CELEX: 62009CJ0404
Παράβαση κράτους μέλους
Οδηγία 85/337/ΕΟΚ
Εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων έργων στο περιβάλλον
Οδηγία 92/43/ΕΟΚ
Διατήρηση των φυσικών οικοτόπων
Άγρια πανίδα και χλωρίδα
Υπαίθρια ορυχεία
Περιοχή "Alto Sil"
Ζώνη ειδικής προστασίας
Τόπος κοινοτικής σημασίας
Καφέ αρκούδα (Ursus arctos)
Αγριόκουρκος (Tetrao urogallus)

Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 94).
Όσον αφορά, στη συνέχεια, το ορυχείο «Ampliación de Feixolín», πρέπει να υπομνησθεί ότι το γεγονός ότι έχει χορηγηθεί άδεια
για σχέδιο ή έργο σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας για τους οικοτόπους καθιστά περιττή, ως
προς την παρέμβαση επί του προστατευόμενου τόπου την οποία αφορά το εν λόγω σχέδιο ή έργο, την παράλληλη εφαρμογή του κανόνα
περί γενικής προστασίας που προβλέπει η παράγραφος 2 του ίδιου άρθρου (προαναφερθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ιρλανδίας, σκέψη
250).
Επομένως, στο μέτρο που η επικρινόμενη από την Επιτροπή εκμετάλλευση του ορυχείου «Ampliación de Feixolín» πραγματοποιήθηκε
προ της εγκρίσεως της λειτουργίας του, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 35 της παρούσας αποφάσεως, μπορεί να στοιχειοθετηθεί παράβαση
του άρθρου 6, παράγραφος 2, της οδηγίας για τους οικοτόπους λόγω της εκμεταλλεύσεως αυτής.
Τέλος, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι το άρθρο 6, παράγραφος 2, της οδηγίας για τους οικοτόπους έχει εφαρμογή επί των δραστηριοτήτων
που ασκήθηκαν στα ορυχεία «Feixolín», «Fonfría» και «Salguero-Prégame-Valdesegadas», ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι η λειτουργία
τους εγκρίθηκε πριν τεθεί σε ισχύ, στην περιοχή «Alto Sil», το προβλεπόμενο από την οδηγία για τους οικοτόπους καθεστώς προστασίας
λόγω του χαρακτηρισμού της περιοχής αυτής ως ΖΕΠ.
Πράγματι, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι, ναι μεν τα έργα αυτά δεν υπόκεινται στις απαιτήσεις που θέτει η οδηγία για τους
οικοτόπους όσον αφορά τη διαδικασία προηγούμενης εκτιμήσεως των επιπτώσεών τους για τον οικείο τόπο, πλην όμως η εκτέλεσή
τους εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, απόφαση της 14ης
Ιανουαρίου 2010, C-226/08, Stadt Papenburg, Συλλογή 2010, σ. I-131, σκέψεις 48 και 49).
Όσον αφορά, δεύτερον, την αιτίαση ότι το Βασίλειο της Ισπανίας δεν τήρησε το άρθρο 6, παράγραφος 2, της οδηγίας για τους οικοτόπους
ως προς τις δραστηριότητες που ασκήθηκαν στα οικεία υπαίθρια ορυχεία, πρέπει να υπομνησθεί ότι μια δραστηριότητα είναι σύμφωνη
με την ως άνω διάταξη μόνον εφόσον διασφαλίζεται ότι δεν συνεπάγεται διαταράξεις ικανές να θίξουν σημαντικά τους σκοπούς της
εν λόγω οδηγίας, ιδίως δε τους στόχους διατηρήσεως που αυτή επιδιώκει (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, απόφαση της 4ης Μαρτίου 2010,
C-241/08, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 2010, σ. I-1697, σκέψη 32).
Επιπλέον, βάσει του άρθρου 6, παράγραφος 2, της οδηγίας για τους οικοτόπους, το νομικό σύστημα προστασίας των ΖΕΠ πρέπει επίσης
να διασφαλίζει ότι, εντός των ζωνών αυτών, θα αποφεύγονται η υποβάθμιση των φυσικών οικοτόπων και των οικοτόπων ειδών, καθώς
και οι σημαντικές διαταράξεις για τα είδη υπέρ των οποίων έχουν οριστεί οι εν λόγω ζώνες (βλ., ιδίως, απόφαση της 14ης Οκτωβρίου
2010, C-535/07, Επιτροπή κατά Αυστρίας, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 58 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Τούτο σημαίνει ότι η υπό κρίση αιτίαση είναι βάσιμη μόνον εφόσον η Επιτροπή αποδείξει επαρκώς κατά νόμον ότι το Βασίλειο της
Ισπανίας δεν έλαβε τα κατάλληλα μέτρα προστασίας, ώστε να αποκλείσει το ενδεχόμενο να προκαλέσουν οι δραστηριότητες στα ορυχεία
«Feixolín», «Fonfría», «Salguero-Prégame-Valdesegadas», «Ampliación de Feixolín» και «Nueva Julia», στο μέτρο που αυτά λειτούργησαν
μετά την κατάταξη της περιοχής «Alto Sil» στις ΖΕΠ το 2000, υποβάθμιση των οικοτόπων του αγριόκουρκου, καθώς και διαταράξεις
για το συγκεκριμένο είδος, οι οποίες θα μπορούσαν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις από πλευράς του επιδιωκόμενου με την οδηγία
για τους οικοτόπους σκοπού της διατηρήσεως του εν λόγω είδους.
Επί τούτου, πρέπει να εξεταστεί, πρώτον, αν τα οικεία ορυχεία καταλαμβάνουν εκτάσεις οι οποίες αποτελούν μεν οικοτόπους κατάλληλους
για τον αγριόκουρκο, πλην όμως δεν είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν από το είδος αυτό καθόσον χρόνο λειτουργούν τα ορυχεία
αυτά, ακόμη δε και μετά τη «φυσική αποκατάστασή» τους.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τούτο ισχύει, ειδικότερα, στην περίπτωση του οικοτόπου 9230, ο οποίος αποτελείται από γαλικιακά-πορτογαλικά
δάση δρυός με Quercus robur και Quercus pyrenaica.
Συναφώς, όπως τόνισε η γενική εισαγγελέας στα σημεία 81 και 82 των προτάσεών της, η Επιτροπή απέδειξε την καταστροφή του ως
άνω οικοτόπου κατόπιν της κατατάξεως της περιοχής «Alto Sil» στις ΖΕΠ μόνον ως προς το ορυχείο «Fonfría». Από τη μελέτη του
2005 προκύπτει ότι στο πλαίσιο της λειτουργίας του ορυχείου αυτού, η οποία ξεκίνησε το 2001, καταστράφηκαν πράγματι 17,92
εκτάρια του οικοτόπου 9230.
Το Βασίλειο της Ισπανίας υποστηρίζει ότι αυτή η απώλεια οικοτόπου είναι άνευ σημασίας για τη διατήρηση του αγριόκουρκου, εφόσον
η οικεία ζώνη δεν περιελάμβανε κάποιον τόπο ζευγαρώματος.
Το ως άνω επιχείρημα είναι απορριπτέο, διότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η εν λόγω ζώνη δεν ήταν δυνατό να χρησιμοποιηθεί ως
τόπος ζευγαρώματος, δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο να μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως οικότοπος για άλλους σκοπούς, όπως ως τόπος
παραμονής ή διαχειμάσεως.
Επιπλέον, αν το ορυχείο δεν είχε λειτουργήσει στην οικεία ζώνη, δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο να μπορούσε αυτή να χρησιμοποιηθεί
ως τόπος ζευγαρώματος κατόπιν σχετικών μέτρων που θα ελάμβαναν οι εθνικές αρχές.
Επ’ αυτού, υπενθυμίζεται ότι η προστασία των ΖΕΠ δεν πρέπει να περιορίζεται σε μέτρα αποτροπής των προσβολών και των εξωτερικών
οχλήσεων που προκαλούνται από τον άνθρωπο, αλλά πρέπει, ανάλογα με την κατάσταση, να περιλαμβάνει και θετικά μέτρα για τη
διατήρηση και τη βελτίωση της καταστάσεως του τόπου (βλ. προαναφερθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Αυστρίας, σκέψη 59 και εκεί
παρατιθέμενη νομολογία).
Η Επιτροπή υποστηρίζει, δεύτερον, ότι τα οικεία ορυχεία μπορούν, λόγω των προκαλούμενων θορύβων και δονήσεων που γίνονται
αισθητά στο εσωτερικό της ΖΕΠ «Alto Sil», να οχλήσουν σημαντικά τον πληθυσμό του αγριόκουρκου ο οποίος προστατεύεται δυνάμει
της εν λόγω ΖΕΠ.
Συναφώς, από τη δικογραφία προκύπτει ότι, όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας στο σημείο 88 των προτάσεών της, λαμβανομένων
υπόψη των μικρών αποστάσεων μεταξύ, αφενός, πολλών κρίσιμων για τον αγριόκουρκο περιοχών και, αφετέρου, των επίμαχων υπαίθριων
ορυχείων, οι θόρυβοι και οι δονήσεις που προκαλούνται από τα ορυχεία αυτά μπορούν να γίνουν αντιληπτά στις ως άνω κρίσιμες
περιοχές.
Επομένως, οι εν λόγω οχλήσεις είναι ικανές να προκαλέσουν διαταράξεις που θα μπορούσαν να θίξουν σημαντικά τους σκοπούς της
οδηγίας για τους οικοτόπους, ιδίως δε τον στόχο διατηρήσεως του αγριόκουρκου.
Το ως άνω συμπέρασμα ισχύει κατά μείζονα λόγο καθόσον δεν αμφισβητείται ότι ο αγριόκουρκος είναι είδος ευαίσθητο και ιδιαιτέρως
απαιτητικό όσον αφορά την ηρεμία και την ποιότητα των οικοτόπων του. Επιπροσθέτως, από τη δικογραφία προκύπτει ότι ο βαθμός
απομονώσεως και ηρεμίας τον οποίο απαιτεί το είδος αυτό συνιστά παράγοντα ύψιστης σημασίας, διότι έχει αισθητές συνέπειες
επί των ικανοτήτων του αναπαραγωγής.
Το Βασίλειο της Ισπανίας διατυπώνει αμφιβολίες σχετικώς, προβάλλοντας ως αντίρρηση ότι μείωση των πληθυσμών του συγκεκριμένου
είδους, περιλαμβανομένου εκείνου της περιοχής «Alto Sil», παρατηρείται επίσης, και μάλιστα πιο έντονη, εκτός της λεκάνης στην
οποία βρίσκονται τα ορυχεία. Τούτο επιβεβαιώνεται από τη μελέτη του 2005, η οποία αναφέρει ότι δεν υφίσταται σχέση αιτίου
και αποτελέσματος μεταξύ της υπάρξεως των ορυχείων και της ερημώσεως των τόπων ζευγαρώματος του αγριόκουρκου της Κανταβρίας,
δεδομένου ότι το φαινόμενο αυτό είναι πιο αισθητό στις ζώνες που δεν γειτνιάζουν άμεσα με τα ορυχεία.
Εντούτοις, το γεγονός αυτό δεν σημαίνει από μόνο του ότι αποκλείεται οι ανωτέρω περιγραφείσες οχλήσεις, οι οποίες προκαλούνται
εντός της ΖΕΠ από τα οικεία ορυχεία, να έχουν σημαντικές επιπτώσεις για το συγκεκριμένο είδος, έστω και αν έχουν μειωθεί,
ενδεχομένως, ακόμη περισσότερο οι πληθυσμοί που είναι σχετικά απομακρυσμένοι από τα ορυχεία αυτά.
Εξάλλου, η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη, προκειμένου να διαπιστωθεί παράβαση του άρθρου 6, παράγραφος 2, της οδηγίας για
τους οικοτόπους, να αποδείξει την ύπαρξη σχέσεως αιτίου και αποτελέσματος μεταξύ της λειτουργίας των ορυχείων και των σημαντικών
διαταράξεων για τον αγριόκουρκο. Δεδομένου ότι σκοπός της παραγράφου 2 του άρθρου 6 της οδηγίας για τους οικοτόπους και της
παραγράφου 3 του ίδιου άρθρου είναι να διασφαλιστεί το ίδιο επίπεδο προστασίας, αρκεί η Επιτροπή να αποδείξει την ύπαρξη πιθανότητας
ή κινδύνου να προκαλέσει η λειτουργία των ορυχείων σημαντικές διαταράξεις για το συγκεκριμένο είδος (βλ., υπ’ αυτή την έννοια,
προαναφερθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Γαλλίας, σκέψη 32, και απόφαση της 21ης Ιουλίου 2011, C-2/10, Azienda Agro-Zootecnica
Franchini και Eolica di Altamura, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 41).
Εν πάση περιπτώσει, όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας στα σημεία 90 έως 92 των προτάσεών της, από τη δικογραφία προκύπτει
ότι η εγκατάλειψη του τόπου ζευγαρώματος «Robledo El Chano», ο οποίος εξακολουθούσε να χρησιμοποιείται από τον αγριόκουρκο
κατά το 1999, οφείλεται στη λειτουργία του υπαίθριου ορυχείου «Fonfría» από το 2001.
Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνει ότι η λειτουργία των οικείων ορυχείων, ιδίως δε οι θόρυβοι και οι δονήσεις, είναι δυνατό να
προκαλέσει σημαντικές διαταράξεις για το συγκεκριμένο είδος.
Επομένως, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι οι δραστηριότητες εκμεταλλεύσεως των υπαίθριων ορυχείων «Feixolín», «Fonfría», «Salguero-Prégame-Valdesegadas»,
«Ampliación de Feixolín» και «Nueva Julia» αντιβαίνουν στο άρθρο 6, παράγραφος 2, της οδηγίας για τους οικοτόπους λόγω των
προκαλούμενων θορύβων και δονήσεων, που μπορούν να θίξουν σημαντικά τη διατήρηση του αγριόκουρκου.
Η Επιτροπή υποστηρίζει, τρίτον, ότι τα υπαίθρια ορυχεία συντελούν στην απομόνωση των επιμέρους πληθυσμών του αγριόκουρκου,
φράσσοντας τους διαδρόμους επικοινωνίας μεταξύ τους. Παραπέμπει, συναφώς, σε έκθεση σχετικά με τις επιπτώσεις των εξορυκτικών
δραστηριοτήτων στον αγριόκουρκο της Κανταβρίας, η οποία καταρτίστηκε τον Δεκέμβριο του 2004 για λογαριασμό του υπουργείου
Περιβάλλοντος από τους συντονιστές της στρατηγικής για τη διατήρηση του αγριόκουρκου της Κανταβρίας στην Ισπανία.
Επί τούτου, διαπιστώνεται ότι η ως άνω έκθεση, η οποία καταρτίστηκε από ειδικούς σε θέματα του αγριόκουρκου της Κανταβρίας
εμπειρογνώμονες τόσο του εθνικού υπουργείου Περιβάλλοντος όσο και του υπουργείου Περιβάλλοντος της αυτόνομης περιφέρειας της
Castilla y León, καταλήγει ότι υφίσταται πράγματι κίνδυνος τα ορυχεία που ήδη λειτουργούν, όπως τα «Feixolín» και «Fonfría»,
σε συνδυασμό με άλλα έργα των οποίων επίκειται η εκτέλεση, όπως το ορυχείο «Ampliación de Feixolín», να δημιουργήσουν εκτεταμένο
φραγμό για τον αγριόκουρκο από ανατολάς προς δυσμάς, με ενδεχόμενη συνέπεια την απομόνωση μιας πληθυσμιακής αυτού του είδους
και, μακροπρόθεσμα, την εξαφάνιση των πληθυσμιακών ενοτήτων που βρίσκονται νότια του ως άνω φραγμού.
Εφόσον το Βασίλειο της Ισπανίας δεν προσκόμισε αποδεικτικά στοιχεία που να αντικρούουν τα πορίσματα της εν λόγω εκθέσεως,
της οποίας η επιστημονική εγκυρότητα είναι αδιαμφισβήτητη, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι τα ορυχεία «Feixolín», «Fonfría»
και «Ampliación de Feixolín» μπορούν να δημιουργήσουν «φραγμό» ο οποίος ενδέχεται να συντελέσει στην κατάτμηση του οικοτόπου
του αγριόκουρκου και στην απομόνωση ορισμένων επιμέρους πληθυσμών του.
Τίθεται, ωστόσο, το ερώτημα αν οι ούτως διαπιστωθείσες παραβάσεις του άρθρου 6, παράγραφος 2, της οδηγίας για τους οικοτόπους
μπορούν να προσαφθούν στο Βασίλειο της Ισπανίας και στο μέτρο που αφορούν το υπαίθριο ορυχείο «Ampliación de Feixolín».
Συγκεκριμένα, αντιθέτως προς τα υπόλοιπα ορυχεία τα οποία αφορά η υπό κρίση αιτίαση, δεν είχε ακόμη χορηγηθεί άδεια για το
υπαίθριο ορυχείο «Ampliación de Feixolín» κατά τον χρόνο που ασκήθηκαν οι επικρινόμενες από την Επιτροπή εξορυκτικές δραστηριότητες.
Επιπροσθέτως, οι αρμόδιες αρχές επέβαλαν κυρώσεις στην επιχείρηση που είχε την εκμετάλλευση του εν λόγω ορυχείου καθόσον ξεκίνησε
τη λειτουργία του χωρίς να έχει λάβει προηγουμένως τη σχετική άδεια και την υποχρέωσαν να τη σταματήσει.
Εντούτοις, όπως ανέφερε η γενική εισαγγελέας στο σημείο 105 των προτάσεών της, μολονότι οι αρμόδιες αρχές είχαν ενημερωθεί
τουλάχιστον από το 2005 ότι το ορυχείο αυτό λειτουργούσε στην πράξη, από τη δικογραφία προκύπτει ότι απαγόρευσαν την εκμετάλλευσή
του μόλις τον Νοέμβριο του 2009, κατόπιν ελέγχου που πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους.
Έτσι, επιτρέποντας να συνεχίζεται για τουλάχιστον τέσσερα έτη μια κατάσταση η οποία προκάλεσε σημαντικές διαταράξεις εντός
της ΖΕΠ «Alto Sil», το Βασίλειο της Ισπανίας δεν έλαβε εγκαίρως τα αναγκαία μέτρα για να θέσει τέρμα στις διαταράξεις αυτές.
Επομένως, οι διαπιστωθείσες παραβάσεις του άρθρου 6, παράγραφος 2, της οδηγίας για τους οικοτόπους μπορούν να προσαφθούν στο
Βασίλειο της Ισπανίας και στο μέτρο που αφορούν το υπαίθριο ορυχείο «Ampliación de Feixolín».
Τέλος, τίθεται ακόμη το ερώτημα αν οι ούτως διαπιστωθείσες παραβάσεις του άρθρου 6, παράγραφος 2, της οδηγίας για τους οικοτόπους
μπορούν να δικαιολογηθούν βάσει του προβαλλόμενου από το Βασίλειο της Ισπανίας λόγου, σχετικά με τη σημασία των εξορυκτικών
δραστηριοτήτων για την τοπική οικονομία.
Πράγματι, πρόκειται για λόγο τον οποίο μπορεί να επικαλεστεί κράτος μέλος δυνάμει της διαδικασίας που προβλέπει το άρθρο 6,
παράγραφος 4, της οδηγίας για τους οικοτόπους. Αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις της διατάξεως αυτής, η εφαρμογή της ενδέχεται
να έχει ως συνέπεια να επιτραπούν δραστηριότητες οι οποίες, όπως ήδη υπενθυμίστηκε με τη σκέψη 122 της παρούσας αποφάσεως,
δεν μπορούν πλέον να εκτιμηθούν βάσει της παραγράφου 2 του ίδιου άρθρου.
Εντούτοις, όπως προκύπτει από τη νομολογία που υπενθυμίστηκε με τη σκέψη 125 της παρούσας αποφάσεως, οι προβλεπόμενες από
την οδηγία για τους οικοτόπους διαδικασίες προηγούμενης εκτιμήσεως δεν έχουν εφαρμογή επί έργων όπως τα ορυχεία «Feixolín»
και «Fonfría», εφόσον η λειτουργία τους εγκρίθηκε πριν το καθεστώς προστασίας που θεσπίζει η οδηγία για τους οικοτόπους αρχίσει
να ισχύει για την περιοχή «Alto Sil» λόγω του χαρακτηρισμού της ως ΖΕΠ.
Όσον αφορά παρόμοια έργα, δεν πρέπει να αποκλειστεί η δυνατότητα κράτους μέλους, κατ’ αναλογία προς την προβλεπόμενη από το
άρθρο 6, παράγραφος 4, της οδηγίας για τους οικοτόπους διαδικασία παρεκκλίσεως, να επικαλεστεί, στο πλαίσιο εθνικής διαδικασίας
εκτιμήσεως των περιβαλλοντικών επιπτώσεων σχεδίου ή έργου που μπορεί να θίξει σημαντικά τα συμφέροντα διατηρήσεως ενός τόπου,
κάποιον λόγο δημοσίου συμφέροντος και, εφόσον πληρούνται κατ’ ουσίαν οι προϋποθέσεις της διατάξεως αυτής, να επιτρέψει δραστηριότητα
η οποία, κατόπιν τούτου, δεν θα απαγορεύεται πλέον από την παράγραφο 2 του εν λόγω άρθρου.
Ωστόσο, όπως ήδη επισημάνθηκε στη σκέψη 109 της παρούσας αποφάσεως, προκειμένου να μπορεί να διαπιστωθεί αν συντρέχουν οι
προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 4, της οδηγίας για τους οικοτόπους, πρέπει οι επιπτώσεις του σχεδίου ή του έργου να
έχουν αναλυθεί προηγουμένως σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας αυτής.
Πάντως, από τη δικογραφία προκύπτει ότι, κατά την εκτίμηση των επιπτώσεων των έργων «Feixolín» και «Fonfría» που πραγματοποιήθηκε
στο πλαίσιο της προβλεπόμενης από το εθνικό δίκαιο διαδικασίας εγκρίσεως, δεν είναι δυνατό να αναλύθηκαν οι σημαντικές διαταράξεις
τις οποίες τα έργα αυτά θα μπορούσαν να προκαλέσουν όσον αφορά τον αγριόκουρκο, όπως διαπιστώθηκαν με τις 131, 145 και 148
της παρούσας αποφάσεως, δεδομένου ότι το Βασίλειο της Ισπανίας όχι μόνον δεν τις είχε προσδιορίσει, αλλά αμφισβητούσε ακόμη
και την ύπαρξή τους, όπως και στη διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει μάλλον να συναχθεί ότι, στο πλαίσιο της προβλεπόμενης από το εθνικό δίκαιο διαδικασίας εγκρίσεως,
δεν είναι δυνατό να εξετάστηκαν οι προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 4, της οδηγίας για τους οικοτόπους.
Επομένως, οι διαπιστωθείσες παραβάσεις του άρθρου 6, παράγραφος 2, της οδηγίας για τους οικοτόπους δεν μπορούν να δικαιολογηθούν
λόγω της σημασίας που έχουν οι εξορυκτικές δραστηριότητες για την τοπική οικονομία.

Επί της τρίτης αιτιάσεως, σχετικά με παράβαση των υποχρεώσεων που απορρέουν, βάσει της οδηγίας για τους οικοτόπους, από την
πρόταση χαρακτηρισμού της περιοχής «Alto Sil» ως ΤΚΣ όσον αφορά τη λειτουργία των υπαίθριων ορυχείων «Fonfría», «Feixolín»,
«Salguero-Prégame-Valdesegadas» και «Nueva Julia»
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
Με την τρίτη αιτίαση, η Επιτροπή προσάπτει στο Βασίλειο της Ισπανίας ότι, από τον Ιανουάριο του 1998, δεν έλαβε τα αναγκαία
μέτρα όσον αφορά την εξόρυξη άνθρακα στα ορυχεία «Feixolín», «Salguero-Prégame-Valdesegadas», «Fonfría», και «Nueva Julia»,
προς εξασφάλιση της διατηρήσεως του οικολογικού ενδιαφέροντος που παρουσίαζε σε εθνικό επίπεδο η περιοχή «Alto Sil», ιδίως
σε σχέση με την καφέ αρκούδα, και δεν τήρησε, κατά συνέπεια, τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία για τους οικοτόπους,
όπως διευκρινίστηκαν με τις προαναφερθείσες αποφάσεις Dragaggi κ.λπ. και Bund Naturschutz in Bayern κ.λπ.
Το Βασίλειο της Ισπανίας αντιτείνει ότι τήρησε τις εν λόγω υποχρεώσεις και παρατηρεί συναφώς ότι, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία
της σχετικής απογραφής, ο πληθυσμός της καφέ αρκούδας, ιδίως η δυτική πληθυσμιακή ενότητα στην οποία εντάσσεται η περιοχή
«Alto Sil», έχει αυξηθεί αισθητά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δέκα ετών.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Βάσει της οδηγίας για τους οικοτόπους, τα κράτη μέλη οφείλουν, όσον αφορά τους επιλεγέντες προς εγγραφή στον κοινοτικό κατάλογο
τόπους στους οποίους βρίσκονται φυσικοί οικότοποι ή διαβιούν είδη προτεραιότητας, να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα προστασίας
προκειμένου να διατηρούνται τα χαρακτηριστικά των εν λόγω τόπων. Επομένως, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επιτρέπουν παρεμβάσεις
που είναι πιθανό να θέσουν σε σοβαρό κίνδυνο τα οικολογικά χαρακτηριστικά των τόπων αυτών. Αυτό ακριβώς συμβαίνει όταν η σχετική
παρέμβαση ενδέχεται να προκαλέσει την εξαφάνιση ειδών προτεραιότητας που απαντούν στους οικείους τόπους (απόφαση της 20ής
Μαΐου 2010, C-308/08, Επιτροπή κατά Ισπανίας, δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 21 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι η καφέ αρκούδα αποτελεί είδος προτεραιότητας που απαντά στην περιοχή «Alto Sil», ούτε
ότι η διατήρησή της συνιστούσε έναν εκ των σκοπών τους οποίους επιδίωκε το Βασίλειο της Ισπανίας με την πρόταση χαρακτηρισμού
της περιοχής αυτής ως ΤΚΣ.
Τίθεται συνεπώς το ερώτημα αν, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, οι δραστηριότητες εκμεταλλεύσεως των ορυχείων «Fonfría», «Feixolín»,
«Salguero-Prégame-Valdesegadas» και «Nueva Julia», στο μέτρο που ασκήθηκαν κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου προστασίας
από τον Ιανουάριο του 1998, όταν εν λόγω περιοχή προτάθηκε ως ΤΚΣ, έως τον Δεκέμβριο του 2004, οπότε πράγματι χαρακτηρίστηκε
ως ΤΚΣ, μπορούν να θεωρηθούν παρεμβάσεις ικανές να θέσουν σε σοβαρό κίνδυνο τα οικολογικά χαρακτηριστικά της περιοχής αυτής
και, όσον αφορά ειδικότερα το είδος προτεραιότητας καφέ αρκούδα, να προκαλέσουν την εξαφάνιση του συγκεκριμένου είδους από
την ως άνω περιοχή.
Επί τούτου, από τη δικογραφία, ειδικότερα δε από τα έγγραφα στα οποία αναφέρεται η γενική εισαγγελέας με το σημείο 130 των
προτάσεών της, προκύπτει ότι τα ορυχεία που βρίσκονται βόρεια του ποταμού Sil, ιδίως τα ορυχεία «Fonfría» και «Feixolín»,
έχουν προκαλέσει διαταράξεις για την καφέ αρκούδα, κυρίως δημιουργώντας ή επιδεινώνοντας τον «φραγμό» ο οποίος καθιστά αδύνατη
ή πολύ δυσχερέστερη την πρόσβαση στον διάδρομο Leitariegos, μολονότι πρόκειται για ζώνη διελεύσεως από τον Βορρά προς τον
Νότο, που έχει μεγάλη σημασία για τον δυτικό πληθυσμό της καφέ αρκούδας της Κανταβρίας, τμήμα του οποίου αποτελεί η πληθυσμιακή
ενότητα καφέ αρκούδας που απαντά στην περιοχή «Alto Sil».
Πάντως, λαμβανομένων υπόψη των αποδεικτικών στοιχείων που προσκόμισε η Επιτροπή, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ο ως άνω «φραγμός»
έθεσε σε σοβαρό κίνδυνο τα οικολογικά χαρακτηριστικά της εν λόγω περιοχής, ιδίως όσον αφορά την κατάσταση διατηρήσεως της
καφέ αρκούδας.
Συγκεκριμένα, όπως υποστήριξε το Βασίλειο της Ισπανίας χωρίς να αντικρουσθεί επ’ αυτού από την Επιτροπή, μεταξύ των ετών 1998
και 2004, η δημογραφική εξέλιξη του δυτικού πληθυσμού της καφέ αρκούδας της Κανταβρίας, τμήμα του οποίου αποτελεί η πληθυσμιακή
ενότητα καφέ αρκούδας που απαντά στην περιοχή «Alto Sil», εμφανίζει σαφώς θετική τάση.
Όπως επιβεβαιώνει η δικογραφία, μολονότι από το 1982 έως το 1995 ο πληθυσμός αυτός μειωνόταν κατά 4 με 5% ανά έτος, έκτοτε
έχει γνωρίσει ετήσια και συνεχή αύξηση της τάξεως του 7,5%, με αποτέλεσμα να αριθμεί, στη διάρκεια του 2008, συνολικά περίπου
100 έως 130 δείγματα, ενώ ο αντίστοιχος αριθμός στις αρχές της δεκαετίας του ?90 ήταν μόλις 50 έως 65 δείγματα. Ο πληθυσμός
αυτός θεωρείται, σήμερα, απειλούμενος αλλά βιώσιμος. Αντιθέτως, σύμφωνα με τις μελέτες, ο ανατολικός πληθυσμός της καφέ αρκούδας
της Κανταβρίας παραμένει ευάλωτος, ιδίως λόγω της απομονώσεώς του από τον δυτικό πληθυσμό. Συγκεκριμένα, δεν έχει αποκατασταθεί
σε επίπεδο που να μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμος, δεδομένου ότι ο συνολικός αριθμός των σχετικών δειγμάτων έχει, κατά την ίδια
περίοδο, αυξηθεί από περίπου 20 έως 25 σε μόλις 30.
Εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι, λαμβάνοντας υπόψη τις επιστημονικές μελέτες που προσκομίστηκαν στο Δικαστήριο στο πλαίσιο της
παρούσας διαδικασίας, σχετικά με τον δυτικό πληθυσμό της καφέ αρκούδας της Κανταβρίας, τμήμα του οποίου αποτελεί η πληθυσμιακή
ενότητα καφέ αρκούδας που απαντά στην περιοχή «Alto Sil», δεν υφίστανται επαρκείς ενδείξεις ότι οι δραστηριότητες εκμεταλλεύσεως
των υπαίθριων ορυχείων, στο μέτρο που ασκήθηκαν κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου προστασίας από τον Ιανουάριο του
1998, όταν εν λόγω περιοχή προτάθηκε ως ΤΚΣ, έως τον Δεκέμβριο του 2004, οπότε πράγματι χαρακτηρίστηκε ως ΤΚΣ, μπορούσαν να
θέσουν σε σοβαρό κίνδυνο τα οικολογικά χαρακτηριστικά της περιοχής αυτής και, όσον αφορά ειδικότερα το είδος προτεραιότητας
καφέ αρκούδα, να προκαλέσουν την εξαφάνιση του συγκεκριμένου είδους από την ως άνω περιοχή.
Επομένως, η τρίτη αιτίαση πρέπει να απορριφθεί.

Επί της τέταρτης αιτιάσεως, σχετικά με μη τήρηση του άρθρου 6, παράγραφοι 2 έως 4, της οδηγίας για τους οικοτόπους από την
ημερομηνία εγγραφής της περιοχής «Alto Sil» στον κατάλογο των ΤΚΣ, τον Δεκέμβριο του 2004, και εντεύθεν
Επί του πρώτου σκέλους της τέταρτης αιτιάσεως
Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι το Βασίλειο της Ισπανίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 6, παράγραφοι 3 και 4,
της οδηγίας για τους οικοτόπους, εγκρίνοντας τη λειτουργία των υπαίθριων ορυχείων «Feixolín», «Salguero-Prégame-Valdesegadas»,
«Fonfría» και «Nueva Julia» χωρίς να εκτιμήσει προηγουμένως τις ενδεχόμενες επιπτώσεις των οικείων έργων και, εν πάση περιπτώσει,
χωρίς να τηρήσει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες τα έργα αυτά θα μπορούσαν να εκτελεστούν παρά τις αρνητικές τους συνέπειες.
Συναφώς, διαπιστώνεται ότι για όλα τα ορυχεία τα οποία αφορά η υπό κρίση αιτίαση χορηγήθηκαν άδειες πριν το Δεκέμβριο του
2004, επομένως πριν τον χαρακτηρισμό της περιοχής «Alto Sil» ως ΤΚΣ.
Όμως, όπως προκύπτει από τη νομολογία που υπενθυμίστηκε με τη σκέψη 125 της παρούσας αποφάσεως, οι απαιτήσεις τις οποίες θέτει
η οδηγία για τους οικοτόπους σχετικά με τη διαδικασία προηγούμενης εκτιμήσεως των επιπτώσεων ενός έργου επί του οικείου τόπου
δεν ισχύουν όσον αφορά έργα που εγκρίθηκαν πριν αρχίσει να εφαρμόζεται σε ορισμένη περιοχή το προβλεπόμενο από την εν λόγω
οδηγία καθεστώς προστασίας.
Ως εκ τούτου, το άρθρο 6, παράγραφοι 3 και 4, της οδηγίας για τους οικοτόπους δεν ετύγχανε εφαρμογής επί των έργων στα υπαίθρια
ορυχεία «Feixolín», «Salguero-Prégame-Valdesegadas», «Fonfría» και «Nueva Julia», οπότε η Επιτροπή δεν δύναται να προσάψει
στο Βασίλειο της Ισπανίας παράβαση των διατάξεων αυτών.
Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος της τέταρτης αιτιάσεως είναι απορριπτέο.
Επί του δευτέρου σκέλους της τέταρτης αιτιάσεως
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
Η Επιτροπή προσάπτει επίσης στο Βασίλειο της Ισπανίας ότι δεν έλαβε, όσον αφορά τη λειτουργία των υπαίθριων ορυχείων «Feixolín»,
«Salguero-Prégame-Valdesegadas», «Fonfría», «Nueva Julia» και «Ampliación de Feixolín» μετά τον χαρακτηρισμό της περιοχής
«Alto Sil» ως ΤΚΣ τον Δεκέμβριο του 2004, τα μέτρα που όφειλε κατ’ εφαρμογή του άρθρου 6, παράγραφος 2, της οδηγίας για τους
οικοτόπους.
Συγκεκριμένα, υποστηρίζει ότι τα έργα για τα ως άνω ορυχεία είχαν ως συνέπεια την καταστροφή προστατευόμενων δυνάμει του εν
λόγω ΤΚΣ οικοτόπων, όπως του οικοτόπου 9230 – γαλικιακά-πορτογαλικά δάση δρυός με Quercus robur και Quercus pyrenaica, ο οποίος
είναι, κατά την άποψή της, ιδιαιτέρως σημαντικός για την καφέ αρκούδα, δεδομένου ότι χρησιμοποιείται συχνά από το συγκεκριμένο
είδος ως ζώνη διελεύσεως.
Ισχυρίζεται επίσης ότι τα ορυχεία αυτά δημιουργούν «φραγμό» που έχει συντελέσει στον αποκλεισμό του διαδρόμου Leitariegos,
μιας ζώνης διελεύσεως μεγάλης σημασίας για τον δυτικό πληθυσμό της καφέ αρκούδας της Κανταβρίας, τμήμα του οποίου αποτελεί
η πληθυσμιακή ενότητα καφέ αρκούδας που απαντά στην περιοχή «Alto Sil», με απώτερη συνέπεια την κατάτμηση του οικοτόπου του
εν λόγω πληθυσμού και την απομόνωση ορισμένων εκ των επιμέρους πληθυσμιακών ενοτήτων.
Επιπροσθέτως, ο «φραγμός» που φέρεται ότι δημιουργούν τα ορυχεία αυτά καθιστά ακόμη δυσχερέστερες τις ανταλλαγές μεταξύ του
δυτικού και του ανατολικού πληθυσμού της καφέ αρκούδας της Κανταβρίας, με συνέπεια τη διαιώνιση του κατακερματισμού του συγκεκριμένου
είδους και την επιβράδυνση της αποκαταστάσεως του ανατολικού πληθυσμού σε έναν αριθμό δειγμάτων που να διασφαλίζει τη βιωσιμότητά
του.
Το Βασίλειο της Ισπανίας αντιτείνει ότι τα ορυχεία βρίσκονται σε μη δασικές εκτάσεις, αποτελούμενες ως επί το πλείστον από
ερεικώνες, όπου οι αρκούδες ουδέποτε ανέτρεφαν τα νεογνά τους, όχι λόγω της υπάρξεως των ως άνω ορυχείων, αλλά λόγω της ελλείψεως
ευνοϊκού προς τούτο οικοτόπου, παράγοντα που δεν συνδέεται με τις πιθανές διαταράξεις τις οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν
τα ορυχεία στην ανατροφή νεογνών.
Εξάλλου, η αυτόνομη περιφέρεια της Castilla y Léon έλαβε πλείονα μέτρα για την αναβάθμιση του οικοτόπου της καφέ αρκούδας,
μεταξύ των οποίων και η αποκατάσταση του οικοτόπου του είδους αυτού εντός της ζώνης του διαδρόμου Leitariegos.
Το Βασίλειο της Ισπανίας θεωρεί ότι, μολονότι το βόρειο τμήμα της περιοχής «Alto Sil» είναι σημαντικό για την καφέ αρκούδα,
εντούτοις πρόκειται για μια ζώνη που βρίσκεται πολύ βόρεια σε σχέση με τα ορυχεία, σε υψόμετρο μεγαλύτερο από 1 800 μέτρα,
περίκλειστη από τις επαρχίες των Αστουριών και της Léon, όπου οι αρκούδες αναζητούν τροφή κατά την άνοιξη και το φθινόπωρο.
Οι αρκούδες δεν μετακινούνται προς το νότιο τμήμα της ίδιας περιοχής, όπου βρίσκονται τα ορυχεία, διότι ο οικότοπος είναι
εντελώς διαφορετικός εκεί.
Τέλος, όσον αφορά τους ισχυρισμούς της Επιτροπής σχετικά με την απώλεια οικοτόπου 9230 – γαλικιακά-πορτογαλικά δάση δρυός
με Quercus robur και Quercus pyrenaica, οι οικείες εκτάσεις καλύπτουν επιφάνεια 17,92 εκταρίων στην περίπτωση του ορυχείου
«Fonfría» και 19,90 εκταρίων στην περίπτωση του ορυχείου «Ampliación de Feixolín». Εφόσον η συνολική επιφάνεια του οικοτόπου
αυτού στην περιοχή «Alto Sil» ανέρχεται, σύμφωνα με τις τελευταίες μελέτες, σε 4 000 εκτάρια, ή ακόμη και σε 8 000 εκτάρια,
και όχι σε 2 600 εκτάρια όπως αναφερόταν στην πρόταση χαρακτηρισμού της περιοχής ως ΤΚΣ, οι σχετικές απώλειες είναι, αναλογικά,
αμελητέες.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Πρέπει, πρώτον, να εξεταστεί ο ισχυρισμός της Επιτροπής ότι, κατά παράβαση του άρθρου 6, παράγραφος 2, της οδηγίας για τους
οικοτόπους, οικότοποι που προστατεύονται δυνάμει του ΤΚΣ «Alto Sil» καταστράφηκαν μετά τον χαρακτηρισμό της περιοχής «Alto
Sil» ως ΤΚΣ τον Δεκέμβριο του 2004.
Συναφώς, όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας με τα σημεία 144 και 145 των προτάσεών της, από τη δικογραφία, ειδικότερα δε
από τον περιεχόμενο στη μελέτη του 2005 πίνακα ενεργών ορυχείων, προκύπτει ότι ναι μεν η λειτουργία των ορυχείων «Fonfría»
και «Ampliación de Feixolín» είχε ως συνέπεια την καταστροφή του οικείου τόπου, πλην όμως η καταστροφή αυτή, στην περίπτωση
του δεύτερου από τα ως άνω ορυχεία, επήλθε μετά τον Δεκέμβριο του 2004 και σε έκταση τουλάχιστον 19 εκταρίων.
Η Επιτροπή υποστηρίζει, δεύτερον, ότι, στις ζώνες που συνορεύουν με τα οικεία ορυχεία, οι θόρυβοι και οι δονήσεις από τις
εξορυκτικές δραστηριότητες έχουν προκαλέσει σημαντικές διαταράξεις για την καφέ αρκούδα, η οποία αποτελεί είδος προτεραιότητας
προστατευόμενο λόγω του χαρακτηρισμού της περιοχής ως ΤΚΣ.
Επί τούτου, από την περιβαλλοντική μελέτη της 7ης Νοεμβρίου 2008 σχετικά με το σχέδιο της επιχειρήσεως Minero Siderúrgica
de Ponferrada για την υπαίθρια εξόρυξη άνθρακα στα όρη του Orallo (Villablino, Léon) «Feixolín», η οποία επισυνάφθηκε από
την Επιτροπή σε παράρτημα του δικογράφου της προσφυγής της, προκύπτει ότι η οφειλόμενη στη λειτουργία του ορυχείου «Feixolín»
απώλεια οικοτόπου της καφέ αρκούδας της Κανταβρίας υπήρξε αξιοσημείωτη στο εσωτερικό του καλούμενου «διαδρόμου του Leitariegos»,
ότι οι αρκούδες απομακρύνονται 3,5 με 5 χιλιόμετρα από τη ζώνη εμβέλειας των θορύβων και των δονήσεων που προκαλούν τα ορυχεία
και ότι η λειτουργία τους καθιστά αδύνατη ή πολύ δυσχερέστερη την πρόσβαση της αρκούδας στον ως άνω διάδρομο, ο οποίος όμως
συνιστά άκρως σημαντική, για τον ανατολικό πληθυσμό του συγκεκριμένου είδους, δίοδο από Βορρά προς Νότο.
Τα ανωτέρω ευρήματα επιρρωνύονται από τη μελέτη του 2005, όπου τονίζεται, στο πλαίσιο της αναλύσεως των επιπτώσεων της λειτουργίας
των ορυχείων του Βορρά, μεταξύ των οποίων τα «Feixolín» και «Fonfría», ότι ο εύρους 10 χιλιομέτρων διάδρομος του Leitariegos
συνιστά πολύ κρίσιμη δίοδο για τον ανατολικό πληθυσμό του συγκεκριμένου είδους, ιδίως στο μέτρο που καθιστά δυνατή την επικοινωνία
μεταξύ δύο όλως σημαντικών αναπαραγωγικών πληθυσμιακών ενοτήτων.
Η ίδια αυτή μελέτη επιβεβαιώνει ότι η υποβάθμιση και το κλείσιμο του διαδρόμου αποτελεί μία εκ των κυριότερων απειλών για
την αποκατάσταση της καφέ αρκούδας της Κανταβρίας, καθόσον θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια τη διχοτόμηση του ανατολικού πληθυσμού,
ή ακόμη και τη διάσπαση, τελικώς, του είδους αυτού σε τρεις πληθυσμούς.
Κατά συνέπεια, οι θόρυβοι και οι δονήσεις από τα υπαίθρια ορυχεία «Feixolín», «Fonfría» και «Ampliación de Feixolín», καθώς
και το επακόλουθο κλείσιμο του διαδρόμου του Leitariegos, συνιστούν διαταράξεις του ΤΚΣ «Alto Sil», οι οποίες είναι σημαντικές
από απόψεως της διατηρήσεως της καφέ αρκούδας.
Δεδομένου ότι οι άδειες για τα ορυχεία «Feixolín» και «Fonfría» χορηγήθηκαν πριν το προβλεπόμενο από την οδηγία για τους οικοτόπους
καθεστώς προστασίας αρχίσει να εφαρμόζεται στην περιοχή «Alto Sil» λόγω του χαρακτηρισμού της ως ΤΚΣ τον Δεκέμβριο του 2004,
τίθεται το ερώτημα αν, όπως προεκτέθηκε στη σκέψη 156 της παρούσας αποφάσεως όσον αφορά τις οχλήσεις που προκάλεσαν για τον
αγριόκουρκο τα ορυχεία που αδειοδοτήθηκαν πριν από τον χαρακτηρισμό της οικείας περιοχής ως ΖΕΠ το 2000, είναι δυνατό να δικαιολογηθούν
οι διαταράξεις αυτές από την κατ’ αναλογία εφαρμογή του άρθρου 6, παράγραφος 4, της οδηγίας για τους οικοτόπους στο πλαίσιο
της σχετικής εθνικής διαδικασίας, με συνέπεια να μην μπορεί να προσαφθεί στο εν λόγω κράτος μέλος παράβαση της παραγράφου
2 του άρθρου αυτού.
Το Βασίλειο της Ισπανίας, στηριζόμενο συναφώς στην ανάλυση που περιείχε η μελέτη του 2005, επικαλείται προς τούτο επιτακτικούς
λόγους σημαντικού δημοσίου συμφέροντος στη διατήρηση των ορυχείων, όπως την απρόσκοπτη συνέχιση του ανεφοδιασμού, την προστασία
θέσεων εργασίας, τον οριστικό χαρακτήρα των αποφάσεων περί χορηγήσεως αδείας, καθώς και τις ποικίλες προτάσεις για λήψη μέτρων
αναβαθμίσεως του οικοτόπου της καφέ αρκούδας, ιδίως δε μέτρων για την αποκατάσταση της βλαστήσεως στον διάδρομο του Leitariegos.
Εντούτοις, από το άρθρο 6, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας για τους οικοτόπους προκύπτει ότι, όταν στον οικείο τόπο
απαντά κάποιο είδος φυσικού οικοτόπου και/ή κάποιο είδος προτεραιότητας, είναι δυνατό να προβληθούν μόνον επιχειρήματα σχετικά
με την ανθρώπινη υγεία και τη δημόσια ασφάλεια ή με θετικές συνέπειες πρωταρχικής σημασίας για το περιβάλλον ή, κατόπιν γνωμοδοτήσεως
της Επιτροπής, άλλοι επιτακτικοί σημαντικοί λόγοι σημαντικού δημοσίου συμφέροντος.
Επομένως, δεδομένου ότι η υπό κρίση αιτίαση αφορά την καφέ αρκούδα ως είδος προτεραιότητας προστατευόμενο δυνάμει του ΤΚΣ
«Alto Sil» από το 2004 και εφόσον το Βασίλειο της Ισπανίας δεν επικαλέστηκε λόγους όπως οι αναφερόμενοι στο άρθρο 6, παράγραφος
4, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας για τους οικοτόπους, οι διαταράξεις που διαπιστώθηκαν με τη σκέψη 191 της παρούσας αποφάσεως
δεν μπορούν να δικαιολογηθούν βάσει εθνικής διαδικασίας παρεκκλίσεως ανάλογης με την προβλεπόμενη από την εν λόγω διάταξη.
Κατά συνέπεια, το δεύτερο σκέλος της τέταρτης αιτιάσεως πρέπει να γίνει δεκτό όσον αφορά τα ορυχεία του Βορρά, τα οποία αφορά
το σκέλος αυτό, ήτοι τα ορυχεία «Feixolín», «Fonfría» και «Ampliación de Feixolín».
Κατόπιν του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, διαπιστώνεται ότι:
–        το Βασίλειο της Ισπανίας, εγκρίνοντας τη λειτουργία των υπαίθριων ορυχείων «Nueva Julia» και «Ladrones» χωρίς να εξαρτήσει
τη χορήγηση των σχετικών αδειών από την πραγματοποίηση εκτιμήσεως προκειμένου να προσδιοριστούν, να περιγραφούν και να αξιολογηθούν
δεόντως τα άμεσα, έμμεσα και σωρευτικά αποτελέσματα των υφιστάμενων υπαίθριων εξορυκτικών έργων, πλην της εκτιμήσεως που πραγματοποιήθηκε
σχετικά με τις επιπτώσεις της λειτουργίας του ορυχείου «Ladrones» για την καφέ αρκούδα,
παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 2, 3 και 5, παράγραφοι 1 και 3, της τροποποιημένης οδηγίας 85/337·
–        από το 2000, έτος κατά το οποίο η περιοχή «Alto Sil» χαρακτηρίστηκε ως ΖΕΠ δυνάμει της οδηγίας για τα πτηνά,
–        το Βασίλειο της Ισπανίας, εγκρίνοντας τη λειτουργία των υπαίθριων ορυχείων «Nueva Julia» και «Ladrones» χωρίς να εξαρτήσει
τη χορήγηση των σχετικών αδειών από την πραγματοποίηση εκτιμήσεως των ενδεχομένων επιπτώσεων των εν λόγω έργων και, εν πάση
περιπτώσει, χωρίς να πληρούνται οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες επιτρέπεται η υλοποίηση έργου παρά τους κινδύνους που ενέχει
για τον αγριόκουρκο (Tetrao urogallus), ένα από τα στοιχεία του φυσικού πλούτου που δικαιολόγησαν τον χαρακτηρισμό της περιοχής
«Alto Sil» ως ΖΕΠ, ήτοι να μην υφίστανται εναλλακτικές λύσεις, να συντρέχουν επιτακτικοί λόγοι σημαντικού δημοσίου συμφέροντος
και να ανακοινωθούν στην Επιτροπή τα αντισταθμιστικά μέτρα που είναι αναγκαία προς διασφάλιση της συνοχής του όλου προγράμματος
Natura 2000, καθώς και
–        παραλείποντας να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να αποτρέψει την υποβάθμιση των οικοτόπων, περιλαμβανομένων των οικοτόπων
ειδών, και την πρόκληση σημαντικών διαταράξεων για τον αγριόκουρκο, του οποίου η παρουσία στη συγκεκριμένη περιοχή δικαιολόγησε
τον χαρακτηρισμό της ως ΖΕΠ, από τη λειτουργία των ορυχείων «Feixolín», «Salguero-Prégame-Valdesegadas», «Fonfría», «Ampliación
de Feixolín» και «Nueva Julia»,
παρέβη, όσον αφορά τη ΖΕΠ «Alto Sil», τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 6, παράγραφοι 2 έως 4, της οδηγίας για τους
οικοτόπους, σε συνδυασμό με το άρθρο 7 της οδηγίας αυτής, και
–        από τον Δεκέμβριο του 2004, το Βασίλειο τη Ισπανίας, παραλείποντας να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να αποτρέψει την
υποβάθμιση των οικοτόπων, περιλαμβανομένων των οικοτόπων ειδών, καθώς και τις διαταράξεις που προκαλούνται στα επίμαχα είδη
από τα ορυχεία «Feixolín», «Fonfría» και «Ampliación de Feixolín», παρέβη, όσον αφορά τον ΤΚΣ «Alto Sil», τις υποχρεώσεις
που υπέχει από το άρθρο 6, παράγραφος 2, της οδηγίας για τους οικοτόπους.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπήρχε
σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δυνάμει του άρθρου 69, παράγραφος 3, του ιδίου κανονισμού, το Δικαστήριο μπορεί να
αποφασίσει ότι κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων.
Εν προκειμένω, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι ορισμένες από τις αιτιάσεις της Επιτροπής δεν έγιναν δεκτές.
Κατά συνέπεια, το Βασίλειο της Ισπανίας πρέπει να φέρει, πέραν των δικαστικών του εξόδων, τα δύο τρίτα των εξόδων της Επιτροπής.
Η Επιτροπή θα φέρει το ένα τρίτο των δικαστικών της εξόδων.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Το Βασίλειο της Ισπανίας, εγκρίνοντας τη λειτουργία των υπαίθριων ορυχείων «Nueva Julia» και «Ladrones» χωρίς να εξαρτήσει
τη χορήγηση των σχετικών αδειών από την πραγματοποίηση εκτιμήσεως προκειμένου να προσδιοριστούν, να περιγραφούν και να αξιολογηθούν
δεόντως τα άμεσα, έμμεσα και σωρευτικά αποτελέσματα των υφιστάμενων υπαίθριων εξορυκτικών έργων, πλην της εκτιμήσεως που πραγματοποιήθηκε
σχετικά με τις επιπτώσεις της λειτουργίας του ορυχείου «Ladrones» για την καφέ αρκούδα (Ursus arctos), παρέβη τις υποχρεώσεις
που υπέχει από τα άρθρα 2, 3 και 5, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1985, για
την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία
97/11/ΕΚ του Συμβουλίου, της 3ης Μαρτίου 1997.
2)
Από το 2000, έτος κατά το οποίο η ζώνη «Alto Sil» χαρακτηρίστηκε ως ζώνη ειδικής προστασίας κατά την έννοια της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ
του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 97/49/ΕΚ της
Επιτροπής, της 29ης Ιουλίου 1997, το Βασίλειο της Ισπανίας,
–
εγκρίνοντας τη λειτουργία των υπαίθριων ορυχείων «Nueva Julia» και «Ladrones» χωρίς να εξαρτήσει τη χορήγηση των σχετικών
αδειών από την πραγματοποίηση εκτιμήσεως των ενδεχομένων επιπτώσεων των εν λόγω έργων και, εν πάση περιπτώσει, χωρίς να πληρούνται
οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες επιτρέπεται η υλοποίηση έργου παρά τους κινδύνους που ενέχει για τον αγριόκουρκο (Tetrao urogallus),
ένα από τα στοιχεία του φυσικού πλούτου που δικαιολόγησαν τον χαρακτηρισμό του τόπου «Alto Sil» ως ζώνης ειδικής προστασίας,
ήτοι να μην υφίστανται εναλλακτικές λύσεις, να συντρέχουν επιτακτικοί λόγοι σημαντικού δημοσίου συμφέροντος και να ανακοινωθούν
στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα αντισταθμιστικά μέτρα που είναι αναγκαία προς διασφάλιση της συνοχής του όλου προγράμματος Natura
2000, καθώς και
–
παραλείποντας να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να αποτρέψει την υποβάθμιση των οικοτόπων, περιλαμβανομένων των οικοτόπων
ειδών, και την πρόκληση σημαντικών διαταράξεων για τον αγριόκουρκο, του οποίου η παρουσία στη συγκεκριμένη περιοχή δικαιολόγησε
τον χαρακτηρισμό της ως ζώνης ειδικής προστασίας, από τη λειτουργία των ορυχείων «Feixolín», «Salguero-Prégame-Valdesegadas»,
«Fonfría», «Ampliación de Feixolín» και «Nueva Julia»,
παρέβη, όσον αφορά τη ζώνη ειδικής προστασίας «Alto Sil», τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 6, παράγραφοι 2 και 4, της
οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1992, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας
και χλωρίδας, σε συνδυασμό με το άρθρο 7 της οδηγίας αυτής.
3)
Από τον Δεκέμβριο του 2004, το Βασίλειο τη Ισπανίας, παραλείποντας να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να αποτρέψει την
υποβάθμιση των οικοτόπων, περιλαμβανομένων των οικοτόπων ειδών, καθώς και τις διαταράξεις που προκαλούνται στα επίμαχα είδη
από τα ορυχεία «Feixolín», «Fonfría» και «Ampliación de Feixolín», παρέβη, όσον αφορά τον τόπο κοινοτικής σημασίας «Alto Sil»,
τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 6, παράγραφος 2, της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1992, για τη
διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας.
4)
Απορρίπτει κατά τα λοιπά την προσφυγή.
5)
Το Βασίλειο της Ισπανίας φέρει, πέραν των δικαστικών του εξόδων, τα δύο τρίτα των εξόδων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η Ευρωπαϊκή
Επιτροπή φέρει το ένα τρίτο των δικών της δικαστικών εξόδων.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ισπανική.