CELEX: 62009CJ0388
Αίτηση έκδοσης προδικαστικής απόφασης
Κοινωνική ασφάλιση
Κανονισμός (ΕΟΚ) 1408/71
Άρθρα 15, 27 και 28
Άρθρα 39 ΕΚ και 42 ΕΚ
Πρώην διακινούμενος εργαζόμενος
Επαγγελματική δραστηριότητα που έχει ασκηθεί στο κράτος μέλος καταγωγής και σε άλλο κράτος μέλος
Επιστροφή στο κράτος μέλος καταγωγής μετά τη συνταξιοδότηση
Καταβολή της σύνταξης από αμφότερα τα κράτη μέλη
Χωριστό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης κατά του κινδύνου αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης
Ύπαρξη στο άλλο κράτος μέλος της προγενέστερης απασχόλησης του ενδιαφερόμενου
Προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης στο εν λόγω σύστημα
Διατήρηση του δικαιώματος για επίδομα ειδικής φροντίδας λόγω αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης μετά την επιστροφή στο κράτος μέλος καταγωγής

ς, θα είχαν ως συνέπεια ότι οι παροχές σε χρήμα που προβλέπει ενδεχομένως για τον κίνδυνο αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης
το πρώην κράτος μέλος απασχόλησης και που εξομοιώνονται με παροχές ασθένειας υπό στενή έννοια θα έπρεπε καταρχήν να καταβάλλονται
εκτός του αρμόδιου κράτους (βλ, μεταξύ άλλων, κατ’ αναλογία, τις προπαρατεθείσες αποφάσεις Molenaar, σκέψη 43, και Jauch,
σκέψεις 10, 11 και 35).
Υπό τις συνθήκες αυτές, αν ληφθεί ιδίως υπόψη η νομολογία που παρατέθηκε στις σκέψεις 73 έως 76 της παρούσας απόφασης, το
άρθρο 27 του κανονισμού 1408/71 πρέπει, όσον αφορά τις παροχές σε χρήμα που αφορούν τον κίνδυνο αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης
σε μια περίπτωση όπως αυτή που αποτελεί το αντικείμενο της κύριας δίκης, να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι το δικαίωμα για
παροχές ασθένειας υπό στενή έννοια εντός του κράτους μέλους κατοικίας δεν εξαλείφει το δικαίωμα που έχει αποκτηθεί προγενέστερα
έναντι άλλου κράτους μέλους δυνάμει των διατάξεων αυτού μόνο του κράτους που ρυθμίζουν την αδυναμία αυτοεξυπηρέτησης και βάσει
μόνο των περιόδων ασφάλισης που έχουν διανυθεί σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές (βλ, μεταξύ άλλων, κατ’ αναλογία, τις προπαρατεθείσες
αποφάσεις Dammer, σκέψεις 21 έως 23 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία, και Bastos Moriana κ.λπ., σκέψη 17).
Με δεδομένες πάντως τις απαιτήσεις που θέτει το άρθρο 12 του κανονισμού 1408/71, κατά την ερμηνεία αυτή πρέπει εν προκειμένω
να ληφθεί υπόψη το ενδεχόμενο να συναχθεί από το αιτούν δικαστήριο, κατόπιν των εξακριβώσεων στις οποίες θα προβεί σύμφωνα
με τις 63 και 64 της παρούσας απόφασης, το συμπέρασμα ότι υπάρχουν στην Πορτογαλία, σε περιπτώσεις όπως αυτή την οποία αφορά
η υπόθεση της κύριας δίκης, παροχές σε χρήμα προβλεπόμενες από την πορτογαλική νομοθεσία σχετικά με τον κίνδυνο αδυναμίας
αυτοεξυπηρέτησης.
Υπό τις περιστάσεις αυτές, το άρθρο 27 του κανονισμού 1408/71 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι, όταν στο κράτος μέλος
κατοικίας προβλέπονται παροχές σε χρήμα σχετικά με τον κίνδυνο αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης που είναι χαμηλότερες από τις παροχές
που προβλέπει για τον ίδιο κίνδυνο το άλλο κράτος μέλος που είναι οφειλέτης της σύνταξης, οι αρχές από τις οποίες διαπνέεται
ο κανονισμός 1408/71 επιβάλλουν την καταβολή από τον αρμόδιο φορέα του τελευταίου αυτού κράτους ενός συμπληρώματος παροχών,
ίσου προς τη διαφορά μεταξύ των ποσών των δύο αυτών παροχών, στα άτομα που βρίσκονται σε κατάσταση παρόμοια με την κατάσταση
του J. F. da Silva Martins (βλ., μεταξύ άλλων, κατ’ αναλογία, αποφάσεις της 12ης Ιουνίου 1980, 733/79, Laterza, Συλλογή τόμος
1980/ΙΙ, σ. 291, σκέψη 9, της 9ης Ιουλίου 1980, 807/79, Gravina, Συλλογή τόμος 1980/ΙΙ, σ. 449, σκέψη 8, της 24ης Νοεμβρίου
1983, 320/82, D’Amario, Συλλογή 1983, σ. 3811, σκέψη 7, Dammer, προπαρατεθείσα, σκέψεις 23 και 24, της 11ης Ιουνίου 1991,
C‑251/89, Αθανασόπουλος κ.λπ., Συλλογή 1991, σ. I‑2797, σκέψη 17, και Bastos Moriana κ.λπ., προπαρατεθείσα, σκέψη 16).
Η ορθότητα της λύσης αυτής δεν αναιρείται από το γεγονός ότι, όπως τονίζει η Γερμανική Κυβέρνηση, το δικαίωμα του μη αυτοεξυπηρετούμενου
ατόμου να λαμβάνει, στο πλαίσιο της προαιρετικής συνέχισης της ασφάλισης που προβλέπει το άρθρο 26 του SGB XI, το επίμαχο
στην κύρια δίκη επίδομα λόγω αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης αναστέλλεται καταρχήν, κατά το άρθρο 34 του SGB XI, ενόσω ο ασφαλισμένος
βρίσκεται στην αλλοδαπή.
Πράγματι, το Δικαστήριο έχει δεχτεί κατ’ ουσία ότι η καταβολή εισφορών σε ορισμένο κλάδο του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης
παρέχει καταρχήν στον ασφαλισμένο εργαζόμενο το δικαίωμα να λαμβάνει τις αντίστοιχες παροχές όταν συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις
που προβλέπει η νομοθεσία του αρμόδιου κράτους, εκτός πάντως από εκείνες που δεν είναι σύμφωνες προς τις διατάξεις του δικαίου
της Ένωσης που έχουν εφαρμογή στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης (βλ. απόφαση Molenaar, προπαρατεθείσα, σκέψη 43).
Όπως όμως συνάγεται από τη νομολογία που παρατέθηκε στις σκέψεις 73 έως 76 της παρούσας απόφασης, ο σκοπός του άρθρου 48 ΣΛΕΕ
δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί, αν, εκτός από τις περιπτώσεις που προβλέπει ρητά η ρύθμιση της Ένωσης σύμφωνα με τους σκοπούς
της Συνθήκης ΣΛΕΕ, η νομοθεσία κράτους μέλους εξαρτούσε τη χορήγηση των πλεονεκτημάτων της κοινωνικής ασφάλισης που οφείλονται
δυνάμει της νομοθεσίας αυτής από την προϋπόθεση να κατοικεί ο εργαζόμενος στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους (βλ. επίσης
επ’ αυτού την προπαρατεθείσα απόφαση Αθανασόπουλος κ.λπ., σκέψη 20).
Μολονότι, όπως ισχυρίζονται η Γερμανική Κυβέρνηση και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, η παράλληλη χορήγηση παροχών διαφόρων
κρατών μελών μπορεί, στην περίπτωση των παροχών σε χρήμα που αφορούν τον κίνδυνο της αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης, να δημιουργήσει
πρακτικές δυσκολίες οι οποίες, κατά το παρόν στάδιο της εξέλιξης του δικαίου της Ένωσης, δεν έχουν ληφθεί υπόψη σε όλη την
έκτασή τους από τις διατάξεις της Ένωσης που αφορούν τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, το γεγονός αυτό και
μόνο δεν μπορεί να αποτελέσει δικαιολογητικό λόγο για την ερμηνεία του κανονισμού 1408/71 κατά τρόπο που ο πρώην διακινούμενος
εργαζόμενος, στον οποίο η νομοθεσία απλώς και μόνο ενός κράτους μέλους στο οποίο ο εργαζόμενος αυτός απασχολήθηκε στο παρελθόν
επιτρέπει την προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης κατά του κινδύνου της αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης, να καταλήγει να καταβάλλει
μη ανταποδοτικές εισφορές σε αυτό το σύστημα ασφάλισης και να υφίσταται έτσι δυσμενέστερη μεταχείριση έναντι του εργαζόμενου
που έχει διανύσει όλο τον εργασιακό του βίο σε ένα μόνο κράτος μέλος (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση D’Amario, προπαρατεθείσα,
σκέψη 8).
Κατόπιν όλων των ανωτέρω, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 15 και 27 του κανονισμού 1408/71
έχουν την έννοια ότι δεν αντιβαίνει στα άρθρα αυτά η δυνατότητα ενός ατόμου που τελεί σε κατάσταση παρόμοια με αυτή την οποία
αφορά η υπόθεση της κύριας δίκης, το οποίο λαμβάνει σύνταξη γήρατος από τα ταμεία συντάξεων τόσο του κράτους μέλους από το
οποίο κατάγεται, όσο και του κράτους μέλους στο οποίο διήνυσε το μεγαλύτερο μέρος του επαγγελματικού του βίου και το οποίο
έχει μετοικήσει από το τελευταίο αυτό κράτος μέλος στο κράτος μέλος καταγωγής του να εξακολουθεί, λόγω προαιρετικής συνέχισης
της ασφάλισης σε αυτοτελές σύστημα ασφάλισης κατά του κινδύνου αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης στο κράτος μέλος στο οποίο διήνυσε
το μεγαλύτερο μέρος του επαγγελματικού του βίου, να λαμβάνει παροχή σε χρήμα λόγω της ασφάλισής του αυτής, ιδίως αν στο κράτος
μέλος κατοικίας δεν προβλέπονται παροχές σε χρήμα που να καλύπτουν τον ειδικό κίνδυνο της αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης, πράγμα
που οφείλει να εξακριβώσει το αιτούν δικαστήριο. Αν, αντίθετα, η νομοθεσία του κράτους μέλους κατοικίας προβλέπει μεν παροχές
σε χρήμα σχετικά με τον κίνδυνο αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης, αλλά οι παροχές αυτές είναι χαμηλότερες από τις παροχές που προβλέπει
για τον ίδιο κίνδυνο το άλλο κράτος μέλος που είναι οφειλέτης της σύνταξης, το άρθρο 27 του κανονισμού 1408/71 έχει την έννοια
ότι το εν λόγω άτομο μπορεί να αξιώσει από τον αρμόδιο φορέα του τελευταίου αυτού κράτους να του καταβάλει ένα συμπλήρωμα
παροχών, ίσο προς τη διαφορά μεταξύ των ποσών των δύο αυτών παροχών.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:
Τα άρθρα 15 και 27 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής
ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως
τροποποιήθηκε και ενημερώθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 118/97 του Συμβουλίου, της 2ας Δεκεμβρίου 1996, και όπως τροποποιήθηκε
στη συνέχεια με τον κανονισμό (ΕΚ) 1386/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2001, έχουν την
έννοια ότι δεν αντιβαίνει στα άρθρα αυτά η δυνατότητα ενός ατόμου που τελεί σε κατάσταση παρόμοια με αυτή την οποία αφορά
η υπόθεση της κύριας δίκης, το οποίο λαμβάνει σύνταξη γήρατος από τα ταμεία συντάξεων τόσο του κράτους μέλους από το οποίο
κατάγεται, όσο και του κράτους μέλους στο οποίο διήνυσε το μεγαλύτερο μέρος του επαγγελματικού του βίου και το οποίο έχει
μετοικήσει από το τελευταίο αυτό κράτος μέλος στο κράτος μέλος καταγωγής του να εξακολουθεί, λόγω προαιρετικής συνέχισης της
ασφάλισης σε αυτοτελές σύστημα ασφάλισης κατά του κινδύνου της αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης στο κράτος μέλος στο οποίο διήνυσε
το μεγαλύτερο μέρος του επαγγελματικού του βίου, να λαμβάνει παροχή σε χρήμα λόγω της ασφάλισής του αυτής, ιδίως αν στο κράτος
μέλος κατοικίας δεν προβλέπονται παροχές σε χρήμα που να καλύπτουν τον ειδικό κίνδυνο της αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης, πράγμα
που οφείλει να εξακριβώσει το αιτούν δικαστήριο.
Αν, αντίθετα, η νομοθεσία του κράτους μέλους κατοικίας προβλέπει μεν παροχές σε χρήμα σχετικά με τον κίνδυνο αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης,
αλλά οι παροχές αυτές είναι χαμηλότερες από τις παροχές που προβλέπει για τον ίδιο κίνδυνο το άλλο κράτος μέλος που είναι
οφειλέτης της σύνταξης, το άρθρο 27 του κανονισμού 1408/71, όπως τροποποιήθηκε και ενημερώθηκε με τον κανονισμό 118/97 και
όπως τροποποιήθηκε στη συνέχεια με τον κανονισμό 1386/2001, έχει την έννοια ότι το εν λόγω άτομο μπορεί να αξιώσει από τον
αρμόδιο φορέα του τελευταίου αυτού κράτους να του καταβάλει ένα συμπλήρωμα παροχών, ίσο προς τη διαφορά μεταξύ των ποσών των
δύο αυτών παροχών.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.