CELEX: 62012CJ0523
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Libertà li jiġu pprovduti servizzi
Sussidji pubbliċi kkofinanzjati mill-Fond Soċjali Ewropew, għall-istudenti rreġistrati fi speċjalizzazzjoni post lauream
Leġiżlazzjoni intiża għat-titijib tal-livell lokali ta’ edukazzjoni u li tissuġġetta l-għoti ta’ boroż ta’ studju għal kundizzjonijiet intiżi għall-operaturi li jorganizzaw korsijiet post lauream
Kundizzjoni ta’ esperjenza ta’ għaxar snin kontinwi

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 56 TFUE, 101 TFUE u 107 TFUE kif ukoll 9 u 10 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”), 2 tal-Protokoll addizzjonali tagħha, kif ukoll 11 u 14 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest tal-kawża bejn Dirextra Alta Formazione srl (iktar ’il quddiem “Dirextra”), li hija organu li jipprovdi servizzi ta’ edukazzjoni
post lauream
, u r-Regione Puglia (Reġjun ta’ Puglia) dwar id-deċiżjonijiet ta’ din tal-aħħar li tissuġġetta l-għoti ta’ boroż ta’ studji universitarji ffinanzjati b’mod partikolari mill-Fond Soċjali Ewropew (FSE) għal ċerti kundizzjonijiet relatati b’mod partikolari ma’ kemm ilu jeżisti l-organu ta’ fih l-istudenti li japplikaw għal dawn il-boroż beħsiebhom jirreġistraw.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Skont il-premessa 22 tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006 tal-Kunsill, tal-11 ta’ Lulju 2006, li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1260/1999 (
ĠU L 210, p. 25
), għandu jiġi żgurat li l-attivitajiet tal-Fondi u l-operazzjonijiet li huma jgħinu jiffinanzjaw għandhom ikunu koerenti mal-linji politiċi l-oħra tal-Komunità u jikkonformaw mal-leġiżlazzjoni Komunitarja.
Skont l-Artikolu 9(5) tar-Regolament Nru 1083/2006:
“L-operazzjonijiet ffinanzjati mill-Fond għandhom jikkonformaw mad-dispożizzjonijiet tat-Trattat u ta’ l-atti adottati taħthom.”
Il-leġiżlazzjoni tar-Regione Puglia
Il-miżuri ta’ għajnuna għall-istudji
post lauream
fil-kuntest ta’ dak previst mill-programm operattiv reġjonali tar-Regione Puglia għall-FSE, ġew iddefiniti fil-Liġi Reġjonali Nru 12 dwar id-dispożizzjonijiet fuq boroż ta’ studju ddestinati sabiex jgħinu l-istudenti gradwati ta’ dan ir-reġjun jakkwistaw kwalifiki universitarji ġodda (legge regionale n
o
12 – Misure in tema di borse di studio a sostegno della qualificazione delle laureate e dei laureati pugliesi) tas-26 ta’ Mejju 2009 (
Bollettino Ufficiale della Regione Puglia
n
o
78, tad-29 ta’ Mejju 2009, p. 9856, iktar ’il quddiem il-“Liġi Reġjonali”).
L-Artikolu 2 tal-Liġi Reġjonali jipprovdi għal diversi kundizzjonijiet li l-organizzazzjonijiet li jipprovdu taħriġ
post lauream
għandhom jissodisfaw sabiex l-attendenza tal-korsijiet korrispondenti tista’ tkun iffinanzjata permezz tal-boroż ta’ studju proposti.
Dawn il-kundizzjonijiet huma ddefiniti separatament skont jekk jirrigwardawx, minn naħa, l-universitajiet Taljani jew barranin, pubbliċi jew privati, irrikonoxxuti mid-dritt nazzjonali, min-naħa l-oħra, l-istituzzjonijiet ta’ tagħlim ogħla, pubbliċi jew privati, li jagħtu masters irrikonoxxuti, finalment, l-istituzzjonijiet l-oħra ta’ tagħlim ogħla li jissodisfaw kundizzjonijiet speċifiċi relatati b’mod partikolari mat-tul tal-esperjenza tagħhom akkwistati fit-tagħlim
post lauream
.
Għan dak li jikkonċerna din l-aħħar kategorija, l-Artikolu 2(3) tal-Liġi Reġjonali hija hekk redatta:
“Il-masters magħżula mill-persuni kkonċernati għandhom jingħataw minn istituzzjonijiet ta’ tagħlim ogħla, privati jew pubbliċi, li jkunu żvolġew attività ta’ edukazzjoni post lauream eżerċitata b’mod mhux interrott matul l-għaxar snin kalendarji ta’ qabel id-data tal-pubblikazzjoni tal-avviż pubbliku dwar l-għoti ta’ boroż ta’ studju. B’'attività ta’ edukazzjoni
post lauream’,
għandu jinftiehem il-korsijiet esklużivament iddestinati għall-gradwati ta’ ’lawrja' li t-tul totali tagħhom huwa ta’ mill-inqas 800 siegħa. L-imsemmija attività għandha tkun eżerċitata bħala l-entità responsabbli għall-implementazzjoni u mhux biss bħala sieħeb. F’dan il-każ ukoll, it-tul totali tal-masters magħżula mill-persuni kkonċernati ma jistax ikun inqas minn 800 siegħa, li minnhom mill-inqas 500 siegħa ta’ edukazzjoni fil-klassi u, f’kull każ, stage ta’ mill-inqas 30 % tat-tul totali previst għall-master.”
Permezz ta’ deċiżjoni tat-2 ta’ Diċembru 2009, il-kap tad-dipartiment tal-edukazzjoni professjonali tar-Regione Puglia approva l-avviż ta’ ftuħ tal-proċedura intiża għall-għoti ta’ boroż ta’ studju previsti mil-Liġi Reġjonali.
Dan l-avviż jippreċiża b’mod partikolari li dawn il-boroż jistgħu jingħataw b’mod partikolari għal edukazzjoni f’masters post lauream mogħtija minn istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni ogħla, privati jew pubbliċi, li jkunu żvolġew attività ta’ edukazzjoni
post lauream
eżerċitata b’mod mhux interrott matul il-perijodu bejn it-3 ta’ Diċembru 1999 u t-3 ta’ Diċembru 2009 (iktar ’il quddiem il-“kundizzjoni dwar l-esperjenza ta’ għaxar snin”).
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
Dirextra hija istituzzjoni ta’ tagħlim ogħla privata li żvolġiet attività ta’ edukazzjoni
post lauream
ta’ iktar minn 8000 siegħa wara attività mwettqa biss matul il-ħames snin qabel l-avviż ta’ bidu tal-proċedura għall-għoti ta’ boroż ta’ studju, u mhux l-għaxar snin rikjesta meħtieġa mil-Liġi Reġjonali.
Dirextra kkontestat il-legalità tal-kundizzjoni dwar l-esperjenza ta’ għaxar snin fir-rikors li hija ressqet quddiem il-qorti tar-rinviju u li huwa intiż għall-annullament tad-deċiżjoni tat-2 ta’ Diċembru 2009 kif ukoll għall-avviż ta’ bidu tal-proċedura.
Il-kumpannija rikorrenti sostniet fil-fatt li tali rekwiżit kien inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari mal-prinċipji ta’ libertà ta’ kompetizzjoni, ta’ proporzjonalità, ta’ nondiskriminazzjoni u jikser l-Artikoli 56TFUE
et seq,
101 TFUE
et seq,
u mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2004/17/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwisti ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi ta’ l-ilma, l-enerġija, t-trasport u postali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 19), tad-Direttiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 132) u tad-Direttiva 2006/123/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-12 ta’ Diċembru 2006, dwar is-servizzi fis-suq intern (
ĠU L 376, p. 36
).
Filwaqt li tiċħad l-applikabbiltà ta’ dawn id-direttivi f’din il-kawża, il-qorti nazzjonali hija essenzjalment tal-fehma li r-restrizzjonijiet fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi li jirriżultaw mill-kundizzjoni dwar l-esperjenza ta’ għaxar snin juru inugwaljanza fit-trattament inkompatibbli mal-għanijiet tal-azzjonijiet tal-FSE li huma li ttejjeb il-kwalità ġenerali tas-sistema ta’ edukazzjoni. Li l-għażla ta’ organi li jipprovdu dan tkun suġġetta għal din il-kundizzjoni jkun, skont il-qorti tar-rinviju, sproporzjonat u inadattat għat-tul konkret tal-korsijiet li jistgħu jiġu ffinanzjati, jiġifieri mill-inqas 800 siegħa fis-sena, jew saħansitra eċċessiva fir-rigward tar-raġuni stess tal-azzjoni tal-Unjoni Ewropea.
Din l-għażla tista’ tkun implementata permezz ta’ kundizzjonijiet b’effetti inqas restrittivi fuq il-kompetizzjoni u proporzjonati mat-tul tal-masters li jingħataw minn organi li għandhom grad għoli ta’ professjonaliżmu, mingħajr distorsjoni tal-kompetizzjoni u mingħajr ma jaffettwaw il-kwalità tat-tagħlim filwaqt li jiżguraw il-libertà akkademika u l-pluraliżmu tal-ideat, kif protetti mill-Artikoli 9 u 10 tal-KEDB, kif ukoll mill-Artikoli 11 u 14 tal-Karta.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale amministrativo regionale per la Puglia ddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Dispożizzjoni bħal dik li tidher fl-Artikolu 2(3) tal-[Liġi Reġjonali], li tirregola b’mod strett l-aċċess għas-suq għall-provvista ta’ ċertu servizzi speċifiċi intiżi sabiex jitjieb il-livell ta’ edukazzjoni fuq skala lokali (għotja ta’ masters post lauream), billi jkun suġġett għal kundizzjoni unika, magħżula u elaborata b’mod arbitrarju (numru ta’ siegħat mifrux fuq perijodu eċċessiv li ma huwiex iġġustifikat) meta wieħed jieħu inkunsiderazzjoni r-raġuni tal-miżura Komunitarja (titjieb fil-kwalità tal-edukazzjoni u, għaldaqstant, għażla ta’ entitajiet li għandhom fil-pussess tagħhom il-kwalifiki meħtieġa) u mingħajr ma tkun imfassla fuq tul ta’ żmien konkret tas-servizz inkwistjoni, hija kompatibbli mal-Artikoli 56 [TFUE] et seq, 101 [TFUE] et seq [...] u 107 [TFUE] et seq kif ukoll mal-prinċipji ta’ kompetizzjoni, proporzjonalità, nondiskriminazzjoni u ugwaljanza fit-trattament li joriġinaw minn dawn id-dispożizzjonijiet, u b’mod partikolari mal-Artikolu 9 u 10 tal-[KEDB], mal-Artikolu 2 tal-Protokoll rispettiv addizzjonali u mal-Artikoli 11 u 14 tal-[Karta]?”
Fuq id-domanda preliminari
Osservazzjonijiet preliminari
Għandu jitfakkar li ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tiddeċiedi, fil-kuntest ta’ domanda preliminari, fuq il-kompatibbiltà ta’ dispożizzjonijiet ta’ dritt nazzjonali mar-regoli tad-dritt tal-Unjoni. Madankollu, hija kompetenti li tipprovdi lill-qorti nazzjonali bl-elementi kollha tal-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju sabiex din tal-aħħar tevalwa tali konformità bis-sentenza tal-kawża li jkollha quddiemha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-8 ta’ Settembru 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International,
C-42/07, Ġabra p. I-7633
, punt 37).
Meta staqsiet fuq in-natura eċċessiva fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni, ta’ kundizzjoni li għandha l-effett li teskludi ċerti stabbilimenti ta’ tagħlim ogħla mill-opportunità li jipprovdu s-servizzi tagħhom lill-istudenti li jitolbu borża ta’ studju reġjonali ffinanzjata b’mod partikolari mill-FSE, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk, essenzjalment, ir-rekwiżiti tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi stabbilita fl-Artikolu 56 TFUE jipprekludux tali kundizzjoni. Għaldaqstant, l-argumenti tagħha fuq il-prinċipji tal-proporzjonalità u ta’ nondiskriminazzjoni għandhom jitqiesu bħala argument wieħed li jirrigwarda dawn ir-rekwiżiti, u għaldaqstant ma hemmx lok li tingħata risposta separata.
Barra minn hekk, ir-riferiment fid-domanda tal-qorti tar-rinviju għall-Artikoli 101 TFUE
et seq,
fuq il-kompetizzjoni, u għall-Artikoli 107
et seq,
fuq l-għajnuna mill-Istat, kif ukoll dak magħmul għall-Artikoli 11 u 14 tal-Karta ma huwiex iġġustifikat b’mod suffiċjenti fid-deċiżjoni tar-rinviju b’mod li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tevalwa r-rilevanza lanqas, konsegwentement, li tiddeċiedi dwar id-domanda tal-qorti tar-rinviju sa fejn tirrigwarda dawn id-dispożizzjonijiet.
Fl-aħħar nett, għandu jitfakkar li l-dritt tal-Unjoni ma jirregolax ir-relazzjonijiet bejn il-KEDB u l-ordinamenti ġuridiċi tal-Istati Membri u lanqas ma jiddetermina l-konsegwenzi li għandhom jinsiltu mill-qorti nazzjonali f’każ ta’ kunflitt bejn id-drittijiet żgurati minn din il-konvenzjoni u regola ta’ dritt nazzjonali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-24 ta’ April 2012, Kamberaj, C‑571/10, punt 62, u tas-26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson, C‑617/10, punt 44). Għaldaqstant ma hemmx lok li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi fuq it-talba tal-qorti tar-rinviju sa fejn tirrigwarda l-KEDB u l-protokoll addizzjonali tiegħu.
Fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi
Minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li l-libertà li jiġu pprovduti servizzi prevista fl-Artikolu 56 TFUE ma tirrikjedix biss it-tneħħija ta’ kull diskriminazzjoni fil-konfront tal-fornitur ta’ servizzi stabbilit fi Stat Membru minħabba n-nazzjonalità tiegħu, iżda wkoll it-tneħħija ta’ kull restrizzjoni, anki jekk din tapplika mingħajr distinzjoni għall-fornituri nazzjonali u għal dawk ta’ Stati Membri oħra, meta din tkun tali li tipprojbixxi, li tfixkel, jew li tagħmel inqas attraenti l-attivitajiet tal-fornitur stabbilit fi Stat Membru ieħor, fejn huwa b’mod legali jipprovdi servizzi analogi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Lulju 2013, Citroën Belux, C‑265/12, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Ma jistax jiġi eskluż f’din il-kawża li l-organi ta’ edukazzjoni stabbiliti fi Stati Membri oħra minbarra r-Repubblika Taljana jkunu mċaħħda mill-opportunità li jipprovdu s-servizzi tagħhom lill-istudenti li jistgħu jibbenefikaw mill-borża ta’ studju reġjonali, għar-raġuni biss li dawn l-organi ma jissodisfawx il-kundizzjoni dwar l-esperjenza ta’ għaxar snin imposta mil-Liġi Reġjonali.
Barra minn hekk, dispożizzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, billi tissuġġetta l-għoti tal-borża ta’ studju għall-kundizzjoni li l-organu ta’ taħriġ li miegħu l-istudent qed jippjana li jirreġistra jkollha esperjenza ta’ tul ta’ għaxar snin mhux interrotti għandha r-riskju li tiskoraġġixxi lil dan l-istudent milli jirreġistra ma’ organi li ma jissodisfawx din il-kundizzjoni u għaldaqstant trendi l-attivitajiet ta’ dawn tal-aħħar inqas attraenti.
Tali restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi tista’ tiġi aċċettata biss jekk l-għan tagħha jkun leġittimu u kompatibbli mat-Trattat u jkun iġġustifikat minn raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali, sakemm, jekk dan ikun il-każ, hija tkun kapaċi tiggarantixxi t-twettiq tal-għan tagħha u ma tkunx tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex dan l-għan jinkiseb (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Citroën Belux, iċċitata iktar ’il fuq, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-kawża, mill-proċess ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-għan tal-Liġi Reġjonali inkwistjoni huwa, sabiex jiffaċilita l-aċċess għas-suq tax-xogħol għal gradwati żgħażagħ li qatt ma ħadmu jew li tilfu l-impjieg tagħhom, li jiġi żgurat li t-taħriġ
post lauream
universitarju li l-aċċess għalih huwa ffaċilitat mill-għoti ta’ borża ta’ studju jkun ta’ livell għoli. Ma jistax jiġi kkontestat li meta l-finanzjament ta’ edukazzjoni
post lauream
ikun suġġett għal kundizzjoni intiża li tiggarantixxi l-kwalità ta’ din l-edukazzjoni, dan jissodisfa raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali. L-għan li jiġi żgurat livell għoli ta’ edukazzjoni universitarja jidher leġittimu sabiex jiġġustifika restrizzjonijiet għal-libertajiet fundamentali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-13 ta’ Novembru 2003, Neri,
C-153/02, Ġabra p. I-13555
, punt 46).
Li jkun rikjest mingħand l-organi ta’ edukazzjoni livell minimu ta’ esperjenza jikkostitwixxi, fih innifsu, miżura xierqa għall-għan b’hekk imfittex.
Barra minn hekk, ma jidhirx, fid-dawl tal-elementi ta’ informazzjoni disponibbli lill-Qorti tal-Ġustizzja, li, meta ġie stabbilit għaxar snin mhux interrotti bħala l-esperjenza rikjesta sabiex tkun fost l-organi li l-istudenti kkonċernati jistgħu jirreġistraw magħhom, tali kundizzjoni tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan intiż.
Huwa paċifiku fil-fatt li l-Liġi Reġjonali inkwistjoni tiftaħ, skont l-Artikolu 2 tagħha, l-opportunità għall-istudenti sabiex jirreġistraw mhux biss għall-universitajiet Taljani jew barranin, pubbliċi jew privati, irrikonoxxuti mid-dritt nazzjonali, iżda wkoll għall-istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni ogħla, li jipprovdu masters irrikonoxxuti. Issa, għal dawn tal-aħħar, li huma dawk biss li għandhom r-rekwiżit ta’ esperjenza ta’ għaxar snin, ma jidhirx li huwa eċċessiv li jkun rikjest li juri li għandhom esperjenza suffiċjentement twila li biha, fl-assenza ta’ kwalunkwe kontroll mill-awtorità pubblika u kwalunkwe rikonoxximwent, jista’ jiġi preżunt li l-kwalità tat-tagħlim tagħhom hija tal-istess livell bħal dak ta’ stabbilimenti universitarji rrikonoxxuti mid-dritt nazzjonali u minn organi li l-masters tagħhom huma rrikonoxxuti.
Ma jidhirx, f’dan ir-rigward, li t-tul rikjest ta’ għaxar snin huwa eċċessiv fir-rigward tat-termini li fl-iskadenza tagħhom l-universitajiet jiksbu r-rikonoxximent tagħhom mid-dritt nazzjonali jew li f’l-iskadenza tagħhom jingħata r-rikonoxximent għall-masters mogħtija mill-organi l-oħra ta’ edukazzjoni
post lauream
.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandha tingħata risposta għad-domanda tal-qorti tar-rinviju li l-Artikolu 56 TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tirrikjedi li l-istabbilimenti ta’ tagħlim ogħla li l-istudenti jirreġistraw magħhom għal borża ta’ studju reġjonali ffinanzjata b’mod partikolari mill-FSE għandhom juru li għandhom esperjenza ta’ għaxar snin meta dawn l-istabbilimenti ma humiex universitajiet irrikonoxxuti mid-dritt nazzjonali u lanqas stabbilimenti li jagħtu masters irrikonoxxuti.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas‑sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Seba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 56 TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tirrikjedi li l-istabbilimenti ta’ tagħlim ogħla li l-istudenti jirreġistraw magħhom għal borża ta’ studju reġjonali ffinanzjata mill-Fond Soċjali Ewropew għandhom juru li għandhom esperjenza ta’ għaxar snin meta dawn l-istabbilimenti ma humiex la universitajiet irrikonoxxuti mid-dritt nazzjonali u lanqas stabbilimenti li jagħtu masters irrikonoxxuti.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.