CELEX: 62010CJ0163
Μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Πρωτόκολλο περί των προνομίων και ασυλιών
Άρθρο 8
Ποινική δίωξη για το έγκλημα της ψευδούς καταμηνύσεως
Δηλώσεις εκτός των χώρων του Κοινοβουλίου
Έννοια της φράσεως "γνώμη εκφρασθείσα κατά την άσκηση των βουλευτικών καθηκόντων"
Ασυλία
Προϋποθέσεις

Marra, σκέψη 24).
Όπως προκύπτει από το γράμμα του υποβληθέντος ερωτήματος, κρίσιμη στη διαφορά της κύριας δίκης είναι αποκλειστικώς η ερμηνεία
του άρθρου 8 του πρωτοκόλλου.
Διαπιστώνεται συναφώς, όπως ακριβώς επισημαίνει η Ιταλική Κυβέρνηση, ότι με το ερώτημά του, όπως αυτό διατυπώθηκε, το αιτούν
δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να προβεί το ίδιο σε εφαρμογή του άρθρου 8 του πρωτοκόλλου στην ενώπιον του πρώτου εκκρεμούσα
δίκη και να αποφανθεί επί του ζητήματος εάν οι δηλώσεις του εμπλεκόμενου ευρωβουλευτή, λόγω των οποίων ασκήθηκε εναντίον του
η ποινική δίωξη της κύριας δίκης, συνιστούν γνώμη εκφρασθείσα κατά την άσκηση των βουλευτικών του καθηκόντων και, επομένως,
εάν καλύπτονται από την προβλεπόμενη στη διάταξη αυτή ασυλία.
Υπενθυμίζεται ότι το Δικαστήριο, στο πλαίσιο διαδικασίας που έχει κινηθεί δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, δεν έχει αρμοδιότητα
να εφαρμόσει τους κανόνες του δικαίου της Ένωσης σε μια συγκεκριμένη υπόθεση. Μπορεί όμως να παράσχει στο εθνικό δικαστήριο
τα στοιχεία ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης που θα του ήσαν χρήσιμα για την έκδοση της δικής του αποφάσεως (βλ. ιδίως, απόφαση
της 10ης Ιουλίου 2008, C‑54/07, Feryn, Συλλογή 2008, σ. I‑5187, σκέψη 19 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Σε διαφορά όπως αυτή της κύριας δίκης, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να αποφανθεί εάν οι επίμαχες δηλώσεις καλύπτονται
από την προβλεπόμενη στο άρθρο 8 του πρωτοκόλλου ασυλία, αφού ελέγξει εάν πληρούνται οι οριζόμενες από την εν λόγω διάταξη
ουσιαστικές προϋποθέσεις για την επίκληση της ως άνω ασυλίας (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Marra, σκέψη 33).
Αντιθέτως, στο Δικαστήριο εναπόκειται να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο όλα τα αναγκαία στοιχεία προκειμένου να το καθοδηγήσει
κατά την εκτίμηση αυτή, αναδιατυπώνοντας, εν ανάγκη, το ερώτημα που του έχει υποβληθεί (βλ. ιδίως, αποφάσεις της 11ης Μαρτίου
2008, C‑420/06, Jager, Συλλογή 2008, σ. I‑1315, σκέψη 46, και της 14ης Οκτωβρίου 2010, C‑243/09, Fuß, που δεν έχει δημοσιευτεί
ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 39).
Πάντως, όπως συναφώς προκύπτει από την ενώπιον του Δικαστηρίου δικογραφία, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, με το ερώτημά του,
να προσδιοριστούν τα κριτήρια που είναι πρόσφορα προκειμένου να καθοριστεί εάν δήλωση, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, στην
οποία προέβη ευρωβουλευτής εκτός των χώρων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και εξαιτίας της οποίας ασκήθηκε εναντίον του ποινική
δίωξη στο κράτος μέλος καταγωγής του για την τέλεση του εγκλήματος της ψευδούς καταμηνύσεως, συνιστά γνώμη εκφρασθείσα κατά
την άσκηση των βουλευτικών του καθηκόντων υπό την έννοια του άρθρου 8 του πρωτοκόλλου.
Επ’ αυτού, υπογραμμίζεται ότι, σε αντίθεση με το προβλεπόμενο στο άρθρο 9, πρώτο εδάφιο, στοιχείο α΄, του πρωτοκόλλου ακαταδίωκτο
του βουλευτή, το οποίο ρυθμίζεται κατά το εθνικό δίκαιο, η έκταση της προβλεπόμενης στο άρθρο 8 του πρωτοκόλλου ασυλίας πρέπει,
ελλείψει παραπομπής στα εθνικά δίκαια, να καθορίζεται αποκλειστικώς με βάση το δίκαιο της Ένωσης (βλ., υπ’ αυτή την έννοια,
προπαρατεθείσα απόφαση Marra, σκέψη 26).
Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, το άρθρο 8 του πρωτοκόλλου, το οποίο αποτελεί ειδική διάταξη ισχύουσα για κάθε ένδικη διαδικασία
στο πλαίσιο της οποίας ο ευρωβουλευτής χαίρει ασυλίας για γνώμη εκφρασθείσα και ψήφο δοθείσα κατά την άσκηση των βουλευτικών
του καθηκόντων, αποσκοπεί στην προστασία της ελευθερίας της εκφράσεως και της ανεξαρτησίας των ευρωβουλευτών, επομένως, αποτελεί
κώλυμα για οποιαδήποτε ένδικη διαδικασία που θα μπορούσε να κινηθεί εξαιτίας τέτοιας γνώμης ή ψήφου (βλ., υπ’ αυτή την έννοια,
προπαρατεθείσα απόφαση Marra, σκέψεις 27 και 45).
Εξ αυτού έπεται ότι, ανεξαρτήτως του καθεστώτος της ασυλίας κατά το εθνικό δίκαιο ή των επιβαλλόμενων από αυτό ορίων της ασυλίας,
εφόσον πληρούνται οι ουσιαστικές προϋποθέσεις για την επίκληση της κατοχυρούμενης στο άρθρο 8 του πρωτοκόλλου ασυλίας, το
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν μπορεί να άρει την ασυλία αυτή και το αρμόδιο εθνικό δικαιοδοτικό όργανο είναι υποχρεωμένο να απορρίψει
το ένδικο βοήθημα που έχει ασκηθεί κατά του εμπλεκόμενου ευρωβουλευτή (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, προπαρατεθείσα απόφαση Marra,
σκέψη 44).
Όπως υποστήριξαν όσοι μετέχοντες στη διαδικασία υπέβαλαν παρατηρήσεις στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως, οι δηλώσεις ευρωβουλευτή
δεν είναι δυνατό να μην καλύπτονται από την ως άνω ασυλία απλώς και μόνο επειδή πραγματοποιήθηκαν εκτός των χώρων του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου.
Ασφαλώς, το άρθρο 8 του πρωτοκόλλου, λαμβανομένου υπόψη του σκοπού του, ο οποίος συνίσταται στην προστασία της ελευθερίας
της εκφράσεως και της ανεξαρτησίας των ευρωβουλευτών, και του γράμματός του, το οποίο, εκτός της γνώμης, αναφέρεται ρητώς
σε ψήφο δοθείσα από ευρωβουλευτή, προορίζεται κατά βάση να έχει εφαρμογή σε δηλώσεις οι οποίες γίνονται εντός των χώρων του
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Εντούτοις, δεν αποκλείεται δήλωση στην οποία προέβη ευρωβουλευτής εκτός των ως άνω χώρων να μπορεί να συνιστά γνώμη εκφρασθείσα
κατά την άσκηση των καθηκόντων του υπό την έννοια του άρθρου 8 του πρωτοκόλλου, εφόσον η ύπαρξη τέτοιας γνώμης δεν εξαρτάται
από τον τόπο στον οποίο έγινε η δήλωση άλλ’ αντιθέτως από τη φύση της και το περιεχόμενό της.
Το άρθρο 8 του πρωτοκόλλου, κάνοντας λόγο για γνώμη εκφρασθείσα από ευρωβουλευτή, είναι στενά συνδεδεμένο με την ελευθερία
της εκφράσεως. Η ελευθερία της εκφράσεως, ως βασικό θεμέλιο των δημοκρατικών και πλουραλιστικών κοινωνιών και ως έκφραση των
αξιών επί των οποίων στηρίζεται, κατά το άρθρο 2 ΣΕΕ, η Ένωση, αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο
11 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος, δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, ΣΕΕ, έχει το
ίδιο νομικό κύρος με τις Συνθήκες. Η ελευθερία αυτή κατοχυρώνεται επίσης στο άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την Προάσπιση
των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών η οποία υπεγράφη στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950.
Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η έννοια της «γνώμης» κατά το άρθρο 8 του πρωτοκόλλου πρέπει να ερμηνεύεται διασταλτικά
και να καλύπτει κάθε άποψη ή δήλωση η οποία αντιστοιχεί, με βάση το περιεχόμενό της, στην έκφραση υποκειμενικών εκτιμήσεων.
Όπως επίσης προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 8 του πρωτοκόλλου, για να καλύπτεται από την ασυλία, η γνώμη του ευρωβουλευτή
πρέπει να έχει δοθεί «κατά την άσκηση των καθηκόντων [του]», επομένως, προϋποτίθεται η ύπαρξη συνδέσμου μεταξύ της εκφρασθείσας
γνώμης και των βουλευτικών καθηκόντων.
Στην περίπτωση που, όπως στη διαφορά της κύριας, πρόκειται για δηλώσεις ευρωβουλευτή λόγω των οποίων ασκήθηκε εναντίον του
ποινική δίωξη στο κράτος μέλος καταγωγής του, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όπως προκύπτει από τη σκέψη 27 της παρούσας αποφάσεως,
η προβλεπόμενη από το άρθρο 8 του πρωτοκόλλου ασυλία ενδέχεται να περιαγάγει τις δικαστικές αρχές και τα εθνικά δικαιοδοτικά
όργανα σε οριστική αδυναμία να ασκήσουν τις αντίστοιχες αρμοδιότητές τους για την κίνηση ποινικής διώξεως και την επιβολή
ποινών για τα τελεσθέντα εγκλήματα προκειμένου να διασφαλίσουν την τήρηση της δημοσίας τάξεως στην επικράτειά τους και, περαιτέρω,
να αφαιρέσει εντελώς το δικαίωμα δικαστικής προστασίας από τα πρόσωπα που εθίγησαν από τις δηλώσεις αυτές, συμπεριλαμβανομένου,
κατά περίπτωση, του δικαιώματος να ζητήσουν αποζημίωση από τα πολιτικά δικαστήρια για την προκληθείσα ζημία.
Λαμβανομένων υπόψη των συνεπειών αυτών, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο σύνδεσμος μεταξύ της εκφρασθείσας γνώμης και των βουλευτικών
καθηκόντων πρέπει να είναι άμεσος και πρόδηλος.
Επίσης, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, λαμβανομένων υπόψη, αφενός, της περιγραφής των συνθηκών υπό τις οποίες ο εμπλεκόμενος στην
κύρια δίκη ευρωβουλευτής απηύθυνε τις εν λόγω κατηγορίες και, αφετέρου, του περιεχομένου τους, οι δηλώσεις αυτές προφανώς
δεν έχουν τον απαιτούμενο βαθμό εγγύτητας με τα καθήκοντα των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και, κατά συνέπεια, δύσκολα
μπορούν να θεωρηθούν ως άμεσα συνδεόμενες με ζήτημα γενικού συμφέροντος το οποίο αφορά τους πολίτες. Επομένως, ακόμη και εάν
αποδεικνυόταν η ύπαρξη άμεσου συνδέσμου, ο σύνδεσμος αυτός δεν θα ήταν πρόδηλος.
Εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο, το οποίο, όπως υπομνήσθηκε στις σκέψεις 21 και 22 της παρούσας αποφάσεως, έχει προς τούτο
αποκλειστική αρμοδιότητα, να εκτιμήσει υπό το πρίσμα των στοιχείων αυτών εάν η επίμαχη στη διαφορά της κύριας δίκης δήλωση
μπορεί να θεωρηθεί ως έκφραση γνώμης κατά την άσκηση των βουλευτικών καθηκόντων με συνέπεια να πληρούνται οι ουσιαστικές προϋποθέσεις
για την επίκληση της προβλεπόμενης στο άρθρο 8 του πρωτοκόλλου ασυλίας.
Εφόσον κατόπιν της εξετάσεως αυτής το ως άνω δικαστήριο κρίνει ότι όντως συμβαίνει αυτό, είναι υποχρεωμένο να λάβει υπόψη
τις συνέπειες που απορρέουν από την ασυλία αυτή και να απορρίψει, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 27 της παρούσας αποφάσεως, το
ένδικο βοήθημα που ασκήθηκε κατά του εμπλεκόμενου ευρωβουλευτή (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Marra, σκέψεις 33 και 44). Στην
αντίθετη περίπτωση, εφόσον δεν πληρούνται οι ουσιαστικές προϋποθέσεις για την επίκληση της ασυλίας, το αιτούν δικαστήριο οφείλει
να προχωρήσει στην εξέταση του ενδίκου βοηθήματος.
Υπενθυμίζεται συναφώς ότι, μολονότι, όπως στην υπόθεση της κύριας δίκης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κατόπιν αιτήσεως του εμπλεκόμενου
ευρωβουλευτή, έλαβε απόφαση για τη διατήρηση της ασυλίας του, η απόφαση αυτή, η οποία ελήφθη σύμφωνα με τον Κανονισμό, αποτελεί
απλή γνώμη που δεν παράγει δεσμευτικά αποτελέσματα έναντι των εθνικών δικαιοδοτικών οργάνων, το δε πρωτόκολλο δεν ορίζει ότι
τα όργανα αυτά υποχρεούνται να ζητήσουν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να αποφασίσει εάν πληρούνται οι οριζόμενες στο άρθρο
8 του πρωτοκόλλου προϋποθέσεις. Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, το γεγονός ότι το δίκαιο κράτους μέλους προβλέπει διαδικασία
για την υπεράσπιση των μελών του εθνικού κοινοβουλίου, στο πλαίσιο της οποίας το εθνικό κοινοβούλιο μπορεί να παρεμβαίνει
όταν το εθνικό δικαστήριο δεν αναγνωρίζει την ασυλία αυτή, δεν σημαίνει ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει τις ίδιες εξουσίες
σε σχέση με τους ευρωβουλευτές που προέρχονται από το εν λόγω κράτος, εφόσον το άρθρο 8 του πρωτοκόλλου δεν προβλέπει ρητά
τέτοια αρμοδιότητα και δεν παραπέμπει στους κανόνες του εθνικού δικαίου (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, προπαρατεθείσα απόφαση
Marra, σκέψεις 35 έως 40).
Κατά συνέπεια, σε αντίθεση με όσα υποστήριξε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ο εμπλεκόμενος στην κύρια δίκη ευρωβουλευτής,
μολονότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα εθνικά δικαιοδοτικά όργανα, δυνάμει της υποχρεώσεως της ειλικρινούς συνεργασίας μεταξύ
των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και των εθνικών αρχών, όπως αυτή καθιερώνεται με το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ και το άρθρο
18 του πρωτοκόλλου, οφείλουν να συνεργάζονται προκειμένου να αποτρέπεται το ενδεχόμενο αντικρουόμενων ερμηνειών και διαφορετικής
εφαρμογής των διατάξεων του πρωτοκόλλου (προπαρατεθείσα απόφαση Marra, σκέψη 42), εντούτοις, το δίκαιο της Ένωσης δεν επιβάλλει
στο αιτούν δικαστήριο καμία ιδιαίτερη υποχρέωση να αιτιολογήσει την απόφασή του στην περίπτωση στην οποία, έχοντας λάβει υπόψη
την ερμηνεία που δόθηκε από το Δικαστήριο με την παρούσα απόφαση κατ’ εφαρμογή του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, αποφασίσει να αποκλίνει
από τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της οποίας και έλαβε γνώση, όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 8 του πρωτοκόλλου
στην υπόθεση της κύριας δίκης.
Κατόπιν των ανωτέρω, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 8 του πρωτοκόλλου έχει την έννοια ότι η
δήλωση στην οποία προέβη ευρωβουλευτής εκτός των χώρων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και λόγω της οποίας ασκήθηκε εναντίον του
ποινική δίωξη στο κράτος μέλος καταγωγής του για το έγκλημα της ψευδούς καταμηνύσεως δεν συνιστά γνώμη εκφρασθείσα κατά την
άσκηση των βουλευτικών καθηκόντων και καλυπτόμενη από την ασυλία την οποία καθιερώνει η ως άνω διάταξη παρά μόνον στην περίπτωση
στην οποία η δήλωση αυτή αποτελεί έκφραση υποκειμενικής εκτιμήσεως η οποία έχει άμεσο και πρόδηλο σύνδεσμο με την άσκηση των
εν λόγω καθηκόντων. Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να ελέγξει εάν οι προϋποθέσεις αυτές πληρούνται στη διαφορά της κύριας
δίκης.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
Το άρθρο 8 του πρωτοκόλλου περί των προνομίων και ασυλιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχει προσαρτηθεί στις Συνθήκες ΕΕ, ΛΕΕ
και ΕΚΑΕ έχει την έννοια ότι η δήλωση στην οποία προέβη ευρωβουλευτής εκτός των χώρων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και λόγω
της οποίας ασκήθηκε εναντίον του ποινική δίωξη στο κράτος μέλος καταγωγής του για το έγκλημα της ψευδούς καταμηνύσεως δεν
συνιστά γνώμη εκφρασθείσα κατά την άσκηση των βουλευτικών καθηκόντων και καλυπτόμενη από την ασυλία την οποία καθιερώνει η
ως άνω διάταξη παρά μόνον στην περίπτωση στην οποία η δήλωση αυτή αποτελεί έκφραση υποκειμενικής εκτιμήσεως η οποία έχει άμεσο
και πρόδηλο σύνδεσμο με την άσκηση των εν λόγω καθηκόντων. Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να ελέγξει εάν οι προϋποθέσεις
αυτές πληρούνται στη διαφορά της κύριας δίκης.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.