CELEX: 62005TJ0041
Ανταγωνισμός
Συμπράξεις
Ισπανική αγορά αποκτήσεως και πρώτης μεταποιήσεως ακατέργαστου καπνού
Απόφαση διαπιστώνουσα παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ
Καθορισμός των τιμών και κατανομή της αγοράς
Πρόστιμα
Καταλογισμός της παραβατικής συμπεριφοράς
Ανώτατο όριο του 10 % του κύκλου εργασιών
Αποτρεπτικό αποτέλεσμα
Ελαφρυντικές περιστάσεις

του Δικαστηρίου της 2ας Απριλίου 1998, C‑367/95 P, Επιτροπή κατά Sytraval και Brink’s France, Συλλογή 1998, σ. I‑1719,
σκέψη 63 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία, και απόφαση Hoek Loos κατά Επιτροπής, σκέψη 100 ανωτέρω, σκέψη 58).
Κατά πάγια επίσης νομολογία, όταν μια απόφαση εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ αφορά πολλούς αποδέκτες και θέτει ζήτημα καταλογισμού
της παραβάσεως, πρέπει να περιέχει επαρκή αιτιολογία ως προς έκαστο των αποδεκτών της, ειδικότερα ως προς εκείνους οι οποίοι,
κατά το γράμμα της ως άνω αποφάσεως, πρέπει να υποστούν τις συνέπειες της παραβάσεως αυτής (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της
28ης Απριλίου 1994, T-38/92, AWS Benelux κατά Επιτροπής, Συλλογή 1994, σ. II-211, σκέψη 26, και της 27ης Σεπτεμβρίου 2006,
T‑330/01, Akzo Nobel κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑3389, σκέψη 93).
Εν προκειμένω, από τη σύνοψη του τμήματος της προσβαλλομένης αποφάσεως που αφορά τους αποδέκτες της και εκτίθεται στις σκέψεις
27 έως 37 ανωτέρω, καθώς και από τις διαπιστώσεις που περιλαμβάνονται στις σκέψεις 104 έως 119 ανωτέρω, προκύπτει ότι, με
την εν λόγω απόφαση, η Επιτροπή αιτιολόγησε επαρκώς την απόφασή της να καταλογίσει στην προσφεύγουσα την ευθύνη για την παράβαση
που διέπραξε η Agroexpansión. Η Επιτροπή εξέθεσε, παραπέμποντας στη νομολογία του Δικαστηρίου και του Πρωτοδικείου [νυν Γενικού
Δικαστηρίου], τις αρχές που σκόπευε να εφαρμόσει προκειμένου να καθορίσει τους εν λόγω αποδέκτες. Όσον αφορά ειδικότερα την
προσφεύγουσα, κατ’ αρχάς, επισήμανε ότι, από το δεύτερο εξάμηνο του 1997, αυτή κατείχε το σύνολο του κεφαλαίου της Agroexpansión.
Ακολούθως, η Επιτροπή θεώρησε ότι είχε αποδειχθεί ότι η προσφεύγουσα ασκούσε εμπράκτως καθοριστική επιρροή στη συμπεριφορά
της Agroexpansión, στηριζόμενη συναφώς όχι μόνο στο τεκμήριο που απορρέει από την κατοχή του συνόλου του κεφαλαίου της θυγατρικής,
αλλά επίσης σε ορισμένα πρόσθετα στοιχεία που επιβεβαιώνουν την εν λόγω έμπρακτη άσκηση επιρροής. Τέλος, η Επιτροπή έκρινε
ότι κανένα από τα επιχειρήματα που προέβαλε η προσφεύγουσα με την απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν παρείχε τη
δυνατότητα να συναχθεί αντίθετο συμπέρασμα.
Βεβαίως, η δεύτερη περίοδος της αιτιολογικής σκέψεως 378 της προσβαλλομένης αποφάσεως μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση, καθόσον
αναφέρει ότι με τα πρόσθετα στοιχεία που περιγράφονται στην επόμενη αιτιολογική σκέψη επιβεβαιωνόταν το «τεκμήριο ότι [η προσφεύγουσα]
ήταν σε θέση να ασκήσει καθοριστική επιρροή». Ωστόσο, όπως ήδη εκτέθηκε στη σκέψη 117 ανωτέρω, από τον συνδυασμό των αιτιολογικών
σκέψεων 372 και 377 καθώς και της πρώτης περιόδου της αιτιολογικής σκέψεως 378 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει σαφώς
ότι, στην πραγματικότητα, τα στοιχεία αυτά αποσκοπούσαν στην επίρρωση του τεκμηρίου κατά το οποίο μια μητρική εταιρία ασκεί
πράγματι καθοριστική επιρροή στη συμπεριφορά της θυγατρικής της όταν κατέχει το σύνολο του κεφαλαίου αυτής. Η προσφεύγουσα
δεν μπορεί βασίμως να ισχυρίζεται ότι δεν μπορούσε να κατανοήσει υπό την έννοια αυτή την προσβαλλόμενη απόφαση τοσούτω μάλλον
καθόσον, με το δικόγραφο της προσφυγής, αμφισβητεί ρητώς ότι τα εν λόγω στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι ασκούσε καθοριστική επιρροή
επί της Agroexpansión. Το καθιερωθέν από τη νομολογία τεκμήριο, που διαλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 372 της προσβαλλομένης
αποφάσεως και υπενθυμίστηκε στις σκέψεις 95 και 96 ανωτέρω, έχει προδήλως ως αντικείμενο όχι τη δυνατότητα ασκήσεως τέτοιας
επιρροής, αλλά την πραγματική άσκηση αυτής.
Περαιτέρω, η προσφεύγουσα ομοίως δεν μπορεί σοβαρά να ισχυρίζεται ότι δεν μπορούσε να κατανοήσει, προτού να λάβει γνώση των
δικογράφων της Επιτροπής, ότι αυτή θεωρούσε ότι ο T. έπρεπε να θεωρηθεί ότι ενεργούσε ως ενδιάμεσος για αυτήν. Συγκεκριμένα,
αφενός, η πλειονότητα των εγγράφων που προσδιορίζονται ρητώς στις υποσημειώσεις 303 και 304 της προσβαλλομένης αποφάσεως και
τα οποία η Επιτροπή περιγράφει στην απόφαση αυτή ως αποσταλέντα στην προσφεύγουσα απευθύνονταν στον T. Αφετέρου, τόσο στην
απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων όσο και στο δικόγραφο της προσφυγής, η προσφεύγουσα υπέβαλε λεπτομερείς παρατηρήσεις
σχετικά με τον ρόλο και τα καθήκοντα του T. στο πλαίσιο του ομίλου Dimon, τονίζοντας μεταξύ άλλων το γεγονός ότι ουδέποτε
υπήρξε μέλος του διοικητικού της συμβουλίου, των οργάνων της διευθύνσεως ή του προσωπικού της.
Τέλος, όσον αφορά την τηλεομοιοτυπία της 29ης Απριλίου 1998 που ο B. απέστειλε στον T., αρκεί να τονιστεί ότι η τηλεομοιοτυπία
αυτή δεν χρησιμοποιήθηκε από το Γενικό Δικαστήριο ως αποδεικτικό στοιχείο για να επικυρώσει το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι
η προσφεύγουσα ασκούσε πράγματι καθοριστική επιρροή στη συμπεριφορά της Agroexpansión, καθόσον το γεγονός αυτό είχε αποδειχθεί
επαρκώς κατά νόμο από τα αποδεικτικά στοιχεία που διαλαμβάνονται την αιτιολογική σκέψη 379 της προσβαλλομένης αποφάσεως (βλ.
σκέψεις 128 και 130 έως 158 ανωτέρω).
Κατά συνέπεια, ο πέμπτος λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
3.
Επί του δευτέρου λόγου, που αντλείται από παραβίαση των αρχών της αναλογικότητας και της προσωπικής ευθύνης

Επιχειρήματα των διαδίκων
Στο πλαίσιο του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, που προβλήθηκε επικουρικώς σε σχέση με τον πρώτο, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι
η Επιτροπή παραβίασε τις αρχές της αναλογικότητας και της προσωπικής ευθύνης θεωρώντας την υπεύθυνη για την παράβαση που διέπραξε
η Agroexpansión, χωρίς να έχει αποδείξει ότι είχε συμμετάσχει άμεσα στην παράβαση αυτή, έχοντας για παράδειγμα δώσει ειδικές
οδηγίες στη θυγατρική αυτή ή έχοντας εποπτεύσει τη συμμετοχή αυτής στη σύμπραξη. Υποστηρίζει ότι το γεγονός ότι μια μητρική
εταιρία έλαβε «μεμονωμένες πληροφορίες» σχετικά με περιοριστικές πρακτικές στις οποίες έχει επιδοθεί η θυγατρική της δεν μπορεί
να αρκεί για να της καταλογιστεί η ευθύνη για την παραβατική συμπεριφορά της τελευταίας αυτής. Πρέπει, τουλάχιστον, να αποδειχθεί
ότι ενημερωνόταν «περιοδικά και τακτικά» ή «λεπτομερώς» σχετικά με την παράβαση αυτή.
Παραπέμποντας στα επιχειρήματα που ανέπτυξε στο πλαίσιο του πρώτου λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα επαναλαμβάνει ότι δεν της
είχαν γνωστοποιηθεί ανακοινώσεις αποσταλείσες από την Agroexpansión και περιέχουσες πληροφορίες σχετικά με τη σχετική με τις
αγορές πολιτική της τελευταίας αυτής ή ουσιώδεις αποδείξεις για τις επίμαχες παράνομες πρακτικές.
Η Επιτροπή φρονεί ότι ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί για τους ίδιους λόγους που ισχύουν για τον πρώτο λόγο,
καθόσον αποτελεί, κατ’ ουσίαν, επανάληψη του τελευταίου αυτού.

Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Κατ’ αρχάς, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα της προσφεύγουσας που αντλείται από το ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι είχε
συμμετάσχει άμεσα στην παράβαση, έχοντας για παράδειγμα δώσει εντολή στη θυγατρική της να διαπράξει την παράβαση αυτή ή έχοντας
εποπτεύσει τη συμμετοχή της εν λόγω θυγατρικής στη σύμπραξη. Συγκεκριμένα, όπως αναφέρθηκε ήδη στη σκέψη 93 ανωτέρω, αυτό
το οποίο παρέχει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να απευθύνει μια απόφαση περί επιβολής προστίμου σε μητρική εταιρία δεν είναι
η εκ μέρους της μητρικής παρακίνηση της θυγατρικής της να διαπράξει παράβαση ούτε, κατά μείζονα λόγο, η εμπλοκή της πρώτης
στην παράβαση, αλλά το γεγονός ότι αυτές αποτελούν μία και μόνη επιχείρηση υπό την έννοια του άρθρου 81 ΕΚ.
Ακολούθως, πρέπει να υπομνησθεί ότι, για να καταλογίσει στην προσφεύγουσα την ευθύνη για την παράβαση που διέπραξε η Agroexpansión,
η Επιτροπή δεν στηρίχθηκε μόνον στο τεκμήριο έμπρακτης ασκήσεως καθοριστικής επιρροής που απορρέει από την κατοχή του συνόλου
του κεφαλαίου της θυγατρικής, αλλά και σε ορισμένα πρόσθετα στοιχεία που αποδεικνύουν μια τέτοια έμπρακτη άσκηση επιρροής
από την προσφεύγουσα. Τα στοιχεία αυτά συνίστανται σε διάφορες εκθέσεις και επιστολές που προέρχονται από την Agroexpansión
και αποδεικνύουν ότι η προσφεύγουσα, μέσω του T., του S. ή του D., όχι μόνον ήταν ενήμερη για τις επίμαχες παράνομες πρακτικές,
αλλά επίσης –πράγμα το οποίο παραλείπει να αναφέρει στο πλαίσιο του υπό κρίση λόγου– παρενέβαινε σε ορισμένες εμπορικές σχέσεις
μεταξύ της θυγατρικής της και της Deltafina ή της Cetarsa και ακολουθούσε εκ του σύνεγγυς την κατάσταση στην ισπανική αγορά
(βλ. σκέψεις 130 έως 158 ανωτέρω).
Τέλος, δεν μπορεί να υποστηρίζεται σοβαρά ότι στην προσφεύγουσα είχαν γνωστοποιηθεί μόνο «μεμονωμένες πληροφορίες» σχετικά
με τις επίμαχες παράνομες πρακτικές. Συγκεκριμένα, στις πρακτικές αυτές γίνεται αναφορά στις εκθέσεις δραστηριοτήτων της Agroexpansión
του Φεβρουαρίου, Μαρτίου, Απριλίου και Οκτωβρίου 1999, και του Ιανουαρίου, Μαΐου, Σεπτεμβρίου και Νοεμβρίου 2000, στην επιτόπου
έκθεση της Agroexpansión του Μαΐου 2001, στην τηλεομοιοτυπία της 14ης Δεκεμβρίου 1998 του B. προς τον D. (βλ. σκέψη 140 ανωτέρω),
στην έκθεση της 5ης Μαΐου 1998 του B. (βλ. σκέψη 142 ανωτέρω) και στις επιστολές ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 30ής Οκτωβρίου
2000 και της 9ης Μαΐου 2001 του B. προς τον S. (βλ. σκέψεις 143 και 144 ανωτέρω).
Κατόπιν των προεκτεθέντων, ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος. Συνεπώς, πρέπει να απορριφθεί το αίτημα
περί μερικής ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως.
4.
Επί του τετάρτου λόγου, που αντλείται από παραβίαση της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης

Επιχειρήματα των διαδίκων
Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η Agroexpansión σταμάτησε να συμμετέχει στην παράβαση ταυτόχρονα με τις πρώτες ενέργειες της
Επιτροπής και προσάπτει στην τελευταία αυτή ότι προσέβαλε τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη της παραλείποντας να λάβει υπόψη,
σύμφωνα με το σημείο 3 των κατευθυντήριων γραμμών καθώς και τη σχετική με τη λήψη αποφάσεων πρακτική της, την ελαφρυντική
αυτή περίσταση κατά τον καθορισμό του ποσού του προστίμου.
Κατά την προσφεύγουσα, η Επιτροπή δεν μπορεί να μη λάβει υπόψη μια τέτοια ελαφρυντική περίσταση, παρά μόνον αν υπήρξε εκ προθέσεως
παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού.
Περαιτέρω, με το υπόμνημα αντικρούσεως, η προσφεύγουσα τονίζει ότι έπαυσε την παράβαση, όχι πριν από την ημερομηνία των πρώτων
ενεργειών της Επιτροπής, αλλά την ίδια ημέρα των ενεργειών αυτών, ήτοι στις 3 Οκτωβρίου 2001.
Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας.
Με το υπόμνημα ανταπαντήσεως, αναφερόμενη στον ισχυρισμό της προσφεύγουσας ότι η παράβαση έπαυσε μόλις στις 3 Οκτωβρίου 2001
(βλ. σκέψη 187 ανωτέρω), η Επιτροπή ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο να εφαρμόσει μια πρόσθετη προσαύξηση κατά 5 %, λόγω της
διάρκειας της παραβάσεως, επί του αρχικού ποσού του προστίμου. Η συμμετοχή της προσφεύγουσας στην παράβαση, συγκεκριμένα,
διήρκεσε εν τοιαύτη περιπτώσει πάνω από πέντε έτη και έξι μήνες.

Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Πρέπει να υπομνησθεί ότι κατ’ αρχήν η Επιτροπή οφείλει, κατά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, να συμμορφώνεται με τα
όσα προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές της. Ωστόσο, στις κατευθυντήριες γραμμές δεν αναφέρεται ότι η Επιτροπή πρέπει πάντοτε
να λαμβάνει υπόψη χωριστά καθεμία από τις ελαφρυντικές περιστάσεις που απαριθμούνται στο σημείο 3 των κατευθυντηρίων αυτών
γραμμών, η δε Επιτροπή δεν υποχρεούται να χορηγεί αυτομάτως επιπλέον μείωση λόγω των περιστάσεων αυτών, δεδομένου ότι ο προσήκων
χαρακτήρας τυχόν μειώσεως του προστίμου λόγω ελαφρυντικών περιστάσεων πρέπει να εκτιμάται σφαιρικώς και λαμβανομένου υπόψη
του συνόλου των κρισίμων περιστάσεων. Συγκεκριμένα, η θέσπιση των κατευθυντηρίων γραμμών δεν κατέστησε αλυσιτελή την προγενέστερη
νομολογία κατά την οποία η Επιτροπή διαθέτει εξουσία εκτιμήσεως που της παρέχει τη δυνατότητα να λαμβάνει ή να μη λαμβάνει
υπόψη ορισμένα στοιχεία κατά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων τα οποία σχεδιάζει να επιβάλει, σε συνάρτηση ιδίως με τις
ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε υποθέσεως. Έτσι, ελλείψει δεσμευτικών στοιχείων στις κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις ελαφρυντικές
περιστάσεις που δύνανται να ληφθούν υπόψη, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή έχει διατηρήσει ορισμένο περιθώριο προκειμένου
να προβαίνει στη συνολική εκτίμηση της σημασίας μιας ενδεχόμενης μειώσεως του ύψους των προστίμων λόγω ελαφρυντικών περιστάσεων
(βλ. απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Δεκεμβρίου 2006, T‑259/02 έως T‑264/02 και T‑271/02, Raiffeisen Zentralbank Österreich
κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑5169, σκέψη 473 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Κατά το σημείο 3, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντήριων γραμμών, η «παύση των παραβάσεων ταυτόχρονα με τις πρώτες ενέργειες
της Επιτροπής (π.χ. επιτόπιοι έλεγχοι)» συγκαταλέγεται μεταξύ των ελαφρυντικών περιστάσεων.
Ωστόσο, κατά πάγια νομολογία, η ως άνω παύση δεν μπορεί λογικά να συνιστά ελαφρυντική περίσταση, παρά μόνον αν υπάρχουν λόγοι
να υποτεθεί ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις παροτρύνθηκαν να θέσουν τέρμα στις θίγουσες τον ανταγωνισμό συμπεριφορές τους
από τις εν λόγω ενέργειες, δεδομένου ότι η περίπτωση κατά την οποία είχε ήδη τεθεί τέρμα στην παράβαση πριν από την ημερομηνία
των πρώτων ενεργειών της Επιτροπής δεν καλύπτεται από την ως άνω διάταξη των κατευθυντηρίων γραμμών (απόφαση του Πρωτοδικείου
της 8ης Ιουλίου 2004, T‑50/00, Dalmine κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. II‑2395, σκέψεις 328 και 329, επικυρωθείσα, κατόπιν
ασκήσεως αναιρέσεως, με απόφαση του Δικαστηρίου της 25ης Ιανουαρίου 2007, C‑407/04 P, Dalmine κατά Επιτροπής, Συλλογή 2007,
σ. I‑829, σκέψη 158).
Εν προκειμένω, όμως, η παράβαση έπαυσε στις 10 Αυγούστου 2001, ήτοι πριν από την ημερομηνία των πρώτων ελέγχων τους οποίους
διενήργησε η Επιτροπή, συγκεκριμένα στις 3 Οκτωβρίου 2001. Πράγματι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 432 της προσβαλλομένης
αποφάσεως, μολονότι οι επιχειρήσεις μεταποιήσεως δήλωσαν ότι η σύμπραξή τους είχε παύσει να υφίσταται την τελευταία αυτή ημερομηνία,
η Επιτροπή θεώρησε την πρώτη ως ημερομηνία παύσεως της παραβάσεως με το αιτιολογικό ότι η «τελευταία απόδειξη» που διέθετε
ήταν μια σύσκεψη της 10ης Αυγούστου 2001, που διαλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 260 της προσβαλλομένης αποφάσεως. Κατά
συνέπεια, η εν λόγω παύση δεν μπορεί να αποτελεί ελαφρυντική περίσταση κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου.
Πρέπει να προστεθεί ότι, ακόμα και αν η Επιτροπή είχε θεωρήσει ότι η παράβαση είχε παύσει την ίδια ημέρα που είχε διενεργήσει
τους πρώτους ελέγχους της, θα μπορούσε απολύτως βασίμως να μη λάβει υπόψη την περίσταση που προβάλλει η προσφεύγουσα. Συγκεκριμένα,
η μείωση του προστίμου λόγω παύσης της παράβασης ήδη από τις πρώτες ενέργειες της Επιτροπής δεν είναι αυτόματη, αλλά εξαρτάται
από την εκτίμηση των συγκεκριμένων περιστάσεων από την Επιτροπή, στο πλαίσιο της διακριτικής της ευχέρειας. Συναφώς, η εφαρμογή
του σημείου 3, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντηρίων γραμμών υπέρ μιας επιχείρησης προσήκει ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου
ο βλαπτικός του ανταγωνισμού χαρακτήρας της επίμαχης συμπεριφοράς δεν είναι πρόδηλος. Αντιστρόφως, η εφαρμογή της ενδείκνυται,
κατ’ αρχήν, λιγότερο στις περιπτώσεις όπου η συμπεριφορά αυτή, εφόσον θεωρηθεί αποδεδειγμένη, βλάπτει σαφώς τον ανταγωνισμό
(αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 11ης Μαρτίου 1999, T‑156/94, Aristrain κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. II‑645, σκέψη 138,
και της 8ης Ιουλίου 2004, T‑44/00, Mannesmannröhren-Werke κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. II‑2223, σκέψη 281).
Πάντως, εν προκειμένω, δεν χωρούσε αμφιβολία όσον αφορά τον επιζήμιο για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα της συμπεριφοράς της προσφεύγουσας.
Συγκεκριμένα, η σύμπραξη των επιχειρήσεων μεταποιήσεως, η οποία είχε ως αντικείμενο τον καθορισμό των τιμών και την κατανομή
της αγοράς (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 278 έως 317 της προσβαλλομένης αποφάσεως), αντιστοιχεί σε ένα κλασικό και ιδιαιτέρως
σοβαρό είδος παραβάσεως (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 409 έως 411 της προσβαλλομένης αποφάσεως) του δικαίου του ανταγωνισμού και
σε μια συμπεριφορά της οποίας η έλλειψη νομιμότητας τονίστηκε επανειλημμένα από την Επιτροπή από τις πρώτες ενέργειές της
συναφώς. Το γεγονός ότι η σύμπραξη αυτή είχε μια μυστική πτυχή επιβεβαιώνει επιπλέον ότι η προσφεύγουσα είχε πλήρως επίγνωση
του παράνομου χαρακτήρα της συμπεριφοράς της.
Επομένως, ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
Όσον αφορά το αίτημα της Επιτροπής περί εφαρμογής πρόσθετης προσαυξήσεως κατά 5 %, λόγω της διάρκειας της παραβάσεως, επί
του αρχικού ποσού του προστίμου που καθορίστηκε για την Agroexpansión, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι το αίτημα αυτό δεν
πρέπει να γίνει δεκτό. Συγκεκριμένα, ισχυριζόμενη ότι η παράβαση είχε παύσει στις 3 Οκτωβρίου 2001, και όχι στις 10 Αυγούστου
2001, η προσφεύγουσα δεν σκόπευε τόσο να αμφισβητήσει την εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση της διάρκειας της παραβάσεως όσο
να απαντήσει σε ένα επιχείρημα που διατύπωσε η τελευταία αυτή στο υπόμνημα αντικρούσεως και κατά το οποίο το γεγονός ότι η
δεύτερη ημερομηνία ελήφθη υπόψη ως ημερομηνία παύσεως της παραβάσεως είχε ήδη κάποια ευνοϊκή συνέπεια επί της καταστάσεως
της προσφεύγουσας.
5.
Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από παραβίαση των αρχών της αναλογικότητας και της προσωπικής ευθύνης, καθώς
και από παράβαση του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003

Επιχειρήματα των διαδίκων
Στο πλαίσιο του τρίτου λόγου, ο οποίος προεβλήθη επικουρικώς σε σχέση με τον πρώτο, η προσφεύγουσα, παραπέμποντας στην αιτιολογική
σκέψη 386 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ισχυρίζεται ότι δεν έπρεπε να θεωρηθεί υπεύθυνη για την παράβαση που διέπραξε η Agroexpansión
για το χρονικό διάστημα πριν από τις 18 Νοεμβρίου 1997 και ότι το πρόστιμο πρέπει συνεπώς να μειωθεί αντιστοίχως.
Η προσφεύγουσα φρονεί ότι, όσον αφορά το εν λόγω χρονικό διάστημα, το πρόστιμο θα έπρεπε να είχε υπολογιστεί χωρίς εφαρμογή
πολλαπλασιαστικού συντελεστή για λόγους αποτροπής στο αρχικό ποσό του προστίμου, διότι, κατά την περίοδο αυτή, η Agroexpansión
δεν ανήκε σε πολυεθνική.
Όσον αφορά το χρονικό διάστημα μεταξύ 18 Νοεμβρίου 1997 και 10 Αυγούστου 2001, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι το πρόστιμο
πρέπει να υπολογιστεί με αφαίρεση, από το ποσό που επιβλήθηκε στην Agroexpansión με το άρθρο 3 της προσβαλλομένης αποφάσεως,
του ποσού που προσδιορίστηκε αποκλειστικά για την τελευταία αυτή για το χρονικό διάστημα πριν από τις 18 Νοεμβρίου 1997.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το ποσό του προστίμου που η προσφεύγουσα οφείλει, εις ολόκληρο με την Agroexpansión, να καταβάλει
θα έπρεπε να είναι μικρότερο από το συνολικό ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στην τελευταία αυτή. Απορρίπτει, εντούτοις,
το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι το ποσό του προστίμου θα έπρεπε να υπολογιστεί χωρίς την εφαρμογή του πολλαπλασιαστικού
συντελεστή για λόγους αποτροπής για το χρονικό διάστημα πριν από τις 18 Νοεμβρίου 1997. Η Επιτροπή εκτιμά ότι η προσφεύγουσα
θα έπρεπε να κριθεί υπεύθυνη, εις ολόκληρο με την Agroexpansión, για την καταβολή του προστίμου μέχρι του ποσού των 2 332 800
ευρώ, ενώ η τελευταία αυτή θα έπρεπε να συνεχίσει να είναι υπεύθυνη για την καταβολή του συνολικού ποσού του προστίμου, ήτοι
των 2 592 000 ευρώ (εκ των οποίων να είναι αποκλειστικά υπεύθυνη για 259 200 ευρώ). Η Επιτροπή καταλήγει στο ποσό των 2 332 800
ευρώ λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η προσφεύγουσα δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για την παράβαση παρά μόνο για χρονικό
διάστημα τριών ετών και εννέα μηνών περίπου και προσαυξάνοντας συνεπώς το αρχικό ποσό του προστίμου, όσον αφορά την προσφεύγουσα,
μόνο κατά 35 %.

Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όπως άλλωστε δεν αμφισβητείται και προκύπτει και από την αιτιολογική σκέψη 386 της προσβαλλομένης
αποφάσεως, η προσφεύγουσα δεν μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνη για την παράβαση που διέπραξε η Agroexpansión για το χρονικό διάστημα
πριν από τις 18 Νοεμβρίου 1997, καθόσον μόνον από την τελευταία αυτή ημερομηνία αποτέλεσε με την τελευταία αυτή μια ενιαία
οικονομική οντότητα και συνεπώς μία επιχείρηση κατά την έννοια του άρθρου 81 ΕΚ. Δεδομένου ότι η ευθύνη εις ολόκληρον για
την καταβολή του προστίμου δεν μπορούσε να καλύπτει παρά μόνο την παραβατική περίοδο κατά την οποία η μητρική εταιρία και
η θυγατρική της συνιστούσαν μια τέτοια επιχείρηση, η Επιτροπή δεν μπορούσε βασίμως να επιβάλει στην προσφεύγουσα να καταβάλει,
ευθυνόμενη εις ολόκληρον με την Agroexpansión, το σύνολο του ποσού που επιβλήθηκε στην τελευταία αυτή, ήτοι 2 592 000 ευρώ,
δηλαδή ένα ποσό που αφορά το σύνολο της παραβατικής περιόδου. Συνεπώς, ο τρίτος λόγος ακυρώσεως πρέπει να γίνει δεκτός.
6.
Επί του καθορισμού του τελικού ποσού του προστίμου
Συνεπώς, πρέπει να μεταρρυθμιστεί η προσβαλλόμενη απόφαση στον βαθμό που θεωρεί ότι η προσφεύγουσα ευθύνεται εις ολόκληρον,
με την Agroexpansión, για την καταβολή του συνολικού ποσού του προστίμου που καθορίστηκε για την τελευταία αυτή.
Αποφασίζοντας κατά πλήρη δικαιοδοσία, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει σκόπιμο να υπολογίσει το τμήμα του ποσού αυτού που η προσφεύγουσα
οφείλει, εις ολόκληρον με την Agroexpansión, να καταβάλει ακολουθώντας τη συλλογιστική που πρότεινε η Επιτροπή με τα δικόγραφά
της, ήτοι εφαρμόζοντας τη μέθοδο και τα κριτήρια που αυτή εφάρμοσε, στην προσβαλλόμενη απόφαση, για να καθορίσει το ποσό των
προστίμων που πρέπει να επιβληθούν στους αποδέκτες αυτής (βλ. σκέψεις 38 έως 61 ανωτέρω).
Συνεπώς, πρέπει κατ’ αρχάς να ληφθεί ως βάση το ίδιο αρχικό ποσό με αυτό που χρησιμοποιήθηκε για την Agroexpansión, ήτοι 3 600 000
ευρώ.
Συγκεκριμένα, πρώτον, το γεγονός ότι η προσφεύγουσα δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για την παράβαση για το χρονικό διάστημα
πριν από τις 18 Νοεμβρίου 1997 δεν ασκεί επιρροή στον χαρακτηρισμό της παραβάσεως αυτής ως «πολύ σοβαρής» (αιτιολογικές σκέψεις
408 έως 414 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Δεύτερον, το γεγονός αυτό ομοίως δεν ασκεί επιρροή στη συνεκτίμηση του «ειδικού βάρους» εκάστης επιχειρήσεως και στον αντίκτυπο
της συμπεριφοράς της επί του ανταγωνισμού (αιτιολογική σκέψη 415 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Συγκεκριμένα, αφενός, ουδόλως επηρεάζει τη διαπίστωση ότι η «συμβολή» των επιχειρήσεων μεταποιήσεως στις επίμαχες παράνομες
πρακτικές ήταν συνολικά παρόμοια (αιτιολογική σκέψη 418 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Αφετέρου, το εν λόγω γεγονός δεν μπορεί να θέσει εν αμφιβόλω την κατανομή των επιχειρήσεων μεταποιήσεως σε τρεις κατηγορίες
και την κατάταξη της Agroexpansión στη δεύτερη κατηγορία (που προβλέπει ένα αρχικό ποσό 1 800 000 ευρώ), διότι οι ενέργειες
αυτές πραγματοποιήθηκαν λαμβανομένου υπόψη του μεριδίου κάθε επιχειρήσεως μεταποιήσεως στην ισπανική αγορά ακατέργαστου καπνού
το 2001, ήτοι το τελευταίο έτος της παραβάσεως (αιτιολογικές σκέψεις 419 έως 421 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Τρίτον, όσον αφορά τον συντελεστή 2 επί τον οποίο πολλαπλασιάστηκε για λόγους αποτροπής το αρχικό ποσό του προστίμου της Agroexpansión,
η εφαρμογή του εξακολουθεί να δικαιολογείται στο πλαίσιο του παρόντος υπολογισμού καθόσον στηρίζεται στο μέγεθος και στους
συνολικούς πόρους της οικείας επιχειρήσεως το 2003, ήτοι το προηγούμενο της εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως έτος (αιτιολογικές
σκέψεις 422 και 423 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Όπως αποδείχθηκε ανωτέρω κατά την εξέταση του πρώτου λόγου ακυρώσεως, το
2003, η Agroexpansión και η προσφεύγουσα συναποτελούσαν μία και μόνη οικονομική οντότητα και, συνεπώς, μια τέτοια επιχείρηση.
Συναφώς, πρέπει να τονιστεί ότι η συνεκτίμηση του μεγέθους και των συνολικών πόρων της οικείας επιχειρήσεως προκειμένου να
εξασφαλιστεί το αποτρεπτικό αποτέλεσμα του προστίμου εξηγείται από τον επιδιωκόμενο αντίκτυπο επί της εν λόγω επιχειρήσεως,
καθόσον η κύρωση δεν πρέπει να είναι αμελητέα σε σχέση, ιδίως, με τη χρηματοοικονομική ικανότητα της επιχειρήσεως αυτής. Για
να μπορεί να μετρηθεί ο αποτρεπτικός χαρακτήρας ενός προστίμου όσον αφορά μια επιχείρηση που κηρύχθηκε υπεύθυνη για μια παράβαση,
δεν μπορεί συνεπώς να λαμβάνεται υπόψη η κατάσταση όπως υφίστατο κατά την έναρξη της παραβάσεως. Αν η κατάσταση αυτή λαμβανόταν
υπόψη, θα υπήρχε ο κίνδυνος είτε να επιβληθεί πρόστιμο ποσού υπερβολικά χαμηλού ώστε να είναι επαρκώς αποτρεπτικό, στην περίπτωση
κατά την οποία ο κύκλος εργασιών της οικείας επιχειρήσεως θα είχε αυξηθεί εν τω μεταξύ, είτε να επιβληθεί πρόστιμο ποσού μεγαλύτερου
απ’ ό,τι θα έπρεπε για να είναι αποτρεπτικό, στην περίπτωση κατά την οποία ο κύκλος εργασιών της οικείας επιχειρήσεως θα είχε
μειωθεί εν τω μεταξύ.
Εν συνεχεία, αντιθέτως, δεδομένου ότι η προσφεύγουσα δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για την παράβαση παρά μόνο για το χρονικό
διάστημα μεταξύ 18 Νοεμβρίου 1997 και 10 Αυγούστου 2001, το αρχικό ποσό των 3 600 000 ευρώ πρέπει να αυξηθεί κατά 35 %, και
όχι κατά 50 % όπως στην περίπτωση της Agroexpansión, λόγω της διάρκειας της παραβάσεως. Συνεπώς, προκειμένου να καθοριστεί
το ποσό του προστίμου για την καταβολή του οποίου η προσφεύγουσα ευθύνεται εις ολόκληρο με την Agroexpansión, πρέπει να ληφθεί
υπόψη ένα βασικό ποσό 4 860 000 ευρώ.
Περαιτέρω, το γεγονός ότι η προσφεύγουσα δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για την παράβαση για το χρονικό διάστημα πριν από
τις 18 Νοεμβρίου 1997 δεν ασκεί επιρροή στη μείωση κατά 40 % του βασικού ποσού λόγω των ελαφρυντικών περιστάσεων (αιτιολογικές
σκέψεις 437 έως 439 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Το βασικό ποσό που πρέπει να ληφθεί υπόψη πρέπει συνεπώς να καθοριστεί
στα 2 916 000 ευρώ. Λαμβανομένου υπόψη του κύκλου εργασιών της οικείας επιχειρήσεως το 2003, το ποσό αυτό δεν πρέπει να προσαρμοστεί
προκειμένου να τηρηθεί το ανώτατο όριο του 10 % του κύκλου εργασιών που προβλέπεται στο άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού
1/2003.
Τέλος, όσον αφορά την εφαρμογή της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας, πρέπει να τονιστεί ότι, στην απόφασή του που εξέδωσε
την ίδια ημέρα στην υπόθεση T‑38/05, Agroexpansión κατά Επιτροπής (που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή), το Γενικό
Δικαστήριο θεώρησε ότι έπρεπε να χορηγήσει στην Agroexpansión, λόγω της συνεργασίας της, επιπλέον μείωση κατά 5 % προστιθέμενη
στη μείωση κατά 20 % που είχε ήδη χορηγηθεί με την προσβαλλόμενη απόφαση. Εν προκειμένω, πρέπει συνεπώς να εφαρμοστεί επίσης
μια μείωση κατά 25 % επί του προαναφερθέντος ποσού των 2 916 000 ευρώ.
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι το τμήμα του ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε στην Agroexpansión, για την
καταβολή του οποίου η προσφεύγουσα ευθύνεται εις ολόκληρο με την τελευταία αυτή, πρέπει να καθοριστεί στα 2 187 000 ευρώ.
Η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί κατά τα λοιπά.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον
υπήρξε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Κατ’ εφαρμογήν της παραγράφου 3, πρώτο εδάφιο, της ίδιας διατάξεως, το Γενικό
Δικαστήριο μπορεί να κατανείμει τα έξοδα σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων.
Εν προκειμένω, εφόσον η προσφυγή έγινε εν μέρει δεκτή, κατά δικαία εκτίμηση των επιδίκων περιστατικών αποφασίζεται ότι η προσφεύγουσα
θα φέρει τα εννέα δέκατα των δικών της δικαστικών εξόδων και τα εννέα δέκατα των εξόδων στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή, η
δε Επιτροπή θα φέρει το ένα δέκατο των δικών της εξόδων και το ένα δέκατο των εξόδων στα οποία υποβλήθηκε η προσφεύγουσα.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Καθορίζει το τμήμα του ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε στην Agroexpansión, SA με το άρθρο 3 της αποφάσεως C(2004) 4030
τελικό της Επιτροπής, της 20ής Οκτωβρίου 2004, σχετικά με διαδικασία δυνάμει του άρθρου 81, παράγραφος 1, [ΕΚ] (υπόθεση COMP/C.38.238/B.2
– Ακατέργαστος καπνός – Ισπανία), για την καταβολή του οποίου η Alliance One International, Inc. ευθύνεται εις ολόκληρο με
την Agroexpansión, στα 2 187 000 ευρώ.
2)
Απορρίπτει κατά τα λοιπά την προσφυγή.
3)
Η Alliance One International φέρει τα εννέα δέκατα των δικών της δικαστικών εξόδων και τα εννέα δέκατα των εξόδων στα οποία
υποβλήθηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η δε Επιτροπή φέρει το ένα δέκατο των δικών της εξόδων και το ένα δέκατο των εξόδων στα οποία
υποβλήθηκε η Alliance One International.
Czúcz
Labucka
O’Higgins
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 12 Οκτωβρίου 2011.
(υπογραφές)
Περιεχόμενα
Ιστορικό της διαφοράς
1.  Η προσφεύγουσα και η διοικητική διαδικασία
2.  Η προσβαλλόμενη απόφαση
3.  Οι αποδέκτες της προσβαλλομένης αποφάσεως
4.  Ο καθορισμός του ύψους των προστίμων
Το αρχικό ποσό των προστίμων
Το βασικό ποσό των προστίμων
Επιβαρυντικές και ελαφρυντικές περιστάσεις
Το προβλεπόμενο στο άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 ανώτατο όριο του προστίμου
Η εφαρμογή της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας και το τελικό ποσό των προστίμων
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Σκεπτικό
1.  Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από την παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ, του άρθρου 23, παράγραφος
2, του κανονισμού 1/2003 και από την παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί των κριτηρίων που χρησιμοποίησε η Επιτροπή, στην προσβαλλόμενη απόφαση, για να καταλογίσει σε μητρική εταιρία την ευθύνη
για την παράβαση που διέπραξε η θυγατρική της
Επί της υπάρξεως ενιαίας οικονομικής οντότητας απαρτιζόμενης από την προσφεύγουσα και την Agroexpansiσn
–  Επί των «εκθέσεων δραστηριοτήτων» και των «επιτόπου εκθέσεων»
–  Επί των επιστολών που αντηλλάγησαν μεταξύ της Agroexpansiσn και της προσφεύγουσας
–  Επί των επιχειρημάτων που προέβαλε η προσφεύγουσα προκειμένου να αποδείξει ότι ενεργούσε αυτόνομα στην αγορά
2.  Επί του πέμπτου λόγου, που αντλείται από παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
3.  Επί του δευτέρου λόγου, που αντλείται από παραβίαση των αρχών της αναλογικότητας και της προσωπικής ευθύνης
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
4.  Επί του τετάρτου λόγου, που αντλείται από παραβίαση της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
5.  Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από παραβίαση των αρχών της αναλογικότητας και της προσωπικής ευθύνης, καθώς
και από παράβαση του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
6.  Επί του καθορισμού του τελικού ποσού του προστίμου
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.