CELEX: 62010CJ0016
Harmonisatie van wetgevingen
Telecommunicatie
Netwerken en diensten
Richtlijn 2002/22/EG
Aanwijzen van ondernemingen voor verrichten van universele dienst
Oplegging van specifieke verplichtingen aan aangewezen onderneming
Telefooninlichtingendienst en telefoongids

Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van richtlijn 2002/20/EG van het Europees Parlement en de
Raad van 7 maart 2002 betreffende de machtiging voor elektronischecommunicatienetwerken en -diensten (hierna: „machtigingsrichtlijn”)
(PB L 108, blz. 21), richtlijn 2002/21/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake een gemeenschappelijk
regelgevingskader voor elektronischecommunicatienetwerken en -diensten (hierna: „kaderrichtlijn”) (PB L 108, blz. 33), en
richtlijn 2002/22/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake de universele dienst en gebruikersrechten
met betrekking tot elektronischecommunicatienetwerken en ‑diensten (hierna: „universeledienstrichtlijn”) (PB L 108, blz. 51),
in de versies die golden ten tijde van de vaststelling van de verwijzingsbeslissing.
Dit verzoek is ingediend in het kader van gedingen tussen enerzijds The Number Ltd (hierna: „The Number”) en Conduit Enterprises
Ltd (hierna: „Conduit Enterprises”), die allebei telefooninlichtingendiensten en telefoongidsen aanbieden in het Verenigd
Koninkrijk, en anderzijds British Telecommunications plc (hierna: „BT”) betreffende de door BT gefactureerde kosten voor de
verstrekking van informatie uit haar database met gegevens over abonnees van telecommunicatiediensten, die zij als aanbieder
van de universele dienst moet beheren.

Rechtskader

Recht van de Unie
Punt 7 van de considerans van de universeledienstrichtlijn bepaalt:
„De lidstaten dienen ook in de toekomst te waarborgen dat de in hoofdstuk II beschreven diensten onder handhaving van de gespecificeerde
kwaliteit beschikbaar gesteld worden voor alle eindgebruikers op hun grondgebied, ongeacht hun geografische locatie, en dit
tegen een in het licht van de specifieke nationale omstandigheden betaalbare prijs. [...]”
Punt 11 van de considerans van de universeledienstrichtlijn luidt als volgt:
„Telefoongidsen en telefooninlichtingendiensten vormen een essentieel hulpmiddel voor toegang tot openbare telefoondiensten
en maken deel uit van de universeledienstverplichting. Gebruikers en consumenten hebben behoefte aan volledige gidsen en inlichtingendiensten
die alle in gidsen vermelde telefoonabonnees en hun nummers (waaronder nummers van vaste en mobiele aansluitingen) bestrijken,
waarbij deze informatie wordt gepresenteerd op een wijze waaruit geen voorkeur blijkt. [...]”
Artikel 3, lid 2, van de universeledienstrichtlijn bepaalt:
„De lidstaten bepalen de meest efficiënte en geschikte wijze om te waarborgen dat in de universele dienst wordt voorzien,
met inachtneming van de beginselen van objectiviteit, transparantie, niet-discriminatie en evenredigheid. Zij trachten verstoring
van de markt, met name het aanbieden van diensten tegen prijzen of onder andere voorwaarden die afwijken van normale commerciële
voorwaarden, tot een minimum te beperken en daarbij het algemeen belang te beschermen.”
Artikel 4, lid 1, van de universeledienstrichtlijn luidt:
„De lidstaten zorgen ervoor dat aan alle redelijke aanvragen om aansluiting op een vaste locatie op het openbare telefoonnetwerk
en om toegang tot openbare telefoondiensten op een vaste locatie door ten minste één onderneming wordt voldaan.”
Artikel 5 van de universeledienstrichtlijn, met het opschrift „Telefooninlichtingendiensten en telefoongidsen”, bepaalt:
„1.      De lidstaten zorgen ervoor dat:
a)       ten minste één volledige telefoongids beschikbaar is voor de eindgebruikers in een door de betrokken instantie goedgekeurde
vorm, gedrukt of elektronisch of beide, en dat die gids regelmatig en ten minste eenmaal per jaar wordt bijgewerkt;
b)       ten minste één volledige telefooninlichtingendienst beschikbaar is voor alle eindgebruikers, met inbegrip van de gebruikers
van openbare betaaltelefoons.
2.      In de in lid 1 bedoelde telefoongidsen worden onder voorbehoud van het bepaalde in artikel 11 van richtlijn 97/66/EG alle
abonnees van openbare telefoondiensten vermeld.
3.      De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen die de in lid 1 vermelde diensten aanbieden, bij de behandeling van hun door
andere ondernemingen verstrekte informatie het beginsel van niet-discriminatie in acht nemen.”
Artikel 8, lid 1, van de universeledienstrichtlijn luidt als volgt:
„De lidstaten kunnen een of meer ondernemingen aanwijzen teneinde de aanbieding van de universele dienst als omschreven in
de artikelen 4, 5, 6 en 7 en, waar van toepassing, artikel 9, lid 2, te waarborgen, zodat het gehele nationale grondgebied
kan worden bestreken. De lidstaten kunnen verschillende ondernemingen of groepen van ondernemingen aanwijzen die verschillende
onderdelen van de universele dienst aanbieden en/of verschillende gedeelten van het nationale grondgebied bestrijken.”
Artikel 9 van de universeledienstrichtlijn, met het opschrift „Betaalbaarheid van de tarieven”, bepaalt:
„1. De nationale regelgevende instanties houden toezicht op de ontwikkeling en het niveau van de tarieven voor de eindgebruiker
van de in de artikelen 4, 5, 6 en 7 omschreven diensten die onder de universeledienstverplichtingen vallen en door aangewezen
ondernemingen worden verstrekt, met name met betrekking tot de nationale consumentenprijzen en inkomens.
2. In het licht van de nationale omstandigheden kunnen de lidstaten verlangen dat de aangewezen ondernemingen de consument
tariefopties of pakketten aanbieden die afwijken van die welke onder de gebruikelijke commerciële voorwaarden worden verstrekt,
met name om ervoor te zorgen dat de toegang tot of het gebruik van de openbare telefoondienst niet wordt verhinderd voor consumenten
met een laag inkomen of met bijzondere sociale behoeften.
[...]
4. De lidstaten kunnen eisen dat ondernemingen met verplichtingen uit hoofde van de artikelen 4, 5, 6 en 7 op het gehele grondgebied
uniforme tarieven toepassen, met inbegrip van geografische gemiddelden, zulks in het licht van de nationale omstandigheden
of om aan voorschriften inzake maximumprijzen te voldoen.
[...]”
Artikel 11 van de universeledienstrichtlijn, met het opschrift „Kwaliteit van de dienstverlening door aangewezen ondernemingen”,
luidt:
„1. De nationale regelgevende instanties zorgen ervoor dat alle aangewezen ondernemingen met verplichtingen uit hoofde van
de artikelen 4, 5, 6 en 7 en artikel 9, lid 2, toereikende en actuele informatie over hun prestaties bij het verlenen van
de universele dienst publiceren, aan de hand van de in bijlage III vermelde parameters voor de kwaliteit van de dienst, definities
en meetmethoden. De gepubliceerde informatie wordt eveneens aan de nationale regelgevende instantie verstrekt.
[...]
4. De nationale regelgevende instanties kunnen prestatiedoelstellingen vaststellen voor de ondernemingen met universeledienstverplichtingen
uit hoofde van ten minste artikel 4. Daarbij houden de nationale regelgevende instanties rekening met de standpunten van de
belanghebbende partijen, met name zoals bedoeld in artikel 33.
5. De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale regelgevende instanties kunnen controleren of de aangewezen ondernemingen aan
die prestatiedoelstellingen voldoen.
[...]”
Artikel 25, lid 2, van de universeledienstrichtlijn bepaalt:
„De lidstaten zorgen ervoor dat alle ondernemingen die telefoonnummers aan abonnees toekennen, aan alle redelijke verzoeken
voldoen om, ten behoeve van het verstrekken van openbare telefooninlichtingendiensten en telefoongidsen, de relevante informatie
in een overeengekomen formaat beschikbaar te stellen op billijke, objectieve, kostengeoriënteerde en niet-discriminerende
voorwaarden.”
Artikel 8 van de kaderrichtlijn, met het opschrift „Beleidsdoelstellingen en regelgevingsbeginselen”, luidt als volgt:
„1.      De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale regelgevende instanties bij de uitvoering van de in deze richtlijn en de bijzondere
richtlijnen omschreven regelgevende taken alle redelijke maatregelen treffen die gericht zijn op de verwezenlijking van de
in de leden 2, 3 en 4 genoemde doelstellingen. Die maatregelen dienen in evenredigheid te zijn met die doelstellingen.
De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale regelgevende instanties bij de uitvoering van de in deze richtlijn en de bijzondere
richtlijnen omschreven regelgevende taken, met name die welke erop gericht zijn daadwerkelijke concurrentie te waarborgen,
zoveel mogelijk rekening houden met het streven dat de regelgeving technologisch neutraal moet zijn.
De nationale regelgevende instanties kunnen binnen hun bevoegdheden bijdragen tot het waarborgen van de uitvoering van beleid
ter bevordering van culturele en taalkundige verscheidenheid en pluralisme in de media.
2.      De nationale regelgevende instanties bevorderen de concurrentie bij de levering van elektronischecommunicatienetwerken en
-diensten en de bijbehorende faciliteiten en diensten, onder meer op de volgende wijze:
a)       zij zorgen ervoor dat de gebruikers [...] maximaal profiteren wat betreft keuze, prijs en kwaliteit;
[...]
3.      De nationale regelgevende instanties dragen bij aan de ontwikkeling van de interne markt [...].
4.      De nationale regelgevende instanties bevorderen de belangen van de burgers van de Europese Unie, onder meer op de volgende
wijze:
a)       zij waarborgen dat alle burgers toegang hebben tot een universele dienst als omschreven in de [universeledienstrichtlijn];
[...]”
Artikel 3, lid 2, van de machtigingsrichtlijn luidt:
„Het aanbieden van elektronischecommunicatienetwerken of het aanbieden van elektronischecommunicatiediensten kan, onverminderd
de specifieke verplichtingen van artikel 6, lid 2, en de gebruiksrechten van artikel 5, alleen worden onderworpen aan een
algemene machtiging. Van de betrokken onderneming kan worden verlangd dat zij een kennisgeving indient, maar niet dat zij
een expliciet besluit of andere bestuurshandeling van de nationale regelgevende instantie moet verkrijgen alvorens de uit
de machtiging voortvloeiende rechten te kunnen uitoefenen. Na de eventueel vereiste kennisgeving kan een onderneming haar
activiteiten aanvangen, waar nodig met inachtneming van de bepalingen inzake gebruiksrechten van de artikelen 5, 6 en 7.”
Artikel 6, lid 2, van de machtigingsrichtlijn bepaalt:
„Specifieke verplichtingen die kunnen worden opgelegd aan aanbieders van elektronischecommunicatienetwerken en -diensten krachtens
artikel 5, leden 1 en 2, en de artikelen 6 en 8 van richtlijn 2002/19/EG (toegangsrichtlijn) en de artikelen 16, 17, 18 en
19 van richtlijn 2002/22/EG (universeledienstrichtlijn), of die zijn aangewezen voor het aanbieden van de universele dienst
overeenkomstig de universeledienstrichtlijn, moeten juridisch gescheiden zijn van de rechten en verplichtingen in het kader
van de algemene machtiging. Met het oog op transparantie ten aanzien van ondernemingen, worden de criteria en procedures voor
het opleggen van dergelijke specifieke verplichtingen aan individuele ondernemingen in de algemene machtiging genoemd.”

Nationaal recht
Aan het aanbieden van de universele dienst verbonden voorwaarde nr. 7 (Universal Service Condition 7; hierna: „USC 7”), die
aan BT is opgelegd in het kader van haar aanwijzing als aanbieder van de universele dienst krachtens het besluit van 2003
inzake elektronische communicatie [Electronic Communications (Universal Service) Regulations 2003], bepaalt:
„7.1      BT houdt een database bij met de telefoongegevens van alle abonnees aan wie een telefoonnummer is toegewezen door een [aanbieder
van communicatienetwerken of -diensten] (hierna: „database”). BT zorgt ervoor dat de database regelmatig wordt bijgewerkt.
7.2      BT stelt op verzoek en overeenkomstig 7.3 en 7.4 ter beschikking van:
a)      aan 8.2 van algemene voorwaarde nr. 8 (General Condition 8) onderworpen [aanbieders van communicatienetwerken of ‑diensten],
de door BT opgestelde telefoongidsen die voldoen aan de vereisten van die algemene voorwaarde om deze [aanbieders van communicatienetwerken
of -diensten] in de gelegenheid te stellen te voldoen aan 8.2;
b)      eenieder die openbare telefooninlichtingendiensten en/of telefoongidsen wil aanbieden, de inhoud van de database in door de
machine leesbare vorm.
7.3      BT verstrekt de in sub a en b van 7.2 genoemde items op verzoek van degene die daartoe een redelijk verzoek indient. Onverminderd
deze algemene regel kan BT weigeren die items te verstrekken wanneer:
a)      degene die daarom verzoekt, zich er niet toe verbindt de daarin opgenomen gegevens of informatie te verwerken overeenkomstig
de geldende gedragscode, en/of
b)      BT redelijke gronden heeft om aan te nemen dat degene die daarom verzoekt, de geldende wettelijke regeling betreffende gegevensbescherming
niet zal nakomen.
7.4      BT verstrekt de in sub a en b van 7.2 genoemde items op billijke, objectieve, kostengeoriënteerde en niet-discriminerende
voorwaarden, en in een formaat dat is overeengekomen tussen BT en degene die om de informatie verzoekt. Wanneer hierover geen
overeenkomst wordt bereikt, kan de directeur met gebruikmaking van zijn bevoegdheid inzake geschillenbeslechting beslissen
welk formaat voor de informatie wordt gebruikt.”

Hoofdgeding en prejudiciële vragen
BT is de aanbieder van de universele dienst inzake telecommunicatie op het hele grondgebied van het Verenigd Koninkrijk, behalve
in de regio rond de stad Hull.
The Office of communications (bureau voor communicatie, hierna: „OFCOM”) is de nationale regelgevende instantie van het Verenigd
Koninkrijk op het gebied van telecommunicatie. In 2003 heeft OFCOM Oftel (bureau voor telecommunicatie) opgevolgd.
USC 7 is uitgevaardigd door Oftel en verplicht BT ertoe om aan andere aanbieders van telefooninlichtingendiensten en telefoongidsen,
die niet zijn aangewezen als aanbieders van de universele dienst, haar volledige database met telefoonabonneegegevens in een
overeengekomen formaat beschikbaar te stellen op billijke, objectieve, kostengeoriënteerde en niet-discriminerende voorwaarden.
Deze database, OSIS genaamd, brengt de gegevens samen die BT van alle aanbieders van diensten van vaste telefonie verkrijgt.
In plaats van een op de gebruiker gerichte universeledienstverplichting, legt USC 7 aan BT dus een verplichting op groothandelsniveau
op. In de praktijk brengt dit mee dat er in het Verenigd Koninkrijk diverse concurrerende aanbieders van telefooninlichtingendiensten
en telefoongidsen actief zijn, die zich allen baseren op de OSIS-database.
In het arrest KPN Telecom van 25 november 2004 (C‑109/03, Jurispr. blz. I‑11273) heeft het Hof met name geoordeeld dat aanbieders
van diensten van vaste telefonie hun interne kosten voor het verzamelen en bijwerken van de gegevens betreffende hun eigen
abonnees niet mogen doorrekenen in de bedragen die zij aanrekenen voor het beschikbaar stellen van „relevante informatie”
betreffende deze abonnees. The Number en Conduit Enterprises hebben de bedragen betwist die BT hun aanrekende voor het gebruik
van haar OSIS-database en voeren voornoemd arrest aan tot staving van hun beroep.
Op 10 maart 2008 heeft OFCOM in deze gedingen, die in 2005 bij hem aanhangig waren gemaakt, beschikkingen vastgesteld. Daarin
heeft het met name geoordeeld dat USC 7 artikel 5 van de universeledienstrichtlijn niet juist uitvoerde, en dus in strijd
was met het Unierecht. Zo stelt OFCOM dat BT geen toegang diende te verlenen tot de OSIS-database op gereglementeerde voorwaarden,
tenzij wat de gegevens inzake haar eigen abonnees betrof. Laatstgenoemde gegevens moet zij immers verschaffen op grond van
een andere – van USC 7 onderscheiden – verplichting, die van toepassing is op alle ondernemingen in de sector van de elektronische
communicatie en die artikel 25 van de universeledienstrichtlijn uitvoert. Die verplichting is in casu echter niet aan de orde.
Bij beslissing van 24 november 2008 heeft het Competition Appeal Tribunal het beroep tegen de beschikking van OFCOM gegrond
verklaard. Het heeft geoordeeld dat USC 7 de relevante voorschriften van de universeledienstrichtlijn juist uitvoerde.
Tegen deze beslissing van het Competition Appeal Tribunal heeft BT, ondersteund door OFCOM, beroep ingesteld bij de verwijzende
rechter. Hoewel deze tot de voorlopige conclusie is gekomen dat USC 7 in strijd is met de universeledienstrichtlijn, acht
hij het noodzakelijk om – alvorens uitspraak te doen – het Hof prejudiciële vragen te stellen. Hij overweegt in dit verband
dat „een onderzoek van de betreffende beginselen, verschillen tussen de authentieke teksten en de aangevoerde argumenten”
aantonen dat „van het punt niet kan worden gesteld dat het geen enkele twijfel doet rijzen”.
In die omstandigheden heeft de Court of Appeal (England and Wales) (Civil Division) de behandeling van de zaak geschorst en
het Hof de volgende prejudiciële vragen gesteld:
„1)      Moet de bevoegdheid die aan de lidstaten wordt verleend bij artikel 8, lid 1, van de [universeledienstrichtlijn] om één of
meer ondernemingen aan te wijzen teneinde de aanbieding van de universele dienst, of verschillende onderdelen daarvan, als
omschreven in de artikelen 4, 5, 6, 7 en 9, lid 2, van de [universeledienstrichtlijn], te waarborgen, gelezen in samenhang
met artikel 8 van de [kaderrichtlijn], de artikelen 3, lid 2, en 6, lid 2, van de [machtigingsrichtlijn] en artikel 3, lid 2,
van de [universeledienstrichtlijn] en andere relevante bepalingen van gemeenschapsrecht, aldus worden uitgelegd dat:
a)      de lidstaat, wanneer hij besluit overeenkomstig deze bepaling een onderneming aan te wijzen, die onderneming alleen specifieke
verplichtingen kan opleggen op grond waarvan de onderneming zelf de universele dienst of het onderdeel daarvan waarvoor zij
is aangewezen, aan eindgebruikers dient aan te bieden, dan wel dat
b)      de lidstaat, wanneer hij besluit overeenkomstig deze bepaling een onderneming aan te wijzen, de aangewezen onderneming de
specifieke verplichtingen kan opleggen die hij het meest efficiënt, geschikt en evenredig acht om de aanbieding van de universele
dienst of het onderdeel daarvan aan eindgebruikers te waarborgen, ongeacht of de aangewezen onderneming op grond van die verplichtingen
de universele dienst of het onderdeel daarvan zelf aan eindgebruikers dient aan te bieden?
2)      Kunnen de lidstaten op grond van de hogergenoemde bepalingen, eveneens gelezen in het licht van artikel 3, lid 2, van de [universeledienstrichtlijn],
indien een onderneming overeenkomstig artikel 8, lid 1, van de [universeledienstrichtlijn] wordt aangewezen ter voldoening
aan artikel 5, lid 1, sub b, van die richtlijn (volledige telefooninlichtingendienst) zonder dat zij de daarin genoemde dienst
rechtstreeks aan eindgebruikers dient aan te bieden, aan die aangewezen onderneming specifieke verplichtingen opleggen om:
a)      een volledige database met abonnee-informatie aan te leggen en bij te werken;
b)      de inhoud van een volledige database met abonnee-informatie, die regelmatig wordt bijgewerkt, in machineleesbare vorm ter
beschikking te stellen van eenieder die openbare telefooninlichtingendiensten of telefoongidsen wil aanbieden (ongeacht of
het de bedoeling is een volledige telefooninlichtingendienst aan eindgebruikers aan te bieden), en
c)      de inhoud van de database aan een dergelijke derde te verstrekken op billijke, objectieve, kostengeoriënteerde en niet-discriminerende
voorwaarden?”

Beantwoording van de prejudiciële vragen

De eerste vraag
Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen of een lidstaat die krachtens artikel 8, lid 1, van de universeledienstrichtlijn
één of meer ondernemingen aanwijst om de aanbieding van de universele dienst of onderdelen daarvan – als omschreven in de
artikelen 4, 5, 6, 7 en 9, lid 2, van deze richtlijn – te verzekeren, op basis van voornoemd artikel 8, lid 1, aan die ondernemingen
alleen specifieke verplichtingen kan opleggen inzake de manier waarop zij de universele dienst waarvoor zij zijn aangewezen
moeten aanbieden aan de eindgebruikers, dan wel of deze lidstaat aan de aangewezen ondernemingen de verplichtingen kan opleggen
die hij het meest geschikt acht om de aanbieding van deze dienst te verzekeren, ongeacht of deze ondernemingen de dienst zelf
aanbieden.
Vooraf zij opgemerkt dat deze vraagt rijst in het kader van een geschil betreffende met name de verenigbaarheid met het Unierecht
van een verplichting die valt onder het nationale stelsel van de universele dienst dat onder meer van toepassing is op telefooninlichtingendiensten
en telefoongidsen, en die aan slechts één onderneming (namelijk BT) op groothandelsniveau is opgelegd. Op grond van voornoemde
verplichting moet deze marktdeelnemer zijn OSIS-database, die is opgebouwd uit de gegevens die hij heeft verzameld bij alle
aanbieders van vaste telefonie, bijhouden en ter beschikking van andere aanbieders van dergelijke telefooninlichtingendiensten
en telefoongidsen stellen, in een overeengekomen formaat en op billijke, objectieve, kostengeoriënteerde en niet-discriminerende
voorwaarden.
In die context wenst de verwijzende rechter te vernemen of de lidstaten op grond van de machtigingsrichtlijn, de kaderrichtlijn
en de universeledienstrichtlijn, en in het bijzonder artikel 8, lid 1, van deze laatste richtlijn, een dergelijke verplichting
mogen opleggen aan een specifieke marktdeelnemer op groothandelsniveau, in het kader van de aanwijzing van deze marktdeelnemer
krachtens deze bepaling, teneinde door de creatie van een daartoe geschikte concurrerende omgeving indirect de doelstelling
van de universele dienst, zoals neergelegd in punt 11 van de considerans van de universeledienstrichtlijn en bedoeld in artikel 5
van diezelfde richtlijn, namelijk de terbeschikkingstelling van volledige telefooninlichtingendiensten en telefoongidsen aan
alle eindgebruikers, te verwezenlijken.
Om de betekenis en de strekking van artikel 8, lid 1, van de universeledienstrichtlijn vast te stellen, moet deze bepaling
allereerst in haar wetgevende context worden bezien (zie naar analogie arrest van 3 oktober 2006, Banca popolare di Cremona,
C‑475/03, Jurispr. blz. I‑9373, punt 18 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Vervolgens moet zij worden uitgelegd in het licht
van haar bewoordingen, de algemene opzet van voornoemde richtlijn en de door de wetgever nagestreefde doelstellingen.
In dit verband zij opgemerkt dat het aanbieden van elektronischecommunicatienetwerken of -diensten, overeenkomstig artikel 3,
lid 2, van de machtigingsrichtlijn en onverminderd de specifieke verplichtingen van artikel 6, lid 2, en de – in casu niet
aan de orde zijnde – gebruiksrechten voor radiofrequenties en nummers van artikel 5 van deze richtlijn, alleen aan een algemene
machtiging kan worden onderworpen.
Zo kunnen de lidstaten enkel specifieke verplichtingen aan één of meer particuliere ondernemingen opleggen indien die verplichtingen
onder de in artikel 6, lid 2, van de machtigingsrichtlijn beoogde situaties vallen. Deze bepaling verwijst met name naar de
verplichtingen van ondernemingen die krachtens de universeledienstrichtlijn zijn aangewezen voor het aanbieden van de universele
dienst. Het aanbieden van de in artikel 5 van deze richtlijn bedoelde volledige telefooninlichtingendiensten en telefoongidsen
vormt één van deze verplichtingen. Artikel 8, lid 1, van dezelfde richtlijn voorziet in de aanwijzing van marktdeelnemers
die worden belast met de aanbieding van de universele dienst of onderdelen daarvan.
De verplichtingen die op grond van de universeledienstrichtlijn kunnen worden opgelegd aan ondernemingen die overeenkomstig
artikel 8, lid 1, van deze richtlijn zijn aangewezen voor het aanbieden van de universele dienst, vormen een uitzondering
op het verbod om individueel specifieke verplichtingen op te leggen aan marktdeelnemers en moeten strikt worden uitgelegd.
De eerste zin van artikel 8, lid 1, van de universeledienstrichtlijn voorziet in de aanwijzing van een onderneming teneinde
„de aanbieding van de universele dienst [te waarborgen]”. De tweede zin preciseert echter dat de „lidstaten [...] verschillende
ondernemingen of groepen van ondernemingen [kunnen] aanwijzen die verschillende onderdelen van de universele dienst aanbieden”.
Uit deze bepaling, in haar geheel beschouwd, blijkt dus dat een lidstaat aan een aangewezen onderneming slechts de verplichtingen
kan opleggen die de universeledienstrichtlijn specifiek bepaalt met betrekking tot de aanbieding aan de eindgebruikers door
deze onderneming zelf van een van de in de artikelen 4, 5, 6, 7 en 9, lid 2, van deze richtlijn bepaalde specifieke onderdelen
van de universele dienst.
Hieraan zij toegevoegd dat het aanbieden van de universele dienst aan de gebruikers door de onderneming zelf, niet uitsluit
dat deze onderneming de aanbieding uitbesteedt aan een derde, op voorwaarde dat zij ten opzichte van de bevoegde instanties
van de lidstaat zelf aansprakelijk blijft voor de wijze waarop de dienst wordt verricht.
Een dergelijke uitlegging vindt overigens steun in overwegingen inzake de algemene opzet en de doelstellingen van de universeledienstrichtlijn.
De artikelen 9 en 11 van deze richtlijn, die respectievelijk betrekking hebben op de toegepaste tarieven en op het toezicht
door de nationale regelgevende instanties op de prestaties van aangewezen ondernemingen bij het aanbieden van de universele
dienst, bepalen immers dat deze ondernemingen deze dienst noodzakelijkerwijs zelf moeten aanbieden.
Wat ten eerste artikel 9 van de universeledienstrichtlijn betreft, vloeit uit punt 7 van de considerans van deze richtlijn
voort dat een van de voornaamste doelstellingen van de richtlijn erin bestaat ervoor te zorgen dat een minimumaantal elektronischecommunicatiediensten
aan de eindgebruikers wordt aangeboden tegen een betaalbare prijs. Daartoe voorziet artikel 9 van de universeledienstrichtlijn,
en met name de leden 1, 2 en 4 ervan, in een mechanisme waardoor de bevoegde nationale instanties de structuur en het niveau
kunnen controleren en reguleren van de tarieven die de aangewezen onderneming aanrekent voor het aanbieden van onderdelen
van de universele dienst.
Artikel 9 voorziet daarentegen niet in een reguleringsmechanisme voor door andere dan de aangewezen onderneming toegepaste
prijzen. Zelfs al zouden deze andere ondernemingen tegen door de nationale regelgevende instantie vastgestelde tarieven toegang
kunnen verkrijgen tot een volledige database inzake alle telefoonabonnees, zoals de OSIS-database van BT, dan zouden zij er
dankzij een specifieke nationale verplichting zoals USC 7 toch niet toe verplicht zijn om het in artikel 5 van deze richtlijn
bedoelde onderdeel van de universele dienst, namelijk de terbeschikkingstelling van een volledige telefooninlichtingendienst
en telefoongids, tegen een betaalbare prijs aan te bieden. Hiermee rekening houdend, vormt een verplichting zoals neergelegd
in de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale wetgeving als zodanig geen garantie dat het betreffende onderdeel van
de openbare dienst tegen een betaalbare prijs beschikbaar wordt gesteld aan alle eindgebruikers.
Ten tweede staat het volgens artikel 11 van de universeledienstrichtlijn aan de nationale regelgevende instanties om de aanbieding
van de universele dienst door de aangewezen ondernemingen te controleren en om hen zo nodig te verplichten bepaalde specifieke
kwaliteitseisen in verband met deze dienst na te leven. Deze bepaling gaat er dus van uit dat de aangewezen ondernemingen
beschikken over operationele gegevens inzake de aanbieding van de universele dienst en een directe invloed kunnen uitoefenen
op de manier waarop deze dienst wordt aangeboden, wat noodzakelijkerwijs inhoudt dat zij deze dienst zelf aanbieden.
Overeenkomstig artikel 3, lid 2, van de universeledienstrichtlijn staat het aan de lidstaten om „de meest efficiënte en geschikte
wijze [vast te stellen] om te waarborgen dat in de universele dienst wordt voorzien”. Op grond van de beoordelingsmarge die
deze bepaling aan de lidstaten laat, is het hun echter niet toegestaan om aan bepaalde ondernemingen andere specifieke verplichtingen
op te leggen dan deze die vallen onder de in artikel 6, lid 2, van de machtigingsrichtlijn bedoelde hypotheses. Artikel 3,
lid 2, van de universeledienstrichtlijn mag met andere woorden niet aldus worden uitgelegd dat de strekking van de krachtens
artikel 8, lid 1, van deze richtlijn toegestane aanwijzing wordt verruimd, waardoor een lidstaat aan een aldus aangewezen
onderneming andere dan de in de voornoemde richtlijn neergelegde verplichtingen zou kunnen opleggen.
Wat tot slot de eventuele relevantie van artikel 25, lid 2, van de universeledienstrichtlijn in deze context betreft, kan
worden volstaan met vast te stellen dat deze bepaling de lidstaten enkel verplicht ervoor te zorgen dat „alle ondernemingen
die telefoonnummers aan abonnees toekennen” aan alle redelijke verzoeken voldoen om, ten behoeve van het verstrekken van telefooninlichtingendiensten
en telefoongidsen, gegevens inzake hun eigen abonnees beschikbaar te stellen. Deze bepaling bevat dus een verplichting die
in het algemeen van toepassing is op alle marktdeelnemers en heeft geen invloed op de draagwijdte van de specifieke verplichtingen
die een lidstaat mag opleggen aan één of meer particuliere ondernemingen die hij overeenkomstig artikel 8, lid 1, van de universeledienstrichtlijn
aanwijst voor de aanbieding van de universele dienst.
Gelet op een en ander, moet op de eerste vraag worden geantwoord dat een lidstaat, wanneer hij krachtens artikel 8, lid 1,
van de universeledienstrichtlijn één of meer ondernemingen aanwijst om de aanbieding van de universele dienst of onderdelen
daarvan – als omschreven in de artikelen 4, 5, 6, 7 en 9, lid 2, van deze richtlijn – te verzekeren, op basis van voornoemd
artikel 8, lid 1, aan deze ondernemingen enkel de specifieke door deze richtlijn bepaalde verplichtingen kan opleggen die
verband houden met het aanbieden van deze dienst of de voornoemde onderdelen ervan aan de eindgebruikers door de aangewezen
ondernemingen zelf.

De tweede vraag
Gelet op het antwoord op de eerste vraag, behoeft de tweede vraag niet te worden beantwoord. Deze vraag berust immers op de
premisse dat een lidstaat rechtmatig een specifieke verplichting oplegt aan een krachtens artikel 8, lid 1, van de universeledienstrichtlijn
aangewezen onderneming, zonder dat deze onderneming verplicht is deze dienst rechtstreeks aan de eindgebruikers aan te bieden,
en strekt er in wezen toe te vernemen of een dergelijke verplichting vereisten kan inhouden inzake het bijhouden van een database
en het beschikbaar stellen ervan aan andere aanbieders op groothandelsniveau. Uit het antwoord op de eerste vraag volgt evenwel
dat een dergelijke verplichting op grond van de voornoemde bepaling niet kan worden opgelegd.

Kosten
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale
rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof
gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Derde kamer) verklaart voor recht:
Wanneer een lidstaat krachtens artikel 8, lid 1, van richtlijn 2002/22/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart
2002 inzake de universele dienst en gebruikersrechten met betrekking tot elektronischecommunicatienetwerken en -diensten (universeledienstrichtlijn)
één of meer ondernemingen aanwijst om de aanbieding van de universele dienst of onderdelen daarvan – als omschreven in de
artikelen 4, 5, 6, 7 en 9, lid 2, van deze richtlijn – te verzekeren, kan hij op basis van voornoemd artikel 8, lid 1, aan
deze ondernemingen enkel de specifieke door deze richtlijn bepaalde verplichtingen opleggen die verband houden met het aanbieden
van deze dienst of de voornoemde onderdelen ervan aan de eindgebruikers door de aangewezen ondernemingen zelf.
ondertekeningen
*
Procestaal: Engels.