CELEX: 62011CJ0256
Ιθαγένεια της Ένωσης
Δικαίωμα διαμονής των υπηκόων τρίτων χωρών που είναι μέλη της οικογένειας πολίτη της Ένωσης
Άρνηση στηριζόμενη στη μη άσκηση του δικαιώματος του πολίτη για ελεύθερη κυκλοφορία
Ενδεχόμενο διαφορετικής μεταχείρισης σε σχέση με τους πολίτες της Ένωσης που έχουν ασκήσει το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας
Συμφωνία Σύνδεσης ΕΟΚ-Τουρκίας
Άρθρο 13 της απόφασης 1/80 του Συμβουλίου Σύνδεσης
Άρθρο 41 του πρόσθετου πρωτοκόλλου
Ρήτρες standstill

Tum και Dari, σκέψη 55, και απόφαση της 21ης Ιουλίου 2011, C‑186/10, Oguz, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή,
σκέψη 28).
Το άρθρο 41, παράγραφος 1, του πρόσθετου πρωτοκόλλου αποσκοπεί στη δημιουργία ευνοϊκών προϋποθέσεων για τη σταδιακή καθιέρωση
της ελευθερίας εγκατάστασης, καθόσον απαγορεύει πλήρως στις εθνικές αρχές να θεσπίζουν οποιοδήποτε νέο εμπόδιο στην άσκηση
της ελευθερίας αυτής και να επιδεινώνουν έτσι τις συνθήκες που υπάρχουν σε συγκεκριμένη ημερομηνία, ώστε να μην καταστεί δυσχερέστερη
η σταδιακή πραγμάτωση της ελευθερίας αυτής μεταξύ των κρατών μελών και της Δημοκρατίας της Τουρκίας. Η εν λόγω διάταξη εμφανίζεται
συνεπώς ως το αναγκαίο συμπλήρωμα του άρθρου 13 της Συμφωνίας Σύνδεσης, στο πλαίσιο του οποίου αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση
για την προοδευτική κατάργηση των εθνικών περιορισμών στην ελευθερία εγκατάστασης (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Tum και Dari,
σκέψη 61 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Κατά συνέπεια, ακόμη και αν, σε πρώτη φάση της σταδιακής πραγμάτωσης της ελευθερίας αυτής, μπορούν να διατηρηθούν οι προϋφιστάμενοι
εθνικοί περιορισμοί ως προς την εγκατάσταση, επιβάλλεται να μεριμνάται ώστε να μη θεσπίζεται κανένα νέο εμπόδιο, προκειμένου
να μην κωλύεται περαιτέρω η βαθμιαία πραγμάτωση της ελευθερίας αυτής (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Tum και Dari, σκέψη 61 και
εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Το Δικαστήριο έχει ήδη δεχτεί, σε σχέση με εθνική διάταξη που αφορούσε τη χορήγηση άδειας διαμονής σε Τούρκους εργαζόμενους,
ότι πρέπει να διασφαλίζεται ότι τα κράτη μέλη δεν αποκλίνουν από τον επιδιωκόμενο σκοπό, τροποποιώντας διατάξεις που έχουν
θεσπίσει υπέρ της ελεύθερης κυκλοφορίας των Τούρκων εργαζόμενων μετά την έναρξη ισχύος της απόφασης 1/80 στο έδαφός τους (απόφαση
της 9ης Δεκεμβρίου 2010, C‑300/09 και C‑301/09, Toprak και Oguz, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 55).
Εξάλλου, το Δικαστήριο έχει δεχτεί ότι το άρθρο 13 της απόφασης 1/80 έχει την έννοια ότι συνιστά «νέο περιορισμό», κατά την
έννοια του άρθρου αυτού, η ενσωμάτωση αυστηρότερων όρων στη διάταξη που καθιστούσε λιγότερο αυστηρή τη διάταξη που ρύθμιζε
τις προϋποθέσεις άσκησης της ελεύθερης κυκλοφορίας των Τούρκων εργαζόμενων κατά τον χρόνο έναρξης της ισχύος της απόφασης
1/80 στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους, ακόμη και αν η επιβολή των εν λόγω αυστηρότερων όρων δεν καθιστά αυστηρότερες
τις προϋποθέσεις αυτές σε σχέση με τις προϋποθέσεις που έθετε η διάταξη που ίσχυε κατά τον χρόνο έναρξης της ισχύος της απόφασης
1/80 στο έδαφος αυτού του κράτους μέλους (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Toprak και Oguz, σκέψη 62).
Με δεδομένο ότι η ερμηνεία του άρθρου 41, παράγραφος 1, του πρόσθετου πρωτοκόλλου συμπίπτει με την ερμηνεία του άρθρου 13
της απόφασης 1/80 σε σχέση με τον επιδιωκόμενο σκοπό, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η υποχρέωση standstill που περιέχεται στις
εν λόγω διατάξεις καλύπτει κατ’ αναλογία κάθε νέο εμπόδιο στην άσκηση της ελευθερίας εγκατάστασης, της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών
ή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζόμενων, το οποίο επιδεινώνει τις συνθήκες που υπήρχαν σε συγκεκριμένη ημερομηνία (βλ.
προπαρατεθείσα απόφαση Toprak και Oguz, σκέψη 54), οπότε πρέπει να διασφαλίζεται ότι τα κράτη μέλη δεν θα αποκλίνουν από τον
σκοπό που επιδιώκεται με τις ρήτρες standstill, τροποποιώντας τις διατάξεις που έχουν θεσπίσει υπέρ αυτών των ελευθεριών των
Τούρκων εργαζόμενων μετά την έναρξη ισχύος της απόφασης 1/80 ή του πρόσθετου πρωτοκόλλου στο έδαφός τους.
Εν προκειμένω δεν αμφισβητείται ότι η έναρξη ισχύος του NAG την 1η Ιανουαρίου 2006 επιδείνωσε τις συνθήκες άσκησης της ελευθερίας
εγκατάστασης των Τούρκων εργαζόμενων στις περιπτώσεις που είναι παρόμοιες με την περίπτωση του M. Dereci.
Συγκεκριμένα, κατά το άρθρο 21 του NAG, οι υπήκοοι των τρίτων χωρών, περιλαμβανομένων και των Τούρκων υπηκόων που τελούν στην
ίδια κατάσταση με τον M. Dereci, οφείλουν, κατά κανόνα, να υποβάλουν την αίτησή τους για άδεια διαμονής ενόσω βρίσκονται εκτός
των ορίων της αυστριακής επικράτειας και να παραμείνουν εκτός της επικράτειας αυτής μέχρι τη λήψη απόφασης επί της αίτησής
τους.
Αντίθετα, κατά το άρθρο 49 του νόμου του 1997, οι Τούρκοι υπήκοοι που τελούσαν στην ίδια κατάσταση με τον M. Dereci μπορούσαν,
ως μέλη της οικογένειας Αυστριακού πολίτη, να ασκήσουν την ελευθερία εγκατάστασης και να υποβάλουν στην Αυστρία αίτηση να
τους χορηγηθεί άδεια πρώτης εγκατάστασης.
Υπό τις συνθήκες αυτές, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι ο NAG, επιδεινώνοντας τις συνθήκες άσκησης της ελευθερίας εγκατάστασης
των Τούρκων εργαζόμενων σε σχέση με τις συνθήκες που ίσχυαν γι’ αυτούς προηγουμένως βάσει διατάξεων που είχαν θεσπιστεί μετά
την έναρξη της ισχύος του πρόσθετου πρωτοκόλλου στην Αυστρία, συνιστά «νέο περιορισμό», κατά την έννοια του άρθρου 41, παράγραφος
1, του εν λόγω πρωτοκόλλου.
Όσον αφορά, τέλος, το επιχείρημα που προβάλλουν η Αυστριακή και η Γερμανική Κυβέρνηση και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου,
ότι δηλαδή ότι ο M. Dereci «διαμένει παρανόμως» στην Αυστρία και συνεπώς δεν μπορεί να υπαχθεί στην ευνοϊκή ρύθμιση του άρθρου
41, παράγραφος 1, του πρόσθετου πρωτοκόλλου, αρκεί η διαπίστωση ότι από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι ο M. Dereci,
μολονότι εισήλθε παράνομα στην αυστριακή επικράτεια τον Νοέμβριο του 2001, είχε εντούτοις, όταν υπέβαλε αίτηση για άδεια εγκατάστασης,
δικαίωμα εγκατάστασης, δυνάμει της ισχύουσας τότε εθνικής νομοθεσίας, λόγω του γάμου του με Αυστριακή υπήκοο, και μπορούσε
να υποβάλει τη σχετική αίτηση στην Αυστρία, όπως άλλωστε έπραξε. Κατά το αιτούν δικαστήριο, η έναρξη ισχύος του NAG ήταν ο
μόνος λόγος για τον οποίο η αρχικά νόμιμη διαμονή του κατέστη παράνομη, πράγμα που είχε ως συνέπεια την απόρριψη της αίτησης
που είχε υποβάλει για να του χορηγηθεί άδεια διαμονής.
Κατά συνέπεια, η διαμονή του δεν μπορεί να χαρακτηριστεί παράνομη, διότι κατέστη παράνομη κατόπιν της εφαρμογής της διάταξης
που συνιστά νέο περιορισμό.
Κατόπιν των ανωτέρω, στο τέταρτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 41, παράγραφος 1, του πρόσθετου πρωτοκόλλου
πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι συνιστά «νέο περιορισμό» κατά τη διάταξη αυτή η θέσπιση νέας ρύθμισης, πιο περιοριστικής
από την προϊσχύουσα, η οποία ήταν λιγότερο αυστηρή από μια προγενέστερη ρύθμιση, η οποία αφορούσε τις προϋποθέσεις άσκησης
της ελευθερίας εγκατάστασης από τους Τούρκους υπηκόους κατά τον χρόνο της έναρξης της ισχύος του πρωτοκόλλου αυτού στο οικείο
κράτος μέλος.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
1)
Το δίκαιο της Ένωσης, και ειδικότερα οι διατάξεις του που αφορούν την ιθαγένεια της Ένωσης, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια
ότι δεν απαγορεύει στα κράτη μέλη να μη χορηγούν στους υπηκόους τρίτων χωρών άδεια διαμονής στο έδαφός τους, αν ο ενδιαφερόμενος
υπήκοος της τρίτης χώρας προτίθεται να κατοικήσει στο έδαφος του κράτους μέλους με μέλος της οικογένειάς του το οποίο είναι
πολίτης της Ένωσης, διαμένει στο κράτος μέλος αυτό, του οποίου έχει επίσης την ιθαγένεια, και δεν έχει ασκήσει ποτέ το δικαίωμά
του για ελεύθερη κυκλοφορία, εφόσον η μη χορήγηση της άδειας αυτής δεν στερεί από τον ενδιαφερόμενο πολίτη της Ένωσης τη δυνατότητα
άσκησης στην πράξη, κατά το ουσιώδες μέρος τους, των δικαιωμάτων που συναρτώνται προς την ιδιότητα του πολίτη της Ένωσης,
πράγμα που οφείλει να εξακριβώσει το αιτούν δικαστήριο.
2)
Το άρθρο 41, παράγραφος 1, του πρόσθετου πρωτοκόλλου, που υπογράφηκε στις 23 Νοεμβρίου 1970 στις Βρυξέλλες και συνήφθη, εγκρίθηκε
και επικυρώθηκε εξ ονόματος της Κοινότητας με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2760/72 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1972, πρέπει
να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι συνιστά «νέο περιορισμό» κατά τη διάταξη αυτή η θέσπιση νέας ρύθμισης, πιο περιοριστικής
από την προϊσχύουσα, η οποία ήταν λιγότερο αυστηρή από μια προγενέστερη ρύθμιση, η οποία αφορούσε τις προϋποθέσεις άσκησης
της ελευθερίας εγκατάστασης από τους Τούρκους υπηκόους κατά τον χρόνο της έναρξης της ισχύος του πρωτοκόλλου αυτού στο οικείο
κράτος μέλος.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική