CELEX: 62010CJ0070
Κοινωνία της πληροφορίας
Δικαίωμα του δημιουργού
Διαδίκτυο
Προγράμματα "peer-to-peer"
Φορείς παροχής υπηρεσιών προσβάσεως στο διαδίκτυο
Εφαρμογή συστήματος χρήσεως φίλτρου για επικοινωνίες μέσω διαδικτύου προκειμένου να αποκλειστεί η ανταλλαγή αρχείων η οποία συνιστά προσβολή του δικαιώματος του δημιουργού
Έλλειψη γενικής υποχρεώσεως ελέγχου των διακινούμενων πληροφοριών

της 12ης Ιουλίου 2011, C‑324/09, L’Oréal κ.λπ., που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 131).
Τέλος, όπως προκύπτει από την ως άνω νομολογία, οι λεπτομερείς κανόνες σχετικά με τις ως άνω διαταγές, τη δυνατότητα εκδόσεως
των οποίων οφείλουν να προβλέπουν τα κράτη μέλη δυνάμει των προμνησθέντων άρθρων 8, παράγραφος 3 και 11, τρίτη περίοδος, όπως
οι λεπτομερείς κανόνες περί των τηρητέων προϋποθέσεων και της ακολουθητέας διαδικασίας, διέπονται από το εθνικό δίκαιο (βλ.,
mutatis mutandis, προαναφερθείσα απόφαση L’Oréal κ.λπ., σκέψη 135).
Στο πλαίσιο αυτό, οι ως άνω εθνικοί κανόνες, όπως και η εφαρμογή τους από τα εθνικά δικαστήρια, πρέπει να μην είναι αντίθετοι
προς τους απορρέοντες από τις οδηγίες 2001/29 και 2004/48 περιορισμούς καθώς και προς τις πηγές δικαίου στις οποίες παραπέμπουν
οι οδηγίες αυτές (βλ., συναφώς, προαναφερθείσα απόφαση L’Oréal κ.λπ., σκέψη 138).
Ειδικότερα, κατά τη δέκατη έκτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 2001/29 και το άρθρο 2, παράγραφος 3, στοιχείο α΄, της οδηγίας
2004/48, οι θεσπιζόμενοι από τα κράτη μέλη κανόνες δεν επιτρέπεται να θίγουν τις διατάξεις της οδηγίας 2000/31 και, ειδικότερα,
τα άρθρα 12 έως 15 αυτής.
Κατά συνέπεια, οι κανόνες αυτοί πρέπει να συνάδουν ιδίως προς το άρθρο 15, παράγραφος 1, της οδηγίας 2000/31, το οποίο απαγορεύει
στις εθνικές αρχές να λαμβάνουν μέτρα δυνάμει των οποίων οι ΦΠΠΔ θα υποχρεώνονταν στη γενικευμένη επιτήρηση των πληροφοριών
που μεταδίδονται μέσω του δικτύου τους.
Το Δικαστήριο έχει κρίνει συναφώς ότι μια τέτοια απαγόρευση αφορά ιδίως εθνικά μέτρα δυνάμει των οποίων ένας ενδιάμεσος φορέας,
όπως οι ΦΠΠΔ, θα υποχρεωνόταν σε ενεργό επιτήρηση του συνόλου των δεδομένων ενός εκάστου των πελατών του προκειμένου να προλαμβάνεται
οποιαδήποτε μελλοντική προσβολή δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Επιπλέον, μια τέτοια υποχρέωση γενικής επιτηρήσεως δεν
θα ήταν συμβατή με το άρθρο 3 της οδηγίας 2004/48, σύμφωνα με το οποίο τα κατά την οδηγία αυτή λαμβανόμενα μέτρα πρέπει να
είναι επιεική, να μην είναι δυσανάλογα και να μη συνεπάγονται υπερβολικές δαπάνες (βλ. προαναφερθείσα απόφαση L’Oréal κ.λπ.,
σκέψη 139).
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να εξεταστεί εάν η εκδοθείσα στην υπόθεση της κύριας δίκης διαταγή, δυνάμει της οποίας ο ΦΠΠΔ
υποχρεώνεται να θέσει σε λειτουργία το επίδικο σύστημα χρήσεως φίλτρου, του επιβάλλει, στο πλαίσιο αυτό, επίσης την υποχρέωση
γενικής επιτηρήσεως του συνόλου των δεδομένων ενός εκάστου των πελατών του προκειμένου να προληφθεί οποιαδήποτε μελλοντική
προσβολή δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.
Συναφώς, δεν χωρεί αμφιβολία ότι προϋπόθεση για την εφαρμογή του ως άνω συστήματος χρήσεως φίλτρου είναι
–        πρώτον, ότι ο ΦΠΠΔ θα εντοπίζει, επί του συνόλου των επικοινωνιών μέσω διαδικτύου οι οποίες πραγματοποιούνται από το σύνολο
των πελατών του, τα διακινούμενα με προγράμματα «peer-to-peer» αρχεία·
–        δεύτερον, ότι, στο πλαίσιο αυτής της διακινήσεως, θα εντοπίζει ποια αρχεία περιλαμβάνουν έργα επί των οποίων οι δικαιούχοι
δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας διατείνονται ότι κατέχουν δικαιώματα·
–        τρίτον, ότι θα καθορίζει ποια από τα ως άνω αρχεία αποτελούν αντικείμενο παράνομης ανταλλαγής, και
–        τέταρτον, ότι θα αποκλείει την ανταλλαγή αρχείων τα οποία ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει ως παράνομα.
Επομένως, μια τέτοιου είδους προληπτική επιτήρηση απαιτεί την ενεργό παρακολούθηση του συνόλου των επικοινωνιών μέσω διαδικτύου
που πραγματοποιούνται στο δίκτυο του εμπλεκόμενου ΦΠΠΔ και, ως εκ τούτου, αφορά το σύνολο των προς μετάδοση πληροφοριών καθώς
και το σύνολο των πελατών που χρησιμοποιούν το εν λόγω δίκτυο.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, διαπιστώνεται ότι η εκδοθείσα σε βάρος του εμπλεκόμενου ΦΠΠΔ διαταγή να θέσει σε λειτουργία το
επίδικο σύστημα χρήσεως φίλτρου τον υποχρεώνει σε ενεργό επιτήρηση του συνόλου των δεδομένων που αφορούν το σύνολο των πελατών
του προκειμένου να αποτραπεί ενδεχόμενη μελλοντική προσβολή δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Επομένως, η εν λόγω διαταγή
επιβάλλει στον ως άνω ΦΠΠΔ υποχρέωση γενικής επιτηρήσεως την οποία απαγορεύει το άρθρο 15, παράγραφος 1, της οδηγίας 2000/31.
Προκειμένου να εκτιμηθεί εάν η εν λόγω διαταγή είναι σύμφωνη με το δίκαιο της Ένωσης, πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι απαιτήσεις
που απορρέουν από την υποχρέωση προστασίας των ενδεχομένως θιγόμενων θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως αυτά τα οποία απαρίθμησε
το αιτούν δικαστήριο.
Υπενθυμίζεται συναφώς ότι σκοπός της διαταγής που εκδόθηκε στο πλαίσιο της υποθέσεως της κύριας δίκης είναι η διασφάλιση της
προστασίας του δικαιώματος του δημιουργού, το οποίο συνιστά δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, από ενδεχόμενες προσβολές οφειλόμενες
στη φύση και στο περιεχόμενο ορισμένων επικοινωνιών μέσω διαδικτύου οι οποίες πραγματοποιούνται με τη χρήση του δικτύου του
εμπλεκόμενου ΦΠΠΔ.
Η προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας κατοχυρώνεται σαφώς στο άρθρο 17, παράγραφος 2, του Χάρτη των Θεμελιωδών
Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης). Εντούτοις, από κανένα σημείο της διατάξεως αυτής ούτε και από τη νομολογία
του Δικαστηρίου προκύπτει ότι τα δικαιώματα αυτά είναι απαραβίαστα και ότι πρέπει να χαίρουν απόλυτης προστασίας.
Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 62 έως 68 της αποφάσεως της 29ης Ιανουαρίου 2008, C‑275/06, Promusicae (Συλλογή
2008, σ. I‑271), η προστασία του θεμελιώδους δικαιώματος της ιδιοκτησίας, μέρος του οποίου αποτελούν τα δικαιώματα πνευματικής
ιδιοκτησίας, πρέπει να αποτελεί αντικείμενο σταθμίσεως με την προστασία άλλων θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Ειδικότερα, όπως προκύπτει από τη σκέψη 68 της προμνησθείσας αποφάσεως, οι εθνικές αρχές και τα εθνικά δικαστήρια, στο πλαίσιο
των μέτρων που λαμβάνουν για την προστασία των δικαιούχων του δικαιώματος του δημιουργού, έχουν αρμοδιότητα να διασφαλίζουν
ότι η προστασία του εν λόγω δικαιώματος εναρμονίζεται με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων όσων προσώπων θίγονται από
τα ως άνω μέτρα.
Επομένως, υπό συνθήκες όπως αυτές της υποθέσεως της κύριας δίκης, οι εθνικές αρχές και τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν, μεταξύ
άλλων, να διασφαλίζουν ότι η προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, των οποίων απολαύουν οι δικαιούχοι του δικαιώματος
του δημιουργού, θα εναρμονίζεται με την προστασία της επιχειρηματικής ελευθερίας η οποία ισχύει για φορείς όπως οι ΦΠΠΔ δυνάμει
του άρθρου 16 του Χάρτη.
Πάντως, εν προκειμένω, η υποχρέωση εφαρμογής του επίδικου συστήματος χρήσεως φίλτρου έχει ως συνέπεια την, προς όφελος των
ως άνω δικαιούχων, επιτήρηση του συνόλου των επικοινωνιών μέσω διαδικτύου οι οποίες πραγματοποιούνται διά του δικτύου του
εμπλεκόμενου ΦΠΠΔ, η επιτήρηση δε αυτή δεν θα υπόκειται σε χρονικό περιορισμό, θα αφορά κάθε μελλοντική προσβολή και θα βασίζεται
στην υποχρέωση προστασίας όχι μόνο των υφιστάμενων έργων αλλά και των μελλοντικών, όσων δηλαδή δεν έχουν δημιουργηθεί κατά
την έναρξη της λειτουργίας του συστήματος αυτού.
Επομένως, η εκδοθείσα διαταγή έχει ως συνέπεια την κατάφωρη προσβολή της επιχειρηματικής ελευθερίας του εμπλεκόμενου ΦΠΠΔ
καθόσον τον υποχρεώνει να θέσει σε λειτουργία ένα σύστημα πληροφορικής που είναι περίπλοκο, δαπανηρό και θα λειτουργεί σε
μόνιμη βάση με δικά του αποκλειστικώς έξοδα, πράγμα το οποίο είναι επίσης αντίθετο προς τις οριζόμενες στο άρθρο 3, παράγραφος
1, της οδηγίας 2004/48 προϋποθέσεις κατά τις οποίες τα μέτρα που λαμβάνονται για την προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής
ιδιοκτησίας δεν πρέπει να είναι περίπλοκα ή δαπανηρά άνευ λόγου.
Υπό τις συνθήκες αυτές, διαπιστώνεται ότι η υποχρέωση εφαρμογής του επίδικου συστήματος χρήσεως φίλτρου πρέπει να κριθεί ως
αντίθετη προς την απαίτηση να διασφαλιστεί η εναρμόνιση της προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, των οποίων
απολαύουν οι δικαιούχοι του δικαιώματος του δημιουργού, με την προστασία της επιχειρηματικής ελευθερίας η οποία ισχύει για
φορείς όπως οι ΦΠΠΔ.
Επιπλέον, η ως άνω υποχρέωση δεν θα έχει συνέπειες μόνο για τον εμπλεκόμενο ΦΠΠΔ, δεδομένου ότι το επίδικο σύστημα χρήσεως
φίλτρου ενδέχεται να θίγει επίσης τα θεμελιώδη δικαιώματα των πελατών του εν λόγω ΦΠΠΔ και, ειδικότερα, το δικαίωμά τους στην
προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα καθώς και την ελευθερία τους να λαμβάνουν και να μεταδίδουν πληροφορίες, δικαιώματα
που κατοχυρώνονται στα άρθρα 8 και 11 του Χάρτη.
Ειδικότερα, δεν αμφισβητείται, αφενός, ότι η υποχρέωση εφαρμογής του επίδικου συστήματος χρήσεως φίλτρου συνεπάγεται τη σε
συστηματική βάση επεξεργασία του περιεχομένου όλων των μηνυμάτων καθώς και τη συλλογή και την αναγνώριση των διευθύνσεων IP
όσων χρηστών αποστέλλουν μηνύματα με παράνομο περιεχόμενο εντός του δικτύου και ότι οι διευθύνσεις αυτές συνιστούν δεδομένα
προσωπικού χαρακτήρα καθόσον καθιστούν δυνατή την πλήρη αναγνώριση των εν λόγω χρηστών.
Αφετέρου, η εν λόγω υποχρέωση θίγει ενδεχομένως την ελευθερία πληροφορήσεως, καθόσον στο πλαίσιο του επίδικου συστήματος ενδέχεται
να μην μπορεί να γίνει επαρκής διάκριση μεταξύ παράνομου περιεχομένου και νόμιμου περιεχομένου, με συνέπεια η λειτουργία του
συστήματος να έχει πιθανώς ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό των επικοινωνιών νόμιμου περιεχομένου. Ειδικότερα, δεν αμφισβητείται
ότι το ζήτημα εάν ορισμένη μετάδοση είναι νόμιμη ή όχι εξαρτάται επίσης από το εάν ο νόμος έχει προβλέψει παρεκκλίσεις από
την προστασία του δικαιώματος του δημιουργού, οι οποίες ποικίλλουν αναλόγως του κράτους μέλους. Επιπλέον, σε ορισμένα κράτη
μέλη, ορισμένα έργα ενδέχεται να αποτελούν κοινό κτήμα ή να διατίθενται δωρεάν στο διαδίκτυο από τους ίδιους τους δημιουργούς
τους.
Κατά συνέπεια, διαπιστώνεται ότι το αιτούν δικαστήριο, εκδίδοντας τη διαταγή με την οποία ο ΦΠΠΔ υποχρεώνεται να θέσει σε
λειτουργία το επίδικο σύστημα χρήσεως φίλτρου, δεν τήρησε την υποχρέωση να διασφαλίσει την εναρμόνιση του δικαιώματος πνευματικής
ιδιοκτησίας, αφενός, με την επιχειρηματική ελευθερία, το δικαίωμα στην προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την ελευθερία
λήψεως και μεταδόσεως πληροφοριών, αφετέρου.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, στα υποβληθέντα ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι από τον συνδυασμό των οδηγιών 2000/31,
2001/29, 2004/48, 95/46 και 2002/58, και λαμβανομένων υπόψη των απαιτήσεων που απορρέουν από την υποχρέωση προστασίας των
θιγόμενων εν προκειμένω θεμελιωδών δικαιωμάτων, προκύπτει ότι οι οδηγίες αυτές έχουν την έννοια ότι είναι αντίθετες προς την
επιβολή υποχρεώσεως σε ΦΠΠΔ να θέσει σε λειτουργία το επίδικο σύστημα χρήσεως φίλτρου.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
Από τον συνδυασμό των οδηγιών:
–
2000/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2000, για ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών
της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά («οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο»),
–
2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος
του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας,
–
2004/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με την επιβολή των δικαιωμάτων
διανοητικής ιδιοκτησίας,
–
95/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 1995, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι
της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών, και
–
2002/58/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 2002, σχετικά με την επεξεργασία των δεδομένων
προσωπικού χαρακτήρα και την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία για την προστασία
[της] ιδιωτικής ζωής στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες),
και λαμβανομένων υπόψη των απαιτήσεων που απορρέουν από την υποχρέωση προστασίας των θιγόμενων εν προκειμένω θεμελιωδών δικαιωμάτων,
προκύπτει ότι οι οδηγίες αυτές έχουν την έννοια ότι είναι αντίθετες προς την επιβολή υποχρεώσεως σε φορέα παροχής υπηρεσιών
προσβάσεως στο διαδίκτυο να θέσει σε λειτουργία σύστημα χρήσεως φίλτρου
–
για το σύνολο των επικοινωνιών μέσω διαδικτύου οι οποίες πραγματοποιούνται μέσω των υπηρεσιών του, ιδίως με τη χρήση προγραμμάτων
«peer-to-peer»·
–
όσον αφορά το σύνολο αδιακρίτως της πελατείας του·
–
προληπτικά·
–
με δικά του αποκλειστικώς έξοδα, και
–
για απεριόριστο χρονικό διάστημα,
ικανό να εντοπίσει εντός του δικτύου του φορέα αυτού τη διακίνηση ηλεκτρονικών αρχείων που περιλαμβάνουν μουσικά, κινηματογραφικά
ή ραδιοτηλεοπτικά έργα επί των οποίων ο αιτών διατείνεται ότι κατέχει δικαιώματα και, στη συνέχεια, να παρεμποδίσει τη μεταφορά
αρχείων των οποίων η ανταλλαγή συνιστά προσβολή του δικαιώματος του δημιουργού.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.