CELEX: 62009CJ0434
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων
Άρθρο 21 ΣΛΕΕ
Οδηγία 2004/38/ΕΚ
Έννοια του “δικαιούχου”
Άρθρο 3, παράγραφος 1 –Υπήκοος κράτους μέλους ο οποίος ουδέποτε έχει ασκήσει το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμένει ανέκαθεν στο κράτος μέλος της ιθαγένειάς του
Επιρροή που ασκεί η κατοχή ιθαγένειας άλλου κράτους μέλους
Αμιγώς εσωτερική κατάσταση

της 22ας Ιουλίου 2005, C‑403/03, Schempp, Συλλογή 2005, σ. I‑6421, σκέψη 22).
Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο έχει τονίσει επανειλημμένως ότι η ιδιότητα του πολίτη της Ένωσης τείνει να αποτελέσει τη θεμελιώδη
ιδιότητα των υπηκόων των κρατών μελών (βλ. απόφαση της 11ης Μαρτίου 2011, C‑34/09, Ruiz Zambrano, που δεν έχει δημοσιευθεί
ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 41 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το άρθρο 20 ΣΛΕΕ απαγορεύει
εθνικά μέτρα που έχουν ως αποτέλεσμα να στερούν από τους πολίτες της Ένωσης την πραγματική δυνατότητα να ασκούν, κατά το ουσιώδες
μέρος τους, τα δικαιώματα που αποκτούν από την ιδιότητά τους του πολίτη της Ένωσης (βλ., προπαρατεθείσα απόφαση Zambrano,
σκέψη 42).
Ένα πρόσωπο όπως η S. McCarthy, ως υπήκοος ενός τουλάχιστον κράτους μέλους, έχει την ιδιότητα του πολίτη της Ένωσης, δυνάμει
του άρθρου 20, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, και, επομένως, μπορεί να επικαλείται, ακόμη και έναντι του κράτους μέλους καταγωγής του,
τα απορρέοντα από την ιδιότητα αυτή δικαιώματα, μεταξύ δε άλλων το δικαίωμα να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος
των κρατών μελών, όπως προβλέπει το άρθρο 21 ΣΛΕΕ (βλ., συναφώς, απόφαση της 10ης Ιουλίου 2008, C‑33/07, Jipa, Συλλογή 2008,
σ. I‑5157, σκέψη 17 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Εντούτοις, από κανένα στοιχείο της καταστάσεως της S. McCarthy,όπως περιγράφεται με την αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως,
δεν προκύπτει ότι το επίμαχο στην κύρια δίκη εθνικό μέτρο έχει ως αποτέλεσμα να στερεί από το εν λόγω πρόσωπο την πραγματική
δυνατότητα να ασκεί, κατά το ουσιώδες μέρος τους, τα δικαιώματα που συναρτώνται με την ιδιότητά του ως πολίτη της Ένωσης ή
να παρακωλύεται η άσκηση του δικαιώματός του να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών, όπως προβλέπει
το άρθρο 21 ΣΛΕΕ. Συγκεκριμένα, η παράλειψη των αρχών του Ηνωμένου Βασιλείου να συνεκτιμήσουν την ιρλανδική ιθαγένεια της
S. McCarthy για τον σκοπό της χορηγήσεως σε αυτήν του δικαιώματος διαμονής στο Ηνωμένο Βασίλειο ουδεμία επίδραση ασκεί στο
δικαίωμά της να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών, ούτε άλλωστε και σε οποιαδήποτε άλλο δικαίωμα
απορρέει από την ιδιότητά της ως πολίτη της Ένωσης.
Συναφώς, επισημαίνεται ότι, αντιθέτως προς τα κρίσιμα στοιχεία της υποθέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η προπαρατεθείσα απόφαση
Ruiz Zambrano, το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης εθνικό μέτρο δεν έχει ως αποτέλεσμα την υποχρέωση της S. McCarthy
να εγκαταλείψει το έδαφος της Ένωσης. Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει και από τη σκέψη 29 της παρούσας αποφάσεως, η S. McCarthy
έχει, δυνάμει αρχής του διεθνούς δικαίου, άνευ όρων δικαίωμα διαμονής στο Ηνωμένου Βασίλειου καθόσον έχει την ιθαγένεια του
κράτους μέλους αυτού.
Η υπό κρίση υπόθεση της κύριας δίκης διακρίνεται επίσης από την υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 2ας Οκτωβρίου
2003, C-148/02, Garcia Avello (Συλλογή 2003, σ. I-11613). Συγκεκριμένα, με την απόφαση εκείνη, το Δικαστήριο έκρινε ότι η
εφαρμογή της κανονιστικής ρύθμισης κράτους μέλους σε υπηκόους του κράτους μέλους αυτού έχοντες επίσης την ιθαγένεια άλλου
κράτους μέλους είχε ως αποτέλεσμα οι εν λόγω πολίτες της Ένωσης να φέρουν διαφορετικά επώνυμα από πλευράς των δύο οικείων
νομικών συστημάτων, η δε κατάσταση αυτή μπορούσε να συνεπάγεται εις βάρος τους σοβαρά μειονεκτήματα τόσο σε επαγγελματικό
όσο και σε προσωπικό επίπεδο, τα οποία ανέκυπταν ιδίως από τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν τα εν λόγω πρόσωπα να τύχουν, εντός
του κράτους μέλους της ιθαγένειάς τους, των νομικών αποτελεσμάτων πράξεων ή εγγράφων φερόντων το επώνυμο που αναγνωριζόταν
στο άλλο κράτος μέλος, του οποίου είχαν επίσης την ιθαγένεια.
Όπως επισήμανε και το Δικαστήριο με την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2008, C‑353/06, Grunkin και Paul (Συλλογή 2008, σ. I‑7639),
σε πλαίσιο όπως εκείνο που εξετάστηκε με την προπαρατεθείσα απόφαση Garcia Avello, αυτό που είχε συναφώς σημασία ήταν όχι
τόσο το ότι η διαφορά του επωνύμου οφειλόταν στη διπλή ιθαγένεια των ενδιαφερομένων, αλλά κυρίως το γεγονός ότι η διαφορά
αυτή ήταν ικανή να προκαλέσει σοβαρά μειονεκτήματα εις βάρος των ενδιαφερομένων πολιτών της Ένωσης που συνίσταντο σε παρεμπόδιση
της ελεύθερης κυκλοφορίας δυνάμενη να δικαιολογηθεί μόνον εφόσον στηριζόταν σε αντικειμενικούς λόγους και τελούσε σε αναλογία
προς τον θεμιτώς επιδιωκόμενο σκοπό (βλ., συναφώς, προπαρατεθείσα απόφαση Grunkin και Paul, σκέψεις 23, 24 και 29).
Επομένως, στις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν οι προπαρατεθείσες αποφάσεις Ruiz Zambrano και García Avello, το επίμαχο
εθνικό μέτρο είχε ως αποτέλεσμα να στερεί από πολίτες της Ένωσης την πραγματική δυνατότητα να ασκούν, κατά το ουσιώδες μέρος
τους, τα δικαιώματα που συναρτώνται με την ιδιότητά τους αυτή ή να παρακωλύεται η άσκηση του δικαιώματός τους να κυκλοφορούν
και να διαμένουν ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών.
Όπως όμως υπομνήσθηκε με τη σκέψη 49 της παρούσας αποφάσεως, στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης της κύριας δίκης, το γεγονός
ότι η S. McCarthy έχει, πλην της ιθαγένειας του Ηνωμένου Βασιλείου, και την ιρλανδική ιθαγένεια δεν συνεπάγεται την εφαρμογή
μέτρων κράτους μέλους που έχουν ως αποτέλεσμα να στερούν από το πρόσωπο αυτό την πραγματική δυνατότητα να ασκεί, κατά το ουσιώδες
μέρος τους, τα δικαιώματα που συναρτώνται με την ιδιότητά του ως πολίτη της Ένωσης ή να παρακωλύεται η άσκηση του δικαιώματός
του να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών. Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο αυτό, το εν λόγω γεγονός
δεν αρκεί αυτό καθαυτό για να θεωρηθεί ότι η κατάσταση του ενδιαφερομένου προσώπου εμπίπτει στο άρθρο 21 ΣΛΕΕ.
Υπό τις συνθήκες αυτές, διαπιστώνεται ότι η κατάσταση ενός προσώπου όπως η S. McCarthy δεν παρουσιάζει κανένα συνδετικό στοιχείο
με κάποια από τις καταστάσεις που προβλέπει το δίκαιο της Ένωσης και ότι το σύνολο των κρίσιμων στοιχείων της καταστάσεως
αυτής περιορίζονται στο εσωτερικό ενός μόνον κράτους μέλους.
Κατά συνέπεια, το άρθρο 21 ΣΛΕΕ δεν εφαρμόζεται σε πολίτη της Ένωσης ο οποίος ουδέποτε άσκησε το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας,
διαμένει ανέκαθεν στο κράτος μέλος της ιθαγενείας του και, επιπλέον, έχει και την ιθαγένεια άλλου κράτους μέλους, υπό τον
όρο ότι η κατάσταση του πολίτη αυτού δεν χαρακτηρίζεται από την εφαρμογή μέτρων κράτους μέλους που θα είχαν ως αποτέλεσμα
να στερούν από το εν λόγω πρόσωπο την πραγματική δυνατότητα να ασκεί, κατά το ουσιώδες μέρος τους, τα δικαιώματα που συναρτώνται
με την ιδιότητά του ως πολίτη της Ένωσης ή να παρακωλύεται η άσκηση του δικαιώματός του να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα
στο έδαφος των κρατών μελών.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, η απάντηση που πρέπει να δοθεί στο πρώτο ερώτημα είναι η ακόλουθη:
–        το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/38 έχει την έννοια ότι η οδηγία αυτή δεν εφαρμόζεται σε πολίτη της Ένωσης ο οποίος
ουδέποτε άσκησε το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας, διαμένει ανέκαθεν στο κράτος μέλος της ιθαγενείας του και, επιπλέον, έχει
και την ιθαγένεια άλλου κράτους μέλους·
–        το άρθρο 21 ΣΛΕΕ δεν εφαρμόζεται σε πολίτη της Ένωσης ο οποίος ουδέποτε άσκησε το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας, διαμένει
ανέκαθεν στο κράτος μέλος της ιθαγενείας του και, επιπλέον, έχει και την ιθαγένεια άλλου κράτους μέλους, υπό τον όρο ότι η
κατάσταση του πολίτη αυτού δεν χαρακτηρίζεται από την εφαρμογή μέτρων κράτους μέλους που θα είχαν ως αποτέλεσμα να στερούν
από το εν λόγω πρόσωπο την πραγματική δυνατότητα να ασκεί, κατά το ουσιώδες μέρος τους, τα δικαιώματα που συναρτώνται με την
ιδιότητά του ως πολίτη της Ένωσης ή να παρακωλύεται η άσκηση του δικαιώματός του να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο
έδαφος των κρατών μελών.

Επί του δεύτερου ερωτήματος
Κατόπιν της απαντήσεως που δόθηκε στο πρώτο ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο, η απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό
ερώτημα παρέλκει.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά
με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια
των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ,
73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ, έχει την έννοια ότι η οδηγία αυτή δεν εφαρμόζεται
σε πολίτη της Ένωσης ο οποίος ουδέποτε άσκησε το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας, διαμένει ανέκαθεν στο κράτος μέλος της ιθαγενείας
του και, επιπλέον, έχει και την ιθαγένεια άλλου κράτους μέλους.
2)
Το άρθρο 21 ΣΛΕΕ δεν εφαρμόζεται σε πολίτη της Ένωσης ο οποίος ουδέποτε άσκησε το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας, διαμένει
ανέκαθεν στο κράτος μέλος της ιθαγενείας του και, επιπλέον, έχει και την ιθαγένεια άλλου κράτους μέλους, υπό τον όρο ότι η
κατάσταση του πολίτη αυτού δεν χαρακτηρίζεται από την εφαρμογή μέτρων κράτους μέλους που θα είχαν ως αποτέλεσμα να στερούν
από το εν λόγω πρόσωπο την πραγματική δυνατότητα να ασκεί, κατά το ουσιώδες μέρος τους, τα δικαιώματα που συναρτώνται με την
ιδιότητά του ως πολίτη της Ένωσης ή να παρακωλύεται η άσκηση του δικαιώματός του να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο
έδαφος των κρατών μελών.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.