CELEX: 62011CJ0245
Rozporządzenie (WE) nr 343/2003
Określanie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrywanie wniosku o azyl wniesionego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego
Klauzula humanitarna
Artykuł 15 tego rozporządzenia
Osoba korzystająca z azylu w państwie członkowskim uzależniona od pomocy osoby ubiegającej się o azyl ze względu na to, że cierpi na poważną chorobę
Artykuł 15 ust. 2 rozporządzenia
Obowiązek rozpatrzenia przez państwo członkowskie, które nie jest odpowiedzialne w świetle kryteriów określonych w rozdziale III tegoż rozporządzenia, wniosku o udzielenie azylu złożonego przez wspomnianą osobę ubiegającą się o azyl
Przesłanki

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni, w pierwszej kolejności, art. 15 rozporządzenia Rady (WE) nr 343/2003 z dnia 18 lutego 2003 r. ustanawiającego kryteria i mechanizmy określania państwa członkowskiego właściwego dla rozpatrywania wniosku o azyl, wniesionego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego (
Dz.U. L 50, s. 1
), a w drugiej kolejności, art. 3 ust. 2 tegoż rozporządzenia.
Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy K, obywatelką państwa trzeciego, a Bundesasylamt (federalnym urzędem ds. azylu) w przedmiocie odrzucenia przez ten urząd wniosku o udzielenie azylu złożonego w Austrii przez skarżącą w postępowaniu głównym na tej podstawie, że państwem odpowiedzialnym za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu jest Rzeczpospolita Polska.
Ramy prawne
Rozporządzenie nr 343/2003
Motywy 3 i 4 rozporządzenia nr 343/2003 brzmią następująco:
„(3)
Konkluzje Rady Europejskiej z Tampere stwierdziły […], że [wspólny europejski system azylowy] powinien zawierać, w krótkim terminie, jasną i wykonalną metodę określania, które państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrywanie wniosku o udzielenie azylu.
(4)
Metoda taka powinna być oparta na obiektywnych i sprawiedliwych kryteriach zarówno dla państwa członkowskiego, jak i dla zainteresowanych osób. W szczególności powinna ona umożliwiać szybkie określenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego, tak aby zagwarantować skuteczny dostęp do procedur określania statusu uchodźcy i nie zagrażać celowi, jakim jest szybkie rozpatrywanie wniosków o udzielenie azylu”.
Motywy 6 i 7 wspomnianego rozporządzenia stanowią:
„(6)
Jednolitość rodziny powinna zostać zachowana w zakresie, w jakim jest to zgodne z innymi celami, które przyświecały ustanowieniu kryteriów i mechanizmów określania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrywanie wniosku o udzielenie azylu.
(7)
Wspólne rozpatrywanie przez jedno państwo członkowskie wniosków o udzielenie azylu, złożonych przez członków jednej rodziny umożliwia zapewnienie, że wnioski są rozpatrywane dokładnie, a decyzje podejmowane w odniesieniu do nich są spójne. Państwa członkowskie powinny mieć możliwość odstąpienia od kryteriów odpowiedzialności, tak aby umożliwić połączenia członków rodziny, w przypadku gdy jest to niezbędne ze względów humanitarnych”.
Jak wynika z motywu 15 rozporządzenia nr 343/2003 w związku z art. 6 ust. 1 TUE, rozporządzenie to przestrzega praw podstawowych, swobód oraz zasad potwierdzonych w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”). W szczególności zmierza do zagwarantowania, na podstawie art. 1 i 18 tegoż rozporządzenia, pełnego przestrzegania godności ludzkiej i prawa azylu osób ubiegających się o azyl.
Artykuł 1 rozporządzenia nr 343/2003 stanowi, że rozporządzenie to „ustanawia kryteria i mechanizmy określania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrywanie wniosku o udzielenie azylu wniesionego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego”.
Zgodnie z art. 2 lit. c), d), e) oraz i) wspomnianego rozporządzenia:
„c)
»wniosek o udzielenie azylu« oznacza wniosek złożony przez obywatela państwa trzeciego, który może być rozumiany jako wniosek o ochronę międzynarodową przez państwo członkowskie na podstawie konwencji genewskiej [z dnia 28 lipca 1951 r. dotyczącej statusu uchodźców]. Każdy wniosek o ochronę międzynarodową jest uznawany za wniosek o udzielenie azylu, chyba że obywatel państwa trzeciego wyraźnie wnioskuje o inny rodzaj ochrony, która może być stosowana oddzielnie;
d)
»wnioskodawca« lub »osoba ubiegająca się o azyl« oznacza obywatela państwa trzeciego, który złożył wniosek o udzielenie azylu, w odniesieniu do którego nie została jeszcze podjęta ostateczna decyzja;
e)
»rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu« oznacza rozpatrzenie lub decyzję albo orzeczenie dotyczące wniosku o udzielenie azylu dokonywane, podejmowane lub wydawane przez właściwe władze zgodnie z prawem krajowym, z wyjątkiem procedur określania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrywanie wniosku o udzielenie azylu zgodnie z niniejszym rozporządzeniem;
[…]
i)
»członkowie rodziny« oznaczają, o ile rodzina już istniała w kraju pochodzenia, następujących członków rodziny wnioskodawcy, którzy są obecni na terytorium państw członkowskich:
(i)
małżon[ka] osoby ubiegającej się o azyl lub jej albo jego partner[a] stanu wolnego w stabilnym związku, w przypadku gdy ustawodawstwo lub praktyka danego państwa członkowskiego traktuje związki pozamałżeńskie w sposób porównywalny z traktowaniem związków małżeńskich na podstawie ich przepisów prawa odnoszących się do cudzoziemców;
(ii)
nieletnie dzieci ze związku określonego w lit. i) lub składającego wniosek, pod warunkiem że nie są żonate lub zamężne i znajdują się na utrzymaniu składającego wniosek oraz bez względu na to, czy zostały urodzone w czy poza związkiem małżeńskim lub adoptowane zgodnie z przepisami prawa krajowego;
(iii)
ojc[a], matk[ę] lub opiekun[a], jeżeli wnioskodawca lub uchodźca jest osobą nieletnią i stanu wolnego”.
Artykuł 3 ust. 1 i 2 tegoż rozporządzenia, który jest ujęty w jego rozdziale II, zatytułowanym „Zasady ogólne”, stanowi:
„1.   Państwa członkowskie rozpatrują wniosek każdego obywatela państwa trzeciego, który składa wniosek jakiemukolwiek państwu członkowskiemu na granicy lub na jego terytorium. Wniosek jest rozpatrywany przez jedno państwo członkowskie, którym jest państwo, które kryteria wymienione w rozdziale III wskazują jako odpowiedzialne.
2.   W drodze odstępstwa od ust. 1 każde państwo członkowskie może rozpatrzyć wniosek o udzielenie azylu wniesiony do niego przez obywatela państwa trzeciego, nawet jeżeli za takie rozpatrzenie nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w niniejszym rozporządzeniu. W takim przypadku to państwo członkowskie staje się państwem członkowskim odpowiedzialnym za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu w rozumieniu niniejszego rozporządzenia oraz przyjmuje zobowiązania związane z odpowiedzialnością. Gdzie stosowne, powiadamia ono państwo członkowskie uprzednio odpowiedzialne, państwo członkowskie przeprowadzające procedurę określania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrywanie wniosku o udzielenie azylu lub państwo członkowskie, do którego został złożony wniosek o przejęcie lub przyjęcie z powrotem wnioskodawcy”.
Artykuły 6–14 tegoż rozporządzenia, ujęte w rozdziale III, zawierają wykaz obiektywnych i zhierarchizowanych kryteriów dla celów określenia „państwa członkowskiego odpowiedzialnego” w rozumieniu art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 343/2003.
Artykuł 15 wspomnianego rozporządzenia, który stanowi jedyny artykuł ujęty w rozdziale IV tegoż rozporządzenia, zatytułowanym „Klauzula humanitarna”, stanowi:
„1.   Każde państwo członkowskie, nawet w przypadku gdy nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów wymienionych w niniejszym rozporządzeniu, może połączyć członków rodziny, jak również innych krewnych pozostających na utrzymaniu, z przyczyn humanitarnych opartych w szczególności na względach rodzinnych lub kulturowych. W takim przypadku to państwo członkowskie, na wniosek innego państwa członkowskiego, rozpatruje wniosek o udzielenie azylu zainteresowanej osoby. Osoby zainteresowane muszą wyrazić zgodę.
2.   W przypadku gdy zainteresowana osoba jest uzależniona od pomocy innej osoby, z powodu ciąży lub opieki nad niemowlęciem, poważnej choroby, poważnego upośledzenia lub podeszłego wieku, państwa członkowskie [zasadniczo] nie rozłączają lub łączą osoby ubiegające się o azyl z osobą spokrewnioną przebywającą na terytorium jednego z państw członkowskich, pod warunkiem że więzy rodzinne istniały w kraju pochodzenia.
[…]
4.   W przypadku gdy państwo członkowskie wskazane w ten sposób przyjmuje wniosek, odpowiedzialność za rozpatrywanie wniosku zostaje na nie przeniesiona.
5.   Warunki i procedury stosowania niniejszego artykułu wraz z, gdzie właściwe, mechanizmami koncyliacji dla rozstrzygania sporów między państwami członkowskimi dotyczących potrzeby łączenia wspomnianych osób lub miejsca, w którym powinno się dokonać takiego łączenia, są przyjmowane zgodnie z procedurą określoną w art. 27 ust. 2”.
W rozdziale V rozporządzenia nr 343/2003, zatytułowanym „Przejęcie i przyjęcie z powrotem”, ujęty jest art. 16 ust. 1 rozporządzenia, który brzmi:
„Państwo członkowskie odpowiedzialne za rozpatrywanie wniosku o udzielenie azylu na podstawie niniejszego rozporządzenia jest zobowiązane do:
[…]
c)
przyjęcia z powrotem, na warunkach ustanowionych w art. 20, wnioskodawcy, którego wniosek jest rozpatrywany i który przebywa nielegalnie w innym państwie członkowskim;
[…]”.
Rozporządzenie (WE) nr 1560/2003
Artykuł 11, zatytułowany „Stosunki zależności”, rozporządzenia Komisji (WE) nr 1560/2003 z dnia 2 września 2003 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady nr 343/2003 (
Dz.U. L 222, s. 3
) stanowi:
„1.   Artykuł 15 ust. 2 [rozporządzenia nr 343/2003] stosuje się, o ile osoba ubiegająca się o azyl jest zależna od pomocy osoby spokrewnionej, przebywającej w innym państwie członkowskim lub osoba spokrewniona, przebywająca w innym państwie członkowskim, jest zależna od pomocy osoby ubiegającej się o azyl.
2.   Stosunki zależności określone w art. 15 ust. 2 [rozporządzenia nr 343/2003] ocenia się, tak dalece, jak to możliwe, na podstawie obiektywnych kryteriów, np. zaświadczeń medycznych. Jeżeli takie dowody nie są dostępne lub jeżeli nie mogą być dostarczone, przyczyny humanitarne przyjmuje się wyłącznie na podstawie przekonujących informacji dostarczonych przez zainteresowane osoby.
[…]
4.   Stosowanie art. 15 ust. 2 [rozporządzenia nr 343/2003] nie może w żadnym wypadku zależeć od zapewnienia [zależy w każdym razie od upewnienia się], że osoba ubiegająca się o azyl lub osoba spokrewniona może rzeczywiście udzielić potrzebnej pomocy.
[…]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
K wjechała nielegalnie do Polski, przybywając z kraju trzeciego, i złożyła tam w marcu 2008 r. pierwszy wniosek o udzielenie azylu.
Nie czekając na zakończenie rozpatrywania swojego wniosku o udzielenie azylu, K opuściła następnie terytorium Polski i przybyła nielegalnie do Austrii, gdzie dołączyła do jednego ze swych dorosłych synów, który korzysta tam już ze statusu uchodźcy wraz z małżonką i trzema nieletnimi dziećmi.
W kwietniu 2008 r. K złożyła w Austrii drugi wniosek o udzielenie azylu.
Zdaniem Asylgerichtshof wykazano, iż synowa K znajduje się w sytuacji zależności względem K z powodu opieki nad niemowlęciem oraz poważnej choroby i ciężkiego upośledzenia, na które cierpi wskutek poważnego traumatycznego zdarzenia zaistniałego w kraju trzecim. Gdyby zdarzenie to wyszło na jaw, synowej ze względu na tradycje kulturowe odnoszące się do przywrócenia honoru rodziny groziłoby brutalne traktowanie ze strony mężczyzn z jej otoczenia rodzinnego. Odkąd K ponownie się spotkała ze swoją synową w Austrii, jest jej najbliższą powierniczką i doradczynią, ze względu nie tylko na więzy rodzinne je łączące, ale także na to, że K posiada odpowiednie doświadczenie zawodowe.
Uznając, że Rzeczpospolita Polska jest państwem odpowiedzialnym za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu złożonego przez K, władze austriackie zwróciły się do tego państwa członkowskiego o przyjęcie jej z powrotem.
W odpowiedzi na wspomniany wniosek władze polskie, nie zwracając się do władz austriackich o przejęcie K na podstawie art. 15 rozporządzenia nr 343/2003, wyraziły zgodę na przyjęcie K z powrotem zgodnie z art. 16 ust. 1 lit. c) tegoż rozporządzenia.
W tych okolicznościach decyzją z dnia 16 lipca 2008 r. Bundesasylamt odrzucił wniosek o udzielenie azylu złożony przez K w Austrii na tej podstawie, że państwem członkowskim odpowiedzialnym za rozpatrzenie tego wniosku jest Rzeczpospolita Polska.
K wniosła skargę na wspomnianą decyzję przed Asylgerichtshof.
Biorąc za podstawę ustalenie, zgodnie z którym to zasadniczo Rzeczpospolita Polska jest właściwa do rozpatrzenia złożonego przez K wniosku o udzielenie azylu, gdyż granicę właśnie tego państwa członkowskiego K przekroczyła niezgodnie z przepisami w pierwszej kolejności, przybywając z państwa trzeciego, wspomniany sąd uważa zresztą, iż w sytuacji takiej, jaką rozpatruje, należy rozważyć stosowanie art. 15 rozporządzenia nr 343/2003, a nawet art. 3 ust. 2 tego rozporządzenia. Zastosowanie jednego lub drugiego z tych przepisów prowadziłoby zaś do przyjęcia właściwości Austrii w zakresie rozpatrzenia tego wniosku o udzielenie azylu.
Asylgerichtshof wychodzi poza tym z założenia, że art. 15 rozporządzenia nr 343/2003 jako lex specialis ma pierwszeństwo przed zasadami podstawowymi zawartymi w art. 6–14 tego rozporządzenia.
Według Asylgerichtshof stosowanie art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003 ma charakter posiłkowy względem stosowania art. 15 tegoż rozporządzenia, tak że Republika Austrii powinna skorzystać ze swojego uprawnienia do przejęcia z urzędu odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu ze względów humanitarnych, o których mowa w tym ostatnio wymienionym artykule.
Wreszcie z wyjaśnień sądu odsyłającego dotyczących wykładni wspomnianego art. 15 wynika, że sąd ten uważa, iż w okolicznościach takich, jakie leżą u podstaw rozpatrywanego przezeń sporu, należy rozważyć kwestię możliwości zastosowania art. 15 ust. 2 przed rozważeniem, czy art. 15 ust. 1 może mieć zastosowanie posiłkowo.
W związku z powyższym Asylgerichtshof postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami:
„1)
Czy art. 15 rozporządzenia nr 343/2003 należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie, które na podstawie przepisów art. 6–14 tego rozporządzenia co do zasady nie jest właściwe do prowadzenia postępowania w sprawie osoby ubiegającej się o azyl, staje się obligatoryjnie właściwe, jeżeli przebywa w nim ciężko chora i ze względów kulturowych zagrożona synowa tej osoby lub [jej] nieletnie wnuki wymagające opieki z powodu choroby synowej, a ubiegająca się o azyl chce i jest w stanie udzielić pomocy synowej lub wnukom? Czy jest tak również, jeżeli właściwe co do zasady państwo członkowskie nie złożyło wniosku, o którym mowa w art. 15 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia nr 343/2003?
2)
Czy art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003 należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach przedstawionych w pytaniu pierwszym powstaje obligatoryjna właściwość państwa członkowskiego, które co do zasady nie jest właściwe, jeżeli właściwość przewidziana poza tym w przepisach rozporządzenia nr 343/2003 stanowiłaby naruszenie art. 3 lub 8 [europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r.] (art. 4 lub 7 karty)? Czy w tym przypadku w ramach incydentalnej wykładni i stosowania art. 3 lub art. 8 [wspomnianej konwencji] (art. 4 lub 7 karty) należy stosować odbiegające od orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a mianowicie szersze, pojęcia »nieludzkiego traktowania« lub »rodziny«?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 15 rozporządzenia nr 343/2003 należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach takich jak rozpatrywane w sprawie głównej, w których synowa osoby ubiegającej się o azyl jest uzależniona od pomocy tej osoby z powodu opieki nad niemowlęciem oraz tego, że jest dotknięta poważną chorobą i ciężkim upośledzeniem, państwo członkowskie niebędące państwem, które kryteria wymienione w rozdziale III tego rozporządzenia wskazują jako państwo odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku złożonego przez osobę ubiegającą się o azyl, może się nim stać obligatoryjnie ze względów humanitarnych. W razie odpowiedzi twierdzącej wspomniany sąd dąży do ustalenia, czy wykładnia ta nadal obowiązuje, gdy państwo członkowskie, które jest odpowiedzialne na mocy wspomnianych kryteriów, nie złożyło wniosku zgodnie z art. 15 ust. 1 zdanie drugie wspomnianego rozporządzenia.
W tym względzie należy zauważyć, że o ile art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 343/2003 jest przepisem dyspozytywnym, który przyznaje państwom członkowskim szerokie uprawnienia dyskrecjonalne w zakresie decydowania, czy „połączyć” członków rodziny, jak również innych krewnych pozostających na utrzymaniu, z przyczyn humanitarnych opartych w szczególności na względach rodzinnych lub kulturowych, o tyle art. 15 ust. 2 tegoż rozporządzenia ogranicza te uprawnienia w ten sposób, że w razie spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie państwa członkowskie zasadniczo „nie rozłączają” osoby ubiegającej się o azyl z osobą spokrewnioną.
Pytanie pierwsze zmierza zatem przede wszystkim do uzyskania wykładni art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003.
Należy stwierdzić, że wbrew temu, co podnoszą rządy austriacki i czeski, sama okoliczność, że osoba ubiegająca się o azyl nie znajduje się już na terytorium „państwa członkowskiego odpowiedzialnego”, ale jest już obecna na terytorium państwa członkowskiego, w którym stara się uzyskać „łączenie rodziny”, powołując się na względy humanitarne, nie może skutkować wyłączeniem per se stosowania art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003.
Wspomniany art. 15 ust. 2 dotyczy bowiem nie tylko sytuacji, w których państwa członkowskie „łączą” osobę ubiegającą się o azyl z osobą spokrewnioną, ale także sytuacji, w których ich „nie rozłączają”, jako że zainteresowane osoby znajdują się już na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo odpowiedzialne na mocy kryteriów wymienionych w rozdziale III rozporządzenia nr 343/2003.
Wykładnia ta jest nie tylko spójna z art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003, zgodnie z którym każde państwo członkowskie „może” rozpatrzyć wniosek o udzielenie azylu wniesiony do niego przez obywatela państwa trzeciego, nawet jeżeli za takie rozpatrzenie nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w tym rozporządzeniu, ale jest też wykładnią najbardziej właściwą do zapewniania skuteczności art. 15 ust. 2 tegoż rozporządzenia.
Ponadto należy sprawdzić, w pierwszej kolejności, czy wspomniany art. 15 ust. 2 może mieć zastosowanie w sytuacji zależności, takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której to nie osoba ubiegająca się o azyl jest zależna od pomocy osoby spokrewnionej przebywającej w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie wskazane jako odpowiedzialne w świetle kryteriów wymienionych w rozdziale III rozporządzenia nr 343/2003, lecz to osoba spokrewniona przebywająca w tym innym państwie członkowskim jest zależna od pomocy osoby ubiegającej się o azyl.
W tym względzie należy zauważyć, że art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003 nie odnosi się wyraźnie do sytuacji osoby ubiegającej się o azyl, która byłaby uzależniona od pomocy innej osoby. Natomiast stosując w tym przepisie określenie ogólne takie jak „zainteresowana osoba” w celu wskazania osoby, która jest uzależniona od pomocy „innej osoby” w rozumieniu tego przepisu, prawodawca Unii dał do zrozumienia, że zarówno pojęcie zainteresowanej osoby, jak i pojęcie innej osoby mogą się odnosić do osoby ubiegającej się o azyl.
Wykładni tej nie może podważać sama okoliczność, że w art. 15 ust. 1 zdanie drugie wspomnianego rozporządzenia tenże prawodawca, używając określenia „wniosek o udzielenie azylu zainteresowanej osoby”, ustanowił w tym konkretnym przepisie powiązanie pomiędzy osobą ubiegającą się o azyl a określeniem „zainteresowana osoba”. Należy bowiem zauważyć w tym względzie, że w następnym zdaniu tego samego ustępu osoba ubiegająca się o azyl i inna osoba są określane jako „zainteresowane osoby”.
Wspomniana wykładnia jest natomiast zgodna z celem art. 15 rozporządzenia nr 343/2003, który zmierza, jak wyraża to motyw 7 tegoż rozporządzenia, do umożliwienia państwom członkowskim łączenia „członków rodziny”, w przypadku gdy jest to niezbędne ze względów humanitarnych.
W tym względzie należy zauważyć, że cel art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003 jest osiągnięty, zarówno gdy to osoba ubiegająca się o azyl jest zależna od pomocy osoby spokrewnionej znajdującej się w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie odpowiedzialne w świetle kryteriów wymienionych w rozdziale III tego rozporządzenia, jak i, na odwrót, gdy to ta osoba spokrewniona jest zależna od pomocy osoby ubiegającej się o azyl.
Podobnie art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 1560/2003 w granicach uprawnień wykonawczych, które przyznaje rozporządzenie nr 343/2003, uściśla, że określanie „zainteresowana osoba” widniejące w art. 15 ust. 2 tego ostatniego rozporządzenia należy rozumieć jako odnoszące się także do sytuacji zależności takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym.
W drugiej kolejności, należy uściślić, że choć pojęcie członków rodziny w rozumieniu art. 2 lit. i) rozporządzenia nr 343/2003 nie odnosi się do synowej ani wnuków osoby ubiegającej się o azyl, art. 15 tegoż rozporządzenia należy jednakże interpretować w ten sposób, że takie osoby są objęte określeniem „osoba spokrewniona” zastosowanym w art. 15 ust. 2.
W tym względzie należy przede wszystkim zauważyć, że istnieje rozbieżność między różnymi wersjami językowymi wymienionego określenia z art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003 i że niektóre z nich, jak na przykład wersja w języku angielskim, stosują określenie inne i szersze niż określenie użyte w art. 2 lit. i) tegoż rozporządzenia.
Następnie należy zauważyć, że skoro rozporządzenie nr 343/2003 zawiera w art. 6–8 przepisy o charakterze wiążącym mające na celu zachowanie jednolitości rodziny zgodnie z motywem 6 tegoż rozporządzenia, powinno być możliwe stosowanie klauzuli humanitarnej ujętej w art. 15 – jako że ma ona na celu umożliwienie państwom członkowskim odstąpienia od kryteriów podziału kompetencji pomiędzy te państwa w celu ułatwienia połączenia członków rodziny, w przypadku gdy jest to niezbędne ze względów humanitarnych – do sytuacji wykraczających poza te, które są przedmiotem tychże art. 6–8, nawet gdy sytuacje te odnoszą się do osób, które nie wchodzą w zakres definicji „członków rodziny” w rozumieniu wspomnianego art. 2 lit. i).
Przy uwzględnieniu humanitarnego celu art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003 wyznacza on, opierając się na kryterium zależności z powodu w szczególności poważnej choroby i poważnego upośledzenia, krąg osób spokrewnionych z osobą ubiegającą się o azyl, który jest nieuchronnie szerszy od kręgu określonego w art. 2 lit. i) tegoż rozporządzenia.
Gdy więzy rodzinne istniały w kraju pochodzenia, należy sprawdzić, czy osoba ubiegająca się o azyl lub osoba, którą łączą z nią więzy rodzinne, rzeczywiście potrzebuje pomocy, a w odpowiednim przypadku, czy ten, kto powinien zapewnić pomoc innej osobie, jest w stanie to czynić.
W tych okolicznościach art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003 ma zastosowanie, gdy przywołane tam względy humanitarne odnoszą się do osoby zależnej w rozumieniu tego przepisu, która nie będąc członkiem rodziny w rozumieniu art. 2 lit. i) tego rozporządzenia, wykazuje więzy rodzinne z osobą ubiegającą się o azyl, i której osoba ubiegająca się o azyl jest w stanie rzeczywiście udzielać potrzebnej pomocy zgodnie z art. 11 ust. 4 rozporządzenia nr 1560/2003.
Należy, w trzeciej kolejności, podkreślić, że gdy występuje sytuacja zależności, która może być objęta art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003 zgodnie z jego wykładnią dokonaną w art. 33–43 niniejszego wyroku i w której zainteresowane osoby znajdują się na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo odpowiedzialne w świetle kryteriów wymienionych w rozdziale III tegoż rozporządzenia, to państwo członkowskie jest „zasadniczo” zobowiązane nie rozłączać tych osób, pod warunkiem że więzy rodzinne istniały w kraju pochodzenia.
W odniesieniu do tego ostatniego warunku należy uściślić, że z postanowienia odsyłającego wynika, że w sprawie głównej więzy rodzinne pomiędzy osobą ubiegającą się o azyl i jej synową istniały już w kraju pochodzenia.
Co się tyczy w szczególności obowiązku nierozłączania co do zasady osoby ubiegającej się o azyl z osobą „spokrewnioną” w rozumieniu art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003, powinien on być rozumiany w ten sposób, że państwo członkowskie może odstąpić od tego obowiązku nierozłączania zainteresowanych osób tylko wtedy, gdy takie odstępstwo jest uzasadnione ze względu na istnienie wyjątkowej sytuacji. Należy zaś uściślić, że we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym sąd odsyłający nie wskazał, iż zachodzi taka wyjątkowa sytuacja.
W razie spełnienia przesłanek określonych we wspomnianym art. 15 ust. 2 państwo członkowskie, które z powodów humanitarnych przywołanych w tym przepisie jest zobowiązane przejąć osobę ubiegającą się o azyl, staje się państwem odpowiedzialnym za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu.
W tym względzie należy dodać, że właściwe organy krajowe mają obowiązek upewnić się, że wdrożenie rozporządzenia nr 343/2003 nastąpiło w sposób gwarantujący skuteczny dostęp do procedur określania statusu uchodźcy i niezagrażający celowi, jakim jest szybkie rozpatrywanie wniosków o udzielenie azylu.
Wspomniany – wynikający z motywu 4 rozporządzenia nr 343/2003 – cel szybkiego rozpatrywania trzeba również uwypuklić, gdy należy, w ostatniej kolejności, wskazać w odniesieniu do drugiej części pytania pierwszego powody, dla których w okolicznościach takich jak rozpatrywane w postępowaniu głównym jest uzasadnione stosowanie art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003 nawet wtedy, gdy „państwo członkowskie odpowiedzialne” nie przedstawiło wniosku w tym zakresie zgodnie z art. 15 ust. 1 zdanie drugie tegoż rozporządzenia.
Następnie co do popieranego przez kilka rządów, które przedstawiły swoje uwagi Trybunałowi w niniejszej sprawie, stanowiska utrzymującego, że wniosek „państwa członkowskiego odpowiedzialnego” jest w każdym razie warunkiem sine qua non stosowania art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003, należy uściślić, iż przepis ten nie zawiera, odmiennie od art. 15 ust. 1 zdanie drugie tegoż rozporządzenia, żadnej wzmianki o „wniosku” pochodzącym z innego państwa członkowskiego.
W tym względzie należy stwierdzić, że gdy osoba ubiegająca się o azyl i osoba spokrewniona, które razem znajdują się na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo odpowiedzialne w świetle kryteriów określonych w rozdziale III rozporządzenia nr 343/2003, należycie wykazały istnienie sytuacji zależności w rozumieniu art. 15 ust. 2 tego rozporządzenia, właściwe władze tego państwa członkowskiego nie mogą pominąć istnienia tej szczególnej sytuacji i przedstawienie wniosku takiego, o jakim mowa w art. 15 ust. 1 zdanie drugie tegoż rozporządzenia, byłoby już bezprzedmiotowe. W tych okolicznościach wymóg taki miałby charakter czysto formalny.
W sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której chodzi nie o „łączenie” członków rodziny w rozumieniu art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003, lecz o „nierozłączanie” ich w państwie członkowskim, gdzie się znajdują, wymaganie wniosku pochodzącego z „państwa członkowskiego odpowiedzialnego” kolidowałoby z obowiązkiem szybkiego rozpatrywania, gdyż niepotrzebnie przedłużałoby postępowanie w sprawie określenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego.
W rezultacie w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003 może znaleźć zastosowanie, nawet jeśli „państwo członkowskie odpowiedzialne” nie zwróciło się o to do państwa członkowskiego, w którym został przedstawiony wniosek o udzielenie azylu.
W świetle całości poprzedzających rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż w okolicznościach takich jak rozpatrywane w sprawie głównej art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 343/2003 należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie, które nie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu w świetle kryteriów wymienionych w rozdziale III tego rozporządzenia, staje się państwem członkowskim odpowiedzialnym. Do państwa członkowskiego, które stało się państwem członkowskim odpowiedzialnym w rozumieniu tegoż rozporządzenia, należy przejęcie zobowiązań związanych z odpowiedzialnością. Powiadamia ono o tym państwo członkowskie uprzednio odpowiedzialne. Ta wykładnia wspomnianego art. 15 ust. 2 ma zastosowanie także wtedy, gdy państwo członkowskie, które było odpowiedzialne na mocy kryteriów wymienionych w rozdziale III wspomnianego rozporządzenia, nie przedstawiło wniosku w tym zakresie zgodnie z art. 15 ust. 1 zdanie drugie tegoż rozporządzenia.
W przedmiocie pytania drugiego
W świetle odpowiedzi udzielonej na pytanie pierwsze nie ma potrzeby w ramach niniejszego postępowania w sprawie odesłania prejudycjalnego orzekać co do drugiego pytania postawionego przez sąd odsyłający.
W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania głównego niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania głównego, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:

W okolicznościach takich jak rozpatrywane w sprawie głównej art. 15 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 343/2003 z dnia 18 lutego 2003 r. ustanawiającego kryteria i mechanizmy określania państwa członkowskiego właściwego dla rozpatrywania wniosku o azyl, wniesionego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego, należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie, które nie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu w świetle kryteriów wymienionych w rozdziale III tego rozporządzenia, staje się państwem członkowskim odpowiedzialnym. Do państwa członkowskiego, które stało się państwem członkowskim odpowiedzialnym w rozumieniu tegoż rozporządzenia, należy przejęcie zobowiązań związanych z odpowiedzialnością. Powiadamia ono o tym państwo członkowskie uprzednio odpowiedzialne. Ta wykładnia wspomnianego art. 15 ust. 2 ma zastosowanie także wtedy, gdy państwo członkowskie, które było odpowiedzialne na mocy kryteriów wymienionych w rozdziale III wspomnianego rozporządzenia, nie przedstawiło wniosku w tym zakresie zgodnie z art. 15 ust. 1 zdanie drugie tegoż rozporządzenia.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.