CELEX: 62013CJ0382
Προδικαστική παραπομπή
Κοινωνική ασφάλιση των διακινούμενων εργαζομένων
Κανονισμός (ΕΟΚ) 1408/71
Άρθρα 13, παράγραφος 2, και 17
Περιστασιακή εργασία εντός κράτους μέλους διαφορετικού του κράτους διαμονής
Εφαρμοστέα νομοθεσία
Απόρριψη του αιτήματος χορηγήσεως οικογενειακών επιδομάτων και περικοπή του ποσού της συντάξεως γήρατος εκ μέρους του κράτους διαμονής

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των άρθρων 13, παράγραφος 2, και 17 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, ως έχουν κατόπιν της τροποποιήσεως και ενημερώσεώς τους με τον κανονισμό (ΕΚ) 118/97 του Συμβουλίου, της 2ας Δεκεμβρίου 1996 (
ΕΕ 1997, L 28, σ. 1
), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 1992/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006 (
ΕΕ L 392, σ. 1
, στο εξής: κανονισμός 1408/71), καθώς και των άρθρων 20 ΣΛΕΕ, 21 ΣΛΕΕ και 45 ΣΛΕΕ.
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο τριών ενδίκων διαφορών μεταξύ, αντιστοίχως, της C. E. Franzen, του H. D. Giesen και του F. van den Berg, αφενός, και του Raad van bestuur van de Sociale verzekeringsbank (διοικητικού συμβουλίου του ιδρύματος κοινωνικής ασφαλίσεως, στο εξής: SVB), αφετέρου, σχετικά με αποφάσεις με τις οποίες ο οργανισμός αυτός απέρριψε το αίτημα της C. E. Franzen για τη χορήγηση οικογενειακών επιδομάτων και μείωσε το ποσό του επιδόματος συντρόφου και της συντάξεως γήρατος που χορηγούνταν στον H. D. Giesen και στον F. van den Berg, αντιστοίχως.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Το άρθρο 1 του κανονισμού 1408/71 ορίζει ότι:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού:
α)
ως “μισθωτός” και “μη μισθωτός” νοείται, αντίστοιχα, κάθε πρόσωπο:
i)
το οποίο είναι ασφαλισμένο δυνάμει υποχρεωτικής ή προαιρετικής συνεχίσεως της ασφαλίσεως κατά ενός ή περισσοτέρων κινδύνων που καλύπτονται από τους κλάδους συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως που εφαρμόζεται στους μισθωτούς ή μη μισθωτούς ή από ειδικό σύστημα για τους δημοσίους υπαλλήλους·
ii)
το οποίο είναι ασφαλισμένο υποχρεωτικά κατά ενός ή περισσοτέρων κινδύνων που αντιστοιχούν στους κλάδους, στους οποίους εφαρμόζεται ο παρών κανονισμός, στο πλαίσιο συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως που καλύπτει όλους τους κατοίκους ή το σύνολο του ενεργού πληθυσμού:
—
όταν οι τρόποι διαχειρίσεως ή χρηματοδοτήσεως του συστήματος αυτού επιτρέπουν τον χαρακτηρισμό του ως μισθωτού ή μη μισθωτού ή
—
ελλείψει τέτοιων κριτηρίων, όταν το πρόσωπο είναι ασφαλισμένο δυνάμει υποχρεωτικής ή προαιρετικής συνεχίσεως της ασφαλίσεως κατά άλλου κινδύνου καθοριζόμενου στο παράρτημα Ι, στο πλαίσιο συστήματος δημιουργηθέντος προς όφελος των μισθωτών ή μη μισθωτών ή ενός συστήματος αναφερόμενου στο σημείο iii) ή, ελλείψει τέτοιου συστήματος, στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, όταν το πρόσωπο αυτό ανταποκρίνεται στον ορισμό του παραρτήματος Ι·
[...]».
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Καλυπτόμενα πρόσωπα», προβλέπει τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός ισχύει για μισθωτούς ή μη μισθωτούς και για σπουδαστές, που υπάγονται ή υπήχθησαν στη νομοθεσία ενός ή περισσότερων από τα κράτη μέλη και είναι υπήκοοι ενός από τα κράτη μέλη ή απάτριδες ή πρόσφυγες που κατοικούν στο έδαφος κράτους μέλους, καθώς και για τα μέλη της οικογένειάς τους και για τους επιζώντες τους.»
Το άρθρο 13 του κανονισμού 1408/71, το οποίο περιλαμβάνεται στον τίτλο II του κανονισμού αυτού, που φέρει τον τίτλο «Προσδιορισμός της εφαρμοστέας νομοθεσίας», ορίζει ότι:
«1.   Με την επιφύλαξη των άρθρων 14γ και 14στ, τα πρόσωπα για τα οποία ισχύει ο παρών κανονισμός υπόκεινται στη νομοθεσία ενός μόνου κράτους μέλους. Η νομοθεσία αυτή προσδιορίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος τίτλου.
2.   Με την επιφύλαξη των άρθρων 14 έως 17:
α)
το πρόσωπο που ασκεί μισθωτή δραστηριότητα στο έδαφος κράτους μέλους υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους αυτού, ακόμη και αν κατοικεί στο έδαφος άλλου κράτους μέλους ή αν η επιχείρηση ή ο εργοδότης που το απασχολεί έχει την έδρα της ή την κατοικία του στο έδαφος άλλου κράτους μέλους·
[...]
στ)
το άτομο στο οποίο η νομοθεσία κράτους μέλους παύει να έχει εφαρμογή, χωρίς η νομοθεσία άλλου κράτους μέλους να καταστεί εφαρμοστέα [σε] αυτό σύμφωνα με έναν από τους κανόνες που αναφέρονται στα προηγούμενα στοιχεία ή με μια από τις εξαιρέσεις ή ειδικούς κανόνες που αναφέρονται στα άρθρα 14 έως 17, υπόκειται στη νομοθεσία κράτους μέλους στο έδαφος του οποίου κατοικεί, σύμφωνα με τις διατάξεις αυτής και μόνο της νομοθεσίας.»
Κατά το άρθρο 17 του κανονισμού αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εξαιρέσεις [από τις διατάξεις] των άρθρων 13 έως 16»:
«Δύο ή περισσότερα κράτη μέλη, οι αρμόδιες αρχές αυτών των δύο κρατών ή οι οργανισμοί που ορίζονται από αυτές τις αρχές μπορούν να προβλέπουν με κοινή συμφωνία, προς το συμφέρον ορισμένων κατηγοριών ατόμων ή ορισμένων ατόμων, εξαιρέσεις από τις διατάξεις των άρθρων 13 έως 16.»
Το ολλανδικό δίκαιο
Ο γενικός νόμος περί ασφαλίσεως γήρατος
Κατά το άρθρο 2 του γενικού νόμου περί ασφαλίσεως γήρατος (Algemene Ouderdomswet, στο εξής: AOW), «διαμένων» κατά την έννοια του νόμου αυτού είναι το πρόσωπο που διαμένει στις Κάτω Χώρες.
Κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, του AOW, ο τόπος διαμονής ενός προσώπου καθορίζεται αναλόγως των περιστάσεων.
Βάσει του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο a, του AOW, ως ασφαλισμένος σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου αυτού νοείται το πρόσωπο που δεν έχει ακόμη συμπληρώσει την ηλικία συνταξιοδοτήσεως και διαμένει στις Κάτω Χώρες. Με την παράγραφο 3 του εν λόγω άρθρου 6 διευκρινίζεται ότι, κατά παρέκκλιση από τα οριζόμενα στις παραγράφους 1 και 2 του ιδίου άρθρου, ο κύκλος των ασφαλισμένων δύναται να διευρύνεται ή να περιορίζεται βάσει κανονιστικής πράξεως της δημοσίας διοικήσεως.
Με τον νόμο της 29ης Απριλίου 1998 (
Stb
. 1998, αριθ. 267) προστέθηκε στον AOW το άρθρο 6 bis, το οποίο είχε αναδρομική ισχύ από 1ης Ιανουαρίου 1989 και όριζε ότι:
«Ενδεχομένως κατά παρέκκλιση από το άρθρο 6 του AOW και τις διατάξεις που θεσπίσθηκαν βάσει του άρθρου αυτού:
a)
ασφαλισμένος θεωρείται εκείνος του οποίου η ασφάλιση δυνάμει του παρόντος νόμου απορρέει από την εφαρμογή διατάξεων διεθνούς συμβάσεως ή αποφάσεως διεθνούς οργανισμού·
b)
δεν θεωρείται ασφαλισμένος εκείνος στην περίπτωση του οποίου, βάσει διεθνούς συμβάσεως ή αποφάσεως διεθνούς οργανισμού, έχει εφαρμογή η νομοθεσία άλλου κράτους.»
Το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο a, του AOW ορίζει ότι στα ποσά της συντάξεως εφαρμόζεται περικοπή 2 % για κάθε ημερολογιακό έτος για το οποίο ο δικαιούχος συντάξεως δεν ήταν ασφαλισμένος μετά τη συμπλήρωση του 15ου έτους της ηλικίας του, αλλά πριν από τη συμπλήρωση του 65ου έτους της ηλικίας του.
Η παράγραφος 2, στοιχείο a, του ιδίου άρθρου προβλέπει ότι στο ακαθάριστο ποσό του επιδόματος εφαρμόζεται περικοπή 2 % για κάθε ημερολογιακό έτος για το οποίο ο/η σύζυγος του δικαιούχου συντάξεως δεν ήταν ασφαλισμένος/η μετά τη συμπλήρωση του 15ου έτους της ηλικίας του δικαιούχου συντάξεως, αλλά πριν από τη συμπλήρωση του 65ου έτους της ηλικίας του δικαιούχου αυτού.
Βάσει του άρθρου 45, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του AOW, όπως ίσχυε την 1η Απριλίου 1985, οι ασφαλισμένοι και οι πρώην ασφαλισμένοι, στις περιπτώσεις, υπό τις προϋποθέσεις και σύμφωνα με τον συντελεστή που θα καθοριστούν με κανονιστική πράξη της δημοσίας διοικήσεως, δύνανται να καταβάλλουν ασφαλιστικές εισφορές για τα χρονικά διαστήματα μετά τη συμπλήρωση του 15ου έτους της ηλικίας τους, αλλά πριν από τη συμπλήρωση του 65ου, κατά τα οποία δεν είναι ή δεν ήταν ασφαλισμένοι.
Βάσει της ιδίας αυτής διατάξεως, όπως ίσχυε την 1η Ιανουαρίου 1990, οι ασφαλισμένοι και οι πρώην ασφαλισμένοι, στις περιπτώσεις, υπό τις προϋποθέσεις και σύμφωνα με συντελεστή που θα καθοριστούν με κανονιστική πράξη της δημοσίας διοικήσεως, δύνανται να ασφαλισθούν προαιρετικά για τα χρονικά διαστήματα μεταξύ του 15ου έτους και του 65ου έτους της ηλικίας τους, κατά τα οποία δεν είναι ή δεν ήταν ασφαλισμένοι.
Ο γενικός νόμος περί οικογενειακών επιδομάτων
Τα άρθρα 2 και 3, παράγραφος 1, του γενικού νόμου περί οικογενειακών επιδομάτων (Algemene Kinderbijslagwet, στο εξής: AKW) αντιστοιχούν, όσον αφορά το περιεχόμενό τους, στα άρθρα 2 και 3, παράγραφος 1, του AOW.
Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο a, του AKW, ως ασφαλισμένος σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου αυτού νοείται το πρόσωπο που διαμένει στις Κάτω Χώρες.
Το άρθρο 6 bis, στοιχείο b, του AKW προβλέπει ότι, ενδεχομένως κατά παρέκκλιση από το άρθρο 6 του AKW και τις διατάξεις που θεσπίσθηκαν βάσει του άρθρου αυτού, δεν θεωρείται ασφαλισμένος εκείνος επί του οποίου, βάσει διεθνούς συμβάσεως ή αποφάσεως διεθνούς οργανισμού, έχει εφαρμογή η νομοθεσία άλλου κράτους.
Το διάταγμα περί διευρύνσεως ή περιορισμού του κύκλου των ασφαλισμένων στα συστήματα κοινωνικής ασφαλίσεως
Κατά τη διάρκεια του επίμαχου χρονικού διαστήματος όσον αφορά τις διαφορές των κύριων δικών, εκδόθηκαν, βάσει του άρθρου 6, παράγραφος 3, του AOW και του AKW, πλείονα διαδοχικά διατάγματα περί διευρύνσεως ή περιορισμού του κύκλου των ασφαλισμένων στα συστήματα κοινωνικής ασφαλίσεως (Besluit uitbreiding en beperking kring verzekerden volksverzekeringen, στο εξής: BUB). Στις περιπτώσεις των υποθέσεων των κύριων δικών είχαν εφαρμογή διαδοχικώς το διάταγμα της 19ης Οκτωβρίου 1976 (
Stb
. 557, στο εξής: BUB 1976), το διάταγμα της 3ης Μαΐου 1989 (
Stb
. 164, στο εξής: BUB 1989) και το διάταγμα της 24ης Δεκεμβρίου 1998 (
Stb
. 746, στο εξής: BUB 1999).
Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο a, του BUB 1976, δεν θεωρείται «ασφαλισμένος» κατά την έννοια, μεταξύ άλλων, του AOW το πρόσωπο που διαμένει στις Κάτω Χώρες, αλλά ασκεί μισθωτή απασχόληση εκτός του Βασιλείου των Κάτω Χωρών και το οποίο, βάσει της απασχολήσεως αυτής και δυνάμει αλλοδαπής νομοθεσίας περί παροχών γήρατος, επιζώντων και περί οικογενειακών επιδομάτων, είναι ασφαλισμένος στη χώρα όπου εργάζεται.
Το BUB 1976 αντικαταστάθηκε από το BUB 1989, του οποίου το άρθρο 10, παράγραφος 1, όπως ίσχυε από την 1η Ιουλίου 1989 έως την 1η Ιανουαρίου 1992, προέβλεπε ότι «δεν είναι ασφαλισμένος στο πλαίσιο συστημάτων κοινωνικών ασφαλίσεων το πρόσωπο που διαμένει στις Κάτω Χώρες, αλλά εργάζεται αποκλειστικώς εκτός των Κάτω Χωρών». Κατά το χρονικό διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 1992 έως την 1η Ιανουαρίου 1997, η ίδια αυτή διάταξη του BUB 1989 όριζε ότι «δεν είναι ασφαλισμένος στο πλαίσιο των συστημάτων κοινωνικών ασφαλίσεων το πρόσωπο που διαμένει στις Κάτω Χώρες, πλην όμως, επί τουλάχιστον τρεις μήνες αδιαλείπτως, εργάζεται αποκλειστικώς εκτός των Κάτω Χωρών». Το άρθρο 10, παράγραφος 1, του BUB 1989, όπως ίσχυε από την 1η Ιανουαρίου 1997 έως την 1η Ιανουαρίου 1999, όριζε ότι «δεν είναι ασφαλισμένος στο πλαίσιο των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως το πρόσωπο που διαμένει στις Κάτω Χώρες, πλην όμως, επί τουλάχιστον τρεις μήνες αδιαλείπτως, εργάζεται αποκλειστικώς εκτός των Κάτω Χωρών, εκτός αν η εργασία αυτή εκτελείται αποκλειστικά δυνάμει σχέσεως εργασίας συναφθείσας με εργοδότη που διαμένει ή είναι εγκατεστημένος στις Κάτω Χώρες».
Την 1η Ιανουαρίου 1999 το BUB 1989 αντικαταστάθηκε από το BUB 1999. Το άρθρο 12 του δευτέρου προβλέπει ότι «δεν είναι ασφαλισμένο στο πλαίσιο των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως το πρόσωπο το οποίο διαμένει στις Κάτω Χώρες και το οποίο, επί τουλάχιστον τρεις μήνες αδιαλείπτως, εργάζεται αποκλειστικώς εκτός των Κάτω Χωρών, εκτός αν η εργασία αυτή εκτελείται αποκλειστικά δυνάμει σχέσεως εργασίας συναφθείσας με εργοδότη που διαμένει ή είναι εγκατεστημένος στις Κάτω Χώρες».
Τόσο το BUB 1989 όσο και το BUB 1999 περιελάμβαναν ρήτρα επιείκειας, στα άρθρα τους 25 και 24, αντιστοίχως, βάσει της οποίας το SVB είχε τη δυνατότητα, στο πλαίσιο του BUB 1989, να παρεκκλίνει από τις άλλες διατάξεις του διατάγματος αυτού, ώστε να αποκαθιστά ιδιαιτέρως σοβαρές αδικίες ενδεχομένως οφειλόμενες στην υποχρέωση ασφαλίσεως ή στην εξαίρεση από αυτήν βάσει του εν λόγω διατάγματος, ή, στο πλαίσιο του BUB 1999, να μην εφαρμόζει διατάξεις του διατάγματος αυτού ή να παρεκκλίνει από αυτές, εφόσον η εφαρμογή τους αυτή, λαμβανομένου υπόψη του μεγέθους της διευρύνσεως και του περιορισμού του κύκλου των ασφαλισμένων, θα είχε ως αποτέλεσμα ιδιαιτέρως σοβαρή αδικία οφειλόμενη αποκλειστικά στην υποχρέωση ασφαλίσεως ή την εξαίρεση από αυτήν βάσει του δευτέρου αυτού διατάγματος.
Οι διαφορές των κύριων δικών και τα προδικαστικά ερωτήματα
Οι εκκαλούντες των κύριων δικών είναι άπαντες Ολλανδοί υπήκοοι και διαμένουν στις Κάτω Χώρες.
Η υπόθεση της C. E. Franzen
Η C. E. Franzen, γεννηθείσα το 1965, ελάμβανε στις Κάτω Χώρες οικογενειακά επιδόματα βάσει του AKW για την κόρη της, η οποία γεννήθηκε το 1995 και την οποία ανέτρεφε μόνη. Τον Νοέμβριο του 2002 γνωστοποίησε στο SVB ότι, από 1ης Ιανουαρίου 2001, ασκούσε στη Γερμανία επαγγελματική δραστηριότητα κομμώτριας επί είκοσι ώρες την εβδομάδα. Δεδομένου ότι τα εισοδήματα της C. E. Franzen από τη δραστηριότητα αυτή ήταν χαμηλά, υπαγόταν στο γερμανικό ασφαλιστικό σύστημα μόνον όσον αφορά την κάλυψη των εργατικών ατυχημάτων (Unfallversicherung), χωρίς να έχει δυνατότητα καλύψεως από οποιοδήποτε άλλο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως στη Γερμανία. Με απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2003, το SVB ανακάλεσε το δικαίωμά της λήψεως οικογενειακών επιδομάτων από 1ης Οκτωβρίου 2002.
Στις παρατηρήσεις που υπέβαλε ενώπιον του Δικαστηρίου, το SVB διευκρινίζει ότι, με την από 21 Σεπεμβρίου 2003 επιστολή της, η C. E. Franzen ζήτησε, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 24 του BUB 1999, να αρθεί ο αποκλεισμός της από την κάλυψη βάσει των παροχών κοινωνικής ασφαλίσεως. Με απόφαση της 15ης Μαρτίου 2004, το SVB απέρριψε την αίτηση αυτή για τον λόγο ότι η C. E. Franzen δεν ήταν ασφαλισμένη ούτε βάσει του δικαίου της Ένωσης ούτε βάσει των διατάξεων του ολλανδικού δικαίου. Εντούτοις, το SVB επισημαίνει ότι, κατά την κοινοποίηση της αποφάσεως της 15ης Μαρτίου 2004, πρότεινε στην C. E. Franzen να ζητήσει από τον αρμόδιο γερμανικό φορέα να υπαχθεί αποκλειστικώς στην ολλανδική νομοθεσία κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 17 του κανονισμού 1408/71. Η C. E. Franzen δεν απήντησε στην πρόταση αυτή.
Στις 30 Ιανουαρίου 2006, η C. E. Franzen υπέβαλε νέα αίτηση χορηγήσεως οικογενειακών επιδομάτων, την οποία δέχτηκε το SVB, με απόφαση της 27ης Μαρτίου 2006, από του πρώτου τριμήνου του 2006.
Με επιστολή της 5ης Ιουνίου 2007, ζητήθηκε εξ ονόματος της C. E. Franzen να της χορηγηθούν τα οικογενειακά επιδόματα από το τέταρτο τρίμηνο του 2002. Με απόφαση της 5ης Ιουλίου 2007, το SVB διαπίστωσε ότι από το πρώτο τρίμηνο του 2006 η C. E. Franzen δεν δικαιούνταν πλέον οικογενειακών επιδομάτων, πλην όμως ο φορέας αποφάσισε να μην αναζητήσει τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά. Με απόφαση της 16ης Νοεμβρίου 2007, η διοικητική ένσταση της C. E. Franzen κατά της αποφάσεως αυτής κρίθηκε αβάσιμη, ενώ απορρίφθηκε και η αίτησή της περί επανεξετάσεως της υποθέσεως, της 5ης Ιουνίου 2007.
Στις 6 Φεβρουαρίου 2008 και ενώ εκκρεμούσε ακόμη η εκδίκαση της προσφυγής της C. E. Franzen κατά της τελευταίας αποφάσεως, το SVB εξέδωσε νέα απόφαση με την οποία τροποποιούσε το σκεπτικό της αποφάσεώς του της 16ης Νοεμβρίου 2007, επισημαίνοντας ότι οι αιτήσεις για τη χορήγηση οικογενειακών επιδομάτων είχαν απορριφθεί για τον λόγο ότι, βάσει του άρθρου 13, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, εφαρμογή στην περίπτωση της C. E. Franzen είχε αποκλειστικώς η γερμανική νομοθεσία, αποκλειομένης συνεπώς της εφαρμογής της ολλανδικής νομοθεσίας περί κοινωνικών ασφαλίσεων.
Με απόφαση της 5ης Αυγούστου 2008, το Rechtbank Maastricht έκρινε αβάσιμες τις προσφυγές κατά των αποφάσεων της 16ης Νοεμβρίου 2007 και της 6ης Φεβρουαρίου 2008. Δεδομένου ότι η C. E. Franzen άσκησε έφεση ενώπιον του Centrale Raad van Beroep, οι διάδικοι της κύριας δίκης διαφωνούν ενώπιον του δικαστηρίου αυτού ως προς το ζήτημα αν, από 1ης Οκτωβρίου 2002, η C. E. Franzen ήταν ασφαλισμένη βάσει του AKW λόγω του ότι διαμένει στις Κάτω Χώρες.
Η υπόθεση του H. D. Giesen
Η, γεννηθείσα το 1947, σύζυγος του H. D. Giesen εργάσθηκε στη Γερμανία κατά τη διάρκεια του έτους 1970 και, εκ νέου, κατά το χρονικό διάστημα από τις 19 Μαΐου 1988 έως τις 12 Μαΐου 1993 ως «geringfügig Beschäftigte», δηλαδή ως πρόσωπο που ασκεί ήσσονος σημασίας δραστηριότητα. Εργάσθηκε μεταξύ άλλων ως πωλήτρια σε κατάστημα ειδών ενδύσεως και ασκούσε τη δραστηριότητά της βάσει συμβάσεως περιστασιακής εργασίας για περιορισμένο αριθμό ωρών μηνιαίως, που δεν υπερέβαινε τις δύο ή τρεις ημέρες τον μήνα.
Στις 22 Σεπτεμβρίου 2006, ο H. D. Giesen υπέβαλε αίτηση για τη χορήγηση συντάξεως γήρατος και επιδόματος συντρόφου βάσει του AOW, την οποία δέχθηκε το SVB με απόφαση της 3ης Οκτωβρίου 2007. Ωστόσο, το επίδομα συντρόφου μειώθηκε κατά 16 %, με την αιτιολογία ότι, κατά το χρονικό διάστημα εργασίας της στη Γερμανία, η σύζυγος του H. D. Giesen δεν ήταν ασφαλισμένη βάσει του ολλανδικού συστήματος κοινωνικών ασφαλίσεων. Ο H. D. Giesen υπέβαλε διοικητική ένσταση κατά της αποφάσεως αυτής, καθόσον αφορούσε την περικοπή του εν λόγω επιδόματος. Με απόφαση της 20ής Μαΐου 2008, η ένσταση αυτή απορρίφθηκε ως αβάσιμη.
Με απόφαση της 13ης Οκτωβρίου 2008, το Rechtbank Roermond έκρινε αβάσιμη την προσφυγή του H. D. Giesen κατά της αποφάσεως της 20ής Μαΐου 2008. Το εν λόγω δικαστήριο έκρινε ότι η σύζυγος του H. D. Giesen δεν υπέκειτο στην ολλανδική νομοθεσία, δεδομένου ότι δεν αποδείχθηκε ότι δεν είχε εργαστεί στη Γερμανία για διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών. Ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, το οποίο επελήφθη της υποθέσεως κατόπιν εφέσεως που άσκησε ο H. D. Giesen, οι διάδικοι της κύριας δίκης ερίζουν ως προς το αν, κατά το χρονικό διάστημα από τις 19 Μαΐου 1988 έως τις 31 Δεκεμβρίου 1992, η σύζυγος του H. D. Giesen ήταν ασφαλισμένη βάσει του AOW ως διαμένουσα στις Κάτω Χώρες.
Η υπόθεση του F. van den Berg
O, γεννηθείς το 1943, F. van den Berg άσκησε επαγγελματική δραστηριότητα στη Γερμανία κατά τα χρονικά διαστήματα από τις 25 Ιουνίου έως τις 24 Ιουλίου 1972 και από την 1η Ιανουαρίου 1990 έως τις 31 Δεκεμβρίου 1994. Από την απόφαση του αιτούντος δικαστηρίου προκύπτει ότι δεν ασκούσε τη δραστηριότητα αυτή καθημερινά, αλλά μόνον για σύντομα χρονικά διαστήματα. Δεδομένου ότι τα εισοδήματά του ήταν ιδιαιτέρως χαμηλά, δεν κρίθηκε υπόχρεος καταβολής εισφορών στη Γερμανία. Στις 17 Ιανουαρίου 2008, ο F. van den Berg ζήτησε τη χορήγηση συντάξεως γήρατος βάσει του AOW. Με απόφαση της 1ης Αυγούστου 2008, το SVB τού χορήγησε τη σύνταξη αυτή, μειώνοντας, όμως, το ποσό της κατά 14 %, λαμβάνοντας υπόψη ότι, επί επτά και πλέον έτη, ο F. van den Berg δεν ήταν ασφαλισμένος στις Κάτω Χώρες. Με απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 2008, η διοικητική ένστασή του κατά της εν λόγω αποφάσεως κρίθηκε εν μέρει βάσιμη, με αποτέλεσμα το ποσοστό της μειώσεως να καθορισθεί στο 10 %.
Με απόφαση της 19ης Οκτωβρίου 2009, το Rechtbank Maastricht έκρινε αβάσιμη την προσφυγή κατά της αποφάσεως της 25ης Νοεμβρίου 2008. Ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, κατόπιν εφέσεως που άσκησε ο F. van den Berg κατά της αποφάσεως αυτής, ερίζεται μεταξύ των διαδίκων της κύριας δίκης αν, κατά το χρονικό διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 1990 έως και την 31η Δεκεμβρίου 1994, ο F. van den Berg ήταν ασφαλισμένος βάσει του AOW ως διαμένων στις Κάτω Χώρες.
Κοινές επί των τριών υποθέσεων κρίσεις
Το Centrale Raad van Beroep εκτιμά ότι οι ενδιαφερόμενοι των κύριων δικών δύνανται να χαρακτηρισθούν, όσον αφορά τα επίμαχα χρονικά διαστήματα, ως μισθωτοί κατά την έννοια του άρθρου 2 του κανονισμού 1408/71, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού αυτού, και ότι ο AOW και ο AKW εμπίπτουν στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού.
Εγείρεται, εντούτοις, το ζήτημα αν, κατά τα επίμαχα χρονικά διαστήματα, οι ενδιαφερόμενοι αυτοί υπάγονταν στη γερμανική νομοθεσία, βάσει του άρθρου 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71, και, ενδεχομένως, αν το αποκλειστικό αποτέλεσμα της διατάξεως αυτής συνεπάγεται ότι δεν είναι εφαρμοστέα η ολλανδική νομοθεσία. Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει στην απόφαση Kits van Heijningen (C‑2/89,
EU:C:1990:183
) που αφορούσε περίπτωση μερικής απασχολήσεως και διερωτάται ως προς τη δυνατότητα εφαρμογής της νομολογίας αυτής και στην περίπτωση συμβάσεως περιστασιακής εργασίας.
Το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει ότι, στις υπό κρίση διαφορές, δεν αμφισβητείται ότι οι ενδιαφερόμενοι δεν ήσαν ασφαλισμένοι βάσει της γερμανικής νομοθεσίας λόγω των επαγγελματικών δραστηριοτήτων τους, πέραν της υποχρεωτικής υπαγωγής τους στο γερμανικό σύστημα ασφαλίσεως για την περίπτωση εργατικού ατυχήματος, οπότε δεν είχαν τη δυνατότητα να ζητήσουν, ανάλογα με την περίπτωση, σύνταξη γήρατος ή οικογενειακά επιδόματα. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, εξάλλου, ότι η σύζυγος του H. D. Giesen, κατά το χρονικό διάστημα από την 1η Ιουλίου 1989 έως την 31η Δεκεμβρίου 1992, καθώς και ο F. van den Berg και η C. E. Franzen, κατά τα επίμαχα στο πλαίσιο των υποθέσεών τους χρονικά διαστήματα, πρέπει να χαρακτηρισθούν ως μη ασφαλισμένοι βάσει του AOW και του AKW. Προκειμένου να εκτιμηθεί αν ο αποκλεισμός αυτός αντιβαίνει στο δίκαιο της Ένωσης απαιτείται η ερμηνεία των διατάξεων της ʹΕνωσης σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και των πολιτών και συγκεκριμένα αφενός μεν του άρθρου 45 ΣΛΕΕ, αφετέρου δε των άρθρων 20 ΣΛΕΕ και 21 ΣΛΕΕ, αντιστοίχως.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Centrale Raad van Beroep αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
α)
Έχει το άρθρο 13, παράγραφος 2, εισαγωγική περίοδος και στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71 την έννοια ότι πρόσωπο διαμένον εντός κράτους μέλους, του οποίου η περίπτωση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού και το οποίο, βάσει συμβάσεως περιστασιακής εργασίας ασκεί μισθωτή δραστηριότητα, της οποίας η χρονική διάρκεια δεν υπερβαίνει, κατά το μέγιστο, τις δύο ή τρεις ημέρες ανά μήνα, εντός άλλου κράτους μέλους υπόκειται εξ αυτού του λόγου στην νομοθεσία περί κοινωνικής ασφαλίσεως του κράτους απασχολήσεως;
β)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο ερώτημα 1 αʹ, ισχύει η υπαγωγή στην νομοθεσία περί κοινωνικής ασφαλίσεως του κράτους απασχολήσεως τόσο κατά τη διάρκεια των ημερών κατά τις οποίες ασκήθηκαν οι δραστηριότητες όσο και κατά τη διάρκεια των ημερών κατά τις οποίες δεν ασκήθηκαν οι δραστηριότητες αυτές, σε περίπτωση δε καταφατικής απαντήσεως, επί πόσο χρόνο παρατείνεται η υπαγωγή αυτή μετά τις τελευταίες δραστηριότητες που ασκήθηκαν πραγματικά;
2)
Αντιβαίνει στο άρθρο 13, παράγραφος 2, εισαγωγική περίοδος και στοιχείο αʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 13, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 το ενδεχόμενο διακινούμενος εργαζόμενος, ο οποίος υπόκειται στην νομοθεσία περί κοινωνικής ασφαλίσεως του κράτους απασχολήσεως, να χαρακτηρισθεί, βάσει της εθνικής νομοθεσίας του κράτους διαμονής, ως ασφαλισμένος βάσει του AOW εντός αυτού του κράτους διαμονής;
3)
α)
Πρέπει το δίκαιο της Ένωσης και ειδικότερα οι διατάξεις του για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και/ή των πολιτών της Ένωσης να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι, στις περιπτώσεις των υπό κρίση ένδικων διαφορών, αντιβαίνει σε αυτό η εφαρμογή εθνικής διατάξεως, όπως το άρθρο 6 bis του AOW και/ή του AKW, βάσει της οποίας διακινούμενος εργαζόμενος που διαμένει στις Κάτω Χώρες εξαιρείται από την ασφάλιση βάσει του AOW και/ή του AKW λόγω του ότι υπόκειται αποκλειστικώς στη γερμανική νομοθεσία περί κοινωνικών ασφαλίσεων, ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία ο εργαζόμενος αυτός, ως “geringfügig Beschäftigte”, αποκλείεται στη Γερμανία από την δυνατότητα ασφαλίσεως “Altersrente” [ασφάλιση γήρατος] και δεν έχει δικαίωμα να ζητήσει τη χορήγηση “Kindergeld” [οικογενειακού επιδόματος];
β)
Έχει σημασία, προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ερώτημα 3 αʹ, το ότι υπήρχε δυνατότητα υπαγωγής σε προαιρετική ασφάλιση σύμφωνα με τον AOW ή ότι υπήρχε δυνατότητα να ζητηθεί να συνάψει το SVB συμφωνία κατά την έννοια του άρθρου 17 του κανονισμού 1408/71;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου ερωτήματος
Με το πρώτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71 έχει την έννοια ότι πρόσωπο διαμένον εντός κράτους μέλους, του οποίου η περίπτωση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού και το οποίο εργάζεται για κάποιες ημέρες τον μήνα, βάσει συμβάσεως περιστασιακής εργασίας, εντός άλλου κράτους μέλους, υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους απασχολήσεως και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, αν η υπαγωγή αυτή καλύπτει και τις ημέρες κατά τις οποίες δεν ασκείται καμία δραστηριότητα.
Πρέπει να υπομνησθεί ότι με τον κανονισμό 1408/71 καθιερώνεται σύστημα συντονισμού των εθνικών κοινωνικοασφαλιστικών ρυθμίσεων και θεσπίζονται, με τον τίτλο του II, κανόνες σχετικά με τον καθορισμό της εφαρμοστέας νομοθεσίας στην περίπτωση εργαζομένων που διακινούνται εντός της Ένωσης (βλ. ιδίως, σχετικώς, απόφαση Wencel, C‑589/10,
EU:C:2013:303
, σκέψη 45).
Οι διατάξεις του εν λόγω τίτλου II του κανονισμού 1408/71 σκοπούν ιδίως στην υπαγωγή των ενδιαφερομένων στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως ενός μόνον κράτους μέλους, έτσι ώστε να αποτρέπονται η σώρευση εφαρμοστέων εθνικών νομοθεσιών και οι περιπλοκές που μπορούν να ανακύψουν από αυτήν (βλ. αποφάσεις Ten Holder, 302/84,
EU:C:1986:242
, σκέψη 19, Luijten, 60/85,
EU:C:1986:307
, σκέψη 12, Bosmann, C‑352/06,
EU:C:2008:290
, σκέψη 16, και Hudzinski και Wawrzyniak, C‑611/10 και C‑612/10,
EU:C:2012:339
, σκέψη 41).
Η αρχή αυτή της εφαρμογής μίας και μόνον νομοθεσίας εκφράζεται ιδίως με το άρθρο 13, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71, το οποίο ορίζει ότι ο εργαζόμενος για τον οποίο ισχύει ο κανονισμός αυτός υπόκειται στη νομοθεσία ενός μόνον κράτους μέλους (βλ. αποφάσεις Ten Holder, 302/84,
EU:C:1986:242
, σκέψη 20, Luijten, 60/85,
EU:C:1986:307
, σκέψη 13, και Bosmann, C‑352/06,
EU:C:2008:290
, σκέψη 16).
Κατά το άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71, το πρόσωπο που ασκεί μισθωτή δραστηριότητα στο έδαφος κράτους μέλους υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους αυτού, ακόμη και αν κατοικεί στο έδαφος άλλου κράτους μέλους. Ο βάσει της διατάξεως αυτής καθορισμός της νομοθεσίας κράτους μέλους ως της εφαρμοστέας προκειμένου περί εργαζομένου έχει ως αποτέλεσμα ότι μόνον η νομοθεσία αυτού του κράτους μέλους έχει εφαρμογή στην περίπτωση του εργαζομένου αυτού (βλ. αποφάσεις Ten Holder, 302/84,
EU:C:1986:242
, σκέψη 23, και Bosmann, C‑352/06,
EU:C:2008:290
, σκέψη 17).
Στην απόφασή του Kits van Heijningen (C‑2/89,
EU:C:1990:183
, σκέψη 10), η οποία αφορούσε μερική απασχόληση επί δύο ημέρες την εβδομάδα και για χρονική διάρκεια δύο ωρών κάθε φορά, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι από το γράμμα του άρθρου 1, στοιχείο αʹ, και του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 δεν συνάγεται κανένα στοιχείο βάσει του οποίου να μπορεί να γίνει δεκτό ότι αποκλείονται από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού ορισμένες κατηγορίες προσώπων λόγω του χρόνου τον οποίο αφιερώνουν στην άσκηση της δραστηριότητάς τους. Συνεπώς, πρέπει να γίνει δεκτό ότι πρόσωπο εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού, εφόσον πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 1, στοιχείο αʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, παράγραφος 1, του ιδίου αυτού κανονισμού.
Με το σκέλος αʹ του πρώτου ερωτήματός του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινισθεί αν η νομολογία που διατυπώθηκε με την απόφαση Kits van Heijningen (C‑2/89,
EU:C:1990:183
) έχει εφαρμογή σε περίπτωση όπως αυτή της συζύγου του H. D. Giesen, η οποία εργαζόταν μόνο για δύο ή τρεις ημέρες τον μήνα στη Γερμανία. Όσον αφορά τις περιπτώσεις της C. E. Franzen και του F. van den Berg, το δικαστήριο αυτό θεωρεί αποδεδειγμένο ότι η δραστηριότητά της στη Γερμανία συνιστά μισθωτή δραστηριότητα και ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ήταν το αρμόδιο κράτος μέλος κατά το επίμαχο χρονικό διάστημα που αφορά τους δύο αυτούς ενδιαφερομένους.
Συναφώς, καθόσον από την προμνημονευθείσα στη σκέψη 44 της παρούσας αποφάσεως νομολογία προκύπτει ότι ο χρόνος που αφιερώνεται στην άσκηση της μισθωτής δραστηριότητας στερείται σημασίας όσον αφορά το ζήτημα αν έχει εφαρμογή ο κανονισμός 1408/71 στην περίπτωση του οικείου προσώπου, πρέπει να γίνει δεκτό ότι πρόσωπο που εργάζεται για δύο ή τρεις ημέρες τον μήνα και πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 1, στοχείο αʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71, δηλαδή ότι υπόκειται, ως μισθωτός εργαζόμενος, στη νομοθεσία ενός ή πλειόνων κρατών μελών και είναι υπήκοος ενός εκ των κρατών μελών, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού. Βάσει του άρθρου 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού αυτού, το πρόσωπο αυτό υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους μέλους εντός του οποίου ασκεί τη μισθωτή δραστηριότητά του.
Το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινισθεί, επιπλέον, αν, βάσει του εν λόγω άρθρου 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, η νομοθεσία του κράτους μέλους απασχολήσεως είναι εφαρμοστέα, εκτός των ημερών κατά τις οποίες ασκείται η μισθωτή δραστηριότητα, και τις ημέρες κατά τις οποίες δεν ασκείται η δραστηριότητα αυτή.
Η απάντηση στο ερώτημα αυτό συνάγεται επίσης από την απόφαση Kits van Heijningen (C‑2/89,
EU:C:1990:183
). Συγκεκριμένα, στη σκέψη 14 της αποφάσεως εκείνης, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71 δεν εισάγει καμία διάκριση αναλόγως του αν η μισθωτή δραστηριότητα ασκείται ως πλήρης ή ως μερική απασχόληση. Εξάλλου, ο σκοπός στον οποίο αποβλέπει η διάταξη αυτή δεν θα επιτυγχανόταν αν γινόταν δεκτό ότι η εφαρμογή της νομοθεσίας του κράτους μέλους απασχολήσεως περιορίζεται στα χρονικά διαστήματα κατά τα οποία ασκείται η δραστηριότητα, εξαιρουμένων εκείνων κατά τα οποία ο ενδιαφερόμενος δεν ασκεί τη δραστηριότητά του.
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71 έχει την έννοια ότι πρόσωπο του οποίου η περίπτωση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού και το οποίο ασκεί μισθωτή δραστηριότητα μερικής απασχολήσεως στο έδαφος κράτους μέλους υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους μέλους αυτού τόσο κατά τη διάρκεια των ημερών κατά τις οποίες ασκεί τη δραστηριότητα αυτή εργασίας του όσο και κατά τη διάρκεια των υπολοίπων ημερών (απόφαση Kits van Heijningen, C‑2/89,
EU:C:1990:183
, σκέψη 15).
Τα αυτά ισχύουν και στην περίπτωση μισθωτής δραστηριότητας η οποία ασκείται περιστασιακώς, όπως οι επίμαχες στις υποθέσεις των κύριων δικών δραστηριότητες. Πρέπει να διευκρινισθεί συναφώς ότι η νομοθεσία του κράτους μέλους απασχολήσεως εξακολουθεί να είναι εφαρμοστέα καθόσον χρόνο το οικείο πρόσωπο ασκεί την επαγγελματική δραστηριότητα στο έδαφος του κράτους μέλους αυτού. Προς τούτο, η ύπαρξη σχέσεως εργασίας και το είδος αυτής, όπως είναι η μερική απασχόληση ή η περιστασιακή εργασία, ή ακόμη και ο αριθμός των ωρών κατά τις οποίες εργάζεται ο οικείος εργαζόμενος, στερούνται σημασίας.
Η ερμηνεία αυτή δεν αναιρείται από τη νομολογία σχετικά με το άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 1408/71, κατά την οποία η διάταξη αυτή, η οποία, υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει, υπάγει το πρόσωπο στη νομοθεσία του κράτους μέλους διαμονής, έχει εφαρμογή τόσο στην περίπτωση των προσώπων που έχουν παύσει οριστικώς την άσκηση κάθε επαγγελματικής δραστηριότητας όσο και εκείνων που έχουν παύσει προσωρινά μόνον την άσκηση της δραστηριότητάς τους αυτής (αποφάσεις Kuusijärvi, C‑275/96,
EU:C:1998:279
, σκέψεις 39 και 40, και Adanez-Vega, C‑372/02,
EU:C:2004:705
, σκέψη 24).
Συγκεκριμένα, όπως ορθώς διατείνεται το SVB, το χρονικό διάστημα κατά το οποίο δεν ασκούνται οι δραστηριότητες στο πλαίσιο της περιστασιακής εργασίας δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως προσωρινή παύση της δραστηριότητας. Συναφώς, από τη δικογραφία που διαβιβάσθηκε στο Δικαστήριο προκύπτει ότι η σχέση εργασίας μεταξύ της συζύγου του H. D. Giesen και του εργοδότη της διήρκεσε πέντε έτη αδιαλείπτως. Ως εκ τούτου, κατά το χρονικό διάστημα αυτό, υπαγόταν, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71, στη νομοθεσία του κράτους μέλους απασχολήσεως, εν προκειμένω στη γερμανική.
Κατά συνέπεια, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71 έχει την έννοια ότι πρόσωπο διαμένον εντός κράτους μέλους, του οποίου η περίπτωση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού και το οποίο εργάζεται για κάποιες ημέρες τον μήνα, βάσει συμβάσεως περιστασιακής εργασίας, εντός άλλου κράτους μέλους, υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους απασχολήσεως τόσο κατά τη διάρκεια των ημερών κατά τις οποίες ασκεί μισθωτή δραστηριότητα όσο και κατά τη διάρκεια των υπολοίπων ημερών.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
Με το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να δειυκρινισθεί, κατ’ ουσίαν, αν το άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71, σε συνδυασμό με την παράγραφο 1 του άρθρου αυτού, έχει την έννοια ότι, σε περιπτώσεις όπως οι επίμαχες στις υποθέσεις των κύριων δικών, αντιβαίνει σε αυτό το ενδεχόμενο διακινούμενος εργαζόμενος, ο οποίος υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους μέλους απασχολήσεως, να τυγχάνει, βάσει της εθνικής νομοθεσίας του κράτους διαμονής, παροχών σχετικών με το σύστημα ασφαλίσεως γήρατος ή οικογενειακών επιδομάτων που χορηγεί το δεύτερο αυτό κράτος.
Το ερώτημα αυτό παραπέμπει στις ιδιαίτερες περιστάσεις των υποθέσεων των κύριων δικών, στις οποίες η εφαρμογή της νομοθεσίας του κράτους μέλους απασχολήσεως δεν είχε ως αποτέλεσμα την υπαγωγή των ενδιαφερομένων στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως αυτού του κράτους όσον αφορά τα οικογενειακά επιδόματα και τη σύνταξη γήρατος.
Μολονότι η επίμαχη στις υποθέσεις των κύριων δικών νομοθεσία του κράτους μέλους διαμονής αποκλείει, κατ’ εφαρμογήν της ρήτρας εξαιρέσεως του άρθρου 6 bis, στοιχείο b, του AKW και του AOW, την υπαγωγή διακινούμενου εργαζομένου όπως οι ενδιαφερόμενοι στις υποθέσεις των κύριων δικών στο σύστημά του ασφαλίσεως γήρατος, το αιτούν δικαστήριο εξηγεί ότι, σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο δεύτερο ερώτημα, απόκειται σε εκείνο να μην εφαρμόσει αυτή τη ρήτρα εξαιρέσεως, αλλά τη ρήτρα επιείκειας που προβλέπουν τα BUB 1989 και BUB 1999 προκειμένου να άρει ιδιαιτέρως σοβαρές αδικίες που ενδέχεται να οφείλονται στην υποχρέωση ασφαλίσεως ή την εξαίρεση από αυτή.
Στο πλαίσιο αυτό εγείρεται το ζήτημα αν αντιβαίνει στο άρθρο 13 του κανονισμού 1408/71 το ενδεχόμενο χορηγήσεως των εν λόγω παροχών από το κράτος μέλος διαμονής.
Πρέπει να υπομνησθεί συναφώς ότι το Δικαστήριο έχει δεχθεί στις αποφάσεις του Bosmann (C‑352/06,
EU:C:2008:290
) και Hudzinski και Wawrzyniak (C‑611/10 και C‑612/10,
EU:C:2012:339
) εξαιρέσεις από την αρχή της εφαρμογής μίας και μόνο νομοθεσίας και έχει αναγνωρίσει τη δυνατότητα κράτους μέλους το οποίο δεν είναι αρμόδιο βάσει των διατάξεων του τίτλου II του κανονισμού 1408/71 να χορηγεί, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, οικογενειακές παροχές σε διακινούμενο εργαζόμενο, κατ’ εφαρμογήν του εθνικού δικαίου του.
Έτσι, στην απόφαση Bosmann (C‑352/06,
EU:C:2008:290
), σε περίπτωση κατά την οποία δεν υπήρχε σώρευση οικογενειακών παροχών του ιδίου είδους παρά την εκ παραλλήλου εφαρμογή των νομοθεσιών των δύο κρατών μελών, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, μολονότι το δίκαιο της Ένωσης δεν υποχρεώνει τις αρμόδιες αρχές του κράτους διαμονής να χορηγήσουν στην B. Bosmann την επίμαχη οικογενειακή παροχή, εντούτοις δεν μπορεί να αποκλεισθεί η δυνατότητα της χορηγήσεως αυτής, εφόσον το πρόσωπο αυτό μπορούσε να λάβει τα συγκεκριμένα επιδόματα απλώς και μόνον λόγω της διαμονής του σε αυτό το κράτος μέλος (βλ., σχετικώς, απόφαση Bosmann, C‑352/06,
EU:C:2008:290
, σκέψεις 25, 27 και 28).
Ειδικότερα, το Δικαστήριο έκρινε στη σκέψη 31 της προμνημονευθείσας αποφάσεως Bosmann (C‑352/06,
EU:C:2008:290
) ότι, υπό συνθήκες όπως εκείνες της υποθέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η εν λόγω απόφαση, το κράτος μέλος διαμονής δεν στερείται τη δυνατότητα να χορηγεί οικογενειακές παροχές στα πρόσωπα που διαμένουν στο έδαφός του. Συγκεκριμένα, μολονότι βάσει του άρθρου 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71 το πρόσωπο που ασκεί μισθωτή δραστηριότητα στο έδαφος ενός κράτους μέλους υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους αυτού, ακόμη και αν διαμένει στο έδαφος άλλου κράτους μέλους, εντούτοις δεν είναι δυνατό βάσει του κανονισμού αυτού να απαγορευθεί στο κράτος διαμονής να χορηγεί, κατ’ εφαρμογήν της νομοθεσίας του, οικογενειακές παροχές στο πρόσωπο αυτό.
Ανάλογη εξαίρεση από την αρχή της εφαρμογής της νομοθεσίας ενός μόνον κράτους μέλους, κατά το άρθρο 13, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71, έγινε δεκτή στην απόφαση Hudzinski και Wawrzyniak (C‑611/10 και C‑612/10,
EU:C:2012:339
), στην οποία το Δικαστήριο δέχθηκε τη δυνατότητα κράτους μέλους, το οποίο δεν ήταν αρμόδιο βάσει των διατάξεων του τίτλου II του κανονισμού αυτού, αλλά εντός του οποίου διακινούμενος εργαζόμενος είχε ασκήσει προσωρινή εργασία και ήταν πλήρως υποκείμενος στον φόρο εισοδήματος, να χορηγεί παροχές λόγω τέκνου συμπληρωματικές εκείνων που κατέβαλλε το κράτος μέλος διαμονής.
Όσον αφορά, όμως, πρώτον, τις οικογενειακές παροχές και την περίπτωση της C. E. Franzen, επιβάλλεται η διαπίστωση, αφενός, ότι, ακριβώς όπως η γερμανική νομοθεσία υπό συνθήκες όπως εκείνες που αφορούσαν την B. Bosmann, η επίμαχη στις υποθέσεις των κύριων δικών ολλανδική νομοθεσία δεν εξαρτά το δικαίωμα σε οικογενειακή παροχή από προϋποθέσεις που άπτονται της απασχολήσεως ή της ασφαλίσεως. Επομένως, απλώς και μόνον η διαμονή στις Κάτω Χώρες αρκεί για τη χορήγηση οικογενειακών παροχών, μη λαμβανομένης υπόψη της ρήτρας εξαιρέσεως που προβλέπει το άρθρο 6 bis, στοιχείο b, του AKW και του AOW, το οποίο σκοπεί να μεταφέρει στην εσωτερική έννομη τάξη την αρχή της εφαρμογής της νομοθεσίας ενός μόνον κράτους. Αφετέρου, παρά την τυπική εφαρμογή της νομοθεσίας του κράτους μέλους απασχολήσεως, η C. E. Franzen δεν δικαιούται τις επίμαχες κοινωνικές παροχές λόγω του περιορισμένου αριθμού των ωρών εργασίας και του χαμηλού εισοδήματος από τη μισθωτή δραστηριότητα που ασκεί στο έδαφος του κράτους αυτού. Ως εκ τούτου, όπως και στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Bosmann (C‑352/06,
EU:C:2008:290
), από τις περιστάσεις της υποθέσεως της C. E. Franzen δεν προκύπτει η ύπαρξη σωρεύσεως οικογενειακών παροχών του ιδίου είδους και για το ίδιο χρονικό διάστημα ασφαλίσεως.
Όσον αφορά, δεύτερον, τις παροχές λόγω γήρατος και το επίδομα συντρόφου, επίμαχες στις ένδικες διαφορές που ενέχονται οι F. van den Berg και H. D. Giesen, πληρούνται οι ουσιαστικές προϋποθέσεις για τη χορήγηση των παροχών αυτών κατ’ εφαρμογήν της νομοθεσίας του κράτους μέλους διαμονής, η δε χορήγηση των παροχών αυτών δεν θα είχε ως αποτέλεσμα τη σώρευση παροχών του ιδίου είδους και για το ίδιο χρονικό διάστημα σε περίπτωση εκ παραλλήλου εφαρμογής των νομοθεσιών του κράτους διαμονής και του κράτους απασχολήσεως.
Πράγματι, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου, επιβεβαιώθηκε ότι η προϋπόθεση της διαμονής αρκεί για την υπαγωγή στο εκ του νόμου προβλεπόμενο ολλανδικό σύστημα ασφαλίσεως γήρατος, ακόμη και σε περίπτωση μη ασκήσεως καμίας δραστηριότητας από το οικείο πρόσωπο για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Στις υποθέσεις των κύριων δικών, οι ενδιαφερόμενοι είχαν απωλέσει την υπαγωγή τους στο σύστημα των Κάτω Χωρών επειδή είχαν εργασθεί περιστασιακώς στη Γερμανία, χωρίς να έχουν υπαχθεί στο γερμανικό σύστημα ασφαλίσεως γήρατος λόγω των χαμηλών εισοδημάτων τους.
Κατά συνέπεια, πρέπει να διαπιστωθεί, κατά τρόπο ανάλογο με την απόφαση Bosmann (C‑352/06,
EU:C:2008:290
), ότι δεν αντιβαίνει στο άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71, ερμηνευόμενο με γνώμονα το άρθρο 13, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού, το ενδεχόμενο, σε περιπτώσεις όπως οι επίμαχες στις υποθέσεις των κύριων δικών, διακινούμενος εργαζόμενος υπαγόμενος στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως του κράτους μέλους απασχολήσεως, ο οποίος πληροί τις ουσιαστικές προϋποθέσεις χορηγήσεως τέτοιων παροχών κατ’ εφαρμογήν της νομοθεσίας του κράτους μέλους διαμονής του και του οποίου η περίπτωση δεν έχει ως αποτέλεσμα τη σώρευση παροχών του ιδίου είδους και για το ίδιο χρονικό διάστημα, να τυγχάνει οικογενειακών παροχών και παροχών λόγω γήρατος εντός του δεύτερου αυτού κράτους μέλους.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71, σε συνδυασμό με την παράγραφο 1 του ιδίου άρθρου, έχει την έννοια ότι, σε περιπτώσεις όπως οι επίμαχες στις υποθέσεις των κύριων δικών, δεν αντιβαίνει σε αυτό το ενδεχόμενο διακινούμενος εργαζόμενος, ο οποίος υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους μέλους απασχολήσεως, να τυγχάνει, βάσει της εθνικής νομοθεσίας του κράτους διαμονής, παροχών σχετικών με το σύστημα ασφαλίσεως γήρατος ή οικογενειακών επιδομάτων που χορηγεί το δεύτερο αυτό κράτος.
Επί του τρίτου ερωτήματος
Λαμβανομένης υπόψη της απαντήσεως που δόθηκε στο δεύτερο ερώτημα, ιδίως δε του ότι το αιτούν δικαστήριο, όπως προκύπτει από τη σκέψη 56 της παρούσας αποφάσεως, εξετάζει το ενδεχόμενο να μην εφαρμόσει την ρήτρα εξαιρέσεως σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο δεύτερο ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο τρίτο ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους των κύριων δικών τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφαίνεται:

1)
Το άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, ως έχει κατόπιν της τροποποιήσεως και ενημερώσεώς του με τον κανονισμό (ΕΚ) 118/97 του Συμβουλίου, της 2ας Δεκεμβρίου 1996, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 1992/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006, έχει την έννοια ότι πρόσωπο διαμένον εντός κράτους μέλους, του οποίου η περίπτωση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού όπως έχει τροποποιηθεί και το οποίο εργάζεται για κάποιες ημέρες τον μήνα, βάσει συμβάσεως περιστασιακής εργασίας, εντός άλλου κράτους μέλους, υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους απασχολήσεως τόσο κατά τη διάρκεια των ημερών κατά τις οποίες ασκεί μισθωτή δραστηριότητα όσο και κατά τη διάρκεια των υπολοίπων ημερών.

2)
Το άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71, ως έχει κατόπιν της τροποποιήσεως και ενημερώσεώς του με τον κανονισμό 118/97, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 1992/2006, σε συνδυασμό με την παράγραφο 1 του ιδίου άρθρου, έχει την έννοια ότι, σε περιπτώσεις όπως οι επίμαχες στις υποθέσεις των κύριων δικών, δεν αντιβαίνει σε αυτό το ενδεχόμενο διακινούμενος εργαζόμενος, ο οποίος υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους μέλους απασχολήσεως, να τυγχάνει, βάσει της εθνικής νομοθεσίας του κράτους διαμονής, παροχών σχετικών με το σύστημα ασφαλίσεως γήρατος ή οικογενειακών επιδομάτων που χορηγεί το δεύτερο αυτό κράτος.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.