CELEX: 62007TJ0113
Ανταγωνισμός
Συμπράξεις
Αγορά των σχεδίων σχετικά με τους εξοπλισμούς μεταγωγής με μόνωση αερίου
Απόφαση διαπιστώνουσα παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ
Κατανομή της αγοράς
Δικαιώματα άμυνας
Απόδειξη της παραβάσεως
Ενιαία και διαρκής παράβαση
Πρόστιμα
Σοβαρότητα και διάρκεια της παραβάσεως
Αιτιολογία
Βασικό ποσό
Έτος αναφοράς

η Επιτροπή δεν αναφέρθηκε στο στοιχείο αυτό, αλλά στήριξε τις διαπιστώσεις της στα λοιπά αντιφατικά στοιχεία που παρέσχε
η ABB.
Η προσφεύγουσα υπενθυμίζει επίσης ότι, κατά την άποψή της, η ύπαρξη του κοινού συμφώνου στερείτο, σε μεγάλο βαθμό, σημασίας
για τους Ευρωπαίους κατασκευαστές που είχαν αναγνωρίσει την ύπαρξη ευρωπαϊκής συμπράξεως. Υπό τις συνθήκες αυτές, η σιωπή
τους ήταν αναμενόμενη, διότι είχαν συμφέρον να αμφισβητήσουν όσο το δυνατό λιγότερα εκ των πραγματικών περιστατικών, προκειμένου
να μη διακυβεύσουν την τύχη των αιτήσεών τους επιεικούς μεταχειρίσεως.
Τρίτον, η προσφεύγουσα προσάπτει στην Επιτροπή αγνόηση της συμφωνίας με τίτλο «General Rules for GE Agreement» (στο εξής:
συμφωνία GE), η οποία συνομολογήθηκε από τους Ευρωπαίους κατασκευαστές τη 17η Μαρτίου 1987, με σκοπό τη μεταξύ τους διαμοίραση
των ευρωπαϊκών έργων ΕΜΜΑ.
Κατά την προσφεύγουσα, η ύπαρξη συμφωνίας για τα ευρωπαϊκά έργα ΕΜΜΑ, προγενέστερης της συμφωνίας GQ, αντικρούει, κατ’ αρχάς,
το επιχείρημα της Επιτροπής ότι το κοινό σύμφωνο διευκόλυνε την εκ μέρους των Ευρωπαίων κατασκευαστών οργάνωση της συμπράξεως
για τα εν λόγω έργα. Επιπροσθέτως, η ύπαρξη της συμφωνίας GE θέτει εν αμφιβόλω τη διαπίστωση στην οποία προέβη η Επιτροπή
με την προσβαλλόμενη απόφαση, ήτοι ότι η ανάθεση έργων ΕΜΜΑ σε διεθνές επίπεδο εγκαινιάσθηκε με την κατανομή της ιαπωνικής
αγοράς στους Ιάπωνες κατασκευαστές και της ευρωπαϊκής αγοράς στους Ευρωπαίους κατασκευαστές. Κατά την προσφεύγουσα, η συμπαιγνιακή
δραστηριότητα άρχισε όταν οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές προέβησαν σε μεταξύ τους διαμοίραση της ευρωπαϊκής αγοράς. Τέλος, καθόσον
οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές είχαν θέσει σε εφαρμογή σύμπραξη για τα έργα ΕΜΜΑ στην Ευρώπη, δεν είχαν κανένα συμφέρον ούτε να
διαμοιράζονται τα εν λόγω έργα με τις ιαπωνικές επιχειρήσεις, οι οποίες δεν θεωρούνταν υπολογίσιμοι ανταγωνιστές στην αγορά
του ΕΟΧ, ούτε να προβούν στη συνομολόγηση κοινού συμφώνου με αυτές.
Η Επιτροπή αμφισβητεί το βάσιμο των επιχειρημάτων της προσφεύγουσας.
–       Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Κατ’ αρχάς, όπως επισημάνθηκε με τη σκέψη 155 της παρούσας αποφάσεως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, κατά τη συνάντηση της 10ης
Ιουλίου 2002, η Alstom πρότεινε την επέκταση του κοινού συμφώνου, όπως αυτό παρουσιάζεται από την Επιτροπή, στις χώρες της
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Το στοιχείο αυτό συνηγορεί υπέρ της υπάρξεως του κοινού συμφώνου.
Δεύτερον, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε σφάλμα δεχόμενη ότι οι δηλώσεις και οι μαρτυρίες της ABB, οι δηλώσεις της Fuji περί της
υπάρξεως του κοινού συμφώνου και οι δηλώσεις της Hitachi περί της κοινοποιήσεως και του καταλογισμού έπρεπε να θεωρηθούν σημαντικότερης
αποδεικτικής αξίας σε σχέση με τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας, της Hitachi, της Melco, της VA TECH και της Siemens, οι
οποίες αμφισβητούν την ύπαρξη του κοινού συμφώνου.
Συγκεκριμένα, εν αντιθέσει προς την πρώτη ομάδα στοιχείων, τα εν λόγω επιχειρήματα δεν είναι αντίθετα προς τα συμφέροντα των
οικείων επιχειρήσεων, αφού σκοπούν στην αμφισβήτηση της υπάρξεως οιασδήποτε παραβάσεως του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53
της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Η διαπίστωση αυτή ισχύει και για τη μαρτυρία του T., ο οποίος περιέγραψε απλώς το ιστορικό της
δημιουργίας της συμφωνίας GQ, αμφισβήτησε την ύπαρξη του κοινού συμφώνου και αναφέρθηκε σε εμπόδια εισόδου τόσο στην αγορά
του ΕΟΧ όσο και στην ιαπωνική αγορά. Όσον αφορά, ειδικότερα, το κοινό σύμφωνο, η μαρτυρία του T. δεν προσφέρει στοιχεία νέα
σε σχέση με εκείνα που προσκομίσθηκαν από τους αποδέκτες της ανακοινώσεως των αιτιάσεων.
Επιπροσθέτως, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένης της Siemens, δεν είχαν συμφέρον
να αμφισβητήσουν την ύπαρξη του κοινού συμφώνου, καθώς, με την ανακοίνωση των αιτιάσεων, η Επιτροπή είχε ερμηνεύσει το κοινό
σύμφωνο ως συμπαιγνιακή συμφωνία μεταξύ Ευρωπαίων και Ιαπώνων κατασκευαστών σχετική με την αγορά του ΕΟΧ, συμφωνία η οποία
συνιστούσε, ως εκ τούτου, παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Η διαπίστωση αυτή ήταν πράγματι
επιζήμια για τα συμφέροντα των Ευρωπαίων κατασκευαστών, τουλάχιστον δυνητικώς, στην περίπτωση κατά την οποία η Επιτροπή δεν
απεδείκνυε επαρκώς κατά νόμον το υποστατό των λοιπών αιτιάσεων που διατύπωνε κατ’ αυτών.
Τρίτον, η επιχειρηματολογία της προσφεύγουσας περί της συμφωνίας GE βασίζεται στην προκείμενη ότι η εν λόγω συμφωνία υπεγράφη
και ετέθη σε ισχύ ανεξαρτήτως της συμφωνίας GQ ή του κοινού συμφώνου. Συναφώς, δεν αμφισβητείται ότι η συμφωνία GE υπεγράφη
προ της συμφωνίας GQ και της συμφωνίας EQ. Εντούτοις, το γεγονός αυτό δεν σημαίνει ότι δεν συνδεόταν με τα λοιπά στοιχεία
του διεθνούς καρτέλ, όπως αυτό παρουσιάζεται από την Επιτροπή.
Συγκεκριμένα, κατά το άρθρο της 15, η συμφωνία GE επρόκειτο αρχικώς να λειτουργήσει ως προσωρινή λύση μέχρι την έναρξη ισχύος
της συμφωνίας GQ και, σε αντίθετη περίπτωση, να αποτελέσει αντικείμενο εκ νέου διαπραγματεύσεως μετά την 31η Δεκεμβρίου 1988.
Επομένως, συνάγεται ότι, κατά τη συνομολόγηση της συμφωνίας GE, τα μέρη προσέβλεπαν ήδη στη δημιουργία της διεθνούς συμπράξεως
και των διαφόρων επιμέρους στοιχείων της, συμπεριλαμβανομένου, κατά τον ισχυρισμό της Επιτροπής, του κοινού συμφώνου. Η ερμηνεία
αυτή επιρρωννύεται από τη μαρτυρία του M., κατά την οποία η διεθνής σύμπραξη ήταν αποτέλεσμα σύνθετων πολυετών διαπραγματεύσεων
που είχαν λάβει χώρα προ της υπογραφής της συμφωνίας GQ.
Επιπροσθέτως, κατά τον M., η αμοιβαία δέσμευση των δύο ομάδων κατασκευαστών να μη διεισδύσουν στην εσωτερική αγορά της άλλης
ομάδας, η οποία αποτελεί την ουσία του κοινού συμφώνου για το οποίο κάνει λόγο η Επιτροπή, ήταν προγενέστερη της συνομολογήσεως
της συμφωνίας GQ. Κατά συνέπεια, η δέσμευση αυτή μπορούσε να ληφθεί υπόψη από τους Ευρωπαίους κατασκευαστές κατά την υπογραφή
της συμφωνίας GE.
Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η συμφωνία GE θέτει εν αμφιβόλω την ύπαρξη του κοινού συμφώνου για το
οποίο κάνει λόγο η Επιτροπή.
Σφαιρική εκτίμηση
Από την ανάλυση που πραγματοποιήθηκε με τις σκέψεις 111 έως 189 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει, πρώτον, ότι οι δηλώσεις
της ABB και οι μαρτυρίες των εργαζομένων και του πρώην υπαλλήλου της καταδεικνύουν την ύπαρξη κοινού συμφώνου, κατ’ εφαρμογήν
του οποίου οι Ευρωπαίοι και οι Ιάπωνες κατασκευαστές ανέλαβαν αμοιβαίως τη δέσμευση να μη διεισδύσουν στην εσωτερική αγορά
της άλλης ομάδας. Τα στοιχεία αυτά επιτρέπουν τον προσδιορισμό των μετασχόντων στο κοινό σύμφωνο, καθώς και τη συναγωγή του
συμπεράσματος ότι, καίτοι πιθανώς προγενέστερο της συμφωνίας GQ, το κοινό σύμφωνο συνομολογήθηκε το αργότερο κατά τον χρόνο
συνάψεως της συμφωνίας GQ.
Δεύτερον, η ύπαρξη του προαναφερθέντος αμοιβαίου συμφώνου επιβεβαιώνεται από την πρόταση που υπέβαλε η Alstom κατά τη συνάντηση
της 10ης Ιουλίου 2002. Υπέρ της αναλήψεως, εκ μέρους των ιαπωνικών επιχειρήσεων, της δεσμεύσεως να μη διεισδύσουν στην ευρωπαϊκή
αγορά συνηγορούν και οι δηλώσεις της Fuji.
Τρίτον, από τις δηλώσεις και τη μαρτυρία της ABB, οι οποίες επιρρωννύονται από τις δηλώσεις της Hitachi, προκύπτει ότι οι
Ιάπωνες κατασκευαστές δέχθηκαν, τουλάχιστον κατά το διάστημα 1988-1999, την τακτική κοινοποίηση των αποτελεσμάτων της αναθέσεως
ορισμένων έργων ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ και τον καταλογισμό τους στην προβλεπόμενη από τη συμφωνία GQ κοινή «ευρωπαϊκή» ποσόστωση.
Ομοίως, όπως προκύπτει από το σημείο 4 του τμήματος «E (E-Members)» του παραρτήματος 2 της συμφωνίας EQ, οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές
είχαν προβλέψει τη δυνατότητα κοινοποιήσεως στους Ιάπωνες κατασκευαστές των λεπτομερειών ορισμένων έργων ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ
προ της αναθέσεώς τους. Τα δύο αυτά στοιχεία υποδηλώνουν ότι οι Ιάπωνες κατασκευαστές θεωρούνταν υπολογίσιμοι ανταγωνιστές
για την ανάληψη ορισμένων έργων ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ, πλην όμως είχαν αναλάβει τη δέσμευση να μη διεισδύσουν στην ευρωπαϊκή
αγορά, αποδεχόμενοι ως αντάλλαγμα σημαντικότερο μερίδιο στην κατανομή έργων ΕΜΜΑ σε άλλες περιοχές. Τα εν λόγω στοιχεία συνιστούν,
ως εκ τούτου, έμμεσες αποδείξεις περί της υπάρξεως του κοινού συμφώνου μεταξύ των Ευρωπαίων και των Ιαπώνων κατασκευαστών.
Επομένως, τα προσκομισθέντα από την Επιτροπή στοιχεία θεμελιώνουν τη θέση της περί της υπάρξεως του κοινού συμφώνου, όπως
αυτή συνοψίσθηκε με τη σκέψη 96 της παρούσας αποφάσεως. Αντιθέτως, τα στοιχεία που επικαλέσθηκε η προσφεύγουσα και τα οποία
αξιολογήθηκαν με τις σκέψεις 196 έως 203 δεν δύνανται να θέσουν εν αμφιβόλω τη θέση της Επιτροπής. Συνεπώς, πρέπει να γίνει
δεκτό ότι η ύπαρξη του κοινού συμφώνου έχει αποδειχθεί επαρκώς κατά νόμον.
Όπως επισημάνθηκε με τη σκέψη 101 της παρούσας αποφάσεως, το συμπέρασμα αυτό συνεπάγεται την απόρριψη των αιτιάσεων που η
προσφεύγουσα αντλεί από παραβίαση της αρχής του τεκμηρίου αθωότητας και από υπέρβαση, εκ μέρους της Επιτροπής, των ορίων της
αρμοδιότητάς της.
Επιπροσθέτως, εφόσον η διαπίστωση της Επιτροπής περί της υπάρξεως της προσαπτόμενης παραβάσεως δεν στηρίζεται αποκλειστικώς
στη συμπεριφορά των οικείων επιχειρήσεων στην αγορά, δεν αρκεί η εκ μέρους της προσφεύγουσας αντικατάσταση της ερμηνείας των
αποδεχθέντων από την Επιτροπή πραγματικών περιστατικών με δική της εύλογη εξήγηση. Κατά συνέπεια, η προταθείσα από την προσφεύγουσα
εναλλακτική εξήγηση είναι αλυσιτελής όσον αφορά την ύπαρξη της εν λόγω παραβάσεως.
Υπό τις συνθήκες αυτές, επιβάλλεται η απόρριψη του πρώτου λόγου ακυρώσεως.
Εξάλλου, από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η Επιτροπή μπορούσε να οδηγηθεί στην κατάφαση της υπάρξεως του κοινού συμφώνου
χωρίς να λάβει υπόψη ως ενοχοποιητικό στοιχείο τις παρατηρήσεις της Fuji της 21ης Νοεμβρίου 2006. Συνεπώς, συμφώνως προς τις
επισημάνσεις στις οποίες προέβη το Γενικό Δικαστήριο με τη σκέψη 53 της παρούσας αποφάσεως, επιβάλλεται η απόρριψη του δευτέρου
σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως, το οποίο αντλείται από προσβολή του δικαιώματος προσβάσεως στον φάκελο της υποθέσεως και,
συνακολούθως, η απόρριψη του τρίτου λόγου στο σύνολό του.

Επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από μη απόδειξη, εκ μέρους της Επιτροπής, ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως
Στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε την ύπαρξη
ενιαίας παραβάσεως εμπερικλείουσας τη συμφωνία GQ, το κοινό σύμφωνο και τις αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορές
των Ευρωπαίων κατασκευαστών εντός του ΕΟΧ. Στο πλαίσιο του δευτέρου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα υποστηρίζει
ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ούτε την ύπαρξη της συμπράξεως κατά το διάστημα μεταξύ Σεπτεμβρίου 1999 και 25ης Μαρτίου 2002
ούτε τη συμμετοχή της ιδίας στη σύμπραξη κατά το συγκεκριμένο διάστημα.
Η Επιτροπή αμφισβητεί το βάσιμο των επιχειρημάτων της προσφεύγουσας.
Επί του πρώτου σκέλους, που αφορά την απόδειξη ενιαίας παραβάσεως
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η ύπαρξη του κοινού συμφώνου αποδείχθηκε προσηκόντως, η Επιτροπή
δεν απέδειξε ότι η προσφεύγουσα προτίθετο να συνδράμει στη διαμοίραση έργων, στη νόθευση διαγωνισμών, στον καθορισμό τιμών
και σε άλλες αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορές που οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές υιοθέτησαν εντός του
ΕΟΧ. Η προσφεύγουσα επισημαίνει ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δέχθηκε ότι οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές κατέβαλλαν
προσπάθειες προκειμένου να μη περιέλθουν εις γνώσιν των Ιαπώνων κατασκευαστών οι δραστηριότητες της διεπόμενης από τη συμφωνία
EQ ευρωπαϊκής συμπράξεως, προβαίνοντας ακόμη και στη συνομολόγηση λεπτομερούς αμοιβαίας συμφωνίας περί μη αποκαλύψεώς της.
Η προσφεύγουσα εκτιμά, ως εκ τούτου, ότι δεν συντρέχουν οι απαιτούμενες από τη νομολογία προϋποθέσεις προκειμένου να μπορεί
μια επιχείρηση να θεωρηθεί υπεύθυνη για το σύνολο των πτυχών παραβάσεως και, ειδικότερα, εν προκειμένω, για τη συμπεριφορά
των Ευρωπαίων κατασκευαστών. Όπως επισημαίνει η προσφεύγουσα, η ίδια ουδέποτε μετέσχε σε συναντήσεις σχετικές με τις δραστηριότητες
του καρτέλ εντός του ΕΟΧ. Εξάλλου, κατά την προσφεύγουσα, η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι η ίδια σκόπευε να συμβάλει με τη συμπεριφορά
της στην επίτευξη των κοινών σκοπών που επεδίωκε το σύνολο των μελών της συμπράξεως. Συναφώς, η δυνατότητα και μόνον της προσφεύγουσας
να αντιληφθεί την ύπαρξη συμπαιγνιακής συμπεριφοράς εντός του ΕΟΧ δεν αρκεί.
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει επίσης ότι η Επιτροπή δεν είναι αρμόδια για τη δίωξη και τον κολασμό συμφωνιών που δεν έχουν ως
αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού εντός του ΕΟΧ, όπως η συμφωνία GQ.
Η Επιτροπή αμφισβητεί το βάσιμο των επιχειρημάτων της προσφεύγουσας.
–       Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Οι συμφωνίες και οι εναρμονισμένες πρακτικές τις οποίες αφορά το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ είναι κατ’ ανάγκην προϊόν της
συντρέχουσας δράσεως πλειόνων επιχειρήσεων που, καίτοι, στο σύνολό τους, συναυτουργοί της παραβάσεως, ενδέχεται να μετέχουν
σε αυτήν ποικιλοτρόπως, σε συνάρτηση, ιδίως, με τα χαρακτηριστικά της οικείας αγοράς και της θέσεως μίας εκάστης των επιχειρήσεων
στην αγορά, των επιδιωκόμενων σκοπών και των τρόπων εκτελέσεως που έχουν προκριθεί ή μελετηθεί. Ωστόσο, το γεγονός και μόνον
ότι εκάστη των επιχειρήσεων μετέχει στην παράβαση κατά τρόπο που της προσιδιάζει δεν αρκεί για τον αποκλεισμό της ευθύνης
της για το σύνολο της παραβάσεως, συμπεριλαμβανομένων των συμπεριφορών που υιοθετούνται μεν στην πράξη από άλλες μετέχουσες
επιχειρήσεις, πλην όμως έχουν το ίδιο επιζήμιο για τον ανταγωνισμό αντικείμενο ή αποτέλεσμα (απόφαση του Δικαστηρίου της 8ης
Ιουλίου 1999, C-49/92 P, Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, Συλλογή 1999, σ. I‑4125, σκέψεις 79 και 80). Η προμνησθείσα νομολογία
εφαρμόζεται κατ’ αναλογίαν στο άρθρο 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ.
Επομένως, επιχείρηση που έχει μετάσχει σε παράβαση διά συμπεριφοράς η οποία ενέπιπτε στην έννοια της συμφωνίας ή της εναρμονισμένης
πρακτικής με αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο υπό την έννοια του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ και η
οποία είχε ως σκοπό να συμβάλει στην πραγμάτωση της παραβάσεως στο σύνολό της είναι ομοίως υπεύθυνη, καθ’ όλη τη διάρκεια
της συμμετοχής της στην εν λόγω παράβαση, για τη συμπεριφορά άλλων επιχειρήσεων στο πλαίσιο της αυτής παραβάσεως, οσάκις αποδεικνύεται
ότι η συγκεκριμένη επιχείρηση γνώριζε την παραβατική συμπεριφορά των λοιπών μετεχόντων ή ηδύνατο ευλόγως να την προβλέψει
και αποδεχόταν τον σχετικό κίνδυνο (απόφαση Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, σκέψη 218 ανωτέρω, σκέψη 83). Η προμνησθείσα
νομολογία εφαρμόζεται κατ’ αναλογίαν στο άρθρο 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ.
Εν προκειμένω, πρώτον, από την εξέταση του πρώτου λόγου ακυρώσεως προκύπτει ότι οι ιαπωνικές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένης
της προσφεύγουσας, μετέσχαν, από κοινού με τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, στο κοινό σύμφωνο, το οποίο αποτελούσε συμφωνία μεταξύ
επιχειρήσεων, υπό την έννοια του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, αφορώσα την ευρωπαϊκή αγορά των
έργων ΕΜΜΑ. Συνεπώς, η Επιτροπή ήταν αρμόδια για τη δίωξη και τον κολασμό της συμμετοχής της προσφεύγουσας στη συμφωνία αυτή.
Έξαλλου, η ύπαρξη του κοινού συμφώνου υποδηλώνει ότι οι ιαπωνικές επιχειρήσεις ήταν ενήμερες για το γεγονός ότι τα έργα ΕΜΜΑ
εντός του ΕΟΧ ανετίθεντο αποκλειστικώς στους Ευρωπαίους κατασκευαστές.
Συναφώς, το γεγονός ότι η προσφεύγουσα δεν μετείχε σε συγκεκριμένα συμπαιγνιακά μέτρα εντός του ΕΟΧ δεν ασκεί επιρροή. Λαμβανομένης
υπόψη της φύσεως της δεσμεύσεως που η ίδια είχε αναλάβει δυνάμει του κοινού συμφώνου, η συμμετοχή της δεν θα ήταν αναγκαία.
Συγκεκριμένα, οι Ιάπωνες κατασκευαστές δεν είχαν κανένα συμφέρον να αναμειχθούν στην ανάθεση έργων ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ, εφόσον
επρόκειτο για έργα τα οποία οι ίδιοι είχαν δεσμευθεί να μην αναλάβουν. Μοναδικό τους μέλημα θα ήταν να γνωρίζουν την αξία
των οικείων έργων και την ταυτότητα των αναδόχων τους, προκειμένου να είναι σε θέση να παρακολουθούν τον καταλογισμό τους
στην προβλεπόμενη από τη συμφωνία GQ κοινή «ευρωπαϊκή» ποσόστωση. Οι πληροφορίες, όμως, αυτές κοινοποιούνταν στους Ιάπωνες
κατασκευαστές, τουλάχιστον κατά το διάστημα 1988-1999, μέσω του μηχανισμού κοινοποιήσεως.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο παθητικός ρόλος των Ιαπώνων κατασκευαστών σε σχέση με την ανάθεση έργων
ΕΜΜΑ στην αγορά του ΕΟΧ δεν οφειλόταν σε επιλογή τους, αλλά στη μορφή της συμμετοχής τους στη σχετική με την αγορά του ΕΟΧ
συμφωνία. Η ίδια αυτή συμμετοχή αποτελούσε προϋπόθεση για την εξασφάλιση της αναθέσεως έργων ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ μεταξύ των
Ευρωπαίων κατασκευαστών κατ’ εφαρμογήν της αρχής της προστασίας των κατασκευαστριών χωρών ή της συμφωνίας GE.
Δεύτερον, από τις δηλώσεις της ABB και τη μαρτυρία του M. συνάγεται εμμέσως ότι, μολονότι δεν μνημονευόταν ρητώς στη συμφωνία
GQ, το κοινό σύμφωνο αποτελούσε τη βάση λειτουργίας της εν λόγω συμφωνίας, καθώς καθιστούσε εφικτή την εδραίωση της εμπιστοσύνης
που ήταν αναγκαία για τη λειτουργία της διεθνούς συμπράξεως. Η ύπαρξη συνδέσμου μεταξύ του κοινού συμφώνου και της συμφωνίας
GQ επιβεβαιώνεται από τη μαρτυρία του V.-A., ο οποίος αναφέρει ότι, κατά τη συνάντηση για τη συμφωνία GQ, συζητήθηκε μεταξύ
των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και εκπροσώπου των ιαπωνικών επιχειρήσεων το ζήτημα της αναγκαιότητας τηρήσεως του κοινού συμφώνου.
Τρίτον, ο μηχανισμός κοινοποιήσεως και καταλογισμού στις ποσοστώσεις αποτελεί συνδετικό κρίκο μεταξύ των συμπαιγνιακών δραστηριοτήτων
των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων εντός του ΕΟΧ και της διεπόμενης από τη συμφωνία GQ διεθνούς συμπράξεως. Συγκεκριμένα, μέσω του
μηχανισμού αυτού καθίστατο εφικτός ο συνυπολογισμός των αναθέσεων ορισμένων έργων ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ κατά την ανάθεση έργων
ΕΜΜΑ σε άλλες περιοχές, δυνάμει της συμφωνίας GQ. Η ύπαρξη του εν λόγω μηχανισμού αποδεικνύεται από τις δηλώσεις και τις μαρτυρίες
της ABB και από τις δηλώσεις της Hitachi.
Στο πλαίσιο αυτό, από τα προσκομισθέντα από την προσφεύγουσα στοιχεία δεν προκύπτει ότι οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές συνήψαν
πράγματι συμφωνία περί μη δημοσιοποιήσεως της συμπράξεως ούτε, κατά μείζονα λόγο, ότι, συνεπεία τούτου, επηρεάσθηκε η ανταλλαγή
πληροφοριών μεταξύ των δύο ομάδων κατασκευαστών.
Τέταρτον, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, λόγω της τακτικής κοινοποιήσεως των αποτελεσμάτων των προσκλήσεων προς υποβολή προσφορών
για ορισμένα έργα ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ, η οποία ελάμβανε χώρα τουλάχιστον κατά το διάστημα 1988-1999, οι ιαπωνικές επιχειρήσεις
θα μπορούσαν ευλόγως να συναγάγουν ότι η ανάθεση έργων ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ μεταξύ των Ευρωπαίων κατασκευαστών ήταν το αποτέλεσμα
συμπαιγνιακής συμπεριφοράς. Συγκεκριμένα, το γεγονός ότι μια ομάδα κατασκευαστών ενημερώνεται τακτικώς επί σειρά ετών, άνευ
πρόδηλου θεμιτού λόγου, για τα αποτελέσματα των προσκλήσεων προς υποβολή προσφορών στις οποίες έχουν λάβει μέρος τα μέλη άλλης
ομάδας κατασκευαστών του αυτού βιομηχανικού κλάδου υπερβαίνει τα όρια της συνήθους ανταγωνιστικής συμπεριφοράς. Επομένως,
η κοινοποίηση έπρεπε να εγείρει αμφιβολίες ως προς τους όρους υπό τους οποίους ανετίθεντο τα συγκεκριμένα έργα ΕΜΜΑ. Τούτο
ισχύει κατά μείζονα λόγο διότι τα αποτελέσματα προσκλήσεως προς υποβολή προσφορών δεν συνιστούν κατ’ ανάγκη δημόσια στοιχεία,
ιδίως όσον αφορά τις περιπτώσεις προσκλήσεων εκ μέρους ιδιωτικών επιχειρήσεων, καθώς και τις λεπτομέρειες των προσφορών που
τελικώς προκρίνονται.
Συναφώς, με την αιτιολογική σκέψη 277 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή επισήμανε ορθώς ότι η εκ μέρους των ιαπωνικών
επιχειρήσεων γνώση του συμπαιγνιακού χαρακτήρα της αναθέσεως έργων ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ, γνώση αποκτηθείσα χάρις στον μηχανισμό
κοινοποιήσεως κατά το διάστημα 1988-1999, δεν ηδύνατο να θιγεί από ενδεχόμενη μεταγενέστερη παύση της κοινοποιήσεως. Το αυτό
ισχύει για την TM T & D. Συγκεκριμένα, η TM T & D ανέλαβε τις δραστηριότητες σε θέματα ΕΜΜΑ τις οποίες ασκούσαν μέχρι τότε
οι μέτοχοί της, αμφότεροι μέλη της συμπράξεως. Υπό τις συνθήκες αυτές, δύναται να γίνει δεκτό ότι είχε τις ίδιες γνώσεις με
τους εν λόγω μετόχους όσον αφορά την ανάθεση έργων ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ.
Πέμπτον, το κοινό σύμφωνο, η διεπόμενη από τη συμφωνία GQ διεθνής σύμπραξη και οι συμπαιγνιακές δραστηριότητες των Ευρωπαίων
κατασκευαστών εντός του ΕΟΧ ετέθησαν σε εφαρμογή ταυτοχρόνως, αφορούσαν τα ίδια προϊόντα και ενέπλεκαν τους ίδιους Ευρωπαίους
κατασκευαστές και, όσον αφορά το κοινό σύμφωνο και τη συμφωνία GQ, τους ίδιους Ιάπωνες κατασκευαστές. Ομοίως, τα διάφορα μέτρα
στόχευσαν στην επίτευξη κοινού σκοπού, ήτοι στην εγκαθίδρυση συστήματος κατανομής της παγκόσμιας αγοράς έργων ΕΜΜΑ και διαμοιράσεως
των έργων αυτών μεταξύ των διαφόρων μετεχόντων στη σύμπραξη.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη διαπιστώνοντας ότι το κοινό
σύμφωνο, η διεπόμενη από τη συμφωνία GQ διεθνής σύμπραξη και οι συμπαιγνιακές δραστηριότητες των Ευρωπαίων κατασκευαστών εντός
του ΕΟΧ συνιστούσαν ενιαία παράβαση επιδιώκουσα κοινό σκοπό. Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως πρέπει
να απορριφθεί.
Επί του δευτέρου σκέλους, που αφορά την απόδειξη διαρκούς παραβάσεως, καθώς και την απόδειξη της διαρκούς συμμετοχής της προσφεύγουσας
σε αυτήν
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι η ίδια συμμετείχε στη συμφωνία GQ κατά το διάστημα κατά το οποίο
άλλες επιχειρήσεις δεν μετείχαν σε αυτήν, ήτοι κατά το διάστημα μεταξύ Σεπτεμβρίου 1999 και 25ης Μαρτίου 2002.
Η προσφεύγουσα επισημαίνει κατ’ αρχάς ότι, κατά το εν λόγω διάστημα, λόγω κυρίως της απουσίας της Siemens, η σύμπραξη «είχε
καταρρεύσει» και οι συναντήσεις GQ είχαν εξελιχθεί σε ενός είδους άτυπο forum, το οποίο δεν είχε κανένα αντίθετο προς τους
κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο ή αποτέλεσμα.
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει, περαιτέρω, ότι δεν μετείχε στη συμφωνία GQ κατά το συγκεκριμένο διάστημα. Όπως επισημαίνει, το
γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται από τη δήλωση της Areva, κατά την οποία, το 2002, ήταν αναγκαία η προσέγγιση της TM T & D για
διαβουλεύσεις σχετικές με την αγορά των ΕΜΜΑ, όπερ σημαίνει ότι η TM T & D δεν ελάμβανε μέρος στις εν εξελίξει διαβουλεύσεις.
Εξάλλου, η δήλωση της ABB περί της συνεχίσεως της συμπράξεως κατά το διάστημα μεταξύ Σεπτεμβρίου 1999 και Μαρτίου 2002 είναι
αντιφατική, καθώς η ΑΒΒ ισχυρίζεται, αφενός, ότι η προσφεύγουσα συνέχισε τις δραστηριότητες της συμπράξεως και, αφετέρου,
ότι η TM T & D επέστρεψε στη σύμπραξη αργότερα, συγχρόνως, μεταξύ άλλων, με τη Siemens. Επιπροσθέτως, η δήλωση της ABB δεν
επιβεβαιώνεται, ενώ εξάλλου προέρχεται από επιχείρηση η οποία επεδίωκε απαλλαγή από τα πρόστιμα.
Τέλος, η προσφεύγουσα επισημαίνει ότι οι αναφορές της Επιτροπής στη σύμπραξη όσον αφορά το επίμαχο διάστημα αφορούν τη συμφωνία
GQ και, ενδεχομένως, άλλα σύμφωνα που υφίσταντο μεταξύ των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, αλλά όχι το κοινό σύμφωνο.
Η Επιτροπή αμφισβητεί το βάσιμο των επιχειρημάτων της προσφεύγουσας.
–       Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Κατά τη νομολογία, οσάκις υφίσταται διαφορά σχετική με την ύπαρξη παραβάσεως, η Επιτροπή, η οποία φέρει το βάρος αποδείξεως
των παραβάσεων που διαπιστώνει, οφείλει, κατ’ επιταγήν της αρχής της ασφάλειας δικαίου, αρχής την οποία δύνανται να επικαλούνται
οι επιχειρηματίες, να προσκομίζει αποχρώντα στοιχεία προς απόδειξη των πραγματικών περιστατικών που στοιχειοθετούν την παράβαση.
Όσον αφορά, ειδικότερα, τη διάρκεια της παραβάσεως, στην περίπτωση κατά την οποία ελλείπουν στοιχεία αποδεικνύοντα άμεσα τη
διάρκεια αυτή, η εν λόγω αρχή της ασφάλειας δικαίου επιβάλλει στην Επιτροπή την υποχρέωση να προσκομίζει τουλάχιστον αποδεικτικά
στοιχεία σχετικά με πραγματικά περιστατικά που εμφανίζουν αποχρώσα χρονική εγγύτητα, ούτως ώστε να μπορεί ευλόγως να συναχθεί
ότι η εν λόγω παράβαση συνεχίσθηκε αδιαλείπτως μεταξύ δύο συγκεκριμένων χρονικών σημείων (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 7ης
Ιουλίου 1994, T‑43/92, Dunlop Slazenger κατά Επιτροπής, Συλλογή 1994, σ. II‑441, σκέψη 79· της 6ης Ιουλίου 2000, T‑62/98,
Volkswagen κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. II‑2707, σκέψη 188, και της 5ης Απριλίου 2006, Τ-279/02, Degussa κατά Επιτροπής,
Συλλογή 2006, σ. ΙΙ-897, σκέψεις 114 και 153).
Εξάλλου, το γεγονός ότι η ύπαρξη διαρκούς παραβάσεως δεν αποδείχθηκε ως προς ορισμένες χρονικές περιόδους δεν αποκλείει να
γίνει δεκτό ότι η παράβαση διεπράχθη επί συνολικό χρονικό διάστημα εκτενέστερο των εν λόγω περιόδων, εφόσον η διαπίστωση αυτή
στηρίζεται σε αντικειμενικά και συγκλίνοντα στοιχεία. Στο πλαίσιο παραβάσεως εκτεινόμενης σε πλείονα έτη, το γεγονός ότι οι
εκφάνσεις της συμπράξεως ανάγονται σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα, τα οποία παρουσιάζουν ασυνέχειες μακράς ή βραχύτερης
διάρκειας, δεν ασκεί επιρροή στη διαπίστωση της υπάρξεως της συμπράξεως αυτής, εφόσον οι επιμέρους πράξεις που συναποτελούν
την παράβαση επιδιώκουν κοινό σκοπό και εντάσσονται στο πλαίσιο ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως (απόφαση του Δικαστηρίου της
21ης Σεπτεμβρίου 2006, C-113/04 P, Technische Unie κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. I-8831, σκέψη 169).
Όσον αφορά τη συνέχιση της συμπράξεως μεταξύ Σεπτεμβρίου 1999 και Μαρτίου 2002, επιβάλλεται εκ προοιμίου η επισήμανση ότι,
καθόσον η δέσμευση την οποία είχαν αναλάβει οι ιαπωνικές επιχειρήσεις βάσει του κοινού συμφώνου δεν συνίστατο σε θετική πράξη
αλλά σε παράλειψη, είναι εκ των πραγμάτων δυσχερής η απόδειξη του διαρκούς χαρακτήρα της εφαρμογής του κοινού συμφώνου.
Εντούτοις, πρώτον, από τη μαρτυρία του Μ. προκύπτει ότι, έως την αποχώρησή του από το καρτέλ τον Ιούνιο του 2002, η εφαρμογή
τόσο της συμφωνίας GQ όσο και του κοινού συμφώνου συνεχίσθηκε με τη συμμετοχή άλλων, πλην της Hitachi, ιαπωνικών επιχειρήσεων,
παρά το γεγονός ότι η απουσία της Hitachi και της Siemens καθιστούσε τη λειτουργία των εν λόγω συμφωνιών λιγότερο αποτελεσματική.
Τον ίδιο ισχυρισμό προέβαλε με τις δηλώσεις της και η ABB.
Δεύτερον, με την απάντησή της επί της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η Fuji επιβεβαιώνει ότι οι ιαπωνικές επιχειρήσεις συμμετείχαν
στην παράβαση, συμπεριλαμβανομένου του κοινού συμφώνου, έως τον Σεπτέμβριο του 2000, χρονικό σημείο κατά το οποίο η ίδια αποχώρησε,
κατά τον ισχυρισμό της, από τη σύμπραξη.
Τρίτον, με τη σκέψη 155 της παρούσας αποφάσεως έγινε δεκτό ότι, κατά τη συνάντηση της 10ης Ιουλίου 2002, η Alstom πρότεινε
την επέκταση του κοινού συμφώνου στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει ότι το εν λόγω
σύμφωνο υφίστατο τόσο κατά την ημερομηνία της συναντήσεως όσο και επί ορισμένο χρονικό διάστημα προγενέστερο αυτής.
Τέταρτον, η σταθερή απουσία των Ιαπώνων κατασκευαστών από την ευρωπαϊκή αγορά των έργων ΕΜΜΑ κατά το επίμαχο χρονικό διάστημα
συνηγορεί επίσης υπέρ της διαπιστώσεως ότι η εφαρμογή του κοινού συμφώνου συνεχίσθηκε.
Πέμπτον, καθόσον στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του υπό εξέταση λόγου ακυρώσεως έγινε δεκτό ότι η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε
πλάνη διαπιστώνοντας την ύπαρξη ενιαίας παραβάσεως εμπερικλείουσας, μεταξύ άλλων, το κοινό σύμφωνο και τη συμφωνία GQ, πρέπει
να γίνει δεκτό, εν αντιθέσει προς ό,τι υποστηρίζει η προσφεύγουσα, ότι η απόδειξη της διαρκούς λειτουργίας της συμφωνίας GQ
μεταξύ Σεπτεμβρίου 1999 και Μαρτίου 2002 συνιστά σημαντική ένδειξη ομοίως περί της εφαρμογής του κοινού συμφώνου κατά το εν
λόγω διάστημα. Συγκεκριμένα, δεδομένου του ενιαίου χαρακτήρα της παραβάσεως, δύναται ευλόγως να θεωρηθεί ότι ενδεχόμενη εξαφάνιση
του κοινού συμφώνου θα διακύβευε τη λειτουργία της συμφωνίας GQ.
Η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί τις διαπιστώσεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή με τις αιτιολογικές σκέψεις 191 έως 196 της προσβαλλομένης
αποφάσεως, ήτοι ότι τον Δεκέμβριο του 2000 και τον Ιανουάριο του 2001 οι ABB, Alstom και Melco αντήλλαξαν σειρά τηλεομοιοτυπημάτων
σχετικών με την ανάθεση έργων δυνάμει της συμφωνίας GQ.
Η προσφεύγουσα επιβεβαίωσε επίσης ότι, εκ των σχετικών με τη συμφωνία GQ συναντήσεων που απαριθμούνται στην αιτιολογική σκέψη
197 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η ίδια έλαβε μέρος στις συναντήσεις της 18ης Μαΐου, της 13ης Ιουλίου και της 14ης Σεπτεμβρίου
2000, ενώ αμφισβήτησε ότι οι λοιπές εκ των απαριθμούμενων συναντήσεων έλαβαν πράγματι χώρα.
Τέλος, η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί ότι τα απαριθμούμενα στην αιτιολογική σκέψη 198 της προσβαλλομένης αποφάσεως έργα ΕΜΜΑ
ανετέθησαν δυνάμει της συμφωνίας GQ, ενώ δεν προσκομίζει στοιχεία από τα οποία δύναται να συναχθεί ότι η ίδια τήρησε αποστάσεις
από τα αποτελέσματα των αναθέσεων ή δεν συμμορφώθηκε προς αυτά. Οι εν λόγω αναθέσεις υποδηλώνουν ότι η σύμπραξη ήταν ενεργή
ή, τουλάχιστον, παρήγε αποτελέσματα κατά το διάστημα μεταξύ 27ης Αυγούστου 1998, ημερομηνίας κατά την οποία συνομολογήθηκε
η συμφωνία για το έργο για το οποίο γίνεται μνεία με την αιτιολογική σκέψη 198, στοιχείο η΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως,
και 12ης Οκτωβρίου 2001, ημερομηνίας κατά την οποία η συμφωνία για το έργο για το οποίο γίνεται μνεία με την αιτιολογική σκέψη
198, στοιχείο α΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως έπαυσε να παράγει αποτελέσματα. Συναφώς, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι το άρθρο
81 ΕΚ εφαρμόζεται όταν η σύμπραξη εξακολούθησε να παράγει αποτελέσματα, χωρίς να έχει τυπικώς τερματισθεί (αποφάσεις του Πρωτοδικείου
της 10ης Μαρτίου 1992, T-13/89, ICI κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. II‑1021, σκέψη 254, και της 13ης Δεκεμβρίου 2001, T-48/98,
Acerinox κατά Επιτροπής, Συλλογή 2001, σ. II-3859, σκέψη 63). Η προμνησθείσα νομολογία εφαρμόζεται κατ’ αναλογίαν στο άρθρο
53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω στοιχείων, το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι, κατά το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, οι συναντήσεις
για τη συμφωνία GQ μετατράπηκαν σε forum το οποίο δεν είχε κανένα αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο ή αποτέλεσμα δεν
μπορεί να γίνει δεκτό, ανεξαρτήτως εάν το επιχείρημα αυτό είχε ή όχι προβληθεί κατά τη διοικητική διαδικασία. Τούτο ισχύει
κατά μείζονα λόγο διότι το συγκεκριμένο επιχείρημα δεν επιβεβαιώνεται από κανένα άλλο, πέραν των αβάσιμων δηλώσεων της Melco,
στοιχείο.
Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι τα αποδεικτικά στοιχεία επί των οποίων η Επιτροπή θεμελιώνει τη διαπίστωσή της περί της
εφαρμογής του κοινού συμφώνου και της συμφωνίας GQ κατά το διάστημα μεταξύ Σεπτεμβρίου 1999 και Μαρτίου 2002 σχετίζονται με
πραγματικά περιστατικά που εμφανίζουν αποχρώσα χρονική εγγύτητα, γεγονός που σημαίνει ότι η ύπαρξη διαρκούς παραβάσεως έχει
αποδειχθεί ως προς το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Πρέπει να προστεθεί ότι τα στοιχεία για τα οποία γίνεται λόγος με τις σκέψεις 238 έως 245 της παρούσας αποφάσεως αφορούν τόσο
την εφαρμογή του κοινού συμφώνου και της συμφωνίας GQ εν γένει όσο και την ατομική συμμετοχή της προσφεύγουσας στις εν λόγω
συμφωνίες. Επιπροσθέτως, στο πλαίσιο ορισμένων εκ των έργων που απαριθμούνται στην αιτιολογική σκέψη 198 της προσβαλλομένης
αποφάσεως, της οποίας το περιεχόμενο δεν αμφισβητήθηκε από την προσφεύγουσα, η προσφεύγουσα ταυτοποιείται ως γραμματέας της
ομάδας των Ιαπώνων κατασκευαστών. Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει ότι, κατά τον χρόνο αναθέσεως των οικείων έργων, η προσφεύγουσα
μετείχε ενεργά στη συμφωνία GQ.
Στο πλαίσιο αυτό, οι αναφορές, αφενός, στην ανάγκη επικοινωνίας με την TM T & D κατά τις διαπραγματεύσεις που έλαβαν χώρα
το 2002 και, αφετέρου, στην επιστροφή της TM T & D στη σύμπραξη το 2002 δύνανται να εξηγηθούν από το γεγονός ότι, κατά το
εν λόγω διάστημα, η κοινή εταιρεία της Toshiba και της Melco, η οποία θα ανελάμβανε τις σχετικές με τα έργα ΕΜΜΑ δραστηριότητες
των δύο μετόχων, τελούσε υπό σύσταση. Καθόσον, όμως, η TM T & D αποτελούσε νέο σχήμα το οποίο θα συγκέντρωνε τις οικείες δραστηριότητες
των δύο μελών της συμπράξεως, οι σχεδιαζόμενες τροποποιήσεις του συστήματος της συμπράξεως θα έπρεπε ευλόγως να συζητηθούν
με αυτήν.
Όσον αφορά το επιχείρημα ότι επιχείρηση που επιδιώκει την απαλλαγή της από πρόστιμα, καθώς και οι εργαζόμενοι και οι πρώην
υπάλληλοι αυτής έχουν συμφέρον να εξογκώνουν την επιζήμια για τον ανταγωνισμό συμπεριφορά των λοιπών επιχειρήσεων που εμπλέκονται
στην έρευνα, επιβάλλεται η παραπομπή στις σκέψεις 94, 95, 111 και 112 της παρούσας αποφάσεως.
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι η συμμετοχή της προσφεύγουσας στη σύμπραξη κατά το διάστημα μεταξύ Σεπτεμβρίου
1999 και Μαρτίου 2002 έχει αποδειχθεί με στοιχεία που εμφανίζουν αποχρώσα χρονική εγγύτητα.
Συνεπώς, επιβάλλεται η απόρριψη του δευτέρου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως και, συνακολούθως, η απόρριψη του δευτέρου
λόγου ακυρώσεως στο σύνολό του.
Δεδομένου ότι ουδείς εκ των λόγων ακυρώσεως που προβάλλονται προς στήριξη του αιτήματος ακυρώσεως των άρθρων 1 και 2 της προσβαλλομένης
αποφάσεως δύναται να ευδοκιμήσει καθόσον αφορά την προσφεύγουσα, επιβάλλεται η απόρριψη του εν λόγω αιτήματος.
2.
Επί του αιτήματος ακυρώσεως ή ουσιώδους μειώσεως του επιβληθέντος στην προσφεύγουσα προστίμου
Στο πλαίσιο του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι το επιβληθέν σε αυτήν πρόστιμο συνεπάγεται δυσμενή
διάκριση και είναι υπέρμετρο. Ο συγκεκριμένος λόγος ακυρώσεως διαρθρώνεται σε έξι σκέλη. Το πρώτο σκέλος αντλείται από πεπλανημένη
αξιολόγηση της σχετικής σοβαρότητας της συμμετοχής της προσφεύγουσας στην παράβαση. Το δεύτερο σκέλος αντλείται από πεπλανημένο
υπολογισμό της διάρκειας της παραβάσεως. Το τρίτο σκέλος αντλείται από μη τήρηση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως όσον αφορά
τον υπολογισμό του προστίμου. Το τέταρτο σκέλος αντλείται από πεπλανημένο υπολογισμό του ύψους του βασικού ποσού. Το πέμπτο
σκέλος αντλείται από τον υπέρμετρο χαρακτήρα του ύψους του προστίμου σε σχέση με τη διαπραχθείσα από την TM T & D παράβαση.
Το έκτο σκέλος αντλείται από πεπλανημένη αξιολόγηση των ελαφρυντικών περιστάσεων.
Η Επιτροπή αμφισβητεί το βάσιμο των επιχειρημάτων της προσφεύγουσας.

Επί του πρώτου σκέλους, που αντλείται από πεπλανημένη αξιολόγηση της σχετικής σοβαρότητας της συμμετοχής της προσφεύγουσας
στην παράβαση
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η προσφεύγουσα επισημαίνει ότι η αναλογία των προστίμων που επιβλήθηκαν στους Ευρωπαίους κατασκευαστές και στους Ιάπωνες κατασκευαστές
αντιστοιχεί στην αναλογία των ποσοστώσεων που ορίζονται με τη συμφωνία GQ. Εξ αυτού η προσφεύγουσα συνάγει ότι της επιβλήθηκε
πρόστιμο για τη συμπεριφορά της στο πλαίσιο της συμφωνίας GQ. Όπως, όμως, υποστηρίζει, μια τέτοια προσέγγιση είναι εσφαλμένη
και συνεπάγεται δυσμενή για την ίδια διάκριση. Κατά την προσφεύγουσα, αφενός, η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη ότι η σχετική σοβαρότητα
της συμμετοχής της στη σύμπραξη είναι μικρότερη, καθόσον η ίδια μετέσχε αποκλειστικώς στο κοινό σύμφωνο, ενώ οι Ευρωπαίοι
κατασκευαστές μετέσχαν τόσο στο κοινό σύμφωνο όσο και στις σχετικές με τα έργα ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ συμπαιγνιακές δραστηριότητες.
Αφετέρου, επιβάλλοντας στην ίδια κύρωση για συμπεριφορά εκτός του ΕΟΧ, η Επιτροπή υπερέβη τα όρια της αρμοδιότητάς της.
Η Επιτροπή αμφισβητεί το βάσιμο των επιχειρημάτων της προσφεύγουσας.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Κατά τη νομολογία, εφόσον μια παράβαση έχει διαπραχθεί από πλείονες επιχειρήσεις, επιβάλλεται η εξέταση της σχετικής σοβαρότητας
της συμμετοχής μίας εκάστης αυτών (βλ. απόφαση Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, σκέψη 218 ανωτέρω, σκέψη 150 και εκεί παρατιθέμενη
νομολογία). Επομένως, το γεγονός ότι μια επιχείρηση δεν έχει μετάσχει σε όλες τις επιμέρους πτυχές μιας συμπράξεως ή έχει
διαδραματίσει ήσσονα ρόλο στις πτυχές στις οποίες έχει μετάσχει πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση της σοβαρότητας
της παραβάσεως και κατά τον υπολογισμό του προστίμου (απόφαση Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, σκέψη 218 ανωτέρω, σκέψη
90).
Συναφώς, επιβάλλεται εξαρχής η διευκρίνιση ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν επιβάλλει στους αποδέκτες της κυρώσεις για τη συμμετοχή
τους στη συμφωνία GQ, συμφωνία η οποία δεν αφορά την αγορά του ΕΟΧ. Συγκεκριμένα, το άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως
ορίζει με σαφήνεια ότι η παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ αφορά τον τομέα των έργων ΕΜΜΑ
εντός του ΕΟΧ. Συνεπώς, το επιχείρημα περί αναρμοδιότητας της Επιτροπής πρέπει να απορριφθεί.
Επιπροσθέτως, από την εξέταση του πρώτου λόγου ακυρώσεως προκύπτει ότι η συμμετοχή των Ιαπώνων κατασκευαστών και των Ευρωπαίων
κατασκευαστών στις συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές που αφορούν τον ΕΟΧ δεν ήταν της ιδίας φύσεως. Συγκεκριμένα, στο
πλαίσιο του κοινού συμφώνου, οι ιαπωνικές επιχειρήσεις ανέλαβαν τη δέσμευση να μη διεισδύσουν στην αγορά του ΕΟΧ και, επομένως,
η συμμετοχή τους συνίστατο σε παράλειψη. Αντιθέτως, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις διαμοιράσθηκαν τα διάφορα έργα ΕΜΜΑ εντός του
ΕΟΧ, μέσω θετικών συμπαιγνιακών πράξεων.
Μολοντούτο, οι δύο αυτές μορφές συμμετοχής δεν διαφέρουν ουσιωδώς από πλευράς σοβαρότητας. Συγκεκριμένα, όπως επισημάνθηκε
ανωτέρω, με τη σκέψη 221, λαμβανομένης υπόψη της φύσεως της δεσμεύσεως που ανέλαβε η προσφεύγουσα βάσει του κοινού συμφώνου,
το γεγονός ότι αυτή δεν συμμετείχε στην ανάθεση έργων ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ στερείται σημασίας, αφού η παρέμβασή της δεν ήταν
αναγκαία. Επομένως, το γεγονός που επικαλείται η προσφεύγουσα δεν ήταν αποτέλεσμα επιλογής της, αλλά απλό επακόλουθο της φύσεως
της συμμετοχής της στη σχετική με την αγορά του ΕΟΧ συμφωνία. Η συμμετοχή δε αυτή αποτελούσε αναγκαίο όρο ο οποίος εξασφάλιζε
την ανάθεση των έργων ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ μεταξύ των Ευρωπαίων κατασκευαστών συμφώνως προς τους συνομολογηθέντες προς τούτο
κανόνες.
Συνεπώς, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η σοβαρότητα της συμπεριφοράς των ιαπωνικών επιχειρήσεων είναι ανάλογη προς εκείνην της
συμπεριφοράς των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Το πρώτο σκέλος του τετάρτου λόγου ακυρώσεως πρέπει, επομένως, να απορριφθεί.

Επί του δευτέρου σκέλους, που αντλείται από πεπλανημένο υπολογισμό της διάρκειας της παραβάσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η προσφεύγουσα, παραπέμποντας στα εκτεθέντα με τις σκέψεις 230 έως 233 της παρούσας αποφάσεως επιχειρήματα που σχετίζονται
με την αναστολή των δραστηριοτήτων της συμπράξεως και της συμμετοχής της ιδίας σε αυτήν κατά το διάστημα μεταξύ Σεπτεμβρίου
1999 και Μαρτίου 2002, υποστηρίζει ότι το ύψος του επιβληθέντος σε αυτήν προστίμου πρέπει να μειωθεί.
Η Επιτροπή αμφισβητεί το βάσιμο των επιχειρημάτων της προσφεύγουσας.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Στο πλαίσιο του υπό εξέταση σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα επαναλαμβάνει απλώς τα επιχειρήματα που εξετάσθηκαν
ήδη στο πλαίσιο του δευτέρου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως. Από τις σκέψεις 235 έως 252 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει,
όμως, ότι τα εν λόγω επιχειρήματα δεν δύνανται να θεμελιώσουν το συμπέρασμα ότι η Επιτροπή επλανήθη, αφενός, προβαίνοντας
στη διαπίστωση ότι η σύμπραξη συνεχίσθηκε κατά τους μήνες μεταξύ Σεπτεμβρίου 1999 και 25ης Μαρτίου 2002 και, αφετέρου, κατά
τον υπολογισμό της διάρκειας της συμμετοχής της προσφεύγουσας στη σύμπραξη.
Υπό τις συνθήκες αυτές, επιβάλλεται η απόρριψη του υπό εξέταση σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως.

Επί του τρίτου σκέλους, που αντλείται από μη τήρηση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως όσον αφορά τον υπολογισμό του προστίμου
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν εξήγησε επαρκώς τη μέθοδο υπολογισμού που εφάρμοσε για τον καθορισμό του επιβληθέντος
σε αυτήν προστίμου. Η προσφεύγουσα αναφέρεται συναφώς στα προβλήματα που η ίδια αντιμετώπισε κατά τον προσδιορισμό του ποσού
που καλείται να καταβάλει στην Επιτροπή και υποστηρίζει ότι η θέση της επιβεβαιώνεται από την άποψη έμπειρων στον τομέα αυτόν
οικονομολόγων. Η προσφεύγουσα εκτιμά, εκ τούτου, ότι η Επιτροπή δεν τήρησε την υποχρέωσή της αιτιολογήσεως.
Η Επιτροπή αμφισβητεί το βάσιμο των επιχειρημάτων της προσφεύγουσας.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Η απαιτούμενη από το άρθρο 253 ΕΚ αιτιολογία πρέπει να εμφαίνει κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο τη συλλογιστική του θεσμικού
οργάνου που εξέδωσε την πράξη, ούτως ώστε, αφενός, οι ενδιαφερόμενοι να είναι σε θέση να γνωρίζουν τους λόγους που δικαιολογούν
τη λήψη του μέτρου και, αφετέρου, το αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο να μπορεί να ασκεί τον έλεγχό του (απόφαση του Δικαστηρίου
της 18ης Σεπτεμβρίου 2003, C-338/00 P, Volkswagen κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. I-9189, σκέψη 124). Μολονότι, κατ’ επιταγήν
του άρθρου 253 ΕΚ, η Επιτροπή υποχρεούται να αναφέρει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που δικαιολογούν την απόφαση, καθώς
και τις νομικές εκτιμήσεις που την ώθησαν στη λήψη της, η διάταξη αυτή δεν επιβάλλει στην Επιτροπή την υποχρέωση να προβαίνει
σε λεπτομερή πραγμάτευση του συνόλου των πραγματικών και νομικών στοιχείων που εξετάσθηκαν κατά τη διοικητική διαδικασία (αποφάσεις
του Δικαστηρίου της 17ης Ιανουαρίου 1984, 43/82 και 63/82, VBVB και VBBB κατά Επιτροπής, Συλλογή 1984, σ. 19, σκέψη 22, της
11ης Ιουλίου 1989, 246/86, Belasco κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1989, σ. 2117, σκέψη 55, και προπαρατεθείσα απόφαση της 18ης
Σεπτεμβρίου 2003, Volkswagen κατά Επιτροπής, σκέψη 127). Το ζήτημα αν η αιτιολογία μιας πράξεως ανταποκρίνεται στις επιταγές
του εν λόγω άρθρου πρέπει να εξετάζεται σε συνάρτηση με τις περιστάσεις της συγκεκριμένης περιπτώσεως, ιδίως δε σε συνάρτηση
με το περιεχόμενο της πράξεως, τη φύση των προβαλλόμενων λόγων και το συμφέρον που έχουν οι αποδέκτες της πράξεως ή άλλα πρόσωπα
τα οποία η πράξη αφορά άμεσα και ατομικά να λάβουν διευκρινίσεις (βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 2ας Απριλίου 1998, C‑367/95 P,
Επιτροπή κατά Sytraval και Brink’s France, Συλλογή 1998, σ. I‑1719, σκέψη 63 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Η προμνησθείσα
νομολογία εφαρμόζεται κατ’ αναλογίαν στις αποφάσεις με τις οποίες η Επιτροπή διαπιστώνει παράβαση του άρθρου 53, παράγραφος
1, της Συμφωνίας για τον EΟΧ.
Εν προκειμένω, τα στοιχεία που εκτίθενται με τις αιτιολογικές σκέψεις 471 έως 552 της προσβαλλομένης αποφάσεως επιτρέπουν
την κατανόηση της μεθόδου που προέκρινε η Επιτροπή για τον υπολογισμό του προστίμου, καθώς και την παρακολούθηση των διαφόρων
σταδίων της.
Επιπροσθέτως, καθόσον η προσφεύγουσα υποστηρίζει απλώς ότι αντιμετώπισε προβλήματα κατά τον προσδιορισμό του ποσού που καλείται
να καταβάλει στην Επιτροπή, χωρίς να διευκρινίζει τη φύση των προβλημάτων αυτών και το στάδιο του υπολογισμού κατά το οποίο
παρουσιάσθηκαν, και καθόσον δεν αναφέρθηκε κατά τρόπο εμπεριστατωμένο στις παρατηρήσεις των οικονομολόγων τους οποίους, όπως
η ίδια διατείνεται, συμβουλεύθηκε, το επιχείρημά της που σχετίζεται με την αιτιολόγηση του τρόπου υπολογισμού του ύψους του
προστίμου δεν δύναται να αποτελέσει αντικείμενο διεξοδικότερης εξετάσεως.
Συνεπώς, το τρίτο σκέλος του τετάρτου λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

Επί του τετάρτου σκέλους, που αντλείται από πεπλανημένο υπολογισμό του ύψους του βασικού ποσού
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι το βασικό ποσό του προστίμου είναι αυθαίρετο και συνεπάγεται διακρίσεις.
Πρώτον, κατά την προσφεύγουσα, η Επιτροπή υπολόγισε τα επιβληθέντα πρόστιμα βάσει του κύκλου εργασιών που σχετίζεται τόσο
με τους ΕΜΜΑ ως ανεξάρτητο προϊόν όσο και με τους υποσταθμούς ηλεκτρικής ενέργειας που βασίζονται σε ΕΜΜΑ. Η προσέγγιση αυτή
είναι δυσμενής για τους Ιάπωνες κατασκευαστές, καθώς τα έργα ΕΜΜΑ στη Μέση Ανατολή και στην Ασία, τα οποία υλοποιούνται εν
γένει από Ιάπωνες κατασκευαστές, αφορούν συχνά ετοιμοπαράδοτους υποσταθμούς και εμπερικλείουν, συνεπώς, προϊόντα και υπηρεσίες
διαφορετικά των ΕΜΜΑ. Επομένως, ο κύκλος εργασιών των Ιαπώνων κατασκευαστών τείνει εν γένει να είναι μεγαλύτερος εκείνου των
Ευρωπαίων κατασκευαστών.
Δεύτερον, προκειμένου να προσδιορίσει τα μερίδια αγοράς των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, η Επιτροπή στηρίχθηκε στον κύκλο εργασιών
του έτους 2003, ήτοι του τελευταίου πλήρους έτους της παραβάσεως, ενώ για τον προσδιορισμό των μεριδίων αγοράς των Ιαπώνων
κατασκευαστών βασίσθηκε, άνευ πειστικής αιτιολογίας, στον υψηλότερο κύκλο εργασιών του έτους 2001. Κατά την προσφεύγουσα,
η Επιτροπή όφειλε να χρησιμοποιήσει ως βάση τους κύκλους εργασιών του έτους 2003 για το σύνολο των μετασχόντων στη σύμπραξη,
διαιρώντας διά δύο τους κύκλους εργασιών των δύο κοινών επιχειρήσεων οι οποίες συγκέντρωναν κατά τον χρόνο εκείνον τις σχετικές
με έργα ΕΜΜΑ δραστηριότητες των τεσσάρων Ιαπώνων κατασκευαστών. Μια τέτοια προσέγγιση θα ήταν συνεπής με τη μεταχείριση των
Ευρωπαίων κατασκευαστών, καθώς και με την πρακτική της Επιτροπής στο πεδίο λήψεως αποφάσεων.
Τρίτον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η Επιτροπή την συμπεριέλαβε εσφαλμένως στην ίδια ομάδα με την Alstom και την Areva.
Κατά την προσφεύγουσα, αν υποτεθεί ότι ο κύκλος εργασιών του έτους 2003 χρησιμοποιήθηκε ως βάση για τον υπολογισμό του ύψους
του βασικού ποσού του επιβληθέντος σε αυτήν προστίμου, η διαφορά του μεριδίου αγοράς της από εκείνα της Alstom και της Areva
είναι μεγαλύτερη της διαφορά που το μερίδιο αγοράς της παρουσίαζε σε σχέση με εκείνα των επιχειρήσεων που ανήκαν στην κατώτερη
ομάδα, γεγονός που σημαίνει ότι η προσφεύγουσα έπρεπε να καταταγεί στην κατώτερη αυτή ομάδα.
Όσον αφορά την πρώτη αιτίαση, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το γεγονός και μόνον ότι ο συνυπολογισμός ορισμένων προϊόντων οδηγεί
σε υψηλότερο κύκλο εργασιών δεν συνιστά απόδειξη διακρίσεως.
Όσον αφορά τη δεύτερη αιτίαση, η Επιτροπή επισημαίνει ότι επέλεξε το έτος 2001 ως έτος αναφοράς διότι επρόκειτο για το έτος
που προηγείτο της ιδρύσεως της κοινής εταιρείας της προσφεύγουσας και της Melco, ήτοι της εταιρείας TM T & D. Η καθής διευκρινίζει,
συναφώς, ότι οι μητρικές εταιρείες έλαβαν μεμονωμένως μέρος στη σύμπραξη κατά το μεγαλύτερο μέρος της διάρκειάς της και ότι,
ως εκ τούτου, κρίθηκε πιο ενδεδειγμένος ο υπολογισμός των βασικών ποσών βάσει των αντίστοιχων κύκλων εργασιών τους, προκειμένου
ιδίως να ληφθούν υπόψη οι διαφορές που εμφάνιζαν τα ατομικά μερίδιά τους στην αγορά κατά τον χρόνο ιδρύσεως της TM T & D.
Τρίτον, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η αιτίαση που σχετίζεται με την τοποθέτηση της προσφεύγουσας σε συγκεκριμένη ομάδα μπορεί
να ευδοκιμήσει μόνον εφόσον ευδοκιμήσει και η αιτίαση περί της επιλογής του έτους αναφοράς. Τούτο, όμως, δεν δύναται να συμβεί
εν προκειμένω.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επιβάλλεται, εκ προοιμίου, η επισήμανση ότι η Επιτροπή διαθέτει διακριτική ευχέρεια κατά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων,
προκειμένου να κατευθύνει τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων στην τήρηση των κανόνων του ανταγωνισμού (βλ. απόφαση του Πρωτοδικείου
της 29ης Απριλίου 2004, T-236/01, T-239/01, T-244/01 έως T‑246/01, T-251/01 και T-252/01, Tokai Carbon κ.λπ. κατά Επιτροπής,
Συλλογή 2004, σ. II-1181, σκέψη 216 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Το ύψος του προστίμου καθορίζεται από την Επιτροπή σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα της παραβάσεως και, κατά περίπτωση, με τη
διάρκειά της. Η σοβαρότητα της παραβάσεως πρέπει να αξιολογείται βάσει κριτηρίων όπως οι ιδιαίτερες περιστάσεις της υποθέσεως,
το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται και η αποτρεπτική λειτουργία των προστίμων. Αντικειμενικά στοιχεία όπως το περιεχόμενο
και η διάρκεια των επιζήμιων για τον ανταγωνισμό συμπεριφορών, ο αριθμός και η έντασή τους, η έκταση της επηρεασθείσας αγοράς
και η βλάβη που προκλήθηκε στη δημόσια οικονομική τάξη πρέπει να λαμβάνονται υπόψη. Κατά τη σχετική εξέταση πρέπει επίσης
να λαμβάνονται υπόψη το σχετικό μέγεθος των ευθυνόμενων επιχειρήσεων και το μερίδιο της αγοράς που κατέχουν, καθώς και η τυχόν
καθ’ υποτροπήν υιοθέτηση τέτοιων συμπεριφορών (απόφαση Aalborg Portland κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 40 ανωτέρω, σκέψεις 89
έως 91).
Εντούτοις, οσάκις η Επιτροπή αποφασίζει να επιβάλει πρόστιμα δυνάμει του δικαίου του ανταγωνισμού, οφείλει να τηρεί τις γενικές
αρχές του δικαίου, μεταξύ των οποίων καταλέγεται η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, όπως αυτή ερμηνεύεται από τα κοινοτικά δικαιοδοτικά
όργανα (απόφαση του Πρωτοδικείου της 27ης Σεπτεμβρίου 2006, T‑59/02 R, Archer Daniels Midland κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006,
σ. II-3627, σκέψη 315). Κατά πάγια νομολογία, η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως ή της απαγορεύσεως των διακρίσεων επιβάλλει να
μην αντιμετωπίζονται κατά τρόπο διαφορετικό παρόμοιες καταστάσεις και κατά τρόπο όμοιο διαφορετικές καταστάσεις, εκτός αν
μια τέτοια αντιμετώπιση δικαιολογείται αντικειμενικώς (βλ. απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998, T-311/94, BPB de
Eendracht κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II-1129, σκέψη 309 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Επιπλέον, καθόσον βάση για τον προσδιορισμό των σχέσεων μεταξύ των επιβλητέων προστίμων πρέπει να αποτελεί ο κύκλος εργασιών
των αναμεμειγμένων στην ίδια παράβαση επιχειρήσεων, επιβάλλεται η οριοθέτηση του χρονικού διαστήματος που πρέπει να λαμβάνεται
υπόψη προκειμένου οι προκύπτοντες κύκλοι εργασιών να είναι όσο το δυνατόν ανάλογοι (απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Ιουνίου
1983, 100/80 έως 103/80, Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 1825, σκέψη 122).
Εν προκειμένω, από τις αιτιολογικές σκέψεις 480 έως 490 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι, κατά τον υπολογισμό των
βασικών ποσών, η Επιτροπή αποφάσισε, συμφώνως προς το σημείο 1 A των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων,
να εφαρμόσει στους μετασχόντες στη σύμπραξη διαφοροποιημένη μεταχείριση σε συνάρτηση με την ικανότητά τους να βλάψουν τον
ανταγωνισμό. Προς τούτο, η Επιτροπή κατέταξε τις διάφορες επιχειρήσεις σε πέντε ομάδες με βάση τον κύκλο εργασιών που επέτυχαν
σε παγκόσμιο επίπεδο από τις πωλήσεις ΕΜΜΑ. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή έκρινε ότι οι κύκλοι εργασιών που συνδέονταν αποκλειστικώς
με την αγορά του ΕΟΧ δεν συνιστούσαν αξιόπιστο κριτήριο αξιολογήσεως, καθόσον σκοπός του κοινού συμφώνου ήταν να εξασφαλισθεί
η αποχή των Ιαπώνων κατασκευαστών από την εν λόγω αγορά.
Όσον αφορά τα προϊόντα που πρέπει να ληφθούν υπόψη για τον προσδιορισμό του κύκλου εργασιών των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων,
επιβάλλεται η επισήμανση ότι, κατά την προμνησθείσα με τη σκέψη 281 νομολογία, η Επιτροπή οφείλει, μεταξύ άλλων, να λάβει
υπόψη την έκταση της επηρεασθείσας αγοράς. Εν προκειμένω, όπως επισημαίνεται με την αιτιολογική σκέψη 9 της προσβαλλομένης
αποφάσεως, η σύμπραξη αφορούσε τόσο τους ΕΜΜΑ ως ανεξάρτητο προϊόν όσο και τους υποσταθμούς που περιελάμβαναν ΕΜΜΑ. Συνεπώς,
η Επιτροπή, δεν υπέπεσε σε σφάλμα υπολογίζοντας το βασικό ποσό των προστίμων των οικείων επιχειρήσεων με βάση τους κύκλους
εργασιών που σχετίζονταν με τα συγκεκριμένα προϊόντα. Επομένως, το επιχείρημα που προβάλλει συναφώς η προσφεύγουσα πρέπει
να απορριφθεί.
Όσον αφορά την επιλογή του έτους αναφοράς, από τις αιτιολογικές σκέψεις 481, 482 και 484 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει
ότι, κατά τον υπολογισμό της αξίας των παγκόσμιων πωλήσεων, η Επιτροπή έλαβε υπόψη το έτος 2001 για την προσφεύγουσα, τη Fuji,
τη Hitachi και τη Melco, ενώ βασίσθηκε στο έτος 2003, ήτοι στο τελευταίο πλήρες έτος της παραβάσεως, προκειμένου για τους
Ευρωπαίους κατασκευαστές. Ομοίως, κατά τον υπολογισμό του βασικού ποσού των προστίμων της προσφεύγουσας, της Fuji, της Hitachi
και της Melco για την περίοδο συμμετοχής τους στη σύμπραξη ως μεμονωμένων επιχειρήσεων ελήφθη υπόψη ο κύκλος εργασιών τους
το 2001, ενώ το βασικό ποσό των προστίμων των Ευρωπαίων κατασκευαστών υπολογίσθηκε βάσει του κύκλου εργασιών τους το 2003.
Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όσον αφορά την επιλογή του έτους αναφοράς, η Επιτροπή δεν αντιμετώπισε τους Ιάπωνες
κατασκευαστές, μεταξύ των οποίων καταλέγεται η προσφεύγουσα, και τους Ευρωπαίους κατασκευαστές κατά τρόπο όμοιο. Ως εκ τούτου,
κατ’ επιταγήν της προμνησθείσας με τη σκέψη 282 νομολογιακής θέσεως, είναι αναγκαίο να εξετασθεί αν η διαφοροποιημένη αυτή
μεταχείριση δικαιολογείται αντικειμενικώς.
Συναφώς, με την αιτιολογική σκέψη 482 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή επισήμανε ότι η επιλογή του έτους 2001 ως έτους
αναφοράς για την προσφεύγουσα δικαιολογείτο από το γεγονός ότι, κατά το μεγαλύτερο μέρος της διάρκειας της παραβάσεως, η προσφεύγουσα
μετείχε στη σύμπραξη ως μεμονωμένη επιχείρηση και όχι μέσω της κοινής εταιρείας TM T & D, η οποία είχε αναλάβει το 2002 τις
σχετικές με τους ΕΜΜΑ δραστηριότητες της προσφεύγουσας και της Melco.
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση η Επιτροπή διευκρίνισε ότι σκοπός της ήταν να λάβει υπόψη την ανισοβαρή ανταγωνιστική θέση
των δύο μετόχων της TM T & D κατά τον χρόνο ιδρύσεως της εν λόγω εταιρείας, η οποία οφειλόταν στο γεγονός ότι το μερίδιο της
Melco στην παγκόσμια αγορά ΕΜΜΑ ήταν σημαντικά υψηλότερο εκείνου της προσφεύγουσας. Κατά την Επιτροπή, η επιλογή ως έτους
αναφοράς του τελευταίου πλήρους έτους συμμετοχής της προσφεύγουσας και της Melco στη σύμπραξη ως μεμονωμένων επιχειρήσεων,
ήτοι του έτους 2001, επέτρεπε τη συνεκτίμηση αυτής της αποκλίσεως κατά τον υπολογισμό του ύψους των προστίμων, συνεκτίμηση
η οποία θα ήταν αδύνατη εάν εφαρμοζόταν ως μέθοδος η κατανομή του κύκλου εργασιών της TM T & D κατά το έτος 2003 μεταξύ των
δύο μετόχων με βάση την αντίστοιχη συμμετοχή τους στην κοινή εταιρεία.
Ο σκοπός τον οποίο επικαλείται η Επιτροπή είναι θεμιτός, καθώς καθιστά δυνατή τη σύγκριση της ικανότητας των μετόχων κοινής
εταιρείας να προκαλέσουν ζημία στον ανταγωνισμό κατά το διάστημα που προηγείται της συστάσεώς της.
Εντούτοις, είναι εν προκειμένω σαφές ότι, για την επίτευξη του σκοπού που επεδίωκε, η Επιτροπή θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει
άλλες μεθόδους, αποφεύγοντας την άνιση μεταχείριση των Ιαπώνων και των Ευρωπαίων κατασκευαστών όσον αφορά την επιλογή του
έτους αναφοράς. Επί παραδείγματι, κατά τον υπολογισμό των προστίμων της προσφεύγουσας και της Melco για το προ της συστάσεως
της TM T & D διάστημα, η Επιτροπή θα μπορούσε να στηριχθεί στο βασικό ποσό του προστίμου της TM T & D, υπολογίζοντάς το επί
τη βάσει του κύκλου εργασιών της εν λόγω εταιρείας κατά το έτος 2003 και κατανέμοντάς το μεταξύ της προσφεύγουσας και της
Melco βάσει του ποσοστού των πωλήσεων που αυτές είχαν πραγματοποιήσει κατά το τελευταίο προ της συστάσεως της κοινής τους
εταιρείας έτος, ήτοι το 2001.
Συνεπώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, εν προκειμένω, η βούληση της Επιτροπής να αποτυπώσει πιστά, κατά τον υπολογισμό των
προστίμων, τη σχετική θέση της προσφεύγουσας και της Melco δεν δικαιολογεί την άνιση μεταχείριση που η προσφεύγουσα υπέστη.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, επιλέγοντας το έτος 2001 ως έτος αναφοράς για τον προσδιορισμό
της αξίας των παγκόσμιων πωλήσεων των Ιαπώνων κατασκευαστών και τον υπολογισμό του προστίμου της προσφεύγουσας για την ατομική
συμμετοχή της στη σύμπραξη, η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως.
Η παραβίαση αυτή καθιστά αυτομάτως πλημμελή τον υπολογισμό του προστίμου που επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα, με το άρθρο 2,
στοιχείο θ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως, για τη συμμετοχή της στη σύμπραξη ως μεμονωμένης επιχειρήσεως. Η παραβίαση αυτή
θίγει εμμέσως, μέσω του προσδιορισμού της αξίας των παγκόσμιων πωλήσεων και των μεριδίων αγοράς, και τον υπολογισμό του προστίμου
που επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα με το άρθρο 2, στοιχείο η΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως, για το διάστημα λειτουργίας της
TM T & D.
Επομένως, το τέταρτο σκέλος του τετάρτου λόγου ακυρώσεως πρέπει να γίνει δεκτό και, συνακολούθως, να ακυρωθεί το άρθρο 2,
στοιχεία η΄ και θ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως. Αντιθέτως, το άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν χρήζει ακυρώσεως
ή τροποποιήσεως, δεδομένου ότι το περιεχόμενό του δεν επηρεάσθηκε από την επιλογή του έτους αναφοράς.
Εξάλλου, η εξέταση του πέμπτου και του έκτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως παρέλκει. Συγκεκριμένα, ακόμη και αν ο τέταρτος
λόγος ακυρώσεως ευδοκιμούσε ως προς τα δύο αυτά σκέλη, η προσβαλλόμενη απόφαση δεν θα μπορούσε να ακυρωθεί κατά τμήμα μεγαλύτερο
εκείνου που το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ως ακυρωτέο με την προηγούμενη σκέψη.
Τέλος, λαμβανομένου υπόψη ότι η διαπιστωθείσα παρανομία έγκειται στην ίδια την επιλογή της βάσεως υπολογισμού του επιβληθέντος
στην προσφεύγουσα προστίμου, το Γενικό Δικαστήριο δεν είναι σε θέση να προβεί στον υπολογισμό του εν λόγω προστίμου. Ως εκ
τούτου, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την εκ μέρους του άσκηση της εξουσίας πλήρους δικαιοδοσίας
και, συνακολούθως, για την τροποποίηση του άρθρου 2, στοιχεία η΄ και θ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων, το Γενικό Δικαστήριο
δύναται να κατανείμει τα έξοδα ή να αποφασίσει ότι έκαστος των διαδίκων φέρει τα δικαστικά έξοδά του.
Καθόσον το αίτημα περί ακυρώσεως του άρθρου 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως έχει απορριφθεί, η προσφεύγουσα ηττήθηκε κατά σημαντικό
τμήμα, έστω και αν μέρος της προσφυγής της ευδοκίμησε.
Συνακολούθως, η προσφεύγουσα πρέπει να φέρει τα τρία τέταρτα των δικαστικών εξόδων στα οποία υποβλήθηκαν οι διάδικοι κατά
την ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου διαδικασία, ενώ η Επιτροπή το λοιπό ένα τέταρτο.
Επιπροσθέτως, κατά πάγια νομολογία, τα έξοδα της συστάσεως τραπεζικής εγγυήσεως που σκοπεί στην αποφυγή της αναγκαστικής εκτελέσεως
της αποφάσεως δεν αποτελούν έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν οι διάδικοι λόγω της δίκης κατά την έννοια του άρθρου 91, στοιχείο
β΄, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου (βλ.απόφαση Cimenteries CBR κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 92 ανωτέρω,
σκέψη 5133 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Συνεπώς, το αίτημα της προσφεύγουσας περί καταδίκης της Επιτροπής στα εν λόγω
έξοδα πρέπει να απορριφθεί.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Ακυρώνει το άρθρο 2, στοιχεία η΄ και θ΄, της αποφάσεως C(2006) 6762 τελικό της Επιτροπής, της 24ης Ιανουαρίου 2007, σχετικά
με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 [EΚ] και του άρθρου 53 της [Σ]υμφωνίας για τον EΟΧ (Υπόθεση COMP/F/38.899 – Εξοπλισμός
μεταγωγής με μόνωση αερίου), καθόσον αφορά την Toshiba Corp.
2)
Απορρίπτει κατά τα λοιπά την προσφυγή.
3)
Η Toshiba φέρει τα τρία τέταρτα των δικαστικών εξόδων στα οποία υποβλήθηκαν οι διάδικοι στο πλαίσιο της ενώπιον του Γενικού
Δικαστηρίου Διαδικασίας.
4)
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρει το ένα τέταρτο των δικαστικών εξόδων στα οποία υποβλήθηκαν οι διάδικοι στο πλαίσιο της ενώπιον
του Γενικού Δικαστηρίου Διαδικασίας.
Pelikánová
Jürimäe
Soldevila Fragoso
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 12 Ιουλίου 2011.
Πίνακας περιεχομένων
Ιστορικό της διαφοράς
1.  Προσφεύγουσα
2.  Προϊόντα
3.  Διοικητική διαδικασία
4.  Προσβαλλόμενη απόφαση
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Σκεπτικό
1.  Επί του αιτήματος ακυρώσεως των άρθρων 1 και 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως καθόσον αφορούν την προσφεύγουσα
Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από προσβολή, εκ μέρους της Επιτροπής, των δικαιωμάτων άμυνας της προσφεύγουσας
Επί του πρώτου σκέλους, που αντλείται από ανεπαρκή προσδιορισμό της παραβάσεως με το διατακτικό της προσβαλλομένης αποφάσεως
–  Επιχειρήματα των διαδίκων
–  Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του δευτέρου σκέλους, που αντλείται από προσβολή του δικαιώματος προσβάσεως στον φάκελο της υποθέσεως
–  Επιχειρήματα των διαδίκων
–  Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του τρίτου σκέλους, που αντλείται από παραμόρφωση των στοιχείων του φακέλου της υποθέσεως
–  Επιχειρήματα των διαδίκων
–  Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως, στο πλαίσιο του οποίου η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς κατά
νόμον την ύπαρξη του κοινού συμφώνου
Επί των προσκομισθέντων από την ABB στοιχείων
–  Επιχειρήματα των διαδίκων
–  Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί της επιρρώσεως των προσκομισθέντων από την ΑΒΒ στοιχείων
–  Επιχειρήματα των διαδίκων
–  Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του μηχανισμού κοινοποιήσεως και καταλογισμού στις ποσοστώσεις
–  Επιχειρήματα των διαδίκων
–  Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί των στοιχείων που φέρονται ως διαψεύδοντα την ύπαρξη του κοινού συμφώνου
–  Επιχειρήματα των διαδίκων
–  Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Σφαιρική εκτίμηση
Επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από μη απόδειξη, εκ μέρους της Επιτροπής, ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως
Επί του πρώτου σκέλους, που αφορά την απόδειξη ενιαίας παραβάσεως
–  Επιχειρήματα των διαδίκων
–  Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του δευτέρου σκέλους, που αφορά την απόδειξη διαρκούς παραβάσεως, καθώς και την απόδειξη της διαρκούς συμμετοχής της προσφεύγουσας
σε αυτήν
–  Επιχειρήματα των διαδίκων
–  Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
2.  Επί του αιτήματος ακυρώσεως ή ουσιώδους μειώσεως του επιβληθέντος στην προσφεύγουσα προστίμου
Επί του πρώτου σκέλους, που αντλείται από πεπλανημένη αξιολόγηση της σχετικής σοβαρότητας της συμμετοχής της προσφεύγουσας
στην παράβαση
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του δευτέρου σκέλους, που αντλείται από πεπλανημένο υπολογισμό της διάρκειας της παραβάσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του τρίτου σκέλους, που αντλείται από μη τήρηση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως όσον αφορά τον υπολογισμό του προστίμου
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του τετάρτου σκέλους, που αντλείται από πεπλανημένο υπολογισμό του ύψους του βασικού ποσού
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.