CELEX: 62011CJ0427
Artikolu 141 KE
Direttiva 75/117/KEE
Ugwaljanza fir-rigward tar-remunerazzjonijiet bejn ħaddiema rġiel u ħaddiema nisa
Diskriminazzjoni indiretta
Ġustifikazzjoni oġġettiva
Kundizzjonijiet

Motivi tas-sentenza
1. It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 141 KE u tad-Direttiva tal-Kunsill75/117/KEE, tal-10 ta’ Frar 1975, dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri li għandhom x’jaqsmu ma’ l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ paga ndaqs għall-irġiel u għan-nisa (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 179).
2. Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn M. Kenny u tlettax-il uffiċjal ieħor u l-Minister for Justice, Equality and Law Reform (Ministru tal-Ġustizzja, tal-Ugwaljanza u tar-Riformi Leġiżlattivi, iktar ’il quddiem il-“Minister”) u l-Minister for Finance u l-Commissioner of An Garda Síochána dwar differenza fir-remunerazzjoni bejn ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali u grupp ieħor ta’ uffiċjali.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3. L-Artikolu 1 tad-Direttiva 75/117 jiddisponi li:
“Il-prinċipju ta’ paga ndaqs għall-irġiel u għan-nisa [Ugwaljanza fir-rigward tar-remunerazzjonijiet bejn ħaddiema rġiel u ħaddiema nisa] deskritt fil-qosor fl-Artikolu 119 tat-Trattat, il-quddiem imsejjaħ ‘prinċipju ta’ paga ndaqs’ [‘prinċipju tal-ugwaljanza fir-rigward tar-remunerazzjonijiet’], ifisser, għall-istess xogħol jew għal xogħol li għalih huwa attribwit valur indaqs [ugwali], it-tneħħija ta’ kull diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess għar-rigward ta’ l-aspetti kollha u kondizzjonijiet ta’ ħlas.
Partikolarment, fejn sistema ta’ klassifikazzjoni ta’ impjiegi hija wżata biex tistabbilixxi paga [remunerazzjonijiet], għandha tkun bażata fuq l-istess kriterji kemm għall-irgiel u għan-nisa u hekk imfassla li teskludi kull diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess.”
4. Skont l-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva:
“L-Istati Membri għandhom ineħħu għal kollox kull diskriminazzjoni bejn irġiel u nisa li toħroġ minn liġijiet, regolamenti jew disposizzjonijiet amministrattivi, li huma kuntrarji għall-prinċipju ta’ paga ndaqs [prinċipju tal-ugwaljanza fir-rigward tar-remunerazzjonijiet].”
5. L-Artikolu 4 tal-imsemmija direttiva jgħid li:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jassiguraw li disposizzjonijiet li jidhru fi ftehim kollettiv, skali ta’ paga, ftehim fuq pagi jew kuntratti ta’ impjieg individwali li huma kuntrarji għall-prinċipju ta’ paga ndaqs [prinċipju tal-ugwaljanza fir-rigward tar-remunerazzjonijiet], għandhom jew jistgħu jiġu dikjarati nulli u bla effett jew jistgħu ikunu emendati.”
Id-dritt Irlandiż
6. Il-Liġi tal-1998 dwar l-Ugwaljanza fl-Impjieg (Employment Equality Act of 1998) ħassret u ssostitiwixxiet il-leġiżlazzjoni preċedenti li kienet ittrasponiet fid-dritt Irlandiż id-Direttiva 75/117.
7. L-Artikolu 18(1)(a) ta’ din il-liġi, fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-fatti fil-kawża prinċipali, jipprovdi li:
“Suġġett għall-paragrafu (b), għall-finijiet ta’ din il-Parti, ‛A’ u ‛B’ jirrapreżentaw żewġ persuni tas-sess oppost li, fejn A hija mara, B huwa raġel, u viċi versa.”
8. L-Artikolu 19(1), (4), u (5) tal-imsemmija liġi, fl-istess verżjoni, jipprovdi li:
“1. Għandu jkun terminu tal-kuntratt li taħtu A hija impjegata li, suġġett għad-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi, A għandha fi kwalunkwe żmien tkun intitolata għall-istess rata ta’ remunerazzjoni għax-xogħol li A tkun impjegata li tagħmel bħal B li, f’dak iż-żmien jew fi kwalunkwe ħin ieħor, ikun impjegat li jagħmel l-istess xogħol [‛like work’] mill-istess persuna li timpjega jew persuna assoċjata.
[...]
4. (a) Id-diskriminazzjoni indiretta sseħħ meta dispożizzjoni li tkun tidher newtrali tqiegħed lil persuni ta’ sess partikolari (li huma A jew B) fi żvantaġġ partikolari fir-rigward tar-remunerazzjoni meta mqabbla ma’ impjegati oħra tal-istess persuna li timpjega.
(b) Fejn japplika l-paragrafu (a), il-persuni msemmija f’dan il-paragrafu għandhom ikunu trattati kollha għall-finijiet tal-paragrafu 1, bħala li jikkonformaw, skont il-każ, jew li ma jikkonformawx mad-dispożizzjoni kkonċernata, skont liema twassal għall-ogħla remunerazzjoni, sakemm id-dispożizzjoni ma tkunx oġġettivament iġġustifikata b’għan leġittimu u l-mezzi biex jinkiseb dan l-għan ikunu xierqa u meħtieġa.
(ċ) Fi kwalunkwe proċeduri, l-istatistiċi huma ammissibbli għall-finijiet tad-determinazzjoni jekk dan il-paragrafu japplikax b’rabta ma’ A jew B.
Suġġett għall-paragrafu 4, xejn f’din il-parti ma jipprekludi lil persuna li timpjega milli tħallas, fuq raġunijiet oħra apparti l-bażi tas-sess, remunerazzjonijiet differenti lil impjegati differenti.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
9. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali huma uffiċjali impjegati mal-Minister u li huma assenjati sabiex iwettqu kompiti amministrattivi fl-An Garda Síochána (il-Pulizija Nazzjonali). Skont dawn ir-rikorrenti, huma jagħmlu xogħol ekwivlenti għal dak ta’ impjegati oħra rġiel tal-An Garda Síochána assenjati wkoll għall-istess kompiti amministrattivi f’pożizzjonijiet speċifiċi rriżervati għall-membri tagħha, imsejħa “pożizzjonijiet indikati” jew “pożizzjonijiet irriżervati”.
10. Bejn l-2000 u l-2005, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ressqu, permezz tar-rappreżentant tas-sindakat tagħhom, talbiet quddiem l-Equality Tribunal. Permezz ta’ deċiżjoni tat-22 ta’ Novembru 2005, din il-qorti laqgħet it-talbiet ta’ seba’ minn dawn ir-rikorrenti u ċaħdet it-talbiet tas-seba’ l-oħra. Il-partijiet kollha fil-proċeduri appellaw mid-deċiżjoni tal-Equality Tribunal quddiem il-Labour Court.
11. Il-Labour Court ikkonstatat li l-proporzjonijiet ta’ rġiel u ta’ nisa fil-gruppi kkonċernati wrew, prima facie , diskriminazzjoni indiretta fis-salarju, peress li, meta tressqu t-tmien talbiet inizjali, fix-xahar ta’ Lulju 2000, kien hemm, minn naħa, 353 pożizzjoni indikata okkupati mill-uffiċjali tal-pulizija, li minnhom 279 aġent kienu rġiel u 74 aġent kienu nisa, u, min-naħa l-oħra, 761 kienu l-parti l-kbira uffiċjali amministrattivi nisa. Il-Labour Court iddeċidiet ukoll li, fiż-żmien tas-seduta miżmuma quddiemha f’Mejju 2007, in-numru ta’ pożizzjonijiet indikati kien jammonta għal 298 u li l-politika tal-konvenuti kienet li jitnaqqas dan in-numru għal 219.
12. Bi ftehim bejn il-partijiet fil-kawża prinċipali, il-Labour Court iddeċidiet li teżamina preliminarjament il-kwsitjoni tal-ġustifikazzjoni oġġettiva tal-eżistenza prima facie  ta’ diskriminazzjoni indiretta fis-salarju kkonstatata u għaldaqstant meħuda bħala ipoteżi li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali u l-persuni ta’ referenza magħżula jagħmlu xogħol simili (“like work”), skont l-Artikolu 7(1) tal-Liġi tal-1998 dwar l-ugwaljanza fl-impjieg, fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-fatti fil-kawża prinċipali. Għalhekk, l-imsemmija qorti talbet lil Minister sabiex jipproduċi l-prova tal-eżistenza ta’ din il-ġustifikazzjoni oġġettiva.
13. Skont il-Minister, il-kollakament ta’ membri tal-An Garda Síochána f’impjiegi amministrattivi rriżervati, jiġifieri pożizzjonijiet indikati, huma ġġustifikati fid-dawl li jiġu sodisfatti bżonnijiet operazzjonali u kien xieraq u neċesarju biex jiġu sodisfatti dawn il-bżonnijiet li tingħata lill-uffiċjali tal-pulizija assenjati f’dawn il-pożizzjonijiet ir-rata ta’ remunerazzjoni applikabbli għall-grad bħala membri tal-An Garda Síochána.
14. Barra dan, in-numru ta’ pożizzjonijiet indikati kien ġie ddeterminat permezz ta’ ftehim bejn il-maniġment u l-korpi rappreżentattivi tal-persunal tal-An Garda Síochána fil-kuntest ta’ proċess ta’ tnaqqis ta’ tali pożizzjonijiet, li huwa magħruf bħala “civilianisation”. Għalkemm il-Minister ammetta li kien hemm numru żgħir ta’ pożizzjonijiet indikati li fir-rigward tagħhom ma kien hemm ebda bżonn operazzjonali, madankollu huwa allega li dawn il-pożizzjonijiet ma kinux rappreżentattivi tal-ġeneralità tal-pożizzjonijiet indikati, li għalihom l-għarfien u l-esperjenza fil-pulizija huma rekwiżiti.
15. Fid-deċiżjoni tagħha tas-27 ta’ Lulju 2007, il-Labour Court laqgħet l-appell tal-Minister u ċaħdet dak tal-partijiet l-oħra. Skont din id-deċiżjoni, il-kollokament ta’ membri tal-An Garda Síochána f’impjiegi amministrattivi jissodisfa jew il-bżonnijiet operazzjonali tagħha, jew il-bżonn li jitkompla l-proċess ta’ “civilianisation” b’mod u b’ritmu li tinkiseb l-adeżjoni tal-korpi rappreżentattivi tal-persunal tal-An Garda Síochána. Barra dan, permezz tal-imsemmija deċiżjoni, il-Labour Court ikkonstatat li l-għoti lil min jokkupa dawn il-pożizzjonijiet ta’ rati ta’ remunerazzjoni li jikkorrispondu għal dawk mogħtija lil-membri tal-An Garda Síochána jissodisfa l-għan mixtieq, peress li jkun inġust u mhux prattiku li jitnaqqas is-salarju tal-membri tal-An Garda Síochána assenjati għall-imsemmija impjiegi. Skont l-istess deċiżjoni, min-numru mnaqqas tal-pożizzjonijiet indikati jirriżulta li ż-żamma ta’ dan il-ftehim matul it-tlestija tal-proċess ta’ “civilianisation” huwa proporzjonali għall-bżonnijiet operazzjonali.
16. Id-deċiżjoni tal-Labour Court kienet is-suġġett ta’ appell li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentaw quddiem il-qorti tar-rinviju.
17. Huwa f’dan il-kuntest li l-High Court iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1) F’ċirkustanzi fejn prima facie  tkun teżisti diskriminazzjoni indiretta fuq bażi ta’ sess li tkun taffettwa l-paga [ir-remunerazzjoni], bi ksur tal-Artikolu 141 KE [...] u tad-Direttiva tal-Kunsill 75/117 [...], sabiex tiġi stabbilita ġustifikazzjoni oġġettiva, min iħaddem għandu jipprovdi:
a) ġustifikazzjoni fir-rigward tar-rekl[u]taġġ [tal-kollokament] ta’ ħaddiema li jissostitwixxu [persuni ta’ referenza] fil-pożizzjonijiet okkupati minnhom;
b) ġustifikazzjoni għall-ħlas ta’ paga [rata ta’ remunerazzjoni] bbażata fuq rata ogħla lill-ħaddiema li jissostitwixxu [persuni ta’ referenza]; jew
c) ġustifikazzjoni għal ħlas ta’ paga bbażata fuq rata iktar baxxa lir-rikorrenti [fil-kawża prinċiapli]?
2) F’ċirkustanzi fejn prima facie  tkun teżisti diskriminazzjoni indiretta fuq bażi ta’ sess li tkun taffettwa l-paga [r-remunerazzjoni], sabiex tiġi stabbilita ġustifikazzjoni oġġettiva, min iħaddem għandu jipprovdi ġustifikazzjoni fir-rigward:
a) tal-ħaddiema speċifiċi li jissostitwixxu [persuni ta’ referenza speċifiċi] msemmija mir-rikorrenti u/jew
b) tal-ġeneralità tal-pożizzjonijiet li jiġu ssostitwiti [ta’ referenza]?
3) Jekk ir-risposta għad-domanda 2(b) tkun fl-affermattiv, il-ġustifikazzjoni oġġettiva xorta tkun stabbilita minkejja li tali ġustifikazzjoni ma tkunx tapplika għall-ħaddiema magħżula li jissostitwixxu [persuni ta’ referenza magħżula]?
4) Il-Labour Court wettqet żball, skont id-dritt Komunitarju, meta aċċettat li setgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni l-“interessi ta’ relazzjonijiet industrijali tajba” fid-determinazzjoni jekk min iħaddem jistax jiġġustifika b’mod oġġettiv id-differenza fil-paga [remunerazzjoni]?
5) F’ċirkustanzi fejn prima facie  tkun teżisti diskriminazzjoni indiretta fuq bażi ta’ sess li tkun taffettwa l-paga, tista’ tiġi stabbilita ġustifikazzjoni oġġettiva abbażi tat-tħassib min-naħa tal-konvenut fir-rigward tar-relazzjonijiet industrijali? Tali tħassib għandu jkollu xi rilevanza fir-rigward ta’ evalwazzjoni ta’ ġustifikazzjoni oġġettiva?”
Fuq id-domandi preliminari
Osservazzjonijiet preliminari dwar l-oneru tal-prova u l-kunċett tal-istess xogħol jew għal xogħol li għalih huwa attribwit valur ugwali
18. Preliminarjament, għandu jitfakkar li, skont ir-regoli normali fil-qasam tal-produzzjoni tal-provi, huwa, fil-prinċipju, il-ħaddiem li jqis ruħu bħala vittma tad-diskriminazzjoni fir-remunerazzjoni fuq bażi ta’ sess li għandu jistabbilixxi, quddiem il-qorti nazzjonali, li l-kundizzjonijiet li jippermettu l-preżunzjoni ta’ inugwaljanza ta’ remunerazzjoni pprojbita mill-Artikolu 141 KE u mid-Direttiva 75/117 huma sodisfatti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-26 ta’ Ġunju 2001, Brunnhofer, C-381/99, Ġabra p. I-4961, punti 52, 53 u 57).
19. Għaldaqstant, huwa l-imsemmi ħaddiem li għandu jipprova bi kwalunkwe mezz legali li huwa jirċievi remunerazzjoni inqas minn dik imħallsa mill-persuna li timpjegah lill-kollegi ta’ referenza tiegħu u li hu jagħmel fir-realtà l-istess xogħol jew xogħol ta’ valur ugwali, komparabbli għal dak imwettaq minn dawn tal-aħħar, b’tali mod li ikun għalhekk, prima facie , vittma ta’ diskriminazzjoni li ma tistax tiġi spjegata ħlief bid-differenza fuq bażi ta’ sess (ara s-sentenza Brunnhofer, iċċitata iktar ‘il fuq, punt 58).
20. F’każ fejn il-ħaddiem jipproduċi l-prova li l-kriterji, fir-rigward tal-eżistenza ta’ differenza fil-remunerazzjoni bejn ħaddiema mara u ħaddiem raġel kif ukoll ta’ xogħol li huwa komparabbli, huma sodisfatti f’dan il-każ tkun teżisti diskriminazzjoni prima facie . Għaldaqstant, hija l-persuna li timpjega li jkollha tipprova li ma kienx hemm ksur tal-prinċipju tal-ugwaljanza fir-rigward tar-remunerazzjonijiet, billi tistabbilixxi b’kull mezz legali, b’mod partikolari, li l-attivitajiet realment eżerċitati miż-żewġ ħaddiema kkonċernati ma humiex fil-fatt komparabbli jew li d-differenza fir-remunerazzjoni kkonstatata hija ġġustifikata minn fatturi oġġettivi u li ma humiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Brunnhofer, iċċitatat iktar ’il fuq, punti 59 sa 62).
21. F’dan il-każ, id-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju jitilqu mill-premessa li, fil-kuntest tal-kawża prinċipali, teżisti, prima facie , diskriminazzjoni fis-salarju indiretta fuq bażi ta’sess.
22. Madankollu, mill-fajl ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, fost il-kundizzjonijiet li jippermettu l-preżunzjoni tal-eżistenza ta’ diskriminazzjoni indiretta fis-salarju fuq bażi ta’ sess, jidher li hija biss l-eżistenza ta’ differenza fil-remunerazzjoni li ġiet stabbilta fil-kawża prinċipali. Fir-rigward tal-kundizzjoni tax-xogħol komparabbli, kif ukoll jirriżulta mill-punt 12 ta’ din is-sentenza, il-Labour Court iddeċidiet, bi ftehim mal-partijiet fil-kawża prinċipali, li teżamina minn qabel l-eventwali eżistenza ta’ ġustifikazzjoni oġġettiva ta’ din id-differenza fir-remunerazzjoni, bi tluq mill-premessa li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali u l-persuni ta’ referenza jagħmlu effettivament l-istess xogħol.
23. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja, ċertament, diġà ddeċidiet li, f’tali ipoteżi, hija tista’ tiddeċiedi fuq id-domandi preliminari li jirrigwardaw il-ġustifikazzjoni ta’ differenza fir-remunerazzjoni mingħajr ma tiġi ddeterminata minn qabel l-ekwivalenza tal-funzjonijiet inkwistjoni (ara f’dan is-sens, fir-rigward tal-leġiżlazzjoni Brittannika, is-sentenza tas-27 ta’ Ottubru 1993, Enderby, C-127/92, Ġabra p. I-5535, punt 11).
24. Madankollu, peress li l-prinċipju tal-ugwaljanza fir-rigward tar-remunerazzjonijiet skont l-Artikolu 141 KE u l-Artikolu 1 tad-Direttiva 75/117 jippresupponi li l-ħaddiema rġiel u nisa li jibbenefikaw minnu jinsabu f’sitwazzjonijiet identiċi jew komparabbli għandu jiġi vverifikat jekk il-ħaddiema kkonċernati jagħmlux l-istess xogħol jew xogħol li għalih jista’ jiġi attribwit valur ugwali (ara s-sentenza Brunnhofer, iċċitata iktar ’il fuq, punt 39).
25. Kif ukoll ġie rrilevat matul is-seduta, din il-verifika tkun neċessarja fil-kuntest tal-kawża prinċipali fil-każ li l-qorti tar-rinviju tikkunsidra li l-Labour Court wettqet żball ta’ liġi billi kkunsidrat id-differenza fir-remunerazzjoni bħala oġġettivament iġġustifikata.
26. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-verifika neċessarja dwar jekk il-ħaddiemi kkonċernati jagħmlux l-istess xogħol jew xogħol li għalih jista’ jiġi attribwit valur ugwali, għandha ssir mill-qorti nazzjonali, li hija l-unika li għandha ġurisdizzjoni sabiex tikkonstata u tevalwa l-fatti, fir-rigward tan-natura konkreta tal-attivitajiet eżerċitati mill-persuni kkonċernati (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-30 ta’ Marzu 2000, JämO, C-236/98, Ġabra p. I-2189, punt 48, u Brunnhofer, iċċitata iktar ’il fuq, punt 49). Madankollu, fil-kuntest ta’ rinviju preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja, imsejħa biex tipprovdi risposti utli lill-qorti nazzjonali, hija madankollu kompetenti sabiex tipprovdi indikazzjonijiet ibbażati fuq il-proċess tal-kawża prinċipali kif ukoll osservazzjonijiet li ġew sottomessi lilha li jistgħu jippermettu lill-qorti tar-rinviju sabiex tiddeċiedi (ara s-sentenza tad-9 ta’ Frar 1999, Seymour-Smith u Perez, C-167/97, Ġabra p. I-623, punti 67 u 68).
27. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet kemm-il darba li, sabiex jiġi evalwat jekk il-ħaddiema li jagħmlu l-istess xogħol jew xogħol li għalih jista’ jiġi attribwit valur ugwali, għandu jiġi eżaminat jekk dawn il-ħaddiema, fid-dawl tal-fatturi kollha, bħalma huma n-natura tax-xogħol, il-kundizzjonijiet ta’ taħriġ u l-kundizzjonijiet ta’ xogħol, jistgħu jiġu kkunsidrati li jinsabu f’sitwazzjoni komparabbli (ara s-sentenzi tal-11 ta’ Mejju 1999, Angestelltenbetriebsrat der Wiener Gebietskrankenkasse, C-309/97, Ġabra p. I-2865, punt 17, u Brunnhofer, iċċitat iktar ’il fuq, punt 43).
28. Għalhekk, meta attività li apparentament tkun identika tiġi eżerċitata minn gruppi differenti ta’ ħaddiema li ma jkollhomx l-istess taħriġ jew kwalifiki professjonali sabiex jeżerċitaw il-professjoni tagħhom, għandu jiġi vverifikat jekk, fid-dawl tal-elementi li jirrigwardaw in-natura tal-kompiti li jistgħu jingħataw lil kull wieħed minn dawn il-gruppi ta’ ħaddiema rispettivament, il-kundizzjonijiet ta’ taħriġ meħtieġa għall-eżerċizzju tagħhom u l-kundizzjonijiet ta’ xogħol li taħthom huma jitwettqu, dawn il-gruppi differenti ta’ ħaddiema jagħmlux l-istess xogħol skont l-Artikolu 141 KE (is-sentenza Angestelltenbetriebsrat der Wiener Gebietskrankenkasse, iċċitatat iktar ’il fuq, punt 18).
29. Fil-fatt, it-taħriġ professjonali ma jikkostitwixxix biss wieħed mill-fatturi li jistgħu jiġġustifikaw oġġettivament id-differenza fir-remunerazzjonijiet mogħtija lil ħaddiema li jagħmlu l-istess xogħol. Huwa wkoll wieħed minn numru ta’ kriterji li jippermettu li jiġi vverifikat jekk il-ħaddiema jagħmlux jew le l-istess xogħol. (is-sentenza Angestelltenbetriebsrat der Wiener Gebietskrankenkasse, iċċitat iktar ’il fuq, punt 19)
30. Fil-kuntest tal-kawża prinċipali, mill-fajl ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li t-taħriġ jew il-kwalifika professjonali tal-uffiċjali amministrattivi minn naħa, u tal-membri tal-An Garda Síochána assenjati għall-pożizzjonijiet indikati, min-naħa l-oħra, juru xi differenzi.
31. F’dawn iċ-ċirkustanzi, fil-każ li l-qorti tar-rinviju tikkonstata l-assenza ta’ ġustifikazzjoni oġġettiva tad-differenza fir-remunerazzjoni inkwistjoni, din il-qorti jew il-Labour Court għandhom jivverifikaw jekk, fid-dawl tal-elementi li jirrigwardaw in-natura tal-kompiti li jistgħu jingħataw lil kull wieħed minn dawn il-gruppi ta’ ħaddiema rispettivament, tal-kundizzjonijiet ta’ taħriġ meħtieġa għall-eżerċizzju tagħhom u tal-kundizzjonijiet ta’ xogħol li taħthom huma jitwettqu, dawn il-gruppi ta’ ħaddiema jagħmlux l-istess xogħol skont l-Artikolu 141 KE u tad-Direttiva  75/117
32. F’dan ir-rigward, mill-fajl li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha għad-dispożizzjoni tagħha u mill-osservazzjonijiet tal-partijiet fil-kawża prinċipali jirriżulta li dawn tal-aħħar ma jaqblux f’dak li jirrigwarda n-numru ta’ membri tal-An Garda Síochána assenjati għal pożizzjonijiet indikati li jwettqu biss kompiti amministrattivi u li n-numru ta’ dawn li, barra dan, għandhom iwettqu kompiti ta’ natura operazzjonali, bħall-komunikazzjoni mal-Uffiċċju Ewropew tal-Pulizija (Eurpol) jew l-Interpol, dawn il-kompiti tal-aħħar huma differenti minn dawk imwettqa minn uffiċjali amministrattivi.
33. Madankollu, għandu jiġi rrilevat li, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha u matul is-seduta, l-Irlanda sostniet li l-membri kollha tal-An Garda Síochána assenjati għal pożizzjonijiet indikati jistgħu, f’ċirkustanzi eċċezzjonali, jissejħu biex jaħdmu fuq barra minħabba bżonnijiet operazzjonali.
34. Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju li għandha, skont il-każ, tivverifika jekk, fid-dawl tal-elementi dwar il-kompiti li jistgħu jingħataw, rispettivament, lill-membri tal-An Garda Síochána assenjati għal pożizzjonijiet indikati u għall-kundizzjonijiet ta’ xogħol ta’ dawn il-membri, u fid-dawl tal-kundizzjonijiet ta’ taħriġ meħtieġa għall-gruppi differenti ta’ ħaddiema inkwistjoni, l-attività apparentement identika mwettqa mill-membri tal-An Garda Síochána assenjati għal pożizzjonijiet indikati u mill-uffiċjali amministrattivi tistax tiġi kkwalifikata bħala l-“istess xogħol” skont l-Artikolu 141 KE.
Fuq id-domandi preliminari
35. Permezz tad-domandi tagħha, li għandhom jiġu ttrattati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, fid-dawl tal-Artikolu 141 KE u tad-Direttiva 75/117, x’inhu l-għan li fuqu għandha tiġi bbażata l-ġustifikazzjoni tal-persuna li timpjega fir-rigward ta’ diskriminazzjoni prima facie indiretta fis-salarju fuq bażi ta’ sess, liema huma l-ħaddiema li għalihom tali ġustifikazzjoni għandha tiġi pprovduta u jekk l-interess ta’ relazzjonijiet industrijali tajbin jistax jittieħed inkunsiderazzjoni għall-eżami ta’ din il-ġustifikazzjoni.
36. L-ewwel nett, fir-rigward tal-għan tal-imsemmija ġustifikazzjoni, għandu jiġi rrilevat li differenza fir-remunerazzjoni tal-ħaddiema nisa meta mqabbla mal-ħaddiema rġiel għall-istess xogħol jew għal xogħol li għalih huwa attribwit valur ugwali, għandu fil-prinċipju jiġi kkunsdirat bħala li jmur kontra l-Artikolu 141 KE u, konsegwentement, id-Direttiva 75/117. Ikun mod ieħor biss jekk id-differenza fit-trattament tkun iġġustifikata minn fatturi oġġettivi li ma humiex relatati ma’ xi diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess (ara s-sentenza Brunnhofer, iċċitata iktar ’il fuq, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata).
37. Il-ġustifikazzjoni mogħtija għandha tkun ibbażata fuq għan leġittimu. Il-mezzi magħżula biex jintlaħaq dan l-għan għandhom ikunu xierqa u neċessarji għal dan il-għan (is-sentenza tat-3 ta’ Ottubru 2006, Cadman, C-17/05, Ġabra p. I-9583, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).
38. Kuntrarjament għal dak li l-qorti tar-rinviju tidher li qed tiddikjara, ma hijiex kwistjoni għalhekk li tiġi ġġustifikata r-rata ta’ remunerazzjoni mħallsa lil kull wieħed mill-gruppi ta’ referenza u lanqas li jiġi ġġustifikat il-kollokament tal-ħaddiema fi grupp wieħed jew fl-ieħor iżda pjuttost li tiġi ġġustifikata d-differenza fir-remunerazzjoni nnifisha.
39. Fil-fatt, skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, hija d-differenza fil-remunerazzjoni li għandha tiġi ġġustifikata mill-fatturi oġġettivi li ma humiex relatati mad-diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Brunnhofer, iċċitata iktar ‘il fuq, punt 30, u l-ġurisprudenza ċċitata).
40. Madankollu, għandu jiġi rrilevat li, meta tirrigwarda diskriminazzjoni indiretta, l-oriġini tad-differenza fil-remunerazzjoni tista’ tkun differenti u l-ġustifikazzjoni ta’ tali differenza tista’ għalhekk tkun ukoll differenti u tista’ tirrelata b’hekk ma’ dispożizzjoni nazzjonali, ma’ ftehim li huwa intiż sabiex jirregola b’mod kollettiv l-impjieg bi ħlas jew ukoll ma’ prattika jew ma’ azzjoni unilaterali ta’ persuna li timpjega fir-rigward tal-persunal li hija timpjega.
41. Minn dan jirriżulta li, fil-kuntest ta’ diskriminazzjoni indiretta fis-salarju, hija l-persuna li timpjega li għandha tipprovdi ġustifikazzjoni oġġettiva li tikkonċerna d-differenza fir-remunerazzjoni kkonstatata bejn il-ħaddiema li jħossuhom iddiskriminati u l-persuni ta’ referenza.
42. It-tieni nett, fir-rigward tal-grupp ta’ ħaddiema li għalihom tali ġustifikazzjoni, għandha tiġi pprovduta, għandu jiġi rrilevat li, jekk ir-remunerazzjoni mħallsa għall-impjiegi ta’ grupp ta’ ħaddiema hija kunsiderevolment inqas minn dik imħallsa għall-impjiegi ta’ grupp ieħor u jekk l-ewwel ikunu kważi esklużivament eżerċitati minn nisa filwaqt li t-tieni jkunu prinċipalment okkupati minn irġiel, tali sitwazzjoni tirrileva diskriminazzjoni prima faciae fuq bażi ta’ sess, sakemm, għall-inqas, iż-żewġ funzjonijiet inkwistjoni kellhom valur ugwali u li l-istatistika li tikkaratterizza din is-sitwazzjoni hija valida (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Enderby, iċċitata iktar ’il fuq, punt 16).
43. F’dan il-kuntest, hija l-qorti nazzjonali li għandha tevalwa jekk jistgħux jiġu kkunsidrati dawn l-istatistiċi, jiġifieri, jekk ikoprux biżżejjed individwi, jekk jurux fenomeni purament fortuwiti jew fuq żmien qasir, u jekk, b’mod ġenerali, jidhrux li huma sinjifikattivi (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi ċċitatati iktar ’il fuq, Enderby, punt 17, kif ukoll Seymour-Smith u Perez, punt 62).
44. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li paragun ma huwiex rilevanti meta jirrigwarda gruppi magħmula arbitrarjament b’mod li wieħed ikun fih essenzjalment nisa u l-ieħor ikun fih essenzjalment irġiel, u dan bil-għan li tinkiseb, permezz ta’ paraguni suċċessivi, l-uniformità tal-pagi ta’ grupp magħmul essenzjalment minn nisa ma’ dawk ta’ grupp ieħor li huwa wkoll ikun magħmul arbitrarjament b’mod li jkun fih essenzjalment irġiel (ara s-sentenza tal-31 ta’ Mejju 1995, Royal Copenhagen, C-400/93, Ġabra p. I-1275, punt 36).
45. Minn dan jirriżulta li l-ġustifikazzjoni mill-persuna li timpjega tad-differenza fir-remunerazzjoni li turi diskriminazzjoni prima facie fuq bażi ta’ sess għandha tirrelata mal-persuni ta’ referenza li, minħabba l-fatt li s-sitwazzjoni ta’ dawn il-persuni hija kkaratterizzata minn statistiċi validi li jirrigwardaw numru suffiċjenti ta’ persuni, li ma humiex l-espressjoni ta’ fenomenu purament fortuwitu jew fuq żmien qasir u li, b’mod ġenerali, jidhru sinjifikattivi, ittieħdu inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali sabiex tiġi kkonstatata l-imsemmija differenza.
46. It-tielet nett, fir-rigward, tal-kwistjoni dwar jekk l-interessi ta’ relazzjonijiet industrijali tajbin jistgħux jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġġustifikaw oġġettivament diskriminazzjoni prima facie indiretta fis-salarju fuq bażi ta’ sess, huwa importanti li jiġi enfasizzat li r-raġunijiet li jistgħu jipprovdu tali ġustifikazzjoni oġġettiva għandhom jissodisfaw bżonn reali tal-persuna li timpjega, f’dan il-każ il-Minister (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-13 ta’ Mejju 1986, Bilka-Kaufhaus,170/84, Ġabra p. 1607, punti 36 u 37, kif ukoll Brunnhofer, iċċitata iktar ’il fuq, punt 67).
47. Barra dan, għandu jitfakkar li, kif jirriżulta b’mod ċar mill-Artikolu 4 tad-Direttiva 75/117, il-ftehim kollettiv għandu, bħal-liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi, josserva l-prinċipju stabbilit fl-Artikolu 141 KE (ara s-sentenza Enderby, iċċitata iktar ’il fuq, punt 21).
48. Għalhekk, kif irrileva wkoll l-Avukat Ġenerali fil-punti 59 sa 68 tal-konklużjonijiet tiegħu, huwa paċifiku li, bħall-ftehim kollettiv, l-interess ta’ relazzjonijiet industrijali tajbin huwa suġġett għall-osservanza tal-prinċipju tal-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni fir-remunerazzjoni bejn ħaddiema rġiel u nisa. Dan l-interess ma jikkostitwixxix, bħala tali, l-uniku bażi li tiġġustifika din id-diskriminazzjoni.
49. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-okkażjoni li tikkonstata l-fatt li l-elementi ta’ remunerazzjoni ġew iffissati permezz ta’ negozjar kollettiv jew permezz ta’ negozjar fuq livell lokali jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali bħala element li jippermettilha li tevalwa jekk id-differenzi bejn ir-remunerazzjonijiet medji ta’ żewġ gruppi ta’ ħaddiema humiex dovuti għal fatturi oġġettivi u li ma humiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess (ara s-sentenza Royal Copenhagen, iċċitata iktar ’il fuq, punt 46).
50. Minn dan isegwi li l-interess ta’ relazzjonijiet industrijali tajbin jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali fost elementi oħra li jippermettulha li tevalwa jekk id-differenzi bejn ir-remunerazzjoni ta’ żewġ gruppi ta’ ħaddiema humiex dovuti għal fatturi oġġettivi u li ma humiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess u kif ukoll konformi mal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
51. Fi kwalunkwe każ, u bħalma tfakkar fil-punti 41 u 45 ta’ din is-sentenza għall-partijiet l-oħra tad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju, hija l-qorti nazzjonali li hija l-unika li għandha ġurisdizzjoni sabiex tikkonstata u tevalwa l-fatti, li għandha tiddetermina wkoll sa fejn l-imsemmi interess jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni fil-kuntest tal-kawża prinċipali sabiex tiġi ġġustifikata diskriminazzjoni prima facie indiretta fis-salarju fuq bażi ta’ sess.
52. Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal preċedentement, ir-risposta għad-domandi magħmula għandha tkun li l-Artikolu 141 u d-Direttiva 75/117 għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
– ħaddiema jagħmlu l-istess xogħol jew xogħol li għalih huwa attribwit valur ugwali jekk, fid-dawl tal-fatturi kollha, bħan-natura tax-xogħol, il-kundizzjonijiet ta’ taħriġ u l-kundizzjonijiet ta’ xogħol, huma jistgħu jiġu kkunsidrati bħala li jinsabu f’sitwazzjoni komparabbli, fatt li huwa l-qorti nazzjonali li għandha tevalwa;
– fil-kuntest ta’ diskriminazzjoni indiretta fis-salarju, hija l-persuna li timpjega li għandha tipprovdi ġustifikazzjoni oġġettiva li tirrigwarda d-differenza fil-fir-remunerazzjoni kkonstatata bejn il-ħaddiema li jħossuhom ddiskriminati u l-persuni ta’ referenza;
– il-ġustifikazzjoni mill-persuna li timpjega tad-differenza fir-remunerazzjoni li tirrileva diskriminazzjoni prima facie fuq bażi ta’ sess għandha tirrelata mal-persuni ta’ referenza li, minħabba l-fatt li s-sitwazzjoni ta’ dawn il-persuni hija kkaratterizzata mill-istatistiċi validi li tirrigwarda numru suffiċjenti ta’ persuni, li ma humiex l-espressjoni ta’ fenomenu purament fortuwitu jew fuq żmien qasir u li, b’mod ġenerali, jidhru sinjifikattivi, ittieħdu inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali sabiex tiġi kkonstatata l-imsemmija differenza, u
– l-interess għal relazzjonijiet industrijali tajbin jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali fost elementi oħra li jippermettulha li tevalwa jekk id-differenzi bejn ir-remunerazzjonijiet ta’ żewġ gruppi ta’ ħaddiema humiex dovuti għal fatturi oġġettivi u li ma humiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess u kif ukoll konformi mal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
Fuq l-ispejjeż
53. Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Parti operattiva
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 141 KE u d-Direttiva tal-Kunsill, tal-10 ta’ Frar 1975, dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri li għandhom x’jaqsmu ma’ l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ paga ndaqs għall-irġiel u għan-nisa, għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
– ħaddiema jagħmlu l-istess xogħol jew xogħol li għalih huwa attribwit valur ugwali jekk, fid-dawl tal-fatturi kollha, bħan-natura tax-xogħol, il-kundizzjonijiet ta’ taħriġ u l-kundizzjonijiet ta’ xogħol, huma jistgħu jiġu kkunsidrati bħala li jinsabu f’sitwazzjoni komparabbli, fatt li huwa l-qorti nazzjonali li għandha tevalwa;
– fil-kuntest ta’ diskriminazzjoni indiretta fis-salarju, hija l-persuna li timpjega li għandha tipprovdi ġustifikazzjoni oġġettiva li tirrigwarda d-differenza fil-fir-remunerazzjoni kkonstatata bejn il-ħaddiema li jħossuhom ddiskriminati u l-persuni ta’ referenza;
– il-ġustifikazzjoni mill-persuna li timpjega tad-differenza fir-remunerazzjoni li tirrileva diskriminazzjoni prima facie  fuq bażi ta’ sess għandha tirrelata mal-persuni ta’ referenza li, minħabba l-fatt li s-sitwazzjoni ta’ dawn il persuni hija kkaratterizzata mill-istatistiċi validi li tirrigwarda numru suffiċjenti ta’ persuni, li ma humiex l-espressjoni ta’ fenomenu purament fortuwitu jew fuq żmien qasir u li, b’mod ġenerali, jidhru sinjifikattivi, ittieħdu inkunsiderazzjoni mill qorti nazzjonali sabiex tiġi kkonstatata l-imsemmija differenza, u
– l-interess għal relazzjonijiet industrijali tajbin jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali fost elementi oħra li jippermettulha li tevalwa jekk id-differenzi bejn ir-remunerazzjonijiet ta’ żewġ gruppi ta’ ħaddiema humiex dovuti għal fatturi oġġettivi u li ma humiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess u kif ukoll konformi mal prinċipju ta’ proporzjonalità.