CELEX: 62009CJ0447
Οδηγία 2000/78/EΚ
Άρθρα 2, παράγραφος 5, 4, παράγραφος 1, και 6, παράγραφος 1
Απαγόρευση των διακρίσεων λόγω ηλικίας
Πιλότοι αερογραμμών
Συλλογική σύμβαση
Ρήτρα αυτοδίκαιης λύσεως των συμβάσεων εργασίας στα 60 έτη

Wolf, σκέψη 41). Συνεπώς, η καλή φυσική κατάσταση μπορεί να θεωρηθεί «ουσιαστική και καθοριστική επαγγελματική προϋπόθεση»,
κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2000/78, για την άσκηση του επαγγέλματος του πιλότου αερογραμμών και
η ύπαρξη των ικανοτήτων αυτών συνδέεται με την ηλικία.
Όσον αφορά τον επιδιωκόμενο με το μέτρο αυτό σκοπό, όπως διευκρινίστηκε στη σκέψη 51 της παρούσας αποφάσεως, το αιτούν δικαστήριο
έκρινε ότι οι κοινωνικοί εταίροι είχαν προβλέψει την αυτόματη λύση των συμβάσεων εργασίας των πιλότων κατά τη συμπλήρωση του
60ού έτους της ηλικίας τους με σκοπό να κατοχυρωθεί η ασφάλεια των πτήσεων.
Τέτοιου είδους σκοπός είναι θεμιτός σκοπός κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2000/78.
Πρέπει επίσης να εξετασθεί αν, ορίζοντας ότι από τη συμπλήρωση του 60ού έτους της ηλικίας τους οι πιλότοι αερογραμμών δεν
είναι πλέον σε τέτοια φυσική κατάσταση ώστε να ασκούν το επάγγελμά τους, οι κοινωνικοί εταίροι επέβαλαν απαίτηση ανάλογη προς
τον επιδιωκόμενο σκοπό.
Συναφώς, επισημαίνεται ότι κατά την εικοστή τρίτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 2000/78 η διαφορετική μεταχείριση μπορεί να
δικαιολογείται σε «πολύ περιορισμένες περιπτώσεις», όταν ένα γνώρισμα που συνδέεται, μεταξύ άλλων, με την ηλικία συνιστά ουσιαστική
και καθοριστική επαγγελματική προϋπόθεση.
Εξάλλου, στον βαθμό που επιτρέπεται παρέκκλιση από την αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων, το άρθρο 4, παράγραφος 1, της
οδηγίας 2000/78 πρέπει να ερμηνεύεται συσταλτικώς (βλ., κατ’ αναλογία, όσον αφορά τις διακρίσεις λόγω φύλου, τις αποφάσεις
της 15ης Μαΐου 1986, 222/84, Johnston, Συλλογή 1986, σ. 1651, σκέψη 36 και της 26ης Οκτωβρίου 1999, C-273/97, Sirdar, Συλλογή
1999, σ. I-7403, σκέψη 23, καθώς και, όσον αφορά το άρθρο 2, παράγραφος 5, της οδηγίας 2000/78, κατ’ αυτή την έννοια, την
προπαρατεθείσα απόφαση Petersen, σκέψη 60).
Συνεπώς, όπως εκτέθηκε στις σκέψεις 14 και 16 της παρούσας αποφάσεως, οι εθνικές και διεθνείς ρυθμίσεις προβλέπουν ότι οι
πιλότοι μπορούν να συνεχίζουν να ασκούν υπό ορισμένους όρους τις δραστηριότητές τους από τα 60 έως τα 65 έτη. Επομένως, οι
εθνικές και οι διεθνείς αρχές κρίνουν ότι έως την ηλικία των 65 ετών οι πιλότοι βρίσκονται σε φυσική κατάσταση επιτρέπουσα
την πλοήγηση αεροσκάφους, έστω και αν από τα 60 έως τα 65 έτη μπορούν να το πράξουν μόνον ως μέλη πληρώματος οι υπόλοιποι
πιλότοι του οποίου είναι νεότεροι των 60 ετών
Οι κοινωνικοί εταίροι, από την πλευρά τους, έκριναν ότι μετά την ηλικία των 60 ετών, όσοι πιλότοι εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής
της συλλογικής συμβάσεως υπ’ αριθ. 5a δεν μπορούν πλέον να ασκούν τις δραστηριότητές τους, έστω και υπό ορισμένους περιορισμούς.
Εξάλλου, ούτε από τη δικογραφία ούτε από τις παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο προκύπτουν οι λόγοι για τους οποίους
θεωρείται ότι οι ως άνω πιλότοι δεν βρίσκονται σε φυσική κατάσταση επιτρέπουσα την πλοήγηση αεροσκάφους μετά την ηλικία των
60 ετών.
Ορίζοντας στα 60 έτη το ηλικιακό όριο πέραν του οποίου όσοι επαγγελματίες πιλότοι εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της υπ’ αριθ.
5a συλλογικής συμβάσεως τεκμαίρεται ότι δεν βρίσκονται σε τέτοια φυσική κατάσταση, προκειμένου να ασκήσουν το επάγγελμά τους,
μολονότι το εθνικό και το διεθνές κανονιστικό πλαίσιο επιτρέπουν την άσκηση του συγκεκριμένου επαγγέλματος, υπό ορισμένους
όρους, μέχρι την ηλικία των 65 ετών, οι κοινωνικοί εταίροι επέβαλαν στους οικείους πιλότους δυσανάλογη προς τον επιδιωκόμενο
σκοπό απαίτηση υπό την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2000/78.
Από τις προπαρατεθείσες εκτιμήσεις συνάγεται ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2000/78 έχει την έννοια ότι απαγορεύει
ρήτρα συλλογικής συμβάσεως, όπως η επίδικη, που ορίζει στα 60 έτη το όριο ηλικίας πέραν του οποίου τεκμαίρεται ότι οι επαγγελματίες
πιλότοι αερογραμμών δεν βρίσκονται σε τέτοια φυσική κατάσταση ώστε να ασκούν το επάγγελμά τους, καίτοι το εθνικό και το διεθνές
κανονιστικό πλαίσιο ορίζουν στα 65 έτη το συγκεκριμένο όριο ηλικίας.

Όσον αφορά την ερμηνεία του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2000/78
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2000/78 προβλέπει ότι η λόγω ηλικίας διαφορετική μεταχείριση δεν συνιστά
διάκριση, εφόσον δικαιολογείται στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου αντικειμενικά και λογικά από ένα θεμιτό σκοπό, ιδίως δε από
θεμιτούς σκοπούς της πολιτικής στον τομέα της απασχόλησης, της αγοράς εργασίας και της επαγγελματικής κατάρτισης, και εφόσον
τα μέσα επίτευξης του σκοπού αυτού είναι πρόσφορα και αναγκαία.
Όπως επισημάνθηκε στις σκέψεις 51 και 68 της παρούσας αποφάσεως, τα αιτούν δικαστήριο έκρινε ότι οι κοινωνικοί εταίροι είχαν
προβλέψει την αυτοδίκαιη λύση των συμβάσεων εργασίας των πιλότων μετά τη συμπλήρωση του 60ού έτους της ηλικίας τους με σκοπό
την κατοχύρωση της ασφάλειας των πτήσεων.
Πρέπει να εξετασθεί αν ο σκοπός αυτός είναι θεμιτός κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας
2000/78.
Συναφώς, επισημαίνεται ότι, παρότι η απαρίθμηση δεν είναι εξαντλητική, οι θεμιτοί σκοποί που απαριθμούνται στην εν λόγω διάταξη
συνδέονται με την πολιτική της απασχολήσεως, την αγορά εργασίας και την επαγγελματική κατάρτιση.
Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο έκρινε ότι οι σκοποί που μπορούν να θεωρηθούν ως «θεμιτοί», κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος
1, της οδηγίας 2000/78 και, κατά συνέπεια, ικανοί να δικαιολογήσουν την παρέκκλιση από την αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων
λόγω ηλικίας είναι σκοποί που εμπίπτουν στην κοινωνική πολιτική, όπως οι σκοποί που συνδέονται με την πολιτική της απασχολήσεως,
της αγοράς εργασίας ή της επαγγελματικής καταρτίσεως (βλ. αποφάσεις της 5ης Μαρτίου 2009, C‑388/07, Age Concern England, Συλλογή
2009, σ. I-1569, σκέψη 46, και της 18ης Ιουνίου 2009, C‑88/08, Hütter, Συλλογή 2009, σ. I-5325, σκέψη 41).
Από το σύνολο των στοιχείων αυτών συνάγεται ότι σκοπός όπως αυτός της ασφάλειας των πτήσεων δεν εμπίπτει στους σκοπούς που
προβλέπει το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2000/78.
Από το σύνολο των εκτιμήσεων αυτών συνάγεται ότι στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι:
–        το άρθρο 2, παράγραφος 5, της οδηγίας 2000/78 έχει την έννοια ότι τα κράτη μέλη μπορούν να επιτρέπουν μέσω εξουσιοδοτικών
διατάξεων στους κοινωνικούς εταίρους να λαμβάνουν μέτρα κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου 2, παράγραφος 5, σε όσους τομείς
προβλέπει η ως άνω διάταξη και διέπονται από συλλογικές συμφωνίες, και υπό τον όρο ότι οι προαναφερθείσες εξουσιοδοτικές διατάξεις
είναι αρκούντως σαφείς, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα ως άνω μέτρα πληρούν τις απαιτήσεις του άρθρου 2, παράγραφος 5. Μέτρο
όπως το επίδικο που ορίζει στο 60ό έτος το όριο ηλικίας πέραν του οποίου οι πιλότοι δεν μπορούν πλέον να ασκούν τις επαγγελματικές
τους δραστηριότητες, καίτοι το εθνικό και διεθνές κανονιστικό πλαίσιο ορίζουν την ηλικία αυτή στο 65ο έτος, δεν είναι μέτρο
αναγκαίο για τη δημόσια ασφάλεια και την προστασία της υγείας, κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου 2, παράγραφος 5∙
–        το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2000/78 έχει την έννοια ότι απαγορεύει ρήτρα συλλογικής συμβάσεως εργασίας, όπως η επίδικη,
που ορίζει στα 60 έτη το όριο ηλικίας πέραν του οποίου τεκμαίρεται ότι οι πιλότοι αερογραμμών δεν βρίσκονται σε τέτοια φυσική
κατάσταση ώστε να ασκούν το επάγγελμά τους, καίτοι οι εθνικές και οι διεθνείς ρυθμίσεις ορίζουν στα 65 έτη το συγκεκριμένο
όριο ηλικίας∙
–        το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2000/78 έχει την έννοια ότι η ασφάλεια των πτήσεων δεν συνιστά θεμιτό
σκοπό κατά την έννοια της συγκεκριμένης διατάξεως.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
Το άρθρο 2, παράγραφος 5, της οδηγίας 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2000, για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου
για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία, έχει την έννοια ότι τα κράτη μέλη μπορούν να επιτρέπουν μέσω εξουσιοδοτικών
διατάξεων στους κοινωνικούς εταίρους να λαμβάνουν μέτρα κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου 2, παράγραφος 5, σε όσους τομείς
προβλέπει η ως άνω διάταξη και διέπονται από συλλογικές συμφωνίες, και υπό τον όρο ότι οι προαναφερθείσες εξουσιοδοτικές διατάξεις
είναι αρκούντως σαφείς, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα ως άνω μέτρα πληρούν τις απαιτήσεις του άρθρου 2, παράγραφος 5. Μέτρο
όπως το επίδικο που ορίζει στο 60ό έτος το όριο ηλικίας πέραν του οποίου οι πιλότοι δεν μπορούν πλέον να ασκούν τις επαγγελματικές
τους δραστηριότητες, καίτοι το εθνικό και διεθνές κανονιστικό πλαίσιο ορίζουν την ηλικία αυτή στο 65ο έτος, δεν είναι μέτρο
αναγκαίο για τη δημόσια ασφάλεια και την προστασία της υγείας, κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου 2, παράγραφος 5.
Το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2000/78 έχει την έννοια ότι απαγορεύει ρήτρα συλλογικής συμβάσεως εργασίας, όπως η επίδικη,
που ορίζει στα 60 έτη το όριο ηλικίας πέραν του οποίου τεκμαίρεται ότι οι πιλότοι αερογραμμών δεν βρίσκονται σε τέτοια φυσική
κατάσταση ώστε να ασκούν το επάγγελμά τους, καίτοι οι εθνικές και οι διεθνείς ρυθμίσεις ορίζουν στα 65 έτη το συγκεκριμένο
όριο ηλικίας.
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2000/78 έχει την έννοια ότι η ασφάλεια των πτήσεων δεν συνιστά θεμιτό
σκοπό κατά την έννοια της συγκεκριμένης διατάξεως.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.