CELEX: 62010CJ0184
Dyrektywa 91/439/EWG
Wzajemne uznawanie praw jazdy
Prawo jazdy wydane przez państwo członkowskie z naruszeniem warunku miejsca zamieszkania
Odmowa uznania przez przyjmujące państwo członkowskie oparta wyłącznie na naruszeniu warunku miejsca zamieszkania

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 1 ust. 2, art. 7 ust. 1 lit. b) oraz art. 8 ust. 2
i 4 dyrektywy Rady 91/439/EWG z dnia 29 lipca 1991 r. w sprawie praw jazdy (Dz.U. L 237, s. 1), zmienionej dyrektywą Komisji
2008/65/WE z dnia 27 czerwca 2008 r. (Dz.U. L 168, s. 36), zwanej dalej „dyrektywą 91/439”.
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy M. Grasser, obywatelką niemiecką zamieszkałą w Viereth-Trunstadt (Niemcy)
i posiadaczką prawa jazdy wydanego w Republice Czeskiej, a Freistaat Bayern, w przedmiocie decyzji odmawiającej prawa do korzystania
z jej prawa jazdy na terytorium Niemiec.

Ramy prawne

Uregulowania Unii
Na mocy motywu 4 dyrektywy 91/439 z przyczyn dotyczących bezpieczeństwa drogowego należy ustanowić minimalne wymagania dla
wydawania prawa jazdy.
Artykuł 1 ust. 1 i 2 rzeczonej dyrektywy ma następujące brzmienie:
„1.      Państwa członkowskie wprowadzają krajowe prawo jazdy oparte na wzorze wspólnotowym opisanym w załączniku I zgodnie z przepisami
niniejszej dyrektywy. […]
2.      Prawa jazdy wydane przez państwa członkowskie są wzajemnie uznawane”.
Na podstawie art. 7 ust. 1 owej dyrektywy:
„Prawa jazdy są wydawane poza tym tylko takim kandydatom:
[…]
b)      którzy mają normalne miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego wydającego prawo jazdy albo którzy mogą przedstawić
zaświadczenie, że studiują w tym kraju od co najmniej sześciu miesięcy”.
Zgodnie z art. 7 ust. 5 dyrektywy 91/439 żadna osoba nie może posiadać praw jazdy wydanych przez więcej niż jedno państwo
członkowskie.
Artykuł 8 ust. 2 i 4 akapit pierwszy dyrektywy 91/439 przewiduje:
„2.      Z zastrzeżeniem przestrzegania zasady terytorialności prawa karnego i uregulowań prawnych dotyczących policji państwa członkowskie
normalnego miejsca zamieszkania mogą stosować swoje przepisy krajowe dotyczące ograniczania, zawieszania, cofania lub unieważniania
prawa jazdy posiadaczowi prawa jazdy wydanego przez inne państwo członkowskie oraz, w razie potrzeby, wymienić w tym celu
to prawo jazdy.
[…]
4.      Państwo członkowskie może odmówić uznania ważności jakiegokolwiek prawa jazdy wydanego przez inne państwo członkowskie osobie,
która na terytorium poprzednio wymienionego państwa podlega jednemu ze środków, określonych w ust. 2”.
Artykuł 9 akapit pierwszy rzeczonej dyrektywy stanowi:
„Do celów niniejszej dyrektywy »normalne« miejsce zamieszkania oznacza miejsce, w którym osoba fizyczna przebywa przez co
najmniej 185 dni w każdym roku kalendarzowym, ze względu na swoje więzi osobiste i zawodowe, w przypadku osoby niezwiązanej
z tym miejscem zawodowo, ze względu na osobiste powiązania, które wskazują na istnienie ścisłych więzi między tą osobą a miejscem,
w którym mieszka”.
Artykuł 12 ust. 3 tejże dyrektywy stanowi:
„Państwa członkowskie pomagają sobie wzajemnie we wprowadzaniu w życie niniejszej dyrektywy i, w razie potrzeby, wymieniają
informacje na temat zarejestrowanych u siebie praw jazdy”.

Uregulowania krajowe
Paragraf 28 ust. 1 i 4 Verordnung über die Zulassung von Personen zum Straßenverkehr (Fahrerlaubnis-Verordnung) [rozporządzenia
w sprawie dopuszczenia osób do ruchu drogowego (rozporządzenia w sprawie praw jazdy)], z dnia 18 sierpnia 1998 r. (BGBl. 1998 I,
s. 2214), w brzmieniu wynikającym z rozporządzenia z dnia 7 stycznia 2009 r. (BGBl. 2009 I, s. 29),  ma następujące brzmienie:
„1. Posiadacze ważnego prawa jazdy [Unii Europejskiej] lub prawa jazdy wydanego w państwach [Europejskiego Obszaru Gospodarczego
(zwanego dalej »EOG«)], mający normalne miejsce zamieszkania w rozumieniu § 7 ust. 1 lub 2 w Niemczech, mogą w zakresie swoich
uprawnień – z zastrzeżeniem ograniczeń określonych w ust. 2–4 – kierować pojazdami na terytorium Niemiec. […]
[…]
4.      Uprawnienie określone w ust. 1 nie dotyczy posiadaczy prawa jazdy [Unii] lub prawa jazdy wydanego w państwach EOG.
[…]
2)      którzy zgodnie z prawem jazdy albo z bezspornymi informacjami pochodzącymi z państwa członkowskiego wydającego prawo jazdy
w momencie jego wydania posiadali normalne miejsce zamieszkania w Niemczech, chyba że uzyskali oni prawo jazdy jako studenci
albo uczniowie w rozumieniu § 7 ust. 2 podczas pobytu nie krótszego niż 6 miesięcy,
3)      którym w Niemczech prawo jazdy zostało cofnięte tymczasowo lub ostatecznie na podstawie orzeczenia sądowego bądź pod rygorem
natychmiastowej wykonalności lub ostatecznie na podstawie decyzji organu administracyjnego, którym odmówiono wydania prawa
jazdy w drodze ostatecznej decyzji bądź którym prawo jazdy nie zostało cofnięte jedynie dlatego, że w międzyczasie zrezygnowali
oni z jego uzyskania,
[…]
W przypadkach wymienionych w zdaniu pierwszym pkt 2 i 3 właściwy organ może wydać decyzję ustalającą dotyczącą braku uprawnień”.

Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu przed sądem krajowym  pytanie prejudycjalne
M. Grasser, urodzona w 1955 r., która jest obywatelką Niemiec i mieszka w Viereth-Trunstadt w Niemczech, nigdy nie posiadała
niemieckiego prawa jazdy.
W dniu 31 maja 2006 r. M. Grasser uzyskała prawo jazdy wydane przez urząd miasta Plzeň (Republika Czeska), w którym jako miejsce
zamieszkania posiadacza tego prawa jazdy figuruje „Viereth-Trunstadt, Spolková Republika Nemecko” („Viereth-Trunstadt, Republika
Federalna Niemiec”).
Pismem z dnia 3 kwietnia 2009 r. niemiecki organ właściwy ds. wydawania praw jazdy (zwany dalej „organem”) wezwał M. Grasser
do przedstawienia czeskiego prawa jazdy celem wpisania wzmianki o braku uprawnienia do prowadzenia pojazdów na terytorium
Niemiec na tej podstawie, że przy wydaniu tego prawa jazdy nie został zachowany warunek miejsca zamieszkania. Organ ten także
wysłuchał zainteresowanej na okoliczność wydania decyzji o stwierdzeniu wygaśnięcia jej uprawnienia do kierowania.
M. Grasser zwróciła się do organu z wnioskiem o przyznanie uprawnienia do korzystania z jej czeskiego prawa jazdy na terytorium
Niemiec na tej podstawie, że nigdy nie popełniła wykroczenia w ruchu drogowym. Na okoliczność odmowy wniosła o wydanie jej
niemieckiego prawa jazdy. Powyższe wnioski zostały odrzucone przez organ.
Decyzją z dnia 3 czerwca 2009 r. organ wydał decyzję zakazującą M. Grasser korzystania z jej czeskiego prawa jazdy na terytorium
Niemiec oraz zobowiązującą ją do przedstawienia tego prawa jazdy celem wpisania braku uprawnienia do kierowania. W przeciwnym
razie miało ono zostać zatrzymane.
W dniu 1 lipca 2009 r. M. Grasser wniosła skargę do Verwaltungsgericht Bayreuth (sądu administracyjnego w Bayreuth) o uchylenie
rzeczonej decyzji z dnia 3 czerwca 2009 r. Wyrokiem z dnia 22 września 2009 r. ten ostatni uchylił wskazaną decyzję. Verwaltungsgericht
Bayreuth uznał, że naruszenie warunku miejsca zamieszkania samo w sobie nie może stanowić podstawy braku uznania uprawnienia
do kierowania na terytorium Niemiec. Zdaniem tego sądu dla uzasadnienia takiej odmowy uznania konieczne byłoby, aby wobec
M. Grasser, oprócz nieprzestrzegania owego warunku miejsca zamieszkania, wcześniejsze prawo jazdy zostało cofnięte, zawieszone,
unieważnione albo ograniczone.
Freistaat Bayern wniósł odwołanie od powyższego orzeczenia do Bayerischer Verwaltungsgerichtshof (bawarskiego trybunału administracyjnego),
który w tych okolicznościach postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytanie prejudycjalne:
„Czy art. 1 ust. 2 oraz art. 8 ust. 2 i 4 dyrektywy 91/439/EWG należy interpretować w ten sposób, że przyjmujące państwo członkowskie
uprawnione jest do nieuznawania prawa jazdy wydanego przez inne państwo członkowskie, jeśli z zapisów zamieszczonych w tym
prawie jazdy wynika, że zachodzi naruszenie art. 7 ust. 1 lit. b) rzeczonej dyrektywy, bez wcześniejszego zastosowania przez
przyjmujące państwo członkowskie do posiadacza tego prawa jazdy środka w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 91/439/EWG?”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego
Poprzez swoje pytanie sąd krajowy zasadniczo dąży do ustalenia, czy art. 1 ust. 2, art. 7 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 i 4 dyrektywy
91/439 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one temu, aby przyjmujące państwo członkowskie odmówiło uznania
na swoim terytorium prawa jazdy wydanego przez inne państwo członkowskie, jeśli z zapisów zamieszczonych w tym prawie jazdy
wynika, że nie został zachowany warunek normalnego miejsca zamieszkania przewidziany w art. 7 ust. 1 lit. b) rzeczonej dyrektywy,
lecz że wobec posiadacza owego prawa jazdy przyjmujące państwo członkowskie nie zastosowało żadnego środka w rozumieniu art. 8
ust. 2 rzeczonej dyrektywy.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 1 ust. 2 dyrektywy 91/439 przewiduje wzajemne uznawanie, bez jakichkolwiek formalności,
praw jazdy wydawanych przez państwa członkowskie. Przepis ten nakłada na nie jasne i wyraźne zobowiązanie, które nie pozostawia
żadnego zakresu uznania w odniesieniu do działań, które należy podjąć w celu zastosowania się do niego (wyrok z dnia 19 lutego
2009 r. w sprawie C‑321/07 Schwarz, Zb.Orz. s. I‑1113, pkt 75 oraz przytoczone orzecznictwo).
Do wydającego państwa członkowskiego należy zbadanie, czy są spełnione minimalne warunki nałożone przez prawo Unii, w szczególności
te dotyczące miejsca zamieszkania i zdolności do kierowania, przewidziane w art. 7 ust. 1 rzeczonej dyrektywy, a zatem, czy
wydanie prawa jazdy jest uzasadnione (zob. ww. wyrok w sprawie Schwarz, pkt 76 oraz przytoczone orzecznictwo).
Gdy zatem organy jednego państwa członkowskiego wydały prawo jazdy zgodnie z art. 1 ust. 1 dyrektywy 91/439, inne państwa
członkowskie nie są uprawnione do badania przestrzegania warunków wydania przewidzianych przez tę dyrektywę. Posiadanie prawa
jazdy wydanego przez państwo członkowskie należy bowiem uważać za stanowiące dowód, że posiadacz tego prawa jazdy w dniu jego
wydania spełniał te warunki (zob. ww. wyrok w sprawie Schwarz, pkt 77 oraz przytoczone orzecznictwo).
Jednakże z wyroków z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawach połączonych C‑329/06 i C‑343/06 Wiedemann i Funk, Zb.Orz. s. I‑4635
oraz w sprawach połączonych od C‑334/06 do C‑336/06 Zerche i in., Zb.Orz. s. I‑4691 wynika, iż art. 1 ust. 2, art. 7 ust. 1
oraz art. 8 ust. 2 i 4 dyrektywy 91/439 należy interpretować w ten sposób, że w każdym razie nie sprzeciwiają się one temu,
aby państwo członkowskie odmówiło uznania na swoim terytorium uprawnienia do kierowania wynikającego z prawa jazdy wydanego
po zastosowaniu środka polegającego na cofnięciu przez inne państwo członkowskie (zob. podobnie postanowienie z dnia 9 lipca
2009 r. w sprawie C‑445/08 Wierer, pkt 50).
Państwo członkowskie może bowiem odmówić uznania na swoim terytorium uprawnienia do kierowania wynikającego z prawa jazdy
wydanego po zastosowaniu środka polegającego na cofnięciu przez inne państwo członkowskie, jeżeli z zapisów w nim zamieszczonych
lub innych niepodważalnych informacji pochodzących z wydającego państwa członkowskiego wynika, że w chwili wydania prawa jazdy
jego posiadacz, wobec którego na terytorium pierwszego państwa członkowskiego został zastosowany środek polegający na cofnięciu
wcześniejszego prawa jazdy, nie miał normalnego miejsca zamieszkania na terytorium wydającego państwa członkowskiego (zob.
podobnie ww. wyroki w sprawach połączonych Wiedemann i Funk, pkt 73, a także w sprawach połączonych Zerche i in., pkt 70).
Zatem skoro warunek miejsca zamieszkania w sposób oczywisty nie był zachowany przez wydające państwo członkowskie, zasada
wzajemnego uznawania praw jazdy nie jest podważana.
W swoich uwagach na piśmie M. Grasser podniosła, że w przeciwieństwie do posiadaczy praw jazdy, których dotyczyły sprawy,
jakie doprowadziły do wydania ww. wyroków w sprawach połączonych Wiedemann i Funk oraz Zerche i in., wobec których zastosowano
środek polegający na cofnięciu wcześniejszego prawa jazdy, ona nigdy przedtem nie posiadała prawa jazdy, a w konsekwencji
nie zastosowano wobec niej takiego środka. Z tej przyczyny analiza przeprowadzona w rzeczonych wyrokach nie ma zastosowania
do jej przypadku, a naruszenie warunku miejsca zamieszkania nie uzasadnia braku uznania jej czeskiego prawa jazdy.
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z motywem 4 dyrektywy 91/439 prawodawca Unii uznał, iż z przyczyn dotyczących
bezpieczeństwa drogowego należy ustanowić minimalne wymagania dla wydawania prawa jazdy. Wśród tych minimalnych wymogów w art. 7
ust. 1 lit. b) rzeczonej dyrektywy figuruje wymóg miejsca zamieszkania, zgodnie z którym wydanie prawa jazdy jest uzależnione
od istnienia normalnego miejsca zamieszkania lub wykazania statusu studenta podczas co najmniej sześciomiesięcznego okresu
na terytorium państwa członkowskiego wydającego prawo jazdy.
Trybunał orzekł już, że warunek miejsca zamieszkania w szczególności przyczynia się do zwalczania „turystyki praw jazdy” w braku
całkowitej harmonizacji przepisów państw członkowskich dotyczących wydawania praw jazdy. Ponadto warunek ten jest niezbędny
do badania przestrzegania warunku zdolności do kierowania (ww. wyroki w sprawach połączonych Wiedemann i Funk, pkt 69, a także
w sprawach połączonych Zerche i in., pkt 66).
Ponadto, jako warunek wstępny pozwalający na zbadanie zachowania przez kandydata innych warunków nałożonych przez dyrektywę
91/439, warunek miejsca zamieszkania określający państwo członkowskie wydające ma zatem szczególne znaczenie w stosunku do
innych warunków nałożonych przez tę dyrektywę (ww. wyroki w sprawach połączonych Wiedemann i Funk, pkt 70, a także w sprawach
połączonych Zerche i in., pkt 67).
Jak stwierdził rzecznik generalny w pkt 33 swojej opinii, rzeczona dyrektywa nie dokonuje żadnego rozróżnienia w zakresie
warunku miejsca zamieszkania kandydata na prawo jazdy pomiędzy pierwszym wydaniem prawa jazdy a wydaniem prawa jazdy po cofnięciu
wcześniejszego. W tych dwóch wypadkach wydanie to jest uzależnione od istnienia normalnego miejsca zamieszkania lub wykazania
statusu studenta podczas co najmniej sześciomiesięcznego okresu na terytorium państwa członkowskiego wydającego prawo jazdy.
Należy stwierdzić, że warunek miejsca zamieszkania wykazuje szczególne znaczenie także w wypadku pierwszego wydania prawa
jazdy.
Jeśli bowiem warunek ten nie jest przestrzegany w takim wypadku, jest trudne, a nawet niemożliwe, aby właściwe organy wydającego
państwa członkowskiego zbadały, czy przestrzegane były inne warunki nałożone przez dyrektywę 91/439. W braku takiego badania
może się zdarzyć, że posiadacz wydanego w ten sposób prawa jazdy nie posiada w szczególności wiedzy i zdolności wymaganych
do kierowania, a w konsekwencji stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa drogowego. Zasada, że żadna osoba nie może posiadać
praw jazdy wydanych przez więcej niż jedno państwo członkowskie ustanowiona w art. 7 ust. 5 tejże dyrektywy, mogłaby ponadto
być podważona.
Okoliczność, że wobec posiadacza rzeczonego prawa jazdy przyjmujące państwo członkowskie nie zastosowało żadnego środka w rozumieniu
art. 8 ust. 2 rzeczonej dyrektywy, nie ma znaczenia w tym zakresie.
W świetle powyższego na zadane pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 1 ust. 2, art. 7 ust. 1 lit. b) oraz art. 8 ust. 2 i 4
dyrektywy 91/439 należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one temu, aby przyjmujące państwo członkowskie
odmówiło uznania na swoim terytorium prawa jazdy wydanego przez inne państwo członkowskie, jeśli z zapisów zamieszczonych
w tym prawie jazdy wynika, że nie został zachowany warunek normalnego miejsca zamieszkania przewidziany w art. 7 ust. 1 lit. b)
wskazanej dyrektywy. Okoliczność, że wobec posiadacza owego prawa jazdy przyjmujące państwo członkowskie nie zastosowało żadnego
środka w rozumieniu art. 8 ust. 2 rzeczonej dyrektywy, nie ma znaczenia w tym zakresie.

W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 1 ust. 2, art. 7 ust. 1 lit. b) oraz art. 8 ust. 2 i 4 dyrektywy Rady 91/439/EWG z dnia 29 lipca 1991 r. w sprawie
praw jazdy, zmienionej dyrektywą Komisji 2008/65/WE z dnia 27 czerwca 2008 r., należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają
się one temu, aby przyjmujące państwo członkowskie odmówiło uznania na swoim terytorium prawa jazdy wydanego przez inne państwo
członkowskie, jeśli z zapisów zamieszczonych w tym prawie jazdy wynika, że nie został zachowany warunek normalnego miejsca
zamieszkania przewidziany w art. 7 ust. 1 lit. b) wskazanej dyrektywy. Okoliczność, że wobec posiadacza owego prawa jazdy
przyjmujące państwo członkowskie nie zastosowało żadnego środka w rozumieniu art. 8 ust. 2 rzeczonej dyrektywy, nie ma znaczenia
w tym zakresie.
Podpisy
*
Język postępowania: niemiecki.