CELEX: 62009CJ0369
Αίτηση αναιρέσεως
Κρατικές ενισχύσεις
Απόφαση της Επιτροπής
Διαπίστωση του μη συμβατού ενισχύσεως με την κοινή αγορά
Εντολή ανακτήσεως της ενισχύσεως
Αρχές της ασφάλειας δικαίου και της μη αναδρομικότητας
Αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης
Καθορισμός του χαρακτήρα του εφαρμοστέου στην ανάκτηση ενισχύσεων "δέοντος" επιτοκίου

ότι η αρμοδιότητα της Επιτροπής για τον έλεγχο της τηρήσεως των κοινοτικών κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων κατά την
προγενέστερη της προσχωρήσεως της Δημοκρατίας της Πολωνίας στην ΄Ενωση περίοδο βασίζεται στο πρωτόκολλο αυτό και αφορά τις
ενισχύσεις που χορηγήθηκαν κατά τη διάρκεια όλης της περιόδου για την οποία γίνεται λόγος στο σημείο 6 του πρωτοκόλλου αυτού,
ήτοι από το 1997 έως το 2003 και όχι, όπως ισχυρίζονται οι αναιρεσείουσες, αποκλειστικώς μεταξύ του χρόνου της δημοσιεύσεώς
του, στις 23 Σεπτεμβρίου 2003, και της 31ης Δεκεμβρίου 2003 εφόσον αμφισβητούν την αναδρομική ισχύ του πρωτοκόλλου 8.
Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι το Πρωτοδικείο κατέληξε στην κρίση αυτή αφού εξέτασε, στις σκέψεις 89 έως 97 της αναιρεσιβαλλομένης
αποφάσεως, το περιεχόμενο του πρωτοκόλλου 8.
Στο πλαίσιο της αναλύσεως αυτής, το Πρωτοδικείο τόνισε, κατ’ αρχάς, στη σκέψη 90 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι, όσον
αφορά τη δυνατότητα εφαρμογής ratione temporis των κοινοτικών κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων, συνομολογείται, κατ’ αρχήν,
ότι τα άρθρα 87 ΕΚ και 88 ΕΚ δεν εφαρμόζονται επί των χορηγηθεισών πριν από την προσχώρηση ενισχύσεων οι οποίες δεν τυγχάνουν,
πλέον, εφαρμογής μετά την προσχώρηση.
Στη συνέχεια, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει, στη σκέψη 91 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι το καθεστώς του πρωτοκόλλου 8
διαφέρει, από πολλές απόψεις, από το γενικό καθεστώς της Συνθήκης και του παραρτήματος IV της Πράξεως Προσχωρήσεως. Συναφώς,
το Πρωτοδικείο έκανε δεκτό ότι, κατά το σημείο 1 του πρωτοκόλλου 8, ορισμένες κρατικές ενισχύσεις χορηγηθείσες από τη Δημοκρατία
της Πολωνίας για την αναδιάρθρωση ειδικών τομέων της πολωνικής χαλυβουργικής βιομηχανίας, οι οποίες, κατά κανόνα, δεν επιτρέπονται
σύμφωνα με τα άρθρα 87 ΕΚ και 88 ΕΚ, αναγνωρίζονται ως συμβατές προς την κοινή αγορά. Επιπλέον, το Πρωτοδικείο επισημαίνει
ότι ο μηχανισμός μεταβάσεως που περιλαμβάνεται στο παράρτημα IV της Συνθήκης Προσχωρήσεως αφορά μόνον κρατικές ενισχύσεις
χορηγηθείσες πριν από την προσχώρηση οι οποίες εξακολουθούν να τυγχάνουν εφαρμογής και μετά την ημερομηνία προσχωρήσεως.
Το Πρωτοδικείο υπενθυμίζει συναφώς, στις σκέψεις 93 και 94 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι στο πρωτόκολλο 8 γίνεται
λόγος για ενισχύσεις χορηγηθείσες κατά την περίοδο από το 1997 έως το 2003, και επομένως για περίοδο πριν από την προσχώρηση
της Δημοκρατίας της Πολωνίας στην Ένωση. Το πρωτόκολλο αυτό επιτρέπει ένα περιορισμένο ποσό ενισχύσεων αναδιαρθρώσεως (3 387 070 000
PLN), το οποίο χορηγήθηκε για την εν λόγω περίοδο σε ορισμένες επιχειρήσεις που απαριθμούνται στο παράρτημα 1, και προβλέπει
ότι καμία άλλη ενίσχυση δεν πρέπει να χορηγηθεί από τη Δημοκρατία της Πολωνίας για την αναδιάρθρωση της πολωνικής χαλυβουργικής
βιομηχανίας. Επομένως, κατά το Πρωτοδικείο, η αναδρομική ισχύς του πρωτοκόλλου 8 θεσπίζεται στο σημείο 6 το οποίο αφορά την
περίοδο από το 1997 έως το 2003.
Τέλος, το Πρωτοδικείο απορρίπτει, στη σκέψη 95 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το επιχείρημα των αναιρεσειουσών ότι, δεδομένου
ότι, κατά το χρονικό σημείο της δημοσιεύσεως του πρωτοκόλλου 8 τον Σεπτέμβριο του 2003, η ως άνω περίοδος είχε σχεδόν ολοκληρωθεί,
η αναφορά του πρωτοκόλλου 8 στην περίοδο από το 1997 έως το 2003 έχει απλώς και μόνον την έννοια ότι ο υπολογισμός των μελλοντικών
ενισχύσεων θα πρέπει να γίνεται λαμβανομένων υπόψη, αναδρομικώς, των ποσών των ενισχύσεων που έχουν ήδη χορηγηθεί, αλλά χωρίς
να λαμβάνονται υπόψη, αναδρομικώς, οι ενισχύσεις που θεωρήθηκαν ως παρανόμως χορηγηθείσες.
Αντιθέτως, το Πρωτοδικείο τονίζει ότι ο σκοπός του πρωτοκόλλου 8 συνίστατο στο να εγκαθιδρυθεί ένα κατανοητό καθεστώς για
την έγκριση ενισχύσεων προοριζομένων για την αναδιάρθρωση της πολωνικής χαλυβουργικής βιομηχανίας και όχι μόνο στο να αποφευχθεί
η σώρευση ενισχύσεων εκ μέρους των επιχειρήσεων που ήσαν δικαιούχοι (βλ. σκέψη 96 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως).
Υπό το πρίσμα των διαπιστώσεων αυτών, το Πρωτοδικείο απέρριψε, στις σκέψεις 97 και 104 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, κάθε
παράβαση του πρωτοκόλλου 8, αποφασίζοντας ότι το πρωτόκολλο αυτό αποτελεί lex specialis σε σχέση με το παράρτημα ΙV της πράξεως
προσχωρήσεως και τα άρθρα 87 ΕΚ και 88 ΕΚ, το οποίο διευρύνει τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων που πραγματοποιεί η Επιτροπή
δυνάμει της Συνθήκης ΕΚ επί των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν υπέρ της αναδιαρθρώσεως της πολωνικής χαλυβουργικής βιομηχανίας
κατά την περίοδο από το 1997 έως το 2003 και, συνεπώς, απέρριψε τον λόγο αυτόν.
Αντιθέτως προς όσα ισχυρίζονται οι αναιρεσείουσες, το Πρωτοδικείο δεν παρέβη το εν λόγω πρωτόκολλο καταλήγοντας στην κρίση
αυτή.
Συγκεκριμένα, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το Πρωτοδικείο ορθώς επισήμανε, στις σκέψεις 93 και 94 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως,
ότι το πρωτόκολλο 8 προβλέπει στο σημείο 6 ότι εφαρμόζεται στην περίοδο από το 1997 έως το 2003, η οποία είναι προγενέστερη
της ημερομηνίας προσχωρήσεως.
Ασφαλώς, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι, προκειμένου να διασφαλίζεται η τήρηση των αρχών της ασφαλείας δικαίου και της
προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, οι ουσιαστικοί κανόνες του κοινοτικού δικαίου πρέπει να ερμηνεύονται ως έχοντες
εφαρμογή επί καταστάσεων που έχουν ήδη διαμορφωθεί προ της ενάρξεως της ισχύος τους, μόνον εφόσον προκύπτει σαφώς από τη διατύπωσή
τους, τους σκοπούς ή την οικονομία τους ότι πρέπει να τους αναγνωριστεί τέτοια ισχύς (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 10ης
Φεβρουαρίου 1982, 21/81, Bout, Συλλογή 1982, σ. 381, σκέψη 13· της 15ης Ιουλίου 1993, C‑34/92, GruSa Fleisch, Συλλογή 1993,
σ. I‑4147, σκέψη 22· της 29ης Ιανουαρίου 2002, C‑162/00, Pokrzeptowicz-Meyer, Συλλογή 2002, σ. I‑1049, σκέψη 49, και της 12ης
Νοεμβρίου 2009, C‑441/08, Elektrownia Pątnów ΙΙ, Συλλογή 2009, σ. I‑10799, σκέψη 33).
Ωστόσο, δεδομένου ότι το πρωτόκολλο 8 άρχισε να ισχύει την 1η Μαΐου 2004, αντίθετα προς το πραγματικό και νομικό πλαίσιο στις
προαναφερθείσες υποθέσεις προς στήριξη του προβληθέντος από τις αναιρεσείουσες επιχειρήματος, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι,
από τη διατύπωση του πρωτοκόλλου 8, προκύπτει σαφώς ότι προβλέπει αναδρομική ισχύ αποσκοπώντας ρητώς σε περίοδο η οποία είχε
πλήρως ολοκληρωθεί κατά τη χρονική στιγμή ενάρξεως ισχύος του.
Όσον αφορά τον σκοπό και την οικονομία του πρωτοκόλλου 8, αντιθέτως προς όσα προβάλλουν οι αναιρεσείουσες, επιβάλλεται η διαπίστωση
ότι, δεδομένου ότι τα άρθρα 87 ΕΚ και 88 ΕΚ δεν εφαρμόζονται στις χορηγηθείσες πριν από την προσχώρηση ενισχύσεις, οι οποίες
δεν εξακολουθούν να τυγχάνουν εφαρμογής μετά την προσχώρηση, και για την επίτευξη του σκοπού της κατ’ αρχήν απαγορεύσεως κάθε
κρατικής ενισχύσεως πλην των ρητώς προβλεπομένων εξαιρέσεων, που είχε ήδη καθορισθεί με το πρωτόκολλο 2, η θέσπιση καθεστώτος
παρέχοντος στην Επιτροπή τη δυνατότητα να ασκεί τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων δυνάμει της Συνθήκης επί κάθε ενισχύσεως
χορηγηθείσας για την αναδιάρθρωση της πολωνικής χαλυβουργίας κατά τα έτη 1997 έως 2006 ήταν η λογική συνέπεια της ουσιαστικής
συνέχειας μεταξύ της ευρωπαϊκής συμφωνίας και της Συνθήκης όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις, εκφράζοντας, εξάλλου, τον σκοπό
της εφαρμογής ενός μόνον καθεστώτος ελέγχου πριν και μετά την προσχώρηση της Δημοκρατίας της Πολωνίας στην Ένωση.
Επομένως, ο σκοπός του πρωτοκόλλου 8, όπως ορθώς διαπίστωσε το Πρωτοδικείο, ήταν η θέσπιση ενός κατανοητού καθεστώτος για
την έγκριση των ενισχύσεων που προορίζονταν για την αναδιάρθρωση της πολωνικής χαλυβουργικής βιομηχανίας και όχι μόνον η αποτροπή
σωρεύσεως των ενισχύσεων από τις δικαιούχους εταιρίες.
Κατά συνέπεια, το Πρωτοδικείο ορθώς απέρριψε το επιχείρημα των αναιρεσειουσών ότι το πρωτόκολλο 8 έχει την έννοια ότι αφορά
μόνον την περίοδο μεταξύ της ημερομηνίας δημοσιεύσεώς του, τον Σεπτέμβριο του 2003, και του τέλους του 2003 και ότι, συνεπώς,
ο υπολογισμός των μελλοντικών ενισχύσεων που θα χορηγηθούν στις δικαιούχους επιχειρήσεις μέχρι το τέλος του έτους 2003 δεν
πρέπει να γίνει κρίνοντας αναδρομικώς τις παρελθούσες ενισχύσεις ως παράνομες, αλλά λαμβάνοντας αναδρομικώς υπόψη τα ήδη χορηγηθέντα
ποσά των ενισχύσεων.
Επομένως, το Πρωτοδικείο ορθώς διαπίστωσε ότι το πρωτόκολλο 8 αντιπροσωπεύει ένα lex specialis ο οποίος επέκτεινε την αρμοδιότητα
της Επιτροπής προς έλεγχο των ενισχύσεων που χορηγούνται για την αναδιάρθρωση της πολωνικής χαλυβουργικής βιομηχανίας κατά
την περίοδο από το 1997 έως το 2003.
Όσον αφορά το επιχείρημα των αναιρεσειουσών ότι τόσο από την πρόταση της Επιτροπής όσο και από την απόφαση του Συμβουλίου
2003/588 προκύπτει ότι, κατά την άποψη των θεσμικών αυτών οργάνων, οι δεσμεύσεις που αναλήφθησαν με το πρωτόκολλο 8 τηρήθησαν,
αρκεί η διαπίστωση ότι πράξη του παραγώγου δικαίου της Ένωσης δεν μπορεί να αποκλίνει ή να τροποποιεί πράξη του πρωτογενούς
δικαίου, ακόμα και αν εκδόθηκε μεταγενέστερα.
Τέλος, όσον αφορά το επιχείρημα των αναιρεσειουσών περί διαφορετικής μεταχειρίσεως καθόσον οι αναιρεσείουσες διατείνονται
ότι η HCz έπρεπε να έχει εγγραφεί στον κατάλογο των δικαιούχων επιχειρήσεων που απαριθμούνται στο παράρτημα 1 του πρωτοκόλλου
8, αρκεί η διαπίστωση ότι οι αναιρεσείουσες, αμφισβητώντας στην πραγματικότητα τον αποκλεισμό της HCz από τον κατάλογο αυτό,
θέτουν εν αμφιβόλω το πρωτόκολλο 8, το οποίο αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Συνθήκης και, επομένως, την ιδιότητα του πρωτογενούς
δικαίου. Πάντως, στο πλαίσιο αναιρέσεως, το Δικαστήριο περιορίζεται στον έλεγχο νομιμότητας της εκδοθείσας από το Πρωτοδικείο
αποφάσεως όπερ δεν μπορεί να θέσει εν αμφιβόλω τη νομιμότητα διατάξεως του πρωτογενούς δικαίου.
Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, το Πρωτοδικείο βασίμως έκρινε ότι δεν υπήρξε παράβαση του πρωτοκόλλου 8, ο δε πρώτος λόγος αναιρέσεως
πρέπει, συνεπώς, να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Επί του δευτέρου λόγου
Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον λόγο αυτό, οι αναιρεσείουσες ισχυρίζονται ότι οι διαδικασίες του πρωτοκόλλου 2, μέσω των οποίων η επίδικη ενίσχυση
κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή και το Συμβούλιο, τους δημιούργησαν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη.
Συναφώς, οι αναιρεσείουσες υπενθυμίζουν ότι συνομολογείται ότι η Επιτροπή έμαθε ότι η HCz έλαβε κρατικές ενισχύσεις όταν αξιολόγησε
τις διαδοχικές τροποποιήσεις του πολωνικού προγράμματος αναδιαρθρώσεως. Η πρόταση της Επιτροπής δημοσιεύθηκε στις 26 Μαΐου
2003. Ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι η αιτιολογική έκθεση της προτάσεως αυτής δεν μπορεί να δημιουργήσει δικαιολογημένη εμπιστοσύνη
στις αναιρεσείουσες, οι αναιρεσείουσες τονίζουν ότι η Επιτροπή είχε πάντως πληροφορηθεί για τις επίδικες ενισχύσεις.
Περαιτέρω, οι αναιρεσείουσες ισχυρίζονται ότι, εφόσον η απόφαση 2003/588 του Συμβουλίου εκδόθηκε βάσει της προτάσεως της Επιτροπής
και η απόφαση αυτή διαπίστωσε ότι οι επίδικες ενισχύσεις πληρούν τις προϋποθέσεις απαλλαγής του άρθρου 8, παράγραφος 4, του
πρωτοκόλλου 2, και ελλείψει των τυπικών διαδικασιών που θεσπίζονται με το άρθρο 88 ΕΚ και δεν εφαρμόζονταν στη Δημοκρατία
της Πολωνίας κατά τον χρόνον εκείνο, η διαδικασία την οποία ακολούθησε, εν προκειμένω, η Επιτροπή και το Συμβούλιο πληροί
τις προϋποθέσεις που θέτει η νομολογία περί προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.
Συναφώς, οι αναιρεσείουσες, προβάλλοντας τις αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 27ης Μαρτίου 1990, T‑123/89, Chomel κατά Επιτροπής
(Συλλογή 1990, σ. II‑131), και της 31ης Μαρτίου 1998, T-129/96, Preussag Stahl κατά Επιτροπής (Συλλογή 1998, σ. II‑609), τονίζουν
ότι η προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης καλύπτει κάθε ιδιώτη που βρίσκεται σε κατάσταση από την οποία προκύπτει ότι
η κοινοτική διοίκηση του έχει δημιουργήσει βάσιμες ελπίδες.
Εξάλλου, οι αναιρεσείουσες υπενθυμίζουν ότι το δικαίωμα επικλήσεως της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης προϋποθέτει
την πλήρωση τριών προϋποθέσεων, ήτοι να έχουν παρασχεθεί στον ενδιαφερόμενο συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις ικανές να δημιουργήσουν
βάσιμες ελπίδες σε αυτόν στον οποίο απευθύνονται και να είναι σύμφωνες με τις εκάστοτε εφαρμοζόμενες ρυθμίσεις.
Το Πρωτοδικείο διευκρίνισε ότι τέτοιου είδους διαβεβαιώσεις, ανεξαρτήτως της μορφής υπό την οποία παρέχονται, συνιστούν οι
πληροφορίες που είναι ακριβείς, ανεπιφύλακτες και συγκλίνουσες και προέρχονται από εξουσιοδοτημένες και αξιόπιστες πηγές (αποφάσεις
της 6ης Ιουλίου 1999, T‑203/97, Forvass κατά Επιτροπής, Συλλογή Υπ.Υπ. 1999, σ. I-A-129 και II-705, σκέψεις 70 και 71, καθώς
και της 19ης Μαρτίου 2003, T‑273/01, Innova Privat-Akademie κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II‑1093, σκέψεις 26, 28, 29 και
32).
Εφαρμόζοντας τη νομολογία αυτή στην πρόταση της Επιτροπής, οι αναιρεσείουσες καταλήγουν στο ότι το σημείο 6 της αιτιολογικής
εκθέσεως τους παρέσχε συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις, ότι οι διαβεβαιώσεις αυτές μπορούσαν να τους δημιουργήσουν δικαιολογημένη
εμπιστοσύνη και ήσαν σύμφωνες με τους εφαρμοστέους κανόνες. Συνεπώς, πληρούνται οι τρεις προϋποθέσεις που απαιτούνται ώστε
οι αναιρεσείουσες να μπορούν να επικαλεστούν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη, καθόσον οι ληφθείσες ενισχύσεις δεν ήσαν παράνομες
και, επομένως, δεν έπρεπε να επιστραφούν. Επιπλέον, το μόνο άρθρο της αποφάσεως του Συμβουλίου 2003/588 μπορούσε να δημιουργήσει
στις αναιρεσείουσες τη βεβαιότητα ότι το πρόγραμμα αναδιαρθρώσεως ήταν σύμφωνο με την ευρωπαϊκή συμφωνία και, κατά συνέπεια,
ότι οι περιλαμβανόμενες στο εν λόγω πρόγραμμα ενισχύσεις ήσαν νόμιμες.
Η Επιτροπή, αναφερόμενη στην προπαρατεθείσα απόφαση Alcan Deutschland, τονίζει ότι, συγκεκριμένα, η πρότασή της καθώς και
η απόφαση του Συμβουλίου 2003/588 έχουν ως αφετηρία το πρόγραμμα αναδιαρθρώσεως και τα επιχειρηματικά σχέδια που υπέβαλε η
Δημοκρατία της Πολωνίας. Στο πρόγραμμα αυτό προβλεπόταν η εκκαθάριση της HCz και δεν περιλαμβανόταν κανένα επιχειρηματικό
σχέδιο γι’ αυτήν. Επομένως, ούτε η Επιτροπή ούτε το Συμβούλιο δεν μπόρεσαν να προσκομίσουν επακριβείς διαβεβαιώσεις όσον αφορά
συγκεκριμένα τις καταβληθείσες στην HCz ενισχύσεις, εφόσον δεν γινόταν λόγος για την επιχείρηση αυτή.
Εξάλλου, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι οι αναιρεσείουσες δεν αμφισβητούν τις διαπιστώσεις του Πρωτοδικείου, στη σκέψη 138 της
αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι το σχετικό με την HCz επιχειρηματικό σχέδιο δεν υποβλήθηκε στην Επιτροπή και, επομένως,
η έγκριση την οποία περιελάμβανε η απόφαση του Συμβουλίου 2003/588 δεν αφορούσε το σχέδιο αυτό. Πάντως, το Πρωτοδικείο βασίστηκε
στη διαπίστωση αυτή. Πρόκειται για πραγματική διαπίστωση την οποία οι αναιρεσείουσες δεν αμφισβητούν και, εξάλλου, δεν μπορούν
να αμφισβητήσουν κατ’ αναίρεση.
Συνεπώς, κατά την Επιτροπή, ο λόγος που αντλείται από προσβολή της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης πρέπει να απορριφθεί.
Ούτε το διατακτικό της προτάσεως της Επιτροπής ούτε το διατακτικό της αποφάσεως του Συμβουλίου 2003/588 ούτε η δέκατη τρίτη
αιτιολογική σκέψη της αιτιολογικής εκθέσεως της προτάσεως της Επιτροπής μπορούν να στηρίξουν οποιαδήποτε δικαιολογημένη εμπιστοσύνη
περί της συμφωνίας με το πρωτόκολλο 8 των επιχειρηματικών σχεδίων που δεν υποβλήθηκαν στην Επιτροπή και για τα οποία, επομένως,
δεν μπορεί να γίνεται λόγος στα νομοθετικά αυτά κείμενα.
Τέλος, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το Πρωτοδικείο έκρινε, στη σκέψη 139 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι, εφόσον η απόφαση
2003/588 του Συμβουλίου δεν επαναλαμβάνει τις παρατηρήσεις που περιλαμβάνονται στην πρόταση της Επιτροπής, ότι η παράταση
της ισχύος της προβλεπομένης από το άρθρο 8, παράγραφος 4, του πρωτοκόλλου 2 παρεκκλίσεως θα είχε ως αποτέλεσμα να νομιμοποιηθούν
αναδρομικώς όλες οι ενισχύσεις που είχαν χορηγηθεί παρανόμως από της ενάρξεως ισχύος της ευρωπαϊκής συμφωνίας, επιβάλλεται
η διαπίστωση ότι η διατύπωση αυτή δεν περιλαμβάνεται στην πράξη που τελικώς εξέδωσε το Συμβούλιο. Επομένως, μια απλή πρόταση
της Επιτροπής δεν μπορούσε να δημιουργήσει δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στις αναιρεσείουσες.
Κατά τα λοιπά, η Επιτροπή τονίζει ότι, εξάλλου, το ερώτημα είναι προφανώς, εν πάση περιπτώσει, αμιγώς ακαδημαϊκό, εφόσον η
αναιρεσείουσα δεν επικρίνει καθόλου τη σκέψη 139 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Με τον δεύτερο λόγο, οι αναιρεσείουσες ισχυρίζονται, κατ’ ουσίαν, ότι το Πρωτοδικείο προσέβαλε την αρχή της προστασίας της
δικαιολογημένης εμπιστοσύνης καθόσον δεν διαπίστωσε ότι η επίδικη ενίσχυση, στο πλαίσιο των διαδικασιών του πρωτοκόλλου 2,
είχε περιέλθει στη γνώση τόσο της Επιτροπής όσο και του Συμβουλίου, όπερ δημιούργησε δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στις αναιρεσείουσες.
Επιπλέον, η αιτιολογική έκθεση της προτάσεως της Επιτροπής για την απόφαση 2003/588 του Συμβουλίου και το μοναδικό άρθρο της
εν λόγω αποφάσεως μπορούσαν να δημιουργήσουν στις αναιρεσείουσες τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ότι η επίδικη ενίσχυση είχε
νομιμοποιηθεί και το πρόγραμμα αναδιαρθρώσεως ήταν νόμιμο.
Συναφώς, επισημαίνεται ότι το Πρωτοδικείο κατέληξε στην κρίση του αφού περιέγραψε, στις σκέψεις 135 έως 139 της αναιρεσιβαλλομένης
αποφάσεως, τη δημιουργία των διαφόρων πράξεων που αφορούν άμεσα ή έμμεσα τις επίδικες ενισχύσεις. Στη συνέχεια, το Πρωτοδικείο
διαπίστωσε ότι, αφενός, το σχετικό με την HCz επιχειρηματικό σχέδιο δεν υποβλήθηκε στην Επιτροπή και, επομένως, δεν το αφορά
η απόφαση 2003/588 του Συμβουλίου και, αφετέρου, η απόφαση αυτή, αντιθέτως προς την αιτιολογική έκθεση της Επιτροπής, δεν
προβλέπει ότι η παράταση της ισχύος της προβλεπομένης στο άρθρο 8, παράγραφος 4, του πρωτοκόλλου 2 έχει ως αποτέλεσμα τη νομιμοποίηση
αναδρομικώς όλων των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν παρανόμως μετά την έναρξη ισχύος της ευρωπαϊκής συμφωνίας.
Συναφώς, πρώτον, υπογραμμίζεται ότι το επιχείρημα των αναιρεσειουσών ότι η Επιτροπή είχε πληροφορηθεί την ύπαρξη των επιδίκων
ενισχύσεων στερείται κάθε λυσιτέλειας. Δεδομένου ότι το σχετικό με την HCz επιχειρηματικό σχέδιο δεν υποβλήθηκε στην Επιτροπή
στο πλαίσιο των ρητώς προβλεπομένων για τον σκοπό αυτό διαδικασιών, ήτοι του προγράμματος αναδιαρθρώσεως της πολωνικής χαλυβουργικής
βιομηχανίας, διαπίστωση του Πρωτοδικείου η οποία εξάλλου δεν αμφισβητήθηκε από τις αναιρεσείουσες, και, λόγω του ότι η εκκαθάριση
της HCz προβλεπόταν ρητώς στο πρόγραμμα αυτό, η απόφαση 2003/588 του Συμβουλίου δεν μπορούσε νομίμως να αφορά την HCz.
Δεύτερον, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, η αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης συγκαταλέγεται μεταξύ
των θεμελιωδών αρχών της Ένωσης (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 5ης Μαΐου 1981, 112/80, Dürbeck, Συλλογή 1981, σ. 1095, σκέψη
48).
Από τη νομολογία προκύπτει επίσης ότι την αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης δικαιοσύνης δικαιούται να επικαλεστεί κάθε
ιδιώτης εφόσον βρίσκεται σε κατάσταση από την οποία προκύπτει ότι η κοινοτική διοίκηση, παρέχοντάς του συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις,
του δημιούργησε βάσιμες προσδοκίες (αποφάσεις της 16ης Δεκεμβρίου 1987, 111/86, Delauche κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ.
5345, σκέψη 24, της 25ης Μαΐου 2000, C-82/98 P, Kögler κατά Δικαστηρίου, Συλλογή 2000, σ. I-3855, σκέψη 33, καθώς και της
22ας Ιουνίου 2006, C-182/03 και C‑217/03, Βέλγιο και Forum 187 κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. I-5479, σκέψη 147). Επιπλέον,
οι παρεχόμενες διαβεβαιώσεις πρέπει να είναι σύμφωνες με τους εφαρμοστέους κανόνες (βλ., συναφώς, αποφάσεις της 20ής Ιουνίου
1985, 228/84, Pauvert κατά Ελεγκτικού Συνεδρίου, Συλλογή 1985, σ. 1969, σκέψεις 14 και 15, καθώς και της 6ης Φεβρουαρίου 1986,
162/84, Βλάχου κατά Ελεγκτικού Συνεδρίου, Συλλογή 1986, σ. 481, σκέψη 6).
Πάντως, αρκεί η διαπίστωση ότι, όσον αφορά τις αναγκαίες διαβεβαιώσεις, αντιθέτως προς όσα διατείνονται οι αναιρεσείουσες,
πρόταση αποφάσεως της Επιτροπής η οποία υποβάλλεται στο Συμβούλιο δεν μπορεί να δημιουργήσει οποιαδήποτε δικαιολογημένη εμπιστοσύνη
για το ότι οι επίμαχες ενισχύσεις συνάδουν με τους κανόνες του δικαίου της Ένωσης.
Συγκεκριμένα, μη επαναλαμβάνοντας τη διατύπωση της αιτιολογικής εκθέσεως της προτάσεως της Επιτροπής, η απόφαση 2003/588 του
Συμβουλίου δεν μπορεί να δημιουργήσει δικαιολογημένη εμπιστοσύνη όσον αφορά τη νομιμότητα των ενισχύσεων υπέρ εταιρίας της
οποίας το επιχειρηματικό σχέδιο δεν υποβλήθηκε στην Επιτροπή και, επομένως, η εν λόγω απόφαση δεν μπορεί να το αφορά. Επομένως,
από τη μη χρησιμοποίηση της διατυπώσεως αυτής έπρεπε να προκύπτει για τις αναιρεσείουσες η μεταβολή της θέσης του νομοθέτη
της Ένωσης ως προς τη νομιμοποίηση αυτή των ενισχύσεων.
Επομένως, εν προκειμένω, δεν πληρούνταν η απαιτούμενη προϋπόθεση περί της υπάρξεως συγκεκριμένων διαβεβαιώσεων για τη θεμελίωση
παραβιάσεως της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης. Κατά συνέπεια, παρέλκει η εξακρίβωση συνδρομής των
λοιπών προϋποθέσεων, διότι οι προϋποθέσεις αυτές πρέπει να πληρούνται σωρευτικώς.
Συνεπώς, το Πρωτοδικείο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η προσβαλλομένη απόφαση δεν έθιξε τη δικαιολογημένη
εμπιστοσύνη των αναιρεσειουσών.
Κατόπιν όλων των παραπάνω σκέψεων, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.

Επί του τρίτου λόγου
Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον λόγο αυτό, οι αναιρεσείουσες αμφισβητούν την έγκριση από το Πρωτοδικείο του εφαρμοστέου κατά τον χρόνο ανακτήσεως των
ενισχύσεων επιτοκίου.
Οι αναιρεσείουσες ισχυρίζονται ότι το Πρωτοδικείο απλώς διαπίστωσε ότι η Επιτροπή ακολούθησε την καθιερωθείσα στο άρθρο 9,
παράγραφος 4, του κανονισμού 794/2004 διαδικασία. Ωστόσο, το Πρωτοδικείο έπρεπε να εξετάσει εάν η Επιτροπή είχε καθορίσει
το «δέον» επιτόκιο, σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 659/1999, διότι η εκτίμηση του δέοντος επιτοκίου
δεν εξαντλείται με τη διαπίστωση ότι το επιτόκιο καθορίστηκε σε συνεργασία με το οικείο κράτος μέλος.
Οι αναιρεσείουσες θεωρούν ότι το δέον επιτόκιο είναι ουσιαστική έννοια, ανεξάρτητη της διαδικασίας την οποία πρέπει να ακολουθήσει
η Επιτροπή στις εξαιρετικές περιπτώσεις όπου καθορίζει το επιτόκιο σε στενή συνεργασία με ένα κράτος μέλος. Η αυτοτελής αυτή
έννοια –η οποία συνδέεται στενώς με το γεγονός ότι η Επιτροπή διαθέτει περιθώριο ελιγμών και με το ότι, τελικώς, η Επιτροπή
αποφασίζει το καθοριστικό επιτόκιο– χρήζει ερμηνείας, όπερ δεν έπραξε το Πρωτοδικείο.
Οι αναιρεσείουσες υπενθυμίζουν ότι, κατά την ερμηνεία της έννοιας αυτής, πρέπει να ληφθεί υπόψη η απόφαση του Πρωτοδικείου
της 8ης Ιουνίου 1995, T‑459/93, Siemens κατά Επιτροπής (Συλλογή 1995, σ. II‑1675), η οποία προβλέπει ότι η ανάκτηση αποσκοπεί
στην αποκατάσταση της προϋφιστάμενης της χορηγήσεως της παράνομης ενισχύσεως καταστάσεως. Προς διασφάλιση της ίσης μεταχειρίσεως,
πρέπει να υπολογισθεί αντικειμενικώς το απορρέον από την ενίσχυση πλεονέκτημα από τη χρονική στιγμή κατά την οποία η ενίσχυση
ετέθη στη διάθεση της δικαιούχου επιχειρήσεως.
Εφόσον η Επιτροπή υποχρεούται να αποκαταστήσει την προϋφισταμένη της χορηγήσεως της παράνομης ενισχύσεως κατάσταση, η επιστροφή
των τόκων μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον προς αντιστάθμιση των οικονομικών πλεονεκτημάτων τα οποία απορρέουν πράγματι από
τη θέση στη διάθεση του δικαιούχου των ενισχύσεων και πρέπει να είναι ανάλογα αυτών.
Παραβιάζοντας την αρχή της επαναφοράς της προτέρας καταστάσεως και επιλέγοντας επιτόκιο αναφοράς το οποίο δεν έχει καμία σχέση
με την πραγματική κατάσταση που επικρατούσε στην πολωνική αγορά μεταξύ 1997 και 2004, η Επιτροπή καθώς και το Πρωτοδικείο,
το οποίο έκρινε ότι το περιεχόμενο του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 659/1999 εξαντλείται, συναφώς, στο περιεχόμενο
του άρθρου 9, παράγραφος 4, του κανονισμού 794/2004, παρέβησαν επομένως τις δύο αυτές κοινοτικές διατάξεις.
Κατά την Επιτροπή, ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος. Συγκεκριμένα, οι αναιρεσείουσες ζητούν από το Δικαστήριο να εξετάσει κατ’
αναίρεση λόγο ο οποίος δεν προβλήθηκε ενώπιον του Πρωτοδικείου. Ο τρίτος λόγος, ο οποίος βασίζεται κυρίως σε προβαλλομένη
παράβαση του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 659/1999, δεν προβλήθηκε ενώπιον του Πρωτοδικείου, δεδομένου ότι ο μόνος
λόγος ο οποίος προβλήθηκε πρωτοδίκως ήταν ο αντλούμενος από παράβαση του κανονισμού 794/2004. Κατά συνέπεια, οι αναιρεσείουσες
δεν μπορούν να προσάπτουν στην αναιρεσιβαλλομένη απόφαση ότι ερμήνευσε εσφαλμένως την έννοια του «δέοντος επιτοκίου», ενώ
οι προβληθέντες λόγοι ακυρώσεως δεν ζητούσαν από το Πρωτοδικείο να ερμηνεύσει την έννοια αυτή.
Επικουρικώς, η Επιτροπή τονίζει ότι οι αναιρεσείουσες εκκινούν από εσφαλμένη υπόθεση προβάλλοντας ότι το Πρωτοδικείο έκρινε
ότι το περιεχόμενο του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 659/1999 εξαντλείται στο περιεχόμενο του άρθρου 9, παράγραφος
4, του κανονισμού 794/2004, ήτοι ότι το Πρωτοδικείο έκρινε ότι το καθορισθέν από την Επιτροπή επιτόκιο ήταν «δέον» για τον
λόγο και μόνον ότι είχε καθορισθεί «σε στενή συνεργασία με το κράτος μέλος».
Εντούτοις, το Πρωτοδικείο, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς των αναιρεσειουσών, δεν διαπίστωσε απλώς ότι η Επιτροπή ακολούθησε
την ισχύουσα διαδικασία, ήτοι τη στενή συνεργασία με το κράτος μέλος, αλλά αποφάνθηκε περί της βασιμότητας του επιτοκίου που
έγινε δεκτό, υπενθυμίζοντας το περιθώριο εκτιμήσεως της Επιτροπής και εξετάζοντας τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή
απέρριψε ορισμένες προτάσεις. Εξάλλου, το Πρωτοδικείο κατέληξε ότι δεν αποδείχθηκε «πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως» και ότι ο υπολογισμός
των τόκων με τη μέθοδο του ανατοκισμού απέρρεε υποχρεωτικώς από τον κανονισμό 794/2004 (σκέψεις 159 έως 167 της αναιρεσιβαλλομένης
αποφάσεως).
Εφόσον με την αίτηση αναιρέσεως δεν προβάλλεται κανένα επιχείρημα δυνάμενο να διακυβεύσει τη συλλογιστική του Πρωτοδικείου
και καμία βάσιμη αιτίαση στρεφομένη κατά της συλλογιστικής αυτής, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι το Πρωτοδικείο ορθώς εξέτασε
τα επιχειρήματα των αναιρεσειουσών, παραμένοντας εντός των ορίων του λόγου ακυρώσεως όπως προβλήθηκε πρωτοδίκως, ο οποίος
δεν έθετε ενώπιον του Πρωτοδικείου το ζήτημα του «δέοντος» επιτοκίου από απόψεως του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού
659/1999.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
–       Επί του παραδεκτού
Όσον αφορά την προβληθείσα από την Επιτροπή ένσταση απαραδέκτου, η οποία αντλείται από το ότι ο τρίτος λόγος, που βασίζεται
κυρίως σε προβαλλομένη παράβαση του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 659/1999, δεν προβλήθηκε κατά την ενώπιον του
Πρωτοδικείου διαδικασία, υπενθυμίζεται ότι, από την παρατιθέμενη στη σκέψη 83 της παρούσας αποφάσεως νομολογία, προκύπτει,
συγκεκριμένα, ότι λόγος προβαλλόμενος για πρώτη φορά στο πλαίσιο της ενώπιον του Δικαστηρίου αναιρετικής διαδικασίας πρέπει,
κατ’ αρχήν, να απορριφθεί ως απαράδεκτος.
Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι αναιρεσείουσες ζητούν από το Δικαστήριο να εξετάσει τη νομιμότητα του καθορισθέντος
από την Επιτροπή επιτοκίου όσον αφορά τον δέοντα χαρακτήρα του από απόψεως του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 659/1999.
Ωστόσο, ο λόγος αυτός δεν προβλήθηκε ενώπιον του Πρωτοδικείου, ο δε μόνος προβληθείς ενώπιον του Πρωτοδικείου λόγος όσον αφορά
το επιτόκιο ήταν ο αντλούμενος από παράβαση του κανονισμού 794/2004. Συνεπώς, η προβληθείσα από την Επιτροπή ένσταση απαραδέκτου,
η οποία αντλείται από το ότι οι αναιρεσείουσες προβάλλουν αυτόν τον λόγο για πρώτη φορά, πρέπει να γίνει δεκτή.
Κατά συνέπεια, ο τρίτος λόγος, καθόσον βασίζεται σε προβαλλομένη παράβαση του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 659/1999,
πρέπει να κριθεί απαράδεκτος. Αντιθέτως, ο τρίτος λόγος, καθόσον αφορά τον κανονισμό 794/2004, είναι παραδεκτός.
–       Επί της ουσίας
Όσον αφορά τη βασιμότητα του λόγου αυτού, αρκεί η διαπίστωση ότι, δεδομένου ότι ο τρίτος λόγος, καθόσον βασίζεται σε προβαλλομένη
παράβαση του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 659/1999, δεν είναι παραδεκτός, και καθόσον βασίζεται σε προβαλλομένη
παράβαση του άρθρου 9, παράγραφος 4, του κανονισμού 794/2004, όσον αφορά τον καθορισμό του δέοντος επιτοκίου, στερείται προφανώς
περιεχομένου, ως ορθώς προβάλλει η Επιτροπή. Συγκεκριμένα, είναι αδύνατον να προσδιορισθεί, στην επιχειρηματολογία των αναιρεσειουσών,
αιτίαση προβληθείσα κατά του Πρωτοδικείου η οποία να αντλείται αποκλειστικώς από προβαλλομένη παράβαση του άρθρου 9, παράγραφος
4, του κανονισμού 794/2004 και όχι από παράβαση της έννοιας του «δέοντος επιτοκίου» κατά το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού
659/1999.
Κατά συνέπεια, ο τρίτος λόγος πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
Δεδομένου ότι ουδείς από τους λόγους αναιρέσεως έγινε δεκτός, η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δυνάμει του άρθρου 122, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας, όταν η αίτηση αναιρέσεως είναι αβάσιμη, το Δικαστήριο αποφαίνεται
επί των εξόδων. Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού, εφαρμοστέο στη διαδικασία αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου
118 του ιδίου κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπήρχε σχετικό αίτημα. Επειδή η Επιτροπή
ζήτησε να καταδικαστούν οι αναιρεσείουσες και οι τελευταίες ηττήθηκαν, πρέπει να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως.
2)
Καταδικάζει την ISD Polska sp. z o.o. και την Industrial Union of Donbass Corp. στα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.