CELEX: 62014CJ0157
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Regolament (KE) Nru 1924/2006
Direttiva 2009/54/KE
Artikoli 11(1) u 16 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea
Protezzjoni tal-konsumatur
Indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u s-saħħa
Ilmijiet minerali naturali
Kontenut ta’ sodju jew ta’ melħ
Kalkolu
Klorur tas-sodju (melħ tal-mejda) jew kwantità totali ta’ sodju
Libertà ta’ espressjoni u ta’ informazzjoni
Libertà ta’ intrapriża

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda, minn naħa, l-interpretazzjoni tal-Anness tar-Regolament (KE) Nru 1924/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-20 ta’ Diċembru 2006, dwar indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u s-saħħa mogħtija fuq l-ikel (
ĠU L 404, p. 9
, u rettifika fil-
ĠU 2007, L 12, p. 3
), kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 107/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-15 ta’ Jannar 2008 (
ĠU L 39, p. 8
, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 1924/2006”), u, min-naħa l-oħra, il-validità tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2000/13/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-20 ta’ Marzu 2000, fuq l-approsimazzjoni ta’ liġijiet tal-Istati Membri li għandhom x’jaqsmu ma’ tikkettjar, preżentazzjoni u riklamar ta’ oġġetti tal-ikel. (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 5, p. 75), tal-Artikolu 9(1) u (2) tad-Direttiva 2009/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-18 ta’ Ġunju 2009, dwar l-isfruttament u t-tqegħid fis-suq ta’ ilmijiet minerali naturali (
ĠU L 164, p. 45
), kif ukoll tal-Anness III ta’ din tal-aħħar, moqrija fid-dawl tal-Anness tar-Regolament Nru 1924/2006.
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Neptune Distribution SNC (iktar ’il quddiem “Neptune Distribution”) u l-Ministre de l’Économie et des Finances (Ministru tal-Ekonomija u tal-Finanzi) dwar il-legalità tad-deċiżjoni ta’ intimazzjoni tal-5 ta’ Frar 2009 meħuda mill-kap tal-unità dipartimentali ta’ Allier tad-Direttorat Reġjonali tal-Kompetizzjoni, tal-Konsum u tar-Repressjoni tal-Frodi ta’ Auvergne (Direction régionale de la concurrence, de la consommation et de la répression des fraudes d’Auvergne) kif ukoll tad-deċiżjoni tal-Ministru tal-Ekonomija, tal-Industrija u tal-Impjieg (Ministre de l’Économie, de l’Industrie et de l’Emploi) tal-25 ta’ Awwissu 2009 li tiċħad ir-rikors ġerarkiku ppreżentat minn Neptune Distribution.
Il-kuntest ġuridiku
Il-KEDB
Intitolat “Il-libertà ta’ espressjoni”, l-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”), jipprovdi:
“1.   Kulħadd għandu d-dritt għal-libertà ta’ espressjoni. Dan id-dritt jinkludi l-liberta li jkollu opinjonijiet u li jirċievi u jagħti informazzjoni u ideat mingħajr indħil mill-awtorità pubblika u mingħajr ma jittieħed kont ta’ fruntieri. [...]
2.   L-eżerċizzju ta’ dawn il-libertajiet, billi jġib miegħu dmirijiet u responsabbiltajiet, jista’ jkun suġġett għal dawk il-formalitajiet, kundizzjonijiet, restrizzjonijiet jew penali kif preskritti b’liġi u li jkunu meħtieġa f’soċjeta demokratika, [...] għall-protezzjoni tas-saħħa [...], għall-protezzjoni [tad-]drittijiet ta’ ħaddieħor [...]”
Id-dritt tal-Unjoni
Il-Karta
L-Artikolu 11 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), intitolat “Il-libertà ta’ l-espressjoni u ta’ l-informazzjoni”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Kull persuna għandha d-dritt għal-libertà ta’ l-espressjoni. Dan id-dritt jinkludi l-libertà ta’ opinjoni u l-libertà li tirċievi jew tagħti informazzjoni u ideat mingħajr indħil mill-awtorità pubblika u indipendentement mill-fruntieri.”
Skont l-Artikolu 16 tal-Karta, intitolat “Il-libertà ta’ l-intrapriża”:
“Il-libertà ta’ l-intrapriża skond il-liġi ta’ l-Unjoni u l-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali hija rikonoxxuta.”
L-Artikolu 52 tal-Karta, intitolat “L-ambitu u l-interpretazzjoni ta’ drittijiet u ta’ prinċipji”, jipprovdi:
“1.   Kull limitazzjoni fl-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet rikonoxxuti minn din il-Karta għandha tkun prevista mil-liġi u għandha tirrispetta l-essenza ta’ dawk id-drittijiet u l-libertajiet. Bla ħsara għall-prinċipju ta’ proporzjonalità, jistgħu jsiru limitazzjonijiet f’dawk il-każijiet biss fejn ikun meħtieġ u fejn ġenwinament jintlaħqu l-objettivi ta’ interess ġenerali rikonoxxuti mill-Unjoni jew il-ħtieġa li jiġu protetti d-drittijiet u l-libertajiet ta’ oħrajn.
[...]
3.   Safejn din il-Karta fiha drittijiet li jikkorrispondu għal drittijiet iggarantiti mill-[KEDB], it-tifsira u l-ambitu ta’ dawk id-drittijiet għandhom ikunu l-istess bħal dawk stabbiliti mill-Konvenzjoni msemmija. Din id-dispożizzjoni ma żżommx lil-liġi ta’ l-Unjoni milli jipprevedi protezzjoni aktar estensiva.
[...]
7.   L-ispjegazzjonijiet imfassla bħala gwida għall-interpretazzjoni ta’ din il-Karta għandhom jingħataw il-kunsiderazzjoni dovuta mill-qrati ta’ l-Unjoni u ta’ l-Istati Membri.”
L-Ispjegazzjonijiet dwar il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali (
ĠU 2007, C 303, p. 17
, iktar ’il quddiem l-“Ispjegazzjonijiet dwar il-Karta”) jispeċifikaw, fir-rigward tal-Artikolu 11 tal-Karta, li, skont l-Artikolu 52(3) tal-Karta, id-dritt għal-libertà ta’ espressjoni u ta’ informazzjoni għandu l-istess tifsira u l-istess portata bħal dak iggarantit mill-KEDB.
Ir-Regolament Nru 1924/2006
Il-premessi 1 u 9 tar-Regolament Nru 1924/2006 jiddikjaraw:
“(1)
Numru dejjem jikber ta’ ikel li qed jiġi ttikkettat u rriklamat fil-Komunità qed ikollu indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u s-saħħa. Sabiex jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni għall-konsumaturi u biex tiġi ffaċilitata l-għażla tagħhom, il-prodotti li jitqiegħdu fis-suq inklużi dawk importati, għandhom ikunu siguri u ttikkettati b’mod xieraq. Dieta varjata u bbilanċjata hija prerekwiżit għas-saħħa u prodotti individwali għandhom importanza relattiva fil-kuntest tad-dieta kollha.
[...]
(9)
Hemm firxa kbira ta’ nutrijenti u sustanzi oħrajn li jinkludu, iżda mhux limitati għal, [...] minerali li jinkludu oligo-elementi, [...] b’effett nutrittiv jew fiżjoloġiku li jistgħu jkunu preżenti f’ikel u jkunu s-suġġett ta’ xi indikazzjoni. Għalhekk, għandhom jiġu stabbiliti prinċipji ġenerali li japplikaw għall-indikazzjonijiet kollha magħmula fuq l-ikel sabiex jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur, sabiex lill-konsumatur tingħatalu l-informazzjoni meħtieġa biex l-għażliet tiegħu jagħmilhom b’għarfien sħiħ tal-fatti, kif ukoll biex jinħolqu kondizzjonijiet indaqs għall-kompetizzjoni fl-industrija ta’ l-ikel.”
L-Artikolu 1 ta’ dan ir-regolament jipprovdi:
“1.   Dan ir-Regolament jarmonizza d-disposizzjonijiet stipulati b’liġi, regolament jew azzjoni amministrattiva fl-Istati Membri li għandhom x’jaqsmu ma’ indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u s-saħħa sabiex ikun żgurat il-funzjonament effettiv tas-suq intern filwaqt li jkun provdut livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur.
2.   Dan ir-Regolament għandu japplika għal indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u s-saħħa magħmula f’komunikazzjonijiet kummerċjali, kemm fl-ittikkettjar, il-preżentazzjoni jew ir-reklamar ta’ ikel li għandu jkun imwassal bħala tali lill-konsumatur aħħari.
[...]
5.   Dan ir-Regolament għandu japplika bla ħsara għad-disposizzjonijiet Komunitarji li ġejjin:
[...]
(b)
Id-Direttiva [2009/54]
[...]”
Skont l-Artikolu 2(2) tal-imsemmi regolament:
“Id-definizzjonijiet li ġejjin għandhom japplikaw ukoll:
[...]
(4)
‘indikazzjoni dwar in-nutrizzjoni’ tfisser kull indikazzjoni li tiddikjara, tissuġġerixxi jew timplika li xi ikel għandu propjetajiet ta’ nutriment partikolari ta’ benefiċċju minħabba:
[...]
(b)
in-nutrijenti jew sustanzi oħra li
(i)
jikkontjeni,
(ii)
jikkontjeni fi proporzjonijiet imnaqqsa jew miżjuda, jew
(iii)
ma jikkontjenix;
(5)
‘indikazzjoni dwar is-saħħa’ tfisser kull indikazzjoni li tiddikjara, tissuġġerixxi jew timplika li teżisti relazzjoni bejn kategorija ta’ ikel, xi ikel jew wieħed mill-kostitwenti tiegħu u s-saħħa;
[...]”
L-Artikolu 8(1) tal-istess regolament jipprovdi:
“Indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni għandhom ikunu permessi biss jekk huma elenkati fl-Anness u jekk huma f’konformità mal-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan ir-Regolament.”
L-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1924/2006 jipprovdi:
“1.   Indikazzjonijiet li jiddeskrivu jew jirreferu għal:
(a)
l-irwol ta’ nutrijent jew ta’ sustanza oħra fit-tkabbir, l-iżvilupp u l-funzjonijiet tal-ġisem, [...]
[...]
li huma indikati fil-lista prevista fil-paragrafu 3 jistgħu jsiru mingħajr ma jgħaddu mill-proċeduri stabbiliti fl-Artikoli 15 sa 19, jekk ikunu:
(i)
ibbażati fuq evidenza xjentifika aċċettata b’mod ġenerali, u
(ii)
mifhuma sew mill-konsumatur medju.
[...]
3.   Wara li tikkonsulta lill-Awtorità [Ewropea dwar is-Sigurtà fl-Ikel (EFSA)], il-Kummissjoni għandha tadotta [...] lista Komunitarja ta’ indikazzjonijiet permessi kif imsemmi fil-paragrafu 1, u l-kondizzjonijiet neċessarji kollha għall-użu ta’ dawn l-indikazzjonijiet sa mhux aktar tard minn 31 ta’ Jannar 2010.
[...]”
L-Anness ta’ dan ir-regolament, intitolat “Indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u kondizzjonijiet li japplikaw għalihom”, jinkludi, b’mod partikolari, id-dispożizzjonijiet segwenti:
Id-Direttiva 2000/13
Skont l-Artikolu 2 tad-Direttiva 2000/13:
“1.   Il-tikkettjar u metodi użati ma jridux:
(a)
ikunu tali li jqarrqu bix-xerrej għal grad materjali, partikolarment:
(i)
għall-karatteristiċi tal-prodott ta’ l-ikel u, b’mod partikolari, għan-natura tiegħu, l-identità, il-kwalitajiet, il-kompożizzjoni, il-kwantità, iż-żmien li jżomm, l-oriġini jew il-provenjenza, il-metodu tal-manifattura jew tal-produzzjoni;
(ii)
billi tattribwixxi lill-prodott ta’ l-ikel effetti jew kwalitajiet li ma jipposjedix;
(iii)
billi tissuġerixxi li l-prodott ta’ l-ikel jipposjedi karatteristiċi speċjali meta infatti l-prodotti kollha ta’ l-ikel li huma simili jipposjedu karatteristiċi simili;
(b)
soġġetti [bla ħsara] għad-dispożizzjonijiet tal-Komunità applikabli għall-ilma naturali minnerali u oġġetti ta’ l-ikel għall-użu ta’ nutriment partikolari, jattribwixxi lil kwalunkwe prodott ta’ l-ikel il-kwalità li jipprevjeni, jittratta jew jikkura marda umana, jew jirreferi għal kwalitajiet simili.
[...]
3.   Il-projbizzjonijiet jew restrizzjonijiet riferiti f’paragrafi 1 u 2 japplikaw ukoll għal:
(a)
il-preżentazzjoni ta’ oġġetti ta’ l-ikel, b’mod partikolari l-forma tagħhom, l-apparenza jew il-mod li ġew imballeġġjati, il-materjal użat għall-imballeġġjar tagħhom, il-metodu li fih ġew irranġati u l-mod kif ġew murija;
(b)
riklamar.”
Id-Direttiva 2009/54
Il-premessi 5, 8 u 9 tad-Direttiva 2009/54 jiddikjaraw:
“(5)
L-għanijiet primarji ta’ kull regola dwar ilmijiet minerali naturali għandhom ikunu biex iħarsu s-saħħa tal-konsumaturi, biex jevitaw li l-konsumaturi jisfaw mqarrqa u jassiguraw kummerċ ġust.
[...]
(8)
Fir-rigward tal-
ittikkettar
, l-ilmijiet minerali naturali huma soġġetti għar-regoli ġenerali stabbiliti mid-Direttiva [2000/13]. Għal din ir-raġuni, din id-Direttiva tista’ tiġi limitata għall-provvediment ta’ żidiet u derogi li għandhom isiru għal dawk ir-regoli ġenerali.
(9)
L-inklużjoni tad-dikjarazzjoni tal-kompożizzjoni analitika tal-ilma minerali naturali għandha tkun obbligatorja biex tassigura li l-konsumaturi jkunu informati.”
Skont l-Artikolu 7(2)(a) tad-Direttiva 2009/54:
“It-tikketti fuq ilmijiet minerali naturali għandhom jagħtu wkoll l-informazzjoni obbligatorja li ġejja:
(a)
dikjarazzjoni tal-kompożizzjoni analitika, li tagħti l-kostitwenti karatteristiċi tagħha.”
L-Artikolu 9 tal-imsemmija direttiva jipprovdi:
“1.   Għandu jkun ipprojbit, kemm fuq l-imballaġġ jew fuq it-tikketti u fir-reklamar fi kwalunkwe forma, li jintużaw indikazzjonijiet, denominazzjonijiet, marki kummerċjali, ismijiet tal-marka, stampi jew sinjali oħrajn, kemm jekk dawn ikunu figurattivi u kemm jekk le, li:
(a)
fil-każ ta’ ilma minerali naturali, jissuġġerixxu karatteristika li l-ilma m’għandux, b’mod partikolari fir-rigward tal-oriġini tiegħu, id-data tal-awtorizzazzjoni biex dan jiġi sfruttat, ir-riżultati ta’ analiżi jew referenzi simili għall-garanzija ta’ awtentiċità;
[...]
2.   L-indikazzjonijiet kollha li jattribwixxu lill-ilma minerali naturali karatteristiċi relatati mal-prevenzjoni, it-trattament jew il-kura ta’ xi marda umana għandhom ikunu pprojbiti.
Madankollu, l-indikazzjonijiet elenkati fl-Anness III għandhom ikunu awtorizzati jekk dawn jissodisfaw il-kriterji rilevanti stabbiliti f’dak l-Anness jew, fin-nuqqas ta’ dawn, kriterji stabbiliti f’dispożizzjonijiet nazzjonali u sakemm dawn ikunu ġew imfassla fuq il-bażi ta’ analiżi fiżiko-kimika u, fejn neċessarju, eżamijiet farmakoloġiċi, fiżjoloġiċi u kliniċi mwettqa skont il-metodi xjentifiċi rikonoxxuti, skont l-Anness I, Taqsima I, punt 2.
L-Istati Membri jistgħu jawtorizzaw l-indikazzjonijiet ‘jistimula d-diġestjoni’, ‘jista’ jiffaċilita l-funzjonijiet epato-biljari’ jew indikazzjonijiet simili. Huma jistgħu jawtorizzaw ukoll l-inklużjoni ta’ indikazzjonijiet oħrajn, bil-kondizzjoni li dawn tal-aħħar ma jmorrux kontra l-prinċipji previsti fl-ewwel subparagrafu u huma kompatibbli ma’ dawk previsti fit-tieni subparagrafu.
[...]”
L-Anness III tad-Direttiva 2009/54, intitolat “Indikazzjonijiet u kriterji stabbiliti fl-Artikolu 9(2)”, jinkludi d-dikjarazzjoni “Adatt għall-dieta baxxa fis-sodju”, li hija marbuta mal-kriterju “[k]ontenut ta’ sodju inqas minn 20 mg/l”.
Id-dritt Franċiż
Skont l-ewwel u l-aħħar paragrafi tal-Artikolu R. 112-7 tal-Kodiċi tal-Konsum (Code de la consommation), artikolu intiż sabiex jittrasponi l-Artikolu 2 tad-Direttiva 2000/13:
“L-ittikkettjar u l-metodi skont kif dan jitwettaq ma jridux ikunu tali li jqarrqu bix-xerrej jew il-konsumatur, b’mod partikolari fir-rigward tal-karatteristiċi tal-prodott tal-ikel naturali u b’mod partikolari fir-rigward tan-natura, tal-identità, tal-kwalitajiet, tal-kompożizzjoni, tal-kwantità, taż-żmien li jżomm, tal-oriġini jew tal-provenjenza, tal-metodu tal-manifattura jew tal-produzzjoni.
[...]
Il-projbizzjonijiet jew ir-restrizzjonijiet previsti iktar ’il fuq japplikaw ukoll għar-reklamar u l-preżentazzjoni tal-prodotti tal-ikel [...]”
L-Artikoli R. 1322-44-13 u R. 1322-44-14 tal-Kodiċi tas-saħħa pubblika (Code de la santé publique) huma intiżi, min-naħa tagħhom, li jittrasponu l-Artikolu 9 tad-Direttiva 2009/54.
It-tilwima fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Neptune Distribution tbigħ u tiddistribwixxi l-ilmijiet minerali naturali bil-gass “Saint‑Yorre” u “Vichy Célestins”.
Permezz ta’ deċiżjoni tal-5 ta’ Frar 2009, il-kap tal-unità dipartimentali ta’ Allier tad-Direttorat Reġjonali tal-Kompetizzjoni, tal-Konsum u tar-Repressjoni tal-Frodi ta’ Auvergne intima lil Neptune Distribution sabiex tħassar mill-ittikkettjar u mir-reklamar ta’ dawn l-ilmijiet id-dikjarazzjonijiet li ġejjin:
—
“Is-sodju ta’ St Yorre huwa essenzjalment bikarbonat tas-sodju. St Yorre fih biss 0.53 g ta’ melħ (jew klorur tas-sodju) għal kull litru, li huwa inqas minn f’litru ħalib!!!”;
—
“Trid issir distinzjoni bejn melħ u sodju – is-sodju ta’ Vichy Célestins huwa essenzjalment dak li jinħoloq mill-bikarbonat tas-sodju. Fuq kollox ma għandux jiġi konfuż mal-melħ tal-mejda (klorur tas-sodju). Vichy Célestins fih biss 0.39 g ta’ melħ għal kull litru, jiġifieri bejn darbtejn u tliet darbiet inqas minn f’litru ħalib!”, kif ukoll, b’mod ġenerali,
—
kull dikjarazzjoni li tagħti x’jifhem li l-ilmijiet inkwistjoni huma baxxi jew baxxi ħafna fil-melħ jew fis-sodju.
Permezz ta’ deċiżjoni tal-25 ta’ Awwissu 2009, il-Ministru tal-Ekonomija, tal-Industrija u tal-Impjieg ċaħad ir-rikors ġerarkiku ppreżentat minn Neptune Distribution kontra din l-intimazzjoni.
Permezz ta’ sentenza tas-27 ta’ Mejju 2010, it-Tribunal administratif de Clermont-Ferrand (qorti amministrattiva ta’ Clermont-Ferrand) ċaħdet it-talba ta’ Neptune Distribution għall-annullament, minħabba eċċess ta’ poter, tal-imsemmija intimazzjoni u tal-imsemmija deċiżjoni.
L-appell ippreżentat minn Neptune Distribution kontra din is-sentenza ġie miċħud permezz ta’ sentenza tal-Cour administrative d’appel de Lyon (qorti amministrattiva tal-appell ta’ Lyon) tad-9 ta’ Ġunju 2011.
Neptune Distribution appellat minn din is-sentenza quddiem il-qorti tar-rinviju. Insostenn ta’ dan l-appell, Neptune Distribution invokat b’mod partikolari aggravju bbażat fuq l-argument li l-Cour administrative d’appel de Lyon (qorti amministrattiva tal-appell ta’ Lyon) wettqet żball ta’ liġi fir-rigward tal-Artikolu R. 112-7 tal-Kodiċi tal-Konsum u tal-Artikoli R. 1322-44-13 u R. 1322-44-14 tal-Kodiċi tas-Saħħa Pubblika.
Il-qorti tar-rinviju tosserva li t-tweġiba li għandha tingħata għal dan l-aggravju tiddependi mit-tweġiba għall-kwistjoni ta’ jekk l-Anness tar-Regolament Nru 1924/2006 jagħtix, bħala bażi ta’ kalkolu tal-“valur ekwivalenti għall-melħ” tal-kwantità ta’ sodju preżenti fi prodott tal-ikel, il-kwantità ta’ sodju biss li, flimkien ma’ joni tal-klorur, jifforma l-klorur tas-sodju, jew melħ tal-mejda, jew jekk inkella jagħtix il-kwantità totali ta’ sodju li tinsab fil-prodott tal-ikel, fil-forom kollha tiegħu.
Fil-fatt, f’dan l-aħħar każ, ilma b’kontenut għoli ta’ bikarbonat tas-sodju jista’ ma jitqiesx bħala “baxx fis-sodju jew fil-melħ”, minkejja li jkollu kontenut baxx, jekk mhux ukoll baxx ħafna, ta’ klorur tas-sodju.
B’hekk, id-distributur ta’ ilma minerali naturali b’kontenut għoli ta’ bikarbonat tas-sodju ma jistax jagħmel, fuq it-tikketti u fir-reklami tiegħu, id-dikjarazzjoni, anki jekk korretta, dwar il-kontenut baxx ta’ melħ jew ta’ klorur tas-sodju, sa fejn din id-dikjarazzjoni tkun ta’ natura li tqarraq bix-xerrej fir-rigward tal-kontenut totali ta’ sodju fl-ilma minerali kkonċernat.
F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju żżid li, kif jirriżulta b’mod partikolari mill-opinjoni tal-EFSA tal-21 ta’ April 2005, iż-żieda fil-pressjoni arterjali hija l-effett mhux mixtieq prinċipali identifikat inkonnessjoni ma’ konsum għoli ta’ sodju. Għalkemm is-sodju huwa fil-parti l-kbira responsabbli għal dan, il-joni tal-klorur għandhom ukoll rwol fiż-żieda tal-pressjoni arterjali. Diversi studji pjuttost juru li dieta rikka fil-bikarbonat tas-sodju ma għandhiex l-istess effett mhux mixtieq bħal dieta rikka fil-klorur tas-sodju għall-persuni li jbatu minn pressjoni għolja. Huwa minnu li, f’opinjoni ppubblikata f’Ġunju 2011, l-EFSA rrifjutat li tinkludi fil-lista tal-indikazzjonijiet tas-saħħa awtorizzati prevista fl-Artikolu 13(3) tar-Regolament Nru 1924/2006, l-indikazzjoni li l-bikarbonat tas-sodju ma għandux effett mhux mixtieq fuq il-pressjoni arterjali, minħabba li l-istudju prodott insostenn ta’ din l-indikazzjoni ma kienx jipprovdi garanziji metodoloġiċi suffiċjenti sabiex ikunu jistgħu jinstiltu minnu konklużjonijiet definittivi. Madankollu, dan is-sempliċi fatt lanqas ma jippermetti li jiġi konkluż li l-bikarbonat tas-sodju għandu jitqies li jista’ jwassal għal jew jaggrava l-pressjoni arterjali għolja bl-istess mod u bl-istess rati bħall-klorur tas-sodju.
B’hekk, skont il-qorti tar-rinviju, jeżisti dubju dwar l-ekwivalenza, f’termini ta’ riskji għas-saħħa tal-konsumaturi, bejn il-konsum ta’ ilma b’kontenut għoli ta’ bikarbonat tas-sodju u ta’ ilma b’kontenut għoli ta’ klorur tas-sodju. Għaldaqstant, hija tqis li għandu jiġi evalwat jekk ir-restrizzjonijiet għal-libertà ta’ espressjoni u ta’ informazzjoni espressa fir-reklami u għal-libertà ta’ intrapriża ta’ Neptune Distribution humiex neċessarji u proporzjonati fir-rigward, b’mod partikolari, tar-rekwiżit li jiġi ggarantit livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-konsumaturi.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Conseil d’État (Kunsill tal-Istat) iddeċieda li jissospendi l-proċeduri quddiemu u li jagħmel id-domandi preliminari segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)
Il-bażi ta’ kalkolu ta’ ’il-valur ekwivalenti għall-melħ’ tal-kwantità ta’ sodju preżenti fi prodotti tal-ikel, fis-sens tal-Anness tar-Regolament (KE) Nru 1924/2006, hija magħmulha biss mill-kwantità ta’ sodju li, imħallta ma’ joni tal-klorur, tifforma klorur tas-sodju, jew melħ tal-mejda, jew inkella tinkludi l-kwantità totali ta’ sodju li jinsab fil-prodott, fil-forom kollha tiegħu?
2)
Fit-tieni ipoteżi, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2000/13/KE u tal-Artikolu 9(1) u (2) tad-Direttiva 2009/54/CE, ikkumbinati flimkien mal-Anness III ta’ din id-direttiva, moqrija fid-dawl tar-relazzjoni ta’ ekwivalenza stabbilita bejn is-sodju u l-melħ fl-Anness tar-Regolament Nru 1924/2006, billi jipprojbixxu lil distributur tal-ilma minerali milli jinkludi fuq it-tikketti u fil-messaġġi pubbliċitarji tiegħu kwalunkwe riferiment għall-kontenut baxx ta’ melħ li jista’ jkollu l-prodott tiegħu li fil-fatt għandu livell għoli ta’ bikarbonat ta’ sodju, sa fejn huwa ta’ natura li jiżgwida lix-xerrej dwar il-kontenut totali ta’ sodju fl-ilma, jiksru l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 6(1) [TUE], moqri flimkien mal-Artikolu 11(1) (libertà tal-espressjoni u tal-informazzjoni) u l-Artikolu 16 (libertà tal-intrapriża) tal-[Karta], kif ukoll l-Artikolu 10 tal-[KEDB]?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
Preliminarjament, għandu jitfakkar li, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja huwa li tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tippermettilha taqta’ l-kawża li jkollha quddiemha. F’dan id-dawl, jekk ikun il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tifformula mill-ġdid id-domandi li jkunu sarulha. Fil-fatt, il-funzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja hija li tinterpreta d-dispożizzjonijiet kollha tad-dritt tal-Unjoni li l-qrati nazzjonali jkollhom bżonn sabiex jaqtgħu l-kawżi li jkunu tressqu quddiemhom, u dan anki jekk dawn id-dispożizzjonijiet ma jkunux indikati espliċitament fid-domandi li jsirulha minn dawn il-qrati (sentenza Doc Generici,
C‑452/14
,
EU:C:2015:644
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Għaldaqstant, anki jekk, mill-aspett formali, il-qorti tar-rinviju llimitat l-ewwel domanda tagħha għall-interpretazzjoni tal-espressjoni “l-valur ekwivalenti għall-melħ” li tinsab fl-Anness tar-Regolament Nru 1924/2006, dan il-fatt ma jipprekludix lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tipprovdilha l-elementi kollha ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li jistgħu jkunu utli sabiex tingħata deċiżjoni fil-kawża li għandha quddiemha, irrispettivament minn jekk il-qorti tar-rinviju rreferietx għalihom fil-formulazzjoni tad-domanda tagħha. F’dan ir-rigward, huwa l-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tislet, mill-elementi kollha pprovduti mill-qorti nazzjonali, u b’mod partikolari mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju, l-elementi tal-imsemmi dritt li jeħtieġu interpretazzjoni fid-dawl tas-suġġett tal-kawża (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Doc Generici,
C‑452/14
,
EU:C:2015:644
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, għandu jiġi osservat li, fil-motivi tat-talba għal deċiżjoni preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tirreferi wkoll għad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2009/54.
Barra minn hekk, minn dawn il-motivi jirriżulta li, għall-finijiet tal-għoti ta’ deċiżjoni dwar l-appell ippreżentat quddiemha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk l-imballaġġ, it-tikketti jew ir-reklamar tal-ilmijiet minerali naturali jistgħux jissuġġerixxu li dawn l-ilmijiet għandhom kontenut baxx ta’ sodju jew ta’ melħ, b’mod partikolari billi jindikaw il-kontenut ta’ dawn l-ilmijiet f’kompożizzjoni kimika waħda li tinkludi s-sodju, f’dan il-każ il-klorur tas-sodju, jew il-melħ tal-mejda, mingħajr ma jispeċifikaw il-kontenut totali ta’ sodju fil-forom kimiċi tiegħu kollha preżenti, sa fejn dan il-kontenut totali jista’ jaqbeż il-limiti tal-kwantitajiet ta’ sodju jew tal-ekwivalenti għall-melħ previsti mil-leġiżlazzjoni tal‑Unjoni applikabbli għall-indikazzjonijiet u għad-dikjarazzjonijiet użati fir-rigward tal-ilmijiet minerali naturali.
Għaldaqstant, l-ewwel domanda għandha tinftiehem fis-sens li essenzjalment qiegħda tistaqsi jekk id-dritt tal-Unjoni għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li l-imballaġġ, it-tikketti jew ir-reklamar tal-ilmijiet minerali naturali jkun fihom indikazzjonijiet jew dikjarazzjonijiet maħsuba sabiex iwasslu lill-konsumatur jemmen li l-ilmijiet inkwistjoni għandhom kontenut baxx, jekk mhux ukoll baxx ħafna, ta’ sodju jew ta’ melħ jew huma tajbin għal dieta baxxa fis-sodju meta l-kontenut totali ta’ sodju, fil-forom kimiċi kollha tiegħu preżenti, jaqbeż il-limiti tal-kwantitajiet ta’ sodju jew tal-ekwivalenti għall-melħ previsti mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni applikabbli f’dan il-qasam.
Sabiex tingħata risposta utli għall-imsemmija domanda, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni d-dispożizzjonijiet kemm tar-Regolament Nru 1924/2006 u kemm tad-Direttiva 2009/54.
Skont l-Artikolu 1(5) tar-Regolament Nru 1924/2006, dan ir-regolament japplika bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2009/54.
Fil-fatt, filwaqt li l-imsemmi regolament jirregola, b’mod ġenerali, l-użu ta’ indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u s-saħħa li jirrigwardaw il-prodotti tal-ikel, l-imsemmija direttiva tipprevedi regoli speċifiċi dwar id-dikjarazzjonijiet li jista’ jkun hemm fuq l-imballaġġ, fuq it-tikketti u fir-reklamar tal-ilmijiet minerali naturali.
L-Artikolu 8(1) tar-Regolament Nru 1924/2006 jawtorizza l-indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni biss jekk dawn l-indikazzjonijiet ikunu elenkati fl-Anness ta’ dan ir-regolament u jekk ikunu konformi mal-kundizzjonijiet stabbiliti fl-imsemmi regolament.
Fir-rigward tal-indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni li jagħmlu riferiment għall-kontenut ta’ sodju jew ta’ melħ, l-imsemmi anness jippermetti li prodott tal-ikel jiġi kkaratterizzat bħala “baxx fis-sodju/melħ” jew “baxx ħafna fis-sodju/melħ”, jew li tintuża kwalunkwe indikazzjoni oħra li jista’ jkollha l-istess tifsira għall-konsumatur, bil-kundizzjoni li dan il-prodott tal-ikel ma jkunx fih iktar minn 0.12 g ta’ sodju jew il-valur ekwivalenti għall-melħ f’kull 100 g jew f’kull 100 ml, fir-rigward tal-ewwel waħda minn dawn l-indikazzjonijiet, jew ta’ mhux iktar minn 0.04 g ta’ dawn l-istess elementi, fir-rigward tat-tieni waħda mill-imsemmija indikazzjonijiet.
Madankollu, l-ilmijiet huma suġġetti għal regoli speċifiċi f’dan ir-rigward.
B’mod iktar preċiż, fl-ewwel lok, l-Anness tar-Regolament Nru 1924/2006 jipprojbixxi l-użu tal-indikazzjoni “baxx ħafna fis-sodju/melħ” u ta’ kwalunkwe indikazzjoni oħra li jista’ jkollha l-istess tifsira għall-konsumatur fir-rigward tal-ilmijiet minerali naturali u tal-ilmijiet l-oħra.
Fit-tieni lok, l-indikazzjoni “baxx fis-sodju/melħ”, bħal kwalunkwe indikazzjoni oħra li jista’ jkollha l-istess tifsira għall-konsumatur, hija permessa, skont dan l-istess anness, fir-rigward tal-ilmijiet ħlief għall-ilmijiet minerali naturali li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2009/54, bil-kundizzjoni li l-valur inkwistjoni ma jaqbiżx 2 mg ta’ sodju għal kull 100 ml, jiġifieri 20 mg għal kull litru.
Skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 9(2) tad-Direttiva 2009/54, huma awtorizzati d-dikjarazzjonijiet li jinsabu fl-Anness III ta’ din id-direttiva bil-kundizzjoni li jkunu osservati l-kriterji korrispondenti stabbiliti f’dan l-anness jew, fl-assenza tagħhom, il-kriterji stabbiliti mid-dispożizzjonijiet nazzjonali sakemm ikunu osservati ċerti kundizzjonijiet ta’ natura teknika.
L-imsemmi anness jinkludi dikjarazzjoni “[a]datt għall-dieta baxxa fis-sodju”, li hija marbuta mal-kriterju “[k]ontenut ta’ sodju inqas minn 20 mg/l”.
Meta jispeċifika, fid-Direttiva 2009/54, il-kwantità massima ta’ sodju f’każijiet fejn l-imballaġġ, it-tikketti jew ir-reklamar tal-ilmijiet minerali naturali jkollhom dikjarazzjoni li tagħmel riferiment għal kontenut baxx ta’ sodju, il-leġiżlatur tal-Unjoni ma jagħmilx distinzjoni bejn is-sodju fuq il-bażi tal-kompożizzjoni kimika li jagħmel parti minnha jew li rriżulta minnha.
Fir-rigward tal-għanijiet kemm tar-Regolament Nru 1924/2006 u kemm tad-Direttiva 2009/54, għandu jitfakkar li, kif jiddikjara l-Artikolu 1 ta’ dan ir-regolament, dan tal-aħħar huwa intiż li jiżgura l-funzjonament effikaċi tas-suq intern filwaqt li jiżgura livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur. F’dan ir-rigward, il-premessi 1 u 9 tal-imsemmi regolament jispeċifikaw li l-konsumatur għandu, b’mod partikolari, jingħata l-informazzjoni neċessarja sabiex ikun jista’ jwettaq l-għażliet tiegħu b’konoxxenza sħiħa (sentenza Ehrmann,
C‑609/12
,
EU:C:2014:252
, punt
).
Fid-dawl tal-premessa 5 tad-Direttiva 2009/54, kull leġiżlazzjoni dwar l-ilmijiet minerali naturali għandu jkollha bħala għanijiet fundamentali li tipproteġi s-saħħa tal-konsumaturi u li tevita sorsi li jqarrqu bihom kif ukoll li tiggarantixxi l-lealtà tat-tranżazzjonijiet kummerċjali. F’dan is-sens, il-premessa 9 ta’ din id-direttiva tispeċifika li, sabiex tiġi ggarantita l-informazzjoni tal-konsumaturi, huwa meħtieġ li d-dikjarazzjoni tal-kompożizzjoni analitika ta’ ilma minerali naturali tkun obbligatorja (ara s-sentenza Hotel Sava Rogaška,
C‑207/14
,
EU:C:2015:414
, punt
).
B’hekk, għandu jiġi kkonstatat li, meta adotta d-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1924/2006 u tad-Direttiva 2009/54, il-leġiżlatur tal-Unjoni qies li kien neċessarju li jiġi ggarantit li l-konsumatur jirċievi informazzjoni adegwata u trasparenti dwar il-kontenut ta’ sodju tal-ilmijiet maħsuba għall-konsum.
Dawn il-garanziji għandhom jiġu evalwati wkoll fid-dawl tal-importanza tal-livell tal-konsum ta’ sodju għas-saħħa tal-bniedem.
Issa, sa fejn huwa paċifiku li s-sodju huwa komponent ta’ diversi kompożizzjonijiet kimiċi, jiġifieri b’mod partikolari tal-klorur tas-sodju, jew il-melħ tal-mejda, u tal-bikarbonat tas-sodju, il-kwantità tiegħu li tkun tinsab fl-ilmijiet minerali naturali għandha tiġi evalwata, fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2009/54, billi tittieħed inkunsiderazzjoni l-preżenza totali tiegħu fl-ilmijiet minerali naturali inkwistjoni, irrispettivament mill-forma kimika tiegħu.
Huwa minnu li skont l-Artikolu 7(2)(a) tad-Direttiva 2009/54, it-tikketti tal-ilmijiet minerali naturali għandu obbligatorjament ikollhom id-dikjarazzjoni tal-kompożizzjoni analitika, li tispeċifika l-komponenti karatteristiċi.
Madankollu, għandu jiġi osservat li l-imballaġġ, it-tikketti u r-reklamar tal-ilmijiet minerali naturali li, irrispettivament mill-indikazzjoni fuq it-tikketta tal-kontenut totali ta’ sodju ta’ dawn l-ilmijiet, skont id-dispożizzjoni msemmija fil-punt precedent ta’ din is-sentenza, ikun fihom dikjarazzjoni li tagħmel riferiment għal kontenut baxx ta’ sodju tal-ilmijiet jistgħu wkoll iqarrqu bil-konsumatur sa fejn jistgħu jissuġġerixxu li dawn l-ilmijiet għandhom kontenut baxx ta’ sodju jew ta’ melħ jew huma tajbin għal dieta baxxa fis-sodju meta, fil-verità, ikun fihom 20 mg/l jew iktar ta’ sodju (ara, b’analoġija, is-sentenza Teekanne,
C‑195/14
,
EU:C:2015:361
, punti
sa
).
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha kif ġej:
—
L-Artikolu 8(1) tar-Regolament Nru 1924/2006, moqri flimkien mal-Anness ta’ dan ir-regolament, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprojbixxi l-użu tal-indikazzjoni “baxx ħafna fis-sodju/melħ” u ta’ kwalunkwe indikazzjoni oħra li jista’ jkollha l-istess tifsira għall-konsumatur fir-rigward tal-ilmijiet minerali naturali u tal-ilmijiet l-oħra.
—
L-Artikolu 9(2) tad-Direttiva 2009/54, moqri flimkien mal-Anness III ta’ din id-direttiva, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li l-imballaġġ, it-tikketti jew ir-reklamar tal-ilmijiet minerali naturali jkun fihom indikazzjonijiet jew dikjarazzjonijiet maħsuba sabiex iwasslu lill-konsumatur jemmen li l-ilmijiet inkwistjoni għandhom kontenut baxx ta’ sodju jew ta’ melħ jew huma tajbin għal dieta baxxa fis-sodju meta l-kontenut totali ta’ sodju, fil-forom kimiċi kollha tiegħu preżenti, ikun ekwivalenti għal jew iktar minn 20 mg/l.
Fuq it-tieni domanda
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2000/13 u l-Artikolu 9(1) u (2) tad-Direttiva 2009/54, moqrija flimkien mal-Anness III ta’ din id-direttiva tal-aħħar kif ukoll mal-Anness tar-Regolament Nru 1924/2006, humiex validi sa fejn jipprojbixxu li jintużaw, fuq l-imballaġġ, fuq it-tikketti u fir-reklamar tal-ilmijiet minerali naturali, kwalunkwe indikazzjoni jew kwalunkwe dikjarazzjoni dwar il-kontenut baxx ta’ dawn l-ilmijiet ta’ klorur tas-sodju, jew melħ tal-mejda, li jistgħu jqarrqu bil-konsumatur fir-rigward tal-kontenut totali ta’ sodju tal-ilmijiet inkwistjoni.
Il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tevalwa l-validità ta’ dawn id-dispożizzjonijiet fid-dawl tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 6(1) TUE, moqri flimkien mal-Artikoli 11(1) u 16 tal-Karta kif ukoll mal-Artikolu 10 tal-KEDB.
Preliminarjament, għandu jiġi osservat li, minkejja li, permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tevalwa l-validità ta’ dispożizzjoni tad-Direttiva 2000/13, din tal-aħħar ma hijiex inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
Fil-fatt, l-Artikolu 2(1)(a) u (3) tad-Direttiva 2000/13 sempliċement jipprovdu li t-tikketti, il-preżentazzjoni u r-reklamar ma għandhomx ikunu ta’ natura li jqarrqu bix-xerrej b’mod partikolari fir-rigward tal-karatteristiċi tal-prodott tal-ikel.
B’hekk, b’differenza mid-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1924/2006 u tad-Direttiva 2009/54, id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2000/13 ma jinkludux rekwiżiti speċifiċi, fil-konfront tal-produtturi u tad-distributuri ta’ ilmijiet minerali naturali, fir-rigward tal-użu ta’ indikazzjonijiet jew ta’ dikjarazzjonijiet li jistgħu jissuġġerixxu li l-ilma kkonċernat għandu kontenut baxx jew baxx ħafna ta’ sodju jew ta’ melħ jew huwa tajjeb għal dieta baxxa fis-sodju.
Għaldaqstant, hija biss il-validità tal-Artikolu 9(1) u (2) tad-Direttiva 2009/54, moqri flimkien mal-Anness III ta’ din id-direttiva kif ukoll mal-Anness tar-Regolament Nru 1924/2006, li teħtieġ eżami f’din il-kawża.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-libertà ta’ espressjoni u ta’ informazzjoni hija rrikonoxxuta fl-Artikolu 11 tal-Karta, li l-Artikolu 6(1) TUE jagħtiha l-istess valur legali bħat-Trattati.
Din il-libertà hija protetta wkoll skont l-Artikolu 10 tal-KEDB li tapplika b’mod partikolari, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, għall-komunikazzjoni minn imprenditur ta’ informazzjoni ta’ natura kummerċjali, b’mod partikolari fil-forma ta’ reklami [ara s-sentenzi tal-Qorti EDB tal-24 ta’ Frar 1994, Casado Coca vs Spanja, Serje A Nru 285, § 35 u 36, kif ukoll tal-11 ta’ Diċembru 2003, Krone Verlag GmbH & Co. KG vs L-Awstrija (n
o
3),
Recueil des arrêts et décisions
2003-XII, § 19 u 20].
Issa, peress li l-libertà ta’ espressjoni u ta’ informazzjoni prevista fl-Artikolu 11 tal-Karta għandha, kif jirriżulta mill-Artikolu 52(3) tagħha u mill-Ispjegazzjonijiet dwar il-Karta marbuta mal-Artikolu 11 tagħha, l-istess tifsira u l-istess portata bħal din il-libertà ggarantita mill-KEDB, għandu jiġi kkonstatat li l-imsemmija libertà tkopri l-użu, minn imprenditur, fuq l-imballaġ, fuq it-tikketti u fir-riklamar tal-ilmijiet minerali naturali, ta’ indikazzjonijiet u ta’ dikjarazzjonijiet li jirreferu għall-kontenut ta’ sodju jew ta’ melħ ta’ dawn l-ilmijiet.
Barra minn hekk, għandu jiġi osservat li l-libertà ta’ intrapriża, protetta skont l-Artikolu 16 tal-Karta, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni fid-dawl tal-funzjoni tagħha fis-soċjetà (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Deutsches Weintor,
C‑544/10
,
EU:C:2012:526
, punt
).
Il-projbizzjoni li l-imballaġġ, it-tikketti u r-reklamar ta’ ilmijiet minerali naturali jkun fihom kwalunkwe indikazzjoni jew dikjarazzjoni li tirreferi għal kontenut baxx ta’ dawn l-ilmijiet ta’ sodju li jistgħu jqarrqu bil-konsumatur fir-rigward ta’ dan il-kontenut tikkostitwixxi ndħil fil-libertà ta’ espressjoni u ta’ informazzjoni tal-imprenditur kif ukoll fil-libertà ta’ intrapriża tiegħu.
Għalkemm dawn il-libertajiet jistgħu xorta waħda jkunu limitati, kull limitazzjoni tal-eżerċizzju tagħhom għandha tkun, skont l-Artikolu 52(1) tal-Karta, prevista mil-liġi u għandha tosserva l-kontenut essenzjali tal-imsemmija libertajiet. Barra minn hekk, kif jirriżulta minn din id-dispożizzjoni, b’osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, jistgħu jsiru limitazzjonijiet biss jekk dawn ikunu neċessarji u jkunu jissodisfaw effettivament għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni jew ikunu jissodisfaw il-ħtieġa li jiġu protetti d-drittijiet u l-libertajiet ta’ ħaddieħor.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li, minn naħa, l-indħil imsemmi fil-punt 67 ta’ din is-sentenza huwa previst mil-liġi, jiġifieri l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Nru 1924/2006, moqri flimkien mal-Anness ta’ dan ir-regolament, u l-Artikolu 9(2) tad-Direttiva 2009/54, moqri flimkien mal-Anness III ta’ din id-direttiva.
Min-naħa l-oħra, il-kontenut essenzjali tal-libertà ta’ espressjoni u ta’ informazzjoni tal-imprenditur ma huwiex milqut mill-imsemmija dispożizzjonijiet sa fejn dawn sempliċement jissuġġettaw l-informazzjoni li tista’ tiġi kkomunikata lill-konsumatur fir-rigward tal-kontenut ta’ sodju jew ta’ melħ tal-ilmijiet minerali naturali għal ċerti kundizzjonijiet, bħal dawk imsemmija fil-punti 44 sa 56 ta’ din is-sentenza.
Barra minn hekk, il-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tipprojbixxix il-produzzjoni u l-kummerċjalizzazzjoni tal-ilmijiet minerali naturali iżda sempliċement tiddetermina, f’qasam ferm limitat, dak li jista’ jiġi indikat fuq it-tikketti u fir-reklamar relatati. B’hekk, hija bl-ebda mod ma tolqot il-kontenut essenzjali tal-libertà ta’ intrapriża (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Deutsches Weintor,
C‑544/10
,
EU:C:2012:526
, punti
u
).
Kif tfakkar fil-punti 49 sa 52 ta’ din is-sentenza, id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1924/2006 u tad-Direttiva 2009/54, b’mod partikolari dawk li jipprevedu limitazzjonijiet għall-użu tal-indikazzjonijiet u tad-dikjarazzjonijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali, huma intiżi li jiżguraw livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur, li jiggarantixxu l-informazzjoni adegwata u trasparenti tal-konsumatur fir-rigward tal-kontenut ta’ sodju tal-ilmijiet maħsuba għall-konsum, li jiżguraw il-lealtà tat-tranżazzjonijiet kummerċjali u li jipproteġu s-saħħa tal-bniedem.
Kif osserva l-Avukat Ġenerali fil-punt 46 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem kif ukoll il-protezzjoni tal-konsumaturi f’livell għoli jikkostitwixxu għanijiet leġittimi ta’ interess ġenerali implementati mid-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari skont l-Artikoli 9 TFUE, 12 TFUE, 114(3) TFUE, 168(1) TFUE u 169(1) TFUE, kif ukoll skont l-Artikoli 35 u 38 tal-Karta.
Issa, il-ħtieġa li l-konsumatur jiġi żgurat l-iktar informazzjoni preċiża u trasparenti possibbli dwar il-karatteristiċi tal-prodott tibqa’ marbuta mill-qrib mal-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem u tikkostitwixxi kwistjoni ta’ interess ġenerali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti EDB tal-25 ta’ Awwissu 1998, Hertel vs L-Isvizzera,
Recueil des arrêts et décisions
1998-VI, § 47, kif ukoll tat-2 ta’ Mejju 2000, Bergens Tidende
et
vs In-Norveġja,
Recueil des arrêts et décisions
2000-IV, § 51) li tista’ tiġġustifika limitazzjonijiet għal-libertà ta’ espressjoni u ta’ informazzjoni tal-imprenditur u għal-libertà ta’ intrapriża tiegħu.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-evalwazzjoni tal-validità tad-dispożizzjonijiet ikkontestati għandha titwettaq b’osservanza tal-konċiljazzjoni meħtieġa bejn ir-rekwiżiti marbuta mal-protezzjoni ta’ dawn id-diversi drittijiet fundamentali u l-għanijiet leġittimi ta’ interess ġenerali protetti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni u ta’ bilanċ ġust bejniethom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Deutsches Weintor,
C‑544/10
,
EU:C:2012:526
, punt
).
Fir-rigward tal-istħarriġ ġudizzjarju tal-kundizzjonijiet għall-implementazzjoni tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, għandu jiġi rrikonoxxut li l-leġiżlatur tal-Unjoni għandu setgħa diskrezzjonali wiesgħa f’qasam bħal dak ineżami, li min-naħa tiegħu jimplika għażliet ta’ natura politika, ekonomika u soċjali, u li fih huwa meħtieġ iwettaq evalwazzjonijiet kumplessi [ara, f’dan is-sens, is-sentenzi British American Tobacco (Investments) u Imperial Tobacco,
C‑491/01
,
EU:C:2002:741
, punt
, kif ukoll Alliance for Natural Health et,
C‑154/04 u C‑155/04
,
EU:C:2005:449
, punt
].
F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat, fl-ewwel lok, li, anki jekk jitqies li indikazzjoni jew dikjarazzjoni li tirreferi għall-kontenut tal-ilmijiet minerali naturali ta’ sodju assoċjat mal-joni tal-klorur jistgħu jitqiesu fihom infushom bħala materjalment korretti, tali indikazzjoni jew dikjarazzjoni xorta waħda ma jkunux kompleti jekk jissuġġerixxu li l-ilmijiet għandhom kontenut baxx ta’ sodju meta, fil-verità, il-kontenut totali tagħhom ta’ sodju jaqbeż il-limiti previsti mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Deutsches Weintor,
C‑544/10
,
EU:C:2012:526
, punt
).
F’tali sitwazzjoni, l-informazzjoni li tkun tinsab fuq l-imballaġġ, fuq it-tikketti u fir-reklamar li fihom tkun tinsab l-imsemmija indikazzjoni jew dikjarazzjoni tista’ tqarraq bil-konsumatur fir-rigward tal-kontenut ta’ sodju tal-ilmijiet minerali inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
Fit-tieni lok, ma hemmx lok li jintlaqgħu l-argumenti ta’ Neptune Distribution fis-sens li d-dispożizzjonijiet mistħarrġa jmorru lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex tiġi protetta s-saħħa tal-konsumaturi peress li japplikaw mingħajr distinzjoni għas-sodju fil-forom kimiċi kollha tiegħu, inkluż fil-forma ta’ bikarbonat tas-sodju, u dan minkejja li din l-aħħar molekula ma hijiex ta’ ħsara għas-saħħa tal-bniedem iżda huwa biss il-klorur tas-sodju li jikkawża pressjoni arterjali għolja.
Fil-fatt, mingħajr ma huwa meħtieġ li tingħata deċiżjoni dwar il-kwistjoni ta’ jekk in-natura dannuża, fir-rigward tar-riskju li tiżviluppa pressjoni arterjali għolja, ta’ konsum abbondanti ta’ sodju assoċjat ma’ joni tal-klorur, hijiex komparabbli mar-riskju marbut mal-konsum ta’ sodju li jinsab f’kompożizzjoni kimika oħra, b’mod partikolari l-bikarbonat tas-sodju, għandu jiġi kkonstatat li dan ir-riskju huwa ddeterminat mil-leġiżlatur tal-Unjoni fid-dawl, minn naħa, tar-rekwiżit imperattiv tal-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem u, min-naħa l-oħra, tal-prinċipju ta’ prekawzjoni f’dan il-qasam.
Kif osserva l-Avukat Ġenerali fil-punt 49 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-leġiżlatur tal-Unjoni għandu jieħu inkunsiderazzjoni l-prinċipju ta’ prekawzjoni li jipprovdi li, meta jkun għad hemm inċertezzi dwar l-eżistenza jew il-portata ta’ riskji għas-saħħa tal-bniedem, jistgħu jittieħdu miżuri ta’ protezzjoni mingħajr ma jkun meħtieġ li jiġu pprovati kompletament ir-realtà u l-gravità ta’ dawn ir-riskji (ara s-sentenza Acino vs Il-Kummissjoni,
C‑269/13 P
,
EU:C:2014:255
, punt
).
Meta jirriżulta impossibbli li jiġu ddeterminati b’ċertezza l-eżistenza jew il-portata tar-riskju allegat, minħabba n-natura mhux konklużiva tar-riżultati tal-istudji mwettqa, iżda l-probabbiltà ta’ ħsara reali għas-saħħa pubblika tippersisti fil-każ li r-riskju jimmaterjalizza ruħu, il-prinċipju ta’ prekawzjoni jiġġustifika l-adozzjoni ta’ miżuri restrittivi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Acino vs Il-Kummissjoni,
C‑269/13 P
,
EU:C:2014:255
, punt
).
Issa, fid-dawl tal-proċess li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja, u b’mod partikolari tal-opinjoni tal-EFSA tal-21 ta’ April 2005, imsemmija fil-punt 30 ta’ din is-sentenza, li għaliha tirreferi d-deċiżjoni tar-rinviju, ma jidhirx li huwa eskluż riskju għas-saħħa tal-bniedem marbut ma’ konsum abbondanti ta’ sodju preżenti f’kompożizzjonijiet kimiċi differenti, b’mod partikolari fil-bikarbonat tas-sodju.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkonstatat li l-leġiżlatur tal-Unjoni seta’ jqis, b’mod validu, li limitazzjonijiet u restrizzjonijiet, bħal dawk previsti mid-dispożizzjonijiet li huma s-suġġett tal-ewwel domanda, fir-rigward tal-użu ta’ indikazzjonijiet jew ta’ dikjarazzjonijiet li jirreferu għall-kontenut baxx ta’ sodju tal-ilmijiet minerali naturali, kienu adegwati u neċessarji sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem fl-Unjoni.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jiġi konkluż li l-indħil fil-libertà ta’ espressjoni u ta’ informazzjoni tal-imprenditur kif ukoll fil-libertà ta’ intrapriża tiegħu huwa, f’dan il-każ, proporzjonat għall-għanijiet segwiti.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, għandu jiġi kkonstatat li l-eżami tat-tieni domanda ma żvela ebda element ta’ natura li jaffettwa l-validità tal-Artikolu 9(1) u (2) tad-Direttiva 2009/54, moqri flimkien mal-Anness III ta’ din id-direttiva kif ukoll mal-Anness tar-Regolament Nru 1924/2006.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas‑sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

1)
L-Artikolu 8(1) tar-Regolament (KE) Nru 1924/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-20 ta’ Diċembru 2006, dwar indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u s-saħħa mogħtija fuq l-ikel, kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 107/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-15 ta’ Jannar 2008, moqri flimkien mal-Anness ta’ dan ir-regolament, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprojbixxi l-użu tal-indikazzjoni “baxx ħafna fis-sodju/melħ” u ta’ kwalunkwe indikazzjoni oħra li jista’ jkollha l-istess tifsira għall-konsumatur fir-rigward tal-ilmijiet minerali naturali u tal-ilmijiet l-oħra.
L-Artikolu 9(2) tad-Direttiva 2009/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-18 ta’ Ġunju 2009, dwar l-isfruttament u t-tqegħid fis-suq ta’ ilmijiet minerali naturali, moqri flimkien mal-Anness III ta’ din id-direttiva, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li l-imballaġġ, it-tikketti jew ir-reklamar tal-ilmijiet minerali naturali jkun fihom indikazzjonijiet jew dikjarazzjonijiet maħsuba sabiex iwasslu lill-konsumatur jemmen li l-ilmijiet inkwistjoni għandhom kontenut baxx ta’ sodju jew ta’ melħ jew huma tajbin għal dieta baxxa fis-sodju meta l-kontenut totali ta’ sodju, fil-forom kimiċi kollha tiegħu preżenti, ikun ekwivalenti għal jew iktar minn 20 mg/l.

2)
L-eżami tat-tieni domanda ma żvela ebda element ta’ natura li jaffettwa l-validità tal-Artikolu 9(1) u (2) tad-Direttiva 2009/54, moqri flimkien mal-Anness III ta’ din id-direttiva kif ukoll mal-Anness tar-Regolament Nru 1924/2006.

Firem
(
*
)   Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.