CELEX: 62009TJ0033
Μη εκτέλεση αποφάσεως του Δικαστηρίου διαπιστώνουσας παράβαση κράτους μέλους
Χρηματική ποινή
Αίτημα καταβολής
Κατάργηση της επίδικης νομοθεσίας

του 2008, το Δικαστήριο έκρινε ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία, μη καταργώντας το καθεστώς που εισήγαγε την παράβαση,
δεν συμμορφώθηκε με την απόφαση του 2004.
Κατά την Επιτροπή, είναι πρόδηλον ότι η απόφαση του 2004 δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία
θα συμμορφωνόταν προς τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 1, παράγραφος 1, και 2, παράγραφος 1, στοιχείο γ΄, της οδηγίας
89/665 απλώς και μόνον καταργώντας το νομοθετικό διάταγμα 48 051.
Η Επιτροπή υποστηρίζει, ακολούθως, ότι σύμφωνα με τη δική της ερμηνεία του πορτογαλικού δικαίου, ο νόμος 67/2007 δεν μετέφερε
το κοινοτικό δίκαιο στο πορτογαλικό, μολονότι με τα υπομνήματά της αναγνωρίζει ότι επρόκειτο περί νομικού καθεστώτος διαφορετικού
από το προϊσχύσαν. Κατά την Επιτροπή, η Πορτογαλική Δημοκρατία συμμορφώθηκε με την απόφαση του 2004 μόνον όταν εξέδωσε τον
νόμο 31/2008.
Συναφώς, η Επιτροπή υποστηρίζει κατ’ ουσίαν ότι η οδηγία 89/665 προβλέπει την επιδίκαση αποζημιώσεως στους ζημιωθέντες από
παράνομες αποφάσεις των αναθετουσών αρχών ή από παράβαση του νόμου. Συνεπώς, δεν πρόκειται περί αντικειμενικής ευθύνης, αλλά
περί αστικής εκ πταίσματος ευθύνης της διοικήσεως. Η Επιτροπή επισημαίνει, συναφώς, ότι το Δικαστήριο δεν εξέτασε το ζήτημα
αυτό, με την απόφαση του 2004 και ότι από την εν λόγω απόφαση δεν μπορεί να αντληθεί κανένα σχετικό συμπέρασμα.
Κατά την Επιτροπή, το Δικαστήριο έκρινε, αντιθέτως, ότι το σύστημα ένδικης προστασίας της Πορτογαλικής Δημοκρατίας ήταν ακατάλληλο,
διότι απαιτούσε την απόδειξη πταίσματος εκ μέρους υπαλλήλων της διοικήσεως.
Κατά την άποψή της, ο νόμος 67/2007 δεν αποτελούσε, ομοίως, προσήκουσα μεταφορά της οδηγίας 89/665 στο πορτογαλικό δίκαιο.
Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι επιβάλλεται η διάκριση τριών σχετικών περιπτώσεων.
Πρώτον, αν η πράξη τελέστηκε από υπάλληλο που ενήργησε με δόλο ή διέπραξε βαρύ πταίσμα, η παράνομη πράξη καταλογίζεται απευθείας
στον εν λόγω υπάλληλο και το Δημόσιο φέρει εμμέσως εις ολόκληρον ευθύνη αν, πέραν των δύο πρώτων προϋποθέσεων, ο υπάλληλος
ενήργησε στο πλαίσιο της ασκήσεως των καθηκόντων του. Σε αντίθετη περίπτωση, δεν θεμελιώνεται ευθύνη του Δημοσίου.
Η Επιτροπή εκτιμά, περαιτέρω, ότι, αν διαπιστωθεί δόλος ή βαρύ πταίσμα του υπαλλήλου, ο ζημιωθείς πρέπει να αποδείξει τον
δόλο ή το βαρύ πταίσμα σύμφωνα με το άρθρο 10, παράγραφος 2, του νόμου 67/2007, καθόσον στην περίπτωση αυτή τα σχετικά με
το βάρος αποδείξεως γενικά κριτήρια έχουν εκ νέου εφαρμογή.
Δεύτερον, αν η παράνομη πράξη τελέστηκε από υπάλληλο ο οποίος διέπραξε ελαφρύ πταίσμα, η παράνομη πράξη καταλογίζεται απευθείας
στον εν λόγω υπάλληλο και θεμελιώνεται εμμέσως η ευθύνη του Δημοσίου, καθόσον καμία πράξη δεν μπορεί να του καταλογιστεί ευθέως.
Ευθύνεται μόνο για αλλότρια πράξη. Κατά την Επιτροπή, και στην περίπτωση αυτή η θεμελίωση της ευθύνης προϋποθέτει ότι ο υπάλληλος
ενήργησε στο πλαίσιο της ασκήσεως των διοικητικών καθηκόντων του και λόγω της ασκήσεως αυτής. Αν το Δημόσιο αποδείξει ότι
δεν υφίσταται πταίσμα του υπαλλήλου, δεν θεμελιώνεται ευθύνη του Δημοσίου.
Όσον αφορά το ελαφρύ πταίσμα, η Επιτροπή υποστηρίζει κατ’ ουσίαν ότι το τεκμαιρόμενο πταίσμα εύκολα ανατρέπεται με κάθε μέσο,
περιλαμβανομένων των μαρτυριών, στο μέτρο που το πταίσμα εκτιμάται σε συνάρτηση με την επιμέλεια του μέσου υπαλλήλου από τον
οποίο δεν μπορεί να προσδοκάται η διόρθωση των ατελειών του διοικητικού συστήματος.
Τρίτον, αν η πράξη ή η παράλειψη έχει λειτουργικό χαρακτήρα και η ζημία δεν οφείλεται σε συγκεκριμένο υπάλληλο, ή όταν είναι
αδύνατο να καταλογιστεί η πράξη ή η παράλειψη σε οποιοδήποτε πρόσωπο, η ζημία αποδίδεται σε ασυνήθη λειτουργία της υπηρεσίας
αν, λαμβανομένων υπόψη των συνήθων περιστάσεων και δεδομένων, ευλόγως θα μπορούσε να απαιτηθεί διαφορετική συμπεριφορά από
την υπηρεσία. Αν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές, δεν θεμελιώνεται ευθύνη του Δημοσίου.
Η Επιτροπή φρονεί κατ’ ουσίαν ότι η έννοια της παράτυπης λειτουργίας της υπηρεσίας αποτελεί, τουλάχιστον εν μέρει, υποκατάστατο
του πταίσματος, στο μέτρο που επιβάλλει να εξακριβωθεί κατά πόσον η δημόσια υπηρεσία στην οποία τελέστηκε η ζημιογόνος πράξη
επέδειξε την απαιτούμενη επιμέλεια.
Εν πάση περιπτώσει, κατά την Επιτροπή, η αποζημίωση του θύματος εξαρτάται, εκ του νόμου, από την υπαιτιότητα του υπαλλήλου
κατά την τέλεση της παράνομης πράξεως, ή από την παράτυπη λειτουργία της υπηρεσίας.
Η Επιτροπή καταλήγει, συνεπώς, ότι η αστική ευθύνη του Δημοσίου δεν προκύπτει ευθέως από τον νόμο 67/2007, πριν από την τροποποίησή
του με τον νόμο 31/2008, αλλά εξαρτάται από την ύπαρξη πταίσματος εκ μέρους των υπαλλήλων της διοικήσεως. Με την απόφαση του
2004, το Δικαστήριο έκρινε ότι το καθεστώς αυτό δεν ήταν σύμφωνο με τις διατάξεις της οδηγίας 89/665. Πράγματι, τόσο το πταίσμα
του υπαλλήλου όσο και η παράτυπη λειτουργία της υπηρεσίας είναι έννοιες που δεν σχετίζονται με την οδηγία 89/665.
Τέλος, η Επιτροπή εκτιμά κατ’ ουσίαν ότι η παράβαση είναι συνεχής και ότι έπαυσε μόνο με την έκδοση του νόμου 31/2008, λαμβανομένου
υπόψη ότι η διαδοχή του νομοθετικού διατάγματος 48 051 και του νόμου 67/2007 δεν ασκούν καμία επιρροή εν προκειμένω. Η Επιτροπή
υποστηρίζει, εξάλλου, ότι ο αναδρομικός χαρακτήρας του νόμου 31/2008 επίσης δεν ασκεί επιρροή, καθόσον η παράβαση έπαυσε με
την έκδοση του εν λόγω νόμου στις 17 Ιουλίου 2008 και ότι μόνον η ημερομηνία αυτή πρέπει να ληφθεί υπόψη.

Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Προκαταρκτικές εκτιμήσεις
Υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 226 ΕΚ, αν η Επιτροπή κρίνει ότι κράτος μέλος έχει παραβεί υποχρέωσή του την οποία υπέχει
από τη Συνθήκη ΕΚ, διατυπώνει αιτιολογημένη γνώμη, αφού προηγουμένως παράσχει στο κράτος αυτό τη δυνατότητα να διατυπώσει
τις παρατηρήσεις του. Αν το κράτος δεν συμμορφωθεί με τη γνώμη αυτή εντός της προθεσμίας που του τάσσει η Επιτροπή, η τελευταία
δύναται να προσφύγει στο Δικαστήριο.
Κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή δεν δικαιούται, με αιτιολογημένη γνώμη που υποβάλλει δυνάμει του άρθρου 226 ΕΚ ή με απόψεις
που διατυπώνει στο πλαίσιο της σχετικής διαδικασίας, να προσδιορίζει κατά τρόπο οριστικό τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις
κράτους μέλους, ή να του παρέχει εγγυήσεις ως προς το αν ορισμένη συμπεριφορά συμβιβάζεται με τη Συνθήκη και ότι, κατά τα
άρθρα 226 ΕΚ, 227 ΕΚ και 228 ΕΚ, ο προσδιορισμός των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των κρατών μελών και η κρίση επί της συμπεριφοράς
τους επέρχεται μόνο με απόφαση του Δικαστηρίου (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 27ης Μαΐου 1981, 142/80 και 143/80, Essevi και
Salengo, Συλλογή 1981, σ. 1413, σκέψη 16, και της 22ας Φεβρουαρίου 2001, C‑393/98, Gomes Valente, Συλλογή 2001, σ. I‑1327,
σκέψη 18).
Εξάλλου, κατά το άρθρο 228, παράγραφος 2, ΕΚ, το Δικαστήριο, ενώπιον του οποίου έχει προσφύγει η Επιτροπή αφού προηγουμένως
απηύθυνε αιτιολογημένη γνώμη στο οικείο κράτος μέλος με την οποία όμως αυτό δεν συμμορφώθηκε, μπορεί να επιβάλει στο κράτος
μέλος την καταβολή κατ’ αποκοπήν ποσού ή χρηματικής ποινής, αν διαπιστώσει ότι αυτό δεν έχει συμμορφωθεί με την απόφασή του.
Η διαδικασία του άρθρου 228, παράγραφος 2, ΕΚ πρέπει να θεωρείται ως ειδική ένδικη διαδικασία εκτελέσεως των αποφάσεων, δηλαδή
ως μέσο αναγκαστικής εκτελέσεως (απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 2005, C‑304/02, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 2005,
σ. I‑6263, σκέψη 92).
Διαπιστώνεται πάντως ότι η Συνθήκη ΕΚ δεν καθορίζει τους τρόπους εκτελέσεως της αποφάσεως που το Δικαστήριο εκδίδει μετά το
πέρας της νέας αυτής διαδικασίας, ιδίως όταν επιβάλλει χρηματική ποινή.
Εντούτοις, στο μέτρο που απόφαση εκδιδόμενη από το Δικαστήριο δυνάμει του άρθρου 228, παράγραφος 2, ΕΚ επιβάλλει σε κράτος
μέλος την υποχρέωση να καταβάλει χρηματική ποινή στην Επιτροπή, στον λογαριασμό «Ίδιοι πόροι της Ευρωπαϊκής Κοινότητας», και
δεδομένου ότι η Επιτροπή, βάσει του άρθρου 274 ΕΚ, εκτελεί τον προϋπολογισμό, σε αυτή απόκειται να εισπράττει τα οφειλόμενα
υπέρ του προϋπολογισμού της Ένωσης ποσά κατ’ εφαρμογή της αποφάσεως, σύμφωνα με τις διατάξεις των κανονισμών που εκδίδονται
προς εκτέλεση του άρθρου 279 ΕΚ.
Η Συνθήκη ΕΚ δεν προβλέπει ωστόσο ειδική διάταξη όσον αφορά τη διευθέτηση των σχετικών διαφορών που ανακύπτουν μεταξύ κράτους
μέλους και της Επιτροπής.
Ως εκ τούτου, χωρούν τα προβλεπόμενα από τη Συνθήκη ΕΚ ένδικα μέσα, η δε απόφαση με την οποία η Επιτροπή καθορίζει το ποσό
της χρηματικής ποινής που το κράτος μέλος οφείλει κατόπιν της καταδίκης του μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής ακυρώσεως
βάσει του άρθρου 230 ΕΚ.
Συνεπώς, το Γενικό Δικαστήριο είναι αρμόδιο να επιληφθεί τέτοιας προσφυγής, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 225, παράγραφος
1, πρώτο εδάφιο, ΕΚ.
Κατά την άσκηση της αρμοδιότητάς του αυτής πάντως, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί να υποκαταστήσει την αποκλειστική αρμοδιότητα
που τα άρθρα 226 ΕΚ και 228 ΕΚ αναγνωρίζουν στο Δικαστήριο.
Το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί δηλαδή να αποφανθεί, στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως ασκηθείσας δυνάμει του άρθρου 230 ΕΚ
κατά αποφάσεως της Επιτροπής που αφορά την εκτέλεση αποφάσεως του Δικαστηρίου εκδοθείσας βάσει του άρθρου 228, παράγραφος
2, ΕΚ, επί ζητήματος το οποίο άπτεται της εκ μέρους του κράτους μέλους παραβάσεως των υποχρεώσεων που υπέχει από τη Συνθήκη
ΕΚ και του οποίου δεν έχει επιληφθεί στο παρελθόν το Δικαστήριο.
Εν προκειμένω
Υπενθυμίζεται ότι, κατά την απόφαση του 2008:
«16. Στο σημείο 1 του διατακτικού της απόφασης Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, το Δικαστήριο έκρινε ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία,
παραλείποντας να καταργήσει το νομοθετικό διάταγμα 48 051, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 1, παράγραφος 1,
και 2, παράγραφος 1, στοιχείο γ΄, της οδηγίας 89/665.
17. Στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας λόγω παραβάσεως, για να διαπιστωθεί αν η Πορτογαλική Δημοκρατία έλαβε τα μέτρα που
συνεπάγεται η εκτέλεση της εν λόγω απόφασης του Δικαστηρίου, πρέπει να εξεταστεί αν καταργήθηκε το νομοθετικό διάταγμα 48
051.
18. Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, ο κρίσιμος χρόνος για να εκτιμηθεί η ύπαρξη παραβάσεως κατά την έννοια
του άρθρου 228 ΕΚ είναι το χρονικό σημείο της λήξεως της προθεσμίας που τάχθηκε με την εκδοθείσα δυνάμει της εν λόγω διατάξεως
αιτιολογημένη γνώμη (αποφάσεις της 12ης Ιουλίου 2005, C-304/02, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 2005, σ. I-6263, σκέψη 30·
της 18ης Ιουλίου 2006, C‑119/04, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή 2006, σ. I‑6885, σκέψη 27· και της 18ης Ιουλίου 2007, C-503/04,
Επιτροπή κατά Γερμανίας, δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 19).
19. Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι, κατά την εκπνοή της προθεσμίας που τάχθηκε με την αιτιολογημένη γνώμη που της διαβιβάσθηκε
στις 13 Ιουλίου 2005, η Πορτογαλική Δημοκρατία δεν είχε ακόμα καταργήσει το νομοθετικό διάταγμα 48 051.
20. Κατόπιν αυτού συνάγεται το συμπέρασμα ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία, παραλείποντας να λάβει τα αναγκαία μέτρα για την εκτέλεση
της απόφασης του Δικαστηρίου Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 228, παράγραφος 1,
ΕΚ.
[…]
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφασίζει:
1.      Η Πορτογαλική Δημοκρατία, παραλείποντας να καταργήσει το νομοθετικό διάταγμα 48 051, της 21ης Νοεμβρίου 1967, που εξαρτά την
επιδίκαση αποζημιώσεως στα πρόσωπα που υφίστανται ζημία από παράβαση του κοινοτικού δικαίου περί συμβάσεων του Δημοσίου ή
των εθνικών διατάξεων που μεταφέρουν το δίκαιο αυτό στην εσωτερική έννομη τάξη, από την απόδειξη αμελείας ή δόλου, δεν έλαβε
τα αναγκαία μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της [αποφάσεως του 2004], C-275/03, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, και κατά τούτο
παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 228, παράγραφος 1, ΕΚ.
2.      Υποχρεώνει την Πορτογαλική Δημοκρατία να καταβάλει στην Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, στον λογαριασμό «Ίδιοι πόροι της
Ευρωπαϊκής Κοινότητας», χρηματική ποινή 19 392 ευρώ ανά ημέρα καθυστερήσεως στη λήψη των αναγκαίων μέτρων για τη συμμόρφωση
με την [απόφαση του 2004], από της δημοσιεύσεως της παρούσας αποφάσεως μέχρις εκτελέσεως της εν λόγω αποφάσεως [του] 2004].»
Από το διατακτικό της αποφάσεως του 2008 και υπό το πρίσμα της αιτιολογίας που ανέπτυξε το Δικαστήριο με τις σκέψεις 16 έως
19 προκύπτει σαφώς ότι αρκούσε στην Πορτογαλική Δημοκρατία να καταργήσει το νομοθετικό διάταγμα 48 051 προκειμένου να συμμορφωθεί
με την απόφαση του 2004 και ότι η χρηματική ποινή οφειλόταν μέχρι την ημερομηνία της εν λόγω καταργήσεως.
Είναι γεγονός ότι το νομοθετικό διάταγμα 48 051 καταργήθηκε με το άρθρο 5 του νόμου 67/2007, που εκδόθηκε στις 31 Δεκεμβρίου
2007, δημοσιεύθηκε αυθημερόν στο
Diário da República
και τέθηκε σε ισχύ στις 30 Ιανουαρίου 2008.
Ωστόσο, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή έκρινε κατ’ ουσίαν ότι ο νόμος 67/2007 δεν συνιστούσε προσήκουσα εκτέλεση
της αποφάσεως του 2004, ότι αντιθέτως οι πορτογαλικές αρχές είχαν εκτελέσει την εν λόγω απόφαση με τον νόμο 31/2008 και ότι,
δεδομένου ότι ο νόμος αυτός τέθηκε σε ισχύ στις 18 Ιουλίου 2008, η ημερομηνία κατά την οποία έπαυσε η παράβαση ήταν η 18η
Ιουλίου 2008. Η Επιτροπή αρνήθηκε, επομένως, να ορίσει ως ημερομηνία παύσεως της παραβάσεως την ημερομηνία καταργήσεως του
νομοθετικού διατάγματος 48 051 από τον νόμο 67/2007.
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν τήρησε το διατακτικό της αποφάσεως του 2008. Κατά συνέπεια, η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να
ακυρωθεί.
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από την εκ μέρους της Επιτροπής ερμηνεία της αποφάσεως του 2004.
Βεβαίως, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το Δικαστήριο, απαιτώντας, με τις αποφάσεις του 2004 και του 2008, την κατάργηση του νομοθετικού
διατάγματος 48 051 «που εξαρτά την επιδίκαση αποζημιώσεως στα πρόσωπα που υφίστανται ζημία από παράβαση του κοινοτικού δικαίου
περί συμβάσεων του Δημοσίου ή των εθνικών διατάξεων που μεταφέρουν το δίκαιο αυτό στην εσωτερική έννομη τάξη από την απόδειξη
αμέλειας ή δόλου», δεν επέβαλε μόνον την κατάργηση του εν λόγω νομοθετικού διατάγματος –πράγμα που, κατά την Επιτροπή, οδήγησε
σε νομικό κενό και δεν συνετέλεσε στην προσήκουσα μεταφορά της οδηγίας 89/665– αλλά και την ερμηνεία των αποφάσεων αυτών υπό
την έννοια ότι η εξάρτηση της επιδικάσεως αποζημιώσεως στα πρόσωπα που ζημιώνονται λόγω παραβάσεως του κοινοτικού δικαίου
των δημοσίων συμβάσεων ή των εθνικών κανόνων μεταφοράς του στην εσωτερική έννομη τάξη από την απόδειξη αμέλειας ή δόλου δεν
ήταν σύμφωνη προς την οδηγία.
Κατά την Επιτροπή, συνεπώς, η παράβαση εξακολουθούσε να υφίσταται καθόσο διάστημα ίσχυε στο πορτογαλικό δίκαιο αυτή η εξάρτηση
της επιδικάσεως αποζημιώσεως στα πρόσωπα που ζημιώνονται λόγω παραβάσεως του κοινοτικού δικαίου των δημοσίων συμβάσεων ή των
εθνικών κανόνων μεταφοράς του στην εσωτερική έννομη τάξη από την απόδειξη αμέλειας ή δόλου.
Η Επιτροπή κρίνει, ως εκ τούτου, ότι δεν έπρεπε να ληφθεί υπόψη η ημερομηνία καταργήσεως του νομοθετικού διατάγματος, αλλά
η ημερομηνία κατά την οποία ο Πορτογάλος νομοθέτης κατήργησε την εξάρτηση της επιδικάσεως αποζημιώσεως στα πρόσωπα που ζημιώνονται
λόγω παραβάσεως του κοινοτικού δικαίου των δημοσίων συμβάσεων ή των εθνικών κανόνων μεταφοράς του στην εσωτερική έννομη τάξη
από την απόδειξη αμέλειας ή δόλου.
Δεδομένου ότι η κατάργηση του νομοθετικού διατάγματος 48 051 δεν είχε τέτοιο αποτέλεσμα, η παράβαση, κατά την Επιτροπή, εξακολουθούσε
να υφίσταται.
Αυτό το συμπέρασμα συνήγαγε η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση, κρίνοντας κατ’ ουσίαν ότι η έκδοση του νόμου 67/2007
δεν αποτελούσε προσήκουσα εκτέλεση της αποφάσεως του 2004, ότι αντιθέτως οι πορτογαλικές αρχές είχαν εκτελέσει την απόφαση
αυτή εκδίδοντας τον νόμο 31/2008 και ότι, δεδομένου ότι ο νόμος αυτός τέθηκε σε ισχύ στις 18 Ιουλίου 2008, η ημερομηνία παύσεως
της παραβάσεως ήταν η 18η Ιουλίου 2008.
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν είχε απλώς δυνατότητα αλλά και υποχρέωση να εξακριβώσει αν το νέο νομικό καθεστώς που καθιερώθηκε
κατόπιν της εκδόσεως του νόμου 67/2007 αποτελούσε προσήκουσα μεταφορά της οδηγίας 89/665 στην εσωτερική έννομη τάξη.
Η άποψη αυτή δεν μπορεί πάντως να γίνει δεκτή.
Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της εκτελέσεως αποφάσεως του Δικαστηρίου με την οποία επιβάλλεται χρηματική ποινή σε κράτος μέλος,
η Επιτροπή πρέπει να είναι σε θέση να εκτιμήσει τα μέτρα που το κράτος μέλος έλαβε προς συμμόρφωση με την απόφαση του Δικαστηρίου,
προκειμένου, μεταξύ άλλων, να αποτρέψει το ενδεχόμενο το κράτος μέλος που παρέβη τις υποχρεώσεις του να περιοριστεί στη λήψη
μέτρων τα οποία στην πραγματικότητα έχουν το ίδιο περιεχόμενο με εκείνα που αποτέλεσαν αντικείμενο της αποφάσεως του Δικαστηρίου.
Ωστόσο, η άσκηση αυτής της εξουσίας εκτιμήσεως δεν πρέπει να θίγει ούτε τα δικαιώματα –και ειδικότερα τα δικονομικά δικαιώματα–
των κρατών μελών, όπως απορρέουν από τη διαδικασία του άρθρου 226 ΕΚ, ούτε την αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου να
αποφαίνεται επί της συμβατότητας εθνικής νομοθεσίας με το κοινοτικό δίκαιο.
Διαπιστώνεται ότι το Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε επί της συμβατότητας του νόμου 67/2007 με την οδηγία 89/665 ούτε στο πλαίσιο
της αποφάσεως του 2004, ούτε στο πλαίσιο της αποφάσεως του 2008.
Επιπλέον, είναι γεγονός ότι ο νόμος 67/2007 κατήργησε το νομοθετικό διάταγμα 48 051 και εισήγαγε νέο καθεστώς θεμελιώσεως
ευθύνης, το οποίο περιέχει ουσιαστικές τροποποιήσεις σε σχέση με το απορρέον από το νομοθετικό διάταγμα 48 051 καθεστώς.
Η Επιτροπή καθαυτή αναγνωρίζει, με την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι «ο νόμος 67/2007 καθιστά δυνητικώς λιγότερο δυσχερή την
επιδίκαση αποζημιώσεως στους υποβαλόντες προσφορά οι οποίοι ζημιώνονται λόγω παράνομης πράξεως της αναθέτουσας αρχής» και,
με τα υπομνήματά της, ότι ο Πορτογάλος νομοθέτης δεν περιορίστηκε στην κατάργηση του νομοθετικού διατάγματος 48 051, αλλά
εισήγαγε με τον νόμο αυτό ένα νέο νομικό καθεστώς.
Εξάλλου, προκύπτει τόσο από τις προ της εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως συζητήσεις μεταξύ των διαδίκων όσο και από τα
υπομνήματα που υπέβαλαν στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως ότι επήλθε συμφωνία ως προς το ζήτημα της συμβατότητας του νόμου
67/2007 με το κοινοτικό δίκαιο.
Η επίλυση του ζητήματος αυτού ισοδυναμεί με εκτίμηση της συμβατότητας του νόμου 67/2007 με το κοινοτικό δίκαιο, η οποία απαιτεί
πολύπλοκη νομική ανάλυση βαίνουσα σαφώς πέραν του αμιγώς τυπικού ελέγχου στο πλαίσιο του οποίου θα εξακριβωθεί αν το νομοθετικό
διάταγμα 48/051 όντως καταργήθηκε.
Ο καθορισμός των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των κρατών μελών και η κρίση επί της συμπεριφοράς τους επέρχονται μόνο με απόφαση
του Δικαστηρίου, βάσει των άρθρων 226 ΕΚ έως 228 ΕΚ (βλ. ανωτέρω σκέψη 58).
Συνεπώς, η Επιτροπή δεν μπορούσε, στο πλαίσιο της εκτελέσεως της αποφάσεως του 2008, να αποφασίσει ότι ο νόμος 67/2007 δεν
ήταν σύμφωνος με το κοινοτικό δίκαιο και ακολούθως να τον χρησιμοποιήσει για τον υπολογισμό της επιβληθείσας από το Δικαστήριο
χρηματικής ποινής. Στο μέτρο που έκρινε ότι το νομικό καθεστώς το οποίο εισήγαγε ο νέος νόμος δεν αποτελούσε ορθή μεταφορά
της οδηγίας 89/665, όφειλε να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 226 ΕΚ.
Ως εκ περισσού, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι η άποψη της Επιτροπής ότι πρέπει να της αναγνωρισθεί ευρύτερο περιθώριο
εκτιμήσεως όσον αφορά την εκτέλεση αποφάσεως του Δικαστηρίου κατ’ εφαρμογή του άρθρου 228, παράγραφος 2, ΕΚ έχει ως συνέπεια,
σε περίπτωση προσβολής από κράτος μέλος ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου εκτιμήσεως της Επιτροπής βαίνουσας πέραν του γράμματος
καθαυτού του διατακτικού της αποφάσεως του Δικαστηρίου, το Δικαστήριο να καλείται αναπόφευκτα να αποφανθεί επί της συμβατότητας
εθνικής νομοθεσίας με το κοινοτικό δίκαιο. Μια τέτοια εκτίμηση πάντως εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου
και όχι του Γενικού Δικαστηρίου.
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι η Επιτροπή κακώς εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση η οποία, ως εκ τούτου, πρέπει να
ακυρωθεί.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον
υπήρχε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα,
σύμφωνα με το αίτημα της Πορτογαλικής Δημοκρατίας.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Ακυρώνει την απόφαση C(2008) 7419 τελικό της Επιτροπής, της 25ης Νοεμβρίου 2008.
2)
Καταδικάζει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
Azizi
Cremona
Frimodt Nielsen
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 29 Μαρτίου 2011.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η πορτογαλική.