CELEX: 62007TJ0117
Ανταγωνισμός
Συμπράξεις
Αγορά των έργων εξοπλισμού μεταγωγής με μόνωση αερίου
Απόφαση που διαπιστώνει παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ
Δικαιώματα άμυνας
Υποχρέωση αιτιολογήσεως
Καταλογισμός των πράξεων που συνιστούν την παράβαση
Διάρκεια της παραβάσεως
Πρόστιμα
Εις ολόκληρον ευθύνη για την καταβολή του προστίμου
Επιβαρυντικές περιστάσεις
Πρωτοστατούσα επιχείρηση
Ελαφρυντικές περιστάσεις
Συνεργασία

και τον φάκελο της υποθέσεως ενώπιον της Επιτροπής προκύπτει ότι τα καθήκοντα του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας»
της συμπράξεως ήταν αποκλειστικά διοικητικής φύσεως, η δε επίμαχη επιχείρηση δεν είχε σημαντικότερο ρόλο, σε σχέση με τους
λοιπούς μετέχοντες στη σύμπραξη, ως πρωτοστατούσα ή υποκινήτρια.
Το δεύτερο σκέλος του πέμπτου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η Alstom αντλείται, κατ’ ουσίαν, από παράβαση του σημείου 2, τρίτη
περίπτωση, των κατευθυντήριων γραμμών, καθώς και από παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως. Εν προκειμένω, τα στοιχεία που
συνήθως λαμβάνονται υπόψη για τον χαρακτηρισμό μιας επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας, κατά την έννοια του σημείου 2, τρίτη περίπτωση,
των κατευθυντήριων γραμμών, είτε ελλείπουν είτε συντρέχουν στο πρόσωπο όλων των μετεχόντων στη σύμπραξη. Αφενός, ορισμένα
στοιχεία αποφασιστικής σημασίας για τον χαρακτηρισμό μιας επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας στην παράβαση ελλείπουν εν προκειμένω.
Η Alstom δεν διατύπωσε απειλές κατά των ανταγωνιστών της που δεν μετείχαν στη σύμπραξη ούτε έλαβε απόφαση όσον αφορά την επέκταση
της συμπράξεως ή τις σχέσεις με τρίτους. Επιπλέον, δεν ήταν επιφορτισμένη με την παρακολούθηση της τηρήσεως των όρων της συμπράξεως
από τους μετέχοντες σε αυτήν. Η θέση της στη συγκεκριμένη αγορά δεν υπερτερούσε της θέσεως άλλων επιχειρήσεων όπως η Siemens
και η ABB, οι οποίες κατείχαν μεγαλύτερα μερίδια αγοράς από αυτή, και δεν της παρείχε τη δυνατότητα να ασκεί πιέσεις στους
ανταγωνιστές της. Επίσης, δεν μπορεί να προσαφθεί στην Alstom ότι αυτή συνέλαβε ή σχεδίασε τη σύμπραξη ή τους κανόνες λειτουργίας
της, δεδομένου ότι η πρώτη συμφωνία, η οποία συνάφθηκε το 1988, είχε υπογραφεί από εννέα ευρωπαϊκές εταιρίες και ότι η σύμπραξη
είχε διοργανωθεί από κοινού με αυτές. Αφετέρου, ορισμένα από τα χαρακτηριστικά στοιχεία της πρωτοστατούσας επιχειρήσεως δεν
συντρέχουν μόνον ως προς την Alstom, αλλά και ως προς όλους ή ως προς ορισμένους από τους λοιπούς μετέχοντες στη σύμπραξη.
Επομένως, η προετοιμασία των στρατηγικής σημασίας συναντήσεων στο πλαίσιο της συμπράξεως και η συμμετοχή σε αυτές, καθώς και
η συχνότητα της συμμετοχής αυτής αποτελούν στοιχεία κοινά για τις Alstom, Siemens και ABB όσον αφορά τις λεγόμενες συναντήσεις
«διαχειρίσεως» στο πλαίσιο της συμπράξεως, αντικείμενο των οποίων ήταν η διαχείριση της συμπράξεως, και τις συναντήσεις της
κοινής επιτροπής Ευρώπης και Ιαπωνίας. Στις ομάδες εργασίας και στις προπαρασκευαστικές συναντήσεις στο πλαίσιο εκάστης ομάδας,
ενόψει των συνεδριάσεων της κοινής επιτροπής Ευρώπης και Ιαπωνίας λάμβαναν μέρος όλοι οι μετέχοντες στη σύμπραξη. Δεν αποδείχθηκε
ότι η Alstom ανέλαβε περισσότερες πρωτοβουλίες από τους λοιπούς μετέχοντες στη σύμπραξη ή ότι ενεργούσε αυτοτελώς όσον αφορά,
π.χ., τις συνήθεις τροποποιήσεις των κωδικών εντός της συμπράξεως. Τέλος, η τήρηση των εντολών, ο έλεγχος και η πειθαρχία
εντός της συμπράξεως εξασφαλίζονταν διά της συμβολής εκάστου μετέχοντος σε αυτήν, ο οποίος μεριμνούσε για την προστασία των
συμφερόντων του, ή, όσον αφορά την τήρηση των υποχρεώσεων των Ιαπώνων μετεχόντων στη σύμπραξη, διά των ενεργειών της επιτροπής
της ευρωπαϊκής ομάδας. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή δεν έπρεπε να συναγάγει από το γεγονός ότι η Alstom κατείχε τον τίτλο
και μόνον του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως επιβαρυντική γι’ αυτήν περίσταση, θεωρώντας ότι ο ρόλος της
ήταν σημαντικότερος από τον ρόλο των λοιπών μετεχόντων και αποφασιστικής σημασίας για την επιβίωση της συμπράξεως. Εξάλλου,
η Επιτροπή δεν αιτιολόγησε, κατά τρόπο πρόσφορο και επαρκή, τη διαπίστωσή της ότι ο «γραμματέας της ευρωπαϊκής ομάδας» της
συμπράξεως είχε πολύ σημαντικό ρόλο και, στην πράξη, καίριο για την λειτουργία της συμπράξεως, καθώς διέθετε σημαντικούς πόρους
και είχε την πρωτοβουλία στο πλαίσιο αυτής.
Το τρίτο σκέλος του πέμπτου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η Alstom αντλείται από παραβίαση των αρχών της ίσης μεταχειρίσεως
και της αναλογικότητας. Η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, διότι, λαμβάνοντας υπόψη, ως επιβαρυντική περίπτωση,
τον χαρακτηρισμό της επίμαχης επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας, της επιφύλαξε όμοια μεταχείριση με τη Siemens, παρά το γεγονός
ότι αυτές δεν βρίσκονταν στην ίδια κατάσταση, και διαφορετική μεταχείριση σε σχέση με την ABB και τις ιαπωνικές επιχειρήσεις
που μετείχαν στην παράβαση, μολονότι βρίσκονταν σε παρόμοια κατάσταση. Η Alstom προβάλλει, επίσης, παραβίαση της αρχής της
αναλογικότητας, λόγω της όμοιας μεταχειρίσεως της επίμαχης επιχειρήσεως και της Siemens.
Οι εταιρίες του ομίλου Areva, με τον έκτο λόγο ακυρώσεως, ο οποίος διαρθρώνεται σε τέσσερα σκέλη, αμφισβητούν την προσαύξηση
του ποσού του προστίμου που τους επιβλήθηκε με το άρθρο 2, στοιχείο γ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως, κατόπιν του χαρακτηρισμού
της επίμαχης επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας, λόγω της ασκήσεως των καθηκόντων του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως.
Το πρώτο σκέλος του έκτου λόγου ακυρώσεως που προβάλλουν οι εταιρίες του ομίλου Areva αντλείται από παράβαση του άρθρου 23,
παράγραφος 2, στοιχείο α΄, του κανονισμού 1/2003 και του σημείου 2 των κατευθυντήριων γραμμών, επειδή η Επιτροπή τις χαρακτήρισε
ως πρωτοστατούσες, χωρίς να αποδείξει ότι ασκούσαν καθήκοντα διευθύνσεως ή ότι είχαν ρόλο υποκινητή στο πλαίσιο της συμπράξεως.
Μολονότι η επίμαχη επιχείρηση ασκούσε εκτελεστικά καθήκοντα, διοικητικής φύσεως, ως «γραμματέας της ευρωπαϊκής ομάδας» της
συμπράξεως, από το τέλος του 1999 έως τον Μάιο του 2004, εντούτοις ουδέποτε άσκησε καθήκοντα διευθύνσεως ή είχε ρόλο υποκινητή
στο πλαίσιο της συμπράξεως. Όπως προκύπτει από τον φάκελο της υποθέσεως ενώπιον της Επιτροπής, η άσκηση γραμματειακών καθηκόντων
από την επίμαχη επιχείρηση κατά τις συναντήσεις εργασίας δεν σημαίνει ότι η επιχείρηση αυτή είχε αποφασιστική επιρροή ως προς
τα στρατηγικής σημασίας ζητήματα της συμπράξεως. Τα ζητήματα αυτά συζητούνταν στο πλαίσιο συναντήσεων με αντικείμενο τη λειτουργία
της συμπράξεως, στις οποίες προήδρευε η ABB. Εξάλλου, ο θέση του γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας στο πλαίσιο της συμπράξεως
είχε σε τέτοιο βαθμό απολέσει τη σημασία της συν τω χρόνω, ώστε είχε καταστεί άμισθη. Εν πάση περιπτώσει, σε αντίθεση με τη
Siemens και την ΑΒΒ, η επίμαχη επιχείρηση δεν είχε την απαιτούμενη ισχύ στην αγορά, για να μπορεί να πρωτοστατεί στην παράβαση.
Το δεύτερο σκέλος του έκτου λόγου ακυρώσεως που προβάλλουν οι εταιρίες του ομίλου Areva αντλείται από εσφαλμένη εκτίμηση της
Επιτροπής όσον αφορά τη φύση των καθηκόντων που ασκούσε η επίμαχη επιχείρηση υπό την ιδιότητα του «γραμματέα της ευρωπαϊκής
ομάδας» της συμπράξεως.
Οι εταιρίες του ομίλου Areva παραδέχονται ότι η επίμαχη επιχείρηση «όντως ασκούσε καθήκοντα γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας
στο πλαίσιο της συμπράξεως από το τέλος του 1999 έως τον Μάιο του 2004», έχοντας αναλάβει, στο πλαίσιο αυτό, «διοικητικά καθήκοντα»
ή «συντονιστικά καθήκοντα», τα οποία «διευκόλυναν, χωρίς αμφιβολία, τη λειτουργία της συμπράξεως». Όσον αφορά το περιεχόμενο
των καθηκόντων αυτών, παραδέχονται ότι ο «γραμματέας της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως «διευκόλυνε την ανταλλαγή πληροφοριακών
στοιχείων», συγκεντρώνοντας και διανέμοντας τα σχετικά με τη λειτουργία της συμπράξεως στοιχεία. Αναγνωρίζουν, ακόμη, ότι
ο «γραμματέας της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως «διοργάνωνε» και «αναλάμβανε τη γραμματειακή υποστήριξη των συναντήσεων
εργασίας» της συμπράξεως και ότι, στο πλαίσιο αυτό, κατάρτιζε την ημερήσια διάταξη, βάσει «των συζητήσεων και των προτάσεων
όλων των μετεχόντων στο καρτέλ», και «συνόψιζε τα αιτήματα και τις προτάσεις των μετεχόντων στη σύμπραξη και το αποτέλεσμα
των συζητήσεων», ιδίως όσον αφορά την ανάθεση των έργων ΕΜΜΑ. Τέλος, από τα δικόγραφά τους προκύπτει ότι, έως «το 2002», ο
«γραμματέας της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως είχε συμμετοχή στην «κατανομή των έργων ΕΜΜΑ».
Πάντως, οι εταιρίες του ομίλου Areva φρονούν ότι δεν πρέπει να χαρακτηριστούν ως πρωτοστατούσες, επειδή ασκούσαν τα καθήκοντα
του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως. Είναι εσφαλμένη η εκτίμηση που διατυπώνει η Επιτροπή με την αιτιολογική
σκέψη 512 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι ο «γραμματέας της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως ήταν το μέσον επικοινωνίας
μεταξύ των μετεχόντων στη σύμπραξη και ότι συγκαλούσε, υπό την προεδρία του, τις συναντήσεις με αντικείμενο τη λειτουργία
της συμπράξεως. Όσον αφορά την ανταλλαγή πληροφοριακών στοιχείων εντός της συμπράξεως, ο «γραμματέας της ευρωπαϊκής ομάδας»
της συμπράξεως δεν αποτελούσε το μέσο διά του οποίου οι Ευρωπαίοι μετέχοντες στη σύμπραξη αντάλλασσαν τέτοια στοιχεία, διότι
το ήμισυ σχεδόν των στοιχείων αυτών ανταλλάσσονταν σε διμερή βάση, ο δε όγκος των στοιχείων που διακινούσε ο εν λόγω γραμματέας
μειώθηκε κατά πολύ μετά τον Σεπτέμβριο του 1999. Εν συνεχεία, ο εν λόγω γραμματέας έπαυσε να συγκαλεί συναντήσεις μετά το
πέρας της λειτουργίας του θεσπισθέντος με τη συμφωνία GQ συστήματος. Εξάλλου, έπαυσε να επιβαρύνεται μόνος αυτός με την υλική
(παρακολούθηση, τήρηση πρακτικών κ.λπ.) και την οικονομική υποστήριξη των συναντήσεων, καθώς εφαρμόστηκε το σύστημα της εκ
περιτροπής υποστηρίξεως. Τέλος, δεν είναι ακριβές ότι ο «γραμματέας της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως προήδρευε στις συναντήσεις,
υπό την έννοια ότι ασκούσε καθήκοντα διευθύνσεως ή είχε τον ρόλο του υποκινητή εντός της συμπράξεως, διότι αυτός απλώς συγκέντρωνε
τα αιτήματα και τις προτάσεις εκάστου μετέχοντος και συνόψιζε αυτά, καθώς και το αποτέλεσμα των συζητήσεων. Εν πάση περιπτώσει,
οι εταιρίες του ομίλου Areva χαρακτηρίζουν εσφαλμένη τη διαπίστωση στην οποία κατέληξε η Επιτροπή με την αιτιολογική σκέψη
513 της προσβαλλομένης αποφάσεως, σύμφωνα με την οποία ο ρόλος του γραμματέα ήταν πολύ σημαντικός και, στην πραγματικότητα,
καθοριστικός για τη λειτουργία της συμπράξεως. Το 2002, μετά την αποχώρηση της Siemens από τη σύμπραξη, έπαυσε η εφαρμογή
των συμφωνιών GQ και EQ και ο ρόλος του γραμματέα περιορίστηκε σημαντικά. Ειδικότερα, ο γραμματέας έπαυσε να έχει την αποκλειστική
ευθύνη της διοργανώσεως συναντήσεως, καθώς και για την ανάθεση των έργων. Επομένως, ο «γραμματέας της ευρωπαϊκής ομάδας» της
συμπράξεως περιορίστηκε στην εκτέλεση των αποφάσεων των μετεχόντων στη σύμπραξη, διευκολύνοντας τη λειτουργία της συμπράξεως,
χωρίς όμως, να είναι απαραίτητος γι’ αυτή.
Το τρίτο σκέλος του έκτου λόγου ακυρώσεως που προβάλλουν οι εταιρίες του ομίλου Areva αντλείται από παραβίαση της αρχής της
ίσης μεταχειρίσεως, η οποία συνίσταται στο ότι η Επιτροπή μεταχειρίστηκε την επίμαχη επιχείρηση ομοίως με τη Siemens, παρά
το γεγονός ότι αυτές δεν βρίσκονταν στην ίδια κατάσταση, και διαφορετικά σε σχέση με την ABB και τις ιαπωνικές επιχειρήσεις
που μετείχαν στη σύμπραξη, παρά το γεγονός ότι αυτές βρίσκονταν σε παρόμοια κατάσταση. Το τέταρτο σκέλος αντλείται από παραβίαση
της αρχής της αναλογικότητας, καθώς η παράβαση που διέπραξε η επίμαχη επιχείρηση και δεν είναι σε τέτοιο βαθμό βαρύτερη από
τις παραβάσεις των λοιπών μετεχόντων στη σύμπραξη, ώστε να δικαιολογεί την κατά 50 % προσαύξηση του βασικού ποσού των προστίμων
που της επιβλήθηκαν.
Η Επιτροπή αντικρούει τα επιχειρήματα της Alstom και των εταιριών του ομίλου Areva και ζητεί την απόρριψη των λόγων ακυρώσεων
και των αιτιάσεων που προβάλλουν.
–       Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Με την αιτιολογική σκέψη 514 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή χαρακτήρισε, μεταξύ άλλων, την επίμαχη επιχείρηση ως
πρωτοστατούσα στην παράβαση, κατά την έννοια του σημείου 2, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντήριων γραμμών, λόγω των καθηκόντων
της ως «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως. Με τις αιτιολογικές σκέψεις 514 και 522 της προσβαλλομένης αποφάσεως,
εκτίμησε ότι το βασικό ποσό του προστίμου έπρεπε να αυξηθεί κατά 50 %, με συνέπεια αυτό να ανέλθει, ως προς την Alstom, στα
65 020 000 ευρώ και, ως προς την Areva T & D SA και τις λοιπές εταιρίες του ομίλου Areva, σε 53 550 000 ευρώ και 25 500 000
ευρώ αντιστοίχως.
Όταν καταλογίζεται σε ορισμένες εταιρίες ευθύνη για τη συμμετοχή πλειόνων επιχειρήσεων σε παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και/ή
του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ, η Επιτροπή, κατά τον προσδιορισμό του βασικού ποσού των προστίμων που σκοπεύει να επιβάλει
σε κάθε μία εξ αυτών κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 ή του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού
1/2003, οφείλει να εξετάζει τη βαρύτητα της συμμετοχής εκάστης επιχειρήσεως στην παράβαση (βλ., συναφώς, αποφάσεις Suiker
Unie κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 87 ανωτέρω, σκέψη 623, και Aalborg Portland κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 61 ανωτέρω, σκέψη
92· απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2005, Groupe Danone κατά Επιτροπής, σκέψη 219 ανωτέρω, σκέψη 277). Τούτο συνεπάγεται, ειδικότερα,
υποχρέωση της Επιτροπής να προσδιορίζει τον ρόλο που είχε η κάθε επιχείρηση κατά το διάστημα που μετείχε στην παράβαση (βλ.,
συναφώς, απόφαση Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, σκέψη 65 ανωτέρω, σκέψη 150· αποφάσεις Enichem Anic κατά Επιτροπής, σκέψη
63 ανωτέρω, σκέψη 264, και της 25ης Οκτωβρίου 2005, Groupe Danone κατά Επιτροπής, σκέψη 219 ανωτέρω, σκέψη 277), υπό τη διεύθυνση
των επίμαχων εταιριών. Το συμπέρασμα αυτό αποτελεί λογική συνέπεια της αρχής εξατομικεύσεως των ποινών και των κυρώσεων, για
την οποία έγινε λόγος στη σκέψη 219 ανωτέρω (βλ. απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2005, Groupe Danone κατά Επιτροπής, σκέψη 219
ανωτέρω, σκέψη 278 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Σύμφωνα με την αρχή της εξατομικεύσεως των ποινών και των κυρώσεων, τα σημεία 2 και 3 των κατευθυντήριων γραμμών προβλέπουν
τη διαμόρφωση του βασικού ποσού του προστίμου σε συνάρτηση με ορισμένες επιβαρυντικές και ελαφρυντικές περιστάσεις, οι οποίες
προσιδιάζουν σε κάθε εμπλεκόμενη επιχείρηση, καθώς και σε κάθε μία από τις εταιρίες που υπέχουν ενδεχομένως ευθύνη για την
παράβαση αυτή. Στο σημείο 2 απαριθμούνται ειδικότερα, κατά τρόπο μη εξαντλητικό, οι επιβαρυντικές περιστάσεις που λαμβάνονται
υπόψη.
Το γεγονός ότι μία ή περισσότερες επιχειρήσεις ενεργούσαν ως επικεφαλής της συμπράξεως πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για τον
υπολογισμό του ύψους του προστίμου, καθόσον οι επιχειρήσεις αυτές υπέχουν ιδιαίτερη ευθύνη σε σχέση με τις λοιπές επιχειρήσεις
(αποφάσεις Tokai Carbon κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 134 ανωτέρω, σκέψη 316, και BASF κατά Επιτροπής, σκέψη 87 ανωτέρω, σκέψη
281· βλ. επίσης, συναφώς, αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998, T‑347/94, Mayr Melnhof κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998,
σ. II‑1751, σκέψη 291). Στις περιστάσεις που δικαιολογούν προσαύξηση του βασικού ποσού του προστίμου και απαριθμούνται κατά
τρόπο μη εξαντλητικό στο σημείο 2 των κατευθυντήριων γραμμών καταλέγεται, μεταξύ άλλων, στην τρίτη περίπτωση, το γεγονός ότι
«η επιχείρηση έχει πρωτοστατήσει στην παράβαση ή έχει [υποκινήσει] άλλες επιχειρήσεις να τη διαπράξουν».
Όπως προκύπτει από το γράμμα του σημείου 2, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντήριων γραμμών, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ επιχειρήσεως
που «έχει πρωτοστατήσει» στην παράβαση και επιχειρήσεως που «έχει υποκινήσει» άλλες να διαπράξουν την παράβαση. Ενώ ο ρόλος
του υποκινητή αφορά τη σύσταση ή τη διεύρυνση της συμπράξεως, ο ρόλος του πρωτοστατούντος αφορά τη λειτουργία της (απόφαση
BASF κατά Επιτροπής, σκέψη 87 ανωτέρω, σκέψη 316). Εφόσον η προσβαλλόμενη απόφαση χαρακτηρίζει την επίμαχη επιχείρηση μόνον
ως πρωτοστατούσα στην παράβαση, είναι απορριπτέα ως αβάσιμα τα επιχειρήματα της Alstom όσον αφορά τον ρόλο του υποκινητή.
Οι αιτιάσεις που αντλούνται από πλάνη εκτιμήσεως και από παράβαση του σημείου 2, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντήριων γραμμών
επιβάλλουν να εξεταστεί, στη συνέχεια, αν η Επιτροπή ορθώς εκτίμησε, στο πλαίσιο της συγκεκριμένης υποθέσεως, ότι η άσκηση,
από την επίμαχη επιχείρηση, γραμματειακών καθηκόντων στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ομάδας της συμπράξεως δικαιολογεί τον χαρακτηρισμό
της ως πρωτοστατούσας στην παράβαση, κατά την έννοια του σημείου 2, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντήριων γραμμών. Στο πλαίσιο
του ελέγχου νομιμότητας του χαρακτηρισμού της επίμαχης επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας στην παράβαση και του καταλογισμού,
για τον λόγο αυτόν, ιδιαίτερης ευθύνης στην Alstom και στις εταιρίες του ομίλου Areva, το Πρωτοδικείο οφείλει να περιορίσει
την ανάλυσή του στα πραγματικά περιστατικά που παρατίθενται στην προσβαλλόμενη απόφαση ως αποδεικτικά στοιχεία υπέρ του χαρακτηρισμού
αυτού.
Για να χαρακτηριστεί ως πρωτοστατούσα, η επιχείρηση πρέπει να αποτελεί σημαντική κινητήρια δύναμη για τη σύμπραξη (αποφάσεις
του Πρωτοδικείου BASF κατά Επιτροπής, σκέψη 311 ανωτέρω, σκέψη 374, και της 18ης Ιουνίου 2008, T‑410/03, Hoechst κατά Επιτροπής,
Συλλογή 2008, σ. II‑881, σκέψη 423), και να έχει ειδική και συγκεκριμένη ευθύνη ως προς τη λειτουργία της (βλ., συναφώς, απόφαση
BASF κατά Επιτροπής, σκέψη 311 ανωτέρω, σκέψη 300). Το γεγονός αυτό πρέπει να εξεταστεί σφαιρικά σε σχέση με το πλαίσιο της
συγκεκριμένης υποθέσεως (βλ., συναφώς, απόφαση BASF κατά Επιτροπής, σκέψη 311 ανωτέρω, σκέψεις 299 και 373). Ο χαρακτηρισμός
αυτός δικαιολογείται από το γεγονός ότι η επιχείρηση, διά συγκεκριμένων πρωτοβουλιών, έδωσε, χωρίς να υποχρεούται, σημαντική
ώθηση στη σύμπραξη (βλ., συναφώς, αποφάσεις BASF κατά Επιτροπής, σκέψη 87 ανωτέρω, σκέψεις 348, 370 έως 375 και 427, και προπαρατεθείσα
Hoechst κατά Επιτροπής, σκέψη 426). Δικαιολογείται επίσης όταν διαπιστώνεται, βάσει συνόλου ενδείξεων, ότι η επιχείρηση είναι
απολύτως αφοσιωμένη στην εξασφάλιση της σταθερότητας και της επιτυχίας της συμπράξεως (βλ., συναφώς, απόφαση BASF κατά Επιτροπής,
σκέψη 87 ανωτέρω, σκέψη 351). Το ίδιο ισχύει και όταν αποδεικνύεται ότι η επιχείρηση άσκησε καθήκοντα συντονιστή της συμπράξεως,
μεταξύ άλλων οργανώνοντας και επανδρώνοντας με προσωπικό τη γραμματεία που ήταν επιφορτισμένη με τη λειτουργία της συμπράξεως
(απόφαση του Πρωτοδικείου της 9ης Ιουλίου 2003, T‑224/00, Archer Daniels Midland και Archer Daniels Midland Ingredients κατά
Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II‑2597, σκέψεις 246 και 247), ή όταν η εν λόγω επιχείρηση επιτελεί κεντρικό ρόλο για τη λειτουργία
της συμπράξεως, διοργανώνοντας π.χ. μεγάλο αριθμό συναντήσεων, συγκεντρώνοντας και διανέμοντας στοιχεία στο πλαίσιο της συμπράξεως,
αναλαμβάνοντας την εκπροσώπηση ορισμένων μελών στο πλαίσιο της συμπράξεως ή διατυπώνοντας προτάσεις σχετικά με τη λειτουργία
της συμπράξεως (βλ., συναφώς, απόφαση του Δικαστηρίου της 8ης Νοεμβρίου 1983, 96/82 έως 102/82, 104/82, 105/82, 108/82 και
110/82, IAZ International Belgium κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 3369, σκέψεις 57 και 58, και απόφαση BASF κατά Επιτροπής,
σκέψη 311 ανωτέρω, σκέψεις 404, 439 και 461).
Το γεγονός ότι μια επιχείρηση ασκεί πιέσεις ή και υπαγορεύει στους λοιπούς μετέχοντες στη σύμπραξη ποια είναι η δέουσα συμπεριφορά
δεν συνεπάγεται οπωσδήποτε τον χαρακτηρισμό της ως πρωτοστατούσας στη σύμπραξη (απόφαση BASF κατά Επιτροπής, σκέψη 87 ανωτέρω,
σκέψη 374). Η θέση της επιχειρήσεως στην αγορά ή οι πόροι που αυτή διαθέτει επίσης δεν αποτελούν ενδείξεις ότι πρόκειται για
επιχείρηση που πρωτοστατεί στην παράβαση, έστω και αν αποτελούν μέρος του πλαισίου εξετάσεως του ζητήματος αυτού (βλ., συναφώς,
αποφάσεις Archer Daniels Midland και Archer Daniels Midland Ingredients κατά Επιτροπής, σκέψη 283 ανωτέρω, σκέψη 241, και
BASF κατά Επιτροπής, σκέψη 87 ανωτέρω, σκέψη 299).
Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 511 έως 513 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή έλαβε υπόψη
της ότι η γραμματεία της ευρωπαϊκής ομάδας της λειτουργούσε σταθερά καθ’ όλη τη διάρκειά της, παρά τη μεταβολή πολλών οργανωτικών
χαρακτηριστικών της συμπράξεως. Τα γραμματειακά καθήκοντα ήταν πολυάριθμα. Η Επιτροπή παραπέμπει στις αιτιολογικές σκέψεις
121 έως 123, 131, 132, 142, 147 έως 149, 157 έως 161, 173, 185 και 191 έως 198 της προσβαλλομένης αποφάσεως, επισημαίνοντας
ότι η γραμματεία της ευρωπαϊκής ομάδας της συμπράξεως αποτελούσε το μέσο ανταλλαγής πληροφοριακών στοιχείων μεταξύ των ευρωπαϊκών
επιχειρήσεων που μετείχαν στη σύμπραξη, καθώς και μεταξύ αυτών και της γραμματείας της ιαπωνικής ομάδας, συγκαλούσε τις συναντήσεις
και προήδρευε σε αυτές και ήταν υπεύθυνη για τον υπολογισμό των ποσοστώσεων. Η Επιτροπή φρονεί ότι από τα μηνύματα της εν
λόγω γραμματείας, από τη συμφωνία GQ και τη συμφωνία EQ, καθώς και από τη λειτουργία της συμπράξεως προκύπτει προδήλως ότι
τα καθήκοντα του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως ήταν καθοριστικής σημασίας. Αναλαμβάνοντας την πρωτοβουλία
και διαθέτοντας σημαντικούς πόρους στη σύμπραξη, ο εν λόγω γραμματέας παρείχε σημαντικές υπηρεσίες στη σύμπραξη και συνέβαλε
όλως ιδιαιτέρως στην εύρυθμη λειτουργία της.
Πρέπει, καταρχάς, να εξεταστεί αν, βάσει των πραγματικών στοιχείων που περιλαμβάνονται στην προσβαλλόμενη απόφαση και τα οποία
δεν αμφισβητούνται από την Alstom ή τις εταιρίες του ομίλου Areva (βλ., ιδίως, σκέψεις 266 και 273 ανωτέρω), η Επιτροπή μπορούσε,
χωρίς να παραβεί το άρθρο 23, παράγραφος 2, στοιχείο α΄, του κανονισμού 1/2003 και το σημείο 2, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντήριων
γραμμών, και χωρίς να υποπέσει σε πλάνη εκτιμήσεως, να διαπιστώσει ότι η επίμαχη επιχείρηση πρωτοστατούσε στην παράβαση, διότι,
από το τέλος του 1999 έως τις 11 Μαΐου 2004, είχε αναλάβει καθήκοντα «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως, όπως
προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 147 της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Διαπιστώνεται, συναφώς, ότι ο «γραμματέας της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως ενεργούσε, λόγω των καθηκόντων του, ως επικεφαλής
για τον συντονισμό της συμπράξεως και, εν πάση περιπτώσει, για τη λειτουργία της. Συγκεκριμένα, όπως ορθώς διαπίστωσε η Επιτροπή
με την προσβαλλόμενη απόφαση, ο εν λόγω γραμματέας ενεργούσε ως ενδιάμεσος για τις επαφές μεταξύ των μετεχόντων στη σύμπραξη
και είχε καθοριστικό ρόλο για τη λειτουργία αυτής, καθώς διευκόλυνε την ανταλλαγή πληροφοριακών στοιχείων εντός της συμπράξεως
και συγκέντρωνε και διαβίβαζε ουσιώδη για τη λειτουργία της συμπράξεως στοιχεία στους μετέχοντες σε αυτήν και, ιδίως δε στοιχεία
σχετικά με έργα ΕΜΜΑ, διοργάνωνε τις συναντήσεις εργασίας και εξασφάλιζε τη γραμματειακή υποστήριξή τους και, κατά καιρούς,
τροποποιούσε τους κωδικούς που χρησιμοποιούνταν για την απόκρυψη των συναντήσεων ή των επαφών. Εξάλλου, η Επιτροπή ορθώς εκτίμησε,
με τις αιτιολογικές σκέψεις 147 και 513 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η ανάληψη γραμματειακών καθηκόντων στην ευρωπαϊκή
ομάδα της συμπράξεως συνεπαγόταν σημαντική ευθύνη, λόγω της διαθέσεως σημαντικών πόρων, έστω και από απόψεως χρόνου και προσωπικού.
Χωρίς τον συντονισμό και την κεντρική οργάνωση που εξασφάλιζε η γραμματεία, η σύμπραξη δεν θα μπορούσε, λόγω της πολυπλοκότητάς
της να λειτουργήσει εξίσου αποτελεσματικά. Εξάλλου, δεδομένου ότι δεν αμφισβητείται ότι η επίμαχη επιχείρηση εκτελούσε τα
καθήκοντα αυτά διαρκώς από το τέλος του 1999 έως τις 8 Ιανουαρίου 2004, είναι ορθή η διαπίστωση της Επιτροπής ότι, εν προκειμένω,
η επιχείρηση αυτή αποτελούσε σημαντική κινητήρια δύναμη για τη σύμπραξη και, συνεπώς, πρωτοστατούσε στην παράβαση, κατά την
έννοια του σημείου 2, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντήριων γραμμών.
Η διαπίστωση αυτή δεν αναιρείται από τα λοιπά επιχειρήματα της Alstom και των εταιριών του ομίλου Areva.
Επισημαίνεται, καταρχάς, ότι η Alstom δεν μπορεί βασίμως να αμφισβητήσει την προσβαλλόμενη απόφαση, επικαλούμενη ορισμένες
από τις πραγματικές και νομικές εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση αιτιάσεων (βλ. σκέψη 264 ανωτέρω). Αρκεί, συναφώς,
η υπόμνηση ότι η ανακοίνωση αιτιάσεων είναι προκαταρκτικό έγγραφο, του οποίου οι πραγματικές και νομικές εκτιμήσεις έχουν
καθαρά προσωρινό χαρακτήρα (βλ. σκέψη 248 ανωτέρω).
Όσον αφορά, στη συνέχεια, τον ισχυρισμό ότι δεν συντρέχουν εν προκειμένω τα κριτήρια χαρακτηρισμού μιας επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας
στην παράβαση, δηλαδή οι απειλές κατά επιχειρήσεων που δεν μετείχαν στη σύμπραξη, η λήψη αποφάσεων σχετικά με την επέκταση
της συμπράξεως ή τις σχέσεις της με τρίτους ή, ακόμη, τη σύλληψη ή τον σχεδιασμό της συμπράξεως, τονίζεται ότι τα κριτήρια
αυτά αφορούν τη σύσταση ή τη διεύρυνση της συμπράξεως, δηλαδή τον υποκινητή της παραβάσεως, όπως υπενθυμίζεται στη σκέψη 281
ανωτέρω. Επομένως, τα στοιχεία, μολονότι καθοριστικής σημασίας ως προς το αν μια επιχείρηση παρακίνησε ή ενθάρρυνε άλλες επιχειρήσεις
να συστήσουν σύμπραξη ή να μετάσχουν σε σύμπραξη και, επομένως, για το αν η επιχείρηση αυτή θα χαρακτηριστεί υποκινήτρια της
παραβάσεως, κατά την έννοια του σημείου 2, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντήριων γραμμών (βλ., συναφώς, απόφαση BASF κατά Επιτροπής,
σκέψη 87 ανωτέρω, σκέψεις 316 και 321), εντούτοις δεν έχουν καθοριστική σημασία όσον αφορά τον χαρακτηρισμό μιας επιχειρήσεως
ως πρωτοστατούσας στην παράβαση, καθώς στην περίπτωση αυτή αρκεί, όπως εν προκειμένω, να αποδειχθεί ότι η επιχείρηση αυτή
αποτελούσε, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, σημαντική κινητήρια δύναμη για τη σύμπραξη (βλ. σκέψη 283 ανωτέρω).
Εξάλλου, ακόμη και αν η επίμαχη επιχείρηση δεν διέθετε την οικονομική ισχύ ή το κύρος που θα απαιτούνταν για να εποπτεύει
και να εξασφαλίζει την τήρηση των όρων της συμπράξεως, δεν αποκλείεται να ασκούσε επιρροή ως πρωτοστατούσα στην παράβαση,
κατά την έννοια του σημείου 2, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντήριων γραμμών. Όπως προκύπτει από τη νομολογία που παρατίθεται
στις σκέψεις 283 και 284 ανωτέρω, το γεγονός ότι η επίμαχη επιχείρηση δεν ήταν οπωσδήποτε σε θέση να υπαγορεύει στους λοιπούς
μετέχοντες τη συμπεριφορά που θα έπρεπε να τηρούν δεν αποκλείει η επιχείρηση αυτή, κατά τον ένα ή τον άλλο τρόπο, εν προκειμένω
διά της συνεχούς ασκήσεως των, διοικητικής έστω φύσεως, καθηκόντων του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως, να
αποτελούσε σημαντική κινητήρια δύναμη για τη σύμπραξη, εξασφαλίζοντας τη σταθερή και αποτελεσματική λειτουργία της.
Όσον αφορά τη θέση της Alstom ότι η άσκηση των καθηκόντων του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» συμπράξεως επιβλήθηκε στην
επίμαχη επιχείρηση «περί το 2000», η θέση αυτή δεν τεκμηριώνεται από κανένα στοιχείο της δικογραφίας, ούτε από τη δήλωση του
S. της 15ης Σεπτεμβρίου 2006 (βλ. σκέψη 23 ανωτέρω) ή τις αιτιολογικές σκέψεις 147 και 191 της προσβαλλομένης αποφάσεως, τις
οποίες επικαλείται συναφώς η Alstom. Εξάλλου, τα επιχειρήματα της Alstom ότι η επίμαχη επιχείρηση δεν ανέλαβε αυτοβούλως καθήκοντα
«γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως ή ότι ήταν υποχρεωμένη, κατά την άσκηση των καθηκόντων αυτών, να ακολουθεί
ορισμένους προκαθορισμένους κανόνες εντός της συμπράξεως δεν αναιρούν τη διαπίστωση ότι αυτή πρωτοστατούσε στην παράβαση.
Αυτό που έχει σημασία, στο πλαίσιο αυτό, είναι ότι η επίμαχη επιχείρηση όντως ασκούσε τα καθήκοντα του «γραμματέα της ευρωπαϊκής
ομάδας» της συμπράξεως διαρκώς από το τέλος του 1999 έως τις 8 Ιανουαρίου 2004, δηλαδή επί τέσσερα και δύο μήνες περίπου,
και ότι, ως εκ τούτου, ενεργούσε ως επικεφαλής για τον συντονισμό και τη λειτουργία της συμπράξεως.
Ομοίως, τα επιχειρήματα που αντλούνται από το γεγονός ότι η επίμαχη επιχείρηση δεν ασκούσε όλα τα καθήκοντα του «γραμματέα
της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως, καθώς, σύμφωνα με τους κανόνες της συμπράξεως, άλλες επιχειρήσεις μπορούσαν να ανταλλάσσουν
μεταξύ τους ορισμένα στοιχεία απευθείας, να διοργανώνουν συναντήσεις με αντικείμενο τη διαχείριση της συμπράξεως, ιδίως όσον
αφορά την ανάθεση των έργων ΕΜΜΑ, χωρίς μεσολάβηση του εν λόγω γραμματέα, δεν είναι ικανά να ανατρέψουν την εκτίμηση της Επιτροπής
ότι η επίμαχη επιχείρηση πρωτοστατούσε στην παράβαση εντός της συμπράξεως, ασκώντας αδιαλείπτως όλα τα καθήκοντα του «γραμματέα
της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως. Οι αιτιολογικές σκέψεις 120, 122, 149, 152, 157, 162, 180, 182, 185, 194, 197, 205
και 207 της προσβαλλομένης αποφάσεως, τις οποίες επικαλείται η Alstom, και τα έγγραφα της δικογραφίας δεν οδηγούν στο συμπέρασμα
ότι η ABB ή οι λοιπές επιχειρήσεις που μετείχαν στη σύμπραξη και δεν είχαν αναλάβει επισήμως καθήκοντα του «γραμματέα της
ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως, συνέβαλλαν, στην πράξη, κατά τρόπο ουσιωδώς όμοιο με την επίμαχη επιχείρηση, στη λειτουργία
της συμπράξεως, από απόψεως συχνότητας, διάρκειας ή σημασίας. Εξάλλου, το ότι και άλλες μετέχουσες στη σύμπραξη επιχειρήσεις,
και ειδικότερα η ABB, είχαν επίσης σημαντικό ρόλο κατά τον καθορισμό της γενικής στρατηγικής της συμπράξεως ή κατείχαν ηγετική
θέση εντός της συμπράξεως θα δικαιολογούσε μόνον το να ερευνηθεί και η δική τους ευθύνη ως προς τη λειτουργία της συμπράξεως,
με το σκεπτικό ότι πρωτοστατούσαν στην παράβαση, αλλά δεν θα συνεπαγόταν σε καμία περίπτωση την ανατροπή της διαπιστώσεως
της Επιτροπής ότι η επίμαχη επιχείρηση «έχει πρωτοστατήσει στην παράβαση» στο πλαίσιο της συμπράξεως, καθώς ασκούσε διαρκώς
τα καθήκοντα του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως (βλ., συναφώς, απόφαση BASF κατά Επιτροπής, σκέψη 87 ανωτέρω,
σκέψη 376).
Πρέπει, συνεπώς, να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή, χωρίς να παραβεί το άρθρο 23, παράγραφος 2, στοιχείο α΄, του κανονισμού 1/2003
και το σημείο 2, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντήριων γραμμών, και χωρίς να υποπέσει σε πλάνη εκτιμήσεως, ορθώς διαπίστωσε
ότι η επίμαχη επιχείρηση, ασκώντας τα καθήκοντα του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως διαρκώς από το τέλος
του 1999 έως τις 8 Ιανουαρίου 2004, πρωτοστατούσε στην παράβαση.
Εξάλλου, στον βαθμό που από τις αιτιολογικές σκέψεις 512 και 513 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει με σαφήνεια η συλλογιστική
που ακολούθησε η Επιτροπή για να χαρακτηρίσει την επίμαχη επιχείρηση ως πρωτοστατούσα στην παράβαση, βάσει των συντονιστικών
καθηκόντων της εν λόγω επιχειρήσεως και του καθοριστικού ρόλου της κατά τη λειτουργία της συμπράξεως, η προσβαλλόμενη απόφαση
είναι επαρκώς αιτιολογημένη, κατά νόμο, βάσει της νομολογίας που παρατίθεται στη σκέψη 283 ανωτέρω. Συνεπώς, η αιτίαση της
Alstom, περί ελλιπούς αιτιολογήσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως ως προς το ζήτημα αυτό είναι απορριπτέα ως αβάσιμη. Κατά
τα λοιπά, όπως ορθώς επισημαίνει η Επιτροπή, από τα δικόγραφα της Alstom προκύπτει ότι αυτή ήταν σε θέση να κατανοήσει τη
συλλογιστική που ακολούθησε η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση, προκειμένου να χαρακτηρίσει την επίμαχη επιχείρηση ως
πρωτοστατούσα στην παράβαση.
Όσον αφορά την αιτίαση που αντλείται από παραβίαση των αρχών της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας, αυτή εμπεριέχει,
κατ’ ουσίαν, αμφισβήτηση του ευλόγου χαρακτήρα της κατά 50 % προσαυξήσεως του βασικού ποσού των προστίμων που επιβλήθηκαν
στην Alstom και στις εταιρίες του ομίλου Areva.
Κατά τη νομολογία, η τήρηση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ή της απαγορεύσεως των διακρίσεων, κατά τα προαναφερθέντα στη
σκέψη 235 ανωτέρω, πρέπει να συμβιβάζεται με την τήρηση της αρχής της νομιμότητας, σύμφωνα με την οποία ουδείς μπορεί να επικαλείται
υπέρ αυτού παρανομία διαπραχθείσα προς όφελος τρίτου (βλ., συναφώς, απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Ιουλίου 1985, 134/84,
Williams κατά Ελεγκτικού Συνεδρίου, Συλλογή 1985, σ. 2225, σκέψη 14 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία· αποφάσεις του Πρωτοδικείου
της 14ης Μαΐου 1998, T‑308/94, Cascades κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II‑925, σκέψη 259, και LR AF 1998 κατά Επιτροπής,
σκέψη 131 ανωτέρω, σκέψη 367).
Εξάλλου, η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας, κατά τα προαναφερθέντα στη σκέψη 235 ανωτέρω, επιτάσσει τα πρόστιμα να μην
είναι δυσανάλογα σε σχέση με τους επιδιωκόμενους σκοπούς, δηλαδή σε σχέση με την τήρηση του δικαίου του ανταγωνισμού, το δε
ύψος του προστίμου που επιβλήθηκε λόγω της παραβάσεως του δικαίου του ανταγωνισμού να είναι ανάλογο προς την παράβαση, η οποία
πρέπει να εκτιμάται συνολικά, λαμβανομένης υπόψη, μεταξύ άλλων, της σοβαρότητάς της (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 6ης Οκτωβρίου
1994, T‑83/91, Tetra Pak κατά Επιτροπής, Συλλογή 1994, σ. II‑755, σκέψη 240· της 8ης Ιουλίου 2004, T‑67/00, T‑68/00, T‑71/00
και T‑78/00, JFE Engineering κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. II‑2501, σκέψη 532, και της 12ης Σεπτεμβρίου 2007, T‑30/05,
Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 224).
Για την εκτίμηση της σοβαρότητας μιας παραβάσεως, η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη ένα μεγάλο αριθμό στοιχείων, ο χαρακτήρας
και η σημασία των οποίων ποικίλλουν ανάλογα με τη μορφή της επίδικης παραβάσεως και των ειδικών περιστάσεων της συγκεκριμένης
παραβάσεως (απόφαση Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 247 ανωτέρω, σκέψη 120, και απόφαση JFE Engineering
κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 298 ανωτέρω, σκέψη 532).
Υπενθυμίζεται, εξάλλου, ότι οι επιχειρήσεις που μετέχουν σε παράβαση μεγάλης διάρκειας ενδέχεται να πρωτοστατούν σε διαφορετικά
χρονικά σημεία η κάθε μία στην παράβαση, οπότε δεν αποκλείεται να συντρέχει ως προς εκάστη εξ αυτών, καθώς και ως προς τις
εταιρίες στις οποίες μπορεί να καταλογιστεί η συμπεριφορά τους, η επιβαρυντική περίσταση που απορρέει από το γεγονός ότι πρωτοστατούν
στην παράβαση (απόφαση BASF κατά Επιτροπής, σκέψη 87 ανωτέρω, σκέψη 460).
Για να διαπιστωθεί αν συντρέχει παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, πρέπει να συγκριθεί η μεταχείριση της Alstom και
των εταιριών του ομίλου Areva, αφενός, με τη μεταχείριση, αντιστοίχως, της Siemens, της ABB ή των εταιριών που είχαν υπό τη
διεύθυνσή τους τις ιαπωνικές επιχειρήσεις που μετείχαν στην παράβαση, αφετέρου, με γνώμονα την επιβαρυντική περίσταση που
απορρέει από το γεγονός ότι πρόκειται για πρωτοστατούσες στην παράβαση επιχειρήσεις.
Διαπιστώνεται, καταρχάς, ότι, λαμβανομένης υπόψη της επιβαρυντικής αυτής περιστάσεως, το βασικό ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε
στην Alstom και στις εταιρίες του ομίλου Areva προσαυξήθηκε κατά 50 %, όπως ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση της Siemens,
με το αιτιολογικό ότι η επίμαχη επιχείρηση, όπως και η επιχείρηση που βρισκόταν υπό τη διεύθυνση της Siemens, ασκούσε κατά
τρόπο διαρκή τα καθήκοντα του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως. Η Alstom επικρίνει την όμοια αυτή μεταχείριση,
υποστηρίζοντας ότι η κατάσταση της επίμαχης επιχειρήσεως διαφέρει από αυτή της ευρισκόμενης υπό τη διεύθυνση της Siemens επιχειρήσεως,
διότι η δεύτερη άσκησε τα εν λόγω καθήκοντα επί διπλάσιο χρονικό διάστημα.
Όπως προαναφέρθηκε, από τις αιτιολογικές σκέψεις 147 και 178 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι η ευρισκόμενη υπό
τη διεύθυνση της Siemens επιχείρηση άσκησε τα καθήκοντα του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως από τη σύσταση
της συμπράξεως, στις 15 Απριλίου 1988, έως τον Σεπτέμβριο του 1999, δηλαδή επί ένδεκα έτη και πέντε μήνες, και ότι, μετά την
αποχώρησή της από τη σύμπραξη, η επίμαχη επιχείρηση άσκησε τα καθήκοντα αυτά από το τέλος του 1999 έως τον τερματισμό των
δραστηριοτήτων της συμπράξεως, στις 11 Μαΐου 2004. Εξάλλου, δεδομένου ότι δεν εφαρμόστηκε εν προκειμένω ως προς αυτές η θεωρία
της οικονομικής διαδοχής (σκέψη 111 ανωτέρω), προσωπική ευθύνη για το γεγονός ότι η επίμαχη επιχείρηση αποτέλεσε την κινητήρια
δύναμη για τη λειτουργία της συμπράξεως μπορεί να καταλογιστεί στην Alstom και στις εταιρίες του ομίλου Areva μόνο για το
διάστημα κατά το οποίο είχαν την επίμαχη επιχείρηση, απευθείας ή εμμέσως, υπό τη διεύθυνσή τους. Όπως προκύπτει από το άρθρο
1, στοιχεία β΄ έως στ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως, σε συνδυασμό με τις αιτιολογικές σκέψεις 358 και 371 αυτής, ευθύνη για
το γεγονός ότι η επίμαχη επιχείρηση πρωτοστατούσε στην παράβαση μπορεί να καταλογιστεί:
–        στην Alstom μόνον από το τέλος του 1999 έως τις 8 Ιανουαρίου 2004, δηλαδή επί χρονικό διάστημα τεσσάρων ετών και δύο μηνών
περίπου,
–        στην Areva T & D SA μόνον από το τέλος του 1999 έως τις 11 Μαΐου 2004, δηλαδή επί χρονικό διάστημα τεσσάρων ετών και επτά
μηνών περίπου,
–        στην Areva T & D AG μόνον από τις 22 Δεκεμβρίου του 2003 έως τις 11 Μαΐου 2004, δηλαδή επί χρονικό διάστημα πέντε μηνών περίπου,
–        και στις Areva και Areva T & D Holding μόνον από τις 9 Ιανουαρίου έως τις 11 Μαΐου 2004, δηλαδή επί χρονικό διάστημα τεσσάρων
μηνών περίπου.
Σε όλες, λοιπόν, τις περιπτώσεις υπάρχει σημαντική διαφορά μεταξύ της διάρκειας της ασκήσεως των καθηκόντων του «γραμματέα
της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως από επιχείρηση ευρισκόμενη υπό τη διεύθυνση Siemens και της διάρκειας ασκήσεως των καθηκόντων
αυτών από την επίμαχη επιχείρηση, υπό τη διεύθυνση της Alstom και των εταιριών του ομίλου Areva.
Με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή επικεντρώθηκε στο γεγονός ότι, τόσο η ευρισκόμενη υπό τη διεύθυνση της Siemens επιχείρηση
όσο και η επίμαχη επιχείρηση είχαν αναλάβει μόνες αυτές τη γραμματειακή υποστήριξη της ευρωπαϊκής ομάδας της συμπράξεως, κατά
τρόπο σταθερό και διαρκή. Σημειωτέον, συναφώς, ότι, ακόμη και αν είναι ορθή η επισήμανση της Alstom, ότι, με τις αιτιολογικές
σκέψεις 147 και 191 της προσβαλλομένης αποφάσεως, έγινε δεκτό ότι η επίμαχη επιχείρηση ασκούσε «προσωρινώς» καθήκοντα γραμματέα
της ευρωπαϊκής ομάδας της συμπράξεως στο τέλος του 1999 ή στις αρχές του 2000, εντούτοις δεν αμφισβητείται ότι τον Μάρτιο
του 2002, συμφωνήθηκε να αναλάβει μόνη της τα καθήκοντα αυτά επί αόριστο χρονικό διάστημα, δηλαδή κατά τρόπο σταθερό και διαρκή.
Εξάλλου, η εκτίμηση ότι η επίμαχη επιχείρηση ασκούσε μόνη αυτή, κατά τρόπο σταθερό και διαρκή, τα καθήκοντα του «γραμματέα
της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως δεν αναιρείται από το γεγονός που επικαλείται η Alstom, ότι η επίμαχη επιχείρηση άσκησε
τα καθήκοντα αυτά μόνον επί περιορισμένο χρονικό διάστημα, ήτοι επί τέσσερα έτη και δύο μήνες, διότι το γεγονός αυτό επήλθε
ανεξαρτήτως της βουλήσεως της Alstom και είναι απόρροια αποκλειστικά και μόνον του ότι, μετά τις γνωστοποιήσεις της ΑΒΒ (βλ.
σκέψη 10 ανωτέρω), η Επιτροπή παρενέβη, με συνέπεια να παύσει η παράβαση.
Τίθεται, συνεπώς, το ζήτημα αν η σημαντική διαφορά που υφίσταται ως προς τη διάρκεια της ασκήσεως των καθηκόντων του «γραμματέα
της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως, για την οποία υπέχουν ευθύνη οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, ασκεί ή όχι επιρροή όσον
αφορά την επιβαρυντική περίπτωση που απορρέει από τον χαρακτηρισμό μιας επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας ή αν η διαφορά αυτή
μπορεί, εν προκειμένω, να θεωρηθεί αμελητέα, ως εκ του ότι οι εν λόγω επιχειρήσεις ασκούσαν μόνες αυτές, κατά τρόπο σταθερό
και διαρκή, τα καθήκοντα του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως.
Υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις, δηλαδή όταν πρόκειται για παράβαση μεγάλης διάρκειας, κατά την οποία διάφορες επιχειρήσεις,
ευρισκόμενες υπό τη διεύθυνση διαφόρων εταιριών, πρωτοστατούσαν διαδοχικά, επί σαφώς καθορισμένα χρονικά διαστήματα, στην
παράβαση, οι αρχές της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας επιτάσσουν τη διαφοροποιημένη προσαύξηση του βασικού ποσού
του προστίμου για τις εταιρίες υπό τη διεύθυνση των οποίων βρίσκονται μια ή πλείονες επιχειρήσεις πρωτοστατούσες στην παράβαση,
εφόσον αυτές πρωτοστατούσαν στην παράβαση, υπό τη διεύθυνση των πρώτων, επί χρονικά διαστήματα ουσιωδώς διαφορετικά ως προς
τη διάρκειά τους. Υπενθυμίζεται ότι ο χαρακτηρισμός μιας επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας αφορά τη λειτουργία της συμπράξεως
(βλ. σκέψη 281 ανωτέρω) και ότι, σε αντίθεση με τον χαρακτηρισμό της ως υποκινήτριας, προϋποθέτει οπωσδήποτε ορισμένη διάρκεια.
Επομένως, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, στην περίπτωση της Alstom και των εταιριών του ομίλου Areva, η εταιρία που είχε υπό
τη διεύθυνσή της μία από τις μετέχουσες στη σύμπραξη επιχειρήσεις υπέχει ευθύνη ως εκ του ότι η επιχείρηση αυτή πρωτοστατούσε
στη λειτουργία της συμπράξεως επί χρονικό διάστημα που μόλις υπερέβαινε το ένα τέταρτο της διάρκειας της παραβάσεως, ενώ,
στην περίπτωση της Siemens, άλλη εταιρία, έχουσα υπό τη διεύθυνσή της άλλη μετέχουσα στη σύμπραξη επιχείρηση, υπέχει ευθύνη
ως εκ του ότι αυτή πρωτοστατούσε στη λειτουργία της συμπράξεως επί χρονικό διάστημα που αντιστοιχεί στα τρία τέταρτα της διάρκειας
της παραβάσεως. Κατά τα λοιπά, η Επιτροπή παραδέχθηκε, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι το μέγεθος του χρονικού διαστήματος
κατά το οποίο μια επιχείρηση πρωτοστατεί στην παράβαση αποτελεί κριτήριο για την εκτίμηση της βαρύτητας της ευθύνης που υπέχει
εξ αυτού του λόγου (βλ. σκέψη 39 ανωτέρω).
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή παραβίασε τις αρχές της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας, διότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση,
προσαύξησε κατά το ίδιο μέτρο το βασικό ποσό του προστίμου ως προς την Alstom και τις εταιρίες του ομίλου Areva, αφενός, και
ως προς τη Siemens, αφετέρου, παρά το γεγονός ότι τα διαστήματα κατά τα οποία η εμπλεκόμενη ή οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις
άσκησαν, υπό τη διεύθυνση των εταιριών αυτών, τα καθήκοντα του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως διαφέρουν
ουσιωδώς μεταξύ τους ως προς τη διάρκεια.
Εν συνεχεία, τονίζεται ότι, όσον αφορά την επιβαρυντική περίσταση που απορρέει από τον χαρακτηρισμό μιας επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας,
η ABB έτυχε διαφορετικής μεταχειρίσεως σε σχέση με την Alstom και τις εταιρίες του ομίλου Areva, διότι, σε αντίθεση με αυτές,
δεν χαρακτηρίστηκε ως πρωτοστατούσα στην παράβαση και, ως εκ τούτου, δεν προσαυξήθηκε το βασικό ποσό του επιβληθέντος σε αυτήν
προστίμου, λόγω συνδρομής της επιβαρυντικής αυτής περιστάσεως. Η Alstom και οι εταιρίες του ομίλου Areva παραπονούνται για
τη διαφορετική αυτή μεταχείριση, υποστηρίζοντας ότι βρίσκονταν σε κατάσταση συγκρίσιμη προς αυτή της ΑΒΒ, όσον αφορά την επιβαρυντική
περίσταση που απορρέει από τον χαρακτηρισμό μιας επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας στην παράβαση.
Ωστόσο, δεν αποδείχθηκε ούτε υποστηρίχθηκε ότι η ABB άσκησε καθήκοντα «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως ή ότι
άσκησε, μόνη αυτή, κατά τρόπο σταθερό και διαρκή, το σύνολο των καθηκόντων που συνήθως ασκεί ο εν λόγω γραμματέας. Εξάλλου,
μολονότι γίνεται εν γένει δεκτό, ακόμη και από την Επιτροπή, ότι η ABB είχε «σημαντικό ρόλο» εντός της συμπράξεως, δεν αποδείχθηκε
ότι ο ρόλος αυτός ήταν συγκρίσιμος, από πλευράς λειτουργίας της συμπράξεως, προς τον ρόλο της επίμαχης επιχειρήσεως και της
ευρισκόμενης υπό τη διεύθυνση της Siemens επιχειρήσεως, οι οποίες ασκούσαν καθήκοντα «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της
συμπράξεως. Επομένως, δεν αποδείχθηκε ότι η ABB βρισκόταν σε κατάσταση συγκρίσιμη προς αυτή της Alstom και των εταιριών του
ομίλου Areva, ή της Siemens.
Ακόμη και αν η Επιτροπή εφάρμοσε παρανόμως τα υπομνησθέντα στη σκέψη 283 ανωτέρω κριτήρια χαρακτηρισμού μιας επιχειρήσεως
ως πρωτοστατούσας στην παράβαση, επειδή δεν προέβη στον χαρακτηρισμό αυτόν ως προς την ΑΒΒ, παρά τον σημαντικό ρόλο της επιχειρήσεως
αυτής εντός της συμπράξεως, η παρανομία αυτή υπέρ τρίτου δεν δικαιολογεί να γίνουν δεκτές οι αιτιάσεις της Alstom και των
εταιριών του ομίλου Areva, σύμφωνα με τη νομολογία που παρατίθεται στη σκέψη 297 ανωτέρω.
Κατά συνέπεια, είναι απορριπτέες οι αιτιάσεις περί παραβιάσεως της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων, η οποία συνίσταται
στη διαφορετική μεταχείριση της Alstom και των εταιριών του ομίλου Areva σε σχέση με την ABB, παρά το γεγονός ότι βρίσκονταν
στην ίδια κατάσταση.
Σημειωτέον, τέλος, ότι η Alstom και οι εταιρίες του ομίλου Areva έτυχαν διαφορετικής μεταχειρίσεως σε σχέση με τις εταιρίες
που είχαν υπό τη διεύθυνσή τους τις ιαπωνικές επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια της συμμετοχής τους στη διαπιστωθείσα με το άρθρο
1 της προσβαλλομένης αποφάσεως παράβαση, όσον αφορά την επιβαρυντική περίσταση που απορρέει από τον χαρακτηρισμό μιας επιχειρήσεως
ως πρωτοστατούσας στην παράβαση. Με την αιτιολογική σκέψη 511 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή επισήμανε, συναφώς,
ότι «τα καθήκοντα του γραμματέα της ιαπωνικής ομάδας της συμπράξεως […] συνίσταντο ως επί τα πλείστον στην ανταλλαγή στοιχείων
με τους ιάπωνες μετέχοντες στη σύμπραξη και με τον γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας για τα έργα ΕΜΜΑ εκτός ΕΟΧ» και ότι τα
καθήκοντα αυτά «ασκούσαν εκ περιτροπής οι Hitachi, Toshiba και Melco», καταλήγοντας, κατ’ ουσίαν, στο συμπέρασμα ότι οι επιχειρήσεις
αυτές δεν μπορούν, ως εκ της ασκήσεως των καθηκόντων αυτών, να χαρακτηριστούν πρωτοστατούσες στην παράβαση, κατά την έννοια
του σημείου 2, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντήριων γραμμών. Η Alstom και οι εταιρίες του ομίλου Areva παραπονούνται για τη
διαφορετική αυτή μεταχείριση, προβάλλοντας ότι, στον βαθμό που η επιχείρηση την οποίαν είχαν διαδοχικώς υπό τη διεύθυνσή τους
ασκούσε τα καθήκοντα του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως επί τέσσερα περίπου έτη, βρίσκονται σε κατάσταση
ουσιωδώς συγκρίσιμη προς αυτή εκάστης εταιρίας που είχε υπό τη διεύθυνσή της ιαπωνική επιχείρηση η οποία είχε ασκήσει καθήκοντα
γραμματέα στο πλαίσιο της ιαπωνικής ομάδας της συμπράξεως επί αντίστοιχο χρονικό διάστημα.
Με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή διαπίστωσε, στο πλαίσιο της εκτιμήσεως της επιβαρυντικής περιστάσεως που απορρέει
από τον χαρακτηρισμό μιας επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας στην παράβαση, ότι τα καθήκοντα του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας»
και εκείνα του «γραμματέα της ιαπωνικής ομάδας» της συμπράξεως δεν είναι συγκρίσιμα μεταξύ τους. Έλαβε υπόψη της ότι «τα καθήκοντα
του γραμματέα της ιαπωνικής ομάδας […] συνίσταντο ως επί το πλείστον σε συζητήσεις μεταξύ των Ιαπώνων μετεχόντων και με τον
γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας για τα έργα εκτός του ΕΟΧ». Συναφώς, με τις αιτιολογικές σκέψεις 127, 128 και 246 της προσβαλλομένης
αποφάσεως, επισήμανε ότι η διαπιστωθείσα με το άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως συμμετοχή των ιαπωνικών επιχειρήσεων στην
παράβαση συνδεόταν κυρίως με την «κοινή ρύθμιση» (βλ. σκέψη 29 ανωτέρω), βάσει της οποίας οι ιαπωνικές επιχειρήσεις δεν υπέβαλλαν
προσφορές για έργα ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ. Συγκεκριμένα, από την εν λόγω «κοινή ρύθμιση» προκύπτει ότι, σε αντίθεση με τη «γραμματεία
της ευρωπαϊκής ομάδας», η «γραμματεία της ιαπωνικής ομάδας» δεν αποτελούσε την κινητήριο δύναμη για τη λειτουργία της συμπράξεως
εντός του ΕΟΧ και ότι οι εταιρίες που είχαν υπό τη διεύθυνσή τους τις επιφορτισμένες με τα καθήκοντα αυτά ιαπωνικές επιχειρήσεις
δεν υπέχουν συναφώς ιδιαίτερη ευθύνη. Οι αιτιάσεις της Alstom και των εταιριών του ομίλου Areva, περί διαφορετικής μεταχειρίσεώς
τους σε σχέση με τις ιαπωνικές εταιρίες, ως εκ του ότι η Επιτροπή δεν προσαύξησε το βασικό ποσό του επιβληθέντος στις ιαπωνικές
εταιρίες προστίμου, λόγω της επιβαρυντικής περιστάσεως που απορρέει από τον χαρακτηρισμό των ευρισκομένων υπό τη διεύθυνση
των εν λόγω ιαπωνικών εταιριών επιχειρήσεων ως πρωτοστατουσών στην παράβαση, είναι απορριπτέες, διότι η κατάσταση της Alstom
και των εταιριών του ομίλου Areva δεν είναι συγκρίσιμη προς αυτή των συγκεκριμένων ιαπωνικών εταιριών.
Ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή δεν εφάρμοσε κατά νόμο τα υπομνησθέντα στη σκέψη 283 ανωτέρω κριτήρια χαρακτηρισμού
μιας επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας στην παράβαση, παραλείποντας να προσδώσει τον χαρακτηρισμό αυτόν στις ιαπωνικές εταιρίες
που είχαν υπό τη διεύθυνσή τους τις επιχειρήσεις που άσκησαν διαδοχικώς, ανά διετία, τα καθήκοντα του γραμματέα της ιαπωνικής
ομάδας της συμπράξεως, η παρανομία αυτή υπέρ τρίτου δεν δικαιολογεί να γίνουν δεκτές οι αιτιάσεις της Alstom και των εταιριών
του ομίλου Areva, σύμφωνα με τη νομολογία που παρατίθεται στη σκέψη 297 ανωτέρω.
Κατά συνέπεια, είναι απορριπτέες οι αιτιάσεις της Alstom και των εταιριών του ομίλου Areva που αντλούνται από παραβίαση της
αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων, η οποία συνίσταται σε διαφορετική μεταχείριση της Alstom και των εταιριών του ομίλου
Areva σε σχέση με τις ιαπωνικές εταιρίες, παρά το γεγονός ότι ευρίσκονται σε συγκρίσιμη κατάσταση.
Από το σύνολο των προεκτεθέντων, προκύπτει ότι, με το άρθρο 2, στοιχεία β΄ και γ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως, παραβιάζεται
η αρχή της αναλογικότητας, καθώς και η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, διότι, με το αιτιολογικό της συνδρομής της επιβαρυντικής
περιστάσεως που απορρέει από τον χαρακτηρισμό μιας επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας στην παράβαση, επιβλήθηκε στην Alstom και
στις εταιρίες του ομίλου Areva προσαύξηση κατά 50 % των επιβληθέντων σε αυτές προστίμων, ίση με την επιβληθείσα στη Siemens.
Συνεπώς, το άρθρο 2, στοιχεία β΄ και γ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως ακυρώνεται.
Επομένως, σύμφωνα με τα μεταρρυθμιστικά αιτήματα που υπέβαλαν η Alstom και οι εταιρίες του ομίλου Areva, το Γενικό Δικαστήριο
οφείλει, ασκώντας την αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας που αντλεί από το άρθρο 229 ΕΚ, το άρθρο 17 του κανονισμού 17 και το
άρθρου 31 του κανονισμού 1/2003, να προβεί σε δική του εκτίμηση των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών της υπό κρίση υποθέσεως,
προκειμένου να καθορίσει την προσαύξηση του βασικού ποσού του προστίμου που πρέπει να επιβληθεί στις εν λόγω εταιρίες, λόγω
της συνδρομής επιβαρυντικής περιστάσεως που απορρέει από τον χαρακτηρισμό της επίμαχης επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας στην
παράβαση (βλ., συναφώς, αποφάσεις του Δικαστηρίου της 9ης Νοεμβρίου 1983, 322/81, Nederlandsche Banden-Industrie-Michelin
κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 3461, σκέψη 111, και της 18ης Σεπτεμβρίου 2003, Volkswagen κατά Επιτροπής, σκέψη 88 ανωτέρω,
σκέψεις 149 και 151· απόφαση του Πρωτοδικείου BASF κατά Επιτροπής, σκέψη 87 ανωτέρω, σκέψεις 303, 394 και 455). Υπενθυμίζεται,
συναφώς, ότι ο δικαστής της Ένωσης, στο πλαίσιο της αρμοδιότητας πλήρους δικαιοδοσίας που του απονέμει το άρθρο 17 του κανονισμού
17 και το άρθρο 31 του κανονισμού 1/2003, δύναται, πέραν του απλού ελέγχου νομιμότητας της κυρώσεως, να υποκαταστήσει την
Επιτροπή, προβαίνοντας σε δική του εκτίμηση και, κατά συνέπεια, να εξαφανίσει, να μειώσει ή να αυξήσει το πρόστιμο ή τη χρηματική
ποινή που επιβλήθηκαν, όταν οι κυρώσεις αυτές υποβάλλονται στην κρίση του (σκέψεις 226 και 227 ανωτέρω· απόφαση της 8ης Φεβρουαρίου
2007, Groupe Danone κατά Επιτροπής, σκέψη 126 ανωτέρω, σκέψεις 61 και 62, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 12ης Δεκεμβρίου
2007, T‑101/05 και T‑111/05, BASF και UCB κατά Επιτροπής, Συλλογή 2007, σ. II‑4949, σκέψη 213).
Η προσαύξηση που επιβάλλεται λόγω του χαρακτηρισμού της επίμαχης επιχειρήσεως ως πρωτοστατούσας στην παράβαση πρέπει να καθορίζεται
στο ύψος που απαιτείται προς εξασφάλιση του αποτρεπτικού αποτελέσματός της (βλ., συναφώς και κατ’ αναλογία, απόφαση ACF Chemiefarma
κατά Επιτροπής, σκέψη 87 ανωτέρω, σκέψη 173, και απόφαση Archer Daniels Midland κατά Επιτροπής, σκέψη 235 ανωτέρω, σκέψη 141),
δηλαδή σε τέτοιο ύψος ώστε οι επιχειρήσεις να μην αναλαμβάνουν καθήκοντα καθοριστικά για την εύρυθμη λειτουργία της συμπράξεως.
Εν προκειμένω, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η επίμαχη επιχείρηση, υπό τη διεύθυνση της Alstom και των εταιριών του ομίλου Areva,
άσκησε μόνη τα καθήκοντα του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως, κατά τρόπο σταθερό και διαρκή. Εξάλλου, πρέπει
να ληφθεί υπόψη ότι, ενόσω ευρισκόταν, απευθείας ή εμμέσως, υπό τη διεύθυνση της Alstom και της Areva T & D SA (πρώην Alstom
T & D SA), είχε αναλάβει τη «γραμματεία της ευρωπαϊκής ομάδας» σε χρονικό σημείο κατά το οποίο η σύμπραξη είχε σε σημαντικό
βαθμό αποσταθεροποιηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, λόγω της αποχωρήσεως της ευρισκόμενης υπό τη διεύθυνση της Siemens επιχειρήσεως,
η οποία ασκούσε καθήκοντα «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως από το 1988 και ήταν σημαντικός παράγων της αγοράς,
τόσο εντός όσο και εκτός Ευρώπης, όπως προκύπτει από αιτιολογική σκέψη 178 της προσβαλλομένης αποφάσεως. Σημειωτέον, εξάλλου,
ότι η Alstom παραδέχθηκε, με τα δικόγραφά της, ότι, «μεταξύ 2000 και 2004, ήταν η μόνη που μπορούσε να αναλάβει τα καθήκοντα
του “γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας” της συμπράξεως, λόγω των συμφερόντων της σε ευρωπαϊκό επίπεδο».
Από το σύνολο των στοιχείων αυτών προκύπτει ότι η επίμαχη επιχείρηση συνέβαλε καθοριστικά στη διατήρηση και στη λειτουργία
της συμπράξεως από το τέλος του 1999 έως τις 8 Ιανουαρίου 2004.
Εξάλλου, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, όπως προκύπτει από τη σκέψη 303 ανωτέρω, το διάστημα κατά το οποίο η ευρισκόμενη υπό
τη διεύθυνση της Siemens επιχείρηση άσκησε τα καθήκοντα του «γραμματέα της ευρωπαϊκής ομάδας» της συμπράξεως ήταν μεγαλύτερο
από τα διαστήματα κατά τα οποία η επίμαχη επιχείρηση άσκησε, υπό τη διεύθυνση της Alstom και της Areva T & D SA, τα καθήκοντα
αυτά και κατά πολύ μεγαλύτερο από τα διαστήματα κατά τα οποία η επίμαχη επιχείρηση άσκησε τα καθήκοντα αυτά υπό τη διεύθυνση
της Areva T & D AG, της Areva ή της Areva T & D Holding.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, κατ’ ορθή εκτίμηση του γεγονότος ότι η επίμαχη επιχείρηση πρωτοστατούσε στην παράβαση, για το οποίο
καταλογίζεται ευθύνη στην Alstom και στις εταιρίες του ομίλου Areva, επιβάλλεται:
–        στην Alstom, προσαύξηση κατά 35 % του βασικού ποσού του προστίμου, οπότε στην εν λόγω ανώνυμη εταιρία επιβάλλεται πρόστιμο
58 522 500 ευρώ, για δε τη καταβολή 48 195 000 ευρώ από το ποσό αυτό ευθύνεται εις ολόκληρον με την Areva T & D SA·
–        στην Areva T & D SA, προσαύξηση κατά 35 % του βασικού ποσού του προστίμου το οποίο ορίζεται σε 48 195 000 ευρώ και για του
οποίου την καταβολή ευθύνεται εις ολόκληρον με την Alstom, για δε την καταβολή 20 400 000 ευρώ από το ποσό αυτό ευθύνεται
εις ολόκληρον με τις Areva T & D AG, Areva και Areva T & D Holding·
–        και στις Areva T & D AG, Areva και Areva T & D Holding προσαύξηση κατά 20 % του βασικού ποσού του προστίμου, το οποίο ορίζεται
σε 20 400 000 ευρώ και για του οποίου την καταβολή ευθύνονται εις ολόκληρον με την Areva T & D SA.
Επί του έβδομου λόγου που προβάλλουν οι εταιρίες του ομίλου Areva, ο οποίος αντλείται από πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως και από
παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ, καθώς και της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, η οποία συνίσταται
στο γεγονός ότι η Επιτροπή δεν προέβη σε μείωση του προστίμου ως προς αυτές λόγω της συνεργασίας τους κατά τη διοικητική διαδικασία
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον έβδομο λόγο ακυρώσεως, ο οποίος περιλαμβάνει δύο σκέλη, οι εταιρίες του ομίλου Areva βάλλουν κατά της αρνήσεως της
Επιτροπής να μειώσει το πρόστιμο ως προς αυτές, σύμφωνα με την ανακοίνωση περί συνεργασίας, με το αιτιολογικό ότι τα πληροφοριακά
στοιχεία που οι εταιρίες αυτές προσκόμισαν έχουν σημαντική πρόσθετη αποδεικτική αξία. Το πρώτο σκέλος αντλείται από πρόδηλη
πλάνη εκτιμήσεως της Επιτροπής όσον αφορά το εύρος της συνεργασίας τους. Κατ’ αυτές, είναι εσφαλμένη η εκτίμηση της Επιτροπής
ότι οι δηλώσεις στις οποίες προέβησαν οι εταιρίες του ομίλου Areva, βάσει της ανακοινώσεως περί συνεργασίας και με την απάντησή
τους στην ανακοίνωση αιτιάσεων, είναι αντιφατικές και ασαφείς και, συνεπώς, μη αξιόπιστες. Το δεύτερο σκέλος, αντλείται από
παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ, καθώς και της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, η οποία συνίσταται
στο ότι η Επιτροπή αρνήθηκε να μειώσει το πρόστιμο ως προς αυτές. Οι εταιρίες του ομίλου Areva υποστηρίζουν ότι, επιβεβαιώνοντας,
κατά τη διοικητική διαδικασία, τη συμμετοχή της ευρισκόμενης υπό τη διεύθυνση της Siemens επιχειρήσεως στη συνάντηση του Σεπτεμβρίου
1999, έθεσαν υπόψη της Επιτροπής στοιχείο με σημαντική πρόσθετη αποδεικτική αξία σε σχέση με τα αποδεικτικά στοιχεία που αυτή
είχε στη διάθεσή της. Συγκεκριμένα, η μαρτυρία τους ήταν καθοριστική, διότι η Επιτροπή μπόρεσε έτσι να αποκρούσει τον ισχυρισμό
περί παραγραφής, όσον αφορά τη συμμετοχή της ευρισκόμενης υπό τη διεύθυνση της Siemens επιχειρήσεως στην παράβαση κατά το
χρονικό διάστημα από τις 15 Απριλίου 1988 έως τις 24 Απριλίου 1999 και, μάλιστα, να επιμηκύνει τη διάρκεια της συμμετοχής
αυτής έως την 1η Σεπτεμβρίου 1999.
Η Επιτροπή αντικρούει τα επιχειρήματα των εταιριών του ομίλου Areva και ζητεί την απόρριψη του λόγου ακυρώσεως.
–       Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Κατά τη νομολογία, η μείωση των προστίμων σε περίπτωση συνεργασίας των επιχειρήσεων που μετείχαν σε παραβάσεις του κοινοτικού
δίκαίου του ανταγωνισμού θεμελιώνεται στην εκτίμηση ότι η συνεργασία αυτή διευκολύνει την Επιτροπή στη διαπίστωση της παραβάσεως
και, ενδεχομένως, στον τερματισμό της (απόφαση Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 131 ανωτέρω, σκέψη 399· αποφάσεις
του Πρωτοδικείου BPB de Eendracht κατά Επιτροπής, σκέψη 235 ανωτέρω, σκέψη 325, και της 14ης Μαΐου 1998, T‑338/94, Finnboard
κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II‑1617, σκέψη 363).
Οι παράγραφοι 20 έως 23 της ανακοινώσεως περί συνεργασίας έχουν ως εξής:
«20.      Οι επιχειρήσεις που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις που περιέχονται [υπό τον τίτλο Α, “Μη επιβολή προστίμων”] ανωτέρω μπορούν
να είναι επιλέξιμες για μείωση προστίμου που θα τους επιβαλλόταν διαφορετικά.
21.      Για να πληροί τις σχετικές προϋποθέσεις, μια επιχείρηση πρέπει να υποβάλει στην Επιτροπή αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με την
πιθανολογούμενη παράβαση που αντιπροσωπεύουν σημαντική προστιθέμενη αξία σε σχέση με τα αποδεικτικά στοιχεία που έχει ήδη
στην κατοχή της η Επιτροπή και πρέπει να διακόψει την ανάμειξή της στην πιθανολογούμενη παράβαση το αργότερο κατά τη χρονική
στιγμή που υποβάλλει τις αποδείξεις.
22.      Η έννοια της [“πρόσθετης αξίας”] αναφέρεται στο βαθμό στον οποίο τα παρεχόμενα αποδεικτικά στοιχεία ενισχύουν, από την ίδια
τη φύση τους ή/και την έκταση των λεπτομερειών τους, την ικανότητα της Επιτροπής να αποδείξει τα εν λόγω περιστατικά. Κατά
την εκτίμηση αυτή, η Επιτροπή θα θεωρήσει κατά κανόνα ότι τα γραπτά αποδεικτικά στοιχεία που χρονολογούνται από τη χρονική
περίοδο την οποία αφορούν τα πραγματικά περιστατικά έχουν μεγαλύτερη αξία από τα μεταγενέστερα αποδεικτικά στοιχεία. Επίσης,
τα αποδεικτικά στοιχεία που αναφέρονται άμεσα στα εν λόγω πραγματικά περιστατικά θα θεωρούνται κατά κανόνα ότι έχουν μεγαλύτερη
αξία από εκείνα που αναφέρονται έμμεσα μόνο σε αυτά.
23.      Σε κάθε οριστική απόφαση που εκδίδει μετά το τέλος της διοικητικής διαδικασίας, η Επιτροπή θα προσδιορίσει:
α)      κατά πόσον τα αποδεικτικά στοιχεία που παρέσχε μια επιχείρηση σε μια δεδομένη χρονική στιγμή αντιπροσώπευαν σημαντική προστιθέμενη
αξία σε σχέση με τις αποδείξεις που η Επιτροπή είχε τότε στην κατοχή της·
β)      το επίπεδο της μείωσης του προστίμου του οποίου θα τύχει μια επιχείρηση […].
Προκειμένου να προσδιορίσει το επίπεδο της μείωσης του προστίμου […], η Επιτροπή θα λάβει υπόψη της τη χρονική στιγμή κατά
την οποία τα αποδεικτικά στοιχεία που πληρούν την προϋπόθεση [της παραγράφου] 21 υποβλήθηκαν και το βαθμό της [“πρόσθετης
αξίας”] που αυτά τα στοιχεία αντιπροσωπεύουν. Η Επιτροπή μπορεί επίσης να λάβει υπόψη της το βαθμό και τη διάρκεια της συνεργασίας
της επιχείρησης μετά την ημερομηνία υποβολής των αποδεικτικών στοιχείων.
Επί πλέον, εάν μια επιχείρηση παράσχει αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με πραγματικά περιστατικά τα οποία αγνοούσε προηγουμένως
η Επιτροπή και τα οποία έχουν άμεση σχέση με τη βαρύτητα ή τη διάρκεια της πιθανολογούμενης σύμπραξης (καρτέλ), η Επιτροπή
δεν θα λάβει υπόψη τα στοιχεία αυτά κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου που θα επιβάλει στην επιχείρηση που παρέσχε
τα εν λόγω αποδεικτικά στοιχεία. »
Όπως αναφέρεται στην παράγραφο 29 της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, η εν λόγω ανακοίνωση δημιουργεί δικαιολογημένη εμπιστοσύνη
στις επιχειρήσεις που επιθυμούν να ενημερώσουν την Επιτροπή για την ύπαρξη συμπράξεως. Λόγω της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης
την οποία οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να συνεργασθούν με την Επιτροπή έχουν αντλήσει από την ως άνω ανακοίνωση, η Επιτροπή
υποχρεούται, ως εκ τούτου, να συμμορφωθεί προς την εν λόγω ανακοίνωση κατά την εκτίμηση της συνεργασίας της Siemens ενόψει
του καθορισμού του επιβλητέου σε αυτήν προστίμου (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Μαρτίου 2006, T‑26/02,
Daiichi Pharmaceutical κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑713, σκέψη 147 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Εντός των ορίων που χαράσσει η εν λόγω ανακοίνωση, η Επιτροπή διαθέτει, πάντως, διακριτική ευχέρεια όταν εκτιμά αν τα αποδεικτικά
στοιχεία που έχει οικειοθελώς προσκομίσει μια επιχείρηση διαθέτουν πρόσθετη αποδεικτική αξία κατά την έννοια της παραγράφου
22 της ανακοινώσεως περί συνεργασίας και αν πρέπει να μειωθεί το πρόστιμο της επιχειρήσεως αυτής κατ’ εφαρμογήν της εν λόγω
ανακοινώσεως (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 131 ανωτέρω, σκέψεις 393 και 394).
Η εκτίμηση αυτή υπόκειται σε περιορισμένο δικαστικό έλεγχο.
Με τις αιτιολογικές σκέψεις 530 έως 532 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή επισήμανε τα εξής, όσον αφορά τη συνεργασία
της Areva:
«(530) Η [Areva] ήταν η δεύτερη επιχείρηση που επικοινώνησε με την Επιτροπή, στο πλαίσιο της ανακοινώσεως περί συνεργασίας.
Στις 14 Μαΐου 2004 δήλωσε τη βούλησή της να συνεργαστεί. Στις 18 και 25 Μαΐου 2004, υπέβαλε δήλωση με την οποία παραδεχόταν
την ύπαρξη συμπράξεως και περιέγραφε γενικά τις θίγουσες τον ανταγωνισμό δραστηριότητες.
(531) Μολονότι η γενική περιγραφή που περιλαμβάνεται στη δήλωση της [Areva] συμπίπτει εν γένει με τα στοιχεία που προσκόμισε
η ABB, εντούτοις περιείχε λίγα στοιχεία με “πρόσθετη αποδεικτική αξία”. Το μόνο στοιχείο με πρόσθετη αποδεικτική αξία ήταν
η δήλωση σύμφωνα με την οποία, μετά τις 26 Μαρτίου 2002, η Siemens μετείχε εκ νέου στις συναντήσεις της συμπράξεως. Ωστόσο,
το στοιχείο αυτό αφορά την κατά τρεις μήνες επιμήκυνση της διάρκειας της συμμετοχής της Siemens στην παράβαση, δεν ενισχύει
σημαντικά τη δυνατότητα της Επιτροπής να αποδείξει τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά και, συνεπώς, δεν διαθέτει σημαντική
πρόσθετη αποδεικτική αξία. Επιπλέον, ορισμένες δηλώσεις της [Areva] απορρίφθηκαν με την παρούσα απόφαση ως μη αξιόπιστες (βλ.
π.χ. αιτιολογικές σκέψεις 290 και 291 της προσβαλλομένης αποφάσεως), όπερ σημαίνει ότι δεν διευκόλυναν την Επιτροπή στις διαπιστώσεις
της στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως.
(532) Συμπερασματικώς, τα προσκομισθέντα από την [Areva] στοιχεία δεν διαθέτουν σημαντική πρόσθετη αποδεικτική αξία, ώστε η Επιτροπή
να δεχθεί να μειώσει το πρόστιμο ως προς την εταιρία αυτή κατ’ εφαρμογήν της ανακοινώσεως περί συνεργασίας.»
Πρέπει, καταρχάς, να εξεταστεί αν είναι προδήλως εσφαλμένη η εκτίμηση της Επιτροπής ότι οι δηλώσεις των εταιριών του ομίλου
Areva, για τις οποίες έγινε λόγος στην αιτιολογική σκέψη 531 της προσβαλλομένης αποφάσεως, είναι αντιφατικές και ασαφείς και,
συνεπώς, αναξιόπιστες.
Με τις αιτιολογικές σκέψεις 290 και 291 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή διαπίστωσε τα εξής:
«(290) Η Επιτροπή δεν μπορεί να στηριχθεί στις δηλώσεις των Areva, Melco, Hitachi/JAEPS και Toshiba, όσον αφορά τη θέση τους ότι
η σύμπραξη τερματίστηκε για πρώτη φορά είτε εντός του 1997 (όπως δηλώνει η [Areva]), είτε τον Σεπτέμβριο του 1999 (όπως δηλώνουν
οι Melco και Toshiba) ή εντός του 1999 μετά την αποχώρηση της Siemens (όπως δηλώνουν οι Hitachi/JAEPS), είτε, ακόμη, περί
τον Σεπτέμβριο του 2000 (όπως δηλώνει η Fuji). Οι δηλώσεις τους δεν είναι αξιόπιστες όσον αφορά το ζήτημα αυτό, διότι αντιφάσκουν
μεταξύ τους, καθώς και προς τα στοιχεία του φακέλου της υποθέσεως. Οι Melco, Toshiba, Fuji, ABB, Alstom, Reyrolle/VA Tech,
και Magrini/Schneider (κατόπιν VAS και, συνεπώς, VA Tech) συνέχισαν να λαμβάνουν μέρος σε πολυμερείς συναντήσεις το 2000 και/ή
το 2001 [βλ. αιτιολογικές σκέψεις 191 έως 198 της προσβαλλομένης αποφάσεως]. Εξάλλου, οι δηλώσεις αυτές είναι ασαφείς και
μη πειστικές.
(291) Η [Areva] προέβη σε αντιφατικές και ασαφείς δηλώσεις. [Με τη δήλωσή της βάσει της ανακοινώσεως περί συνεργασίας], υποστηρίζει
ότι η πρώτη φάση της συμπράξεως τερματίστηκε το 1997, ενώ, αντιθέτως, με την απάντησή της στην ανακοίνωση αιτιάσεων, δήλωσε
ότι από τον Σεπτέμβριο του 1999 έως τον Μάρτιο του 2002 μεσολάβησε μεταβατικό χρονικό διάστημα, κατά το οποίο οι συναντήσεις
ήταν λιγότερο συχνές και, ενώ το αντικείμενό τους εξακολουθούσε να είναι αντίθετο στους κανόνες του ανταγωνισμού, εντούτοις
δεν επέφεραν αξιοσημείωτες επιπτώσεις στον ανταγωνισμό.»
Όσον αφορά τη δήλωση στην οποία προέβησαν στις 18 και 25 Μαΐου 2004 οι εταιρίες του ομίλου Areva, στο πλαίσιο της ανακοινώσεως
περί συνεργασίας, και η οποία έχει περιληφθεί στη δικογραφία, οι διάδικοι δεν αμφισβητούν ότι, στην αιτιολογική σκέψη 291
της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή αναφέρεται στην εξής δήλωση:
«Η σύμπραξη λειτούργησε σε πρώτη φάση από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 έως το 1997, οπότε διακόπηκε. Μετά το 1997, οι μετέχοντες
στη σύμπραξη συνέχισαν τις συναντήσεις, χωρίς όμως να συμφωνήσουν επί της κατανομής των αγορών ή επί των τιμών, οι δε συναντήσεις
στο πλαίσιο της συμπράξεως αυτής έπαυσαν τον Σεπτέμβριο του 1999, όταν η Siemens αποσύρθηκε οριστικά.»
Όσον αφορά την απάντηση των εταιριών του ομίλου Areva στην ανακοίνωση αιτιάσεων της 30ής Ιουνίου 2006, από την υποσημείωση
353, σχετικά με την αιτιολογική σκέψη 291 της προσβαλλομένης αποφάσεως, προκύπτει ότι η Επιτροπή αναφέρεται στην εξής δήλωση:
«Μολονότι οι μετέχοντες στη σύμπραξη, εκτός των Siemens και Hitachi, συνέχιζαν τις συναντήσεις, εντούτοις η συχνότητα διεξαγωγής
τέτοιων συναντήσεων ήταν υποδιπλάσια σε σχέση με το προηγούμενο διάστημα και δεν υπήρχαν πλέον σημαντικές επιπτώσεις για τον
ανταγωνισμό [...] Όσον αφορά τις εφαρμοζόμενες μεθόδους, το χρονικό διάστημα από τον Σεπτέμβριο του 1999 έως τον Μάρτιο του
2002 είχε μεταβατικό χαρακτήρα και η σύμπραξη αμφιταλαντεύονταν μεταξύ διαλύσεως του συστήματος της συμφωνίας GQ και της επινοήσεως
ενός νέου συστήματος εφαρμοστέου μετά τον Μάρτιο του 2002. [...] Οι συναντήσεις αυτές, μολονότι το αντικείμενό τους ήταν από
ορισμένες απόψεις βλαπτικό για τον ανταγωνισμό, είχαν σαφώς περιορισμένες επιπτώσεις για τον ανταγωνισμό, σε σύγκριση με το
διάστημα από τον Σεπτέμβριο του 1999 έως τον Μάρτιο του 2002, λόγω του μειωμένου αριθμού των κατανεμηθέντων έργων [ΕΜΜΑ] (με
συνέπεια να παρέλκει η εφαρμογή των μηχανισμών [της συμφωνίας GQ]) και λόγω της θεωρητικής φύσεως των συζητήσεων περί οργανώσεως
της συμπράξεως κατά τρόπο διαφορετικό [σε σχέση με τον προβλεπόμενο από τη συμφωνία GQ]».
Λαμβανομένου υπόψη του περιεχομένου των δηλώσεων αυτών, διαπιστώνεται ότι δεν είναι προδήλως εσφαλμένη η εκτίμηση της Επιτροπής
ότι πρόκειται για δηλώσεις αντιφατικές και ασαφείς. Συγκεκριμένα, ενώ με τη δήλωσή τους στο πλαίσιο του αιτήματος εφαρμογής
της ανακοινώσεως περί συνεργασίας οι εταιρίες του ομίλου Areva φαίνεται να κάνουν λόγο για διαδοχικές, διακριτές μεταξύ τους
παραβάσεις, υποστηρίζοντας ότι η πρώτη σύμπραξη έπαυσε το 1997 ή, εν πάση περιπτώσει, τον Σεπτέμβριο του 1999, αντιθέτως,
με την απάντησή τους στην ανακοίνωση αιτιάσεων, φαίνεται να παραδέχονται ότι υπήρχε ενιαία συνεχής παράβαση και ότι από τον
Σεπτέμβριο του 1999 έως τον Μάρτιο του 2002 μεσολάβησε διάστημα μεταβατικού χαρακτήρα και «αμφιταλαντεύσεων» όσον αφορά τη
λειτουργία της συμπράξεως. Πρέπει, εξάλλου, να ληφθεί υπόψη ότι, όπως επισήμανε η Επιτροπή με την αιτιολογική σκέψη 290 της
προσβαλλομένης αποφάσεως, οι δηλώσεις των εταιριών του ομίλου Areva ότι η σύμπραξη ή, έστω, η πρώτη σύμπραξη έπαυσε για πρώτη
φορά εντός του 1997 διαψεύδονται από τις δηλώσεις άλλων μετεχόντων στη σύμπραξη, καθώς και από ορισμένα στοιχεία της δικογραφίας.
Επομένως, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι τα στοιχεία που προσκόμισαν οι εταιρίες του ομίλου Areva διευκόλυναν το έργο της Επιτροπής
όσον αφορά τη διαπίστωση της παραβάσεως και ότι, ως εκ τούτου, πληρούνταν η προϋπόθεση της παραγράφου 21 της ανακοινώσεως
περί συνεργασίας.
Κατά συνέπεια, χωρίς να απαιτείται να εξεταστούν οι λόγοι για τους οποίους τα στοιχεία αυτά χαρακτηρίζονται αναξιόπιστα, συνάγεται
το συμπέρασμα ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν πάσχει πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως, ως προς τη μη μείωση των επιβληθέντων στις
εταιρίες του ομίλου Areva προστίμων, βάσει της ανακοινώσεως περί συνεργασίας.
Περαιτέρω, πρέπει να εξεταστεί αν η Επιτροπή παρέβη το άρθρο 81 ΕΚ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ, καθώς και την παράγραφο
21 της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, μη λαμβάνοντας υπόψη ότι, εφόσον επιβεβαιώνει ότι η ευρισκόμενη υπό τη διεύθυνση της
Siemens επιχείρηση αποσύρθηκε από τη σύμπραξη τον Σεπτέμβριο του 1999, η δήλωση των εταιριών του ομίλου Areva βάσει της ανακοινώσεως
περί συνεργασίας περιείχε στοιχείο με σημαντική πρόσθετη αποδεικτική αξία.
Με την αιτιολογική σκέψη 186 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή επισήμανε τα εξής:
«Η Siemens διατείνεται ότι έπαυσε να μετέχει στις συναντήσεις της συμπράξεως μετά τη συνάντηση κορυφής του Σίδνει της 24ης
Απριλίου 1999. Η ABB ανέφερε ότι η Siemens έπαυσε να μετέχει στις συναντήσεις της συμπράξεως μετά το τέλος του 1999 […] Η
Επιτροπή απέδειξε ότι η Siemens αποχώρησε από τη σύμπραξη όχι νωρίτερα από τον Σεπτέμβριο του 1999. Ένα έγγραφο που εντοπίστηκε
στις εγκαταστάσεις της VA Tech και παρατίθεται ολόκληρο στην υποσημείωση [94] ανωτέρω, επιβεβαιώνει ότι η Siemens έπαυσε να
μετέχει στις συναντήσεις τον Σεπτέμβριο του 1999. Αναφέρει τα εξής: “Stop 3 = = > 09/99” (το “3” προσδιορίζει τη Siemens),
και, στη συνέχεια, απαριθμεί τα μερίδια αγοράς από το 1988 έως το 1998. [Τούτο] επιβεβαιώνεται από τις [Areva], Melco […],
Fuji […] και Hitachi/JAEPS […]».
Εξάλλου, από την υποσημείωση 94 της προσβαλλομένης αποφάσεως, το περιεχόμενο της οποίας δεν αμφισβητείται από τις εταιρίες
του ομίλου Areva, προκύπτει ότι «ο αριθμός [3] ήταν ο κωδικός της Siemens κατά την κατάρτιση του εγγράφου στις 10 Ιουνίου
2003».
Με την αιτιολογική σκέψη 142 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή επισήμανε, συναφώς, τα εξής:
«Από τον Ιούλιο του 2002 τουλάχιστον (βλ. πίνακα II), οι μετέχοντες χρησιμοποιούσαν νέους κωδικούς, όπως διευκρίνισε η ABB
[…], της οποίας οι δηλώσεις επιβεβαιώνονται ως προς το ζήτημα αυτό από σύγχρονα των πραγματικών περιστατικών αποδεικτικά στοιχεία
[…] και από τις δηλώσεις στις οποίες προέβησαν άλλοι εμπλεκόμενοι, μετά τη διεξαγωγή επιτόπιων ελέγχων ([Areva], VA Tech […],
Hitachi/JAEPS […] και Siemens […]».
Στον πίνακα II, στην αιτιολογική σκέψη 142 της προσβαλλομένης αποφάσεως, συνοψίζονται «οι κωδικοί που χρησιμοποιήθηκαν από
τον Ιούλιο του 2002 τουλάχιστον». Όπως προκύπτει από τον πίνακα αυτόν, ο κωδικός για όλους τους Ευρωπαίους μετέχοντες στη
σύμπραξη ήταν το «0», ο κωδικός της ΑΒΒ το «1», ο κωδικός της Alstom το «2», ο κωδικός της Siemens το «3», ο κωδικός της VA
Tech το «4», ο κωδικός για όλους τους Ιάπωνες μετέχοντες στη σύμπραξη το «5», ο κωδικός της JAEPS το «6» και ο κωδικός της
TM T & D το «7».
Στην υποσημείωση 128 της προσβαλλομένης αποφάσεως, αναφέρονται τα εξής:
«Η χρησιμοποίηση διαφορετικών κωδικών τουλάχιστον από τον Ιούλιο του 2002 επιβεβαιώνεται από έγγραφο του Z. (VA Tech), το
οποίο καταρτίστηκε περίπου τον Αύγουστο του 2002 και επιβεβαιώνει ότι οι μετέχοντες στη σύμπραξη σχεδίαζαν να επικοινωνούν
μέσω “ενδιάμεσου προσώπου”. Θα απέφευγαν κάθε συνάντηση και κάθε έγγραφη επικοινωνίας και θα χρησιμοποιούσαν τους κωδικούς
1, 2, 3, 4, 6, 7 για τις ABB, [Alstom], Siemens, VA Tech, Hitachi/JAEPS και TM T & D, αντιστοίχως, αναφέροντας κατά προσέγγιση
το ύψος των τιμών που σκόπευαν να καθορίσουν.»
Από τα προπαρατεθέντα στοιχεία προκύπτει ότι, πριν τις δηλώσεις των εταιριών του ομίλου Areva, η Επιτροπή είχε στη διάθεσή
της τη δήλωση της ΑΒΒ βάσει της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, σύμφωνα με την οποία η Siemens δεν μετείχε πλέον στις συναντήσεις
της συμπράξεως από το τέλος του 1999 και ότι, από τον Ιούλιο του 2002, είχε τον κωδικό «3». Είχε, επίσης, στη διάθεσή της
έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία, χρονικώς συναφή με την παράβαση, από τα οποία προέκυπτε ή μπορούσε να συναχθεί ότι ο κωδικός
της Siemens το καλοκαίρι του 2002 ήταν το «3» και ότι έπαυσε να μετέχει στην παράβαση τον Σεπτέμβριο του 1999. Η αποδεικτική
αξία των εγγράφων αυτών, τα οποία η Επιτροπή επικαλείται με την προσβαλλόμενη απόφαση, δεν αμφισβητήθηκε από τις εταιρίες
του ομίλου Areva και, συνεπώς, δεν είναι δυνατόν να αμφισβητηθεί στο πλαίσιο της υποθέσεως T‑117/07. Κατά το μέτρο αυτό, δεν
μπορεί να γίνει δεκτό, στο πλαίσιο της υποθέσεως T‑117/07, ότι η δήλωση των εταιριών του ομίλου Areva βάσει της ανακοινώσεως
περί συνεργασίας συνέβαλε καθοριστικά στο να καταλήξει η Επιτροπή στη διαπίστωση ότι η Siemens μετείχε στην παράβαση έως τον
Σεπτέμβριο του 1999. Επίσης, δεν μπορεί να γίνει δεκτό, στην υπόθεση T‑117/07, ότι η δήλωση των εταιριών του ομίλου Areva
διευκόλυνε το έργο της Επιτροπής και ότι, κατά τούτο, πληροί την προϋπόθεση της παραγράφου 21 της ανακοινώσεως περί συνεργασίας,
ώστε να μειωθεί το πρόστιμο που επιβλήθηκε στις Areva T & D SA, Areva T & D AG, Areva και Areva T & D Holding.
Επομένως, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν παρέβη το άρθρο 81 ΕΚ, το άρθρο 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ και την παράγραφο
21 της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, μη δεχόμενη να μειώσει το ύψος των προστίμων που επιβλήθηκαν στις εταιρίες του ομίλου
Areva, λαμβανομένης υπόψη της δηλώσεώς τους βάσει της ανακοινώσεως περί συνεργασίας.
Επί του όγδοου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η Alstom, ο οποίος αντλείται από παράβαση των κατευθυντήριων γραμμών και, επικουρικώς,
από παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον όγδοο λόγο ακυρώσεως, η Alstom προβάλλει ότι το άρθρο 2, στοιχεία β΄ και γ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως πάσχει πλάνη
περί το δίκαιο, καθώς, για τον καθορισμό του προστίμου που επιβλήθηκε λόγω της συμμετοχής της επίμαχης επιχειρήσεως στην παράβαση
από τις 15 Απριλίου 1988 έως την 1η Ιανουαρίου 2004, ελήφθη υπόψη ο κύκλος εργασιών που η εν λόγω επιχείρηση πραγματοποίησε
στο σύνολο του ΕΟΧ, παρά το γεγονός ότι η Συμφωνία ΕΟΧ τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1994. Επικουρικώς, η Alstom υποστηρίζει
ότι η αρχή της αναλογικότητας απαγορεύει την τεχνητή αύξηση του ποσού του επιβληθέντος προστίμου, λαμβανομένου υπόψη του κύκλου
εργασιών που πραγματοποιήθηκε εντός χώρου ο οποίος δεν υφίστατο κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, δηλαδή από τις
15 Απριλίου 1988 και έως την 1η Ιανουαρίου 1994.
Η Επιτροπή αποκρούει τα επιχειρήματα της Alstom και ζητεί την απόρριψη του συγκεκριμένου λόγου ακυρώσεως ως προδήλως αβάσιμου.
–       Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Με τον όγδοο λόγο ακυρώσεως, τίθεται, κατ’ ουσίαν, το ζήτημα αν η Επιτροπή, με την προσβαλλόμενη απόφαση, καθόρισε το πρόστιμο
που επέβαλε στην Alstom, λόγω της συμμετοχής της επίμαχης επιχειρήσεως στην παράβαση από τις 15 Απριλίου 1988 έως τις 8 Ιανουαρίου
2004, βάσει του κύκλου εργασιών που πραγματοποιούσε αυτή εντός του ΕΟΧ και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, αν υπέπεσε
ως εκ τούτου σε πλάνη περί το δίκαιο.
Όπως επισημάνθηκε με τη σκέψη 298 ανωτέρω, η αρχή της αναλογικότητας επιτάσσει το πρόστιμο που επιβάλλεται σε επιχείρηση λόγω
παραβάσεως του δικαίου του ανταγωνισμού να είναι ανάλογο προς τη διαπιστωθείσα παράβαση, εξεταζόμενη συνολικά.
Το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 αποτελούν τη νομική βάση
για την επιβολή, εκ μέρους της Επιτροπής, προστίμων σε βάρος επιχειρήσεων και ενώσεων επιχειρήσεων λόγω παραβάσεων του άρθρου
81 ΕΚ (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 8ης Φεβρουαρίου 2007, Groupe Danone κατά Επιτροπής, σκέψη 126 ανωτέρω, σκέψη 24), καθώς
και, ενδεχομένως, του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ. Κατά τις διατάξεις αυτές, το πρόστιμο που επιβάλλεται σε κάθε μετέχουσα
σε παράβαση επιχείρηση δεν μπορεί να υπερβαίνει το 10 % του συνολικού κύκλου εργασιών που πραγματοποίησε κατά την προηγούμενη
εταιρική χρήση. Η επιβολή του ορίου αυτού σκοπό έχει να αποτρέψει το ενδεχόμενο τα πρόστιμα που επιβάλλονται από την Επιτροπή
να είναι δυσανάλογα σε σχέση με το μέγεθος της περί ης πρόκειται επιχειρήσεως (απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Ιουνίου 2007,
C‑76/06 P, Britannia Alloys & Chemicals κατά Επιτροπής, Συλλογή 2007, σ. I‑4405, σκέψη 24). Εξάλλου, από το άρθρο 15, παράγραφος
2, του κανονισμού 17 και το άρθρο 23, παράγραφος 3, του κανονισμού 1/2003, προκύπτει ότι, για τον καθορισμό του προστίμου
εντός του ορίου αυτού, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η διάρκεια και η σοβαρότητα της παραβάσεως.
Ενώ το βασικό ποσό του προστίμου καθορίζεται με γνώμονα την παράβαση, η σοβαρότητά της καθορίζεται με αναφορά σε πολλούς άλλους
παράγοντες, σχετικά με τους οποίους η Επιτροπή έχει διακριτική ευχέρεια (απόφαση της 8ης Φεβρουαρίου 2007, Groupe Danone κατά
Επιτροπής, σκέψη 126 ανωτέρω, σκέψη 25). Για την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως, λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων,
ανάλογα με την περίπτωση, ο όγκος και η αξία των εμπορευμάτων που αποτελούν το αντικείμενο της παραβάσεως, καθώς και το μέγεθος
και η οικονομική ισχύς της επιχειρήσεως και, συνεπώς, η επιρροή που αυτή μπόρεσε να ασκήσει επί της αγοράς. Επομένως, η Επιτροπή
μπορεί να λάβει υπόψη της, για τον καθορισμό του προστίμου, τόσο τον συνολικό κύκλο εργασιών της επιχείρησης, που αποτελεί
ένδειξη, έστω κατά προσέγγιση και ατελή, του μεγέθους και της οικονομικής ισχύος της, όσο και το ποσοστό του κύκλου εργασιών
που προέρχεται από τα εμπορεύματα που συνιστούν το αντικείμενο της παραβάσεως και που μπορεί, ως εκ τούτου, να είναι ενδεικτικό
της εκτάσεως της παραβάσεως αυτής (απόφαση Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 247 ανωτέρω, σκέψεις 120
και 121· βλ. απόφαση του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002, T‑28/99, Sigma Tecnologie κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑1845,
σκέψη 86 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Από τη νομολογία προκύπτει, εξάλλου, ότι, για την εκτίμηση του μεγέθους και της οικονομικής ισχύος μιας επιχειρήσεως κατά
τον χρόνο της παραβάσεως, πρέπει οπωσδήποτε να ληφθεί υπόψη ο κύκλος εργασιών που πραγματοποίησε η εν λόγω επιχείρηση κατά
τον χρόνο της παραβάσεως (απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Νοεμβρίου 2000, C‑291/98 P, Sarrió κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000,
σ. I‑9991, σκέψη 86). Η Επιτροπή μπορεί, καταρχήν, να λαμβάνει υπόψη της το τελευταίο πλήρες έτος πριν το χρονικό διάστημα
κατά το οποίο διαπράχθηκε η παράβαση, προς εκτίμηση της οικονομικής πραγματικότητας κατά το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα,
χωρίς να παραβιάζει, εκ του γεγονότος αυτού και μόνον, την αρχή της αναλογικότητας (βλ., συναφώς, απόφαση Aristrain κατά Επιτροπής,
σκέψη 215 ανωτέρω, σκέψεις 128 και 129).
Οι κατευθυντήριες γραμμές, μολονότι δεν συνιστούν τη νομική βάση των αποφάσεων που λαμβάνει η Επιτροπή στον οικείο τομέα,
εντούτοις κατοχυρώνουν την ασφάλεια δικαίου των επιχειρήσεων, δεδομένου ότι καθορίζουν τη μεθοδολογία που η Επιτροπή επέβαλε
στον εαυτό της για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων (βλ. απόφαση της 8ης Φεβρουαρίου 2007, Groupe Danone κατά Επιτροπής,
σκέψη 126 ανωτέρω, σκέψη 23 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές, η σοβαρότητα των παραβάσεων διαπιστώνεται βάσει διαφόρων στοιχείων, ορισμένα εκ των
οποίων λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη από την Επιτροπή.
Συναφώς, οι κατευθυντήριες γραμμές προβλέπουν ότι, εκτός της φύσεως της παραβάσεως, των επιπτώσεών της στην αγορά και της
γεωγραφικής εκτάσεως της αγοράς αυτής, είναι απαραίτητο να ληφθεί υπόψη η πραγματική οικονομική δυνατότητα των αυτουργών της
παραβάσεως να βλάψουν τους λοιπούς παράγοντες της αγοράς, ιδίως τους καταναλωτές, και το ποσό του προστίμου να καθορίζεται
σε τέτοιο ύψος, ώστε να εξασφαλίζεται επαρκώς ο αποτρεπτικός χαρακτήρας του (σημείο 1 A, τέταρτο εδάφιο).
Εξάλλου, μπορεί επιπλέον να συνεκτιμάται το γεγονός ότι, οι μεγάλες επιχειρήσεις δύνανται να αξιολογήσουν καλύτερα τον παράνομο
χαρακτήρα της συμπεριφοράς τους και τις συνέπειές της (σημείο 1 A, πέμπτο εδάφιο).
Οσάκις πρόκειται για παραβάσεις στις οποίες εμπλέκονται πλείονες επιχειρήσεις, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των καρτέλ, το
βασικό ποσό του προστίμου μπορεί να σταθμίζεται, ώστε να προσδιορίζεται συγκεκριμένο βασικό ποσό για κάθε επιχείρηση, προκειμένου
να ληφθεί υπόψη η βαρύτητα και, κατ’ επέκταση, οι πραγματικές επιπτώσεις της παράνομης συμπεριφοράς εκάστης επιχειρήσεως στον
ανταγωνισμό, ιδίως όταν υφίστανται σημαντικές διαφορές ως προς το μέγεθος μεταξύ επιχειρήσεων που διαπράττουν το ίδιο είδος
παράβασης (σημείο 1 A, έκτο εδάφιο).
Επισημαίνεται ότι οι κατευθυντήριες γραμμές δεν προβλέπουν ότι το ποσό των προστίμων υπολογίζεται με βάση τον συνολικό κύκλο
εργασιών ή τον κύκλο εργασιών που πραγματοποίησαν οι επιχειρήσεις στην οικεία αγορά. Πάντως, οι κατευθυντήριες γραμμές δεν
εμποδίζουν περαιτέρω να ληφθεί υπόψη τέτοιος κύκλος εργασιών κατά την επιμέτρηση του ποσού του προστίμου, προκειμένου να τηρηθούν
οι γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης και όταν το επιβάλλουν οι περιστάσεις. Ειδικότερα, ο κύκλος εργασιών μπορεί να συνυπολογιστεί
όταν λαμβάνονται υπόψη τα στοιχεία που απαριθμούνται στις σκέψεις 354 έως 356 ανωτέρω (αποφάσεις LR AF 1998 κατά Επιτροπής,
σκέψη 131 ανωτέρω, σκέψεις 283 και 284, και Archer Daniels Midland και Archer Daniels Midland Ingredients κατά Επιτροπής,
σκέψη 283 ανωτέρω, σκέψη 187).
Εν προκειμένω, η Επιτροπή, αφού προσδιόρισε, με τις αιτιολογικές σκέψεις 474 έως 479 της προσβαλλομένης αποφάσεως, τη σοβαρότητα
αυτής καθαυτή της παραβάσεως, χαρακτηρίζοντάς την ως «πολύ σοβαρή», έλαβε υπόψη της στοιχεία ικανά να διαφοροποιήσουν τη μεταχείριση
εκάστης επιχειρήσεως, σύμφωνα με τη μέθοδο που προβλέπεται στο σημείο 1 A των κατευθυντήριων γραμμών.
Συναφώς, από τις αιτιολογικές σκέψεις 480 έως 491 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη της την
πραγματική οικονομική δυνατότητα εκάστου αυτουργού της παραβάσεως να θίξει σε σημαντικό βαθμό τους λοιπούς παράγοντες της
αγοράς, καθώς και τη σοβαρότητα και, κατ’ επέκταση, τις πραγματικές επιπτώσεις της παραβατικής συμπεριφοράς εκάστης επιχειρήσεως
στον ανταγωνισμό, προς εξασφάλιση ικανού αποτρεπτικού χαρακτήρα των επιβληθέντων προστίμων.
Με τις αιτιολογικές σκέψεις 481 και 482 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή εκτίμησε ότι, δεδομένου του παγκοσμίου χαρακτήρα
της συμπράξεως, έπρεπε να ληφθεί υπόψη, ως βάση συγκρίσεως της βαρύτητας της συμμετοχής εκάστης επιχειρήσεως στην παράβαση,
το μέρος του παγκοσμίου κύκλου εργασιών από τα έργα ΕΜΜΑ που αντιστοιχούσε σε εκάστη επιχείρηση κατά το τελευταίο πλήρες έτος
συμμετοχής της στη διαπιστωθείσα παράβαση. Κατά την Επιτροπή, αυτή τη βάση συγκρίσεως ήταν η πλέον πρόσφορη, ώστε, αφενός,
να αποτυπωθεί πιστά η δυνατότητα εκάστης επιχειρήσεως να βλάψει τους λοιπούς παράγοντες της αγοράς εντός του ΕΟΧ και, αφετέρου,
να προσδιοριστεί το μέτρο της συμβολής της στην αποτελεσματικότητα της συμπράξεως ή, αντιθέτως αστάθειας που θα επικρατούσε
εντός της συμπράξεως αν δεν συμμετείχε.
Συνεπώς, για τον υπολογισμό του βασικού ποσού του επιβληθέντος στην Alstom προστίμου, η Επιτροπή στηρίχθηκε στον παγκόσμιο
κύκλο εργασιών που πραγματοποίησε η επίμαχη επιχείρηση από τα έργα ΕΜΜΑ κατά το τελευταίο πλήρες έτος της παραβάσεως και όχι,
όπως υποστηρίζει η Alstom, στον κύκλο εργασιών που πραγματοποιήθηκε από τα έργα ΕΜΜΑ καθ’ όλη τη διάρκεια της παραβάσεως εντός
του ΕΟΧ. Κατά συνέπεια, ο λόγος που προβάλλει η Alstom δεν στηρίζεται στα πραγματικά περιστατικά.
Εν πάση περιπτώσει, από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η Επιτροπή ακολούθησε, με την προσβαλλόμενη απόφαση, τη μέθοδο υπολογισμού
που καθορίζεται με τις κατευθυντήριες γραμμές, δεν υπερέβη το νομικό πλαίσιο της επιβολής κυρώσεων που καθορίζεται με το άρθρο
15 του κανονισμού 17 και το άρθρο 23 του κανονισμού 1/2003 και δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας, αποφασίζοντας να
στηριχθεί στον παγκόσμιο κύκλο εργασιών που πραγματοποίησε η κάθε επιχείρηση από τα έργα ΕΜΜΑ κατά το τελευταίο πλήρες έτος
της παραβάσεως, προκειμένου να εκτιμήσει το μέγεθος και την οικονομική ισχύ εκάστης επιχειρήσεως κατά τον χρόνο της παραβάσεως.
Κατά συνέπεια, ο λόγος που αντλείται από παράβαση των κατευθυντήριων γραμμών και, επικουρικώς, από παραβίαση της αρχής της
αναλογικότητας πρέπει να απορριφθεί.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, το Πρωτοδικείο μπορεί να κατανείμει τα έξοδα ή να αποφασίσει ότι
κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων.
Στην υπόθεση T‑117/07, δεδομένου ότι η προσφυγή έγινε εν μέρει δεκτή και κατ’ ορθή εκτίμηση των επιδίκων περιστατικών, αποφασίζεται
ότι η Επιτροπή φέρει το ένα δέκατο των δικαστικών εξόδων των Areva, Areva T & D Holding, Areva T & D SA και Areva T & D AG
και το ένα δέκατο των δικαστικών εξόδων της. Οι Areva, Areva T & D Holding, Areva T & D SA και Areva T & D AG φέρουν τα εννέα
δέκατα των δικαστικών εξόδων τους και τα εννέα δέκατα των εξόδων της Επιτροπής.
Στην υπόθεση T‑121/07, δεδομένου ότι η προσφυγή έγινε εν μέρει δεκτή, σύμφωνα με σωστή εκτίμηση των επιδίκων περιστατικών
αποφασίζεται ότι η Επιτροπή φέρει το ένα δέκατο των δικαστικών εξόδων της Alstom και το ένα δέκατο των δικαστικών εξόδων της.
Η Alstom φέρει τα εννέα δέκατα των δικαστικών εξόδων της και τα εννέα δέκατα των εξόδων της Επιτροπής.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Συνεκδικάζει τις υποθέσεις T‑117/07 και T-121/07 προς έκδοση κοινής αποφάσεως.
2)
Ακυρώνει το άρθρο 2, στοιχεία β΄ και γ΄, της αποφάσεως C(2006) 6762 τελικό της Επιτροπής, της 24ης Ιανουαρίου 2007, σχετικά
με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση COMP/F/38.899 – Εξοπλισμός μεταγωγής
με μόνωση αερίου).
3)
Για τις παραβάσεις που διαπιστώθηκαν με το άρθρο 1, στοιχεία β΄ έως στ΄, της αποφάσεως C(2006) 6762 τελικό, επιβάλλει τα εξής
πρόστιμα:
–
Alstom, ανώνυμη εταιρία: 10 327 500 ευρώ,
–
Alstom: 48 195 000 ευρώ, για την καταβολή του οποίου ευθύνεται εις ολόκληρον με την Areva T & D SA, 20 400 000 ευρώ εκ του
ποσού που οφείλει η Areva T & D SA, για την καταβολή του οποίου ευθύνεται εις ολόκληρον με τις Areva T & D AG, Areva, ανώνυμη
εταιρία, και Areva T & D Holding SA.
4)
Απορρίπτει τις προσφυγές κατά τα λοιπά.
5)
Στην υπόθεση T‑117/07, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρει το ένα δέκατο των δικαστικών εξόδων των Areva, Areva T & D Holding, Areva
T & D SA και Areva T & D AG και το ένα δέκατο των δικαστικών εξόδων της. Οι Areva, Areva T & D Holding, Areva T & D SA και
Areva T & D AG φέρουν τα εννέα δέκατα των δικαστικών εξόδων τους και τα εννέα δέκατα των εξόδων της Επιτροπής.
6)
Στην υπόθεση T‑121/07, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρει το ένα δέκατο των δικαστικών εξόδων της Alstom και το ένα δέκατο των δικαστικών
εξόδων της. Η Alstom φέρει τα εννέα δέκατα των δικαστικών εξόδων της και τα εννέα δέκατα των εξόδων της Επιτροπής.
Pelikánová
Jürimäe
Soldevila Fragoso
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 3 Μαρτίου 2011.
(υπογραφές)
Πίνακας περιεχομένων
Ιστορικό της διαφοράς
Επίμαχο προϊόν
Εμπλεκόμενες επιχειρήσεις
Διοικητική διαδικασία
Η προσβαλλόμενη απόφαση
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Σκεπτικό
Επί των αιτημάτων ακυρώσεως του άρθρου 1, στοιχεία β΄, γ΄, δ΄, ε΄ και στ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως
Εισαγωγικές παρατηρήσεις
Επί της μετακυλίσεως, στις Areva T & D SA και Areva T & D AG, της προσωπικής ευθύνης που βαρύνει την Alstom, λόγω της συμμετοχής
του κλάδου ΕΜΜΑ της δεύτερης στην παράβαση από τις 15 Απριλίου 1988 έως τις 6 Δεκεμβρίου 1992
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί της προσωπικής ευθύνης που υπέχει η Alstom, ως μητρική εταιρία στην οποία ανήκουν εξ ολοκλήρου οι Alstom T & D SA και
Alstom T & D AG, λόγω της συμμετοχής της επίμαχης επιχειρήσεως στην παράβαση από τις 7 Δεκεμβρίου 1992 έως τις 8 Ιανουαρίου
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί της μετακυλίσεως, στις εταιρίες του ομίλου Areva, της ευθύνης που υπέχει η Alstom λόγω της συμμετοχής της επίμαχης επιχειρήσεως
στην παράβαση από τις 15 Απριλίου 1988 έως τις 8 Ιανουαρίου 2004, δεδομένης της μεταβιβάσεως της επιχειρήσεως αυτής στον όμιλο
Areva
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί της προσωπικής ευθύνης που υπέχουν οι Areva T & D SA και Areva T & D AG λόγω της συμμετοχής της επίμαχης επιχειρήσεως
στην παράβαση από τις 7 Δεκεμβρίου 1992 έως τις 8 Ιανουαρίου 2004 και από τις 22 Δεκεμβρίου 2003 έως τις 8 Ιανουαρίου 2004,
αντιστοίχως
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί της προσωπικής ευθύνης των Areva και Areva T & D Holding, ως μητρικών εταιριών στις οποίες ανήκουν εξ ολοκλήρου οι Areva
T & D SA και Areva T & D AG, για τη συμμετοχή της επίμαχης επιχειρήσεως στην παράβαση από τις 9 Ιανουαρίου έως τις 11 Μαΐου
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί της διακοπής της καταλογιζόμενης στην Alstom παραβάσεως από τον Σεπτέμβριο του 1999 έως τον Μάρτιο του 2002
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί των αιτημάτων περί ακυρώσεως ή μεταρρυθμίσεως του άρθρου 2, στοιχεία β΄ και γ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως
Επί της παραβάσεως των κανόνων περί παραγραφής, όσον αφορά το πρόστιμο που επιβλήθηκε ατομικά στην Alstom, με το άρθρο 2,
στοιχείο β΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί της παραβάσεως των κανόνων περί εις ολόκληρον ευθύνης για την καταβολή προστίμων, οι οποίοι απορρέουν από το άρθρο 81 ΕΚ
και το άρθρο 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ, της παραβάσεως του άρθρου 7 ΕΚ, της παραβιάσεως των αρχών της ασφάλειας δικαίου, της μη
αναδρομικής ισχύος, της αναλογικότητας, του σεβασμού του δικαιώματος σε αποτελεσματική ένδικη προσφυγή και της εξατομικεύσεως
των ποινών, καθώς και επί της παραβάσεως της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως όσον αφορά τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν στην Alstom
και στις εταιρίες του ομίλου Areva με το άρθρο 2, στοιχείο γ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί της παραβιάσεως της αρχής του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας και του άρθρου 27, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί της κατά 50 % προσαυξήσεως του βασικού ποσού των προστίμων που επιβλήθηκαν στην Alstom και στις εταιρίες του ομίλου Areva,
με το άρθρο 2, στοιχεία β΄ και γ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του έβδομου λόγου που προβάλλουν οι εταιρίες του ομίλου Areva, ο οποίος αντλείται από πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως και από
παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ, καθώς και της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, η οποία συνίσταται
στο γεγονός ότι η Επιτροπή δεν προέβη σε μείωση του προστίμου ως προς αυτές λόγω της συνεργασίας τους κατά τη διοικητική διαδικασία
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του όγδοου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η Alstom, ο οποίος αντλείται από παράβαση των κατευθυντήριων γραμμών και, επικουρικώς,
από παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.
–	Μη εμφανιζόμενα απόρρητα στοιχεία.