CELEX: 62009CJ0201
Αίτηση αναιρέσεως
Ανταγωνισμός
Συμπράξεις
Κοινοτική αγορά δοκών χάλυβα
Απόφαση με την οποία διαπιστώνεται παράβαση του άρθρου 65 ΑΧ, μετά τη λήξη ισχύος της Συνθήκης ΕΚΑΧ, βάσει του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003
Αρμοδιότητα της Επιτροπής
Καταλογισμός της παράνομης συμπεριφοράς
Δεδικασμένο
Δικαιώματα άμυνας
Παραγραφή
Περιεχόμενο του όρου "αναστολή" της παραγραφής
Αποτελέσματα erga omnes ή inter partes
Έλλειψη αιτιολογίας

της Επιτροπής, υποκατέστησε, αναρμοδίως την Επιτροπή στην εκτίμησή της και εφάρμοσε εσφαλμένως τη νομολογία που διαμορφώθηκε
με τις προπαρατεθείσες αποφάσεις AEG-Telefunken κατά Επιτροπής και Stora Kopparbergs Bergslags κατά Επιτροπής.
ii)  Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατά πάγια νομολογία, ο όρος «επιχείρηση» καλύπτει κάθε οντότητα που ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από το νομικό
καθεστώς που τη διέπει και τον τρόπο της χρηματοδοτήσεώς της. Συναφώς, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει αφενός ότι, στο πλαίσιο
αυτό, η επιχείρηση πρέπει να νοείται ως οικονομική ενότητα, έστω και αν από νομική άποψη αποτελείται από περισσότερα φυσικά
ή νομικά πρόσωπα, και αφετέρου ότι, όταν μια τέτοια οικονομική ενότητα παραβαίνει τους κανόνες του ανταγωνισμού, η παράβαση
της καταλογίζεται σύμφωνα με την αρχή της προσωπικής ευθύνης (απόφαση της 20ής Ιανουαρίου 2011, C-90/09 P, General Química
κ.λπ. κατά Επιτροπής, που δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψεις 34 έως 36 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Η συμπεριφορά μιας θυγατρικής εταιρίας μπορεί να καταλογισθεί στη μητρική εταιρία, ιδίως, όταν η θυγατρική, μολονότι έχει
χωριστή νομική προσωπικότητα, δεν καθορίζει κατά τρόπο αυτόνομο τη συμπεριφορά της στην αγορά, αλλά εφαρμόζει, κυρίως, τις
οδηγίες της μητρικής εταιρίας, ενόψει, ιδίως, των υφισταμένων μεταξύ των δύο αυτών νομικών οντοτήτων οικονομικών, οργανωτικών
και νομικών σχέσεων (απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, C‑97/08 P, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2009, σ. I-8237,
σκέψη 58 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Στην ειδική περίπτωση κατά την οποία μια μητρική εταιρία κατέχει το 100 % του κεφαλαίου της θυγατρικής που διέπραξε παράβαση
των περί ανταγωνισμού κανόνων της Ενώσεως, αφενός, η εν λόγω μητρική εταιρία μπορεί να ασκεί αποφασιστική επιρροή στη συμπεριφορά
της θυγατρικής αυτής και, αφετέρου, υφίσταται μαχητό τεκμήριο ότι η εν λόγω μητρική εταιρία ασκεί όντως αποφασιστική επιρροή
στη συμπεριφορά της θυγατρικής της (προπαρατεθείσα απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 60 και εκεί παρατιθέμενη
νομολογία).
Υπό τις συνθήκες αυτές, αρκεί να αποδείξει η Επιτροπή ότι η μητρική εταιρία κατέχει το σύνολο του κεφαλαίου μιας θυγατρικής
προκειμένου να συναχθεί ότι η μητρική ασκεί αποφασιστική επιρροή στην εμπορική πολιτική της θυγατρικής αυτής. Εν συνεχεία,
η Επιτροπή θα είναι σε θέση να θεωρήσει ότι η μητρική εταιρία ευθύνεται εις ολόκληρον για την καταβολή του επιβληθέντος στη
θυγατρική της προστίμου, εκτός αν η εν λόγω μητρική, στην οποία απόκειται να ανατρέψει αυτό το τεκμήριο, προσκομίσει επαρκή
στοιχεία ικανά να αποδείξουν ότι η θυγατρική της ενεργεί αυτοτελώς στην αγορά (προπαρατεθείσα απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά
Επιτροπής, σκέψη 61 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Μολονότι το Δικαστήριο, στις σκέψεις 28 και 29 της προπαρατεθείσας αποφάσεως Stora Kopparbergs Bergslags κατά Επιτροπής, αναφέρθηκε,
πέραν της κατοχής του 100 % του κεφαλαίου της θυγατρικής, και σε άλλες περιστάσεις, όπως είναι η μη αμφισβήτηση της επιρροής
που ασκεί η μητρική εταιρία στην εμπορική πολιτική της θυγατρικής της και η κοινή εκπροσώπηση των δύο εταιριών κατά τη διάρκεια
της διοικητικής διαδικασίας, εντούτοις, το Δικαστήριο παρέθεσε τις περιστάσεις αυτές μόνον προκειμένου να εκθέσει το σύνολο
των στοιχείων επί των οποίων το Πρωτοδικείο στήριξε τη συλλογιστική του και όχι για να εξαρτήσει την εφαρμογή του τεκμηρίου,
περί του οποίου γίνεται λόγος στη σκέψη 97 της παρούσας αποφάσεως ανωτέρω, από την παροχή πρόσθετων ενδείξεων όσον αφορά την
εκ μέρους της μητρικής εταιρίας πραγματική άσκηση επιρροής (προπαρατεθείσα απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη
62).
Από το σύνολο των παρατηρήσεων αυτών προκύπτει, αφενός, ότι το Πρωτοδικείο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι,
όταν μια μητρική εταιρία κατέχει το 100 % του κεφαλαίου της θυγατρικής της, υφίσταται μαχητό τεκμήριο ότι η εν λόγω μητρική
εταιρία ασκεί αποφασιστική επιρροή επί της συμπεριφοράς της θυγατρικής της και, αφετέρου, ότι ούτε η προβαλλόμενη αρχή της
νομικής προσωπικότητας των εταιριών ούτε αυτή της εξατομικεύσεως των κυρώσεων εμποδίζει, αντιθέτως προς όσα διατείνεται η
ARBED, την επιβολή σε μητρική εταιρία προστίμου λόγω παραβάσεως διαπραχθείσας από τη θυγατρική της η οποία της ανήκει κατά
100 %.
Συγκεκριμένα, εφόσον η μητρική εταιρία ασκεί αποφασιστική επιρροή στη συμπεριφορά της θυγατρικής της και ιδίως στην αντίθετη
προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά της, η επιχείρηση που αποτελείται από τη μητρική εταιρία και από τη θυγατρική της φέρει την
ευθύνη για την απορρέουσα από την εν λόγω συμπεριφορά παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού τους οποίους προβλέπουν οι Συνθήκες
ΕΚΑΧ και ΕΚ, σύμφωνα με την υπομνησθείσα στη σκέψη 95 της παρούσας αποφάσεως νομολογία.
Επιπλέον, το Πρωτοδικείο επισήμανε, στις σκέψεις 94 και 96 έως 98 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Επιτροπή διαπίστωσε
στην επίδικη απόφαση ότι δεν είχε αποδειχθεί και δεν είχε καν προβληθεί ο ισχυρισμός ότι η TradeARBED καθόριζε αυτοτελώς προς
την ARBED την εμπορική της πολιτική και ότι πρόσθετα αποδεικτικά στοιχεία επιβεβαίωσαν την αποφασιστική επιρροή της ARBED
επί της συμπεριφοράς της TradeARBED και την πραγματική χρήση της εξουσίας αυτής.
Υπό τις συνθήκες αυτές, τα επιχειρήματα της ARBED που αφορούν την εσφαλμένη εφαρμογή της νομολογίας περί του καταλογισμού
στη μητρική εταιρία της συμπεριφοράς μιας θυγατρικής, ανήκουσας κατά 100 % στην εν λόγω μητρική εταιρία, και την εκ μέρους
του Πρωτοδικείου υποκατάσταση της Επιτροπής στην εκτίμησή της πρέπει να απορριφθούν.
Όσον αφορά το επιχείρημα της ARBED ότι ο καταλογισμός της συνιστώσας παράβαση συμπεριφοράς σε μια άλλη εταιρία του ομίλου
καταλήγει στην επιβολή ως προς την εταιρία αυτή ενός αυστηρότερου καθεστώτος ευθύνης από αυτό που έχει εφαρμογή ως προς τη
μητρική εταιρία, αρκεί να υπομνησθεί ότι, εν προκειμένω, η Επιτροπή καταλόγισε την εν λόγω συμπεριφορά στην άλλη εταιρία του
ομίλου λόγω του ότι αυτή ανέλαβε τις οικονομικές δραστηριότητες της μητρικής εταιρίας και ότι, ως εκ τούτου, δεδομένου ότι
η ευθύνη της άλλης εταιρίας του ομίλου εξαρτάται από την ευθύνη της μητρικής εταιρίας, το καθεστώς ευθύνης που επιβλήθηκε
στη μητρική εταιρία ουδόλως είναι αυστηρότερο από το εφαρμοσθέν ως προς τη μητρική εταιρία.
Όσον αφορά το επιχείρημα που αφορά την παραβίαση της αρχής του δεδικασμένου, αρκεί η επισήμανση ότι, εν πάση περιπτώσει, δεν
μπορεί να αποκτήσει ισχύ δεδικασμένου μια απόφαση της Επιτροπής η οποία, επιπλέον, έχει ακυρωθεί, όπως η αρχική απόφαση της
Επιτροπής, τουλάχιστον όσον αφορά την ARBED.
Ως προς την έλλειψη αιτιολογίας η οποία απορρέει κατά την αναιρεσείουσα από την ασυνέπεια την οποία ενέχει η συλλογιστική
του Πρωτοδικείου, από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η εν λόγω προβαλλόμενη ασυνέπεια οφείλεται σε εσφαλμένη κατανόηση εκ μέρους
της ARBED της νομολογίας που αφορά τον καταλογισμό στη μητρική εταιρία της συμπεριφοράς μιας θυγατρικής εταιρίας ανήκουσας
κατά 100 % στη μητρική εταιρία. Συνεπώς, το επιχείρημα αυτό πρέπει εν πάση περιπτώσει να απορριφθεί.
Συνεπώς, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως είναι απορριπτέος.
3.     Επί του τρίτου λόγου αναιρέσεως, αφορώντος παράβαση των κανόνων περί παραγραφής και παραβίαση της αρχής του δεδικασμένου,
καθώς και έλλειψη αιτιολογίας
α)      Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Η ARBED εκτιμά ότι το Πρωτοδικείο, κρίνοντας ότι η ARBED μετέσχε σε παράβαση, αφού έπρεπε να της καταλογισθεί η διαπραχθείσα
από την TradeARBED παράβαση, πρώτον, περιέπεσε σε αντίφαση, δεδομένου ότι διέκρινε, στο σημείο 100 της αναιρεσιβαλλομένης
αποφάσεως, μεταξύ ευθύνης λόγω καταλογισμού και ευθύνης λόγω συμμετοχής, δεύτερον, δεν αιτιολόγησε την κρίση του ότι η ARBED
πληρούσε τις απαιτούμενες προϋποθέσεις προκειμένου να είναι δυνατό να προβληθούν έναντι αυτής οι διακόπτουσες ή αναστέλλουσες
την παραγραφή πράξεις, τρίτον εφάρμοσε εσφαλμένως τους κανόνες περί παραγραφής και, τέταρτον, παραβίασε την αρχή του δεδικασμένου.
β)      Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Όσον αφορά το επιχείρημα περί αντιφατικής συλλογιστικής του Πρωτοδικείου, έχει ήδη επισημανθεί, στη σκέψη 106 της παρούσας
αποφάσεως, ότι οι προβληθείσες ασυνέπειες οφείλονται σε εσφαλμένη κατανόηση εκ μέρους της ARBED της νομολογίας που αφορά τον
καταλογισμό στη μητρική εταιρία της συμπεριφοράς μιας θυγατρικής εταιρίας ανήκουσας κατά 100 % στη μητρική εταιρία. Συνεπώς,
το επιχείρημα αυτό πρέπει να απορριφθεί.
Συνάγεται επίσης ότι, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η ARBED, οι διακόπτουσες την παραγραφή πράξεις ήταν δυνατόν, λόγω της
εν λόγω δυνατότητας καταλογισμού και της υπάρξεως οικονομικής ενότητας μεταξύ της TradeARBED και της ARBED, να προβληθούν
έναντι της ARBED.
Τέλος, όσον αφορά το επιχείρημα περί παραβιάσεως της αρχής του δεδικασμένου, έχει ήδη επισημανθεί, στη σκέψη 105 της παρούσας
αποφάσεως ότι, εν πάση περιπτώσει, δεν μπορεί να αποκτήσει ισχύ δεδικασμένου απόφαση της Επιτροπής η οποία, επιπλέον, έχει
ακυρωθεί, όπως η αρχική απόφαση της Επιτροπής, τουλάχιστον όσον αφορά την ARBED.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ο τρίτος λόγος αναιρέσεως είναι απορριπτέος.
4.     Επί του τετάρτου λόγου αναιρέσεως, αφορώντος έλλειψη αιτιολογίας, καθώς και προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας και παραβίαση
της αρχής του δεδικασμένου
α)      Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Η ARBED επισημαίνει ότι υποστήριξε, ενώπιον του Πρωτοδικείου, ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που ασκούσαν επιρροή στο πλαίσιο
της ανατροπής του τεκμηρίου περί της δυνατότητας καταλογισμού της διαπραχθείσας από την TradeARBED παραβάσεως, τα οποία η
ARBED ήταν δυνατό να έχει στη διάθεσή της κατά τη διάρκεια του 1990, είχαν εξαφανισθεί κατόπιν της παρόδου δεκαέξι ετών και
ότι δεν ήταν σε θέση να εκτιμήσει τη λυσιτέλεια των πληροφοριών που ενδεχομένως θα ήταν χρήσιμες κατά τη διαδικασία. Συνεπώς,
το επιχείρημα το οποίο προέβαλε η ARBED αφορούσε την αδυναμία συλλογής των αποδείξεων που είναι αναγκαίες για την ανατροπή
του εν λόγω τεκμηρίου.
Το Πρωτοδικείο, κρίνοντας ότι η ARBED φέρει το βάρος της αποδείξεως ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που αφορούν την πραγματική
φύση των σχέσεών της με τη θυγατρική της έχουν εξαφανισθεί, απαίτησε να αποδειχθεί ένα αρνητικό γεγονός, πράγμα το οποίο είναι
εξ ορισμού αδύνατο, οπότε η απόφαση πάσχει έλλειψη αιτιολογίας η οποία συνιστά προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας.
Κατά το μέτρο που το Πρωτοδικείο προσέθεσε, στη σκέψη 169 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι το τεκμήριο ευθύνης περιλαμβανόταν
ήδη στην αρχική απόφαση της Επιτροπής, η ARBED αντιτείνει ότι η απόφαση αυτή δεν εκθέτει καμία συλλογιστική ως προς τη δυνατότητα
καταλογισμού της παραβάσεως μιας εταιρίας σε άλλη, αλλά απλώς αποφάνθηκε ότι η TradeARBED διένειμε δοκούς για λογαριασμό της
ARBED και ότι, προς διασφάλιση της ίσης μεταχειρίσεως, η αρχική απόφαση της Επιτροπής είχε ως αποδέκτη της την ARBED.
Όσον αφορά τις σκέψεις που εκτίθενται στη σκέψη 171 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, κατά τις οποίες το τεκμήριο ευθύνης
ενισχύεται από αποδεικτικά στοιχεία στην αρχική απόφαση της Επιτροπής, η ARBED επισημαίνει ότι η σκέψη 96 της προπαρατεθείσας
αποφάσεως του Πρωτοδικείου της 11ης Μαρτίου 1999, ARBED κατά Επιτροπής, αφορά τη συμπεριφορά της ARBED μετά την παράβαση και
ότι, στη σκέψη 98 της τελευταίας αυτής αποφάσεως, το Πρωτοδικείο αναφέρεται σε κάποια αβεβαιότητα ως προς τις ευθύνες της
ARBED και της TradeARBED.
Επιπλέον, δεδομένου ότι το Δικαστήριο ακύρωσε την αρχική απόφαση της Επιτροπής, καθόσον αφορούσε την ARBED, η ισχύς δεδικασμένου
καθιστά άνευ σημασίας το επιχείρημα το οποίο δέχθηκε το Πρωτοδικείο. Συγκεκριμένα, κατά την ARBED, η συλλογιστική του Πρωτοδικείου
έρχεται σε αντίθεση προς την ισχύ του δεδικασμένου που έχει αποκτήσει η προπαρατεθείσα απόφαση της 2ας Οκτωβρίου 2003, ARBED
κατά Επιτροπής, και στηρίζεται σε εσφαλμένη κατανόηση τόσο της αρχικής αποφάσεως της Επιτροπής όσο και της προπαρατεθείσας
αποφάσεως της 11ης Μαρτίου 1999, ARBED κατά Επιτροπής, πράγμα το οποίο συνιστά έλλειψη αιτιολογίας.
β)      Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Όσον αφορά το επιχείρημα περί της αδυναμίας συγκεντρώσεως των αναγκαίων αποδεικτικών στοιχείων για την ανατροπή του τεκμηρίου
περί της δυνατότητας καταλογισμού της συμπεριφοράς της TradeARBED στην ARBED και το γεγονός ότι απαιτήθηκε η απόδειξη αρνητικού
γεγονότος, από τη νομολογία προκύπτει ότι η επιχείρηση η οποία υποστηρίζει ότι η υπερβολική διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας
είχε συνέπειες για την άσκηση των δικαιωμάτων άμυνας φέρει το βάρος επαρκούς κατά νόμον αποδείξεως του ότι, συνεπεία της εν
λόγω υπερβολικής διάρκειας, δυσχεράνθηκε η άμυνά της κατά των ισχυρισμών της Επιτροπής (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση
της 21ης Σεπτεμβρίου 2006, C‑113/04 P, Technische Unie κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. I‑8831, σκέψεις 60 και 61).
Το Πρωτοδικείο έκρινε, στη σκέψη 168 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι, εν προκειμένω, η ARBED δεν προσδιόρισε με ποιον
τρόπο η διοικητική διαδικασία έθιξε την άσκηση των δικαιωμάτων της άμυνας, αφού περιορίσθηκε απλώς στην προβολή του επιχειρήματος
ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που θα μπορούσε να έχει στη διάθεσή της το 1990 έχουν εξαφανισθεί μετά από τόσα έτη.
Η διαπίστωση αυτή ουδόλως πάσχει πλάνη περί το δίκαιο. Συγκεκριμένα, πρέπει να υπομνησθεί ότι η ARBED ήταν η αποδέκτρια της
αρχικής αποφάσεως και είχε την ιδιότητα του διαδίκου σε μια πρώτη διαδικασία ενώπιον του Πρωτοδικείου και του Δικαστηρίου.
Συνεπώς, όπως ορθώς υποστηρίζει η Επιτροπή, οι περιστάσεις αυτές πρέπει πάντοτε να ωθούν κάθε επιμελή εταιρία να διατηρεί
τα αναγκαία για την άμυνά της έγγραφα.
Συνεπώς, επιχείρηση ευρισκόμενη στην κατάσταση της ARBED πρέπει να παραθέτει εμπεριστατωμένα, αν όχι τα συγκεκριμένα αποδεικτικά
στοιχεία που εξαφανίσθηκαν, τουλάχιστον τα περιστατικά, τα γεγονότα ή τις καταστάσεις τα οποία την εμπόδισαν, κατά το υπό
εξέταση διάστημα, να συμμορφωθεί προς την υποχρέωση επιμελείας που υπέχει και τα οποία είχαν ως συνέπεια την προβαλλόμενη
εξαφάνιση των αποδεικτικών στοιχείων στα οποία αναφέρεται.
Πράγματι, μόνον εξετάζοντας τέτοιου είδους συγκεκριμένες ενδείξεις μπορούν το Πρωτοδικείο και το Δικαστήριο να εκτιμήσουν
αν η επιχείρηση απέδειξε επαρκώς κατά νόμον ότι αντιμετώπισε τις δυσχέρειες τις οποίες προέβαλε, προκειμένου να αμυνθεί κατά
των ισχυρισμών της Επιτροπής, λόγω της υπερβολικά μακράς διαρκείας της διοικητικής διαδικασίας, ή αν, αντιθέτως, οι εν λόγω
δυσχέρειες οφείλονται σε εκ μέρους της παράβαση των υποχρεώσεων επιμελείας τις οποίες υπέχει.
Ως εκ τούτου, ορθώς έκρινε το Πρωτοδικείο ότι επιχείρημα τόσο γενικό όσο το προβληθέν εκ μέρους της ARBED δεν αρκούσε για
να αποδειχθεί επαρκώς κατά νόμον η επίπτωση της διαρκείας της διαδικασίας επί της ασκήσεως των δικαιωμάτων άμυνας.
Κατόπιν της διαπιστώσεως αυτής, τα επιχειρήματα που προβάλλει η ARBED κατά των συμπληρωματικών σκέψεων που εξέθεσε το Πρωτοδικείο
στις σκέψεις 169 έως 171 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως είναι αλυσιτελή.
Κατά συνέπεια, ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως είναι απορριπτέος.
Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι η αίτηση αναιρέσεως της ARBED στην υπόθεση C-201/09 P πρέπει να απορριφθεί.
Β –
Επί της αιτήσεως αναιρέσεως της Επιτροπής (C-216/09 P), της οποίας ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως αφορά πλάνη περί το δίκαιο
κατά την εφαρμογή της αποφάσεως 715/78
1.     Επιχειρήματα των διαδίκων
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο στηρίζεται σε εσφαλμένη και υπερβολικά περιοριστική γραμματική ερμηνεία των άρθρων
2, παράγραφος 3, και 3 της αποφάσεως 715/78 όταν αναφέρεται, προκειμένου να δικαιολογήσει τη διάκριση μεταξύ του αποτελέσματος
της διακοπής της παραγραφής και του αποτελέσματος της αναστολής της παραγραφής, στη διαφορά μεταξύ του γράμματος των εν λόγω
διατάξεων ως προς το erga omnes αποτέλεσμα. Η έλλειψη ρητής μνείας ενός erga omnes αποτελέσματος στο γράμμα του άρθρου 3 της
αποφάσεως 715/78 δεν αποκλείει ότι η διάταξη αυτή προσδίδει τέτοιο αποτέλεσμα στην αναστολή, δεδομένου ότι τόσο η διακοπή
όσο και η αναστολή έχουν ως κοινό σκοπό να εμποδίζουν την παρέλευση της σχετικής προθεσμίας ως προς όλες τις εμπλεκόμενες
επιχειρήσεις.
Στην απόφαση της 15ης Οκτωβρίου 2002, C-238/99 P, C-244/99 P, C‑245/99 P, C-247/99 P, C-250/99 P έως C-252/99 P και C-254/99 P,
Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή 2002, σ. I-8375, σκέψη 144), το Δικαστήριο απέρριψε μια εσφαλμένη
και υπερβολικά περιοριστική γραμματική ερμηνεία των περί προθεσμιών παραγραφής διατάξεων, λαμβάνοντας υπόψη, εκτός από το
γράμμα της περί διακοπής της παραγραφής διατάξεως, τον σκοπό της διατάξεως αυτής, προκειμένου να επικυρώσει την ευρεία ερμηνεία
του όρου «απόφαση της Επιτροπής» κατά το άρθρο 3 της αποφάσεως 715/78.
Στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο επισήμανε ότι η αναστολή προστατεύει την Επιτροπή από τις συνέπειες της παραγραφής σε καταστάσεις
στις οποίες πρέπει να αναμείνει την απόφαση του δικαστή της Ένωσης. Ως εκ τούτου, τόσο η διακοπή της παραγραφής όσο και η
αναστολή της παρέχουν στην Επιτροπή τη δυνατότητα να ασκεί διώξεις και να επιβάλλει αποτελεσματικές κυρώσεις επί παραβάσεων
των κανόνων του ανταγωνισμού.
Ομοίως, κατά την Επιτροπή, η περιοριστική ερμηνεία των αποτελεσμάτων της αναστολής της παραγραφής δεν μπορεί να συναχθεί από
τη νομολογία που παραθέτει το Πρωτοδικείο στη σκέψη 154 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Ειδικότερα, στην απόφαση της 24ης
Ιουνίου 2004, C-278/02, Handlbauer (Συλλογή 2004, σ. I‑6171, σκέψη 40), το Δικαστήριο στήριξε την ερμηνεία του στον σκοπό
των κανόνων περί παραγραφής.
Όσον αφορά την εκ μέρους του Πρωτοδικείου αναφορά στην απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 1999, C-310/97 P, Επιτροπή κατά AssiDomän
Kraft Products κ.λπ. (Συλλογή 1999, σ. I-5363), η Επιτροπή εκτιμά ότι η λογική της αποφάσεως αυτής δεν έχει εφαρμογή στα μέτρα
έρευνας, όπως είναι οι εξακριβώσεις και οι επιθεωρήσεις, των οποίων η προσβολή διακόπτει ή αναστέλλει την παραγραφή.
Συγκεκριμένα, αντιθέτως προς την άσκηση προσφυγών κατά των τελικών αποφάσεων, ως προς τις οποίες δεν θα μπορούσε να αποκλεισθεί
η ορθότητα της λύσεως την οποία έδωσε το Πρωτοδικείο, η προσβολή των αποφάσεων περί λήψεως τέτοιων μέτρων θα μπορούσε να επηρεάσει
την ικανότητα της Επιτροπής να διεξαγάγει τη διαδικασία έναντι όλων των επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην παράβαση, έστω και
εάν τα προσβαλλόμενα μέτρα τυπικώς αφορούν μία και μόνον επιχείρηση. Κατά συνέπεια, η εφαρμογή της προπαρατεθείσας αποφάσεως
σε σχέση με την αναστολή της παραγραφής θα μπορούσε να διακυβεύσει την αποτελεσματική εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού,
ενώ η ερμηνεία η οποία αναγνωρίζει ότι οι κανόνες περί αναστολής έχουν αποτελέσματα erga omnes είναι ικανή να διασφαλίσει
την αποτελεσματική εφαρμογή του εν λόγω δικαίου.
Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι η αναιρεσιβαλλομένη απόφαση της επιβάλλει την υποχρέωση, οσάκις ορισμένη εταιρία αμφισβητεί απόφαση
περί λήψεως μέτρου έρευνας που απευθύνεται σε αυτήν, να συνεχίσει τη διεξαγωγή της έρευνας έναντι των λοιπών εμπλεκομένων
επιχειρήσεων και να χρησιμοποιήσει, στην τελική της απόφαση, έγγραφα των οποίων η χρήση είναι αμφίβολης νομιμότητας, επί ποινή
ακυρώσεως της αποφάσεως αυτής. Συγκεκριμένα, δεδομένου ότι η παραγραφή εξακολουθεί να τρέχει έναντι των λοιπών επιχειρήσεων,
η Επιτροπή δεν μπορεί να αναμείνει την περάτωση της ένδικης διαδικασίας με αντικείμενο την εν λόγω απόφαση περί λήψεως μέτρου
έρευνας.
Κατά συνέπεια, αφενός, εν αναμονή της εκ μέρους του δικαστή της Ένωσης επιλύσεως του ζητήματος που αφορά τη νομιμότητα της
έρευνας, η Επιτροπή και οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις πρέπει να εξακολουθούν να διαθέτουν πόρους προς συνέχιση της έρευνας
αυτής και, αφετέρου, οι επιχειρήσεις που δεν άσκησαν προσφυγή κατά της αποφάσεως περί λήψεως μέτρου έρευνας πρέπει να ασκήσουν
προσφυγή κατά της τελικής αποφάσεως, προβάλλοντας το παράνομο του μέτρου αυτού με πλείονες ένδικες προσφυγές αφορώσες ένα
και το αυτό ζήτημα. Συγκεκριμένα, δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις αυτές θίγονται νομικώς από το εν λόγω μέτρο έρευνας, έστω
και αν αυτό απευθύνεται σε αυτοτελή επιχείρηση, πρέπει να είναι σε θέση να προβάλουν το κατ’ αυτές παράνομο του μέτρου αυτού
ενώπιον του εν λόγω δικαστή.
Η Επιτροπή εκτιμά επίσης ότι η κατάσταση αυτή δεν είναι συγκρίσιμη με την περίπτωση των μη υποκειμένων σε προσφυγή αποφάσεων
περί λήψεως μέτρων έρευνας, δεδομένου ότι, αφενός, μπορεί να θεραπεύσει, κατά τη μετέπειτα διαδικασία, ενδεχόμενα διαδικαστικά
προβλήματα και ότι, αφετέρου, δεν υπάρχει εκκρεμής υπόθεση ενώπιον του δικαστή της Ένωσης.
Επιπλέον, η Επιτροπή φρονεί ότι η αναιρεσιβαλλομένη απόφαση διευκολύνει την αποφυγή της καταβολής του προστίμου. Κατά το μέτρο
που αναστολή ισχύει μόνον ως προς την εταιρία η οποία άσκησε προσφυγή, αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο αναδιαρθρώσεως
ή να μεταβιβάσει τα περιουσιακά της στοιχεία, δέκα χρόνια μετά την παράβαση, σε άλλη εταιρία, ως προς την οποία δεν ισχύει
η αναστολή, και ως εκ τούτου η κατάσταση αυτή παρέχει στον όμιλο τη δυνατότητα να αποφύγει την επιβολή προστίμου.
Εξάλλου, η στενή σύνδεση των άρθρων 2 και 3 της αποφάσεως 715/78, η οποία απορρέει, αφενός, εκ του ότι το εν λόγω άρθρο 2,
παράγραφος 3, παραπέμπει, όσον αφορά την εκ νέου έναρξη της προθεσμίας παραγραφής κατόπιν μιας διακοπής, στο εν λόγω άρθρο
3 και, αφετέρου, εκ του ότι το τελευταίο αυτό άρθρο παραπέμπει στην απόφαση της Επιτροπής την οποία αφορά το άρθρο 2, παράγραφος
3, παρέχει επιχείρημα κατά της διακρίσεως την οποία δέχθηκε το Πρωτοδικείο.
Η Επιτροπή εκτιμά ότι οι προπαρασκευαστικές εργασίες του κανονισμού (ΕΟΚ) 2988/74 του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 1974,
περί παραγραφής του δικαιώματος διώξεως και εκτελέσεως των αποφάσεων στους τομείς του δικαίου των μεταφορών και του ανταγωνισμού
της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΕ ειδ. έκδ. 07/001, σ. 241), επιβεβαιώνουν την εκ μέρους της ερμηνεία της αποφάσεως
715/78. Επισημαίνει ότι η αρχική πρόταση προέβλεπε ήδη ότι η διακοπή της παραγραφής θα είχε erga omnes αποτέλεσμα, αντανακλώντας
μια in rem προσέγγιση της παραγραφής, αντιθέτως προς μια προσέγγιση in personam, την οποία υποστήριξαν ορισμένες αντιπροσωπείες.
Κατόπιν συμβιβασμού, έγινε εν τέλει δεκτή η πρώτη από τις προσεγγίσεις αυτές. Η διάταξη περί αναστολής της παραγραφής θεσπίσθηκε,
κατόπιν προτάσεως μιας αντιπροσωπείας, μόλις κατά τη δεύτερη αναθεωρημένη πρόταση.
Η Επιτροπή συνάγει εντεύθεν ότι το Συμβούλιο δέχθηκε την in rem προσέγγιση της παραγραφής για όλους τους σχετικούς κανόνες,
περιλαμβανομένων των περί αναστολής. Το Συμβούλιο δεν παρέσχε περαιτέρω διευκρινίσεις συναφώς, διότι, αφού πραγματοποιήθηκε
η επιλογή αυτή ως προς τη φύση της παραγραφής, δεν ήταν αναγκαίο να διευκρινισθεί αυτή και για την αναστολή της παραγραφής.
Κατά την Επιτροπή, δεδομένου ότι η παραγραφή αποτελεί εξαίρεση η οποία υπάρχει μόνον εφόσον προβλέπεται, η αρχή κατά την οποία
οι εξαιρέσεις πρέπει να ερμηνεύονται περιοριστικώς σκοπεί επίσης στην ενίσχυση της απόψεώς της. Συνεπώς, δεν υπάρχει λόγος
να ερμηνευθούν οι περί παραγραφής κανόνες κατά τρόπο ευρύ, ευνοϊκό προς τις επιχειρήσεις. Συγκεκριμένα, η νομολογία του Δικαστηρίου
ουδέποτε υποστήριξε περιοριστική ερμηνεία των κανόνων περί αναστολής της παραγραφής.
2.     Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Από τη νομολογία προκύπτει ότι την αναστολή της παραγραφής δικαιολογεί ακριβώς το γεγονός ότι εκκρεμεί προσφυγή ενώπιον του
Γενικού Δικαστηρίου ή του Δικαστηρίου (προπαρατεθείσα απόφαση Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 153).
Το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει ότι, αν ο αποδέκτης μιας αποφάσεως αποφασίσει να ασκήσει προσφυγή ακυρώσεως, ο δικαστής της
Ένωσης επιλαμβάνεται μόνο των στοιχείων της αποφάσεως που αφορούν τον προσφεύγοντα. Αντιθέτως, τα στοιχεία που αφορούν άλλους
αποδέκτες και τα οποία δεν προσβλήθηκαν δεν εμπίπτουν στο αντικείμενο της διαφοράς την οποία ο δικαστής της Ένωσης καλείται
να επιλύσει (προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά AssiDomän Kraft Products κ.λπ., σκέψη 53).
Εξάλλου, κατά το άρθρο 4, παράγραφος 2, της αποφάσεως 715/78 και κατά το άρθρο 26, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, η
παραγραφή της εκτελέσεως των ποινών αρχίζει να τρέχει από την ημέρα κατά την οποία η απόφαση της Επιτροπής καθίσταται απρόσβλητη.
Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η προθεσμία αυτή τρέχει, συνεπώς, ιδίως από της εκπνοής της προθεσμίας ασκήσεως προσφυγής κατά
της αποφάσεως που αποφαίνεται επί της παραβάσεως και του προστίμου, εφόσον δεν έχει ασκηθεί προσφυγή (βλ., κατ’ αναλογίαν,
προπαρατεθείσα απόφαση Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 137).
Εντεύθεν προκύπτει, αφενός, ότι, έναντι των επιχειρήσεων που δεν έχουν ασκήσει προσφυγή κατά τελικής αποφάσεως της Επιτροπής
η οποία τους επιβάλλει πρόστιμο δυνάμει του άρθρου 65 ΑΧ ή του άρθρου 23 του κανονισμού 1/2003, η απόφαση αυτή καθίσταται
απρόσβλητη και, αφετέρου, ότι ο τελικός χαρακτήρας της ανωτέρω αποφάσεως συνεπάγεται την έναρξη ως προς τις επιχειρήσεις αυτές
της προθεσμίας εκτελέσεως της εν λόγω αποφάσεως, την οποία προβλέπουν το άρθρο 4 της αποφάσεως 715/78 και το άρθρο 26 του
κανονισμού 1/2003.
Συνεπώς, έναντι των επιχειρήσεων αυτών, η άσκηση προσφυγής εκ μέρους άλλης επιχειρήσεως κατά της ίδιας τελικής αποφάσεως δεν
μπορεί να έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα.
Επιπλέον, τόσο το γράμμα του άρθρου 3 της αποφάσεως 715/78 και του άρθρου 25, παράγραφος 6, του κανονισμού 1/2003 όσο και
οι σκοποί τους οποίους επιδιώκουν τα άρθρα αυτά καλύπτουν συγχρόνως τις προσφυγές που ασκούνται κατά των πράξεων του άρθρου
2 της αποφάσεως 715/78 και του άρθρου 25, παράγραφος 3, του κανονισμού 1/2003 οι οποίες υπόκεινται σε προσφυγή, καθώς και
τις προσφυγές κατά της τελικής αποφάσεως της Επιτροπής (βλ., κατ’ αναλογίαν, προπαρατεθείσα απόφαση Limburgse Vinyl Maatschappij
κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 146).
Ως εκ τούτου, δεδομένου ότι το άρθρο 3 της αποφάσεως 715/78 και το άρθρο 25, παράγραφος 6, του κανονισμού 1/2003 ουδόλως διακρίνουν
μεταξύ των αποφάσεων που έχουν ανασταλτικό αποτέλεσμα, δεν υπάρχει λόγος, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Επιτροπή, να προσδοθεί
erga omnes αποτέλεσμα στις προσφυγές που ασκούνται κατά των υποκειμένων σε προσφυγή πράξεων του άρθρου 2 της αποφάσεως 715/78
και του άρθρου 25, παράγραφος 3, του κανονισμού 1/2003.
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, διαπιστώνεται ότι ο Πρωτοδικείο ουδόλως υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι το ανασταλτικό
της παραγραφής αποτέλεσμα το οποίο προσδίδουν το άρθρο 3 της αποφάσεως 715/78 και το άρθρο 25, παράγραφος 6, του κανονισμού
1/2003 στις ένδικες διαδικασίες έχει μόνον inter partes αποτέλεσμα.
Εν προκειμένω, όπως ορθώς υποστηρίζουν η ProfilARBED και η TradeARBED, η αρχική απόφαση της Επιτροπής αφορούσε αποκλειστικώς
και μόνον την ARBED και η ένδικη διαδικασία η οποία κατέληξε στην ακύρωση της εν λόγω αποφάσεως, καθόσον αφορούσε την ARBED,
διεξήχθη αποκλειστικώς και μόνο μεταξύ της ARBED και της Επιτροπής. Συνεπώς, κανένα ανασταλτικό αποτέλεσμα δεν μπορεί να συναχθεί
από την εν λόγω διαδικασία, ως προς την ProfilARBED ή την TradeARBED.
Υπό τις συνθήκες αυτές, η αίτηση αναιρέσεως της Επιτροπής στην υπόθεση C‑216/09 P πρέπει να απορριφθεί.
Δεδομένου ότι η ProfilARBED και η TradeARBED άσκησαν την αίτησή τους ανταναιρέσεως στην υπόθεση C-216/09 P επικουρικώς, για
την περίπτωση που το Δικαστήριο θα δεχόταν την αίτηση αναιρέσεως της Επιτροπής, παρέλκει η εξέταση της εν λόγω αιτήσεως ανταναιρέσεως.
VIII –
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του εν λόγω Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο εφαρμόζεται στην κατ’ αναίρεση δίκη δυνάμει του
άρθρου 118 του ίδιου κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα έξοδα εφόσον υπήρχε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
Ωστόσο, κατά το άρθρο 69, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του ίδιου κανονισμού, το Δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει ότι κάθε διάδικος
φέρει τα δικαστικά έξοδά του, σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων ή εφόσον συντρέχουν εξαιρετικοί λόγοι.
Δεδομένου ότι η ARBED ηττήθηκε στην κατ’ αναίρεση δίκη στην υπόθεση C‑201/09 P, πρέπει να καταδικασθεί στα δικαστικά έξοδα
της υποθέσεως αυτής, σύμφωνα με τα αιτήματα της Επιτροπής.
Όσον αφορά την κατ’ αναίρεση δίκη στην υπόθεση C-216/09 P, το Δικαστήριο εκτιμά ότι πρέπει, λαμβανομένων υπόψη των ειδικών
περιστάσεων της συγκεκριμένης υποθέσεως, να υποχρεωθούν η Επιτροπή, καθώς και οι TradeARBED και ProfilARBED να φέρουν τα δικαστικά
έξοδά τους.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει τις αιτήσεις αναιρέσεως και ανταναιρέσεως.
2)
Η ArcelorMittal Luxembourg SA φέρει τα δικαστικά έξοδά της, καθώς και αυτά στα οποία υποβλήθηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όσον
αφορά την κατ’ αναίρεση δίκη στην υπόθεση C-201/09 P.
3)
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ArcelorMittal Belval & Differdange SA και η ArcelorMittal International SA φέρουν τα δικαστικά έξοδά
τους όσον αφορά την κατ’ αναίρεση δίκη στην υπόθεση C-216/09 P.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.