CELEX: 62007TJ0240
Ανταγωνισμός
Συμπράξεις
Ολλανδική αγορά μπίρας
Απόφαση διαπιστώνουσα παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ
Απόδειξη της παραβάσεως
Πρόσβαση στον φάκελο
Πρόστιμα
Αρχή της ίσης μεταχειρίσεως
Εύλογη προθεσμία

Archer Daniels Midland κατά Επιτροπής, σκέψη 367 ανωτέρω, σκέψη 48).
Κατά μείζονα λόγο, οι θεωρήσεις αυτές έχουν εφαρμογή όσον αφορά πολύ σοβαρή εκ της φύσεώς της παράβαση, συνιστάμενη σε συμπεριφορά
της οποίας ο μη σύννομος χαρακτήρας έχει πλειστάκις επιβεβαιωθεί από την Επιτροπή.
Επομένως, ακόμα και αν οι προσφεύγουσες δεν ήσαν σε θέση, εκ των προτέρων, να γνωρίζουν με ακρίβεια το επίπεδο των προστίμων
που θα επέβαλλε η Επιτροπή στη συγκεκριμένη περίπτωση, λαμβανομένης ιδίως υπόψη της αυξήσεως του γενικού επιπέδου των προστίμων,
η οποία επήλθε μετά τα στοιχειοθετούντα την παράβαση πραγματικά περιστατικά, το γεγονός αυτό δεν είναι ενδεικτικό παραβιάσεως
των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της νομιμότητας των ποινών, καθόσον, όπως διαπιστώθηκε στο πλαίσιο της εξετάσεως του παρόντος
λόγου, η Επιτροπή άσκησε την εξουσία της εκτιμήσεως τηρώντας το κανονιστικό πλαίσιο που θέτει το άρθρο 23, παράγραφοι 2 και
3, του κανονισμού 1/2003, όπως διευκρινίζεται με τη νομολογία του Δικαστηρίου και του Γενικού Δικαστηρίου, και τους κανόνες
συμπεριφοράς τους οποίους επέβαλε στον εαυτό της με τις κατευθυντήριες γραμμές.
Κατά συνέπεια, η παρούσα αιτίαση, καθώς και ο όγδοος λόγος στο σύνολό του, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι.

Επί του ενάτου λόγου, περί της μη συνεκτιμήσεως ελαφρυντικών περιστάσεων
Επιχειρήματα των διαδίκων
Πρώτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι το γεγονός ότι η ημερομηνία λήξεως της παραβάσεως καθορίστηκε στις 3 Νοεμβρίου 1999,
ενώ οι πραγματοποιηθέντες από την Επιτροπή έλεγχοι έγιναν μόλις στις 22 και 23 Μαρτίου 2000, έπρεπε να ληφθεί υπόψη από την
Επιτροπή για να μετριάσει το βασικό ποσό του προστίμου.
Δεύτερον, οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι ουδέποτε αύξησαν τις τιμές τους στον τομέα της καταναλώσεως εκτός καταστήματος
κατά τη διάρκεια της παραβάσεως. Επομένως, ο επικρινόμενος συντονισμός ουδέποτε τέθηκε σε εφαρμογή. Δεδομένου ότι το 62 %
σχεδόν της μπίρας πωλείται μέσω του διαύλου της καταναλώσεως εκτός καταστήματος, στοιχειοθετείται η μη εφαρμογή του συντονισμού
για το μεγαλύτερο μέρος των πωλήσεών τους. Εξάλλου, η πολυπλοκότητα και η συμπαγής δομή του τομέα της επιτόπιας καταναλώσεως
καθιστούν αδύνατη την υλοποίηση πραγματικής συμφωνίας ή πραγματικής συμπράξεως περιοριστικής του ανταγωνισμού.
Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Στο πλαίσιο του παρόντος λόγου, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή παρέβη τις κατευθυντήριες γραμμές
καθόσον δεν έλαβε αρκούντως υπόψη της ελαφρυντικές περιστάσεις αντλούμενες, πρώτον, από την παύση της παραβάσεως πριν από
τις πρώτες ενέργειες της Επιτροπής και, δεύτερον, από την ουσιαστική μη εφαρμογή των επίδικων αθέμιτων συμφωνιών.
Όσον αφορά την πρώτη επικληθείσα ελαφρυντική περίσταση, υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με τη σημείο 3 των κατευθυντηρίων γραμμών,
το βασικό ποσό του καθορισθέντος από την Επιτροπή προστίμου μειώνεται, μεταξύ άλλων, όταν η επικρινόμενη επιχείρηση παύσει
την παράβαση μετά τις πρώτες ενέργειες της Επιτροπής.
Η χορήγηση τέτοιας μειώσεως του βασικού ποσού του προστίμου συνδέεται με τις περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως, οι οποίες
μπορούν να οδηγήσουν την Επιτροπή να μη χορηγήσει μείωση σε επιχείρηση που μετέχει σε παράνομη συμφωνία. Μεταξύ άλλων, η αναγνώριση
ελαφρυντικής περιστάσεως σε καταστάσεις στις οποίες μια επιχείρηση μετέχει σε προδήλως παράνομη συμφωνία, για την οποία γνώριζε
ή δεν μπορούσε να αγνοεί ότι συνιστούσε παράβαση, θα παρότρυνε τις επιχειρήσεις να εμμείνουν σε μια μυστική συμφωνία για όσο
το δυνατό μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ελπίζοντας ότι η συμπεριφορά τους ουδέποτε θα αποκαλυφθεί και γνωρίζοντας συγχρόνως
ότι, σε περίπτωση που αποκαλυφθεί, θα μπορούσαν, παύοντας τότε την παράβαση, να επιτύχουν την επιβολή μειωμένου προστίμου.
Η αναγνώριση αυτή θα στερούσε από το επιβαλλόμενο πρόστιμο κάθε αποτρεπτικό αποτέλεσμα και θα έθιγε την πρακτική αποτελεσματικότητα
του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ (απόφαση του Δικαστηρίου της 9ης Ιουλίου 2009, C‑511/06 P, Archer Daniels Midland κατά Επιτροπής,
Συλλογή 2009, σ. I‑5843, σκέψεις 104 και 105).
Συγκεκριμένα, πρόκειται για ελαφρυντική περίσταση η οποία, λαμβανομένου υπόψη του πρακτικού αποτελέσματος του άρθρου 81, παράγραφος
1, ΕΚ, πρέπει να ερμηνευθεί συσταλτικώς, δεδομένου ότι μόνον οι ιδιαίτερες περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως μπορούν
να δικαιολογήσουν τη συνεκτίμησή της (απόφαση του Πρωτοδικείου της 27ης Σεπτεμβρίου 2006, T‑59/02, Archer Daniels Midland
κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑3627, σκέψεις 337 και 338).
Ειδικότερα, η παύση μιας παραβάσεως διαπραχθείσας εκ προθέσεως δεν μπορεί να θεωρηθεί ελαφρυντική περίσταση όταν καθορίστηκε
από την παρέμβαση της Επιτροπής (βλ. απόφαση Archer Daniels Midland κατά Επιτροπής, σκέψη 396 ανωτέρω, σκέψη 341 και εκεί
παρατιθέμενη νομολογία).
Επομένως, βάσει εσφαλμένης υποθέσεως οι προσφεύγουσες προβάλλουν a fortiori ένα επιχείρημα, αναφέροντας ότι η επίδικη ελαφρυντική
περίσταση πρέπει, κατά μείζονα λόγο, να χορηγείται σε περίπτωση παύσεως της παραβάσεως πριν από τις πρώτες ενέργειες της Επιτροπής.
Εξάλλου, ακόμα και αν υποτεθεί ότι οι θεωρήσεις αυτές δεν έχουν εφαρμογή με την ίδια βαρύτητα σε περίπτωση παύσεως της παραβάσεως
επελθούσας με πρωτοβουλία του αυτουργού της παραβάσεως πριν από τις πρώτες ενέργειες της Επιτροπής, παρ’ όλ’ αυτά η χορήγηση
του ευεργετήματος της επίδικης ελαφρυντικής περιστάσεως δεν μπορεί, κατ’ αρχήν, να είναι προσήκουσα σε σχέση με την εκ προθέσεως
διαπραχθείσα παράβαση, της οποίας τον μη σύννομο χαρακτήρα έχει πλειστάκις επιβεβαιώσει η Επιτροπή.
Συνεπώς, η Επιτροπή ορθώς επισήμανε, στην αιτιολογική σκέψη 475 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι, εφόσον εν προκειμένω πρόκειται
για πολύ σοβαρή εκ της φύσεώς της και προδήλως παράνομη παράβαση, το γεγονός ότι επιχείρηση έπαυσε την επικρινόμενη συμπεριφορά
πριν από κάθε ενέργεια της Επιτροπής δεν πρέπει να συνεκτιμηθεί ως ελαφρυντική περίσταση.
Περαιτέρω, μολονότι οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή υιοθέτησε, στο παρελθόν, διαφορετική θέση όσον αφορά την
επίδικη ελαφρυντική περίσταση, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, το γεγονός και μόνον ότι η Επιτροπή θεώρησε, κατά
την προηγούμενη πρακτική των αποφάσεών της, ότι ορισμένα στοιχεία συνιστούσαν ελαφρυντικές περιστάσεις κατά την επιμέτρηση
του προστίμου δεν σημαίνει ότι υποχρεούται να εκφέρει την ίδια κρίση και σε μεταγενέστερη απόφασή της (απόφαση της 25ης Οκτωβρίου
2005, Groupe Danone κατά Επιτροπής, σκέψη 316 ανωτέρω, σκέψη 395).
Κατόπιν των στοιχείων αυτών, δεν μπορεί να γίνει δεκτή η επιχειρηματολογία των προσφευγουσών με σκοπό να αναγνωρισθεί ως ελαφρυντική
περίσταση η παύση της παραβατικής συμπεριφοράς τους πριν από τις πρώτες ενέργειες της Επιτροπής.
Δεύτερον, όσον αφορά την προβαλλόμενη ελαφρυντική περίσταση, η οποία αντλείται από την ουσιαστική μη εφαρμογή των συμφωνιών,
πρέπει να εξακριβωθεί αν οι προβληθείσες από τις προσφεύγουσες ελαφρυντικές περιστάσεις είναι ικανές να αποδείξουν ότι, για
την περίοδο κατά την οποία προσχώρησαν στις παράνομες συμφωνίες, όντως απέφυγαν την εφαρμογή τους τηρώντας ανταγωνιστική συμπεριφορά
στην αγορά ή, τουλάχιστον, ότι παρέβησαν σαφώς και σε σημαντικό βαθμό τις υποχρεώσεις που αποσκοπούσαν στην εφαρμογή της εν
λόγω συμπράξεως, μέχρι σημείου ώστε να διαταράξουν την ίδια τη λειτουργία της συμπράξεως αυτής (βλ., συναφώς, απόφαση του
Πρωτοδικείου της 15ης Μαρτίου 2006, T‑26/02, Daiichi Pharmaceutical κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑713, σκέψη 113).
Συναφώς, η Επιτροπή επισήμανε, στην αιτιολογική σκέψη 477 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι ουδείς συμμετέχων απέδειξε ότι
απέφυγε την εφαρμογή των επίδικων συμφωνιών, η δε περιστασιακή μη εφαρμογή τους δεν αντιστοιχεί σε «πλήρη απόρριψη των συναφθεισών
συμφωνιών».
Οι προσφεύγουσες επικρίνουν τις θεωρήσεις αυτές, αναφέροντας ότι, στο τμήμα της καταναλώσεως εκτός καταστήματος, η Heineken
ουδέποτε αύξησε τις τιμές της κατά την περίοδο της παραβάσεως και, προκειμένου για τον τομέα της επιτόπιας καταναλώσεως, η
δομή της αγοράς ήταν τόσο σύνθετη ώστε ήταν αδύνατο να υπάρξει πραγματική συμφωνία και, κατά μείζονα λόγο, να εφαρμοσθεί τέτοια
συμφωνία.
Συναφώς, βασίζονται σε συνημμένες στο δικόγραφο της προσφυγής οικονομικές εκθέσεις, από τις οποίες, μεταξύ άλλων, προκύπτει
ότι οι τιμές τους στο τμήμα της καταναλώσεως εκτός καταστήματος δεν αυξήθηκαν κατά την περίοδο της παραβάσεως, ο εν λόγω τομέας
χαρακτηριζόταν από ανταγωνισμό μεταξύ των ζυθοποιών, από σημαντικές μεταβιβάσεις μεριδίων αγοράς, από έντονη αγοραστική δύναμη
των αγοραστών και αύξηση του όγκου των πωλήσεων, και ότι, όσον αφορά τον τομέα της επιτόπιας καταναλώσεως, οι τιμές τους δεν
αυξήθηκαν το 1996 και το 1997, το δε σύνολο των αυξήσεων των τιμών στον τομέα αυτόν κατά τη διάρκεια της παραβάσεως ήταν εξάλλου
χαμηλότερο από τον μέσο όρο των μακροπρόθεσμων αυξήσεων τιμών και η δομή της αγοράς οδήγησε σε ανταγωνισμό για τα νέα και
«ελεύθερα» σημεία επιτόπιας καταναλώσεως, με σημαντικές μεταβιβάσεις στα μερίδια αγοράς μεταξύ των ζυθοποιών.
Περαιτέρω, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι δεν εξέτασε τα συγκεκριμένα στοιχεία, όσον αφορά τις τιμές, και,
μεταξύ άλλων, ότι δεν εκτίμησε τη μη εφαρμογή των συμφωνιών για κάθε επιχείρηση, λαμβανόμενη υπόψη μεμονωμένα.
Η Επιτροπή αρνείται ότι διαπίστωσε με την προσβαλλομένη απόφαση ότι η επίδικη συμπαιγνία οδήγησε σε πραγματικές αυξήσεις τιμών.
Θεωρεί ότι το γεγονός ότι στοιχειοθετήθηκε η συμμετοχή των προσφευγουσών στον συντονισμό των τιμών αρκεί για την απόρριψη
του επιχειρήματός τους που αντλείται από τη μη εφαρμογή των επίδικων συμφωνιών.
Παρατηρείται ότι δεν μπορεί να γίνει δεκτό το επιχείρημα αυτό της Επιτροπής. Συγκεκριμένα, μολονότι το γεγονός και μόνον ότι
επιχείρηση δεν δίνει συνέχεια σε αθέμιτες συμφωνίες δεν δύναται να άρει την ευθύνη της, ωστόσο πρόκειται για στοιχείο που
πρέπει να συνεκτιμηθεί, ως ελαφρυντική περίσταση, στο πλαίσιο της επιμετρήσεως του ποσού του προστίμου.
Πάντως, στην προκειμένη περίπτωση, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 349 έως 354 της
προσβαλλομένης αποφάσεως και όπως επιβεβαιώθηκε στο πλαίσιο της εξετάσεως του πέμπτου και του έκτου λόγου ανωτέρω, η επίδικη
παράβαση συνίστατο σε σύνθετη σύμπραξη εφαρμοσθείσα με συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές εντασσόμενες σε κοινό σχέδιο
του καρτέλ, το οποίο εφαρμόσθηκε για μεγάλη χρονική περίοδο και είχε ως αντικείμενο τη διατήρηση του status quo και την ελαχιστοποίηση
του ανταγωνισμού. Οι συμμετέχοντες συντόνισαν τις τιμές και τις αυξήσεις των τιμών της μπίρας στις Κάτω Χώρες, μεταξύ άλλων,
στο τμήμα της επιτόπιας καταναλώσεως, περιορίζοντας τις εκπτώσεις, στο τμήμα της καταναλώσεως εκτός καταστήματος, καθώς και
τις τιμές της μπίρας ιδιωτικού σήματος. Η συμπαιγνία αφορούσε επίσης συμφωνίες επί της κατανομής της πελατείας, τόσο του τμήματος
της επιτόπιας καταναλώσεως όσο, ως προς την μπίρα ιδιωτικού σήματος, και του τμήματος της καταναλώσεως εκτός καταστήματος.
Οι συμμετέχοντες ενίσχυσαν τη θέση τους έναντι των πελατών τους, ήτοι των πολυκαταστημάτων στο τμήμα της καταναλώσεως εκτός
καταστήματος και των σημείων πωλήσεως στο τμήμα της επιτόπιας καταναλώσεως, κάνοντας τακτικώς διαβουλεύσεις και διαπραγματεύσεις
επί όλων των ευαίσθητων πτυχών των παραμέτρων του ανταγωνισμού, προς επίτευξη αυξήσεων των τιμών ή τουλάχιστον της σταθερότητας
των τιμών καθώς και προς περιορισμό του αριθμού και των αποτελεσμάτων των αλλαγών του ζυθοποιού, που πραγματοποιούσαν οι πελάτες
στο τμήμα της καταναλώσεως εκτός καταστήματος.
Λαμβανομένης υπόψη της υπάρξεως του συνολικού αυτού σχεδίου, το οποίο εκδηλώθηκε στο πλαίσιο των ηθελημένα απόρρητων συναντήσεων
που διεξήχθησαν κατά τη διάρκεια σημαντικής χρονικής περιόδου, τα στοιχεία που υπέβαλαν οι προσφεύγουσες, τα οποία αποσκοπούσαν
κυρίως να στοιχειοθετήσουν ότι δεν υπήρχαν πραγματικές αυξήσεις τιμών, δεν αρκούν για να αποδείξουν ότι απέφυγαν την εφαρμογή
του συνόλου των επίδικων αυτών συμφωνιών ή, τουλάχιστον, ότι παρέβησαν σαφώς και σε σημαντικό βαθμό τις υποχρεώσεις που αποσκοπούσαν
στην εφαρμογή της εν λόγω συμπράξεως, μέχρι σημείου ώστε να διαταράξουν την ίδια τη λειτουργία της συμπράξεως αυτής.
Όσον αφορά τα προβαλλόμενα στοιχεία της αντίθετης προς τον ανταγωνισμό συμπεριφοράς στους οικείους τομείς, ήτοι τις μεταβιβάσεις
στα μερίδια αγοράς, την αύξηση του όγκου των εκπτώσεων καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες που χαρακτηρίζουν τη δομή της αγοράς
στον τομέα της επιτόπιας καταναλώσεως, ήτοι την ύπαρξη μακρόχρονων συμβάσεων, επισημαίνεται ότι, ακόμα και αν υποτεθεί ότι
αποδεικνύονται, τα εν λόγω πραγματικά περιστατικά δεν αποτελούν συγκεκριμένες ενδείξεις ανταγωνιστικών ραδιουργιών δυναμένων
να θίξουν την ίδια τη λειτουργία των συμπαιγνιακών συμφωνιών που περιγράφονται στη σκέψη 410 ανωτέρω και, συνεπώς, δεν αντικρούουν,
καθεαυτά, την εφαρμογή της επίδικης συμπράξεως.
Τέλος, καθόσον οι προσφεύγουσες αναφέρουν ορισμένα στοιχεία περί της μη εφαρμογής των επιδίκων συμφωνιών, τα οποία διατυπώθηκαν
στις δηλώσεις ορισμένων διευθυντών της InBev, αρκεί η παρατήρηση ότι τα στοιχεία αυτά περιορίζονται απλώς σε ισχυρισμούς που
δεν αρκούν, καθεαυτοί, να αποδείξουν ότι η σύμπραξη δεν εφαρμόστηκε ή ότι διαταράχθηκε η λειτουργία της.
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, επισημαίνεται ότι οι προσφεύγουσες δεν απέδειξαν την ύπαρξη περιστάσεων δυναμένων να δικαιολογήσουν
ελαφρυντική περίσταση αντλούμενη από τη μη εφαρμογή των επίδικων συμπαιγνιακών συμφωνιών.
Κατά συνέπεια, ο ένατος λόγος πρέπει να απορριφθεί.

Επί του δέκατου λόγου, ο οποίος αντλείται από τις επιπτώσεις της υπερβολικής διάρκειας της διοικητικής διαδικασίας επί του
ύψους του προστίμου
Επιχειρήματα των διαδίκων
Οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι η υπερβολική διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας οδήγησε σε καθορισμό υψηλότερου προστίμου,
απορρέοντος άμεσα από την αύξηση του ποσού των προστίμων τα οποία επέβαλε η Επιτροπή σε σχέση με προγενέστερες περιόδους.
Οι προσφεύγουσες παρατηρούν, μεταξύ άλλων, ότι αν η απόφαση είχε ληφθεί εντός εύλογης περιόδου, το ποσό του προστίμου θα ήταν
λιγότερο υψηλό.
Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Κατά πάγια νομολογία, το γεγονός ότι η Επιτροπή είχε επιβάλει στο παρελθόν πρόστιμα ενός ορισμένου ύψους για ορισμένες μορφές
παραβάσεων δεν της στερεί τη δυνατότητα να αυξάνει το ύψος αυτό, εντός των ορίων που τίθενται από τον κανονισμό 1/2003, αν
αυτό είναι αναγκαίο προκειμένου να κατοχυρωθεί η εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού, αλλ’ ότι, αντιθέτως, η αποτελεσματική
εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού απαιτεί η Επιτροπή να μπορεί οποτεδήποτε να προσαρμόζει το επίπεδο των προστίμων
στις ανάγκες της πολιτικής αυτής (αποφάσεις Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 367 ανωτέρω, σκέψη 109,
και Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 314 ανωτέρω, σκέψη 169).
Λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας αυτής, ένας προσφεύγων δεν μπορεί βασίμως να υποστηρίξει ότι η κύρωση που του επιβλήθηκε
μπορούσε να είναι μικρότερη αν η Επιτροπή είχε τελειώσει τη διοικητική διαδικασία νωρίτερα, δεδομένου ότι αύξησε το γενικό
επίπεδο των κυρώσεων κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας (βλ., συναφώς, απόφαση του Πρωτοδικείου της 8ης Ιουλίου
2008, T‑52/03, Knauf Gips κατά Επιτροπής, μη δημοσιευθείσα στη Συλλογή, σκέψη 486).
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, η διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, μολονότι ήταν υπερβολική, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως έχουσα
επιπτώσεις στο περιεχόμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως, λόγω του γεγονότος και μόνον ότι η Επιτροπή αύξησε εν τω μεταξύ το
επίπεδο των προστίμων.
Συνεπώς, εν προκειμένω, μολονότι η Επιτροπή δέχθηκε, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι αύξησε το γενικό επίπεδο των προστίμων
κατά το 2005, ήτοι κατά τη διάρκεια της επίδικης διαδικασίας, το γεγονός αυτό δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη στο πλαίσιο της εκτιμήσεως
των επιπτώσεων της μη τηρήσεως της εύλογης προθεσμίας στο περιεχόμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Κατά συνέπεια, ο δέκατος λόγος δεν μπορεί να γίνει δεκτός.

Επί του ενδέκατου λόγου, περί του επιπέδου της χορηγηθείσας μειώσεως του προστίμου λόγω της υπερβολικής διάρκειας της διοικητικής
διαδικασίας
Επιχειρήματα των διαδίκων
Οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι η μείωση του προστίμου, κατά 100 000 ευρώ, χορηγηθείσα από την Επιτροπή λόγω της υπερβολικής
διάρκειας της διοικητικής διαδικασίας είναι πολύ περιορισμένη σε σχέση με το ποσό του επιβληθέντος προστίμου.
Η Επιτροπή αναφέρει ότι έκανε χρήση της δυνατότητας χορηγήσεως, με πρωτοβουλία της, μειώσεως του προστίμου, εφόσον πρόκειται
για ένα από τα προνόμιά της, ως προς τα οποία διαθέτει ευρεία εξουσία εκτιμήσεως. Οι προσφεύγουσες δεν προέβαλαν κανένα επιχείρημα
το οποίο να δικαιολογεί πρόσθετη μείωση.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επισημαίνεται ότι παρατυπία της διαδικασίας, ακόμα και αν δεν δύναται να καταλήξει στην ακύρωση της αποφάσεως, μπορεί να δικαιολογήσει
μείωση του προστίμου (βλ., συναφώς, αποφάσεις Baustahlgewebe κατά Επιτροπής, σκέψη 48 ανωτέρω, σκέψεις 26 έως 48, και Nederlandse
Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied και Technische Unie κατά Επιτροπής, σκέψη 245 ανωτέρω,
σκέψεις 436 έως 438).
Η υπέρβαση της εύλογης προθεσμίας δύναται να αποτελέσει βάση της αποφάσεως της Επιτροπής να μειώσει δικαίως το ποσό του προστίμου,
δεδομένου ότι η δυνατότητα της μειώσεως αυτής εντάσσεται στο πλαίσιο της ασκήσεως των προνομίων της (βλ., συναφώς, απόφαση
Technische Unie κατά Επιτροπής, σκέψη 286 ανωτέρω, σκέψεις 202 έως 204).
Εν προκειμένω, η Επιτροπή αποφάσισε να μειώσει το επιβληθέν στις προσφεύγουσες πρόστιμο λόγω της «μη εύλογης» διάρκειας της
διοικητικής διαδικασίας (αιτιολογικές σκέψεις 498 και 499 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Η άσκηση του προνομίου αυτού της Επιτροπής δεν εμποδίζει το Γενικό Δικαστήριο, κατά την άσκηση της αρμοδιότητάς του πλήρους
δικαιοδοσίας, να μειώσει περαιτέρω το ποσό του προστίμου.
Πάντως, θεωρείται ότι η κατ’ αποκοπή μείωση των 100 000 ευρώ, χορηγηθείσα από την Επιτροπή, δεν λαμβάνει καθόλου υπόψη το
επιβληθέν εν προκειμένω ποσό του προστίμου, το οποίο ανερχόταν πριν από τη μείωση αυτή σε 219 375 000 ευρώ, και, επομένως,
δεν αποτελεί μείωση της κυρώσεως δυνάμενη να ανορθώσει με πρόσφορο τρόπο την παραβίαση, η οποία προκύπτει από την υπέρβαση
της εύλογης προθεσμίας της διοικητικής διαδικασίας.
Συναφώς, οι προσφεύγουσες ορθώς προβάλλουν ότι οι συνέπειες της προσβολής της αρχής της εύλογης προθεσμίας δεν ελήφθησαν επαρκώς
υπόψη από την Επιτροπή, όσον αφορά τη μείωση του ποσού του προστίμου.
Όσον αφορά το πρόσφορο επίπεδο της μειώσεως της κυρώσεως, πρέπει πάντως να απορριφθεί το επιχείρημα των προσφευγουσών, για
το οποίο έγινε πρώτη φορά λόγος στο υπόμνημα απαντήσεως, ότι, εφόσον η παραβίαση της αρχής της εύλογης προθεσμίας συνιστά
ζημιογόνο γεγονός από απόψεως του άρθρου 288, δεύτερο εδάφιο, ΕΚ, το ποσό της ζημίας πρέπει να ληφθεί υπόψη στο πλαίσιο της
μειώσεως του προστίμου.
Συγκεκριμένα, η μείωση της κυρώσεως εν προκειμένω έχει ως αντικείμενο την ανόρθωση της παραβιάσεως της αρχής της εύλογης προθεσμίας
και, συνεπώς, πρέπει να καθοριστεί σε πρόσφορο επίπεδο σε σχέση με την επιβληθείσα στις προσφεύγουσες κύρωση. Παρ’ όλ’ αυτά,
αντιθέτως προς όσα ισχυρίζονται οι προσφεύγουσες, η μείωση αυτή διενεργείται με δίκαιο τρόπο και δεν πρέπει να εξετάζονται
προηγουμένως οι προϋποθέσεις σχετικά με τη στοιχειοθέτηση της εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης, υπό την έννοια του άρθρου
288, δεύτερο εδάφιο, ΕΚ.
Συνεπώς, εφόσον οι προσφεύγουσες δεν προέβαλαν αιτήματα αποζημιώσεως, ούτε με το δικόγραφο της προσφυγής ούτε με το υπόμνημα
απαντήσεως, δεν συντρέχει λόγος να αποφανθεί το Γενικό Δικαστήριο επί του επιχειρήματός τους, το οποίο αντλείται από τη φερόμενη
ζημία, προβάλλοντας υποθετικό υπολογισμό του ποσού του προστίμου που θα τους είχε επιβληθεί αν η Επιτροπή είχε τελειώσει τη
διαδικασία εντός εύλογης προθεσμίας, ούτε επί του επιχειρήματός τους το οποίο αντλείται από την ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας
μεταξύ της παραβιάσεως της αρχής της εύλογης προθεσμίας και της εν λόγω ζημίας.
Λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων της προκειμένης υποθέσεως, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει, κατά την άσκηση της αρμοδιότητάς
του πλήρους δικαιοδοσίας, ότι, για να χορηγήσει στις προσφεύγουσες δίκαιη ικανοποίηση λόγω της υπερβολικής διάρκειας της διαδικασίας,
η επίδικη μείωση πρέπει να αφορά το 5 % του ποσού του προστίμου.

Συμπέρασμα επί του προστίμου
Κατόπιν της εξετάσεως των προβαλλομένων από τις προσφεύγουσες λόγων και της ασκήσεως εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου της
αρμοδιότητάς του πλήρους δικαιοδοσίας, πρέπει να αναθεωρηθεί το ποσό του επιβληθέντος στις προσφεύγουσες προστίμου, αφενός,
καθορίζοντας το αρχικό ποσό σε 61 750 000 ευρώ, αντί 65 000 000 ευρώ, κατόπιν της ακυρώσεως του άρθρου 1 της προσβαλλομένης
αποφάσεως καθόσον δέχεται το συστατικό στοιχείο της παραβάσεως που έγκειται στον περιστασιακό συντονισμό των εμπορικών όρων,
πλην των τιμών, που προσφέρονται σε μεμονωμένους καταναλωτές στον τομέα επιτόπιας καταναλώσεως στις Κάτω Χώρες (βλ. σκέψεις
201 και 202 ανωτέρω) και, αφετέρου, αυξάνοντας την πραγματοποιηθείσα μείωση λόγω υπερβάσεως της εύλογης προθεσμίας της διαδικασίας
στο 5 % του τελικού ποσού του προστίμου, αντί 100 000 ευρώ (βλ. σκέψη 434 ανωτέρω).
Κατόπιν της αναθεωρήσεως αυτής, το ποσό του προστίμου υπολογίζεται πολλαπλασιάζοντας επί 2,5, λόγω του αποτρεπτικού αποτελέσματος,
το αναθεωρηθέν αρχικό ποσό, αυξάνοντάς το στη συνέχεια κατά 35 % λόγω της διάρκειας της παραβάσεως, και μειώνοντάς κατά 5 %,
λόγω της υπερβάσεως της εύλογης διάρκειας της διαδικασίας, το εν λόγω ποσό. Κατά συνέπεια, το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται,
αλληλεγγύως και εις ολόκληρον, στις προσφεύγουσες καθορίζεται σε 197 985 937,5 ευρώ.

Επί των δικαστικών εξόδων
Σύμφωνα με το άρθρο 87, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, το Γενικό Δικαστήριο μπορεί να κατανείμει τα έξοδα ή να
αποφασίσει ότι κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά έξοδά του σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων.
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι τα αιτήματα των προσφευγουσών κρίθηκαν εν μέρει βάσιμα, το Γενικό Δικαστήριο, σύμφωνα με δίκαιη
εκτίμηση των περιστάσεων της υποθέσεως, αποφασίζει ότι οι προσφεύγουσες φέρουν τα δύο τρίτα των δικών τους εξόδων καθώς και
των εξόδων στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή και η τελευταία φέρει το ένα τρίτο των δικών της εξόδων καθώς και των εξόδων των
προσφευγουσών.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο πενταμελές τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Ακυρώνει το άρθρο 1 της αποφάσεως C(2007) 1697 της Επιτροπής, της 18ης Απριλίου 2007, σχετικά με διαδικασία του άρθρου 81
[ΕΚ] (υπόθεση COMP/B/37.766 – Ολλανδική αγορά μπίρας), καθόσον η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπίστωσε με την απόφαση αυτή ότι η Heineken
NV και η Heineken Nederland BV έλαβαν μέρος σε παράβαση η οποία συνίσταται σε περιστασιακό συντονισμό εμπορικών όρων, πλην
των τιμών, που προσφέρονται σε μεμονωμένους πελάτες στον τομέα της επιτόπιας καταναλώσεως στις Κάτω Χώρες.
2)
Το ποσό του επιβληθέντος προστίμου, αλληλεγγύως και εις ολόκληρον, στη Heineken και στη Heineken Nederland με το άρθρο 3,
στοιχείο α΄, της αποφάσεως C(2007) 1697 καθορίζεται σε 197 985 937,5 ευρώ.
3)
Απορρίπτει κατά τα λοιπά την προσφυγή.
4)
Η Heineken και η Heineken Nederland φέρουν τα δύο τρίτα των δικαστικών τους εξόδων καθώς και των εξόδων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
5)
Η Επιτροπή φέρει το ένα τρίτο των δικαστικών της εξόδων καθώς και των εξόδων της Heineken και της Heineken Nederland.
Vadapalas
Dittrich
Truchot
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 16 Ιουνίου 2011.
(υπογραφές)
Πίνακας περιεχομένων
Το ιστορικό της διαφοράς
Διοικητική διαδικασία
Η προσβαλλόμενη απόφαση
Επίδικη παράβαση
Επιβληθέν στις προσφεύγουσες πρόστιμο
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Σκεπτικό
Επί του πέμπτου και του έκτου λόγου, οι οποίοι αντλούνται, αντιστοίχως, από την ανεπαρκή απόδειξη της παραβάσεως και τη μη
ύπαρξη συμφωνιών και/ή εναρμονισμένων πρακτικών υπό την έννοια του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
– Επί της δηλώσεως της InBev
– Επί των λοιπών αποδεικτικών στοιχείων
– Περί των πραγματικών στοιχείων που αφορούν τις διαπιστώσεις, αφενός, συντονισμού των τιμών και αυξήσεων της τιμής της μπίρας
και, αφετέρου, περιστασιακού συντονισμού της κατανομής της πελατείας
– Επί των πραγματικών στοιχείων σχετικά με τη διαπίστωση περιστασιακού συντονισμού των λοιπών εμπορικών όρων που προσφέρονται
σε μεμονωμένους πελάτες του τομέα της επιτόπιας καταναλώσεως
– Επί της προβαλλομένης πλάνης περί το δίκαιο και του χαρακτηρισμού των πραγματικών περιστατικών
– Συμπέρασμα
Επί του εβδόμου λόγου, περί της διάρκειας της παραβάσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
– Επί του καθορισμού της ημερομηνίας ενάρξεως της παραβάσεως
– Επί του καθορισμού της ημερομηνίας λήξεως της παραβάσεως
Επί του πρώτου λόγου, ο οποίος αντλείται από παραβίαση της αρχής της χρηστής διοικήσεως και παράβαση του άρθρου 27 του κανονισμού
1/2003, όσον αφορά την άρνηση προσβάσεως στις απαντήσεις των λοιπών εμπλεκόμενων επιχειρήσεων στην ανακοίνωση αιτιάσεων
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του δευτέρου λόγου, ο οποίος αντλείται από παραβίαση της αρχής της χρηστής διοικήσεως, της «αρχής της μέριμνας» και της
αρχής της εκατέρωθεν ακροάσεως, που προκύπτει από την προβαλλόμενη μη ύπαρξη επιμελούς και αμερόληπτης έρευνας
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του τρίτου λόγου, ο οποίος αντλείται από παραβίαση του τεκμηρίου αθωότητας
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του τέταρτου λόγου, ο οποίος αντλείται από μη τήρηση εύλογης προθεσμίας
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
– Επί της διάρκειας της διοικητικής διαδικασίας
– Επί της επιπτώσεως της υπερβολικής διάρκειας της διοικητικής διαδικασία στη νομιμότητα της προσβαλλομένης αποφάσεως
Επί του όγδοου λόγου, ο οποίος αντλείται από παράβαση του άρθρου 23, παράγραφος 3, του κανονισμού 1/2003, των κατευθυντηρίων
γραμμών, παραβίαση των αρχών της ίσης μεταχειρίσεως, της ασφάλειας δικαίου, της αναλογικότητας και «του εύλογου χαρακτήρα»,
καθώς και μη τήρηση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, όσον αφορά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
– Επί του πρώτου σκέλους, περί της εκτιμήσεως της σοβαρότητας της παραβάσεως
– Επί του δεύτερου σκέλους, περί του καθορισμού του βασικού ποσού του προστίμου και της εφαρμογής της διαφορετικής μεταχειρίσεως
– Επί του τρίτου σκέλους, περί της προσαυξήσεως του προστίμου για αποτρεπτικούς λόγους
– Επί του τετάρτου σκέλους, περί της προσαυξήσεως λόγω της διάρκειας της παραβάσεως
– Επί της προβαλλομένης παραβιάσεως της αρχής της ασφάλειας δικαίου
Επί του ενάτου λόγου, περί της μη συνεκτιμήσεως ελαφρυντικών περιστάσεων
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του δέκατου λόγου, ο οποίος αντλείται από τις επιπτώσεις της υπερβολικής διάρκειας της διοικητικής διαδικασίας επί του
ύψους του προστίμου
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του ενδέκατου λόγου, περί του επιπέδου της χορηγηθείσας μειώσεως του προστίμου λόγω της υπερβολικής διάρκειας της διοικητικής
διαδικασίας
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Συμπέρασμα επί του προστίμου
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.