CELEX: 62009CJ0484
Αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως
Οδηγία 72/166/ΕΟΚ
Άρθρο 3, παράγραφος 1
Οδηγία 84/5/ΕΟΚ
Άρθρο 2, παράγραφος 1
Οδηγία 90/232/ΕΟΚ
Άρθρο 1
Δικαίωμα αποζημιώσεως από την υποχρεωτική ασφάλιση αστικής ευθύνης προκύπτουσας από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων
Προϋποθέσεις περιορισμού
Συμβολή στην πρόκληση της ζημίας
Έλλειψη υπαιτιότητας των οδηγών
Ευθύνη εκ διακινδυνεύσεως

της 30ής Ιουνίου 2005, C-537/03, Candolin κ.λπ. (Συλλογή 2005, σ. I-5745), προστασίας των θυμάτων από αυτοκινητιστικά
ατυχήματα.
Βάσει ακριβώς της αρχής αυτής, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι οι εθνικές νομοθεσίες που παρέχουν τη δυνατότητα μειώσεως ή περιορισμού
της αποζημιώσεως των θυμάτων ατυχήματος οδικής κυκλοφορίας με την αιτιολογία ότι αυτά συνέβαλαν στη ζημία που υπέστησαν είναι
αντίθετες προς το δίκαιο της Ένωσης, καθόσον καθιστούν άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας τα άρθρα 3, παράγραφος 1, της πρώτης
οδηγίας, 2, παράγραφος 1, της δεύτερης οδηγίας και 1 της τρίτης οδηγίας.
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ειδικότερα ότι το Δικαστήριο δέχεται μεν ότι η αστική ευθύνη αποτελεί τομέα που ανήκει στη
σφαίρα αρμοδιότητας των κρατών μελών, διευκρινίζοντας όμως ότι τα ως άνω κράτη οφείλουν να ασκούν την αρμοδιότητά τους αυτή
κατά τρόπο συνάδοντα προς το δίκαιο της Ένωσης, το οποίο επιτρέπει τη μείωση της αποζημιώσεως που οφείλεται στο θύμα από την
υποχρεωτική ασφάλιση της αστικής ευθύνης εξ αυτοκινήτων οχημάτων μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και βάσει εξατομικευμένης
εκτιμήσεως.
Λαμβάνοντας υπόψη τη νομολογία αυτή του Δικαστηρίου, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες επί της συμφωνίας του εφαρμοστέου
στη διαφορά της κύριας δίκης συστήματος αστικής ευθύνης προς τις ανωτέρω διατάξεις του δικαίου της Ένωσης.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunal da Relação do Porto αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο
το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Σε περίπτωση συγκρούσεως οχημάτων, για την οποία δεν δύναται να καταλογισθεί υπαιτιότητα σε κάποιον από τους οδηγούς και
από την οποία προκύπτουν σωματικές βλάβες και υλικές ζημίες ενός από τους οδηγούς (του ζημιωθέντος, ο οποίος αξιώνει αποζημίωση),
αντιβαίνει η θέσπιση επιμερισμού της ευθύνης εκ διακινδυνεύσεως (άρθρο 506, παράγραφοι 1 και 2, του αστικού κώδικα), με άμεση
αντανάκλαση επί του ύψους της αποζημιώσεως που θα επιδικασθεί στον ζημιωθέντα για την περιουσιακή ζημία και την ηθική βλάβη
που προκύπτει από τις σωματικές βλάβες που υπέστη (εφόσον ο επιμερισμός αυτός της ευθύνης εκ διακινδυνεύσεως συνεπάγεται αντίστοιχη
μείωση του ύψους της αποζημιώσεως) προς το κοινοτικό δίκαιο, και ειδικότερα προς τα άρθρα 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας
[…], 2, παράγραφος 1, της δεύτερης οδηγίας […] και 1 της τρίτης οδηγίας […], σύμφωνα με την ερμηνεία που έχει δώσει στις διατάξεις
αυτές το Δικαστήριο […];»

Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Με το ερώτημά του το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί, κατ’ ουσίαν, αν τα άρθρα 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας,
2, παράγραφος 1, της δεύτερης οδηγίας και 1 της τρίτης οδηγίας έχουν την έννοια ότι εμποδίζουν την εφαρμογή εθνικής ρυθμίσεως
η οποία προβλέπει ότι, όταν λόγω συγκρούσεως μεταξύ δύο οχημάτων έχει προκληθεί ζημία χωρίς να μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος
κάποιος από τους οδηγούς, η ευθύνη για την εν λόγω ζημία επιμερίζεται κατ’ αναλογία προς τον βαθμό συμβολής κάθε οχήματος
στην πρόκλησή της και η οποία, σε περίπτωση αμφιβολίας επί του ζητήματος αυτού, επιμερίζει κατ’ ισομοιρία τον εν λόγω βαθμό
συμβολής.
Η Πορτογαλική Κυβέρνηση εκθέτει ότι, δυνάμει των άρθρων 483 και 499 του πορτογαλικού αστικού κώδικα, το δικαίωμα αποζημιώσεως
του θύματος βρίσκεται σε άμεση και αναλογική σχέση προς την αστική ευθύνη που προσδιορίζεται βάσει του άρθρου 506 του εν λόγω
κώδικα.
Η Γερμανική, η Ιταλική και η Αυστριακή Κυβέρνηση υποστηρίζουν ότι τόσο από το αντικείμενο όσο και από το γράμμα της πρώτης
και της δεύτερης οδηγίας προκύπτει ότι αυτές δεν αποσκοπούν στην εναρμόνιση των συστημάτων αστικής ευθύνης των κρατών μελών.
Ο σκοπός του νομοθέτη της Ενώσεως ήταν να ρυθμίσει την έκταση της υποχρεωτικής ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης εξ αυτοκινήτων
και όχι το σύστημα αστικής ευθύνης που ισχύει σε περίπτωση ατυχήματος στο οποίο εμπλέκονται αυτοκίνητα.
Επομένως, η συμφωνία προς το δίκαιο της Ένωσης των προβλεπόμενων από το εθνικό δίκαιο κριτηρίων καταλογισμού της αστικής ευθύνης
λόγω προκλήσεως ζημίας δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της πρώτης και της δεύτερης οδηγίας. Επιπλέον, η εφαρμογή των οδηγιών
αυτών προϋποθέτει ότι το αφορών τον προσδιορισμό της εκτάσεως της προς αποκατάσταση ζημίας ζήτημα έχει ήδη επιλυθεί από τη
νομοθεσία περί αστικής ευθύνης.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι από τα προοίμια της πρώτης και της δεύτερης οδηγίας προκύπτει ότι οι οδηγίες αυτές σκοπούν
να διασφαλίσουν, αφενός, την ελεύθερη κυκλοφορία τόσο των οχημάτων που σταθμεύουν συνήθως εντός του εδάφους της Ένωσης όσο
και των ατόμων που επιβαίνουν σ’ αυτά και, αφετέρου, σε περίπτωση προκλήσεως ατυχήματος με τέτοια οχήματα, την ενιαία μεταχείριση
του θύματος, ανεξαρτήτως του τόπου επελεύσεως του ατυχήματος εντός της Ενώσεως (αποφάσεις της 28ης Μαρτίου 1996, C-129/94,
Ruiz Bernáldez, Συλλογή 1996, σ. I-1829, σκέψη 13, καθώς και της 14ης Σεπτεμβρίου 2000, C-348/98, Mendes Ferreira και Delgado
Correia Ferreira, Συλλογή 2000, σ. I-6711, σκέψη 24).
Προς τούτο, η πρώτη οδηγία, όπως προκύπτει από την όγδοη αιτιολογική της σκέψη, καθιέρωσε ένα σύστημα βασιζόμενο στο τεκμήριο
ότι τα οχήματα με συνήθη στάθμευση στο έδαφος της Ένωσης καλύπτονται από ασφάλιση. Έτσι, το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας
αυτής προβλέπει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε η αστική ευθύνη σχετικά με την κυκλοφορία
των οχημάτων με συνήθη στάθμευση στο έδαφός τους να καλύπτεται από ασφάλιση (απόφαση Mendes Ferreira και Delgado Correia Ferreira,
προαναφερθείσα, σκέψη 25).
Στην αρχική του διατύπωση, το άρθρο αυτό κατέλειπε πάντως στα κράτη μέλη το καθήκον να καθορίσουν τις καλυπτόμενες ζημίες
καθώς και τις λεπτομέρειες της υποχρεωτικής ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης εξ αυτοκινήτων. Για τον περιορισμό των υφισταμένων
αποκλίσεων ως προς την έκταση της υποχρεώσεως ασφαλίσεως μεταξύ των νομοθεσιών των κρατών μελών, όπως εκθέτει η τρίτη αιτιολογική
σκέψη της δεύτερης οδηγίας, το άρθρο 1 της οδηγίας αυτής επέβαλε, όσον αφορά την αστική ευθύνη, την υποχρεωτική κάλυψη των
υλικών ζημιών και των σωματικών βλαβών, μέχρις ορισμένου ποσού, το δε άρθρο 1 της τρίτης οδηγίας επεξέτεινε την υποχρέωση
αυτή στην κάλυψη των σωματικών βλαβών όλων των επιβατών πλην του οδηγού (απόφαση Mendes Ferreira και Delgado Correia Ferreira,
προαναφερθείσα, σκέψη 26).
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας, όπως διευκρινίστηκε και συμπληρώθηκε με τη δεύτερη και την τρίτη οδηγία, επιβάλλει
συνεπώς στα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν ότι η αστική ευθύνη που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων με συνήθη
στάθμευση στο έδαφός τους θα καλύπτεται από ασφάλιση και προσδιορίζει, ιδίως, τα είδη ζημιών και τους τρίτους, θύματα ατυχήματος,
που η ασφάλιση αυτή πρέπει να καλύπτει (απόφαση Mendes Ferreira και Delgado Correia Ferreira, προαναφερθείσα, σκέψη 27).
Το Δικαστήριο έχει ήδη αποφανθεί επί των συνεπειών που συνεπάγεται η υποχρέωση αυτή όσον αφορά την αποζημίωση, από την υποχρεωτική
ασφάλιση της αστικής ευθύνης εξ αυτοκινήτων, για τις ζημίες που προκαλούνται σε τρίτους, στο πλαίσιο της αστικής ευθύνης του
ασφαλισμένου.
Έτσι, λαμβανομένου υπόψη του σκοπού της προστασίας των θυμάτων, τον οποίον τονίζουν κατ’ επανάληψη οι ως άνω οδηγίες, το Δικαστήριο
έχει κρίνει ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας εμποδίζει τον ασφαλιστή της αστικής ευθύνης να επικαλείται νομικές
διατάξεις ή συμβατικές ρήτρες για να αρνηθεί να αποζημιώσει τρίτους θύματα ατυχήματος το οποίο προκλήθηκε από το ασφαλισμένο
αυτοκίνητο (βλ. επ’ αυτού προαναφερθείσες αποφάσεις Ruiz Bernáldez, σκέψη 20, καθώς και Candolin κ.λπ., σκέψη 18).
Το Δικαστήριο έχει κρίνει επίσης ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της δεύτερης οδηγίας απλώς και μόνον υπενθυμίζει
την υποχρέωση αυτή όσον αφορά τις διατάξεις ή τις ρήτρες ασφαλιστηρίου συμβολαίου οι οποίες αποκλείουν την κάλυψη από την
ασφάλιση αστικής ευθύνης εξ αυτοκινήτων των ζημιών που προκαλούνται στους τρίτους λόγω της χρησιμοποιήσεως ή της οδηγήσεως
του ασφαλισμένου οχήματος από άτομα στα οποία δεν επιτρέπεται η οδήγηση του οχήματος, από άτομα που δεν έχουν άδεια οδηγήσεως
ή από άτομα που δεν έχουν συμμορφωθεί προς τις εκ του νόμου τεχνικής φύσεως υποχρεώσεις οι οποίες επιβάλλονται σχετικά με
την κατάσταση και την ασφάλεια του αυτοκινήτου (προαναφερθείσες αποφάσεις Ruiz Bernáldez, σκέψη 21, καθώς και Candolin κ.λπ.,
σκέψη 19).
Πρέπει ωστόσο να υπομνησθεί ότι η υποχρέωση ασφαλιστικής καλύψεως της αστικής ευθύνης εξ αυτοκινήτων για ζημίες σε βάρος τρίτων
διαφέρει από την έκταση της αποζημιώσεως των τελευταίων βάσει της αστικής ευθύνης του ασφαλισμένου. Πράγματι, ενώ η πρώτη
προσδιορίζεται και εξασφαλίζεται από την κανονιστική ρύθμιση της Ένωσης, η δεύτερη διέπεται, κυρίως, από το εθνικό δίκαιο
(βλ. επ’ αυτού, απόφαση της 19ης Απριλίου 2007, C-356/05, Farrell, Συλλογή 2007, σ. I-3067, σκέψη 32).
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι από το αντικείμενο της πρώτης, της δεύτερης και της τρίτης οδηγίας και από το γράμμα
τους προκύπτει ότι οι οδηγίες αυτές δεν έχουν σκοπό να εναρμονίσουν τα συστήματα αστικής ευθύνης των κρατών μελών και ότι,
στο παρόν στάδιο εξελίξεως του δικαίου της Ένωσης, τα κράτη αυτά εξακολουθούν να είναι ελεύθερα να καθορίζουν το εφαρμοστέο
σύστημα αστικής ευθύνης στα ατυχήματα που προκύπτουν από την κυκλοφορία οχημάτων (προαναφερθείσες αποφάσεις, Candolin κ.λπ,
σκέψη 24, καθώς και Farrell, σκέψη 33).
Πράγματι, από το γράμμα του άρθρου 3, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης δεν θέλησε να
προσδιορίσει ειδικότερα το είδος της αστικής ευθύνης, λόγω πταίσματος ή εκ διακινδυνεύσεως, σχετικά με την κυκλοφορία οχημάτων,
που πρέπει να καλύπτεται από υποχρεωτική ασφάλιση.
Εντούτοις, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να εξασφαλίζουν ότι η προβλεπόμενη από το εθνικό δίκαιο αστική ευθύνη θα συνεπάγεται
ασφάλιση σύμφωνη προς τις διατάξεις των ανωτέρω τριών οδηγιών (προαναφερθείσα απόφαση, Farrell, σκέψη 33).
Επιπλέον, όσον αφορά τη ρύθμιση περί αστικής ευθύνης, το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να ασκούν
τις αρμοδιότητές τους στον τομέα αυτόν τηρουμένου του δικαίου της Ένωσης και, ειδικότερα, των άρθρων 3, παράγραφος 1, της
πρώτης οδηγίας, 2, παράγραφος 1, της δεύτερης οδηγίας και 1 της τρίτης οδηγίας (προαναφερθείσες αποφάσεις, Candolin κ.λπ.,
σκέψη 27, καθώς και Farrell, σκέψη 34).
Κατά συνέπεια, οι εθνικοί κανόνες του δικαίου περί αστικής ευθύνης που διέπουν την αποζημίωση λόγω αυτοκινητιστικού ατυχήματος
δεν μπορούν να καθιστούν τα άρθρα αυτά άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας (προαναφερθείσες αποφάσεις, Candolin κ.λπ., σκέψη
28, καθώς και Farrell, σκέψη 34).
Τούτο θα συνέβαινε αν η ευθύνη του θύματος για τις ζημίες που υπέστη, όπως αυτή απορρέει από τη σύμφωνα με την εθνική ρύθμιση
περί αστικής ευθύνης εκτίμηση της συμβολής του στην πρόκληση των εν λόγω ζημιών, είχε ως αποτέλεσμα τον αυτόματο αποκλεισμό
ή τον υπέρμετρο περιορισμό του δικαιώματός του αποζημιώσεως από την υποχρεωτική ασφάλιση της αστικής ευθύνης εξ αυτοκινήτων
για τις ζημίες για τις οποίες είναι υπεύθυνος ο ασφαλισμένος.
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι εθνική ρύθμιση η οποία βασίζεται σε γενικά και αφηρημένα κριτήρια δεν μπορεί να στερεί
τον επιβάτη του δικαιώματος αποζημιώσεως από την υποχρεωτική ασφάλιση της αστικής ευθύνης εξ αυτοκινήτων ή να περιορίζει υπέρμετρα
το δικαίωμα αυτό με μόνη αιτιολογία ότι ο επιβάτης συνέβαλε στην επέλευση της ζημίας αυτής. Μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις
μπορεί να περιορίζεται η έκταση της αποζημιώσεως βάσει εξατομικευμένης εκτιμήσεως και τηρουμένου του δικαίου της Ένωσης με
τρόπο σύμφωνο προς την αρχή της αναλογικότητας (προαναφερθείσες αποφάσεις Candolin κ.λπ., σκέψεις 30, καθώς και Farrell, σκέψη
35).
Εν προκειμένω, η υπόθεση της κύριας δίκης αφορά την αποζημίωση λόγω αστικής ευθύνης, για τις ζημίες που υπέστη ο οδηγός αυτοκινήτου
οχήματος από σύγκρουση μεταξύ του οχήματος αυτού και άλλου οχήματος ελλείψει υπαιτιότητας των εμπλεκομένων οδηγών. Σε αντίθεση
με τα πραγματικά περιστατικά που έδωσαν λαβή για τις προαναφερθείσες αποφάσεις Candolin κ.λπ. και Farrell, η μείωση της αποζημιώσεως
για ζημίες που υφίσταται ο οδηγός απορρέει όχι από περιορισμό της καλύψεως της αστικής ευθύνης από ασφάλιση, αλλά από περιορισμό
της αστικής ευθύνης του ασφαλισμένου, δυνάμει του εφαρμοστέου συστήματος αστικής ευθύνης.
Πράγματι, κατά το άρθρο 506, παράγραφος 1, του πορτογαλικού αστικού κώδικα, όταν σύγκρουση μεταξύ δύο οχημάτων προκαλεί ζημίες
χωρίς να διαπιστώνεται υπαιτιότητα των εμπλεκομένων οδηγών, η αστική ευθύνη των τελευταίων επιμερίζεται κατ’ αναλογία προς
τη συμβολή καθενός των οχημάτων στην πρόκληση των εν λόγω ζημιών. Σε περίπτωση αμφιβολίας ως προς τον βαθμό συμβολής των οχημάτων
στην πρόκληση της ζημίας, η παράγραφος 2 του ως άνω άρθρου προβλέπει ότι αυτά συνέβαλαν εξίσου στη ζημία.
Με άλλα λόγια, η εφαρμοστέα στη διαφορά της κύριας δίκης εθνική νομοθεσία αποσκοπεί στον επιμερισμό της αστικής ευθύνης για
ζημίες προκαλούμενες από σύγκρουση μεταξύ δύο οχημάτων όταν δεν υφίσταται υπαιτιότητα κάποιου από τους εμπλεκόμενους οδηγούς.
Όπως σημείωσε η Πορτογαλική Κυβέρνηση, ο εν λόγω επιμερισμός της ευθύνης προσδιορίζει την αποζημίωση που οφείλει καθένας από
τους οδηγούς, στο πλαίσιο της αστικής τους ευθύνης, για ζημίες εξαιτίας της συγκρούσεως.
Σε αντίθεση με τις νομικές ρυθμίσεις στο πλαίσιο των οποίων εκδόθηκαν οι προαναφερθείσες αποφάσεις Candolin κ.λπ. και Farrell,
το άρθρο 506 του πορτογαλικού αστικού κώδικα δεν έχει ως αποτέλεσμα τον αυτόματο αποκλεισμό ή τον υπέρμετρο περιορισμό του
δικαιώματος των θυμάτων, εν προκειμένω του δικαιώματος του οδηγού οχήματος ο οποίος υπέστη σωματικές βλάβες εξαιτίας συγκρούσεως
με άλλο όχημα να λάβει αποζημίωση από την υποχρεωτική ασφάλιση της αστικής ευθύνης εξ αυτοκινήτων. Πράγματι, η διάταξη αυτή
απλώς προβλέπει ότι η αστική ευθύνη επιμερίζεται κατ’ αναλογία προς τη συμβολή καθενός των οχημάτων στην πρόκληση της ζημίας,
πράγμα το οποίο επηρεάζει, κατά συνέπεια, το ύψος της αποζημιώσεως.
Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η διάταξη αυτή δεν θίγει την εγγύηση, την οποία προβλέπει το δίκαιο της Ένωσης, ότι
η προβλεπόμενη από το εθνικό δίκαιο αστική ευθύνη θα συνεπάγεται ασφάλιση σύμφωνη προς τις διατάξεις των τριών προαναφερθεισών
οδηγιών.
Το ως άνω συμπέρασμα επιρρωννύεται εξάλλου από το άρθρο 1α της τρίτης οδηγίας, που προστέθηκε σε αυτήν με την οδηγία 2005/14,
το οποίο περιλαμβάνει παραπομπή στο εθνικό αστικό δίκαιο όσον αφορά την κάλυψη των σωματικών βλαβών και υλικών ζημιών που
υφίστανται πεζοί, ποδηλάτες και άλλοι χρήστες των δρόμων που μετακινούνται χωρίς να χρησιμοποιούν μηχανοκίνητο όχημα. Δεδομένου
ότι η διάταξη αυτή προβλέπει ότι οι σχετικές ζημίες καλύπτονται από την υποχρεωτική ασφάλιση της αστικής ευθύνης εξ αυτοκινήτων
καθόσον οι ζημιωθέντες δικαιούνται αποζημίωση σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, η εφαρμοστέα ρύθμιση δεν μπορεί να είναι διαφορετική
όσον αφορά τον οδηγό οχήματος όταν αυτός είναι ταυτόχρονα θύμα και συνυπεύθυνος για τις σωματικές βλάβες που υπέστη κατόπιν
ατυχήματος στο οποίο εμπλέκεται και άλλο όχημα. Συναφώς, από το άρθρο 12 της οδηγίας 2009/103 προκύπτει ακόμη ότι η κάλυψη
από την υποχρεωτική ασφάλιση των ζημιών που προκαλούνται σε ειδικές κατηγορίες θυμάτων, ιδίως στους χρήστες των δρόμων που
μετακινούνται χωρίς να χρησιμοποιούν μηχανοκίνητο όχημα, καθώς και στους επιβάτες, δεν προδικάζει ούτε την ευθύνη ούτε το
ύψος της αποζημιώσεως για τις εν λόγω ζημίες.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω σκέψεων, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 3, παράγραφος 1, της
πρώτης οδηγίας, 2, παράγραφος 1, της δεύτερης οδηγίας και 1 της τρίτης οδηγίας έχουν την έννοια ότι δεν εμποδίζουν την εφαρμογή
εθνικής ρυθμίσεως η οποία, σε περίπτωση συγκρούσεως μεταξύ δύο οχημάτων που προκάλεσε ζημίες χωρίς να διαπιστώνεται υπαιτιότητα
των οδηγών, επιμερίζει την ευθύνη όσον αφορά τις εν λόγω ζημίες κατ’ αναλογία προς τον βαθμό συμβολής καθενός των οχημάτων
στην πρόκλησή της και, σε περίπτωση αμφιβολίας επί του ζητήματος αυτού, προβλέπει ότι αυτά συνέβαλαν εξίσου στη ζημία.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι
υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:
Τα άρθρα 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 72/166/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 24ης Απριλίου 1972, περί εναρμονίσεως των νομοθεσιών
των κρατών μελών των σχετικών με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων και
με τον έλεγχο της υποχρεώσεως προς ασφάλιση της ευθύνης αυτής, 2, παράγραφος 1, της δεύτερης οδηγίας 84/5/ΕΟΚ του Συμβουλίου,
της 30ής Δεκεμβρίου 1983, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών των σχετικών με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης
που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων, και 1 της τρίτης οδηγίας 90/232/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου
1990, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την ασφάλιση αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία
αυτοκινήτων οχημάτων, έχουν την έννοια ότι δεν εμποδίζουν την εφαρμογή εθνικής ρυθμίσεως η οποία, σε περίπτωση συγκρούσεως
μεταξύ δύο οχημάτων που προκάλεσε ζημίες χωρίς να διαπιστώνεται υπαιτιότητα των οδηγών, επιμερίζει την ευθύνη όσον αφορά τις
εν λόγω ζημίες κατ’ αναλογία προς τον βαθμό συμβολής καθενός των οχημάτων στην πρόκλησή της και, σε περίπτωση αμφιβολίας επί
του ζητήματος αυτού, προβλέπει ότι αυτά συνέβαλαν εξίσου στη ζημία.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η πορτογαλική.