemming bij de toewijzing van afnemers
– Feitelijke elementen betreffende de vaststelling van een incidentele coördinatie van andere commerciële voorwaarden voor
individuele afnemers in het horecasegment
– Gestelde onjuiste rechtsopvatting en onjuiste kwalificatie van de feiten
– Conclusie
Derde middel: duur van de inbreuk
Argumenten van partijen
Beoordeling door het Gerecht
– Bepaling van de begindatum van de inbreuk
– Bepaling van de einddatum van de inbreuk
Eerste middel: schending van het beginsel van behoorlijk bestuur
Argumenten van partijen
Beoordeling door het Gerecht
Zesde middel: schending van wezenlijke vormvoorschriften, het beginsel van behoorlijk bestuur en de rechten van de verdediging
van verzoekster door geen toegang te verlenen tot een document van het dossier en tot de antwoorden van andere betrokken ondernemingen
op de mededeling van punten van bezwaar
Argumenten van partijen
Beoordeling door het Gerecht
– Antwoorden van de andere ondernemingen op de mededeling van punten van bezwaar
– Als vertrouwelijk aangemerkt document
Vierde middel: schending van artikel 23 van verordening nr. 1/2003, de richtsnoeren en het evenredigheids‑ en het gelijkheidsbeginsel
bij de vaststelling van de hoogte van de geldboete
Argumenten van partijen
Beoordeling door het Gerecht
– Eerste onderdeel: onjuiste beoordeling van de ernst van de inbreuk
– Tweede onderdeel: schending van het gelijkheidsbeginsel gelet op de beschikkingspraktijk van de Commissie
– Derde onderdeel: schending van het evenredigheidsbeginsel en het gelijkheidsbeginsel gelet op de hoogte van de aan de andere
deelnemers aan het betrokken kartel opgelegde geldboeten
Vijfde middel: buitensporig lange duur van de administratieve procedure
Argumenten van partijen
Beoordeling door het Gerecht
– Duur van de administratieve procedure
– Invloed op de rechtmatigheid van de bestreden beschikking
– Omvang van de vermindering van de geldboete
Conclusie met betrekking tot de geldboete
Kosten
*
Procestaal: Nederlands.