CELEX: 62009CJ0509
Κανονισμός (ΕΚ) 44/2001
Διεθνής δικαιοδοσία και εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις
Δικαιοδοσία σε περίπτωση “ενοχών εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας” –Οδηγία 2000/31/ΕΚ– Δημοσίευση πληροφοριών στο διαδίκτυο
Προσβολή του δικαιώματος της προσωπικότητας
Τόπος όπου συνέβη ή ενδέχεται να συμβεί το ζημιογόνο γεγονός
Δικαίωμα που εφαρμόζεται στις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας

Lassal, σκέψη 50).
Η οδηγία που εκδόθηκε δυνάμει των άρθρων 47, παράγραφος 2, ΕΚ, 55 ΕΚ και 95 ΕΚ έχει ως σκοπό, σύμφωνα με το άρθρο 1 αυτής,
την ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, εξασφαλίζοντας την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας
μεταξύ των κρατών μελών. Η πέμπτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας αυτής απαριθμεί, ως νομικά εμπόδια που παρακωλύουν την καλή
λειτουργία της εσωτερικής αγοράς στον τομέα αυτό, τις αποκλίσεις των νομοθεσιών καθώς και την έλλειψη ασφάλειας δικαίου ως
προς το ποιοι εθνικοί κανόνες ισχύουν για τις υπηρεσίες αυτές.
Για τις περισσότερες όμως πτυχές του ηλεκτρονικού εμπορίου, η οδηγία δεν αποβλέπει στην εναρμόνιση των κανόνων του ουσιαστικού
δικαίου, αλλά καθορίζει έναν «συντονισμένο» τομέα στο πλαίσιο του οποίου ο μηχανισμός του άρθρου 3 πρέπει να παρέχει τη δυνατότητα,
κατά την εικοστή δεύτερη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας, οι υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας να υπόκεινται καταρχήν
στο νομικό καθεστώς του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένος ο φορέας παροχής υπηρεσιών.
Συναφώς, επισημαίνεται, αφενός, ότι στο νομικό καθεστώς του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένος ο φορέας παροχής
υπηρεσιών περιλαμβάνεται και ο τομέας του αστικού δικαίου, πράγμα το οποίο προκύπτει, μεταξύ άλλων, από την εικοστή πέμπτη
αιτιολογική σκέψη της οδηγίας, καθώς και από το γεγονός ότι το παράρτημα αυτής απαριθμεί τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις
του αστικού δικαίου που εξαιρούνται από την εφαρμογή του μηχανισμού του άρθρου 3. Αφετέρου, η εφαρμογή του μηχανισμού αυτού
στην ευθύνη των φορέων παροχής υπηρεσιών προβλέπεται ρητώς στο άρθρο 2, στοιχείο η΄, σημείο i, δεύτερη περίπτωση, της οδηγίας.
Η ερμηνεία του άρθρου 3, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας υπό το πρίσμα των διατάξεων και των σκοπών που υπομνήσθηκαν ανωτέρω
καθιστά σαφές ότι ο μηχανισμός που προβλέπει η οδηγία επιβάλλει, και στον τομέα του αστικού δικαίου, την τήρηση των απαιτήσεων
του ουσιαστικού δικαίου που ισχύει στο κράτος μέλος εγκαταστάσεως του φορέα παροχής υπηρεσιών. Συγκεκριμένα, ελλείψει υποχρεωτικών
διατάξεων εναρμονίσεως στο επίπεδο της Ένωσης, μόνον η αναγνώριση του δεσμευτικού χαρακτήρα του εθνικού νομικού καθεστώτος
στο οποίο ο νομοθέτης αποφάσισε να υπαγάγει τους φορείς παροχής υπηρεσιών και τις υπηρεσίες τους μπορεί να διασφαλίσει την
πλήρη αποτελεσματικότητα της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών αυτών. Το άρθρο 3, παράγραφος 4, της οδηγίας επιβεβαιώνει
την ερμηνεία αυτή καθόσον διευκρινίζει τους όρους υπό τους οποίους τα κράτη μέλη μπορούν να παρεκκλίνουν από την παράγραφο
2 του ίδιου άρθρου, και η απαρίθμηση των οποίων πρέπει να θεωρείται εξαντλητική.
Η ερμηνεία όμως του άρθρου 3 της οδηγίας πρέπει να λαμβάνει υπόψη και το άρθρο 1, παράγραφος 4, αυτής, κατά το οποίο η εν
λόγω οδηγία δεν θεσπίζει πρόσθετους κανόνες στον τομέα του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου.
Συναφώς, επισημαίνεται, αφενός, ότι, αν ο κανόνας για την εσωτερική αγορά που καθιερώνεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της
οδηγίας ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι καταλήγει στο αποτέλεσμα να εφαρμόζεται το ουσιαστικό δίκαιο που ισχύει στο κράτος μέλος
εγκαταστάσεως του φορέα παροχής υπηρεσιών, τούτο δεν έχει καθοριστική σημασία για τον χαρακτηρισμό της διατάξεως αυτής ως
κανόνα ιδιωτικού διεθνούς δικαίου. Συγκεκριμένα, η παράγραφος αυτή επιβάλλει κυρίως στα κράτη μέλη την υποχρέωση να μεριμνούν
ώστε οι υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας τις οποίες παρέχει φορέας εγκατεστημένος στο έδαφός τους να πληρούν τις απαιτήσεις
των εθνικών διατάξεων που έχουν εφαρμογή στα εν λόγω κράτη μέλη και οι οποίες υπάγονται στον συντονισμένο τομέα. Η επιβολή
της υποχρέωσης αυτής δεν ισοδυναμεί με τη θέσπιση κανόνα συγκρούσεως νόμων, που έχει αποστολή να επιλύσει το ζήτημα της επιλογής,
μεταξύ περισσοτέρων δικαίων, εκείνου που έχει εφαρμογή σε συγκεκριμένη διαφορά.
Αφετέρου, το άρθρο 3, παράγραφος 2, της ίδιας οδηγίας απαγορεύει στα κράτη μέλη, για λόγους που αφορούν τον συντονισμένο τομέα,
να περιορίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας οι οποίες προέρχονται από άλλο κράτος μέλος.
Αντιθέτως, από το άρθρο 1, παράγραφος 4, της οδηγίας, σε συνδυασμό με την εικοστή τρίτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας αυτής,
προκύπτει ότι τα κράτη μέλη υποδοχής δύνανται καταρχήν να προσδιορίζουν, βάσει του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου τους, το εφαρμοστέο
ουσιαστικό δίκαιο υπό τον όρο ότι τούτο δεν συνεπάγεται περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών του ηλεκτρονικού
εμπορίου.
Κατά συνέπεια, το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας δεν επιβάλλει την μεταφορά του στο εσωτερικό δίκαιο μέσω θεσπίσεως ειδικού
κανόνα ιδιωτικού διεθνούς δικαίου.
Εντούτοις, οι διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας πρέπει να ερμηνεύονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να διασφαλίζεται
ότι η προσέγγιση που επέλεξε ο νομοθέτης της Ένωσης μέσω του συντονισμού καθιστά πραγματικά εφικτή την ελεύθερη κυκλοφορία
των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας μεταξύ των κρατών μελών.
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι οι αναγκαστικού δικαίου διατάξεις μιας οδηγίας που θεωρούνται απαραίτητες
για την επίτευξη των σκοπών της εσωτερικής αγοράς πρέπει να μπορούν να εφαρμόζονται ακόμα και αν έχει εν προκειμένω επιλεγεί
η εφαρμογή δικαίου με περιεχόμενο που προσκρούει προς τις διατάξεις αυτές (βλ., συναφώς, αποφάσεις της 9ης Νοεμβρίου 2000,
C‑381/98, Ingmar, Συλλογή 2000, σ. I‑9305, σκέψη 25, και της 23ης Μαρτίου 2006, C‑465/04, Honyvem Informazioni Commerciali,
Συλλογή 2006, σ. I‑2879, σκέψη 23).
Όσον αφορά όμως τον μηχανισμό του άρθρου 3 της οδηγίας, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η υπαγωγή των υπηρεσιών ηλεκτρονικού εμπορίου
στο νομικό καθεστώς του κράτους μέλους όπου είναι εγκατεστημένοι οι φορείς παροχής τους δυνάμει του εν λόγω άρθρου 3, παράγραφος
1, δεν παρέχει τη δυνατότητα να εξασφαλιστεί πλήρως η ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών αυτών σε περίπτωση που τελικώς θεωρηθεί
ότι οι φορείς παροχής των υπηρεσιών πρέπει να πληρούν, στο κράτος μέλος υποδοχής, αυστηρότερες απαιτήσεις από εκείνες που
έχουν εφαρμογή στο κράτος μέλος εγκαταστάσεώς τους.
Επομένως, το άρθρο 3 της οδηγίας απαγορεύει να υπόκειται ο φορέας παροχής υπηρεσιών ηλεκτρονικού εμπορίου σε αυστηρότερες
απαιτήσεις από εκείνες που προβλέπει το ουσιαστικό δίκαιο που ισχύει στο κράτος μέλος όπου είναι εγκατεστημένος ο εν λόγω
φορέας, υπό την επιφύλαξη των παρεκκλίσεων που υπό όρους επιτρέπονται από άρθρο 3, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, η απάντηση που πρέπει να δοθεί στο τρίτο ερώτημα της υποθέσεως C‑509/09 είναι ότι το
άρθρο 3 της οδηγίας έχει την έννοια ότι δεν επιβάλλει τη μεταφορά του στο εσωτερικό δίκαιο μέσω θεσπίσεως ειδικού κανόνα ιδιωτικού
διεθνούς δικαίου. Παρά ταύτα, όσον αφορά τον συντονισμένο τομέα, τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν ότι, υπό την επιφύλαξη
των παρεκκλίσεων που επιτρέπονται υπό όρους από το άρθρο 3, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας, ο φορέας υπηρεσίας ηλεκτρονικού
εμπορίου δεν υπόκειται σε αυστηρότερες απαιτήσεις από εκείνες που προβλέπει το ουσιαστικό δίκαιο που ισχύει στο κράτος μέλος
εγκαταστάσεώς του.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
των εθνικών δικαστηρίων, σ’ αυτά εναπόκειται να αποφανθούν επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι
υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 5, σημείο 3, του κανονισμού (ΕΚ) 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την
αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση φερόμενης προσβολής
του δικαιώματος της προσωπικότητας μέσω πληροφοριών που αναρτήθηκαν στο διαδίκτυο, το πρόσωπο που θεωρεί ότι θίγεται έχει
την ευχέρεια να ασκήσει αγωγή με αίτημα την επιδίκαση χρηματικής ικανοποιήσεως για το σύνολο της προκληθείσας ζημίας είτε
ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους μέλους εγκαταστάσεως του φορέα μεταδόσεως των επίμαχων πληροφοριών είτε ενώπιον των δικαστηρίων
του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των συμφερόντων του θιγομένου. Το πρόσωπο αυτό έχει επίσης τη δυνατότητα,
αντί της αγωγής για επιδίκαση χρηματικής ικανοποιήσεως για το σύνολο της προκληθείσας βλάβης, να προσφύγει ενώπιον των δικαστηρίων
κάθε κράτους μέλους στο έδαφος του οποίου υπάρχει ή υπήρξε πρόσβαση στο επίμαχο δημοσίευμα που αναρτήθηκε στο διαδίκτυο. Τα
εν λόγω δικαστήρια είναι αρμόδια να επιδικάσουν χρηματική ικανοποίηση αποκλειστικά και μόνον για τη βλάβη που επήλθε στο έδαφος
του κράτους μέλους όπου έχουν την έδρα τους.
2)
Το άρθρο 3 της οδηγίας 2000/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2000, για ορισμένες νομικές
πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά («οδηγία για το
ηλεκτρονικό εμπόριο»), έχει την έννοια ότι δεν επιβάλλει τη μεταφορά του στο εσωτερικό δίκαιο μέσω θεσπίσεως ειδικού κανόνα
ιδιωτικού διεθνούς δικαίου. Παρά ταύτα, όσον αφορά τον συντονισμένο τομέα, τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν ότι, υπό την
επιφύλαξη των παρεκκλίσεων που επιτρέπονται υπό όρους από το άρθρο 3, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας, ο φορέας υπηρεσίας
ηλεκτρονικού εμπορίου δεν υπόκειται σε αυστηρότερες απαιτήσεις από εκείνες που προβλέπει το ουσιαστικό δίκαιο που ισχύει στο
κράτος μέλος εγκαταστάσεώς του.
(υπογραφές)
*
Γλώσσες διαδικασίας: η γερμανική και η γαλλική.