CELEX: 62009CJ0194
Hogere voorziening
Staatssteun
Preferent elektriciteitstarief
Vaststelling van afwezigheid van steun
Wijziging en verlenging van maatregel
Beschikking tot inleiding van procedure van artikel 88, lid 2, EG
Bestaande steun of nieuwe steun
Verordening (EG) nr. 659/1999
Artikel 1, sub b-v
Motiveringsplicht
Rechtszekerheidsbeginsel en vertrouwensbeginsel

Alcoa Trasformazioni Srl (hierna: „Alcoa”) verzoekt om vernietiging van het arrest van het Gerecht van eerste aanleg van de
Europese Gemeenschappen van 25 maart 2009, Alcoa Trasformazioni/Commissie (T‑332/06; hierna: „bestreden arrest”), houdende
verwerping van haar beroep tot gedeeltelijke nietigverklaring van beschikking 2006/C 214/03 van de Commissie tot inleiding
van de procedure van artikel 88, lid 2, EG ten aanzien van steunmaatregel C 36/06 (ex NN 38/06) – Preferent elektriciteitstarief
voor energie-intensieve bedrijfstakken in Italië (PB C 214, blz. 5; hierna: „litigieuze beschikking”), voor zover zij betrekking
heeft op de elektriciteitstarieven die van toepassing zijn op de aluminiumfabrieken van Alcoa.

Toepasselijke bepalingen
Artikel 1 van verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing
van artikel [88] van het EG-Verdrag (PB L 83, blz. 1), met als opschrift „Definities”, bepaalt:
„Voor de toepassing van deze verordening gelden de volgende definities:
a)      ‚steun’, elke maatregel die aan alle in artikel [87], lid 1, [EG] vervatte criteria voldoet;
b)      ‚bestaande steun’,
i)      [...] alle steun die voor de inwerkingtreding van het Verdrag in de respectieve lidstaat bestond, dat wil zeggen steunregelingen
en individuele steun die vóór de inwerkingtreding van het Verdrag tot uitvoering zijn gebracht en die na de inwerkingtreding
nog steeds van toepassing zijn;
ii)      goedgekeurde steun, dat wil zeggen steunregelingen en individuele steun die door de Commissie of de Raad zijn goedgekeurd;
[...]
v)      steun die als bestaande steun wordt beschouwd, omdat kan worden vastgesteld dat hij op het moment van inwerkingtreding geen
steun vormde, maar vervolgens steun is geworden vanwege de ontwikkeling van de gemeenschappelijke markt, zonder dat de betrokken
lidstaat er wijzigingen in heeft aangebracht; maatregelen die vanwege de liberalisering van een activiteit door het gemeenschapsrecht
steun zijn geworden, worden na de voor de liberalisering voorgeschreven datum niet als bestaande steun beschouwd;
c)      ‚nieuwe steun’, alle steun, dat wil zeggen steunregelingen en individuele steun die geen bestaande steun is, met inbegrip
van wijzigingen in bestaande steun;
[...]
f)      ‚onrechtmatige steun’, nieuwe steun die in strijd met artikel [88], lid 3, [EG] tot uitvoering wordt gebracht;
[...]”
Luidens artikel 2, lid 1, van verordening nr. 659/1999 „wordt elk voornemen om nieuwe steun te verlenen tijdig door de betrokken
lidstaat bij de Commissie aangemeld”. Artikel 3 van die verordening bepaalt dat nieuwe steun „niet uitgevoerd [mag] worden,
alvorens de Commissie een beschikking tot goedkeuring van die steun heeft gegeven of wordt geacht die te hebben gegeven”.
Artikel 4, leden 1 tot en met 4, van die verordening luidt:
„1.      De Commissie onderzoekt de aanmelding onverwijld na ontvangst. Onverminderd artikel 8 geeft de Commissie een beschikking overeenkomstig
de leden 2, 3 of 4.
2.      Indien de Commissie na een eerste onderzoek tot de bevinding komt dat de aangemelde maatregel geen steun vormt, stelt zij
dat bij beschikking vast.
3.      Indien de Commissie na een eerste onderzoek tot de bevinding komt dat de aangemelde maatregel, in zoverre deze binnen het
toepassingsgebied van artikel [87], lid l, [EG] valt, geen twijfel doet rijzen over de verenigbaarheid ervan met de gemeenschappelijke
markt, geeft zij een beschikking houdende dat de maatregel verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt [...]. In de beschikking
wordt nader aangegeven welke uitzondering uit hoofde van het Verdrag is toegepast.
4.      Indien de Commissie na een eerste onderzoek tot de bevinding komt dat de aangemelde maatregel twijfel doet rijzen over de
verenigbaarheid ervan met de gemeenschappelijke markt, geeft zij een beschikking welke ertoe strekt de procedure overeenkomstig
artikel [88], lid 2, [EG] in te leiden (‚beschikking tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure’).”
Artikel 6, lid 1, van die verordening luidt:
„De beschikking om de formele onderzoeksprocedure in te leiden behelst een samenvatting van de relevante feiten en rechtspunten,
een eerste beoordeling van de Commissie omtrent de steunverlenende aard van de voorgestelde maatregel, alsook de redenen waarom
getwijfeld wordt aan de verenigbaarheid ervan met de gemeenschappelijke markt. In de beschikking worden de betrokken lidstaat
en de andere belanghebbenden uitgenodigd om hun opmerkingen mede te delen binnen een vastgestelde termijn die normalerwijs
niet langer dan een maand mag zijn. In naar behoren gerechtvaardigde gevallen kan de Commissie deze termijn verlengen.”
Artikel 7, lid 1, van verordening nr. 659/1999 bepaalt dat „de formele onderzoeksprocedure [wordt] beëindigd bij een beschikking
als bepaald in de leden 2 tot en met 5”. Volgens die leden kan de Commissie bij beschikking vaststellen dat de aangemelde
maatregel geen steun vormt, dat de aangemelde steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, dat de aangemelde steun
verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan worden geacht als aan bepaalde voorwaarden is voldaan, of dat de aangemelde
steun niet met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is.
Aangaande niet-aangemelde maatregelen bepaalt artikel 10, lid 1, van verordening nr. 659/1999: „Indien de Commissie, uit welke
bron ook, over informatie beschikt met betrekking tot beweerdelijk onrechtmatige steun, onderwerpt zij die informatie onverwijld
aan een onderzoek.” Artikel 13, lid 1, van de verordening bepaalt dat dit onderzoek in voorkomend geval resulteert in een
beschikking tot inleiding van een formele onderzoeksprocedure.
De procedure betreffende bestaande steunregelingen is vastgesteld in de artikelen 17 tot en met 19 van verordening nr. 659/1999.
Artikel 18 van de verordening bepaalt: „Indien de Commissie [...] tot de gevolgtrekking komt dat de bestaande steunregeling
niet of niet langer verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, geeft zij een aanbeveling waarbij de betrokken lidstaat
dienstige maatregelen worden voorgesteld.” Indien de betrokken lidstaat de voorgestelde maatregelen niet aanvaardt, kan de
Commissie op grond van artikel 19, lid 2, van de verordening een formele onderzoeksprocedure inleiden.

Voorgeschiedenis van het geding
Ten behoeve van dit arrest kunnen de feiten die ten grondslag liggen aan het geschil, zoals zij worden uiteengezet in het
bestreden arrest en de opmerkingen die partijen bij het Hof hebben ingediend, als volgt worden samengevat.
Rekwirante, Alcoa, is een vennootschap naar Italiaans recht die in Italië eigenaar is van twee fabrieken die primair aluminium
produceren. Deze zijn gevestigd in Portovesme (Sardinië) en in Fusina (Veneto) en zijn aan rekwirante verkocht door Alumix
SpA in het kader van de privatisering van laatstgenoemde.
Bij de aan de Italiaanse Republiek betekende beschikking 96/C 288/04, die op 1 oktober 1996 is gepubliceerd (PB C 288, blz. 4;
hierna: „Alumix-beschikking”), heeft de Commissie de procedure beëindigd die zij op 23 december 1992 had ingeleid en op 16 november
1994 had uitgebreid, betreffende met name het tarief dat ENEL, de gevestigde elektriciteitsleverancier in Italië, aan die
twee fabrieken in rekening bracht. Dat tarief was vastgesteld bij besluit nr. 13 van 24 juli 1992 van het Comitato interministeriale
dei prezzi (Interministerieel comité voor de prijzen; hierna: „besluit nr. 13/92 van het CIP”). De Commissie concludeerde
dat dit tarief, dat volgens artikel 2 van het wetsbesluit van 19 december 1995 (GURI nr. 39 van 16 februari 1996, blz. 8;
hierna: „wetsbesluit van 1995”) geldig was tot en met 31 december 2005, geen steunmaatregel was in de zin van artikel 87,
lid 1, EG.
Dat elektriciteitstarief was gebaseerd op de marginale productiekosten en een deel van de vaste kosten van ENEL.
De Commissie concludeerde dat ENEL, door voor de productie van aluminium aan de fabrieken van Portovesme en Fusina dat tarief
in rekening te brengen, zich gedroeg als een marktdeelnemer met een normaal marktgedrag, aangezien zij door het hanteren van
dat tarief elektriciteit kon leveren aan ondernemingen die haar grootste afnemers waren in regio’s waarin wat de elektriciteitsproductie
betreft een grote overcapaciteit bestond.
Bij besluit nr. 204/99 van de Autorità per l’energia elettrica e il gas (Gas- en elektriciteitsautoriteit) van 29 december
1999 is het beheer van het elektriciteitstarief overgedragen aan de plaatselijke elektriciteitsdistributeurs. De levering
van elektriciteit aan Alcoa werd door ENEL, haar plaatselijke elektriciteitsdistributeur, dan aangerekend tegen het standaardtarief,
en niet meer tegen het tarief bedoeld in het wetsbesluit van 1995. ENEL verleende haar een op haar elektriciteitsfactuur vermelde
korting die werd gefinancierd door een aan alle elektriciteitsverbruikers in Italië opgelegde parafiscale heffing en die gelijk
was aan het verschil tussen het in rekening gebrachte tarief en het tarief bedoeld in het wetsbesluit van 1995.
Bij besluit nr. 148/04 van de Gas- en elektriciteitsautoriteit van 9 augustus 2004 is de overheidsinstantie Cassa Conguaglio
per il settore elettrico (Egalisatiefonds voor de elektriciteitssector; hierna: „Egalisatiefonds”) in de plaats van de plaatselijke
distributeurs belast met het beheer van het elektriciteitstarief. Op grond hiervan betaalde het Egalisatiefonds door middel
van dezelfde parafiscale heffing aan Alcoa rechtstreeks het verschil terug tussen het door ENEL in rekening gebrachte tarief
en het tarief dat bij het wetsbesluit van 1995 was vastgesteld.
In 2005 stelden de Italiaanse autoriteiten wetsbesluit nr. 35 van 14 maart 2005 (GURI nr. 111 van 14 mei 2005, blz. 4) vast,
dat na wijziging in een wet is omgezet bij wet nr. 80 van 14 mei 2005 (gewoon supplement bij GURI nr. 91 van 14 mei 2005;
hierna: „wetsbesluit van 2005”). Ingevolge artikel 11, lid 11, van dit wetsbesluit werd het preferente tarief voor de twee
fabrieken van Alcoa verlengd tot en met 31 december 2010. Deze bepaling is niet aangemeld bij de Commissie.
Het wetsbesluit van 2005 bepaalt ook dat de Gas- en elektriciteitsautoriteit het preferente tarief elk jaar herziet. Volgens
besluit nr. 217/05 van die autoriteit van 13 oktober 2005 moet het tarief vanaf 1 januari 2006 jaarlijks met ten hoogste 4 %
worden verhoogd, afhankelijk van eventuele prijsstijgingen op de Europese Beurzen van Amsterdam (Nederland) en Frankfurt am
Main (Duitsland).
In de litigieuze beschikking vroeg de Commissie zich af of het tarief voor Alcoa geen staatssteun was en onderzocht zij overeenkomstig
artikel 87, lid 1, EG of het verenigbaar was met de gemeenschappelijke markt. Zij verklaarde dat zij van artikel 11, lid 11,
van het wetsbesluit van 2005 kennis had genomen in een andere procedure, namelijk die welke heeft geleid tot de vaststelling
van de bij brief van 16 november 2004 aan de Italiaanse Republiek betekende beschikking 2005/C 30/06 tot inleiding van de
procedure van artikel 88, lid 2, EG ten aanzien van steunmaatregel nr. C 38/2004 (ex NN 58/04) – Steun ten faveure van Portovesme
Srl (PB 2005, C 30, blz. 7; hierna: „Portovesme-beschikking”).
In de punten 40 tot en met 46 van de considerans van de litigieuze beschikking verklaarde de Commissie dat zij moest nagaan
of het betrokken tarief een steunmaatregel vormde. Volgens de Commissie leverde de korting op de elektriciteitsprijs een aanmerkelijk
economisch voordeel op voor een aluminiumproducent. Die korting werd gefinancierd door staatsmiddelen, namelijk door een door
alle elektriciteitsverbruikers in Italië aan het Egalisatiefonds betaalde parafiscale heffing. Die korting dreigde de mededinging
te verstoren en kon het intracommunautaire handelsverkeer ongunstig beïnvloeden. De Commissie leidde daaruit af dat de korting
onder artikel 87, lid 1, EG viel.
In punt 47 van de considerans van de litigieuze beschikking verklaarde de Commissie dat aangezien artikel 11, lid 11, van
het wetsbesluit van 2005 niet bij haar was aangemeld, de maatregel in kwestie moest worden beschouwd als onrechtmatig in de
zin van artikel 1, sub f, van verordening nr. 659/1999, en dat haar eerdere conclusie in de Alumix-beschikking, dat het preferente
tarief voor Alcoa geen bestaande steun was, belette om die maatregel als bestaande steun te beschouwen.
De Commissie uitte vervolgens haar twijfel over de verenigbaarheid van de betrokken maatregel met de gemeenschappelijke markt
in de punten 49 en 78 van de considerans van de litigieuze beschikking, betreffende respectievelijk de steun aan de fabriek
te Fusina en die aan de fabriek te Portovesme.
In de punten 80 en 81 van de considerans van de litigieuze beschikking verzocht de Commissie de Italiaanse Republiek ten slotte
om binnen een maand na ontvangst van de litigieuze beschikking haar eventuele opmerkingen in te dienen en de Commissie alle
voor de beoordeling van de betrokken steunmaatregel nuttige informatie te verstrekken. Zij herinnerde eraan dat artikel 88,
lid 3, EG schorsende werking heeft en dat zij de lidstaat op grond van artikel 14 van verordening nr. 659/1999 kan gelasten
onrechtmatige steun van de begunstigde terug te vorderen.

Beroep bij het Gerecht en bestreden arrest
Op 29 november 2006 stelde Alcoa bij het Gerecht beroep in tot nietigverklaring van de litigieuze beschikking voor zover die
betrekking heeft op het tarief voor de levering van elektriciteit aan haar fabrieken te Fusina en te Portovesme, of, subsidiair,
tot nietigverklaring voor zover dat tarief als onrechtmatige nieuwe steun wordt aangemerkt.
Ter onderbouwing van haar beroep voerde Alcoa drie middelen aan. In de eerste plaats stelde zij dat de Commissie in de litigieuze
beschikking het elektriciteitstarief voor haar fabrieken ten onrechte als staatsteun had aangemerkt, daar dit tarief een markttarief
was dat haar fabrieken geen voordeel verschafte. In de tweede plaats verweet zij de Commissie het vertrouwensbeginsel en het
rechtszekerheidsbeginsel te hebben geschonden, omdat de beschikking in tegenspraak was met de Alumix-beschikking. In de derde
plaats voerde zij ten slotte subsidiair aan dat de Commissie de betrokken maatregel ten onrechte had onderzocht volgens de
procedure voor nieuwe steun en niet volgens de procedure voor bestaande steun.
Bij het bestreden arrest verwierp het Gerecht het beroep.
Met betrekking tot het eerste middel stelde het allereerst vast dat de kwalificatie van een maatregel als staatssteun in de
beschikking tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure niet definitief is en dat de toetsing door het Gerecht van de
wettigheid van een dergelijke beschikking beperkt moet blijven tot de vraag of de Commissie geen kennelijke beoordelingsfout
heeft gemaakt door aan te nemen dat zij bij een eerste onderzoek van de betrokken maatregel niet alle problemen daaromtrent
heeft weten op te lossen.
Nadat het Gerecht erop had gewezen dat Alcoa het oordeel van de Commissie dat de middelen waarmee het tarief in kwestie werd
gefinancierd staatsmiddelen waren, niet betwistte, verklaarde het dat de Commissie geen kennelijke beoordelingsfout had gemaakt
door voorlopig aan te nemen dat het preferente tarief de fabrieken van Alcoa een voordeel opleverde. In dat verband concludeerde
het ook dat Alcoa’s argumenten dat de Commissie had moeten uitmaken of het tarief in kwestie een markttarief was en of de
criteria op grond waarvan zij in de Alumix-beschikking had geconcludeerd dat er geen sprake was van een voordeel, nog geldig
waren, moesten worden afgewezen. Het Gerecht verwierp Alcoa’s argument dat de Commissie haar motiveringsplicht had verzuimd
door met name die criteria niet te onderzoeken en herinnerde eraan dat de vraag of het tarief voor de betrokken fabrieken
al dan niet een markttarief was, ingewikkelde economische beoordelingen vereiste die de Commissie moest verrichten in de formele
onderzoeksprocedure.
Aangaande het tweede middel onderzocht het Gerecht of de Commissie, door het preferente tarief als nieuwe steun aan te merken,
het vertrouwensbeginsel en het rechtszekerheidsbeginsel had geschonden waarop Alcoa zich ten gevolge van de Alumix-beschikking
kon beroepen.
Het Gerecht stelde vast dat zowel uit het verzoekschrift als uit de Alumix-beschikking bleek dat die beschikking enkel betrekking
had op het wetsbesluit van 1995, dat slechts tien jaar gold. Het voegde daaraan toe dat de Commissie in de litigieuze beschikking
had verklaard dat de verlenging van het tarief tot in 2010, die niet bij haar was aangemeld, een steunmaatregel kon zijn.
Het Gerecht wees erop dat de Commissie geen twijfel had geuit over haar beoordeling van de maatregel die was onderzocht in
de Alumix-beschikking, en concludeerde dat Alcoa niet zeker kon zijn dat de Commissie zou besluiten dat het op haar toegepaste
tarief geen steunmaatregel was.
Met betrekking tot het derde middel herinnerde het Gerecht aan de vaste rechtspraak dat bestaande steun die wezenlijk wordt
gewijzigd of wordt verlengd, als nieuwe steun moet worden beschouwd. Het leidde daaruit af dat wanneer een maatregel die volgens
de Commissie geen steunmaatregel is, wordt verlengd of wezenlijk wordt gewijzigd, hij door de Commissie enkel kan worden onderzocht
volgens de procedureregels voor nieuwe steun.
Het Gerecht was van oordeel dat de betrokken maatregel in casu niet als bestaande steun kon worden beschouwd, niet alleen
omdat deze een andere periode betrof dan die welke was onderzocht in de Alumix-beschikking, maar ook omdat de wijze van financiering
van die maatregel was gewijzigd in vergelijking met de maatregel die in die beschikking was onderzocht.

Conclusies van partijen
In hogere voorziening verzoekt Alcoa het Hof:
–        het bestreden arrest te vernietigen;
–        de litigieuze beschikking nietig te verklaren voor zover zij betrekking heeft op de elektriciteitstarieven voor haar aluminiumfabrieken;
subsidiair,
–        de zaak naar het Gerecht te verwijzen voor hernieuwde beoordeling in overeenstemming met het arrest van het Hof,
en hoe dan ook,
–        de Commissie te verwijzen in de kosten.
De Commissie concludeert tot afwijzing van de hogere voorziening en tot verwijzing van Alcoa in de kosten.

Hogere voorziening
Alcoa onderbouwt haar hogere voorziening met twee middelen. Het eerste middel strekt ertoe dat het Hof beslist dat het Gerecht
blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat de Commissie een formele onderzoeksprocedure kon
inleiden zonder eerst na te gaan of de conclusies van de Alumix-beschikking nog golden. Het tweede middel stelt onjuiste toepassing
van de procedure inzake nieuwe steun.
Die twee middelen hangen nauw samen met de temporele en materiële werkingssfeer van de Alumix-beschikking die het Gerecht
zou hebben geschonden. Alcoa behandelt de temporele werkingssfeer van die beschikking in het vierde onderdeel van het eerste
middel en in het tweede onderdeel van het tweede middel, en de materiële werkingssfeer ervan in een argument betreffende het
ontbreken van een wezenlijke wijziging van het elektriciteitstarief in het vierde onderdeel van het eerste middel en in het
derde onderdeel van het tweede middel.
Bij het onderzoek van de hogere voorziening moeten eerst die onderdelen en dat argument worden beoordeeld.

Vierde onderdeel van het eerste middel en tweede onderdeel van het tweede middel, betreffende de werking van de Alumix-beschikking
in de tijd
Argumenten van partijen
Met het vierde onderdeel van het eerste middel en het tweede onderdeel van het tweede middel verwijt Alcoa het Gerecht dat
het in de punten 105 tot en met 107 van het bestreden arrest heeft geoordeeld dat de Alumix-beschikking voor beperkte tijd
gold. Aldus heeft het Gerecht die beschikking verkeerd uitgelegd en blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting. Alcoa
stelt enerzijds dat de Alumix-beschikking niet uitdrukkelijk melding maakt van het wetsbesluit van 1995 dat voor het daarin
bedoelde elektriciteitstarief een duur van tien jaar vaststelde, en geen uitdrukkelijke of stilzwijgende beperking van haar
geldigheidsduur bevat. Anderzijds voegt Alcoa daaraan toe dat zelfs indien de Alumix-beschikking beperkt was in de tijd, de
daarin gedane vaststelling dat er geen sprake was van steun, algemeen geldig is, zonder beperking in de tijd.
De Commissie stelt dat het Gerecht de Alumix-beschikking terecht heeft onderzocht in het licht van het wetsbesluit van 1995
dat het betrokken tarief uitdrukkelijk tot tien jaar heeft beperkt.
Beoordeling door het Hof
In hogere voorziening is het Hof overeenkomstig de artikelen 225 EG en 58 van het Statuut van het Hof van Justitie niet bevoegd
om de relevante feiten vast te stellen en te beoordelen, behoudens in het geval van een verkeerde opvatting daarvan (zie in
die zin arresten van 1 juni 1994, Commissie/Brazzelli Lualdi e.a., C‑136/92 P, Jurispr. blz. I‑1981, punten 49 en 66, en 7 november
2002, Glencore en Compagnie Continentale/Commissie, C‑24/01 P en C‑25/01 P, Jurispr. blz. I‑10119, punt 65).
Het oordeel van het Gerecht in punt 107 van het bestreden arrest dat de Alumix-beschikking beperkt was in de tijd, is gebaseerd
op bepaalde vaststellingen. In punt 105 van dat arrest heeft het Gerecht allereerst vastgesteld dat de Commissie in de Alumix-beschikking
uitspraak heeft gedaan over het tarief voor de levering van elektriciteit dat ENEL van 1996 tot 2005 in rekening bracht aan
de fabrieken van Alcoa. Vervolgens wees het Gerecht er in datzelfde punt op dat ofschoon de Alumix-beschikking geen melding
maakte van het wetsbesluit van 1995, waarvan artikel 2 de duur bepaalde van het tarief dat was voorzien in besluit nr. 13/92
van het CIP, Alcoa in haar verzoekschrift niettemin uitdrukkelijk naar dat wetsbesluit had verwezen, en het achtte het passend
om een passage daaruit te citeren die de opmerkingen van Alcoa weergaf. Blijkens die passage vereiste de privatisering van
Alumix SpA de steun van de Italiaanse regering om met ENEL een tarief voor de elektrische energie voor de twee betrokken fabrieken
vast te stellen, en eventueel voor de toekomst een langetermijnovereenkomst (tien jaar) te sluiten met prijzen die op Europees
niveau concurrentieel zijn. Het Gerecht citeert verder dat de regeling voor de behandeling van de extra lasten waarin besluit
nr. 13/92 van het CIP voorziet, per 31 december 2005 was afgeschaft en dat de behandeling na die datum zou worden afgestemd
op die voor alle gebruikers. Ten slotte wees het Gerecht er in de punten 14 en 65 van het bestreden arrest op dat het elektriciteitstarief
voor de twee fabrieken van Alcoa bij het wetsbesluit van 2005 was verlengd tot 31 december 2010.
Alcoa betwist die vaststellingen niet en stelt niet dat het Gerecht de feiten verkeerd heeft opgevat.
Nu het Gerecht de feiten niet verkeerd heeft opgevat, was het bevoegd om die soeverein te beoordelen. Zonder blijk te geven
van een onjuiste rechtsopvatting kon het aldus in punt 106 van het bestreden arrest vaststellen dat de beoordeling door de
Commissie van het elektriciteitstarief in kwestie voor de periode van 1996 tot 2005 was geformuleerd met inachtneming van
de marktomstandigheden zoals de Commissie die voor die periode kon voorzien. Eveneens zonder blijk te geven van een onjuiste
rechtopvatting kon het Gerecht in punt 107 van dat arrest het standpunt van de Commissie beamen door de door haar in de litigieuze
beschikking gebruikte bewoordingen over te nemen, namelijk dat haar goedkeuring van het tarief in de Alumix-beschikking juist
in de tijd beperkt was omdat zij berustte op een economische beoordeling van de omstandigheden op een bepaald tijdstip, en
dat die goedkeuring bijgevolg niet kon worden aangevoerd bij de uitbreiding van de maatregel bij het wetsbesluit van 2005.
Bijgevolg moeten het vierde onderdeel van het eerste middel en het tweede onderdeel van het tweede middel worden afgewezen.

Argument in het vierde onderdeel van het eerste middel en het derde onderdeel van het tweede middel: het in de Alumix-beschikking
onderzochte ontbreken van een wezenlijke wijziging van het elektriciteitstarief
Argumenten van partijen
Alcoa stelt dat het Gerecht haar argument dat de wijzigingen die in 1999 en 2004 zijn aangebracht in het beheer van het elektriciteitstarief
niet wezenlijk, maar louter technisch waren, ten onrechte heeft afgewezen. Zij meent dat de terugbetaling door ENEL en de
overdracht van het beheer van het tarief aan het Egalisatiefonds geen verandering brengen in de analyse in de Alumix-beschikking,
volgens welke het betrokken tarief geen steun oplevert. Die wijzigingen gaan enkel over de wijze waarop en door wie het tarief
wordt toegekend, terwijl het niveau van het tarief, de cruciale kwestie, nooit is gewijzigd.
De Commissie werpt tegen dat de overgang van een situatie waarin Alcoa haar leverancier betaalde overeenkomstig het preferente
tarief dat bij de Alumix-beschikking was goedgekeurd, naar een situatie waarin Alcoa een door haar leverancier vrijelijk vastgestelde
prijs betaalt en daarna door het Egalisatiefonds wordt terugbetaald om haar nettokosten terug te brengen tot het niveau van
dat preferente tarief, niet als een louter technische wijziging kan worden aangemerkt.
Beoordeling door het Hof
In de punten 64 en 65 van het bestreden arrest wees het Gerecht erop dat de Commissie haar voorlopige conclusie dat aan Alcoa
een voordeel werd verleend, had gebaseerd op de verlenging tot 2010 van het tarief van het wetsbesluit van 1995, onder voorbehoud
van een mogelijke verhoging van maximum 4 %, en op de overdracht van het beheer van dat tarief aan het Egalisatiefonds, dat
Alcoa rechtstreeks het verschil terug betaalde tussen het elektriciteitstarief dat aan haar fabrieken in rekening werd gebracht
en het tarief van dat wetsbesluit. Die twee feitelijke vaststellingen betreffende de wijzigingen die zijn aangebracht bij
artikel 11, lid 11, van het wetsbesluit van 2005 en door de besluiten van de Gas- en elektriciteitsautoriteit nr. 148/04van
9 augustus 2004 en nr. 217/05 van 13 oktober 2005, worden door Alcoa niet betwist.
In punt 68 van het bestreden arrest merkte het Gerecht op dat deze terugbetalingsregeling de kern van het preferente tarief
voor Alcoa raakte en dat de Commissie derhalve gerechtigd was, niet uit te sluiten dat dit leidde tot het toekennen van een
voordeel, een van de voorwaarden om een maatregel aan te merken als steun in de zin van artikel 87, lid 1, EG.
Die beoordeling door het Gerecht strookt met de zienswijze van het Hof dat de wijze van financiering van een steunmaatregel
de gehele steunregeling onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan maken, zodat de steun in een dergelijk geval moet
worden onderzocht met inaanmerkingneming van de gevolgen van de financiering ervan (zie arrest van 21 oktober 2003, van Calster
e.a., C‑261/01 en C‑262/01, Jurispr. blz. I‑12249, punt 49).
In casu heeft het Gerecht in de punten 107 en 131 van het bestreden arrest vastgesteld dat uit de litigieuze beschikking blijkt
dat de wijze van financiering van het tarief bedoeld in het wetsbesluit van 2005 in vergelijking met het tarief van het wetsbesluit
van 1995 impliceerde dat van een markttarief werd overgestapt op een tarief waarop een korting werd toegepast die werd gefinancierd
met staatsmiddelen.
Gelet op de in de litigieuze beschikking genoemde mogelijke gevolgen van de wijzigingen van het financieringsmechanisme in
het licht van de staatssteunregels, moet worden vastgesteld dat het Gerecht geen blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting
door in punt 130 van het bestreden arrest te overwegen dat de in de litigieuze beschikking onderzochte maatregel verschilde
van die in de Alumix-beschikking, en door in punt 134 van dat arrest Alcoa’s argument dat het niet om wezenlijke wijzigingen
ging, ongegrond te verklaren.
Het door Alcoa in het vierde onderdeel van het eerste middel en het derde onderdeel van het tweede middel aangevoerde argument
dat de bedoelde wijzigingen niet wezenlijk waren, moet derhalve ongegrond worden verklaard.
Het eerste en het tweede middel moeten worden onderzocht in het licht van die vaststellingen.

Eerste middel: ontoereikende inaanmerkingneming van de Alumix-beschikking
Met haar eerste middel verzoekt Alcoa het Hof te beslissen dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting
door te oordelen dat de Commissie een formele onderzoeksprocedure kon inleiden zonder eerst na te gaan of de conclusies van
de Alumix-beschikking nog golden. Dat middel bevat zes onderdelen. Met het eerste onderdeel verwijt Alcoa het Gerecht dat
het bij de toetsing van de kwalificatie van de betrokken maatregel als steunmaatregel enkel heeft onderzocht of een kennelijke
fout is gemaakt. Het tweede onderdeel is ontleend aan schending van de rechtspraak en van het rechtszekerheids- en het vertrouwensbeginsel.
Het derde onderdeel strekt ertoe dat wordt beslist dat de twee belangrijkste elementen op basis waarvan het Gerecht heeft
geconcludeerd dat de Commissie een formele onderzoeksprocedure mocht inleiden, onvoldoende zijn. Het vierde onderdeel, betreffende
de werking in de tijd van de Alumix-beschikking, is in punt 43 van dit arrest ongegrond verklaard. Het vijfde onderdeel is
ontleend aan schending van het beginsel van behoorlijk bestuur en van het recht om te worden gehoord. Het zesde onderdeel
ten slotte is ontleend aan miskenning van de omvang van de motiveringsplicht.
Eerste onderdeel van het eerste middel: het Gerecht heeft ten onrechte enkel onderzocht of er sprake was van een kennelijke
fout
–       Argumenten van partijen
In het eerste onderdeel van het eerste middel stelt Alcoa dat het Gerecht inzonderheid in punt 61 van het bestreden arrest
blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting, door bij de toetsing van de litigieuze beschikking enkel na te gaan
of bij de kwalificatie van de betrokken maatregel als steun een kennelijke fout is gemaakt. Het Gerecht heeft daarbij afgezien
van rechterlijke toetsing in een situatie waarin bescherming door de rechter essentieel is om ondernemingen te beschermen
tegen onrechtmatige formele onderzoeksprocedures.
Alcoa beklemtoont het verschil tussen de inleiding van een formele onderzoeksprocedure inzake maatregelen met betrekking waartoe
specifiek is geconcludeerd dat zij geen steunmaatregelen zijn, en inzake maatregelen waarvoor geen dergelijke conclusie is
bereikt. In het eerste geval rusten op de Commissie grotere verplichtingen met betrekking tot het eerste onderzoek en met
betrekking tot de motivering ten einde de inleiding van een formele onderzoeksprocedure te rechtvaardigen.
De Commissie repliceert dat het Gerecht zijn toetsing volgens haar op het juiste niveau heeft verricht, namelijk dat voor
een voorlopige beschikking.
–       Beoordeling door het Hof
De in artikel 88, lid 3, EG bedoelde en in de artikelen 4 en 5 van verordening nr. 659/1999 geregelde inleidende fase van
het onderzoek van steunmaatregelen dient er toe de Commissie in staat te stellen zich een eerste oordeel te vormen over de
gedeeltelijke of volledige verenigbaarheid van de betrokken steunmaatregel met de gemeenschappelijke markt. Die fase verschilt
van de onderzoeksfase van artikel 88, lid 2, EG, die wordt beheerst door de artikelen 6 en 7 van de voornoemde verordening
en de Commissie in staat moet stellen zich volledig te informeren over alle gegevens van de zaak (zie arrest van 15 april
2008, Nuova Agricast, C‑390/06, Jurispr. blz. I‑2577, punt 57).
Volgens artikel 6 van verordening nr. 659/1999 behelst de beschikking om de formele onderzoeksprocedure in te leiden een eerste
beoordeling van de Commissie omtrent de steunverlenende aard van de voorgestelde maatregel, alsook de redenen waarom getwijfeld
wordt aan de verenigbaarheid ervan met de gemeenschappelijke markt.
Dienaangaande moet worden vastgesteld dat het Gerecht in de punten 58 tot en met 60 van het bestreden arrest de rol van de
inleidende fase juist in herinnering heeft gebracht en heeft beklemtoond dat deze verschilt van de formele onderzoeksprocedure.
Het Gerecht heeft er in punt 58 van het bestreden arrest met name terecht aan herinnerd dat de Commissie de formele onderzoeksprocedure
moet inleiden indien zij er na een eerste onderzoek niet van overtuigd is dat de betrokken maatregel verenigbaar is met de
gemeenschappelijke markt.
In punt 61 van het bestreden arrest heeft het Gerecht daar terecht uit afgeleid dat de toetsing door het Gerecht van de rechtmatigheid
van een beschikking tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure noodzakelijkerwijs beperkt dient te blijven, en in punt 62
van het arrest heeft het terecht geconcludeerd dat wanneer de verzoekers in een beroep tegen een dergelijke beschikking de
beoordeling van de Commissie met betrekking tot de kwalificatie van de litigieuze maatregel als steunmaatregel betwisten,
de toetsing door de rechter van de Unie ertoe beperkt is na te gaan of de Commissie geen kennelijke beoordelingsfout heeft
gemaakt.
Alcoa’s argument dat het Gerecht in casu wegens het bestaan van de eerdere beschikking van de Commissie met betrekking tot
Alcoa, namelijk de Alumix-beschikking, een grondiger analyse had moeten verrichten en zijn toetsing niet tot kennelijke beoordelingsfouten
had mogen beperken, kan niet slagen, nu het Gerecht, zoals in punt 50 van dit arrest is overwogen, terecht heeft geoordeeld
dat de maatregel die in de litigieuze beschikking aan de orde was een andere maatregel was dan die welke was onderzocht in
de Alumix-beschikking.
Het eerste onderdeel van het eerste middel moet dan ook worden afgewezen.
Tweede onderdeel van het eerste middel: schending van de rechtspraak en van het rechtszekerheids- en het vertrouwensbeginsel
–       Argumenten van partijen
Ongeacht de norm waaraan de toetsing moet voldoen, stelt Alcoa met het tweede onderdeel van het eerste middel dat het Gerecht
blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door geen rekening te houden met de rechtspraak en het rechtszekerheids-
en het vertrouwensbeginsel, die het ertoe verplichten rekening te houden met eerdere uitspraken in dezelfde zaak.
Volgens Alcoa blijkt uit het arrest van 5 oktober 1994, Italië/Commissie (C‑47/91, Jurispr. blz. I‑4635), dat de Commissie
rekening moest houden met de Alumix-beschikking en opnieuw moest onderzoeken of de factoren waarop die beschikking was gebaseerd
al dan niet waren veranderd. Het Gerecht heeft in punt 70 van het bestreden arrest blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting
door te oordelen dat de Commissie niet verplicht was na te gaan of „de criteria op grond waarvan zij in de Alumix-beschikking
had geconcludeerd dat er geen sprake was van een voordeel, nog geldig waren”. Onder verwijzing naar het arrest van 22 juni
2006, België en Forum 187/Commissie (C‑182/03 en C‑217/03, Jurispr. blz. I‑5479), voegt Alcoa daaraan toe, dat zij ervan mocht
uitgaan dat de conclusies van de Commissie in de Alumix-beschikking niet zouden veranderen zolang de feiten waarop die beschikking
was gebaseerd dezelfde bleven.
De Commissie stelt dat zij niet verplicht was rekening te houden met de Alumix-beschikking.
–       Beoordeling door het Hof
In punt 24 van het reeds aangehaalde arrest Italië/Commissie overwoog het Hof dat de Commissie een individuele steunmaatregel
waarvan wordt gesteld dat hij op grond van een eerder goedgekeurde steunregeling is getroffen, niet zonder meer rechtstreeks
aan het Verdrag mag toetsen. Voordat zij enige procedure inleidt, mag zij alleen onderzoeken of de steunmaatregel onder de
algemene regeling valt en voldoet aan de in de beschikking tot goedkeuring van deze regeling gestelde voorwaarden. Zou de
Commissie dit niet doen, dan zou zij bij de beoordeling van elke individuele steunmaatregel kunnen terugkomen van haar beschikking
tot goedkeuring van de steunregeling en het vertrouwensbeginsel en het rechtszekerheidsbeginsel schenden.
Anders dan de maatregel die aan de orde was in het arrest Italië/Commissie is de betrokken maatregel in deze zaak evenwel
geen individuele steunmaatregel die deel uitmaakt van een algemene steunregeling. Zoals in punt 50 van dit arrest is opgemerkt,
verschilt de maatregel in kwestie van de maatregel die is onderzocht in de eerdere beschikking van de Commissie, namelijk
de Alumix-beschikking.
De overwegingen in het arrest Italië/Commissie betreffende individuele steunmaatregelen in het kader van een algemene steunregeling
zijn dus niet relevant.
Alcoa baseert zich vervolgens op het arrest België en Forum 187/Commissie om te stellen dat zij met toepassing van het rechtszekerheids-
en het vertrouwensbeginsel mocht verwachten dat de Commissie haar conclusies in de Alumix-beschikking zou handhaven.
Het is vaste rechtspraak dat het rechtszekerheidsbeginsel impliceert dat de regelgeving van de Unie duidelijk is en dat de
toepassing ervan voorzienbaar is (zie met name arrest België en Forum 187/Commissie, reeds aangehaald, punt 69, en arrest
van 14 oktober 2010, Nuova Agricast en Cofra/Commissie, C‑67/09 P, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 77). Iedere
justitiabele bij wie een instelling van de Europese Unie met door haar gedane precieze toezeggingen gegronde verwachtingen
heeft gewekt, kan zich op het vertrouwensbeginsel beroepen. Wanneer echter een voorzichtige en bezonnen marktdeelnemer de
vaststelling van een voor zijn belangen nadelige maatregel van de Unie kan voorzien, kan hij zich niet op dit beginsel beroepen
wanneer die maatregel wordt vastgesteld (zie arrest België en Forum 187/Commissie, reeds aangehaald, punt 147; arresten van
17 september 2009, Commissie/Koninklijke FrieslandCampina, C‑519/07 P, Jurispr. blz. I‑8495, punt 84, en 16 december 2010,
Kahla Thüringen Porzellan/Commissie, C‑537/08 P, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 63).
Uit punt 71 van het arrest België en Forum 187/Commissie blijkt dat de Commissie haar beoordeling van de maatregel die in
dat arrest aan de orde was, had gewijzigd op grond van een striktere toepassing van de verdragsregels inzake steunmaatregelen
van staten. In de punten 161 en 167 van dat arrest besliste het Hof dat de verzoekers mochten verwachten dat een beschikking
waarmee de Commissie terugkomt op haar vroegere beoordeling, hun de nodige tijd zou geven om daadwerkelijk rekening te houden
met deze wijziging van de beoordeling en concludeerde het dat het middel inzake schending van het vertrouwensbeginsel gegrond
was.
Die rechtspraak kan echter niet worden toegepast op deze zaak, daar de Commissie, zoals het Gerecht in punt 107 van het bestreden
arrest terecht heeft geoordeeld, in de litigieuze beschikking niet terugkomt op haar beoordeling van de maatregel die was
onderzocht in de Alumix-beschikking. Het Gerecht heeft in datzelfde punt terecht opgemerkt dat de Commissie twijfels koesterde
met betrekking tot het elektriciteitstarief in het wetsbesluit van 2005, wegens de beperking in de tijd van haar conclusies
in de Alumix-beschikking, die berustten op de omstandigheden op een bepaald tijdstip, en wegens de wijzigingen die het tarief
in dat besluit had ondergaan.
Bijgevolg kon de Alumix-beschikking geen gewettigd vertrouwen wekken dat de conclusies van de Commissie in die beschikking
zouden worden uitgebreid tot het tarief in het wetsbesluit van 2005.
Daaruit volgt dat het Gerecht het gewettigd vertrouwen van Alcoa niet heeft geschonden door in punt 70 van het bestreden arrest
te beslissen dat de Commissie niet hoefde na te gaan of de criteria op basis waarvan zij in de Alumix-beschikking had geconcludeerd
dat er geen sprake was van een voordeel, nog geldig waren.
Aangaande het verwijt betreffende schending van het rechtszekerheidsbeginsel moet worden vastgesteld dat Alcoa dat beginsel
enkel heeft aangehaald zonder te vermelden welke overwegingen van het bestreden arrest of welke analyse van het Gerecht dat
beginsel zouden schenden. Dat verwijt moet dan ook worden afgewezen.
Derhalve moet het tweede onderdeel van het eerste middel worden afgewezen.
Derde onderdeel van het eerste middel: de voor de inleiding van een formele onderzoeksprocedure in aanmerking genomen elementen
volstaan niet
–       Argumenten van partijen
Met het derde onderdeel van het eerste middel stelt Alcoa dat het Gerecht in de punten 67 en 68 van het bestreden arrest blijk
heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door zijn conclusie dat de Commissie een formele onderzoeksprocedure mocht
inleiden betreffende de tarieven voor de levering van elektriciteit die haar waren toegekend, in wezen heeft gebaseerd op
twee elementen. Die twee elementen zijn de financiering van die tarieven met staatsmiddelen en de terugbetaling aan Alcoa
door middel van het door het Egalisatiefonds gehanteerde mechanisme, dat leidt tot een verlaging van het uiteindelijk tarief
voor de levering van elektriciteit dat Alcoa zonder dat mechanisme zou moeten betalen. Alcoa stelt dat die twee elementen
niet volstaan, aangezien zij reeds bestonden ten tijde van de Alumix-beschikking en zij de Commissie niet hebben belet te
concluderen dat er geen sprake was van steun. Zij beklemtoont dienaangaande dat de preferente tarieven die zij destijds genoot
aan ENEL waren opgelegd door de staat, die 100 % van ENEL in handen had, en dat zij dus door hem werden gefinancierd, en dat
die tarieven louter formeel leidden tot een „vermindering” van de algemeen geldende tarieven.
De Commissie meent dat Alcoa met dit derde onderdeel slechts andere argumenten herhaalt.
–       Beoordeling door het Hof
In haar voorstelling van de aspecten die de tarieven op grond van het wetsbesluit van 1995 en die op grond van het wetsbesluit
van 2005 volgens haar gemeen hebben, maakt Alcoa geen melding van de niet-betwiste wijzigingen die aan eerstgenoemde zijn
aangebracht in 1999 en 2004.
Zo vermeldt zij niet dat, zoals blijkt uit de punten 15, 65 en 66 van het bestreden arrest, het tarief dat haar in rekening
werd gebracht op grond van het wetsbesluit van 1995 is vervangen door een tarief dat is verlaagd door middel van een terugbetaling
die werd gefinancierd door een parafiscale heffing die werd beheerd door het Egalisatiefonds.
Gelet op de relevantie van die kenmerken voor de kwalificatie als steunmaatregel heeft het Gerecht, zoals in punt 50 van dit
arrest is overwogen, geen blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door daar de klemtoon op te leggen.
Het Gerecht heeft aldus in punt 68 van het bestreden arrest terecht beslist dat de enkele vaststelling van het bestaan van
de terugbetalingsregeling in kwestie rechtvaardigde dat de Commissie in de inleidende fase niet kon uitsluiten dat Alcoa een
voordeel genoot in de zin van artikel 87, lid 1, EG.
Voorts heeft het Gerecht in punt 58 van het bestreden arrest terecht opgemerkt dat indien de Commissie bij een eerste onderzoek
niet alle problemen heeft weten op te lossen die zich voordoen bij de vraag of de onderzochte maatregel een steunmaatregel
is in de zin van artikel 87, lid 1, EG, zij de formele onderzoeksprocedure moet inleiden, tenzij zij bij dit eerste onderzoek
ervan overtuigd is geraakt dat de betrokken maatregel hoe dan ook verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, zelfs indien
hij een steunmaatregel was (zie mutatis mutandis ook arresten van 2 april 1998, Commissie/Sytraval en Brink’s France, C‑367/95 P, Jurispr.
blz. I‑1719, punt 39 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 2 april 2009, Bouygues en Bouygues Télécom/Commissie, C‑431/07 P, Jurispr.
blz. I‑2665, punt 61). Derhalve mocht het Gerecht in punt 70 van het bestreden arrest op goede grond en onder verwijzing naar
met name punt 58 in wezen concluderen dat de vraag of het tarief voor de fabrieken al dan niet een markttarief was, een ingewikkelde
economische beoordeling vergde die twijfels deed rijzen welke beter konden worden onderzocht in de formele onderzoeksprocedure.
Bijgevolg moet het derde onderdeel van het eerste middel worden verworpen.
Vijfde onderdeel van het eerste middel: schending van het beginsel van behoorlijk bestuur en van het recht om te worden gehoord
–       Argumenten van partijen
Alcoa betoogt dat de Italiaanse Republiek in de fase van het eerste onderzoek niet de mogelijkheid heeft gehad opmerkingen
in te dienen over de kwalificatie van de maatregel als nieuwe steun, en dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste
rechtsopvatting door niet te erkennen dat de Commissie daardoor het beginsel van behoorlijk bestuur en het recht om te worden
gehoord had geschonden.
De Commissie stelt dat Alcoa aldus een nieuw middel aanvoert dat zij niet voor het Gerecht heeft ingeroepen en dat derhalve
niet-ontvankelijk is. Overigens is de Italiaanse Republiek, zoals blijkt uit punt 40 van het bestreden arrest, hoe dan ook
gehoord over de kwalificatie van de betrokken maatregel als nieuwe steun.
–       Beoordeling door het Hof
In hogere voorziening is het Hof in beginsel slechts bevoegd te oordelen over de rechtsbeslissing die is gegeven ten aanzien
van de middelen die voor de rechter in eerste aanleg zijn behandeld (zie met name arrest van 1 februari 2007, Sison/Raad,
C‑266/05 P, Jurispr. blz. I‑1233, punt 95 en aldaar aangehaalde rechtspraak). In beginsel kan een partij een middel dat niet
is ingeroepen in de procedure voor het Gerecht, niet voor de eerste keer aanvoeren in de procedure voor het Hof, want dan
zou het Hof de mogelijkheid hebben om de rechtmatigheid van de beslissing van het Gerecht te toetsen in het licht van een
middel waarvan laatstgenoemde geen kennis heeft gehad.
Dienaangaande blijkt uit het bestreden arrest dat de kwestie die Alcoa met het vijfde onderdeel van het eerste middel onder
de aandacht brengt, door het Gerecht niet is onderzocht naar aanleiding van een door Alcoa aangevoerd argument.
Het Gerecht heeft in de punten 39 en 40 van het bestreden arrest weliswaar onderzocht of de Italiaanse Republiek een standpunt
had ingenomen over de kwalificatie van de betrokken maatregel als nieuwe steun, maar het heeft dat gedaan bij de analyse van
een argument van de Commissie dat het verzoek in eerste aanleg niet-ontvankelijk was omdat de Italiaanse Republiek zich niet
duidelijk genoeg tegen die kwalificatie had verzet.
Het vijfde onderdeel van het eerste middel moet dan ook niet-ontvankelijk worden verklaard.
Zesde onderdeel van het eerste middel: miskenning van de omvang van de motiveringsplicht
–       Argumenten van partijen
Met het zesde onderdeel van het eerste middel stelt Alcoa dat het Gerecht de omvang van de op de Commissie rustende motiveringsplicht
heeft miskend. Gelet op de onomkeerbare gevolgen van de inleiding van de formele onderzoeksprocedure en het in casu bestaan
van een eerdere beschikking van de Commissie, namelijk de Alumix-beschikking, heeft het Gerecht ten onrechte verklaard dat
het maken van onderscheid tussen die beschikking en de litigieuze beschikking geen motivering behoefde. Die ontoereikende
motivering heeft de juridische analyse en de toetsing van de litigieuze beschikking bemoeilijkt. Volgens Alcoa had de litigieuze
beschikking een grondige eerste beoordeling van de mogelijke economische veranderingen sinds de Alumix-beschikking moeten
bevatten.
Volgens de Commissie moet dit onderdeel ongegrond worden verklaard.
–       Beoordeling door het Hof
Anders dan Alcoa betoogt, heeft het Gerecht in het bestreden arrest niet verklaard dat het maken van onderscheid tussen de
Alumix-beschikking en de litigieuze beschikking geen motivering behoefde.
Met het verwijt inzake miskenning van de omvang van de motiveringsplicht lijkt Alcoa de punten 78 tot en met 89 van het bestreden
arrest in het vizier te nemen. Zoals de advocaat-generaal in punt 127 van zijn conclusie heeft opgemerkt, lijkt Alcoa in het
bijzonder te doelen op punt 88 van het arrest, waarin het Gerecht haar argument verwerpt dat de Commissie niet zou hebben
voldaan aan haar verplichting om de bestreden beschikking in het licht van de in de Alumix-beschikking gehanteerde criteria
te motiveren.
Volgens vaste rechtspraak moet de door artikel 253 EG vereiste motivering beantwoorden aan de aard van de betrokken handeling
en de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking doen komen,
zodat de belanghebbenden de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel kunnen kennen en de bevoegde rechter zijn toezicht
kan uitoefenen. Het motiveringsvereiste moet worden beoordeeld aan de hand van de omstandigheden van het geval, met name de
inhoud van de handeling, de aard van de redengeving en het belang dat de adressaten of andere personen die rechtstreeks en
individueel door de handeling worden geraakt, bij een toelichting kunnen hebben (zie met name arrest van 2 december 2009,
Commissie/Ierland e.a., C‑89/08 P, Jurispr. blz. I‑11245, punt 77 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Opgemerkt moet worden dat het Gerecht, zoals Alcoa zelf erkent, in punt 78 van het bestreden arrest correct heeft verwezen
naar de motiveringplicht van artikel 253 EG en de daaruit voortvloeiende eisen.
Alcoa verwijt het Gerecht echter dat het niet heeft erkend dat de motivering van de litigieuze beschikking in het licht van
de Alumix-beschikking ontoereikend was. Volgens Alcoa had de Commissie moeten uiteenzetten waarom de litigieuze beschikking
verschilde van de Alumix-beschikking.
Dat verwijt is gebaseerd op de premisse dat de litigieuze beschikking betrekking had op hetzelfde tarief als het tarief dat
was onderzocht in de Alumix-beschikking, hetgeen zou nopen tot een gedetailleerd onderzoek van de factoren die tot een andere
conclusie leidden.
Zoals in punt 50 van dit arrest is vastgesteld, heeft het Gerecht echter geen blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting
door in punt 130 van het bestreden arrest te overwegen dat de in de litigieuze beschikking onderzochte maatregel verschilde
van die in de Alumix-beschikking.
Daaruit volgt dat, zoals uit punt 88 van het bestreden arrest blijkt, een gedetailleerd onderzoek van de economische beoordeling
van de Commissie in de Alumix-beschikking en van de redenen waarom die beschikking niet meer van toepassing was, niet noodzakelijk
was.
Nu het ging om een eerste onderzoek van een maatregel die niet eerder was onderzocht, heeft het Gerecht in punt 79 van het
bestreden arrest terecht geoordeeld dat de Commissie kon volstaan met een samenvatting van de relevante feiten en rechtspunten,
een eerste beoordeling omtrent de steunverlenende aard van de betrokken overheidsmaatregel, en een uiteenzetting van de redenen
waarom getwijfeld werd aan de verenigbaarheid ervan met de gemeenschappelijke markt.
Het Gerecht heeft dus geen blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in de punten 81 en 82 van het bestreden arrest
te beslissen dat de Commissie de litigieuze beschikking afdoende had gemotiveerd door duidelijk uiteen te zetten waarom zij
tot het voorlopige besluit was gekomen dat de maatregel in kwestie een steunmaatregel was en dat zij ernstige twijfel koesterde
over de verenigbaarheid ervan met de gemeenschappelijke markt.
Bijgevolg moet het zesde onderdeel van het eerste middel worden verworpen.
Nu geen van de door Alcoa aangevoerde argumenten in het kader van haar eerste middel kunnen worden aanvaard, moet dat middel
in zijn geheel worden verworpen.

Tweede middel: onjuiste toepassing van de procedure inzake nieuwe steun
Het tweede middel bevat vier onderdelen. Het eerste onderdeel stelt onjuiste toepassing van de rechtspraak inzake de verlenging
van met de gemeenschappelijke markt verenigbare steun. Met het tweede onderdeel, dat is onderzocht in de punten 37 tot en
met 43 van dit arrest, verwijt Alcoa het Gerecht dat het de temporele werkingssfeer van de Alumix-beschikking onjuist heeft
uitgelegd. Het derde onderdeel strekt ertoe dat het Hof beslist dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting
door op grond van de technische wijzigingen van 1999 en 2004 te bevestigen dat de procedure inzake nieuwe steun van toepassing
was. Het vierde onderdeel stelt schending van het rechtszekerheids- en het vertrouwensbeginsel.
Eerste onderdeel van het tweede middel: onjuiste toepassing van de rechtspraak inzake de verlenging van met de gemeenschappelijke
markt verenigbare steun
–       Argumenten van partijen
Alcoa stelt dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in punt 128 van het bestreden arrest
te overwegen dat het arrest van 6 maart 2002, Diputación Foral de Álava e.a./Commissie (T‑127/99, T‑129/99 en T‑148/99, Jurispr.
blz. II‑1275), van toepassing was, op grond waarvan kan worden aangenomen dat een verlenging van een steunmaatregel reeds
voldoende is om van die maatregel een nieuwe steunmaatregel te maken. Alcoa beklemtoont dat dat arrest betrekking had op steun
die verenigbaar met de gemeenschappelijke markt was verklaard. Er is echter een fundamenteel verschil tussen een maatregel
die als een met de gemeenschappelijke markt verenigbare steunmaatregel is gekwalificeerd en een maatregel die geacht wordt
geen steun op te leveren. In het geval van een met de gemeenschappelijke markt verenigbare steunmaatregel is de beperking
in de tijd juist een van de redenen waarom tot de verenigbaarheid van de steun kan worden geconcludeerd. De verlenging ervan
kan de betrokken maatregel dus niet in nieuwe steun omzetten. Wanneer daarentegen is geconcludeerd dat een maatregel geen
steunmaatregel is, kan deze door gewijzigde marktomstandigheden wel een steunmaatregel worden, maar de verlenging van de maatregel
als zodanig kan een dergelijk gevolg niet met zich brengen. In dat geval moet de maatregel op grond van artikel 1, sub b‑v,
van verordening nr. 659/1999 worden behandeld als bestaande steun in plaats van als nieuwe steun.
De Commissie repliceert dat het Gerecht geen blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te erkennen dat de
verlenging van het tarief van het wetsbesluit van 1995 rechtvaardigde dat de betrokken maatregel als nieuwe steun werd beschouwd.
–       Beoordeling door het Hof
Het arrest Diputación Foral de Álava e.a./Commissie betrof steun die was ingevoerd vóór de betrokken lidstaat deel ging uitmaken
van de gemeenschappelijke markt, en die derhalve bestaande steun was. Het Gerecht heeft in dat arrest geoordeeld dat de betrokken
steunmaatregel, die was verlengd, wegens de wijziging van de duur ervan als een nieuwe steunmaatregel moest worden beschouwd.
Uit die rechtspraak van het Gerecht betreffende de verlenging van een maatregel die bestaande steun vormt, volgt echter niet
dat zij kan worden uitgebreid tot een maatregel die in tegendeel is geacht geen steun op te leveren. De enkele omstandigheid
dat een dergelijke maatregel nog steeds wordt toegepast, in voorkomend geval nadat de rechtshandeling waarbij hij is ingesteld,
is verlengd, kan hem niet in een steunmaatregel veranderen.
Het Gerecht stelt echter niet dat de enkele verlenging van een maatregel die de Commissie niet als steun beschouwt, hem in
een nieuwe steunmaatregel verandert. In punt 129 van het bestreden arrest stelt het enkel dat de Commissie de verlengde maatregel
slechts volgens de regels voor nieuwe steun kan onderzoeken.
In casu heeft het Gerecht in punt 133 van het bestreden arrest niet enkel op grond van de verlenging van het preferente tarief
voor Alcoa bij het wetsbesluit van 2005 beslist dat de Commissie geen kennelijke beoordelingsfout had gemaakt door de betrokken
maatregel te onderzoeken in het licht van de regels voor nieuwe steun, maar heeft het in de punten 131 en 132 van dat arrest
ook de nadruk gelegd op de wijzigingen die de Italiaanse Republiek had aangebracht aan het wezen zelf van die maatregel.
Derhalve is artikel 1, sub b‑v, van verordening nr. 659/1999, waarin is bepaald dat bestaande steun steun is die als bestaande
steun wordt beschouwd, omdat kan worden vastgesteld dat hij op het moment van inwerkingtreding geen steun vormde, maar vervolgens
steun is geworden vanwege de ontwikkeling van de gemeenschappelijke markt, zonder dat de betrokken lidstaat er wijzigingen
in heeft aangebracht, niet van toepassing.
Onder die omstandigheden moest de Commissie, nu zij vermoedde dat het tarief in het wetsbesluit van 2005 steun was, overeenkomstig
artikel 1, sub c, van verordening nr. 659/1999 dat tarief onderzoeken volgens de procedure voor nieuwe steun.
Bijgevolg moet worden geoordeeld dat het Gerecht in punt 133 van het bestreden arrest terecht heeft beslist dat de Commissie
geen kennelijke beoordelingsfout had gemaakt door de betrokken maatregel te onderzoeken volgens de procedure voor nieuwe steun,
en niet volgens de procedure voor bestaande steun.
Derhalve moet het eerste onderdeel van het tweede middel worden verworpen.
Derde onderdeel van het tweede middel: het Gerecht heeft blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door op grond van
de technische wijzigingen van 1999 en 2004 te bevestigen dat de procedure inzake nieuwe steun van toepassing was
–       Argumenten van partijen
Alcoa stelt dat het Gerecht ten onrechte heeft bevestigd dat de Commissie de procedure inzake nieuwe steun mocht toepassen
op grond dat de tarieven voor Alcoa niet langer bestonden in de toepassing door ENEL van het tarief van het wetsbesluit van
1995, maar in de toekenning van een terugbetaling door het Egalisatiefonds. Daardoor heeft het Gerecht de reikwijdte van de
litigieuze beschikking uitgebreid, die uitsluitend gericht was tegen de verlenging van de duur van de tarieven voor Alcoa
door het wetsbesluit van 2005, en niet tegen de louter technische wijzigingen van 1999 en 2004.
Alcoa voegt daaraan toe dat de Commissie over die wijzigingen was geïnformeerd en dat zij zich er niet tegen heeft verzet.
Daarom heeft de Commissie in de litigieuze beschikking niet gesteld dat de technische wijzigingen van 1999 en 2004 een nieuw
onderzoek rechtvaardigden. Zij heeft dat evenmin vermeld in een andere beschikking waarin het preferente tarief voor Alcoa
aan de orde was, namelijk de Portovesme-beschikking. Bovendien was de Commissie in de beschikking van 1 december 2004 inzake
steunmaatregel N/490/2000 – Italië, gestrande kosten in de elektriciteitssector (PB 2005, C 250, blz. 9; hierna: „beschikking
inzake gestrande kosten”) van mening dat tarieven als die welke Alcoa betaalt, algemene lasten zijn die reeds onder een bestaande
steunregeling vallen. Alcoa verwijt het Gerecht dat het de beschikking inzake gestrande kosten irrelevant heeft geacht en
dat het zich op de technische wijzigingen heeft gebaseerd om de toepassing door de Commissie van de procedure inzake nieuwe
steun te rechtvaardigen.
De Commissie betoogt dat Alcoa de inhoud zelf van de litigieuze beschikking loochent nu die volgens haar uitsluitend betrekking
heeft op de verlenging van het tarief van het wetsbesluit van 1995. Het Gerecht heeft de reikwijdte van de litigieuze beschikking
niet uitgebreid door te oordelen dat de overgang van een reëel tarief, dat ten grondslag ligt aan de Alumix-beschikking, naar
een theoretisch tarief, dat in de litigieuze beschikking is onderzocht, een wezenlijke wijziging was. Bovendien beklemtoont
de Commissie dat zij, anders dan Alcoa beweert, de technische wijzigingen van 1999 en 2004 reeds had betwist in de Portovesme-beschikking,
juist doordat zij in de zaak waarin die beschikking is gegeven een formele onderzoeksprocedure had ingeleid. Aangaande de
beschikking inzake gestrande kosten stelt de Commissie dat het de door ENEL gedragen gestrande kosten betreft, en niet relevant
is voor de aan Alcoa verleende voordelen inzake elektriciteitstarieven.
–       Beoordeling door het Hof
De feiten van de zaak en de presentatie van de litigieuze beschikking in het bestreden arrest worden door Alcoa in hogere
voorziening niet betwist. Zij verstrekt enkel een verduidelijking die door de Commissie niet wordt betwist en die in punt 14
van dit arrest wordt vermeld, volgens welke het tarief van het wetsbesluit van 1995 is gewijzigd in 1999, dus vóór de vaststelling
van het wetsbesluit van 2005.
Uit de presentatie van de litigieuze beschikking in het bestreden arrest blijkt dat daarin niet alleen de verlenging van het
tarief van het wetsbesluit van 1995 wordt genoemd, maar ook de wijzigingen van het beheer van dat tarief, namelijk de gedeeltelijke
terugbetaling van het in rekening gebrachte tarief door middel van een parafiscale heffing en het beheer van dat tarief door
het Egalisatiefonds.
Het Gerecht heeft in punt 17 van het bestreden arrest opgemerkt dat die wijzigingen de Commissie ertoe hebben gebracht om
in de punten 40 tot en met 46 van de considerans van de litigieuze beschikking te overwegen dat zij moest nagaan of het preferente
tarief voor Alcoa een steunmaatregel vormde, gelet op de daaruit volgende korting op het tarief, het economisch voordeel dat
het Alcoa opleverde, de financiering van die korting door staatsmiddelen en de gevolgen van het tarief voor de mededinging
en het intracommunautaire handelsverkeer.
Daaruit volgt dat het Gerecht, door in punt 68 van het bestreden arrest in het licht van het begrip voordeel de conclusies
te beoordelen die de Commissie heeft getrokken uit de terugbetaling van het verschil tussen het aan ENEL in rekening gebrachte
tarief en het bij het wetsbesluit van 2005 verlengde tarief, de reikwijdte van de litigieuze beschikking niet heeft uitgebreid.
Het heeft de reikwijdte van die beschikking ook niet uitgebreid door in punt 132 van het bestreden arrest vast te stellen
dat de maatregel in kwestie evenmin bestond uit de toepassing door ENEL van het bij het wetsbesluit van 1995 vastgestelde,
met een markttarief overeenstemmende tarief, maar uit een door het Egalisatiefonds met overheidsmiddelen bekostigde compensatie
voor het verschil tussen het door ENEL in rekening gebrachte tarief en het tarief van het wetsbesluit van 1995, als verlengd
bij het wetsbesluit van 2005.
De argumenten van Alcoa dat die wijzigingen waren aangebracht vóór het wetsbesluit van 2005 en dat de Commissie daarvan kennis
had en zich er niet tegen had verzet, staan er niet aan in de weg dat deze instelling ze onderzoekt als nieuwe steun zoals
omschreven in artikel 1, sub c, van verordening nr. 659/1999. Het Hof heeft immers reeds geoordeeld dat het begrip – bestaande
of nieuwe – steun aan een objectieve situatie beantwoordt en niet kan afhangen van het gedrag of de verklaringen van de instellingen
(zie arrest Commissie/Ierland e.a., reeds aangehaald, punt 72).
Wat de relevantie van de beschikking inzake gestrande kosten betreft, moet worden vastgesteld dat het Gerecht in punt 113
van het bestreden arrest terecht heeft opgemerkt dat die geen betrekking had op de terugbetaling voor de fabrieken van Alcoa,
maar op de regeling waardoor ENEL werd vergoed voor haar gestrande kosten die het gevolg waren van de liberalisatie van de
elektriciteitsmarkt.
Verder heeft het Gerecht daar in punt 114 van het bestreden arrest terecht in wezen aan toegevoegd dat, zo de Commissie in
het kader van de procedure betreffende de beschikking inzake gestrande kosten al was ingelicht over de regeling voor de fabrieken
van Alcoa, deze laatste daaraan bij gebreke van nauwkeurige toezeggingen door de Commissie geen zekerheid kon ontlenen dat
de verlenging van het preferente tarief geen nieuwe steun opleverde.
Derhalve heeft het Gerecht geen fout gemaakt bij de beoordeling van de impact van de beschikking inzake de gestrande kosten
op de litigieuze beschikking in de punten 112 tot en met 114 van het bestreden arrest, en door in punt 112 van dat arrest
te oordelen dat het argument van Alcoa geen hout sneed.
Bijgevolg moet het derde onderdeel van het tweede middel worden verworpen.
Vierde onderdeel van het tweede middel: schending van het rechtszekerheids- en het vertrouwensbeginsel
–       Argumenten van partijen
Met het vierde onderdeel van het tweede middel betoogt Alcoa dat het Gerecht, door de toepassing van de procedure inzake nieuwe
steun door de Commissie te bevestigen, het rechtszekerheids- en het vertrouwensbeginsel heeft geschonden. Daar de Commissie
eerder had vastgesteld dat het tarief voor Alcoa geen steun was, had de Commissie minstens de procedure voor bestaande steun
moeten toepassen. Alcoa vermeldt in dat verband verschillende beschikkingen van de Commissie en baseert zich op de rechtspraak
in het reeds aangehaalde arrest België en Forum 187/Commissie.
De Commissie brengt daartegen in dat het Gerecht de algemene rechtsbeginselen niet heeft geschonden en dat Alcoa zich opnieuw
baseert op de verkeerde veronderstelling dat artikel 11, lid 11, van het wetsbesluit van 2005 slechts een verlenging is van
de maatregel die is onderzocht in de Alumix-beschikking. De door Alcoa genoemde beschikkingen van de Commissie zijn niet relevant,
nu zij betrekking hebben op de onmogelijkheid om de steun terug te vorderen, een kwestie die in het onderhavige geschil niet
aan de orde was, of op de verlenging van regelingen met de modaliteiten die golden bij de goedkeuring ervan, hetgeen in casu
niet het geval is.
–       Beoordeling door het Hof
Met het vierde onderdeel van het tweede middel herhaalt Alcoa in wezen de argumenten die zij heeft aangevoerd in het tweede
onderdeel van het eerste middel, maar toegepast op de procedure inzake nieuwe steun.
In de punten 102 en 103 van het bestreden arrest heeft het Gerecht de relevante rechtspraak, die in punt 71 van dit arrest
in herinnering is gebracht, juist aangehaald.
Om de in de punten 71 tot en met 75 van dit arrest genoemde redenen konden de vaststellingen van de Commissie in de Alumix-beschikking
Alcoa niet tot de rechtmatige overtuiging brengen dat de conclusies van die beschikking ook zouden gelden voor het tarief
dat is onderzocht in de litigieuze beschikking.
Bijgevolg heeft het Gerecht in punt 108 van het bestreden arrest terecht geoordeeld dat de Alumix-beschikking bij Alcoa geen
gewettigd vertrouwen kon wekken dat de conclusies van die beschikking blijvend zouden zijn. Het Gerecht heeft daar in punt 109
van dat arrest terecht uit afgeleid dat de Commissie met de vaststelling van de litigieuze beschikking, volgens de procedure
inzake nieuwe steun, het vertrouwensbeginsel niet heeft geschonden.
Het verwijt inzake schending van het rechtszekerheidsbeginsel moet worden afgewezen om de reden die reeds is genoemd in punt 76
van dit arrest.
Op grond van een en ander moeten het vierde onderdeel van het tweede middel en het tweede middel in zijn geheel worden verworpen.
Aangezien geen enkel middel kan worden aanvaard, dient de hogere voorziening te worden afgewezen.

Kosten
Volgens artikel 122, eerste alinea, van het Reglement voor de procesvoering beslist het Hof ten aanzien van de proceskosten
wanneer de hogere voorziening ongegrond is. Overeenkomstig artikel 69, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering, dat
krachtens artikel 118 ervan van toepassing is op de procedure in hogere voorziening, wordt de in het ongelijk gestelde partij
in de kosten verwezen, voor zover dit is gevorderd. Aangezien Alcoa in het ongelijk is gesteld, dient zij overeenkomstig de
vordering van de Commissie te worden verwezen in de kosten van deze instantie.
Het Hof (Tweede kamer) verklaart:
1)
De hogere voorziening wordt afgewezen.
2)
Alcoa Trasformazioni Srl wordt verwezen in de kosten.
ondertekeningen
*
Procestaal: Engels.