CELEX: 62010TJ0562
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid
Beperkende maatregelen tegen Iran ter voorkoming van nucleaire proliferatie
Bevriezing van tegoeden
Beroep tot nietigverklaring
Motiveringsplicht
Verstekprocedure
Interventieverzoek
Afdoening zonder beslissing

Toepasselijke bepalingen en voorgeschiedenis van het geding
Verzoekster, HTTS Hanseatic Trade Trust & Shipping GmbH, is een Duitse onderneming die optreedt als scheepsmakelaar en technische
beheerder van schepen. Zij verleent in het bijzonder diensten aan de Islamic Republic of Iran Shipping Lines (hierna: „IRISL”).

Tegen de Islamitische Republiek Iran genomen beperkende maatregelen
De context van de onderhavige zaak wordt gevormd door de beperkende maatregelen die zijn genomen om druk uit te oefenen op
de Islamitische Republiek Iran teneinde haar proliferatiegevoelige nucleaire activiteiten en de ontwikkeling van systemen
voor de overbrenging van kernwapens (hierna: „nucleaire proliferatie”) te staken.
Binnen de Europese Unie werden gemeenschappelijk standpunt 2007/140/GBVB van de Raad van 27 februari 2007 betreffende beperkende
maatregelen tegen Iran (PB L 61, blz. 49) en verordening (EG) nr. 423/2007 van de Raad van 19 april 2007 betreffende beperkende
maatregelen ten aanzien van Iran (PB L 103, blz. 1) vastgesteld.
Artikel 5, lid 1, sub b, van gemeenschappelijk standpunt 2007/140 bepaalde dat alle tegoeden en economische middelen van bepaalde
categorieën van personen en entiteiten werden bevroren. De lijst van deze personen en entiteiten was opgenomen in bijlage II
bij gemeenschappelijk standpunt 2007/140.
Voor zover het de bevoegdheden van de Europese Gemeenschap betrof, bepaalde artikel 7, lid 2, van verordening nr. 423/2007
dat de tegoeden van de personen, entiteiten of lichamen waarvan door de Raad van de Europese Unie is vastgesteld dat zij zich
bezighouden met nucleaire proliferatie volgens artikel 5, lid 1, sub b, van gemeenschappelijk standpunt 2007/140, werden bevroren.
De lijst van deze personen, entiteiten en lichamen waarop een maatregel van bevriezing van tegoeden betrekking had krachtens
artikel 7, lid 2, van verordening nr. 423/2007, vormde bijlage V bij deze verordening.
Gemeenschappelijk standpunt 2007/140 werd ingetrokken bij besluit 2010/413/GBVB van de Raad van 26 juli 2010 betreffende beperkende
maatregelen tegen Iran (PB L 195, blz. 39).
Artikel 20, lid 1, van besluit 2010/413 voorziet in de bevriezing van tegoeden van verschillende categorieën van entiteiten.
Deze bepaling heeft onder meer betrekking op de „personen en entiteiten die zich bezighouden met, rechtstreeks betrokken zijn
bij, dan wel steun verlenen aan [nucleaire proliferatie], dan wel personen of entiteiten die namens hen of op hun aanwijzing
handelen of entiteiten ten aanzien waarvan zij – ook op onrechtmatige wijze – de eigendom of de zeggenschap hebben, [...]
alsmede [...] entiteiten van [de IRISL] en entiteiten die eigendom zijn of onder zeggenschap staan van of optreden namens
deze, als vermeld in bijlage II”.
Verordening nr. 423/2007 werd ingetrokken bij verordening (EU) nr. 961/2010 van de Raad van 25 oktober 2010 betreffende beperkende
maatregelen ten aanzien van Iran (PB L 281, blz. 1).
Artikel 16, lid 2, van verordening nr. 961/2010 bepaalt:
„2. Alle tegoeden en economische middelen die toebehoren aan, eigendom zijn van, in het bezit zijn of onder zeggenschap staan
van de personen, entiteiten en lichamen die in bijlage VIII zijn vermeld, worden bevroren. Bijlage VIII omvat de natuurlijke
personen en rechtspersonen, entiteiten en lichamen [...] van wie uit hoofde van artikel 20, lid 1, sub b, van besluit [2010/413]
is vastgesteld dat zij:
a)      betrokken zijn bij, direct verband houden met of steun bieden aan [proliferatie], of eigendom zijn of onder zeggenschap staan
van een dergelijke persoon, entiteit of lichaam, ook op onrechtmatige wijze, of optreden namens hen of handelen op hun aanwijzing;
[...]
d)      een rechtspersoon, entiteit of lichaam zijn die of dat eigendom is of onder zeggenschap staat van [de IRISL].”
Artikel 36 van verordening nr. 961/2010 luidt als volgt:
„[...]
2. Wanneer de Raad besluit een natuurlijke persoon of rechtspersoon, entiteit of lichaam te onderwerpen aan de in artikel 16,
lid 2, bedoelde maatregelen, wijzigt hij bijlage VIII dienovereenkomstig.
3. De Raad stelt de in [lid 2] bedoelde natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten of lichamen in kennis van zijn besluit
en van de redenen voor plaatsing op de lijst, hetzij rechtstreeks, indien het adres bekend is, hetzij door een kennisgeving
te publiceren, zodat zij daarover opmerkingen kunnen indienen.
4. Indien er opmerkingen worden ingediend of substantieel nieuw bewijsmateriaal wordt overgelegd, toetst de Raad zijn besluit
en brengt hij de natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen daarvan op de hoogte.”

Tegen verzoekster gerichte beperkende maatregelen
Vanaf de vaststelling van besluit 2010/413 op 26 juli 2010 werd verzoeksters naam door de Raad opgenomen op de lijst van personen,
entiteiten en lichamen in tabel III van bijlage II bij dat besluit.
Bijgevolg werd verzoeksters naam op de lijst van personen, entiteiten en lichamen in tabel III van bijlage V bij verordening
nr. 423/2007 geplaatst door uitvoeringsverordening (EU) nr. 668/2010 van de Raad van 26 juli 2010 houdende uitvoering van
artikel 7, lid 2, van verordening nr. 423/2007 (PB L 195, blz. 25). De vaststelling van uitvoeringsverordening nr. 668/2010
heeft geleid tot de bevriezing van de tegoeden en economische middelen van verzoekster.
Zowel in besluit 2010/413 als in uitvoeringsverordening nr. 668/2010 vermeldt de Raad de volgende reden: „Treedt namens [Hafize
Darya Shipping Lines (HDSL)] in Europa op.”
Bij brief van 28 juli 2010 heeft de Raad verzoekster in kennis gesteld van de plaatsing van haar naam op de lijst van personen,
entiteiten en lichamen in tabel III van bijlage V bij verordening nr. 423/2007. Hij heeft geen andere redenen verstrekt dan
die welke in uitvoeringsverordening nr. 668/2010 zijn vermeld.
Bij brieven van 10 en 13 september 2010 heeft verzoekster de Raad verzocht om over te gaan tot een nieuw onderzoek van het
besluit tot plaatsing van verzoekster op de lijst van personen, entiteiten en lichamen in tabel III van bijlage V bij verordening
nr. 423/2007.
Aangezien verordening nr. 423/2007 werd ingetrokken bij verordening nr. 961/2010, werd verzoeksters naam door de Raad opgenomen
in punt 26, sub c, van tabel B van bijlage VIII bij laatstgenoemde verordening. Bijgevolg zijn de tegoeden en economische
middelen van verzoekster bevroren krachtens artikel 16, lid 2, van die verordening.
Punt 26 van tabel B van bijlage VIII bij verordening nr. 961/2010 betreft de IRISL. Wat de plaatsing van verzoekster op de
lijst betreft, vermeldt de Raad de volgende redenen: „Wordt gecontroleerd door en/of treedt in Europa op namens [de] IRISL.”
Bij brief van 28 oktober 2010 heeft de Raad geantwoord op verzoeksters brieven van 10 en 13 september 2010 door te stellen
dat hij na nieuw onderzoek het verzoek van verzoekster tot schrapping van haar naam op de lijst van personen, entiteiten en
lichamen in bijlage VIII bij verordening nr. 961/2010 (hierna: „litigieuze lijst”) afwees. In dit verband heeft hij gepreciseerd
dat verzoekster onderworpen moest blijven aan de door deze verordening vastgestelde beperkende maatregelen daar het dossier
geen nieuwe elementen bevatte die een wijziging van zijn standpunt rechtvaardigden.
Bij brief van 23 november 2010 heeft verzoekster de Raad verzocht om overlegging van de bewijzen die ten grondslag liggen
aan de plaatsing van haar naam op de litigieuze lijst. De Raad heeft op deze brief niet geantwoord voor de instelling van
het beroep.

Procedure en conclusies van verzoekster
Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 16 december 2010, heeft verzoekster het onderhavige beroep ingesteld.
Het verzoekschrift is op 29 december 2010 aan de Raad betekend.
De Raad heeft op 14 maart 2011 een verweerschrift neergelegd.
Bij akten neergelegd ter griffie van het Gerecht op 17 maart en 4 april 2011 hebben de Europese Commissie en de Bondsrepubliek
Duitsland verzocht om toelating tot interventie in de onderhavige procedure aan de zijde van de Raad.
Aangezien het verweerschrift werd ingediend buiten de bij artikel 46, lid 1, artikel 101, lid 1, en artikel 102, lid 2, van
het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht gestelde termijn, heeft het Gerecht verzoekster op 29 maart 2011 verzocht
om haar opmerkingen in te dienen over de voortzetting van de procedure. Bij brief van 31 maart 2011 heeft verzoekster gevorderd
dat haar conclusies bij verstek worden toegewezen overeenkomstig artikel 122, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering.
Verzoekster concludeert dat het het Gerecht behage:
–        verordening nr. 961/2010 nietig te verklaren voor zover deze betrekking heeft op haar;
–        de Raad te verwijzen in de kosten.

In rechte

Verzoeken tot interventie
Ingevolge artikel 40, vierde alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie, dat volgens artikel 53,
eerste alinea, van dit Statuut van toepassing is op de procedure voor het Gerecht, kunnen de conclusies van een verzoek tot
interventie enkel strekken tot ondersteuning van de conclusies van een van de partijen bij het geding.
In casu verzoeken de Commissie en de Bondsrepubliek Duitsland om tussen te komen ter ondersteuning van de conclusies van de
Raad.
In punt 23 supra werd evenwel vastgesteld dat de Raad geen verweerschrift binnen de gestelde termijn had ingediend. Derhalve
heeft hij evenmin conclusies ingediend ter ondersteuning waarvan de Commissie en de Bondsrepubliek Duitsland kunnen tussenkomen.
In deze omstandigheden hoeft niet meer te worden beslist over de verzoeken tot interventie van de Commissie en de Bondsrepubliek
Duitsland.

Ten gronde
Volgens artikel 122, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering moet het Gerecht onderzoeken of verzoeksters conclusies
gegrond voorkomen.
Ter onderbouwing van haar conclusies voert verzoekster in wezen zes middelen aan. Volgens het eerste middel is de motiveringsplicht
geschonden. Het tweede middel betreft schending van haar rechten van de verdediging, en in het bijzonder van haar recht om
te worden gehoord. Het derde middel is ontleend aan schending van het recht op effectieve rechterlijke bescherming. Volgens
het vierde middel is sprake van een onjuiste beoordeling bij de toepassing van artikel 16, lid 2, van verordening nr. 961/2010.
Het vijfde middel betreft schending van het recht op eerbiediging van de eigendom. Volgens het zesde middel is het evenredigheidsbeginsel
geschonden.
In het kader van het eerste middel voert verzoekster aan dat de door de Raad verstrekte motivering voor de plaatsing van haar
naam op de litigieuze lijst ontoereikend en tegenstrijdig is.
De verplichting om een bezwarende handeling te motiveren, zoals neergelegd in artikel 296, tweede alinea, VWEU, en meer in
het bijzonder in casu in artikel 36, lid 3, van verordening nr. 961/2010, heeft enerzijds tot doel de betrokkene voldoende
gegevens te verschaffen om te kunnen nagaan of de handeling gegrond is dan wel een gebrek vertoont op grond waarvan de geldigheid
ervan voor de rechter van de Unie kan worden betwist, en anderzijds deze laatste in staat te stellen de rechtmatigheid van
die handeling te toetsen. De aldus voorgeschreven motiveringsplicht vormt een fundamenteel beginsel van het Unierecht, waarvan
slechts om dwingende redenen kan worden afgeweken. In beginsel moet de motivering de betrokkene dus tegelijk met de hem bezwarende
handeling worden meegedeeld en kan het ontbreken van een motivering niet worden geregulariseerd doordat de betrokkene tijdens
de procedure voor de rechter van de Unie kennis krijgt van de redenen van de handeling (zie in die zin en naar analogie arrest
Gerecht van 12 december 2006, Organisatie van Volksmujahedeen van Iran/Raad, T‑228/02, Jurispr. blz. II‑4665, hierna: „arrest
OVMI”, punten 138 en 139 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Tenzij dwingende overwegingen in verband met de veiligheid of de internationale betrekkingen van de Unie of haar lidstaten
zich ertegen verzetten dat bepaalde gegevens worden meegedeeld (zie naar analogie arrest Hof van 3 september 2008, Kadi en
Al Barakaat International Foundation/Raad en Commissie, C‑402/05 P en C‑415/05 P, Jurispr. blz. I‑6351, punt 342), is de Raad
derhalve krachtens artikel 36, lid 3, van verordening nr. 961/2010 gehouden, de entiteit waarop een krachtens artikel 16,
lid 2, van die verordening genomen maatregel betrekking heeft, in kennis te stellen van de specifieke en concrete redenen
waarom volgens hem die bepaling op de betrokkene van toepassing is. Aldus moet hij de feitelijke en juridische gegevens waarvan
de wettigheid van de maatregel afhangt, en de overwegingen die hem tot het nemen daarvan hebben gebracht, vermelden (zie in
die zin en naar analogie arrest OVMI, punt 32 supra, punt 143 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Bovendien moet de motivering beantwoorden aan de aard van de betrokken handeling en aan de context waarin zij is vastgesteld.
Het motiveringsvereiste moet worden beoordeeld aan de hand van de omstandigheden van het geval, waarbij met name rekening
moet worden gehouden met de inhoud van de handeling, de aard van de redengeving en het belang dat de adressaten of andere
personen die rechtstreeks en individueel door de handeling worden geraakt, bij een toelichting kunnen hebben. Het is niet
noodzakelijk dat alle relevante feitelijke en rechtsomstandigheden in de motivering worden gespecificeerd, aangezien bij het
onderzoek van het toereikende karakter van een motivering, niet alleen acht moet worden geslagen op de bewoordingen ervan,
doch ook op de context en op het geheel van rechtsregels die de betrokken materie beheersen. In het bijzonder is een bezwarende
handeling voldoende gemotiveerd, wanneer zij tot stand is gekomen in een context die de betrokkene bekend is, zodat deze de
strekking van de hem betreffende maatregel kan begrijpen (zie arrest OVMI, punt 32 supra, punt 141 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
In casu dient om te beginnen te worden opgemerkt dat de motivering die de Raad enerzijds in bijlage VIII bij verordening nr. 961/2010
en anderzijds in zijn brief van 28 oktober 2010 heeft verstrekt, op het eerst gezicht tegenstrijdig is. Terwijl in die brief
wordt verwezen naar een nieuw onderzoek van verzoeksters situatie en naar het ontbreken van nieuwe elementen die een wijziging
van het standpunt van de Raad rechtvaardigen, verschilt de motivering in bijlage VIII bij bovengenoemde verordening immers
van de motivering die voordien met betrekking tot verzoekster werd verstrekt in uitvoeringsverordening nr. 668/2010. Het is
dus niet duidelijk of de plaatsing van verzoeksters naam op de litigieuze lijst te wijten is aan de handhaving van de omstandigheden
waarover sprake in uitvoeringsverordening nr. 668/2010, te weten de banden tussen verzoekster en HDSL, of aan nieuwe omstandigheden,
te weten de directe banden tussen verzoekster en de IRISL.
Ongeacht de omstandigheden die daadwerkelijk door de Raad in aanmerking werden genomen ter rechtvaardiging van de plaatsing
van verzoeksters naam op de litigieuze lijst, is bovendien de door hem verstrekte motivering ontoereikend gelet op de in de
punten 32 tot en met 34 supra uiteengezette regels.
Gesteld dat enerzijds de Raad zich heeft gebaseerd op de banden tussen verzoekster en HDSL, laat noch bijlage VIII bij verordening
nr. 961/2010 noch de brief van de Raad van 28 oktober 2010 toe te beoordelen waarom de Raad van oordeel was dat de door verzoekster
in haar brieven van 10 en 13 september 2010 uiteengezette elementen inzake onder meer de aard van haar activiteiten en haar
autonomie ten opzichte van HDSL en de IRISL, niet in staat waren om zijn standpunt inzake de handhaving van de beperkende
maatregelen ten aanzien van verzoekster te wijzigen.
Gesteld dat anderzijds de Raad zich heeft gebaseerd op de directe banden tussen verzoekster en de IRISL, preciseert noch bijlage VIII
bij verordening nr. 961/2010 noch de brief van de Raad van 28 oktober 2010 de aard van de controle die de IRISL zou uitoefenen
op verzoekster of de activiteiten die verzoekster namens de IRISL verricht en die de vaststelling van beperkende maatregelen
ten aanzien van haar rechtvaardigen.
In deze omstandigheden dient te worden geoordeeld dat de Raad de motiveringsplicht als bedoeld in artikel 296, tweede alinea,
VWEU, en artikel 36, lid 3, van verordening nr. 961/2010 lijkt te hebben geschonden. Het eerste middel komt derhalve gegrond
voor en moet dus worden toegewezen.
Derhalve dient verordening nr. 961/2010 te worden nietig verklaard voor zover zij betrekking heeft op verzoekster, zonder
dat de andere middelen hoeven te worden onderzocht.
Daar uit het onderhavige arrest voortvloeit dat verordening nr. 961/2010 moet worden nietig verklaard voor zover zij betrekking
heeft op verzoekster wegens schending van de motiveringsplicht, kan evenwel niet worden uitgesloten dat ten gronde de oplegging
van beperkende maatregelen aan verzoekster toch gerechtvaardigd kan blijken te zijn.
De nietigverklaring van verordening nr. 961/2010 met onmiddellijke ingang, voor zover deze betrekking heeft op verzoekster,
kan aldus op ernstige en onomkeerbare wijze afbreuk doen aan de doeltreffendheid van de beperkende maatregelen die deze verordening
oplegt, aangezien verzoekster in de periode vóór de eventuele vervanging ervan door een nieuwe handeling een handelwijze zou
kunnen aannemen om het effect van latere beperkende maatregelen te omzeilen.
Derhalve dienen krachtens artikel 264 VWEU en artikel 41 van het Statuut van het Hof de gevolgen van verordening nr. 961/2010
te worden gehandhaafd voor zover deze verzoeksters naam plaatst op de lijst die bijlage VIII bij die verordening vormt, gedurende
een tijdvak van maximaal twee maanden vanaf de datum van uitspraak van het onderhavige arrest.

Kosten
Volgens artikel 87, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen,
voor zover dat is gevorderd. Aangezien de Raad in het ongelijk is gesteld, moet hij overeenkomstig de vordering van verzoekster
in de kosten worden verwezen.
Aangezien niet meer hoeft te worden beslist op de verzoeken tot interventie van de Commissie en de Bondsrepubliek Duitsland,
hoeft evenmin te worden beslist op hun kosten.
HET GERECHT (Vierde kamer),
rechtdoende, verklaart:
1)
Op de verzoeken tot interventie van de Europese Commissie en de Bondsrepubliek Duitsland hoeft niet meer te worden beslist.
2)
Verordening (EU) nr. 961/2010 van de Raad van 25 oktober 2010 betreffende beperkende maatregelen ten aanzien van Iran en tot
intrekking van verordening (EG) nr. 423/2007 wordt nietig verklaard voor zover zij betrekking heeft op HTTS Hanseatic Trade
Trust & Shipping GmbH.
3)
De gevolgen van verordening nr. 961/2010, voor zover deze betrekking heeft op HTTS Hanseatic Trade Trust & Shipping, worden
gehandhaafd gedurende een tijdvak van maximaal twee maanden vanaf de datum van uitspraak van het onderhavige arrest.
4)
De Raad van de Europese Unie wordt verwezen in zijn eigen kosten en in die van HTTS Hanseatic Trade Trust & Shipping.
Pelikánová
Jürimäe
Van der Woude
Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 7 december 2011.
ondertekeningen
*
Procestaal: Duits.