CELEX: 62009CJ0305
Παράβαση κράτους μέλους
Κρατικές ενισχύσεις
Φορολογικά κίνητρα υπέρ επιχειρήσεων που μετέχουν σε εμπορικές εκθέσεις στην αλλοδαπή
Ανάκτηση

της 13ης Νοεμβρίου 2008, Επιτροπή κατά Γαλλίας, σκέψη 46, και προαναφερθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη
36).
Το Δικαστήριο έχει επίσης αποφανθεί ότι κράτος μέλος το οποίο, κατά την εκτέλεση αποφάσεως της Επιτροπής περί κρατικών ενισχύσεων,
αντιμετωπίζει δυσκολίες που δεν είχαν προβλεφθεί και δεν μπορούσαν να προβλεφθούν ή αντιλαμβάνεται ότι θα υπάρξουν συνέπειες
που δεν είχε υπολογίσει η Επιτροπή, οφείλει να θέσει τα προβλήματα αυτά στην κρίση της Επιτροπής, προτείνοντας κατάλληλες
τροποποιήσεις της επίμαχης αποφάσεως. Στην περίπτωση αυτή, βάσει του κανόνα που επιβάλλει στα κράτη μέλη και στα όργανα της
Ένωσης αμοιβαία καθήκοντα ειλικρινούς συνεργασίας, έκφραση του οποίου αποτελεί ιδίως το άρθρο 10 ΕΚ, η Επιτροπή και το κράτος
μέλος οφείλουν να συνεργαστούν καλόπιστα για να υπερνικήσουν τις δυσκολίες, τηρώντας πλήρως τις διατάξεις της Συνθήκης, προπάντων
εκείνες που αφορούν τις ενισχύσεις (βλ. προαναφερθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 37 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Συναφώς, υπογραμμίζεται ότι η Ιταλική Δημοκρατία δεν επικαλέστηκε, ούτε στις επαφές της με την Επιτροπή ούτε στο πλαίσιο της
ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασίας, απόλυτη αδυναμία εκτελέσεως της αποφάσεως 2005/919. Επιπλέον, από τη δικογραφία προκύπτει
ότι το εν λόγω κράτος μέλος ουδέποτε πρότεινε στην Επιτροπή τροποποιήσεις στην απόφαση 2005/919 προς υπερνίκηση των δυσκολιών
που συνδέονταν με την αποτελεσματική και άμεση εφαρμογή της ως άνω αποφάσεως.
Στην πραγματικότητα, η Ιταλική Κυβέρνηση απλώς και μόνο γνωστοποίησε, εν προκειμένω, στην Επιτροπή τις δυσκολίες νομικής,
πολιτικής και πρακτικής φύσεως που ανέκυψαν κατά την εφαρμογή της εν λόγω αποφάσεως.
Ειδικότερα, δεν μπορεί να γίνει δεκτό το επιχείρημα της Ιταλικής Δημοκρατίας περί δυσκολιών που συνδέονταν με την υποχρέωση,
αφενός, υπολογισμού των οφειλομένων ποσών και, αφετέρου, αποκλεισμού από τη διαδικασία ανακτήσεως των μικρών και των μεσαίων
επιχειρήσεων σε σχέση με τις οποίες η ενίσχυση έπρεπε να θεωρηθεί συμβατή με την κοινή αγορά. Το γεγονός ότι το εν λόγω κράτος
μέλος εκτίμησε ότι ήταν αναγκαίο να ελέγξει την ατομική κατάσταση καθεμίας από τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις, ως προκριματική
εξέταση για τον προσδιορισμό των προσώπων που είναι δικαιούχοι των πλεονεκτημάτων στα οποία αναφέρεται η απόφαση της Επιτροπής,
δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη μη εκτέλεση της αποφάσεως αυτής (βλ. αποφάσεις της 1ης Απριλίου 2004, C-99/02, Επιτροπή κατά
Ιταλίας, Συλλογή 2004, σ. I‑3353, σκέψη 23, και της 1ης Ιουνίου 2006, C‑207/05, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψεις 46 και 50).
Είναι αληθές ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας ανακτήσεως των ενισχύσεων, ο Ιταλός νομοθέτης προέβη σε ένα σημαντικό διάβημα,
προκειμένου να διασφαλίσει την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας αυτής, εκδίδοντας, κατ’ αρχάς, τον νόμο 29/2006 και, ακολούθως,
το νομοθετικό διάταγμα 59/2008. Ειδικότερα, από τη δικογραφία προκύπτει ότι ο νόμος αυτός προέβλεπε τη διακοπή της εφαρμογής
του επίμαχου καθεστώτος ενισχύσεων, καθώς και τις λεπτομέρειες για τον εντοπισμό, τον προσδιορισμό και την ανάκτηση των ενισχύσεων
που εισπράχθηκαν παρανόμως. Προς επίσπευση δε της ρυθμίσεως των εκκρεμών διαφορών, το εν λόγω νομοθετικό διάταγμα στόχευε
στην επίλυση του διαδικαστικού προβλήματος το οποίο προκαλούσε η αναστολή, με αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων, της εκτελέσεως
των διαταγών περί ανακτήσεως των οικείων ενισχύσεων
Ωστόσο, παρά τα προαναφερθέντα στην ανωτέρω σκέψη μέτρα, δεν εξαλείφθηκε το πρόβλημα της καθυστερήσεως στην ανάκτηση των ενισχύσεων
στις οποίες αναφέρεται η απόφαση 2005/919. Πράγματι, τα μέτρα αυτά τέθηκαν σε ισχύ μετά τη λήξη των προθεσμιών που τάχθηκαν
με την ως άνω απόφαση και η εφαρμογή τους αποδείχθηκε ατελέσφορη, δεδομένου ότι αρκετά έτη μετά την κοινοποίηση της αποφάσεως
2005/919, πριν ασκηθεί η υπό κρίση προσφυγή και ενώ όλες οι προβλεπόμενες με την εν λόγω απόφαση προθεσμίες είχαν εκπνεύσει,
η Ιταλική Δημοκρατία δεν είχε ακόμη ανακτήσει τμήμα των παράνομων ενισχύσεων.
Επισημαίνεται, όμως, ότι τα νομοθετικά μέτρα που έχουν ως σκοπό να διασφαλίσουν την εκτέλεση, από τα εθνικά δικαστήρια, αποφάσεως
της Επιτροπής η οποία υποχρεώνει κράτος μέλος να ανακτήσει μια παράνομη ενίσχυση, δεν ανταποκρίνονται, όταν δεν λαμβάνονται
εγκαίρως ή όταν αποδεικνύονται αναποτελεσματικά, στις επιταγές που απορρέουν από την προπαρατεθείσα στις σκέψεις 26 και 27
της παρούσας αποφάσεως νομολογία (προαναφερθείσα απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2010, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 42).
Επιπλέον, η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η κατάσταση ορισμένων από τους δικαιούχους των οικείων ενισχύσεων δεν διέπεται
από τον νόμο 29/2006, αλλά εμπίπτει μάλλον στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων περί φοροαποφυγής, οπότε στην περίπτωση αυτή
δεν υφίσταται υποχρέωση ανακτήσεως παράνομων ενισχύσεων.
Συναφώς, διαπιστώνεται ότι είναι αλυσιτελές το επιχείρημα που προβάλλει η Ιταλική Δημοκρατία σχετικά με το πεδίο εφαρμογής
του νόμου 29/2006. Όπως προκύπτει τόσο από το άρθρο 1 της αποφάσεως 2005/919 όσο και από την πρώτη αιτιολογική της σκέψη,
το επίμαχο καθεστώς ενισχύσεων τέθηκε σε εφαρμογή, στην πράξη, με το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, του νομοθετικού διατάγματος
269/2003, το οποίο μετατράπηκε στη συνέχεια σε νόμο με τον νόμο 326/2003, της 24ης Νοεμβρίου 2003. Το άρθρο 2, παράγραφος
1, της αποφάσεως 2005/919 επιβάλλει στην Ιταλική Δημοκρατία την υποχρέωση να ανακτήσει τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει
του νομοθετικού διατάγματος 269/2003. Υπό το πρίσμα αυτό, το ζήτημα αν το πλεονέκτημα που παρασχέθηκε στις ενδιαφερόμενες
επιχειρήσεις ήταν σύμφωνο με την εθνική νομοθεσία ή αν, αντιθέτως, συνέτρεχε περίπτωση φοροαποφυγής ή φοροδιαφυγής ουδεμία
επιρροή ασκεί ως προς την υποχρέωση του εν λόγω κράτους μέλους να ανακτήσει εμπροθέσμως τις ενισχύσεις. Τυχόν δυσκολίες σχετικές
με την υποχρέωση ελέγχου των φορολογικών δηλώσεων, στο πλαίσιο της εφαρμογής των κατάλληλων εθνικών διαδικασιών, δεν αρκούν
για να δικαιολογήσουν, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 33 και 37 της παρούσας αποφάσεως, τη μη εκτέλεση της αποφάσεως 2005/919
εντός των προθεσμιών που τάχθηκαν συναφώς.
Όσον αφορά, εξάλλου, το επιχείρημα της Ιταλικής Δημοκρατίας ότι τα εθνικά δικαστήρια έχουν την ευχέρεια να διατάσσουν μέτρα
αναστολής εκτελέσεως κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ανακτήσεως της ενισχύσεως, υπενθυμίζεται ότι τέτοια μέτρα μπορούν να
ληφθούν μόνον εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις που έχει τεθεί συναφώς με τη νομολογία (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 21ης
Φεβρουαρίου 1991, C‑143/88 και C‑92/89, Zuckerfabrik Süderdithmarschen και Zuckerfabrik Soest, Συλλογή 1991, σ. I‑415, και
της 9ης Νοεμβρίου 1995, C‑465/93, Atlanta Fruchthandelsgesellschaft κ.λπ. (I), Συλλογή 1995, σ. I‑3761).
Ειδικότερα, εθνικό δικαστήριο μπορεί να διατάξει προσωρινά μέτρα αναστολής εκτελέσεως εφόσον έχει σοβαρές αμφιβολίες ως προς
το κύρος της πράξεως της Ένωσης και εφόσον, στην περίπτωση που το Δικαστήριο δεν έχει ήδη επιληφθεί ερωτήματος σχετικού με
το κύρος της αμφισβητούμενης πράξεως, του υποβάλλει σχετικό ερώτημα. Εν προκειμένω, ωστόσο, δεν υποβλήθηκε στα δικαιοδοτικά
όργανα της Ένωσης οποιοδήποτε ερώτημα σχετικό με τη νομιμότητα της αποφάσεως 2005/919. Εν πάση περιπτώσει, η Ιταλική Δημοκρατία
δεν απέδειξε, κατά τη διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου, ότι πληρούνται οι λοιπές προϋποθέσεις που έχουν τεθεί με τη νομολογία,
η οποία παρατέθηκε στην αμέσως προηγούμενη σκέψη.
Στην πραγματικότητα, οι μόνες αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων που περιελήφθησαν στη δικογραφία με πρωτοβουλία των διαδίκων
της υπό κρίση υποθέσεως, σχετικά με την ανάκτηση η οποία διατάχθηκε με την απόφαση 2005/919, ήτοι η απόφαση της Commissione
tributaria provinciale di Treviso της 2ας Ιουλίου 2007 και η απόφαση της Commissione tributaria regionale di Venezia-Mestre
της 15ης Δεκεμβρίου 2008, έχουν ως αντικείμενο, όπως παραδέχθηκε η Ιταλική Δημοκρατία κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, τον
έλεγχο της νομιμότητας μιας εθνικής πράξεως για την ανάκτηση παράνομης ενισχύσεως από τη δικαιούχο επιχείρηση και δεν θέτουν
ζήτημα νομιμότητας της αποφάσεως 2005/919. Κατά συνέπεια, οι προαναφερθείσες αποφάσεις Zuckerfabrik Süderdithmarschen και
Zuckerfabrik Soest και Atlanta Fruchthandelsgesellschaft κ.λπ. (I) δεν τυγχάνουν εφαρμογής στην περίπτωση των εν λόγω αποφάσεων
των εθνικών δικαστηρίων.
Συναφώς, είναι σημαντικό να υπομνησθεί ότι, μολονότι ο έλεγχος, από τον εθνικό δικαστή, της τυπικής νομιμότητας μιας εθνικής
πράξεως που αφορά την ανάκτηση παράνομης ενισχύσεως πρέπει να θεωρηθεί απλώς ως φυσική απόρροια της αρχής της αποτελεσματικής
δικαστικής προστασίας ως γενικής αρχής του δικαίου της Ένωσης, εντούτοις, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι τα εθνικά δικαστήρια
οφείλουν, βάσει του άρθρου 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 659/1999, να διασφαλίζουν την πλήρη αποτελεσματικότητα της αποφάσεως
με την οποία διατάσσεται η ανάκτηση μιας παράνομης ενισχύσεως και να καταλήγουν σε λύση σύμφωνη με τον σκοπό που επιδιώκει
η απόφαση αυτή (βλ. απόφαση της 20ής Μαΐου 2010, C‑210/09, Scott και Kimberly Clark, δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή,
σκέψεις 25 και 29).
Συγκεκριμένα, η ακύρωση εθνικής πράξεως που αφορά την εφαρμογή αποφάσεως της Επιτροπής με την οποία διατάχθηκε η ανάκτηση
παράνομης ενισχύσεως δεν συμβιβάζεται, στο μέτρο που παρακωλύει την άμεση και αποτελεσματική εκτέλεση της αποφάσεως αυτής,
με τις επιταγές που απορρέουν από το άρθρο 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 659/1999 (βλ., σχετικώς, προαναφερθείσα απόφαση
Scott και Kimberly Clark, σκέψη 30).
Όσον αφορά τις αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων για τις οποίες έγινε λόγος στη σκέψη 45 της παρούσας αποφάσεως, διαπιστώνεται
ότι, όπως προκύπτει από τη δικογραφία, η επιχείρηση που ήταν δικαιούχος της παράνομης ενισχύσεως και όφειλε να την επιστρέψει
βάσει διαταγής πληρωμής, την οποία προσέβαλε, κατέβαλε τελικώς το σχετικό ποσό μόνο μετά την έκδοση από το δευτεροβάθμιο δικαστήριο,
στις 15 Δεκεμβρίου 2008, απορριπτικής αποφάσεως επί της ασκηθείσας προσφυγής ακυρώσεως. Επομένως, συνάγεται εκ των ανωτέρω
ότι η ακύρωση, κατά τον πρώτο βαθμό δικαιοδοσίας, της διαταγής πληρωμής προκάλεσε σημαντική καθυστέρηση στην ανάκτηση της
παράνομης ενισχύσεως. Τούτο δεν συνάδει με την υποχρέωση διασφαλίσεως της άμεσης και αποτελεσματικής εκτελέσεως της αποφάσεως
2005/919.
Από τις σκέψεις αυτές προκύπτει ότι η υπό κρίση προσφυγή είναι βάσιμη κατά το μέτρο που η Επιτροπή προσάπτει στην Ιταλική
Δημοκρατία ότι δεν έλαβε εντός των προθεσμιών που της τάχθηκαν τα αναγκαία μέτρα για την ανάκτηση, από τους δικαιούχους, του
συνόλου των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν δυνάμει του καθεστώτος ενισχύσεων το οποίο κηρύχθηκε, με την απόφαση 2005/919, παράνομο
και ασύμβατο προς την κοινή αγορά.
Λαμβανομένου υπόψη του συμπεράσματος που διατυπώνεται στην προηγούμενη σκέψη, παρέλκει η απόφανση επί του αιτήματος της Επιτροπής
να καταδικασθεί η Ιταλική Δημοκρατία καθόσον δεν ενημέρωσε την Επιτροπή για τα μέτρα στα οποία αναφέρεται η σκέψη αυτή, δεδομένου
ακριβώς ότι το εν λόγω κράτος μέλος αυτό δεν προχώρησε στην εκτέλεση της αποφάσεως 2005/919 εντός των προθεσμιών που του τάχθηκαν
(βλ. προαναφερθείσα απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2010, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 57 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Διαπιστώνεται, κατά συνέπεια, ότι η Ιταλική Δημοκρατία, μη λαμβάνοντας εντός των προθεσμιών που της τάχθηκαν τα αναγκαία μέτρα
για την ανάκτηση, από τους δικαιούχους, του συνόλου των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος ενισχύσεων το οποίο
κηρύχθηκε, με την απόφαση 2005/919, παράνομο και ασύμβατο προς την κοινή αγορά, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο
2 της αποφάσεως αυτής.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει
σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Ιταλική Δημοκρατία ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά
έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Η Ιταλική Δημοκρατία, μη λαμβάνοντας εντός των προθεσμιών που της τάχθηκαν τα αναγκαία μέτρα για την ανάκτηση, από τους δικαιούχους,
του συνόλου των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος ενισχύσεων το οποίο κηρύχθηκε παράνομο και ασύμβατο προς την
κοινή αγορά, με την απόφαση 2005/919/ΕΚ της Επιτροπής, της 14ης Δεκεμβρίου 2004, σχετικά με άμεσα φορολογικά κίνητρα σε επιχειρήσεις
που συμμετέχουν σε εμπορικές εκθέσεις στο εξωτερικό, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 2 της αποφάσεως αυτής.
2)
Καταδικάζει την Ιταλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.