CELEX: 62014CJ0498
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili
Ġurisdizzjoni, rikonoxximent u eżekuzzjoni tas-sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri
Ħtif ta’ minuri
Regolament (KE) Nru 2201/2003
Artikolu 11(7) u (8)

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 11(7) u (8) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003, tas-27 ta’ Novembru 2003, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 243, iktar ’il quddiem ir-“Regolament”).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn RG u SF dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-wild tagħhom TE, li jinżamm fil-Polonja minn SF.
Il-kuntest ġuridiku
Il-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980
L-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni dwar l-Aspetti Ċivili tal-Ħtif Internazzjonali tat-Tfal, magħmula fil-25 ta’ Ottubru 1980 f’Den Haag (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980”), jipprovdi:
“Ir-rimozzjoni jew ir-ritenzjoni ta’ wlied għandhom jitqiesu bħala illeċiti meta:
a)
dan ikun bi ksur tad-drittijiet ta’ kustodja, vestiti f’persuna, istituzzjoni jew enti oħra, kemm singolarment, kif ukoll konġuntement, taħt il-liġi tal-Istat fejn il-wild kien soltu joqgħod minnufih qabel ir-rimozzjoni jew ritenzjoni, u
b)
fil-waqt tar-rimozzjoni jew tar-ritenzjoni dawk id-drittijiet kienu attwalment eżerċitati, jew konġuntement sew singolarment, jew kienu jkunu hekk eżerċitati kieku ma kienx għar-rimozzjoni jew għar-ritenzjoni.
Id-drittijiet ta’ kustodja imsemmija fis-subparagrafu (a) iktar ’il fuq jistgħu joriġinaw b’mod partikolari mill-operat tal-liġi jew bis-saħħa ta’ deċiżjoni ġudizzjarja jew amministrattiva, jew bis-saħħa ta’ ftehim li jkollu effett legali skont il-liġi ta’ dak l-Istat.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
L-Artikolu 12 tal-Konvenzjoni msemmija jipprovdi kif ġej:
“Meta wild ikun tneħħa jew inżamm b’mod illeċitu skont l-Artikolu 3 u, fid-data tal-bidu tal-proċedimenti quddiem l-awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva ta’ l-Istat Kontraenti fejn ikun jinsab il-wild, ikun għadda perjodu ta’ inqas minn sena mid-data tar-rimozzjoni jew ritenzjoni illeċita, l-awtorità li tkun għandha tordna r-ritorn tal-wild biex dan isir minnufih.
[…]”[traduzzjoni mhux uffiċjali]
L-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 jipprovdi:
“Minkejja d-dispożizzjonijiet tal-artikolu ta’ qabel, l-awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva tal-Istat rikjest ma hijiex marbuta li tordna r-ritorn tal-wild jekk il-persuna, istituzzjoni jew enti oħra li topponi r-ritorn iġġib prova li:
a)
il-persuna, l-istituzzjoni jew l-entità oħra li jkunu vestiti bil-kura tal-persuna tal-wild ma kinux attwalment qegħdin jeżerċitaw id-drittijiet tal-kustodja fiż-żmien meta jkun tneħħa jew inżamm il-wild jew li taw il-kunsens tagħhom jew sussegwentement baqgħu siekta għat-tneħħija jew iż-żamma tal-wild; jew
b)
jkun hemm riskju kbir li r-ritorn tal-wild se jesponih għal dannu fiżiku jew psikoloġiku jew inkella jqiegħed lill-wild f’sitwazzjoni intollerabbli.
[…]”[traduzzjoni mhux uffiċjali]
Il-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Diċembru 1983. L-Istati Membri kollha tal-Unjoni Ewropea huma partijiet kontraenti tal-imsemmija konvenzjoni.
Id-dritt tal-Unjoni
Il-premessi 12, 17, 18 u 33 tar-Regolament jipprovdu kif ġej:
“(12)
Ir-raġunijiet ta’ l-ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta’ responsabbilità ta’ l-ġenituri stabbiliti fir-Regolament preżenti huma fformati fi ħdan l-aqwa interessi għall-minuri, u partikolarment dwar il-kriterju ta’ l-qrubija. Dan ifisser li l-ġurisdizzjoni għandha toqgħod l-ewwelnett ma’ l-Istat Membru tar-residenza abitwali ta’ l-minuri, ħlief għal ċerti każijiet fejn hemm tibdil fir-residenza ta’ l-minuri jew skond ftehim bejn dawk il-ġenituri li huma d-detenturi tar-responsabilità.
[…]
(17)
F’każijiet ta’ tneħħija jew żamma nġusta ta’ minuri, ir-ritorn ta’ l-minuri għandu jinkiseb mingħajr dewmien, u għal dan il-għan għandha tkompli tapplika l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-25 ta’ Ottubru 1980 kif kumplementata mid-disposizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament, u partikolarrment l-Artikolu 11. Il-qrati ta’ l-Istati Membri liema jew li minnhom il-minuri ġew imneħħija nġustament jew miżmuma għandhom ikun jistghu jopponu r-ritorn tiegħu f’każijiet speċifici jew skond kif ġustifikati. Madankollu, deċiżjoni bħal din tista’ tiġi sostitwita minn deċiżjoni sussegwenti mill-qorti ta’ l-Istat Membru tar-residenza abitwali ta’ l-minuri qabel it-tneħħija jew żamma nġusta. Jekk dik is-sentenza tobbliga r-ritorn ta’ l-minuri, ir-ritorn għandu jiġi magħmul mingħajr l-ebda proċedura speċjali neċessarja għar-rikonoxximent u l-enfurzar ta’ dik is-sentenza fl-Istat Membru liema jew f’liema l-minuri ġew imneħħija jew miżmuma.
(18)
Fejn il-qorti ddeċidiet li ma tirritornax il-minuri skond l-Artikolu 13 ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980, hija għandha tinforma l-qorti li għandha l-ġurisdizzjoni jew awtorità ċentrali fl-Istat Membru fejn il-minuri kienu abitwalment residenti qabel it-tneħħija jew iż-żamma nġusta. Kemm-il darba l-qorti f’dan l-aħħar Stat Membru ma ħaditx pussess ta’ dan, din il-qorti jew l-awtorità centrali għandha tinnotifika l-partijiet. Din l-obligazzjoni m’għandhiex titħalla topponi l-awtorità ċentrali milli tinnotifika wkoll l-awtoritajiet rilevanti pubbliċi skond il-liġi nazzjonali.
[…]
(33)
Dan ir-Regolament jirrikonoxxi d-drittijiet fondamentali u josserva l-prinċipji ta’ l-Karta tad-Drittijiet Fondamentali ta’ l-Unjoni Ewropea [iktar ’il quddiem il-‘Karta’]. B’mod partikolari, ifittex li jassigura r-rispett għad-drittijiet fondamentali ta’ l-minuri kif stabbiliti fl-Artikolu 24 ta’ l-[Karta].”
L-Artikolu 1(1) u (2) tar-Regolament jipprovdi:
“1.   Dan ir-Regolament għandu japplika, tkun xi tkun in-natura ta’ l-qorti jew tribunal, fi kwistjonijiet ċivili dwar:
[…]
b)
l-attribuzzjoni, l-ezerċizzju, id-delegazzjoni, ir-restrizzjoni jew it-terminazzjoni tar-responsabbilità ta’ l-ġenituri.
2.   Il-kwistjonijiet imsemmija fil-paragrafu1(b) jistgħu, partikolarment, jittrattaw fi:
a)
drittijiet ta’ kustodja u drittijiet ta’ aċċess;
[…]”
Skont l-Artikolu 2 tar-Regolament:
“Għall-għanijiet ta’ dan ir-Regolament:
1)
[I]l-kelma ‘qorti’ għandha tkopri l-awtoritajiet kollha fl-Istati Membri bil-ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet li jaqgħu taħt u li huma nkluzi fil-kompetenza ta’ dan ir-Regolament skond l-Artikolu 1;
[…]
7)
il-kliem ‘responsabbilità ta’ l-ġenituri’ għandhom ifissru d-drittijiet u r-responsabbilitajiet kollha dwar il-persuna jew il-proprjetà ta’ l-minuri li huma moghtija lil persuna jew persuna legali b’sentenza, bl-operazzjoni ta’ l-liġi jew b’xi fteħim li għandu effetti legali. Il-kliem se jinkludu d-drittijiet ta’ kustodja u d-drittijiet ta’ l-aċċess;
8)
il-kliem ‘min għandu r-responsabilità ta’ l-ġenituri’ se tfisser kwalunkwe persuna li għandha r-responsabilità ta’ l-ġenituri fuq il-minuri;
9)
il-kliem ‘drittijiet ta’ kustodja’ għandhom jinkludu drittijiet u responsabbilitajiet dwar il-kura ta’ l-persuna ta’ l-minuri, u partikolarment id-drittijiet li jiddeterminaw il-post ta’ residenza ta’ l-minuri;
10)
il-kliem ‘drittijiet ta’ aċċess’ għandhom jinkludu partikolarment id-dritt li tieħu l-minuri f’post ‘l barra minn dak li huwa l-post residenzali proprju, għal perjodu ta’ żmien limitat;
11)
il-kliem ‘tneħħija nġusta jew iż-żamma’ għandhom ifissru t-tneħħija ta’ l-minuri jew iż-żamma fejn;
a)
hemm ksur ta’ liġi tad-drittijiet ta’ kustodja akkwistati permezz ta’ sentenza jew b’operat ta’ liġi jew b’xi fteħim li għandu effett legali taħt il-liġi ta’ l-Istat Membru fejn il-minuri kienu abitwalment residenti mmedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma;
u
b)
iżda, f’dak iż-żmien tat-tneħħija jew iż-żamma, id-drittijiet ta’ kustodja kienu attwalment eżerċitati, konġuntament jew unikament, jew kieku kienu ikunu hekk eżerċitati minħabba t-tneħħija jew iż-żamma. Il-kustodja se tiġi kkunsidrata biex tiġi eżerċitata konġuntament meta, skond sentenza jew b’operat ta’ liġi, wieħed mill-ġenituri li għandu jew għandha r-responsabbilità ma tistax tiddeċiedi dwar il-post ta’ residenza ta’ l-minuri mingħajr il-kunsens ta’ persuna oħra li għandha r-responsabbilità ta’ l-ġenitur.”
L-Artikolu 8 tar-Regolament, intitolat “Il-Ġurisdizzjoni ġenerali”, jipprovdi:
“1.   Il-qrati ta’ Stat Membru għandu jkollhom il-ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta’ responsabbilità ta’ l-ġenituri dwar minuri li huma abitwalment residenti f’dak l-Istat Membru fiż-żmien li l-qorti tkun ħadet il-pussess.
2.   Il-Paragrafu 1 għandu jkun bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ l-Artikoli 9, 10 u 12.”
L-Artikolu 11 tar-Regolament, bit-titolu “Ir-Ritorn ta’ l-minuri”, jipprovdi kif ġej:
“1.   Fejn persuna, istituzzjoni jew xi korp ieħor li għandhom id-drittijiet ta’ kustodja japplika ma’ l-awtoritajiet kompetenti fi Stat Membru biex joħroġu sentenza dwar il-bażi ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-25 ta’ Ottubru 1980 dwar l- Aspetti Ċivili dwar il-Ħtif Internazzjonali ta’ Minuri (hawnhekk iżjed ’il quddiem ‘il-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980’), ħalli tikseb ir-ritorn ta’ l-minuri li ġew inġustament imneħħija jew miżmuma fi Stat Membru barra dak li huwa l-Istat Membru fejn il-minuri kienu abitwalment residenti mmedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma nġusta, għandhom japplikaw paragrafi 2 sa 8.
[…]
3.   Qorti li fiha hemm applikazzjoni għar-ritorn ta’ l-minuri kif imsemmija fil-paragrafu 1 għandha taġixxi bil-ħeffa fil-proċedimenti dwar l-applikazzjoni, billi tuża l-aktar proċedimenti ħfief fix-xogħol li huma disponibbli fil-liġi nazzjonali.
Mingħajr preġudizzju għall-ewwel subparagrafu, il-qorti għandha, ħlief fejn ċirkustanzi eċċezzjonali jagħmlu dan impossibli, taqta’ is-sentenza tagħha sa mhux aktar tard minn sitt gimgħat wara li l-applikazzjoni tkun ġiet irreġistrata.
[…]
6.   Jekk qorti ħarġet ordni kontra r-ritorn skond l-Artikolu 13 ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980, il qorti għandha immedjatament titrasmetti jew direttament jew mill-awtorità ċentrali tagħha,, kopja ta’ l-ordni ta’ l-qorti dwar l- sabiex ma jsirx ir-ritorn u d-dokumenti rilevanti, u partikolarment traskrizzjoni tas-seduti quddiem il-qorti, lill-qorti li għandha l-ġurisdizzjoni jew lill-awtorità ċentrali fl-Istat Membru fejn il-minuri kienu abitwalment residenti qabel it-tneħħija jew iż-żamma nġusta, kif determinati mil-liġi nazzjonali. Il-Qorti għandha tirċievi d-dokumenti kollha msemmija fi żmien xahar mid-data ta’ l-ordni sabiex ma jsirx ir-ritorn.
7.   Kemm-il darba il-qrati fl-Istat Membru fejn il-minuri kienu abitwalment residenti mmedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma nġusta ġew diġa fil-pussess ta’ wieħed mill-partijiet, il-qorti jew l-awtorità ċentrali li tirċievi l-informazzjoni imsemmija fil-paragrafu 6 għandha tinnotifika lill-partijiet u tistedinhom jagħmlu s-sottomissjonijiet lill-qorti, skond il-liġi nazzjonali, fi żmien tlett xhur tad-data ta’ notifika ħalli l-qorti tkun tista’ teżamina l-kwistjoni ta’ l-kustodja ta’ l-minuri.
Mingħajr preġudizzju għar-regoli dwar il-ġurisdizzjoni li jinstabu f’dan ir-Regolament, il-qorti għandha tagħlaq il-każ jekk ebda sottomissjoni ma tiġi reġistrata mill-qorti fiż-żmien limitu.
8.   Minkejja sentenza biex ma jsirx ir-ritorn skond l-Artikolu 13 ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980, kwalunkwe sentenza li tiġi wara li tirrekjedi r-ritorn ta’ l-minuri maħruġa minn qorti li għandha l-ġurisdizzjoni taħt dan ir-Regolament għandha tkun infurzabbli skond it-Taqsima 4 ta’ l-Kapitolu III li tinstab aktar l-isfel ħalli jiġi tassigurat ir-ritorn ta’ l-minuri.”
L-Artikolu 15 tar-Regolament, intitolat “It-Trasferiment għal qorti li tinstab f’post aħjar sabiex jinstema’ l-każ”, jipprovdi fil-paragrafu 1 tiegħu:
“B’mod ta’ eċċezzjoni, il-qrati ta’ xi Stat Membru li għandhom il-ġurisdizzjoni dwar is-sostanza ta’ l-kwistjoni jistgħu, jekk jikkunsidraw li qorti ta’ Stat Membru ieħor, li magħha l-minuri għandu konnessjoni partikolari, u fejn dan huwa fl-aħjar interessi ghall-minuri, tkun f’posizzjoni aħjar biex jisimgħu l-każ, jew parti speċifika minnu:
a)
twaqqaf l-każ jew parti minnu fil-kwistjoni u tistieden lill-partijiet biex jippreżentaw talba quddiem il-qorti ta’ dak l-Istat Membru l-ieħor skond il-paragrafu 4; jew
b)
titlob qorti ta’ Stat Membru ieħor biex tassumi l-ġurisdizzjoni skond il-paragrafu 5.”
Id-dritt Belġjan
L-Artikolu 1322i tal-Kodiċi Ġudizzjarju, kif emendat bil-Liġi tat-30 ta’ Lulju 2013 li toħloq il-Qorti tal-Familja (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Ġudizzjarju”), huwa mfassal kif ġej:
“§ 1. Id-deċiżjoni li ma jiġix ritornat il-wild mogħtija f’pajjiż barrani, kif ukoll id-dokumenti li jakkumpanjawha, mibgħuta lill-Awtorità ċentrali Belġjana b’applikazzjoni tal-Artikolu 11(6) tar-Regolament tal-Kunsill imsemmi fl-Artikolu 1322a(3), għandhom jintbagħtu permezz ta’ ittra rreġistrata lir-Reġistratur tal-Qorti tal-Prim’Istanza li hija stabbilita fis-sede tal-Qorti tal-Appell li fil-pajjiż tagħha l-wild kellu r-residenza abitwali tiegħu eżatt qabel iċ-ċaqliq jew in-nuqqas ta’ ritorn illegali tiegħu.
§ 2. Minn meta jiġu rċevuti d-dokumenti u mhux iktar tard minn tlett ijiem ta’ xogħol wara, ir-Reġistratur għandu jinnotifika permezz ta’ ittra uffiċjali lill-partijiet u lill-prosekuzzjoni, bl-informazzjoni li tinsab fl-Artikolu 11(7) tar-Regolament tal-Kunsill imsemmi fil-§ 1. L-ittra uffiċjali għandu jkollha l-informazzjoni segwenti:
1°
it-test tal-Artikolu 11 tar-Regolament tal-Kunsill imsemmi fl-Artikolu 1322a(3);
2°
stedina biex il-partijiet jippreżentaw talbiet fir-Reġistru, fi żmien tliet xhur min-notifika. Il-preżentata ta’ dawn it-talbiet tissospendi l-Qorti tal-Familja tal-ewwel istanza.
§ 3. Jekk mill-inqas waħda mill-partijiet tippreżenta t-talbiet, ir-Reġistratur għandu jsejjaħ immedjatament lill-partijiet għall-ewwel seduta utli.
§ 4. It-tressiq ta’ kawża quddiem il-Qorti tal-Familja jissospendi l-proċeduri mibdija quddiem il-qrati u t-tribunali, li jkunu aditi b’kawża dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri jew b’kawża konnessa.
§ 5. Fin-nuqqas li l-partijiet jippreżentaw osservazzjonijiet lill-qorti fit-terminu previst f’§ 2(2), il-Qorti tal-Familja għandha tagħti digriet li jikkonstata dan, li għandu jiġi nnotifikat mir-Reġistratur lill-partijiet, lill-Awtorità ċentrali u lill-prosekuzzjoni.
§ 6. Id-deċiżjoni mogħtija dwar il-kwistjoni tal-kustodja tal-wild b’applikazzjoni tal-Artikolu 11(8) tar-Regolament tal-Kunsill imsemmi f’§ 1, tista’ wkoll, fuq talba ta’ waħda mill-partijiet, tikkonċerna d-dritt għall-aċċess fil-każ fejn din tordna r-ritorn tal-wild fil-Belġju.
§ 7. Id-deċiżjoni msemmija f’§ 6 għandha tiġi nnotifikata mir-Reġistratur lill-partijiet, lill-prosekuzzjoni u lill-Awtorità ċentrali Belġjana b’ittra uffiċjali.
§ 8. L-Awtorità ċentrali Belġjana biss għandha l-kapaċità li tiżgura t-trażmissjoni tad-deċiżjoni u tad-dokumenti li jakkumpanjawha lill-Awtoritajiet kompetenti tal-Istat li fih tkun ingħatat id-deċiżjoni ta’ nuqqas ta’ ritorn.
§ 9. Għall-applikazzjoni tal-Artikolu 11(7) u (8) tar-Regolament tal-Kunsill imsemmi f’§ 1, għandu jinstema’ l-wild b’mod konformi mal-Artikolu 42(2)(a) tar-regolament imsemmi u mar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1206/2001, tat-28 ta’ Mejju 2001, dwar kooperazzjoni bejn il-qrati ta’ l-Istati Membri fil-kumpilazzjoni ta’ xhieda f’materji ċivili jew kummerċjali.”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
TE huwa wild li twieled fil-Polonja, fil-21 ta’ Diċembru 2011, minn relazzjoni bejn SF, ta’ nazzjonalità Pollakka, u RG, ta’ nazzjonalità Britannika, residenti fil-Belġju.
L-omm u l-wild marru jgħixu fi Brussell (il-Belġju) matul Lulju u Awwissu 2012, meta l-wild kellu seba’ xhur. Minn meta marru jgħixu hemm, il-wild kien domiċiljat ma’ ommu u kien jiltaqa’ ma’ missieru b’mod regolari.
Il-missier u l-omm ipparteċipaw, f’Awwissu u f’Settembru 2013, f’medjazzjoni lokali bil-għan li jiftehmu fuq it-tqassim tal-akkomodazzjoni tal-wild, iżda ma ġie konkluż ebda ftehim.
Fis-16 ta’ Ottubru 2013, l-omm informat lill-missier li kienet sejra fuq btala mal-wild fil-Polonja.
B’rikors ippreżentat fit-18 ta’ Ottubru 2013, il-missier ressaq proċedura quddiem it-tribunal de la jeunesse ta’ Brussell sabiex din tiddeċiedi, b’mod partikolari, dwar il-metodi tal-eżerċizzju tal-awtorità tal-ġenituri u fuq l-akkomodazzjoni tat-tfal.
B’ċitazzjoni tat-23 ta’ Ottubru 2013, il-missier ippreżenta wkoll quddiem l-Imħallef għal miżuri provviżorji talba urġenti u provviżorja intiża għall-iffissar ta’ akkomodazzjoni sekondarja tal-wild għandu.
Meta l-missier fehem li l-omm ma kellhiex l-intenzjoni li tmur lura l-Belġju mal-wild tagħhom, dan emenda t-talbiet tiegħu quddiem l-Imħallef għal miżuri provviżorji u quddiem it-tribunal de la jeunesse ta’ Brussell u talab, b’mod partikolari, l-eżerċizzju esklużiv tal-awtorità tal-ġenituri, l-akkomodazzjoni prinċipali tal-wild u li tingħata projbizzjoni lill-omm milli titlaq mit-territorju Belġjan mal-wild. Min-naħa tagħha, l-omm ikkontestat il-ġurisdizzjoni internazzjonali tal-qrati Belġjani, u talbet l-applikazzjoni tal-Artikolu 15 tar-Regolament u r-rinviju tal-kawża lejn il-qrati Pollakki li għandhom rabta partikolari mas-sitwazzjoni tal-wild peress li dan jirrisjedi fil-Polonja u sadanittant ġie rreġistrat f’kindergarten.
B’digriet tad-19 ta’ Diċembru 2013, l-Imħallef għal miżuri provviżorji ddikjara li kellu ġurisdizzjoni u, b’mod provviżorju u fl-interess tal-urġenza, laqa’ t-talbiet tal-missier.
B’sentenza tas-26 ta’ Marzu 2014, it-tribunal de la jeunesse ta’ Brussell, wara li kkonferma l-ġurisdizzjoni tiegħu, iddeċieda li l-awtorità tal-ġenituri għandha tiġi eżerċitata b’mod konġunt mill-ġenituri, assenja lill-omm l-akkomodazzjoni prinċipali tal-wild u assenja lill-missier, temporanjament, akkomodazzjoni sekondarja ta’ weekend fuq tnejn, fejn huwa jkollu jmur il-Polonja.
Peress li qies li din is-sentenza kienet tivvalida t-trasferiment illegali tal-wild komuni lejn il-Polonja u kienet tirrikonoxxi konsegwenza ġuridika pożittiva lil din l-aggressjoni, il-missier ippreżenta appell mis-sentenza msemmija quddiem il-cour d’appel ta’ Brussell, fejn talab, prinċipalment, l-eżerċizzju esklużiv tal-awtorità tal-ġenituri kif ukoll l-akkomodazzjoni prinċipali tal-wild.
Flimkien mal-proċedura fil-mertu quddiem il-qrati Belġjani, il-missier, fl-20 ta’ Novembru 2013, ressaq quddiem l-Awtorità ċentrali Belġjana talba intiża għar-ritorn immedjat tal-wild fil-Belġju skont il-proċedura ta’ ritorn organizzata mill-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980.
Fit-13 ta’ Frar 2014, il-qorti tad-distrett ta’ Płońsk (il-Polonja) kkonstatat iċ-ċaqliq illegali tal-wild minn ommu u l-eżistenza tar-residenza abitwali tal-wild fil-Belġju qabel iċ-ċaqliq tiegħu. Madankollu, il-qorti ddeċidiet li tadotta deċiżjoni li l-wild ma jiġix irritornat, ibbażata fuq l-Artikolu 13(b) tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980.
L-Awtorità ċentrali Belġjana, li rċeviet kopja tal-imsemmija deċiżjoni li ma jsirx ritorn u tad-dokumenti rilevanti mingħand l-Awtorità ċentrali Pollakka, ippreżentat dan il-fajl, fl-10 ta’ April 2014, lir-Reġistratur tat-tribunal de première instance francophone ta’ Brussell li stieden lill-partijiet jippreżentaw it-talbiet. Il-preżentata tat-talbiet mill-missier quddiem din il-qorti, fid-9 ta’ Lulju 2014, adixxiet lill-President tat-tribunal de première instance francophone ta’ Brussell, li kellha ġurisdizzjoni, b’mod konformi mal-Artikolu 1322i tal-Kodiċi Ġudizzjarju, fil-verżjoni tiegħu applikabbli qabel id-dħul fis-seħħ tal-liġi tat-30 ta’ Lulju 2013 li toħloq il-Qorti tal-Familja, biex teżamina l-kwistjoni tal-kustodja tal-wild, b’mod konformi mal-Artikolu 11(6) u (7) tar-Regolament. Abbażi tal-Artikolu 1322i tal-Kodiċi Ġudizzjarju, it-tressiq ta’ kawża quddiem il-qorti msemmija tinvolvi s-sospensjoni tal-proċeduri mibdija quddiem il-qrati u t-tribunali li jkollhom quddiemhom tilwima dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri jew tilwima konnessa. Wara d-dħul fis-seħħ tal-liġi msemmija, il-kawża ġiet assenjata mill-ġdid lill-Qorti tal-Familja ta’ Brussell.
B’sentenza parzjali tat-30 ta’ Lulju 2014, mogħtija fil-kontumaċja fir-rigward tal-omm, il-cour d’appel ta’ Brussell ikkonfermat is-sentenza mogħtija mit-tribunal de la jeunesse ta’ Brussell sa fejn din ikkonstatat il-ġurisdizzjoni internazzjonali tal-qrati Belġjani biex jiddeċiedu fuq il-mertu dwar il-kwistjonijiet relattivi għar-responsabbiltà tal-ġenituri. Min-naħa l-oħra, filwaqt li kkonstatat li l-President tat-tribunal de première instance francophone ta’ Brussell kien sadanittant ġie adit mill-partijiet b’talba bbażata fuq l-Artikolu 11(6) u (7) tar-Regolament, l-imsemmija cour d’appel issospendiet id-deċiżjoni fuq il-mertu tal-kawża u talbet lill-Awtorità ċentrali tal-Belġju biex tippreżenta fil-proċess tal-kawża li għandha quddiemha l-fajl kollu li din l-awtorità kienet ippreżentat, b’applikazzjoni tal-Artikolu 1322i tal-Kodiċi Ġudizzjarju, fir-Reġistru tat-tribunal de première instance francophone ta’ Brussell. Finalment, sakemm spiċċat, quddiem dan it-tribunal, il-proċedura msemmija fl-Artikolu 11(6) sa (8) tar-Regolament, il-cour d’appel ta’ Brussell adottat deċiżjoni provviżorja u ordnat lill-omm biex tikkomunika lill-missier l-indirizz tar-residenza l-ġdida tagħha mal-wild u ffissat il-metodi tal-eżerċizzju tad-dritt għall-aċċess tal-missier fir-rigward tal-wild.
Peress li l-omm irrifjutat li tikkomunika l-indirizz fejn tirrisjedi mal-wild, il-missier ma setax igawdi mid-dritt għall-aċċess li kienet tagħtu l-qorti.
Flimkien mal-proċeduri mmexxija fil-Belġju mill-missier, l-omm ippreżentat diversi proċeduri ġudizzjarji fil-Polonja relattivi għar-responsabbiltà tal-ġenituri. Il-qrati Pollakki, wara li kkonstataw li t-tribunal Belġjan kien ġie adit l-ewwel u kien irrikonoxxa l-ġurisdizzjoni internazzjonali tiegħu, qiesu li ma kellhomx ġurisdizzjoni f’dan ir-rigward.
B’sentenza definittiva mogħtija fit-8 ta’ Ottubru 2014, il-Qorti tal-Familja ta’ Brussell irrinvijat il-kawża quddiem il-cour d’appel ta’ Brussell, minħabba li l-qrati Belġjani kienu ġew aditi mill-missier qabel iċ-ċaqliq illegali tal-wild fis-sens tal-Artikolu 11(7) tar-Regolament u minħabba li d-dibattitu fuq il-mertu kien pendenti quddiem l-imsemmija cour d’appel.
Il-cour d’appel ta’ Brussell tqis li, skont id-dritt Belġjan, hija ma tistax titqies li hija adita bil-proċedura msemmija fl-Artikolu 11(6) sa (8) tar-Regolament permezz tas-sentenza ta’ rinviju mogħtija mill-Qorti tal-Familja ta’ Brussell fit-8 ta’ Ottubru 2014. L-imsemmija cour d’appel fil-fatt tqis li hija tista’ biss tiġi adita b’din il-proċedura permezz ta’ appell li tressaq parti kontra din is-sentenza.
Din il-qorti tistaqsi ruħha jekk, fid-dawl tar-rekwiżiti ta’ ħeffa u ta’ effettività li għandha tissodisfa l-proċedura stabbilita fl-Artikolu 11(6) sa (8) tar-Regolament, il-paragrafu 7 ta’ dan l-Artikolu jipprekludix li d-dritt ta’ Stat Membru jattribwixxi lil qorti speċjalizzata l-ġurisdizzjoni esklużiva biex tisma’ din il-proċedura u fl-istess ħin jipprovdi li l-proċeduri kollha relattivi għall-awtorità tal-ġenituri mressqa quddiem qorti jew tribunal jiġu sospiżi mill-mument meta din il-qorti tiġi adita.
B’hekk, il-cour d’appel ta’ Brussell tqis li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiġi adita b’domanda preliminari fir-rigward tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 11(7) u (8) tar-Regolament, sabiex tkun tista’ tiddetermina l-qorti Belġjana li jkollha ġurisdizzjoni abbażi tad-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, biex tiddeċiedi jekk hijiex din l-istess cour d’appel, adita bil-proċedura fuq il-mertu dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri, li għandha tiddeċiedi b’mod konformi mal-proċedura msemmija fl-Artikolu 11(6) sa (8) tar-Regolament.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-cour d’appel ta’ Brussell iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari segwenti:
“L-Artikolu 11(7) u (8) tar-[Regolament] jista’ jiġi interpretat bħala li jipprekludi Stat Membru milli:
–
jagħti preferenza lill-ispeċjalizzazzjoni ta’ qrati fis-sitwazzjonijiet ta’ ħtif ta’ minuri mill-ġenituri għall-proċedura prevista f’dawn l-artikoli, anki meta qorti jew tribunal ikun diġà ġie adit bi proċedura fuq il-mertu li tirrigwarda r-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-minuri?
–
ineħħi, mill-qorti adita bi proċedura fuq il-mertu li tirrigwarda r-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-minuri, il-ġurisdizzjoni li tiddeċiedi dwar il-kustodja tal-minuri, meta din il-qorti għandha ġurisdizzjoni kemm fil-livell internazzjonali u kif ukoll fil-livell nazzjonali sabiex tiddeċiedi dwar kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-minuri?”
Fuq il-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari
Il-cour d’appel ta’ Brussell talbet li r-rinviju għal deċiżjoni preliminari jinstema’ bil-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari prevista fl-Artikolu 107 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, minħabba l-urġenza estrema tal-kawża prinċipali. Fil-fatt, din tikkonċerna l-eżerċizzju tal-awtorità tal-ġenituri u l-kustodja tal-wild f’kuntest fejn hemm riskju ta’ deterjorazzjoni irreparabbli tar-rabta bejn il-missier u l-iben, fejn fil-preżent dan tal-aħħar jgħix imċaħħad mill-kuntatti ma’ missieru.
Fl-ewwel lok, għandu jiġi kkonstatat li r-rinviju għal deċiżjoni preliminari jirrigwarda l-interpretazzjoni tar-Regolament li ġie adottat, b’mod partikolari, abbażi tal-Artikolu 61(ċ) KE, illum l-Artikolu 67 TFUE, li jinsab taħt it-Titolu V tal-Tielet Parti tat-Trattat FUE, dwar l-ispazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja, b’mod li l-imsemmi rinviju jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari ddefinita fl-Artikolu 107 tar-Regoli tal-Proċedura.
Fit-tieni lok, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li SF tirrifjuta li tikkonforma mas-sentenza mogħtija mill-cour d’appel ta’ Brussell, fit-30 ta’ Lulju 2014, li biha, din tal-aħħar ordnat, minn naħa, lil SF biex tikkomunika lil RG, fi żmien tmient-ijiem mill-komunikazzjoni tas-sentenza msemmija, l-indirizz tal-post ta’ residenza ġdida tagħha mal-wild u, min-naħa l-oħra, iddikjarat li RG kellu jeżerċita dritt għall-aċċess fir-rigward ta’ TE, mingħajr preġudizzju għal ftehim ieħor bejn il-partijiet, għal weekend fuq tlieta.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-kawża preżenti tikkonċerna wild ta’ tliet snin, li ilu separat minn ma’ missieru għal iktar minn sena. Għalhekk, l-estensjoni tas-sitwazzjoni attwali, barra minn hekk ikkaratterizzata mid-distanza kbira li tissepara r-residenza tal-missier minn fejn jgħix il-wild, tista’ tippreġudika serjament ir-relazzjoni futura ta’ dan tal-aħħar minn ma’ missieru.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-Raba’ Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja, abbażi tal-Artikolu 108 tar-Regoli tal-Proċedura, iddeċidiet, fuq proposta tal-Imħallef Relatur, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li tilqa’ t-talba mressqa mill-qorti tar-rinviju intiża biex ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari jiġi ssuġġettat għall-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari.
Fuq id-domanda preliminari
Bid-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 11(7) u (8) tar-Regolament għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li Stat Membru jattribwixxi lil qorti speċjalizzata l-kompetenza biex teżamina l-kwistjonijiet ta’ ritorn jew ta’ kustodja tal-wild fil-kuntest tal-proċedura prevista minn dawn id-dispożizzjonijiet, anki meta qorti jew tribunal ikollu diġà quddiemu, barra minn hekk, kawża fil-mertu relattiva għar-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-wild.
Għandu jitfakkar li r-Regolament ma għandux l-għan li jarmonizza r-regoli tad-dritt sostantiv u proċedurali tad-diversi Stati Membri. Madankollu, l-applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli nazzjonali ma għandhiex tippreġudika l-effett utli ta’ dan ir-Regolament (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Rinau,
C‑195/08 PPU
,
EU:C:2008:406
, punt
).
Fil-kuntest preżenti, għandu jiġi enfasizzat ukoll li mill-premessa 33 tar-Regolament jirriżulta li dan jirrikonoxxi d-drittijiet fundamentali u josserva l-prinċipji stabbiliti mill-Karta billi jħares, b’mod partikolari, li jiġu osservati d-drittijiet fundamentali tal-wild, kif stabbiliti fl-Artikolu 24 tagħha, fosthom, b’mod partikolari, id-dritt li jinżammu regolarment relazzjonijiet personali u kuntatti diretti mill-wild maż-żewġ ġenituri tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza McB,
C‑400/10 PPU
,
EU:C:2010:582
, punt
).
Skont l-Artikolu 11(6) tar-Regolament, jekk, wara ħtif ta’ wild, qorti tagħti deċiżjoni li l-wild ma jiġix irritornat abbażi tal-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, din il-qorti għandha immedjatament tibgħat kopja tad-deċiżjoni ġudizzjarja li l-wild ma jiġix irritornat u tad-dokumenti rilevanti lill-qorti li għandha ġurisdizzjoni jew lill-Awtorità ċentrali tal-Istat Membru li fih il-wild kellu r-residenza abitwali tiegħu immedjatament qabel iċ-ċaqliq tiegħu jew in-nuqqas ta’ ritorn illegali tiegħu, b’mod konformi ma’ dak li jistabbilixxi d-dritt nazzjonali. Għandu jiġi rrilevat li r-referenza espressa għad-dritt nazzjonali tindika b’mod partikolari li huwa l-Istat Membru li fih il-wild kellu r-residenza abitwali tiegħu immedjatament qabel iċ-ċaqliq li għandu jiddetermina, fl-osservanza tal-għanijiet tar-Regolament, il-qorti li għandha ġurisdizzjoni biex tiddeċiedi dwar il-kwistjoni tar-ritorn tal-wild, wara deċiżjoni li l-wild ma jiġix irritornat mogħtija fl-Istat Membru li dan il-wild ġie maħtuf lejh.
Fir-rigward tal-Artikolu 11(7) tar-Regolament, dan jipprovdi li, meta tkun ġiet adottata deċiżjoni ġudizzjarja ta’ nuqqas ta’ ritorn, sakemm il-qrati tal-Istat Membru li fih il-wild kellu r-residenza abitwali tiegħu immedjatament qabel iċ-ċaqliq tiegħu jew in-nuqqas ta’ ritorn illegali tiegħu jkunu diġà ġew aditi, il-qorti jew l-Awtorità ċentrali li tirċievi l-informazzjoni relattiva għal din id-deċiżjoni ġudizzjarja għandha tinnotifikaha lill-partijiet u tistidinhom jippreżentaw osservazzjonijiet lill-qorti, sabiex din teżamina l-kwistjoni tal-kustodja tal-wild. Issa, la d-dispożizzjoni msemmija tar-Regolament u lanqas l-Artikolu 11(6) tiegħu ma jidentifika l-qorti nazzjonali kompetenti biex teżamina l-kwistjoni tal-kustodja tal-wild wara deċiżjoni li ma jiġix irritornat. L-istess japplika fir-rigward tal-paragrafu 8 ta’ dan l-Artikolu.
F’dan ir-rigward, għalkemm, konformement mal-Artikolu 11(7) tar-Regolament, din il-qorti jew l-Awtorità ċentrali għandha b’mod partikolari tinnotifika lill-partijiet kopja tad-deċiżjoni li l-wild ma jiġix irritornat abbażi tal-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, bil-għan li tippermetti, jekk ikun il-każ, l-eżami tal-kwistjoni tal-kustodja tal-wild, sakemm il-qrati tal-Istat Membru li fih il-wild kellu r-residenza abitwali tiegħu immedjatament qabel iċ-ċaqliq tiegħu jew in-nuqqas ta’ ritorn illegali tiegħu jkunu diġà ġew aditi, il-punt jekk, meta jseħħ tali rikors quddiem dawn il-qrati, il-qorti ddeterminata bħala kompetenti mill-Istat Membru għall-eżami msemmi titlifx il-kompetenza tagħha favur qrati oħra ta’ dan l-istess Stat Membru huwa suġġett għad-dritt nazzjonali.
Fil-fatt, hekk kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 60 tal-opinjoni tiegħu, l-Artikolu 11(7) tar-Regolament jikkostitwixxi mhux regola intiża biex tiddetermina l-qorti li għandha ġurisdizzjoni, iżda pjuttost regola ta’ natura teknika li għandha prinċipalment l-għan li tiddetermina l-metodi ta’ notifika tal-informazzjoni relattiva għad-deċiżjoni ta’ nuqqas ta’ ritorn.
Barra minn hekk, jista’ jitfakkar li, b’mod konformi mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, mill-Artikolu 11(7) tar-Regolament ma jistax jiġi dedott li deċiżjoni dwar il-kustodja tal-wild tikkostitwixxi neċessarjament kundizzjoni meħtieġa għall-adozzjoni, jekk ikun il-każ, ta’ deċiżjoni li tordna r-ritorn tal-wild. Fil-fatt, din l-aħħar deċiżjoni intermedjarja sservi wkoll għat-twettiq tal-għan tal-proċeduri amministrattivi u ġudizzjarji, jiġifieri r-regolarizzazzjoni tas-sitwazzjoni tal-wild (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Povse,
C-211/10 PPU
,
EU:C:2010:400
, punt
).
Għalkemm il-Gvern Belġjan josserva li, skont id-dritt proċedurali nazzjonali, il-qorti speċjalizzata adita bil-kwistjoni tar-ritorn tal-wild b’applikazzjoni tal-Artikolu 11(6) sa (8) tar-Regolament setgħet, fuq talba ta’ waħda mill-partijiet, tirrinvija l-kawża quddiem il-cour d’appel adita fuq il-mertu tat-tilwima relattiva għar-responsabbiltà tal-ġenituri sabiex din tal-aħħar tiddeċiedi fuq din il-kwistjoni tar-ritorn kif ukoll fuq il-kwistjoni tal-kustodja tal-wild, dan il-punt jikkonċerna l-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali u ma jidħolx fil-kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Għalhekk, huma l-qrati Belġjani li għandhom jiddeċiedu dwar il-punt imsemmi.
Minn dak li ntqal iktar ’il fuq jirriżulta li d-determinazzjoni tal-qorti nazzjonali kompetenti biex teżamina l-kwistjonijiet ta’ ritorn jew tal-kustodja tal-wild fil-kuntest tal-proċedura msemmija fl-Artikolu 11(6) sa (8) tar-Regolament tinsab f’idejn l-Istati Membri, u dan anki fil-każ meta fid-data tan-notifika tad-deċiżjoni li wild ma jiġix irritornat qorti jew tribunal ikun diġà adit bi proċedura fuq il-mertu relattiva għar-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward ta’ dan il-wild.
Madankollu, hekk kif jirriżulta mill-punt 41 ta’ din is-sentenza, tali għażla ma għandhiex tikser l-effett utli tar-Regolament.
Issa, il-fatt, għal Stat Membru, li jattribwixxi lil qorti speċjalizzata l-kompetenza biex teżamina l-kwistjonijiet tar-ritorn jew tal-kustodja tal-wild fil-kuntest tal-proċedura prevista fl-Artikolu 11(7) u (8) tar-Regolament, anki meta qorti jew tribunal ikollu diġà quddiemu, barra minn hekk, kawża fil-mertu relattiva għar-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-wild, ma jistax, bħala tali, jikser l-effett utli tar-Regolament.
Madankollu, għandu jitħares li, f’każ bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tali attribuzzjoni ta’ kompetenza tkun tosserva d-drittijiet fundamentali tal-wild hekk kif stabbiliti fl-Artikolu 24 tal-Karta u, b’mod partikolari, mal-għan ta’ ħeffa ta’ dawn il-proċeduri.
F’dak li jikkonċerna l-għan ta’ ħeffa, għandu jitfakkar li bl-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt intern, il-qorti nazzjonali adita biex tinterpretahom hija marbuta li tagħmel dan fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni u b’mod partikolari tar-Regolament.
Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, ir-risposta għad-domanda li saret għandha tkun li l-Artikolu 11(7) u (8) tar-Regolament għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix, fil-prinċipju, li Stat Membru jattribwixxi lil qorti speċjalizzata l-kompetenza biex teżamina l-kwistjonijiet ta’ ritorn jew ta’ kustodja tal-wild fil-kuntest tal-proċedura prevista minn dawn id-dispożizzjonijiet, anki meta qorti jew tribunal ikollu diġà quddiemu, barra minn hekk, kawża fuq il-mertu relattiva għar-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-wild.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 11(7) u (8) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003, tas-27 ta’ Novembru 2003, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix, fil-prinċipju, li Stat Membru jattribwixxi lil qorti speċjalizzata l-kompetenza biex teżamina l-kwistjonijiet ta’ ritorn jew ta’ kustodja tal-wild fil-kuntest tal-proċedura prevista minn dawn id-dispożizzjonijiet, anki meta qorti jew tribunal ikollu diġà quddiemu, barra minn hekk, kawża fuq il-mertu relattiva għar-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-wild.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.
(
)	L-ismijiet li jidhru fil-punti 2, 14, 15 u 37 ġew issostitwiti b’ittri b’riżultat ta’ talba għall-anonimizzazzjoni.