CELEX: 62011CJ0592
Rolnictwo
Rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 i nr 1974/2006
Wsparcie na podjęcie działalności przez młodych rolników
Warunki przyznania
Podjęcie działalności po raz pierwszy w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem
Przesłanki zastosowania w przypadku podjęcia działalności poprzez osobę prawną

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 22 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (
Dz.U. L 277, s. 1
) oraz art. 13 ust. 4 i 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 (
Dz.U. L 368, s. 15
).
Wniosek ten został złożony w ramach postępowania wszczętego przez A. Ketelä przeciwko decyzji, która przerwała wypłatę przyznanego mu wcześniej wsparcia na podjęcie działalności.
Ramy prawne
Prawo Unii
Rozporządzenie nr 1698/2005
Zgodnie z motywami 11, 13, 14, 16, 17 i 61 rozporządzenia nr 1698/2005:
„(11)
W celu zapewnienia zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich niezbędne jest skupienie się na ograniczonej liczbie zasadniczych celów na poziomie wspólnotowym, dotyczących konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa, gospodarowania gruntami, środowiska naturalnego, jakości życia i różnicowania działalności na tych obszarach, z uwzględnieniem różnorodności sytuacji, od wyludniających się i podupadających oddalonych obszarów wiejskich aż po podmiejskie obszary wiejskie znajdujące się pod rosnącą presją centrów miejskich.
[...]
(13)
Aby osiągnąć cel poprawy konkurencyjności sektorów rolnictwa i leśnictwa, ważne jest stworzenie wyraźnych strategii rozwoju zmierzających do wzmocnienia i dostosowania potencjału ludzkiego, kapitału rzeczowego oraz jakości produkcji rolnej.
(14)
W odniesieniu do potencjału ludzkiego powinien zostać udostępniony szereg środków dotyczących szkolenia, informowania i rozpowszechniania wiedzy, podejmowania działalności przez młodych rolników, wcześniejszego przechodzenia na emeryturę rolników i robotników rolnych, korzystania przez rolników i posiadaczy lasów z usług doradczych oraz tworzenia systemu usług z zakresu zarządzania gospodarstwem rolnym, zastępstwa i usług doradczych, a także usług doradczych w zakresie leśnictwa.
[...]
(16)
Przyznanie młodym rolnikom szczególnych przywilejów może ułatwić im zarówno rozpoczęcie działalności, jak i strukturalne dostosowanie ich gospodarstw po podjęciu działalności. Środek wspierający podjęcie działalności powinien być uzależniony od opracowania planu biznesowego jako instrumentu zapewniającego rozwój działalności nowego gospodarstwa rolnego w czasie.
(17)
Celem wcześniejszych emerytur w rolnictwie powinna być znacząca zmiana strukturalna przekazywanych gospodarstw poprzez środek na rzecz wsparcia młodych rolników w podjęciu działalności zgodnie z wymogami tego środka lub poprzez przekazanie gospodarstwa w celu zwiększenia jego wielkości, również przy uwzględnieniu doświadczenia zdobytego podczas wdrażania wcześniejszych systemów wspólnotowych w tej dziedzinie.
[...]
(61)
Zgodnie z zasadą pomocniczości i z zastrzeżeniem wyjątków powinny istnieć przepisy krajowe dotyczące kwalifikowalności wydatków”.
Artykuł 1 rozporządzenia nr 1698/2005, zatytułowany „Zakres”, stanowi:
„Niniejsze rozporządzenie:
1)
ustanawia ogólne zasady wspólnotowego wsparcia rozwoju obszarów wiejskich finansowane[go] z EFFROW [...];
2)
określa cele, do których ma się przyczyniać polityka rozwoju obszarów wiejskich;
[...]
4)
określa priorytety i środki dla rozwoju obszarów wiejskich;
[...]”.
Artykuł 2 lit. c) i d) tego rozporządzenia zawiera następujące definicje:
„c)
»osie«: spójna grupa środków, których wdrożenie prowadzi bezpośrednio do osiągnięcia szczegółowych celów i przyczynia się do realizacji jednego lub więcej celów określonych w art. 4;
d)
»środek«: zespół operacji przyczyniających się do wykonania osi [...]”.
Artykuł 4 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia stanowi:
„Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów:
a)
poprawy konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa poprzez wspieranie restrukturyzacji, rozwoju i innowacji;
[...]”.
Artykuł 15 rozporządzenia nr 1698/2005 przewiduje, że EFFROW działa w państwach członkowskich poprzez programy rozwoju obszarów wiejskich.
Artykuł 16 lit. c) rozporządzenia nr 1698/2005 stanowi:
„Każdy program rozwoju obszarów wiejskich obejmuje:
[...]
c)
informacje na temat osi i środków proponowanych dla każdej osi oraz ich opis
[...]”.
Artykuł 20 lit. a), zawarty w tytule IV rozdział I sekcja 1, zatytułowana „Oś 1 Poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego”, rozporządzenia nr 1698/2005 stanowi:
„Wsparcie ukierunkowane na konkurencyjność sektora rolnego i leśnego dotyczy:
a)
środków, których celem jest upowszechnianie wiedzy i poprawa potencjału ludzkiego poprzez:
[...]
(ii)
podejmowanie działalności przez młodych rolników,
(iii)
wcześniejsze emerytury rolników [...],
[...]”.
Artykuł 22 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005 ma brzmienie następujące:
„Wsparcia, o którym mowa w art. 20 lit. a) ppkt (ii), udziela się osobom, które:
a)
mają mniej niż 40 lat oraz po raz pierwszy podejmują działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem;
b)
posiadają odpowiednie umiejętności i kwalifikacje zawodowe;
c)
przedkładają plan biznesowy dotyczący rozwoju ich działalności rolniczej”.
Artykuł 23 tego rozporządzenia, zatytułowany „Wcześniejsze emerytury”, stanowi:
„1.   Wsparcia, o którym mowa w art. 20 lit. a) ppkt (iii), udziela się:
a)
rolnikom, którzy decydują się na zaprzestanie działalności rolniczej w celu przekazania gospodarstwa innym rolnikom;
[...].
3.   Przejmujący gospodarstwo:
a)
zastąpił przekazującego gospodarstwo poprzez podjęcie działalności określonej w art. 22; lub
b)
jest rolnikiem poniżej 50. roku życia lub podmiotem prawa prywatnego i przejmuje gospodarstwo rolne odstąpione przez przekazującego w celu zwiększenia wielkości gospodarstwa rolnego.
[...]”.
Zgodnie z art. 71 ust. 3 tego rozporządzenia:
„Zasady dotyczące kwalifikowalności wydatków ustala się na poziomie krajowym, z zastrzeżeniem szczególnych warunków ustanowionych w niniejszym rozporządzeniu dla niektórych środków rozwoju obszarów wiejskich.
[...]”.
Rozporządzenie nr 1974/2006
Zgodnie z motywem 8 rozporządzenia nr 1974/2006:
„Rozporządzenie (WE) nr 1698/2005 określa warunki mające zastosowanie do wsparcia młodych rolników. Należy określić terminy, w których warunki te muszą być spełnione, w szczególności długość okresu, który państwa członkowskie mogą przyznać niektórym beneficjentom na spełnienie wymogów odnoszących się do umiejętności i kwalifikacji zawodowych. Biorąc pod uwagę, że wsparcie dla młodych rolników jest uwarunkowane złożeniem przez młodych rolników biznesplanu, należy ustanowić szczegółowe zasady w odniesieniu do biznesplanu oraz przestrzegania jego założeń przez młodych rolników”.
Artykuł 13 ust. 4 i 6 rozporządzenia nr 1974/2006 stanowi:
„4.   Indywidualną decyzję o przyznaniu wsparcia na podjęcie działalności przez młodych rolników podejmuje się nie później niż 18 miesięcy po podjęciu działalności, zgodnie z przepisami obowiązującymi w państwach członkowskich. [...]
[...]
6.   Szczególne warunki mogą zostać zastosowane w sytuacji, gdy młody rolnik nie jest wyłącznym kierownikiem gospodarstwa. Warunki te muszą być jednak równoważne z tymi, które musi spełnić młody rolnik, który zaczyna prowadzić gospodarstwo jako jego wyłączny kierownik”.
Punkt 5 w części A załącznika II do rozporządzenia nr 1974/2006, który – jak przewiduje art. 16 lit. c) rozporządzenia nr 1698/2005 – wymienia informacje, jakie powinny być podane w programach rozwoju obszarów wiejskich, zawiera w szczególności następujące wyjaśnienia:
„5.3.
Wymagane informacje w odniesieniu do osi i środków
[...]
5.3.1.1.2.
Podejmowanie działalności przez młodych rolników
—
definicja »podjęcia działalności« stosowana w państwie członkowskim lub regionie,
[...]”.
Prawo fińskie
Ustawa o pomocy strukturalnej
Paragraf 3 akapit pierwszy Laki maatalouden rakennetuista (1476/2007) (ustawy nr 1476/2007 o pomocy strukturalnej dla rolnictwa, zwanej dalej „ustawą o pomocy strukturalnej”)] przewiduje, że ma ona zastosowanie do przyznawania, wypłaty, monitorowania, kontroli i zwrotu pomocy współfinansowanej przez Unię Europejską, o ile nic innego nie wynika z przepisów unijnych.
Paragraf 6 ustawy o pomocy strukturalnej, zatytułowany „Wsparcie na podjęcie działalności przez młodych rolników”, stanowi w szczególności:
„Wsparcie na podjęcie działalności może być przyznane rolnikowi, który w chwili złożenia wniosku ma mniej niż 40 lat i po raz pierwszy podejmuje działalność w gospodarstwie rolnym jako jego kierownik (młody rolnik). Jeżeli wnioskodawca jest osobą prawną, uprawnienia decyzyjne powinny być wykonywane przez osobę lub osoby fizyczne spełniające powyższe warunki.
[...]
Dekret rady ministrów określa szczegółowo, w granicach ustanowionych w ustawodawstwie [Unii Europejskiej], działalność, która może być przedmiotem wsparcia na podjęcie działalności, warunek dotyczący uprawnień decyzyjnych oraz formę i limity pomocy. [...]”.
Paragraf 8 tej ustawy, zatytułowany „Warunki dotyczące beneficjenta”, stanowi między innymi:
„[...]
Przyznanie wsparcia wymaga, aby wnioskodawca posiadał wystarczające kwalifikacje zawodowe do wykonywania działalności gospodarczej, która może skorzystać z pomocy. Innym warunkiem jest to, by działalność gospodarcza, na którą ma być przyznane wsparcie, miała istotne znaczenie w przychodach wnioskodawcy. Dla jego oceny określa się część, jaką przychody z działalności gospodarczej stanowią w rocznych łącznych przychodach wnioskodawcy.
[...]
Wymogi dotyczące kwalifikacji zawodowych, przychodów i uprawnień decyzyjnych wnioskodawcy określa szczegółowo dekret rady ministrów”.
Dekret w sprawie wsparcia na podjęcie działalności
Rozdział 2, zatytułowany „Warunki dotyczące beneficjenta pomocy”, valtioneuvoston asetus maatalouden investointituesta ja nuoren viljelijän aloitustuesta (299/2008) (dekretu rady ministrów nr 299/2008 w sprawie wsparcia inwestycyjnego dla rolnictwa i wsparcia na podjęcie działalności przez młodych rolników, zwanego dalej „dekretem w sprawie wsparcia na podjęcie działalności”) zawiera § 3, zatytułowany „Uprawnienia decyzyjne w przedsiębiorstwie”, który przewiduje w szczególności, że „uważa się, iż osoba kontroluje spółkę akcyjną, jeżeli posiada ponad połowę akcji, a akcje te uprawniają do ponad połowy głosów. Uprawnienia decyzyjne mogą wynikać również z akcji posiadanych przez więcej osób i odpowiedniej liczby głosów”.
Paragraf 16, zatytułowany „Osoba fizyczna będąca beneficjentem wsparcia”, zawarty w rozdziale 4 tego dekretu, zatytułowanym „Wsparcie na podjęcie działalności przez młodych rolników”, stanowi w szczególności:
„Wsparcie na podjęcie działalności można przyznać osobie fizycznej, która jako przedsiębiorca rolny podjęła lub podejmuje działalność rolniczą na własny rachunek. Można ją przyznać również osobie fizycznej, która uzyskała uprawnienia decyzyjne w osobie prawnej i podejmuje działalność rolniczą jako posiadacz tytułów własności w tej osobie prawnej lub jako jej członek”.
Paragraf 18 dekretu w sprawie wsparcia na podjęcie działalności przewiduje, że podjęcie działalności w gospodarstwie ma miejsce, jeżeli wnioskodawca na podstawie umowy przekazania lub pisemnej umowy dzierżawy wszedł w posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części, z którego osiągnął lub może osiągnąć dochód w wysokości przynajmniej 10000 EUR rocznie. Datę podjęcia działalności ustala się według daty, w której wnioskodawca podpisał akt przekazania lub umowę dzierżawy i tym samym wszedł w posiadanie.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
W okresie od 1 stycznia 2004 r. do 29 marca 2007 r. A. Ketelä był prezesem spółki Louhikon Sikako Oy (zwanej dalej „Louhikon Sikako”), w której posiadał ponadto 30% udziałów, a pozostałe 70% udziałów posiadał drugi wspólnik. Przedmiotem działalności tej spółki była przede wszystkim hodowla trzody chlewnej.
W okresie tym część rocznego dochodu przedsiębiorstwa przypadająca dla A. Ketelä wynosiła proporcjonalnie do jego udziału w kapitale ponad 10000 EUR.
W dniu 25 lutego 2008 r. A. Ketelä sprzedał swoje udziały drugiemu wspólnikowi.
W dniu 30 grudnia 2008 r. A. Ketelä złożył wniosek o wsparcie na podjęcie działalności w związku z nabyciem rodzinnego gospodarstwa rolnego. Zostało mu ono przyznane decyzją z dnia 24 lutego 2009 r. wydaną przez Etelä-Pohjanmaan työ- ja elinkeinokeskus (centrum rozwoju gospodarczego i zatrudnienia Ostrobotnii Południowej). W następstwie kontroli organ ten w dniu 12 czerwca 2009 r. postanowił jednak przerwać wypłatę tego wsparcia ze względu na to, że skoro już raz podjął działalność jako rolnik w charakterze udziałowca Louhikon Sikako, A. Ketelä nie mógł ubiegać się ponownie o wsparcie na podjęcie działalności.
Odwołanie wniesione przez A. Ketelä od tej decyzji zostało oddalone przez maaseutuelinkeinojen valituslautakunta (komitet odwoławczy ds. działalności rolniczej) decyzją z dnia 17 grudnia 2009 r. W instancji tej podkreślono w szczególności, że A. Ketelä jako udziałowiec i prezes Louhikon Sikako był odpowiedzialny za jej funkcjonowanie i że osiągnął poziom dochodów przewidziany w dekrecie w sprawie wsparcia na podjęcie działalności.
W uzasadnieniu skargi wniesionej na te dwie decyzje do Korkein hallinto-oikeus (najwyższego sądu administracyjnego) A. Ketelä podnosi, że może ubiegać się o wspomniane wsparcie i że we wspomnianych decyzjach nieprawidłowo ustalono datę podjęcia przez niego działalności, gdyż ani nabycie przez niego mniejszościowego udziału w kapitale spółki Louhikon Sikako, ani jego funkcja prezesa nie były wystarczające dla umożliwienia uzyskania tego wsparcia z powodu braku posiadania przez zainteresowanego uprawnień decyzyjnych i ponoszenia odpowiedzialności charakteryzujących „kierownika gospodarstwa”.
Etelä-Pohjanmaan työ- ja elinkeinokeskus utrzymuje, że prawo Unii, a w szczególności art. 13 ust. 4 rozporządzenia nr 1974/2006, pozwala ustawodawcy krajowemu na określenie kryteriów, na podstawie których uznaje się, że dana osoba po raz pierwszy „podejmuje działalność” w gospodarstwie rolnym.
Korkein hallinto-oikeus uważa, że zawisła przed nim sprawa porusza kwestię, czy ze względu na działalność skarżącego w spółce Louhikon Sikako można uznać go za osobę fizyczną, która podjęła już działalność w charakterze kierownika gospodarstwa rolnego.
Zdaniem tego sądu należy przyznać w tym kontekście, że działalność rolnicza wykonywana przez osobę fizyczną w formie spółki może dać prawo do wsparcia na podjęcie działalności. Stwierdzając, że wyrażenie „kierujący gospodarstwem” zawarte w art. 22 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1698/2005 nie jest w tym rozporządzeniu zdefiniowane, sąd ten stawia sobie jednak pytanie, według jakich kryteriów można ustalić tę cechę. Ponadto podnosi również kwestię, czy państwa członkowskie dysponują ewentualnie zakresem uznania przy określaniu takich kryteriów.
Sąd odsyłający stawia sobie poza tym pytanie, czy odmowa przyznania wsparcia na podjęcie działalności oparta na wykonywaniu wcześniejszej działalności wymaga, by kandydat do wsparcia kwalifikował się co do zasady do uzyskania takiego wsparcia na podstawie tej działalności.
W tych okolicznościach Korkein hallinto-oikeus postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Jak należy interpretować art. 22 ust. 1 lit. a) rozporządzenia […] nr 1698/2005 (»po raz pierwszy podejmują działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem«) oraz art. 13 ust. 4 i 6 rozporządzenia […] nr 1974/2006, gdy działalność rolnicza stanowi część działalności spółki? Czy w ramach badania, czy ktoś po raz pierwszy podejmuje działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem, dla oceny wcześniejszej działalności należy odnieść się do tego, że zainteresowany na podstawie swojego udziału miał dominujący wpływ w spółce, czy do tego, jak wysoki był jego zysk z gospodarstwa rolnego, czy też do tego, czy jego działalność w spółce może stanowić prowadzenie funkcjonalnie i gospodarczo samodzielnej jednostki produkcyjnej? Czy też kierowanie gospodarstwem rolnym należy oceniać jako całość i przy tym oprócz wyżej wymienionych okoliczności należy wziąć pod uwagę stanowisko zainteresowanego w spółce, a także kwestię, czy faktycznie ponosi on ryzyko przedsiębiorcy?
2)
Czy przy ocenie znaczenia wcześniejszej działalności dla przyznania wsparcia na podstawie innej działalności pojęcie podjęcia działalności jako kierujący gospodarstwem rolnym należy interpretować w taki sam sposób w odniesieniu do wcześniejszej działalności, jak i działalności, wobec której złożono wniosek o pomoc? Czy odmowa wsparcia na podjęcie działalności przez młodych rolników w rozumieniu art. 22 rozporządzenia nr 1698/2005 na podstawie wykonywanej wcześniej działalności wymaga, aby ta wcześniejsza działalność zasadniczo kwalifikowała się do wsparcia na podstawie obowiązujących przepisów?
3)
Czy art. 13 ust. 4 rozporządzenia nr 1974/2006 należy interpretować w ten sposób, że kryteria wymienione w pytaniu pierwszym, na podstawie których uważa się kogoś za podejmującego działalność w gospodarstwie rolnym jako kierującego gospodarstwem, mogą być szczegółowo określone lub bliżej zdefiniowane w prawie krajowym, czy też przepis ten uprawnia jedynie do określenia daty podjęcia działalności?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytań pierwszego i trzeciego
W pytaniach pierwszym i trzecim, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający zwraca się zasadniczo o ustalenie z jednej strony, czy art. 22 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1698/2005 i art. 13 ust. 4 i 6 rozporządzenia nr 1974/2006 należy interpretować w ten sposób, że wynikają z nich pewne kryteria, na podstawie których można uznać, iż osoba podejmuje działalność po raz pierwszy w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem w rozumieniu pierwszego z tych przepisów, w sytuacji gdy zainteresowany podejmuje działalność, posługując się spółką akcyjną. Sąd zapytuje w szczególności, czy kryteriami takimi mogą być uprawnienia decyzyjne przysługujące tej osobie w spółce w charakterze jej udziałowca, wysokość dochodów uzyskiwanych przez nią z rolnictwa, fakt, iż jego działalność w spółce może być uważana za prowadzenie funkcjonalnie i gospodarczo samodzielnej jednostki produkcyjnej, stanowisko zajmowane przez nią w spółce, a także kwestia, czy faktycznie ponosi ona ryzyko przedsiębiorcy. Wspomniany sąd zwraca się z drugiej strony o ustalenie, czy prawo Unii, a w szczególności art. 13 ust. 4 rozporządzenia nr 1974/2006, należy interpretować w ten sposób, że państwa członkowskie są uprawnione – i w jakim ewentualnie zakresie – do określenia tych kryteriów w ich prawie krajowym.
Celem udzielenia odpowiedzi na te pytania należy tytułem wstępu przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zarówno ze względów jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wynika, że treści przepisu prawa Unii, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia swego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię (zob. w szczególności wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r. w sprawach połączonych
C-424/10 i C-425/10 Ziółkowski i Szeja, Zb.Orz. s. I-14035
, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto należy również przypomnieć, że chociaż przepisy rozporządzeń mają z reguły ze względu na sam ich charakter i ich funkcję w systemie źródeł prawa Unii bezpośredni skutek w krajowych porządkach prawnych, bez konieczności przyjmowania środków wykonawczych przez władze krajowe, wprowadzenie w życie niektórych ich przepisów może jednakże wymagać przyjęcia środków wykonawczych przez państwa członkowskie (zob. w szczególności wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r. w sprawie
C-316/10 Danske Svineproducenter, Zb.Orz. s. I-13721
, pkt 39, 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
Z utrwalonego orzecznictwa wynika w tym kontekście, że państwa członkowskie mogą przyjmować środki w celu wykonania rozporządzenia, jeżeli nie stanowią one przeszkody do jego bezpośredniego stosowania ani nie maskują wspólnotowego charakteru tego rozporządzenia oraz określają korzystanie z zakresu uznania przyznanego im na mocy tego rozporządzenia, przy zachowaniu granic wyznaczonych jego przepisami (ww. wyrok w sprawie Danske Svineproducenter, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
Należy więc odwołać się do właściwych przepisów danego rozporządzenia, interpretowanych w świetle jego celów, aby ustalić, czy przepisy te zakazują, nakazują lub umożliwiają państwu członkowskiemu przyjęcie niektórych środków wykonawczych, a w szczególności w tym ostatnim przypadku, czy rozważany środek wpisuje się w ramy zakresu uznania przyznanego każdemu państwu członkowskiemu (ww. wyrok w sprawie Danske Svineproducenter, pkt 43).
W świetle tych wstępnych rozważań należy w pierwszej kolejności zaznaczyć, że z motywu 61 i art. 71 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005 wynika, że o ile zasady dotyczące kwalifikowalności wydatków ustala się co do zasady na poziomie krajowym, to jest tak jednakże z zastrzeżeniem szczególnych warunków ustanowionych w tym rozporządzeniu dla niektórych środków rozwoju obszarów wiejskich.
Wsparcie na podjęcie działalności przez młodych rolników stanowi taki środek, a przesłanka kwalifikowalności związana z podjęciem pierwszej działalności w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem, jaką stawia art. 22 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1698/2005, stanowi warunek szczególny tego środka. Tym samym w celu określenia zakresu tej przesłanki kwalifikowalności należy oprzeć się w pierwszej kolejności na treści tego przepisu interpretowanej ewentualnie w świetle jego kontekstu oraz celów rozporządzenia nr 1698/2005.
Co się tyczy założonych celów, z motywów 11, 13, 14 i 16, jak również z art. 1 ust. 2, art. 4 ust. 1 i art. 20 lit. a) wspomnianego rozporządzenia wynika, że za pomocą rozpatrywanego wsparcia zmierza ono do ułatwienia podjęcia działalności przez młodych rolników, a po jej podjęciu – do strukturalnego dostosowania gospodarstwa, w perspektywie wzmocnienia potencjału ludzkiego i poprawy konkurencyjności sektorów rolnictwa i leśnictwa i przyczynienia się w ten sposób do zapewnienia zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Ponadto, jak przewiduje art. 23 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 1698/2005, przyznanie tego wsparcia na podjęcie działalności jest uwarunkowane w niektórych przypadkach przyznaniem wsparcia w przejściu na wcześniejszą emeryturę, z którego mogą skorzystać rolnicy, którzy zdecydują się na zaprzestanie działalności rolniczej w celu zbycia ich gospodarstwa. Te dwa środki pomocy objęte tą samą osią, która jest zdefiniowana w art. 2 lit. c) rozporządzenia nr 1698/2005 jako spójna grupa środków przyczyniających się do realizacji jednego lub więcej celów określonych w jego art. 4, mogą w ten sposób przyczynić się wspólnie – jak wynika z motywu 17 tego rozporządzenia – do strukturalnej zmiany gospodarstw rolnych.
W drugiej kolejności należy zaznaczyć, podobnie jak uczyniły to sąd odsyłający oraz rządy fiński i czeski, że przepisy rozporządzenia nr 1698/2005 nie stoją na przeszkodzie temu, by ze wsparcia, o którym mowa w art. 20 lit. a) ppkt (ii) tego rozporządzenia, skorzystała osoba fizyczna, która podejmuje działalność jako młody rolnik, posługując się w tym celu osobą prawną.
Należy bowiem stwierdzić, że brzmienie art. 22 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1698/2005, które odnosi się do „[osób], które [...] po raz pierwszy podejmują działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem”, nie przesądza formy prawnej – formy spółki lub innej formy – którą przybierze to gospodarstwo (zob. analogicznie wyrok z dnia 15 października 1992 r. w sprawie
C-162/91 Tenuta il Bosco, Rec. s. I-5279
, pkt 12).
Wykluczenie z kręgu potencjalnych beneficjentów wsparcia na podjęcie działalności młodych rolników, którzy rozpoczynają działalność w gospodarstwie rolnym, tylko z tego powodu, że posługują się w tym celu osobą prawną, nie daje się natomiast pogodzić z celami założonymi w rozporządzeniu nr 1698/2005, przedstawionymi w pkt 40 niniejszego wyroku, którymi są wspieranie poprzez omawiany środek pomocy wzmocnienia potencjału ludzkiego i strukturalne dostosowanie gospodarstw na rzecz poprawy konkurencyjności sektora rolnictwa i zapewnienia zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich.
Wykluczenie takie mogłoby również naruszyć zasadę niedyskryminacji zapisaną w art. 40 ust. 2 TFUE (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Tenuta il Bosco, pkt 16).
W trzeciej kolejności należy zbadać kwestię, czy jeżeli młody rolnik posługuje się więc osobą prawną w celu podjęcia działalności, dla przyznania danej pomocy jest istotne, aby zainteresowany dysponował uprawnieniami decyzyjnymi w tej osobie prawnej, i w jakich ewentualnie warunkach wymóg ten jest spełniony.
Jak wynika z postanowienia odsyłającego, pytania Korkein hallinto-oikeus mają źródło w okoliczności, że skarżący w zawisłym przed nim postępowaniu w ramach wykonywania swej wcześniejszej działalności zawodowej był z jednej strony prezesem spółki Louhikon Sikako, a z drugiej strony udziałowcem posiadającym 30% udziałów tej spółki, a pozostałe 70% udziałów posiadała inna osoba.
Ze względu na to, że pytania te mają związek z kryteriami, na podstawie których można uznać, iż młody rolnik podejmuje działalność jako „kierujący gospodarstwem” w rozumieniu art. 22 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1698/2005, należy zauważyć na wstępie, że rozporządzenie to nie definiuje tego pojęcia ani nie zawiera wyraźnych wskazówek co do jego wyjaśnienia.
Co się tyczy rozporządzenia nr 1974/2006, to chociaż ma ono w szczególności, jak wynika z jego motywu 8, określać pewne warunki mające zastosowanie do wsparcia dla młodych rolników, należy stwierdzić, że również nie zawiera wskazówek co do materialnego wyrażenia „kierujący gospodarstwem”, ani nie odsyła do prawa państw członkowskich dla celów jego określenia.
Artykuł 13 ust. 4 zdanie pierwsze tego rozporządzenia, do którego sąd odsyłający odwołuje się w pytaniach pierwszym i trzecim, ustala bowiem maksymalny termin, w którym należy podjąć indywidualną decyzję o przyznaniu wsparcia na podjęcie działalności, i ogranicza się w tym względzie do wskazania, że termin ten nie może przekraczać 18 miesięcy po „podjęciu działalności”, tak jak jest ono zdefiniowane w przepisach obowiązujących w państwach członkowskich, nie zawierając natomiast żadnego odniesienia do wyrażenia „kierujący gospodarstwem”. W tych okolicznościach ani tego przepisu, ani pkt 5.3.1.1.2 tiret pierwsze części A załącznika II do tego rozporządzenia nie można interpretować jako mających związek z tym ostatnim pojęciem.
Co się tyczy art. 13 ust. 6 tego rozporządzenia, do którego sąd odsyłający również odnosi się w pytaniu pierwszym, ogranicza się on do wyjaśnienia, że wsparcie na podjęcie działalności można przyznać również wtedy, gdy młody rolnik nie podejmuje działalności jako wyłączny kierownik gospodarstwa rolnego, wymagając w tym względzie, aby szczególne warunki, które mogą obowiązywać w tej sytuacji, były równoważne z tymi, które musi spełnić młody rolnik, który zaczyna prowadzić gospodarstwo jako jego wyłączny kierownik.
Uwzględniając powyższe, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ustalenie znaczenia i zakresu pojęć, których definicji prawo Unii nie zawiera, powinno być dokonywane zgodnie z ich zwyczajowym znaczeniem w języku potocznym, przy jednoczesnym uwzględnieniu kontekstu, w którym są one użyte, i celów uregulowania, którego są częścią (zob. podobnie w szczególności wyrok z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie
C-549/07 Wallentin-Hermann, Zb.Orz. s. I-11061
, pkt 17; ww. wyrok w sprawach połączonych Ziółkowski i Szeja, pkt 34).
Co się tyczy użytych pojęć, należy zauważyć, że wyrażenie takie jak „kierujący gospodarstwem” może się zmieniać w zależności od szczególnych celów realizowanych przez dane przepisy unijne (zob. podobnie w odniesieniu do pojęcia „gospodarstwa rolnego” wyrok z dnia 28 lutego 1978 r. w sprawie
85/77 Azienda avicola Sant’Anna, Rec. s. 527
, pkt 9).
Aby określić zakres wspomnianego wyrażenia w rozumieniu art. 22 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1698/2005, należy zaznaczyć, że różne warunki przyznania wsparcia na podjęcie działalności, jakie ustanawia wspomniany art. 22 ust. 1, przyczyniają się łącznie do osiągnięcia celów przedstawionych w pkt 40 niniejszego wyroku.
Wymogi posiadania przez beneficjenta wsparcia odpowiednich umiejętności i kwalifikacji zawodowych oraz przedłożenia planu biznesowego, przewidziane odpowiednio w art. 22 ust. 1 lit. b) i c) rozporządzenia nr 1698/2005, mogą bowiem służyć wzmocnieniu potencjału ludzkiego i strukturalnemu dostosowaniu gospodarstwa i przyczyniać się w ten sposób do poprawy konkurencyjności sektora rolnego i do zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich.
W tym kontekście warunek, by zainteresowany podjął działalność „jako kierujący gospodarstwem”, ustanowiony we wspomnianym art. 22 ust. 1, należy interpretować jako wymagający zasadniczo, by ten, kto posiada wspomniane umiejętności i kwalifikacje, sprawował również faktyczną i trwałą kontrolę zarówno nad gospodarstwem rolnym, jak i jego zarządem, co daje rękojmię skuteczności i trwałości rozwoju prowadzonego przez niego gospodarstwa.
Chociaż w takim kontekście państwa członkowskie mogą określić konkretnie warunki, w których można przyjąć, że kandydat do pomocy posiada cechy „kierującego gospodarstwem”, tak aby wzmocnić pewność prawa poprzez zwiększenie przewidywalności wymogu ustanowionego w ten sposób w art. 22 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1698/2005 – to jednak z zastrzeżeniem, że warunki te nie będą wykraczać poza ramy, które mają one określać, i że w zgodzie z tym przepisem i celami tego rozporządzenia zapewnią tym samym, by ów kandydat posiadał faktyczną i trwałą kontrolę zarówno nad gospodarstwem rolnym, jak i nad jego zarządem (zob. analogicznie wyroki: z dnia 14 października 2004 r. w sprawie
C-113/02 Komisja przeciwko Niderlandom, Zb.Orz. s. I-9707
, pkt 19; ww. wyrok w sprawie Danske Svineproducenter, pkt 49, 51).
W tym kontekście należy zaznaczyć, że w szczególności z § 6 ustawy o pomocy strukturalnej i § 3 dekretu w sprawie wsparcia na podjęcie działalności wynika, że jeżeli wniosek o wsparcie dotyczy działalności wykonywanej w formie osoby prawnej, uprawnienia decyzyjne powinna posiadać osoba fizyczna, która nie osiągnęła wieku 40 lat i podejmuje działalność po raz pierwszy w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem, i że takie uprawnienia decyzyjne wymagają w szczególności, by posiadała ona ponad połowę udziałów w tej osobie prawnej i by udziały te dawały ponad połowę głosów.
Jest oczywiste, że warunki takie nie są sprzeczne z wymogami, o których mowa w pkt 56 niniejszego wyroku.
W odniesieniu do sprawy przed sądem krajowym należy przypomnieć, że A. Ketelä w czasie, kiedy zarządzał spółką Louhikon Sikako jako prezes, posiadał jedynie 30% udziałów tej spółki, podczas gdy pozostałe 70% były własnością osoby trzeciej.
Mając na uwadze całość powyższych rozważań, nie można zatem uznać, iż zainteresowany mógł sprawować faktyczną i trwałą kontrolę nad danym gospodarstwem i nad jego zarządem, ani w konsekwencji, że ze względu na wspomnianą aktywność podjął już działalność w charakterze „kierującego gospodarstwem” w rozumieniu art. 22 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1698/2005. Wynika z tego również, że wspomniana wcześniejsza aktywność nie może stanowić przeszkody dla przyznania wsparcia na podjęcie działalności, o którą zainteresowany złożył wniosek w ramach przejęcia przez niego gospodarstwa rodzinnego.
W tych okolicznościach nie ma konieczności przeprowadzania badania pozostałych elementów oceny, które przywołuje sąd odsyłający w pytaniu pierwszym, a na pytania pierwsze i trzecie należy odpowiedzieć, że art. 22 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1698/2005 należy interpretować w ten sposób, że ustanowiony w tym przepisie wymóg, by zainteresowana osoba podjęła działalność po raz pierwszy w gospodarstwie rolnym „jako kierujący gospodarstwem”, oznacza w sytuacji, w której zainteresowany podejmuje działalność, posługując się spółką akcyjną, że sprawuje on faktyczną i trwałą kontrolę zarówno nad gospodarstwem rolnym, jak i nad jego zarządem. O ile państwa członkowskie mogą określić konkretnie warunki, w których można przyjąć, że kandydat do pomocy posiada ten przymiot „kierującego gospodarstwem”, jest to jednak poddane zastrzeżeniu, że warunki te nie będą wykraczać poza ramy, które mają one określać, i że w zgodzie z celami rozporządzenia nr 1698/2005 zapewnią tym samym, by ów kandydat posiadał faktyczną i trwałą kontrolę zarówno nad gospodarstwem rolnym, jak i nad jego zarządem. Wymogi takie spełniają przepisy krajowe takie jak przepisy, których dotyczy sprawa przed sądem odsyłającym, przewidujące, że jeżeli młody rolnik podejmuje działalność, posługując się osobą prawną, uzyskanie wsparcia jest w szczególności uzależnione od tego, czy przysługują mu uprawnienia decyzyjne w tej osobie prawnej, co wymaga, by posiadał on ponad połowę udziałów w tej osobie prawnej i by udziały te dawały ponad połowę głosów.
W przedmiocie pytania drugiego
Mając na uwadze ustalenia dokonane w pkt 60 niniejszego wyroku i odpowiedź udzieloną na pytania pierwsze i trzecie, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie drugie.
W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 22 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) należy interpretować w ten sposób, że ustanowiony w tym przepisie wymóg, by zainteresowana osoba podjęła działalność po raz pierwszy w gospodarstwie rolnym „jako kierujący gospodarstwem”, oznacza w sytuacji, w której zainteresowany podejmuje działalność, posługując się spółką akcyjną, że sprawuje on faktyczną i trwałą kontrolę zarówno nad gospodarstwem rolnym, jak i nad jego zarządem.

O ile państwa członkowskie mogą określić konkretnie warunki, w których można przyjąć, że kandydat do pomocy posiada ten przymiot „kierującego gospodarstwem”, jest to jednak poddane zastrzeżeniu, że warunki te nie będą wykraczać poza ramy, które mają one określać, i że w zgodzie z celami rozporządzenia nr 1698/2005 zapewnią tym samym, by ów kandydat posiadał faktyczną i trwałą kontrolę zarówno nad gospodarstwem rolnym, jak i nad jego zarządem. Wymogi takie spełniają przepisy krajowe takie jak przepisy, których dotyczy sprawa przed sądem odsyłającym, przewidujące, że jeżeli młody rolnik podejmuje działalność, posługując się osobą prawną, uzyskanie wsparcia jest w szczególności uzależnione od tego, czy przysługują mu uprawnienia decyzyjne w tej osobie prawnej, co wymaga, by posiadał on ponad połowę udziałów w tej osobie prawnej i by udziały te dawały ponad połowę głosów.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: fiński.