CELEX: 62014FJ0006
Υπαλληλική υπόθεση
Αποδοχές
Σύνταξη επιζώντων
Άρθρο 27, πρώτο εδάφιο, του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ
Διαζευγμένος σύζυγος αποθανόντος υπαλλήλου
Ύπαρξη διατροφής κατά τον χρόνο θανάτου του υπαλλήλου
Άρθρο 42 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ
Προθεσμία υποβολής αιτήσεως για την εκκαθάριση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων

του juge de paix du canton de Overijse-Zaventem της 18ης Δεκεμβρίου 2007 και κήρυξε αβάσιμη την υποβληθείσα από τον
εκλιπόντα R. van Raan αίτηση με την οποία είχε ζητήσει την κατάργηση της προβλεπόμενης από το συμφωνητικό διαζυγίου διατροφής.
Πρέπει να καθοριστεί αν, όπως υποστηρίζει η προσφεύγουσα, η εξαφάνιση από το κατ’ έφεση δικάζον δικαστήριο της πρωτόδικης
αποφάσεως, είχε ως αποτέλεσμα να της απονεμηθεί το δικαίωμα συντάξεως επιζώντων κατά την έννοια του άρθρου 27, πρώτο εδάφιο,
του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ.
Συναφώς, το Δικαστήριο Δημόσιας Διοίκησης υπενθυμίζει ότι στο περιεχόμενο μιας διατάξεως του δικαίου της Ένωσης η οποία, όπως
το άρθρο 27, πρώτο εδάφιο, του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, δεν παραπέμπει ρητώς στο δίκαιο των κρατών μελών για τον προσδιορισμό
της εννοίας και της σημασίας της πρέπει κανονικά να δίδεται αυτοτελής ερμηνεία, με αναφορά στα συμφραζόμενα και στον σκοπό
που επιδιώκει η σχετική κανονιστική ρύθμιση. Εντούτοις, ελλείψει ρητής παραπομπής, η εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης μπορεί
να συνεπάγεται αναφορά στο δίκαιο των κρατών μελών όταν ο δικαστής της Ένωσης δεν μπορεί να ανεύρει στο δίκαιο της Ένωσης
ή στις γενικές αρχές του δικαίου αυτού τα στοιχεία που του επιτρέπουν να προσδιορίσει το περιεχόμενο και την έκταση της επίμαχης
διατάξεως του δικαίου της Ένωσης με αυτοτελή ερμηνεία (απόφαση Díaz García κατά Κοινοβουλίου, T-43/90, EU:T:1992:120, σκέψη
36).
Εν προκειμένω, όπως ρητώς έχει κρίνει το Πρωτοδικείο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων με την απόφαση Μ κατά Δικαστηρίου (Τ-172/01,
EU:T:2004:108), η έννοια της «διατροφή[ς] […] που είχε καθοριστεί […] με σύμβαση μεταξύ των πρώην συζύγων», υπό την έννοια
του άρθρου 27, πρώτο εδάφιο, του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, δεν μπορεί να αποτελέσει το αντικείμενο αυτοτελούς ερμηνείας.
Η έννοια της υποχρεώσεως διατροφής που έχει συμφωνηθεί μεταξύ πρώην συζύγων λόγω του διαζυγίου τους εμπίπτει, αντιθέτως, στις
περιουσιακές συνέπειες που απορρέουν από την απόφαση του διαζυγίου που έχει εκδοθεί βάσει των κανόνων του εφαρμοστέου αστικού
δικαίου (απόφαση M κατά Δικαστηρίου, EU:T:2004:108, σκέψη 72).
Συνεπώς, προκειμένου να προσδιορισθεί αν ο διαζευγμένος σύζυγος υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου αποδεικνύει ότι «ο πρώην σύζυγος
ήταν υποχρεωμένος, κατά τον χρόνο του θανάτου του, να του/της καταβάλλει διατροφή […] λόγω ισχύοντος διακανονισμού μεταξύ
αυτού/αυτής και του/της πρώην συζύγου», πρέπει να γίνει αναφορά στο δίκαιο που διέπει τα αποτελέσματα του διαζυγίου, ήτοι,
εν προκειμένω, στο βελγικό δίκαιο βάσει του οποίου εκδόθηκε το διαζύγιο.
Ωστόσο, δεδομένου ότι, κατά το βελγικό δίκαιο, η εξαφάνιση, από το κατ’ έφεση δικάζον δικαστήριο, πρωτόδικης αποφάσεως ενεργεί
αναδρομικώς, η απόφαση του tribunal de première instance de Bruxelles της 25ης Μαρτίου 2013, εξαφανίζοντας την απόφαση του
juge de paix du canton de Overijse-Zaventem της 18ης Δεκεμβρίου 2007 ανέπτυξε αναδρομική ενέργεια και αναβίωσε την προβλεπόμενη
στο συμφωνητικό διαζυγίου διατροφή, με αποτέλεσμα η διατροφή αυτή να λογίζεται μηδέποτε καταργηθείσα.
Ειδικότερα, από τις 25 Μαρτίου 2013, ημερομηνία εκδόσεως της αποφάσεως του tribunal de première instance de Bruxelles, λαμβανομένης
υπόψη της αποκαταστάσεως, από 1ης Σεπτεμβρίου 2006, του δικαιώματος της προσφεύγουσας επί της προβλεπόμενης από το συμφωνητικό
διαζυγίου διατροφής, η προσφεύγουσα έπρεπε κατ’ ανάγκην να θεωρηθεί αποδεικνύουσα, κατά το βελγικό δίκαιο, ότι έχει ίδιο δικαίωμα,
κατά τον θάνατο του R. van Raan, διατροφής σε βάρος του.
Ως εκ τούτου, η απόφαση του tribunal de première instance de Bruxelles της 25ης Μαρτίου 2013 είχε ως αποτέλεσμα να συμπεριληφθεί
η προσφεύγουσα μεταξύ των δικαιούχων συντάξεως επιζώντων κατά την έννοια του άρθρου 27, πρώτο εδάφιο, του παραρτήματος VIII
του ΚΥΚ.
Το συμπέρασμα αυτό δεν μπορεί να ανατραπεί από την ένσταση της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία, για να καθοριστεί αν ο διαζευγμένος
σύζυγος υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου μπορεί να δικαιούται σύνταξη επιζώντων βάσει του άρθρου 27 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ,
θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη μόνον η υφιστάμενη κατά τον χρόνο θανάτου του υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου κατάσταση, χωρίς να
συνεκτιμάται τυχόν αναδρομική μεταβολή της καταστάσεως αυτής. Συγκεκριμένα, η αποδοχή τέτοιας ενστάσεως θα συνεπαγόταν παραβίαση
του βελγικού δικαίου, κατά το οποίο η εξαφάνιση, από το κατ’ έφεση δικάζον δικαστήριο, αποφάσεως περί καταργήσεως διατροφής
που εκδόθηκε σε πρώτο βαθμό δικαιοδοσίας έχει ως αποτέλεσμα την αναδρομική αναβίωση της διατροφής.
Δεν μπορεί επίσης να γίνει δεκτό το επιχείρημα της Επιτροπής σύμφωνα με το οποίο η αναγνώριση, από τον χρόνο θανάτου του R.
van Raan, δικαιώματος της προσφεύγουσας σε σύνταξη επιζώντων θα παραβίαζε τις διατάξεις του άρθρου 80, τρίτο εδάφιο, του ΚΥΚ.
Συναφώς, είναι αλήθεια ότι οι διατάξεις του άρθρου 80, τρίτο εδάφιο, του ΚΥΚ κωλύουν την αναγνώριση, για την ίδια χρονική
περίοδο, δικαιώματος του διαζευγμένου συζύγου υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου να λαμβάνει σύνταξη επιζώντων και συγχρόνως δικαιώματος
του κατά τον χρόνο θανάτου του εν λόγω υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου συντηρούμενου τέκνου αυτού να λαμβάνει σύνταξη ορφανού
με αυξημένο συντελεστή.
Εντούτοις, στην προκειμένη περίπτωση, η απόφαση του tribunal de première instance de Bruxelles της 25ης Μαρτίου 2013, η οποία
είχε ως αποτέλεσμα την αποκατάσταση, από 1ης Σεπτεμβρίου 2006, της οφειλόμενης στην προσφεύγουσα δυνάμει του συμφωνητικού
διαζυγίου διατροφής και, ως εκ τούτου, τη γένεση του δικαιώματος της προσφεύγουσας να λαμβάνει σύνταξη επιζώντων από τον θάνατο
του R. van Raan, ταυτοχρόνως κατέστησε, αναδρομικώς, άνευ νομικής βάσεως την απόφαση της Επιτροπής με την οποία χορηγήθηκε,
από τον Ιούλιο του 2008, σύνταξη ορφανού με αυξημένο συντελεστή στο τέκνο του εκλιπόντος R. van Raan και της προσφεύγουσας.
Τέλος, πρέπει να υπομνησθεί ότι ο επιδιωκόμενος από το άρθρο 27 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ σκοπός συνίσταται στο να επιτρέψει
στον διαζευγμένο σύζυγο υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου που ελάμβανε, κατά τον θάνατο του τελευταίου, διατροφή σε βάρος του, να
συνεχίσει να εισπράττει, μετά τον εν λόγω θάνατο, πόρους που του εξασφαλίζουν τον βιοπορισμό. Δεν δικαιολογείται όμως να στερηθεί
ο διαζευγμένος σύζυγος υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου της ωφέλειας συντάξεως επιζώντων, και συνεπώς των πόρων που του εξασφαλίζουν
τον βιοπορισμό, για μόνο τον, ανεξάρτητο της θελήσεώς του, λόγο ότι η διατροφή που εισέπραττε βάσει του εθνικού δικαίου καταργήθηκε
πριν τον θάνατο του υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου και, εν συνεχεία, αποκαταστάθηκε αναδρομικά μετά τον εν λόγω θάνατο.
–       Επί του ζητήματος αν η προβλεπόμενη από το άρθρο 42 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ αποσβεστική προθεσμία είχε εφαρμογή στην
προσφεύγουσα
Κατά το άρθρο 42 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, «[ο]ι έλκοντες δικαίωμα εξ αποθανόντος υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου ο οποίος
δικαιούται σύνταξη αρχαιότητας ή επίδομα αναπηρίας, οι οποίοι δε ζήτησαν την εκκαθάριση των συνταξιοδοτικών τους δικαιωμάτων
ή του επιδόματός τους εντός του επομένου από της ημερομηνίας του θανάτου του υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου ο οποίος δικαιούται
σύνταξη αρχαιότητας ή επίδομα αναπηρίας έτους, χάνουν τα δικαιώματά τους, εκτός της περιπτώσεως ανωτέρας βίας δεόντως αποδεικνυομένης.»
Από το ίδιο το γράμμα του άρθρου 42 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ προκύπτει ότι η αποσβεστική προθεσμία την οποία προβλέπει
εφαρμόζεται μόνο στην περίπτωση των ελκόντων δικαίωμα εξ αποβιώσαντος υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου που διαθέτουν, κατά τον
χρόνο θανάτου, δικαιώματα συντάξεως ή επιδόματος.
Κατά συνέπεια, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 42 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ η περίπτωση των ελκόντων δικαίωμα
εξ αποβιώσαντος υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου που, όπως εν προκειμένω, δεν είναι δικαιούχοι, κατά τον χρόνο θανάτου του υπαλλήλου
αυτού, συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων ή δικαιωμάτων επί επιδόματος αλλά τα δικαιώματα αυτά τους αναγνωρίζονται σε χρόνο μεταγενέστερο
του εν λόγω θανάτου, και με αναδρομική ισχύ, κατόπιν εκδόσεως αποφάσεως εθνικού δικαστηρίου.
Εν προκειμένω, όπως προαναφέρθηκε, η προσφεύγουσα δεν ήταν δικαιούχος, κατά τον χρόνο του θανάτου του R. van Raan, δικαιώματος
συντάξεως επιζώντων, δεδομένου ότι η προβλεπόμενη από το συμφωνητικό διαζυγίου διατροφή είχε σε προγενέστερο χρόνο καταργηθεί
με την απόφαση του juge de paix du canton de Overijse-Zaventem της 18ης Δεκεμβρίου 2007 και δεν είχε ακόμη αποκατασταθεί με
αναδρομική ισχύ από το κατ’ έφεση δικάζον δικαστήριο.
Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή, στηριζόμενη, με την επίδικη απόφαση, στο γεγονός ότι η προσφεύγουσα, καθόσον δεν είχε
ζητήσει την εκκαθάριση των συνταξιοδοτικών της δικαιωμάτων εντός του επομένου από της ημερομηνίας του θανάτου του R. van Raan
έτους, απώλεσε τα δικαιώματά της κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 42 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο.
Παραμένει το ζήτημα κατά πόσον η προσφεύγουσα ήταν, εντούτοις, υποχρεωμένη να υποβάλει αίτηση εκκαθαρίσεως των δικαιωμάτων
της επί συντάξεως επιζώντων εντός συγκεκριμένης προθεσμίας.
Συναφώς, λόγω της ελλείψεως στον ΚΥΚ οποιασδήποτε διατάξεως επιβάλλουσας στους έλκοντες δικαίωμα εξ αποβιώσαντος υπαλλήλου
ή πρώην υπαλλήλου, οι οποίοι βρίσκονται στην εκτιθέμενη στη σκέψη 70 της παρούσας αποφάσεως κατάσταση, προθεσμία για να ζητήσουν
την εκκαθάριση των συνταξιοδοτικών τους δικαιωμάτων ή δικαιωμάτων επί επιδόματος, εναπόκειται στο Δικαστήριο Δημόσιας Διοίκησης
να καλύψει το κενό αυτό (βλ., κατ’ αναλογίαν, σχετικά με την προθεσμία ασκήσεως προσφυγής στις διαφορές μεταξύ της Ευρωπαϊκής
Τράπεζας Επενδύσεων και των υπαλλήλων της, απόφαση Dunnett κ.λπ. κατά ΕΤΕ, T‑192/99, EU:T:2001:72, σκέψη 51).
Συγκεκριμένα, οι αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, οι οποίες αποτελούν γενικές
αρχές του δικαίου της Ένωσης, εμποδίζουν τα θεσμικά όργανα και τα φυσικά πρόσωπα να ενεργούν χωρίς κανένα χρονικό όριο, διακυβεύοντας
έτσι, μεταξύ άλλων, τη σταθερότητα κεκτημένων νομικών καταστάσεων, και απαιτούν την τήρηση εύλογης προθεσμίας (βλ., κατ’ αναλογίαν,
σχετικά με την προθεσμία ασκήσεως αγωγής για αποκατάσταση ζημίας, διάταξη Marcucciο κατά Επιτροπής, T-157/09 P, EU:T:2010:403,
σκέψη 42).
Συνεπώς, το Δικαστήριο Δημόσιας Διοίκησης κρίνει ότι η αρχή της ασφάλειας δικαίου επιβάλλει στους έλκοντες δικαίωμα εξ αποβιώσαντος
υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου οι οποίοι εμπίπτουν στην προμνησθείσα στη σκέψη 70 της παρούσας αποφάσεως περίπτωση να ζητούν
την εκκαθάριση των συνταξιοδοτικών τους δικαιωμάτων ή δικαιωμάτων επί επιδόματος εντός εύλογης προθεσμίας, η οποία αρχίζει
να τρέχει από την ημερομηνία επιδόσεως της αποφάσεως εθνικού δικαστηρίου βάσει της οποίας τους αναγνωρίσθηκαν, με αναδρομική
ισχύ, τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα ή τα δικαιώματα επί επιδόματος.
Εν προκειμένω, καίτοι τα έγγραφα της δικογραφίας δεν καθιστούν δυνατό τον ακριβή προσδιορισμό της ημερομηνίας κατά την οποία
η απόφαση του tribunal de première instance de Bruxelles της 25ης Μαρτίου 2013 επιδόθηκε στην προσφεύγουσα, η επίδοση αυτή
πραγματοποιήθηκε κατ’ ανάγκην το νωρίτερο στις 25 Μαρτίου 2013.
Η προσφεύγουσα, όμως, ζήτησε την εκκαθάριση των δικαιωμάτων της για σύνταξη επιζώντων ήδη στις 29 Απριλίου 2013, ήτοι εντός
προθεσμίας που πρέπει να θεωρηθεί εύλογη υπό το πρίσμα των συγκεκριμένων περιστάσεων.
Συνεπώς, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η προσφεύγουσα δεν είχε απολέσει τα δικαιώματά της επί συντάξεως επιζώντων όταν ζήτησε
την εκκαθάρισή τους.
Η Επιτροπή προβάλλει ωστόσο ότι η προσφεύγουσα όφειλε, τουλάχιστον, εντός του επόμενου από τον θάνατο του R. van Raan έτους,
να την ενημερώσει σχετικά με την προσωπική της κατάσταση και, ιδίως, να της δηλώσει ότι δυνάμει του συμφωνητικού διαζυγίου
ήταν δικαιούχος διατροφής σε βάρος του R. van Raan, ότι η διατροφή αυτή είχε καταργηθεί με την απόφαση του juge de paix du
canton de Overijse-Zaventem της 18ης Δεκεμβρίου 2007 και ότι εκκρεμούσε ενώπιον του tribunal de première instance de Bruxelles
η εκδίκαση της εφέσεως την οποία είχε ασκήσει κατά της προαναφερθείσας αποφάσεως.
Εντούτοις, δεν μπορεί να συναχθεί ούτε από το γράμμα ούτε από την οικονομία του άρθρου 42 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ ότι
η προσφεύγουσα ήταν υποχρεωμένη να παράσχει στην Επιτροπή πληροφορίες τέτοιας φύσεως, καθόσον η διάταξη αυτή περιορίζεται
στην επιβολή στους έλκοντες δικαίωμα εξ αποβιώσαντος υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου, οι οποίοι είναι πράγματι δικαιούχοι συνταξιοδοτικών
δικαιωμάτων ή δικαιωμάτων επί επιδόματος, προθεσμίας για την υποβολή αιτήσεως εκκαθαρίσεως των δικαιωμάτων τους.
Ως εκ τούτου, η μη παροχή στην Επιτροπή εκ μέρους της προσφεύγουσας πληροφοριών επί της προσωπικής της καταστάσεως, ιδίως
επί της εφέσεως την οποία είχε ασκήσει κατά της αποφάσεως του juge de paix du canton d’Overijse-Zaventem της 18ης Δεκεμβρίου
2007, είναι άνευ σημασίας ως προς το ζήτημα κατά πόσον η προσφεύγουσα ζήτησε εμπροθέσμως την εκκαθάριση των δικαιωμάτων της
επί συντάξεως επιζώντων.
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι η επίδικη απόφαση πρέπει να ακυρωθεί, χωρίς να είναι αναγκαία η εξέταση των
λοιπών προβαλλομένων αιτιάσεων προς στήριξη του μοναδικού λόγου ακυρώσεως που περιέχεται στην προσφυγή.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 101 του Κανονισμού Διαδικασίας, υπό την επιφύλαξη των λοιπών διατάξεων του όγδοου κεφαλαίου του δέκατου τίτλου
του εν λόγω Κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος φέρει τα δικαστικά έξοδά του και καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα του αντιδίκου,
εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του τελευταίου. Βάσει του άρθρου 102, παράγραφος 1, του ίδιου Κανονισμού, το Δικαστήριο Δημόσιας
Διοίκησης μπορεί να αποφασίσει, όταν απαιτείται από λόγους επιείκειας, ότι ο ηττηθείς διάδικος φέρει μεν τα δικαστικά έξοδά
του, πλην όμως καταδικάζεται εν μέρει μόνο στα έξοδα του αντιδίκου ή ότι δεν πρέπει να καταδικαστεί στα έξοδα αυτά.
Από το σκεπτικό της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή είναι ο ηττηθείς διάδικος. Εξάλλου, η προσφεύγουσα περιέλαβε
ρητώς στα αιτήματά της αίτημα να καταδικαστεί η Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα. Δεδομένου ότι οι περιστάσεις της υποθέσεως δεν
δικαιολογούν την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 102, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, η Επιτροπή φέρει τα δικαστικά
έξοδά της και καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα της προσφεύγουσας.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ (δεύτερο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Ακυρώνει την από 3 Ιουνίου 2013 απόφαση με την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αρνήθηκε να χορηγήσει σύνταξη επιζώντων στην J. Borghans.
2)
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρει τα δικαστικά της έξοδα και καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα της J. Borghans.
Bradley
Kreppel
Rofes i Pujol
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 23 Μαρτίου 2015.
Η Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
W. Hakenberg

K. Bradley
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.