CELEX: 62013CJ0022
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Politika soċjali
Ftehim qafas bejn CES, UNICE u CEEP fuq ix-xogħol għal żmien determinat
Kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat
Tagħlim
Settur pubbliku
Supplenti għal pożizzjonijiet vakanti u disponibbli fl-istennija tat-tmiem tal-proċeduri ta’ kompetizzjoni
Klawżola 5(1)
Miżuri intiżi sabiex jipprevjenu l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat
Kunċett ta’ ‘raġunijiet oġġettivi’ li jiġġustifikaw tali kuntratti
Sanzjonijiet
Projbizzjoni ta’ bidla f’relazzjoni ta’ xogħol għal żmien determinat
Assenza ta’ dritt għall-kumpens għad-danni

It-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-Klawżoli 4 u 5(1) tal-ftehim qafas dwar ix-xogħol għal żmien determinat, konkluż fit-18 ta’ Marzu 1999 (iktar ’il quddiem il-“ftehim qafas”), li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE, tat-28 ta’ Ġunju 1999, dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss [żmien determinat] konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u mis-CEEP (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368), tal-Artikolu 2(1) u (2) tad-Direttiva tal-Kunsill 91/533/KEE, tal-14 ta’ Ottubru 1991, dwar l-obbligazzjoni ta’ min iħaddem li jgħarraf lill-ħaddiema bil-kondizzjonijiet applikabbli għall-kuntratt jew għar-relazzjoni tal-impjieg (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 2, p. 3), tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali previst fl-Artikolu 4(3) TUE kif ukoll tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni dwar iċ-ċertezza legali, il-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, l-opportunitajiet ugwali għall-partijiet, il-protezzjoni ġudizzjarja effettiva, id-dritt għal qorti indipendenti u għal smigħ xieraq, iggarantiti fl-Artikolu 6(2) TUE, moqri flimkien mal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”), u mal-Artikoli 46, 47 u 52(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.
Dawn it-talbiet tressqu fil-kuntest ta’ kawżi bejn, minn naħa, R. Mascolo u tmien ħaddiema oħra, kollha membri tal-persunal tal-iskejjel pubbliċi, u, min-naħa l-oħra, il-persuna li timpjegahom, jiġifieri, għal tmienja minnhom, il-Ministero dell’Istruzione, dell’Università e della Ricerca (Ministeru tal-Edukazzjoni, tal-Universitajiet u tar-Riċerka, iktar ’il quddiem il-“Ministero”), u, għall-aħħar waħda, il-Comune di Napoli (Komun ta’ Napoli), dwar il-klassifikazzjoni ta’ kuntratti ta’ xogħol li jorbtuhom ma’ dawn tal-aħħar.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 1999/70
Id-Direttiva 1999/70 hija bbażata fuq l-Artikolu 139(2) KE u l-għan tagħha, skont l-Artiklu 1 tagħha, “hu li jġib fis-seħħ il-ftehim qafas [...] konkluż [...] bejn l-organizzazzjonijiet ġenerali ta’ l-industrija [Konfederazzjoni Ewropea tat-trade unions (ETUC), Unjoni tal-konfederazzjonijiet industrijali u tal-persuni li jimpjegaw fl-Ewropa (UNICE), u Ċentru Ewropew tal-impriżi pubbliċi (CEEP)] annessi hawn”.
Il-Klawżola 1 tal-ftehim qafas tipprevedi li:
“L-iskop ta’ dan il-ftehim qafas hu:
(a)
li titjieb il-kwalità ta’ xogħol għal terminu fiss [żmien determinat] billi tiġi żgurata l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni;
(b)
li jistabbilixxi qafas biex jipprevjeni l-abbuż ikkawżat mill-użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ l-impjieg għal terminu fiss.”
Il-Klawżola 2 tal-ftehim qafas, intitolata “L-iskop [Kamp ta’ applikazzjoni]”, tipprevedi li:
“1.
Dan il-ftehim japplika għal ħaddiema għal terminu fiss [żmien determinat] li għandhom kuntratt ta’ impjieg jew relazzjoni ta’ impjieg kif definit fil-liġi, fil-ftehim kollettiv jew fil-prattika f’kull Stat Membru.
2.
L-Istati Membri wara konsultazzjoni ma’ l-imsieħba soċjali u/jew l-imsieħba soċjali jistgħu jipprovdu li dan il-ftehim ma japplikax għal:
(a)
relazzjonijiet ta’ taħriġ professjonali u skemi ta’ apprentistat tal-bidu;
(b)
kuntratti u relazzjonijiet ta’ impjieg li kienu konklużi fil-qafas ta’ programm speċifiku pubbliku jew bl-appoġġ tal-pubbliku ta’ taħriġ, integrazzjoni u taħriġ professjonali mill-ġdid.”
Il-Klawżola 3 tal-ftehim qafas, intitolata “Definizzjonijiet”, tiddisponi li:
“Għall-iskop ta’ dan il-ftehim il-kliem:
1.
‘ħaddiem għal terminu fiss [żmien determinat]’ ifisru persuna li jkollha kuntratt jew relazzjoni ta’ l-impjieg dirett bejn min jimpjiega u ħaddiem meta l-aħħar tal-kuntratt jew tar-relazzjoni ta’ l-impjieg hu ddeterminat b’kondizzjonijiet oġġettivi bħal li jilħaq data speċifika, ilesti xogħol speċifiku, jew it-twettiq ta’ każ speċifiku.
[…]”
Il-Klawżola 4 tal-ftehim qafas, intitolata “Il-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni”, tipprevedi fil-punt 1 tagħha li:
“Fejn għandhom x’jaqsmu l-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg, ħaddiema għal terminu fiss [żmien determinat] m’għandhomx jiġu trattati b’mod inqas favorevoli minn ħaddiem kumparabbli permanenti biss minħabba li għandhom kuntratt jew relazzjoni għal terminu fiss sakemm trattament differenti ma jkunx ġustifikat fuq bażi oġġettiva.”
Skont il-Klawżola 5 tal-ftehim qafas, intitolata “Miżuri għal prevenzjoni ta’ l-abbuż”:
“1.
Sabiex jiġi ipprevenut l-abbuż ikkawżat mill-użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ impjieg għal terminu fiss [żmien determinat], wara konsultazzjoni ma’ l-imsieħba soċjali skond il-liġi nazzjonali, il-ftehim kollettiv jew il-prattika, u/jew l-imsieħba soċjali, għandhom, meta ma hemm ebda miżuri ekwivalenti legali biex jipprevjenu l-abbuż, jintroduċu b’mod li jieħu kont tal-ħtiġiet tas-setturi [speċifiċi] u/jew kategoriji […] ta’ ħaddiema, waħda jew iktar mill-miżuri li ġejjin:
(a)
raġunijiet oġġettivi li jiġġustifikaw it-tiġdid ta’ dawn il-kuntratti jew relazzjonijiet;
(b)
iż-żmien massimu totali ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ impjieg għal terminu fiss;
(ċ)
in-numru ta’ tiġdid ta’ dawn il-kuntratti jew relazzjonijiet.
2.
L-Istati Membri wara konsultazzjoni ma’ l-imsieħba soċjali u/jew l-imsieħba soċjali għandhom, meta approprjat, jiddeterminaw taħt liema kondizzjonijiet il-kuntratti jew ir-relazzjonijiet ta’ impjieg għal terminu fiss:
(a)
għandhom jitqiesu bħala ‘suċċessivi’;
(b)
għandhom jitqiesu bħala kuntratti jew relazzjonijiet għal żmien indefinit [żmien indeterminat].”
Id-Direttiva 91/533
L-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 91/533 huwa fformulat kif ġej:
“Min iħaddem għandu jkun obbligat li jgħarraf lill-ħaddiem li għalih tapplika din id-Direttiva, minn hawn il’ [’il] quddiem imsemmi ’il-ħaddiem’, bl-aspetti essenzjali tal-kuntratt jew tar-relazzjoni ta’ l-impjieg.”
Skont l-Artikolu 2(2)(e) tal-istess direttiva, l-informazzjoni mogħtija lill-ħaddiem, fil-każ ta’ kuntratt temporanju jew relazzjoni ta’ xogħol temporanja, għandha tkopri,
inter alia
, “id-dewmien mistenni tiegħu”.
Id-dritt Taljan
L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 117 tal-Kostituzzjoni tar-Repubblika Taljana jipprovdi li “[i]s-setgħa leġiżlattiva hija eżerċitata mill-Istat u r-Reġjuni b’osservanza tal-Kostituzzjoni, kif ukoll b’osservanza tar-restrizzjonijiet li jirriżultaw mil-leġiżlazzjoni Komunitarja u l-obbligi internazzjonali”.
Fl-Italja, l-użu ta’ kuntratti għal żmien determinat fis-settur pubbliku huwa rregolat mid-Digriet Leġiżlattiv Nru 165, li jistabbilixxi regoli ġenerali dwar l-organizzazzjoni tax-xogħol fi ħdan l-amministrazzjonijiet pubbliċi (decreto legislativo n. 165 — Norme generali sull’ordinamento del lavoro alle dipendenze delle amministrazioni pubbliche), tat-30 ta’ Marzu 2001 (suppliment ordinarju għall-GURI Nru 106, tad-9 ta’ Mejju 2001, iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 165/2001”).
L-Artikolu 36(5) ta’ dan id-digriet, kif emendat bil-Liġi Nru 102, dwar il-konverżjoni f’liġi, wara numru ta’ emendi, tad-Digriet Liġi Nru 78 tal-1 ta’ Lulju 2009, dwar miżuri kontra l-kriżi kif ukoll il-proroga tat-termini u l-parteċipazzjoni Taljana f’missjonijiet internazzjonali (Legge n. 102 — Conversione in legge, con modificazioni, del decreto-legge 1° luglio 2009, n. 78, recante provvedimenti anticrisi, nonché proroga di termini e della partecipazione italiana a missioni internazionali), tat-3 ta’ Awwissu 2009 (suppliment ordinarju għall-GURI Nru 179, tal-4 ta’ Awwissu 2009), jipprovdi, taħt it-titolu “Forom kuntrattwali flessibbli ta’ reklutaġġ u ta’ impjieg tal-persunal”:
“Fi kwalunkwe każ, il-ksur ta’ dispożizzjonijiet imperattivi fil-qasam tar-reklutaġġ jew tal-impjieg ta’ ħaddiema mill-amministrazzjonijiet pubbliċi ma jistax iwassal għall-istabbiliment ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat ma’ dawn l-amministrazzjonijiet pubbliċi, bla ħsara għar-responsabbiltà u għas-sanzjonijiet li dawn jistgħu jinkorru. Il-ħaddiem ikkonċernat għandu dritt għall-kumpens għad-dannu li jirriżulta mix-xogħol imwettaq bi ksur ta’ dispożizzjonijiet imperattivi […]”
Skont id-deċiżjonijiet tar-rinviju, ix-xogħol għal żmien determinat mal-amministrazzjoni pubblika huwa wkoll suġġett għad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368, li jittrasponi d-Direttiva 1999/70/KE, dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss [żmien determinat] konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u mis-CEEP (Decreto legislativo n. 368 — Attuazione della direttiva 1999/70/CE relativa all’accordo quadro sul lavoro a tempo determinato concluso dall’UNICE, dal CEEP e dal CES), tas-6 ta’ Settembru 2001 (GURI Nru 235, tad-9 ta’ Ottubru 2001, p. 4, iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001”).
L-Artikolu 5(4a) ta’ dan id-digriet leġiżlattiv huwa fformulat kif ġej:
“Bla ħsara għas-sistema ta’ kuntratti suċċessivi kif prevista fil-paragrafi preċedenti u għal xi dispożizzjonijiet kuntrarji ta’ konvenzjonijiet kollettivi konklużi fil-livell nazzjonali, lokali jew ta’ impriża mal-organizzazzjonijiet sindakali l-iktar rappreżentattivi fil-livell nazzjonali, meta, b’effett ta’ sensiela ta’ kuntratti għal żmien determinat għall-eżerċizzju ta’ funzjonijiet ekwivalenti, ir-relazzjoni ta’ xogħol bejn l-istess persuna li timpjega u l-istess ħaddiem taqbeż, globalment, perijodu ta’ sitta u tletin xahar, inklużi l-estensjonijiet u t-tiġdid, indipendentement minn perijodi ta’ interruzzjoni bejn il-kuntratti, ir-relazzjoni ta’ xogħol għandha titqies li hija għal żmien indeterminat […]”
Skont l-Artikolu 10(4a) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001, kif emendat bl-Artikolu 9(18) tad-Digriet Liġi Nru 70, tat-13 ta’ Mejju 2011 (iktar ’il quddiem id-“Digriet Liġi Nru 70/2011”), li sar il-Liġi Nru 106, tat-12 ta’ Lulju 2011 (GURI Nru 160, tat-12 ta’ Lulju 2011):
“[…] huma esklużi wkoll mill-applikazzjoni ta’ dan id-digriet il-kuntratti għal żmien determinat konklużi għas-sostituzzjoni ta’ għalliema u ta’ persunal ATA [amministrattiv, tekniku u awżiljarju], meta tittieħed inkunsiderazzjoni n-neċessità li tiġi ggarantita l-kontinwità tas-servizz skolastiku u edukattiv, inkluż fil-każ ta’ assenza temporanja ta’ għalliema u ta’ persunal ATA li jkollhom relazzjoni ta’ xogħol għal żmien indeterminat jew determinat. Fi kwalunkwe każ, l-Artikolu 5(4a) ta’ dan id-digriet ma għandux japplika.”
Għal dak li jirrigwarda l-għalliema u l-persunal amministrattiv, tekniku u awżiljarju, ir-regoli dwar ir-relazzjoni ta’ xogħol għal żmien determinat jinsabu fl-Artikolu 4 tal-Liġi Nru 124, dwar dispożizzjonijiet urġenti fil-qasam tal-persunal skolastiku (Legge n. 124 — Disposizioni urgenti in materia di personale scolastico), tat-3 ta’ Mejju 1999 (GURI Nru 107, tal-10 ta’ Mejju 1999), kif emendat bid-Digriet Liġi Nru 134, tal-25 ta’ Settembru 2009, li sar, wara mumru ta’ emendi, il-Liġi Nru 167, tal-24 ta’ Novembru 2009 (GURI Nru 274, tal-24 ta’ Novembru 1999, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 124/1999”). Skont il-qorti tar-rinviju fil-Kawżi C‑22/13 u C‑61/13 sa C‑63/13, din il-liġi ma hijiex, min-naħa l-oħra, applikabbli għall-iskola komunali, li tibqa’ suġġetta għad-Digrieti Leġiżlattivi Nri 165/2001 u 368/2001.
Skont l-Artikolu 4 tal-Liġi Nru 124/1999:
“1.   Meta ma jkunx possibbli li l-pożizzjonijiet ta’ professuri u ta’ għalliema li effettivament ikunu vakanti u disponibbli qabel il-31 ta’ Diċembru jimtlew b’għalliema permanenti li jifformaw parti mill-persunal provinċjali jew bl-użu ta’ persunal żejjed u meta jkun prevedibbli li tali pożizzjonijiet ser jibqgħu vakanti matul is-sena skolastika kollha, u bil-kundizzjoni li persunal permanenti ma jkunx diġà ġie assenjat f’dawn il-pożizzjonijiet bi kwalunkwe titolu, dawn għandhom jimtlew permezz ta’ sostituzzjonijiet annwali, fl-istennija tat-tmiem tal-proċeduri ta’ kompetizzjoni għar-reklutaġġ ta’ għalliema permanenti.
2.   Il-pożizzjonijiet ta’ professuri u ta’ għalliema mhux vakanti li jsiru disponibbli
de facto
qabel il-31 ta’ Diċembru u sat-tmiem tas-sena skolastika għandhom jimtlew permezz ta’ sostituzzjonijiet temporanji sat-tmiem tal-attivitajiet ta’ tagħlim. Bl-istess mod, is-siegħat ta’ tagħlim li ma jippermettux li jinħolqu pożizzjonijiet full-time jew part-time għandhom jimtlew permezz ta’ sostituzzjonijiet temporanji sat-tmiem tal-attivitajiet ta’ tagħlim.
3.   F’każijiet oħra minn dawk previsti fil-paragrafi 1 u 2, dawn il-pożizzjonijiet għandhom jimtlew permezz ta’ sostituzzjonijiet temporanji.
[…]
6.   Għas-sostituzzjonijiet annwali u temporanji, sat-tmiem tal-attivitajiet ta’ tagħlim, għandha tintuża l-lista permanenti ta’ kandidati xierqa msemmija fl-Artikolu 401 tat-test uniku, kif issostitwit mill-Artikolu 1(6) ta’ din il-liġi.
[...]
11.   Id-dispożizzjonijiet imsemmija fil-paragrafi preċedenti għandhom japplikaw ukoll għall-persunal amministrattiv, tekniku u awżiljarju (ATA) […]
[…]
14a.   Il-kuntratti għal żmien determinat konklużi sabiex isiru s-sostituzzjonijiet previsti fil-paragrafi 1, 2 u 3, sa fejn huma neċessarji sabiex jiggarantixxu l-kontinwità tas-servizz skolastiku u edukattiv, ma jistgħux jinbidlu f’relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien indeterminat ħlief fil-każ ta’ ħatra fuq bażi permanenti b’mod konformi mad-dispożizzjonijiet fis-seħħ u fuq il-bażi tal-listi ta’ kandidati xierqa […]”
Skont l-Artikolu 1 tad-Digriet tal-Ministru tal-Edukazzjoni Nru 131 (Decreto del Ministero della pubblica istruzione, n. 131), tat-13 ta’ Ġunju 2007 (iktar ‘’il quddiem id-“Digriet Nru 131/2007”), il-kompiti mogħtija lill-għalliema u lill-persunal amministrattiv, tekniku u awżiljarju tal-iskejjel amministrati mill-Istat jaqgħu għalhekk taħt tliet kategoriji:
—
sostituzzjonijiet annwali, għal pożizzjonijiet vakanti u disponibbli, jiġifieri mingħajr ħatra fuq bażi permanenti;
—
sostituzzjonijiet temporanji sat-tmiem tal-attivitajiet pedagoġiċi, għal pożizzjonijiet mhux vakanti iżda xorta waħda disponibbli; u
—
sostituzzjonijiet temporanji għal kull bżonn ieħor, jew sostituzzjonijiet għal żmien qasir.
Il-ħatra fuq bażi permanenti msemmija fl-Artikolu 4(14a) tal-Liġi Nru 124/1999 hija rregolata mill-Artikoli 399 u 401 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 297, li jiġbor f’test uniku d-dispożizzjonijiet leġiżlattivi applikabbli fil-qasam tat-tagħlim (Decreto legislativo n. 297 — Testo unico delle disposizioni legislative in materia di istruzione), tas-16 ta’ April 1994 (suppliment ordinarju għall-GURI Nru 115, tad-19 ta’ Mejju 1994, iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994”).
L-Artikolu 399(1) ta’ dan id-digriet jipprevedi li:
“Ir-reklutaġġ ta’ għalliema tal-kindergarten, tal-iskola primarja u tal-iskola sekondarja, inklużi l-liċej artistiċi u l-istituti tal-arti, għandu jsir, għal 50 % tal-pożizzjonijiet disponibbli għal kull sena skolastika, permezz ta’ kompetizzjoni abbażi ta’ kwalifiki u ta’ eżamijiet u, għall-50 % li jifdal, fuq il-bażi tal-listi permanenti ta’ kandidati xierqa msemmija fl-Artikolu 401.”
L-Artikolu 401(1) u (2) ta’ dan l-istess digriet jipprevedi li:
“1.   Il-listi ta’ kandidati xierqa li jirriżultaw minn kompetizzjonijiet organizzati esklużivament abbażi ta’ kwalifiki għall-għalliema tal-kindergarten, tal-iskola primarja u tal-iskola sekondarja, inklużi l-liċej artistiċi u l-istituti tal-arti, għandhom jinbidlu f’listi permanenti ta’ kandidati xierqa li għandhom jintużaw għall-ħatriet fuq bażi permanenti msemmija fl-Artikolu 399(1).
2.   Il-listi permanenti ta’ kandidati xierqa msemmija fil-paragrafu 1 għandhom jiġu kkompletati perijodikament permezz tal-inklużjoni ta’ għalliema li jkunu għaddew mill-eżamijiet tal-aħħar kompetizzjoni reġjonali abbażi ta’ kwalifiki u ta’ eżamijiet, fir-rigward tal-istess kategorija ta’ kompetizzjoni u l-istess kariga, u ta’ għalliema li jkunu talbu t-trasferiment tagħhom mill-lista permanenti korrispondenti ta’ kandidati xierqa ta’ provinċja oħra. Il-klassifikazzjoni fil-listi ta’ kandidati xierqa ta’ għalliema li jkunu diġà ġew inklużi fil-lista permanenti ta’ kandidati xierqa għandha tiġi aġġornata flimkien mal-inklużjoni ta’ kandidati ġodda.”
Il-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
Il-Kawżi C‑22/13 u C‑61/13 sa C‑63/13
R. Mascolo, A. Forni, I. Racca u F. Russo ġew irreklutati permezz ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat, l-ewwel tlieta fil-kwalità ta’ għalliema mal-Ministero u l-aħħar waħda fil-kwalità ta’ għalliema fi crèche u fi kindergarten mal-Comune di Napoli. Abbażi ta’ dawn il-kuntratti, huma ħadmu għall-persuni rispettivi li impjegawhom għal dawn il-perijodi: 71 xahar fuq perijodu ta’ 9 snin għal R. Mascolo (bejn l-2003 u l-2012), 50 xahar u 27 jum fuq perijodu ta’ 5 snin għal A. Forni (bejn l-2006 u l-2011), 60 xahar fuq perijodu ta’ 5 snin għal I. Racca (bejn l-2007 u l-2012) u 45 xahar u 15-il jum fuq perijodu ta’ 5 snin għal F. Russo (bejn l-2006 u l-2011).
Peress li jqisu dawn il-kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat bħala illegali, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali ressqu kawża quddiem it-Tribunale di Napoli u talbu, prinċipalment, li dawn il-kuntratti għal żmien determinat jinbidlu f’relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien indeterminat u, għaldaqstant, li jinħatru fuq bażi permanenti kif ukoll il-ħlas ta’ salarji li jikkorrispondu għall-perijodi ta’ interruzzjoni bejn it-tmiem ta’ kuntratt u d-dħul fis-seħħ ta’ dak ta’ wara u, sussidjarjament, li jingħataw kumpens għad-dannu mġarrab.
Billi nħatret fuq bażi permanenti matul il-proċedura bis-saħħa tal-progressjoni tagħha fil-lista permanenti ta’ kandidati xierqa, I. Racca bidlet ir-rikors inizjali tagħha sabiex titlob ir-rikonoxximent sħiħ tal-anzjanità tagħha fis-servizz u kumpens għad-dannu mġarrab.
Skont il-Ministero u l-Comune di Napoli, min-naħa l-oħra, l-Artikolu 36(5) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 165/2001 jipprekludi kull bidla tar-relazzjoni ta’ xogħol. L-Artikolu 5(4a) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001 ma huwiex applikabbli, meta jiġi kkunsidrat l-Artikolu 10(4)a tal-istess digriet, li ddaħħal permezz tal-Artikolu 9(18) tad-Digriet Liġi Nru 70/2011. Barra minn hekk, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali lanqas ma għandhom dritt għad-danni, peress li l-proċedura ta’ reklutaġġ kienet legali u li, fi kwalunkwe każ, ma ngħatatx prova ta’ att illeċitu. Finalment, billi l-kuntratti għal żmien determinat ma kinux marbuta ma’ xulxin u għalhekk la kienu jikkostitwixxu l-kontinwazzjoni u lanqas il-proroga ta’ kuntratti preċedenti, ma kien hemm ebda abbuż.
It-Tribunale di Napoli, li quddiemu tressqet din il-kawża, jindika, l-ewwel nett, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, kuntrarjament għal dak li ddeċidiet il-Corte suprema di cassazione (qorti ta’ kassazzjoni) fis-Sentenza Nru 10127/12 tagħha, tikser il-Klawżola 5 tal-ftehim qafas.
Fil-fatt, din il-leġiżlazzjoni ma tinkludi ebda miżura ta’ prevenzjoni fis-sens tal-punt 1(a) ta’ din il-klawżola, peress li ma tippermettix li jiġi vverifikat fil-prattika, b’mod oġġettiv u trasparenti, l-eżistenza ta’ bżonn reali ta’ sostituzzjoni temporanja u tippermetti, kif jipprevedi speċifikament l-Artikolu 4(1) tal-Liġi Nru 124/1999, it-tiġdid ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat sabiex jimtlew pożizzjonijiet vakanti attwali. Issa, l-imsemmija leġiżlazzjoni lanqas ma tinkludi miżuri ta’ prevenzjoni fis-sens tal-punt 1(b) tal-imsemmija klawżola. Fil-fatt, l-Artikolu 10(4a) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001 jeskludi issa l-applikazzjoni tal-Artikolu 5(4a) tal-imsemmi digriet għas-settur tal-iskejjel pubbliċi, liema artikolu jipprevedi li l-kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat li jeċċedi 36 xahar għandhom jinbidlu f’kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat. Barra minn hekk, l-imsemmija leġiżlazzjoni ma tinkludix miżuri ta’ prevenzjoni fis-sens tal-punt 1(ċ) tal-istess klawżola.
Barra minn hekk, l-ebda miżura ta’ sanzjoni ma hija prevista, peress li l-kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat jistgħu jinbidlu f’kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat, skont l-Artikolu 4(14a) tal-Liġi Nru 124/1999, biss fil-każ ta’ ħatra fuq bażi permanenti abbażi tal-listi ta’ kandidati xierqa. Minbarra dan, id-dritt għal kumpens għad-dannu kkawżat mis-sensiela ta’ kuntratti għal żmien determinat huwa eskluż ukoll. Fil-fatt, skont is-Sentenza Nru 10127/12 tal-Corte suprema di cassazione, l-Artikolu 36(5) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 165/2001, li jipprevedi, bħala prinċipju, tali dritt fis-settur pubbliku, ma huwiex applikabbli meta l-kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat ikunu qabżu l-limitu massimu ta’ 36 xahar previst fl-Artikolu 5(4a) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001.
It-tieni nett, il-qorti tar-rinviju, billi tosserva li huma biss l-iskejjel amministrati mill-Istat li għandhom id-dritt li jirreklutaw persunal għal żmien determinat mingħajr ma jkunu suġġetti għal-limiti previsti mid-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001, minn liema fatt tirriżulta distorsjoni tal-kompetizzjoni għad-detriment tal-iskejjel privati, tistaqsi jekk l-iskejjel amministrati mill-Istat jaqgħux taħt il-kunċett ta’ “setturi [speċifiċi] u/jew kategoriji […] ta’ ħaddiema” fis-sens tal-Klawżola 5 tal-ftehim qafas, li jiġġustifika sistema distinta ta’ prevenzjoni u ta’ sanzjoni għall-użu abbużiv ta’ sensiela ta’ kuntratti għal żmien determinat.
It-tielet nett, din il-qorti tistaqsi fuq il-konformità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni mal-Klawżola 4 tal-ftehim qafas, sa fejn tali leġiżlazzjoni tipprevedi li ħaddiem tas-settur pubbliku rreklutat illegalment għal żmien determinat, għad-differenza ta’ ħaddiem irreklutat għal żmien indeterminat u li jkun tkeċċa illegalment, ma għandux dritt għal kumpens għad-dannu mġarrab.
Ir-raba’ nett, l-imsemmija qorti, billi tqis li, fil-kawża li wasslet għad-digriet Affatato (C‑3/10,
EU:C:2010:574
), il-Gvern Taljan sostna li l-Artikolu 5(4a) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001 huwa applikabbli għas-settur pubbliku, filwaqt li l-Corte suprema di cassazione ddeċidiet bil-kontra fis-Sentenza Nru 10127/12 tagħha, tistaqsi jekk, fid-dawl tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali, din l-interpretazzjoni żbaljata tad-dritt nazzjonali mill-Gvern għandhiex tiġi imposta fuq il-qrati nazzjonali, biex b’hekk jissaħħaħ l-obbligu tagħhom li jagħtu interpretazzjoni konformi mad-dritt tal-Unjoni.
Il-ħames nett, it-Tribunale di Napoli jistaqsi dwar jekk il-possibbiltà li kuntratt ta’ xogħol għal żmien determinat jinbidel f’kuntratt ta’ xogħol għal żmien indeterminat, prevista fl-Artikolu 5(4a) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001, tifformax parti mill-informazzjoni msemmija fl-Artikolu 2(1) u (2)(e) tad-Direttiva 91/533 li l-persuna li timpjega hija obbligata li tgħarraf lill-ħaddiem u, fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv, jekk l-esklużjoni retroattiva tal-applikazzjoni tal-Artikolu 5(4a) fil-konfront tal-iskejjel amministrati mill-Istat permezz tad-Digriet Liġi Nru 70/2011 hijiex konformi ma’ din id-direttiva.
Fl-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk tali emenda retroattiva tal-leġiżlazzjoni nazzjonali, li kellha bħala effett li tneħħi mill-persunal tal-iskejjel amministrati mill-Istat dritt li dan il-persunal kellu meta ġie rreklutat, hijiex kompatibbli mal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunal di Napoli ddeċieda li jissospendi l-proċeduri quddiemu u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti, fejn is-seba’ domanda saret biss fil-Kawżi C‑61/13 u C‑62/13, filwaqt li, fil-Kawża C‑63/13, saru biss it-tieni, it-tielet u r-raba’ domanda, li jikkorrispondu għall-ewwel, għat-tieni u għat-tielet domanda ta’ din l-aħħar kawża:
“1)
Il-qafas leġiżlattiv applikabbli fis-settur skolari, kif deskritt, jikkostitwixxi miżura ekwivalenti fis-sens tal-Klawżola 5 tad-Direttiva [1999/70]?
2)
F’liema ċirkustanzi għandu jitqies li relazzjoni ta’ xogħol hija mal-‘Istat’, fis-sens tal-Klawżola 5 tad-Direttiva [1999/70] u b’mod partikolari wkoll tal-espressjoni ‘setturi [speċifiċi] u/jew kategoriji [...] ta’ ħaddiema’, b’tali mod li jkunu jistgħu jiġu ġġustifikati konsegwenzi differenti meta mqabbla mar-relazzjonijiet ta’ xogħol privati?
3)
Fid-dawl ta’ dak speċifikat fl-Artikolu 3(1)(ċ) tad-Direttiva [tal-Kunsill 2000/78/KE, tas-27 ta’ Novembru 2000, li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 79)], u fl-Artikolu 14(1)(ċ) tad-Direttiva [2006/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-5 ta’ Lulju 2006, dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u ta’ trattament ugwali ta’ l-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol (
ĠU L 204, p. 23
)], il-kunċett ta’ ‘kundizzjonijiet tal-impjieg’ użat fil-Klawżola 4 tad-Direttiva [1999/70] jinkludi wkoll il-konsegwenzi tat-terminazzjoni illegali tar-relazzjoni ta’ xogħol? Fl-eventwalità li d-domanda li għadha kemm saret tingħata risposta fl-affermattiv, id-differenza fil-konsegwenzi normalment previsti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali fir-rigward tat-terminazzjoni illegali tar-relazzjoni ta’ xogħol għal żmien indeterminat u għal żmien determinat tista’ tiġi ġġustifikata fis-sens tal-Klawżola 4 [tad-Direttiva 1999/70]?
4)
Fid-dawl tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali, Stat huwa prekluż milli jippreżenta, fi proċedura għal deċiżjoni preliminari fejn tintalab l-interpretazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, qafas leġiżlattiv nazzjonali li intenzjonalment ma jkunx jikkorrispondi għal dak reali, u l-qorti hija obbligata, fl-assenza ta’ [kwalsiasi] interpretazzjoni differenti [oħra] tad-dritt nazzjonali li tkun ukoll tissodi[s]fa l-obbligi li jirriżultaw mis-sħubija fl-Unjoni Ewropea, li tinterpreta, sa fejn possibbli, id-dritt nazzjonali inkonformità mal-interpretazzjoni proposta mill-Istat?
5)
Il-kundizzjonijiet applikabbli għall-kuntratt jew għar-relazzjoni ta’ xogħol, previsti fid-Direttiva [91/533] u, b’mod partikolari, fl-Artikolu 2(1) u (2)(e) [tagħha], jinkludu l-indikazzjoni tal-każijiet li fihom il-kuntratt ta’ xogħol għal żmien determinat jista’ jiġi ttrasformat f’kuntratt għal żmien indeterminat?
6)
Fl-eventwalità li d-domanda preċedenti tingħata risposta fl-affermattiv, emenda b’effett retroattiv tal-qafas leġiżlattiv ta’ natura tali li ma tiggarantixxix lill-ħaddiem impjegat il-possibbiltà li jinvoka d-drittijiet tiegħu taħt [din] id-Direttiva, jiġifieri li ma tiggarantixxix l-osservanza tal-kundizzjonijiet tax-xogħol indikati fid-dokument ta’ reklutaġġ, hija kuntrarja għall-Artikolu 8(1) tad-Direttiva [91/533] u għall-għanijiet ta’ din id-direttiva, b’mod partikolari għall-għan iddikjarat fit-tieni premessa [tagħha]?
7)
Il-prinċipji ġenerali tad-dritt [tal-Unjoni] applikabbli dwar iċ-ċertezza legali, il-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, l-opportunitajiet ugwali għall-partijiet, il-protezzjoni ġudizzjarja effettiva, l-aċċess għal qorti indipendenti u, b’mod iktar ġenerali, id-dritt għal smigħ xieraq, iggarantiti fl-[Artikolu 6 TUE] [...] — ikkunsidrat flimkien mal-Artikolu 6 tal-[KEDB] u mal-Artikoli 46, 47 u 52(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni […] — għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu, fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva [1999/70], l-introduzzjoni mill-Istat Taljan, wara perijodu ta’ żmien kunsiderevoli (tliet snin u sitt xhur), ta’ dispożizzjoni leġiżlattiva, bħalma hija l-Artikolu 9 tad-Digriet Leġiżlattiv [Liġi] [Nru 70/2011], li żiedet il-paragrafu 4a fl-Artikolu 10 tad-Digriet Leġiżlattiv [Nru 368/2001], li hija ta’ natura li tibdel il-konsegwenzi ta’ proċessi pendenti billi tippreġudika direttament il-ħaddiem filwaqt li tiffavorixxi lill-persuna li timpjega, li tkun l-Istat, u billi telimina l-possibbiltà, prevista fl‑ordinament ġuridiku nazzjonali, li tiġi ssanzjonata l-konklużjoni abbużiva ta’ kuntratti għal żmien determinat?”
Permezz ta’ digriet tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-8 ta’ Marzu 2013, il-Kawżi C‑22/13 u C‑61/13 sa C‑63/13 ingħaqdu flimkien għall-finijiet tal-proċedura bil-miktub u orali, kif ukoll tas-sentenza.
Il-Kawża C‑418/13
C. Napolitano, D. Cittadino u G. Zangari kif ukoll S. Perrella u G. Romano ġew irreklutati mill-Ministero permezz ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat, l-ewwel erbgħa fil-kwalità ta’ għalliema u l-aħħar wieħed fil-kwalità ta’ kollaboratur amministrattiv. Mill-informazzjoni mogħtija lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, skont dawn il-kuntratti, huma ħadmu għall-persuni rispettivi li impjegawhom għal dawn il-perijodi: 55 xahar fuq perijodu ta’ 6 snin għal C. Napolitano (bejn l-2005 u l-2010), 100 xahar fuq perijodu ta’ 10 snin għal D. Cittadino (bejn l-2002 u l-2012), 113-il xahar fuq perijodu ta’ 11-il sena għal G. Zangari (bejn l-2001 u l-2012), 81 xahar fuq perijodu ta’ 7 snin għal S. Perrella (bejn l-2003 u l-2010) u 47 xahar fuq perijodu ta’ 4 snin għal G. Romano (bejn l-2007 u l-2011).
Peress li jqisu li dawn il-kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat kienu illegali, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali ressqu kawża, rispettivament, quddiem it-Tribunale di Roma u t-Tribunale di Lamezia Terme fejn huma talbu, prinċipalment, il-bidla tal-kuntratti rispettivi tagħhom f’kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat u, konsegwentement, li jinħatru fuq bażi permanenti u jitħallsu s-salarji dovuti għall-perijodi ta’ interruzzjoni bejn it-tmiem ta’ kuntratt għal żmien determinat u d-dħul fis-seħħ tal-kuntratt segwenti. Sussidjarjament, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali talbu wkoll kumpens għad-dannu mġarrab.
Fil-kuntest tal-kawżi mressqa quddiemhom, it-Tribunale di Roma u t-Tribunale di Lamezia Terme għandhom dubji dwar il-kompatibbiltà tal-Artikolu 4(1) u (11) tal-Liġi Nru 124/1999 mal-Klawżola 5 tal-ftehim qafas, sa fejn din id-dispożizzjoni nazzjonali tippermetti lill-amministrazzjoni li tirrekluta, mingħajr limitu, għal żmien determinat, għalliema u persunal tekniku u amministrattiv sabiex timla l-pożizzjonijiet vakanti fit-tabella tal-persunal ta’ skola. Peress li kienu tal-fehma li din il-kwistjoni ma setgħetx tiġi deċiża permezz ta’ interpretazzjoni konformi, billi l-imsemmija dispożizzjoni kienet ifformulata b’mod mhux ekwivoku, u lanqas permezz tan-nuqqas ta’ applikazzjoni tagħha, billi l-Klawżola 5 tal-ftehim qafas kienet nieqsa minn effett dirett, dawn il-qrati ssottomettew fuq bażi inċidentali lill-Corte costituzionale (qorti kostituzzjonali) kwistjoni ta’ legalità kostituzzjonali fir-rigward tal-Artikolu 4(1) u (11) tal-Liġi Nru 124/1999, minħabba l-ksur tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 117 tal-Kostituzzjoni tar-Repubblika Taljana, moqri flimkien mal-Klawżola 5 tal-ftehim qafas.
Fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, il-Corte costituzionale tikkonstata li l-leġiżlazzjoni Taljana applikabbli għall-iskejjel amministrati mill-Istat ma tipprevedi, fir-rigward tal-persunal irreklutat għal żmien determinat, la t-tul massimu totali tal-kuntratti suċċessivi għal żmien determinat u lanqas in-numru massimu ta’ drabi li dawn jistgħu jiġġeddu, fis-sens tal-Klawżola 5(1)(b) u (ċ) tal-ftehim qafas. Din il-qorti tistaqsi madankollu jekk din il-leġiżlazzjoni tistax tiġi ġġustifikata bħala “raġuni oġġettiva” fis-sens tal-punt 1(a) tal-imsemmija klawżola.
Skont il-qorti tar-rinviju, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi prinċipali hija strutturata, għall-inqas bħala prinċipju, b’tali mod li r-reklutaġġ ta’ persunal skolastiku taħt kuntratt ta’ xogħol għal żmien determinat jista’ jissodisfa tali raġuni oġġettiva. Fil-fatt, is-servizz skolastiku għandu jkun “disponibbli skont il-bżonn”, fis-sens li d-dritt fundamentali għall-edukazzjoni previst mill-Kostituzzjoni Taljana jimplika li l-Istat ma jistax jirrifjuta milli jipprovdi tali edukazzjoni u, konsegwentement, li huwa obbligat jorganizzaha b’mod li jkun jista’ jadattaha kontinwament skont l-iżviluppi fil-popolazzjonji skolastika. Dan ir-rekwiżit inerenti ta’ flessibbiltà jrendi indispensabbli r-reklutaġġ ta’ numru kbir ta’ għalliema u ta’ membri tal-persunal tal-iskejjel amministrati mill-Istat permezz ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat. Barra minn hekk, is-sistema ta’ listi permanenti ta’ kandidati xierqa, assoċjata ma’ dik tal-kompetizzjoni pubblika, tiggarantixxi l-osservanza ta’ kriterji oġġettivi meta jsir reklutaġġ ta’ persunal skolastiku permezz ta’ tali kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat u jippermetti lil dak il-persunal li jkollu opportunità raġonevoli li jinħatar fuq bażi permanenti.
Il-Corte costituzionale tosserva madankollu li l-Artikolu 4(1) tal-Liġi Nru 124/1999, għalkemm ma jipprevedix għat-tiġdid ripetut ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinet u ma jeskludix id-dritt għal kumpens għad-danni, jippermetti li jsiru sostituzzjonijiet annwali għal pożizzjonijiet vakanti u disponibbli “fl-istennija tat-tmiem tal-proċeduri ta’ kompetizzjoni għar-reklutaġġ ta’ għalliema permanenti”. Issa, il-proċeduri ta’ kompetizzjoni ġew interrotti bejn l-2000 u l-2011. Din id-dispożizzjoni jħallu għalhekk miftuħa l-possibbiltà li l-kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat jiġu mġedda mingħajr ma jkun ġie stabbilit terminu preċiż għall-iżvolġiment tal-kompetizzjoni. Din iċ-ċirkustanza, flimkien mal-assenza ta’ dispożizzjoni li tirrikonoxxi d-dritt għal kumpens għad-danni lill-persunal tal-iskejjel amministrati mill-Istat li jkun ġie suġġett indebitament għal kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat, tista’ twassal sabiex din id-dispożizzjoni tkun tikser il-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Corte costituzionale ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“1)
Il-klawżola 5(1) tal-[ftehim qafas] għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi l-applikazzjoni tal-aħħar sentenza tal-Artikolu 4(1) u tal-Artikolu 4(11) tal-Liġi [Nru 124/1999] — li, wara li jistabbilixxu r-regoli għas-supplenti annwali għall-pożizzjonijiet ’li huma effettivament vakanti u disponibbli qabel il-31 ta’ Diċembru’, jipprovdu li l-pożizzjonijiet jimtlew permezz ta’ supplenti annwali ‘fl-istennija tat-tmiem tal-proċeduri ta’ kompetizzjoni għar-reklutaġġ ta’ għalliema permanenti’ — sa fejn din id-dispożizzjoni tippermetti li jintużaw kuntratti għal żmien determinat mingħajr ma jiġu indikati t-termini preċiżi għat-tmiem tal-kompetizzjonijiet u mingħajr ma tipprovdi d-dritt għall-kumpens għad-dannu?
2)
Il-ħtiġijiet ta’ organizzazzjoni tas-sistema skolastika Taljana, kif deskritt hawn fuq, jikkostitwixxu raġunijiet oġġettivi fis-sens tal-klawżola 5(1) [tal-ftehim qafas], b’tali mod li leġiżlazzjoni bħal dik Taljana, li ma tipprovdix id-dritt għall-kumpens għad-dannu fir-rigward tal-impjieg ta’ persunal fl-iskejjel għal żmien determinat, tkiun kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni?”
Permezz ta’ deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Frar 2014, il-Kawżi C‑22/13 u C‑61/13 sa C‑63/13 kif ukoll C‑418/13 ingħaqdu flimkien għall-finijiet tal-proċedura bil-miktub u orali, kif ukoll tas-sentenza.
Fuq id-domandi preliminari
Permezz tad-domandi tagħhom, il-qrati tar-rinviju jistaqsu lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni, rispettivament, tal-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas (l-ewwel u t-tieni domanda fil-Kawżi C‑22/13, C‑61/13 u C‑62/13, l-ewwel domanda fil-Kawża C‑63/13 kif ukoll l-ewwel u t-tieni domanda fil-Kawża C‑418/13), tal-Klawżola 4 ta’ dan il-ftehim qasam (it-tielet domanda fil-Kawżi C‑22/13, C‑61/13 u C‑62/13 kif ukoll it-tieni domanda fil-Kawża C‑63/13), tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali (ir-raba’ domanda fil-Kawżi C‑22/13, C‑61/13 u C‑62/13 kif ukoll it-tielet domanda fil-Kawża C‑63/13), tad-Direttiva 91/533 (il-ħames u s-sitt domanda fil-Kawżi C‑22/13, C‑61/13 u C‑62/13), kif ukoll ta’ diversi prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni (is-seba’ domanda fil-Kawżi C‑61/13 u C‑62/13).
Fuq l-ammissibbiltà
Il-Comune di Napoli jsostni li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba mit-Tribunale di Napoli fil-Kawża C‑63/13 ma hijiex neċessarja sabiex tiġi deċiża l-kawża prinċipali u li, għalhekk, it-talba għal deċiżjoni preliminari f’din il-kawża hija inammissibbli fl-intier tagħha. Din il-qorti tindika hija stess fid-deċiżjoni ta’ rinviju li hija tqis li, fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-ftehim qafas, il-miżuri adottati mil-leġiżlatur nazzjonali sabiex jittrasponi tali ftehim qafas huma insuffiċjenti. Għaldaqstant, l-imsemmija qorti għandha tiddeċiedi l-kawża prinċipali billi tinterpreta d-dritt nazzjonali b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni.
Għandu jitfakkar madankollu li, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, huwa l-kompitu esklużiv tal-qorti nazzjonali, li tkun ħadet konjizzjoni tal-kawża u li jkollha tassumi r-responsabbiltà tad-deċiżjoni ġudizzjarja sussegwenti, li tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ, kemm in-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun tista’ tagħti s-sentenza tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal‑Ġustizzja (sentenza Rosado Santana, C‑177/10,
EU:C:2011:557
, point 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ripetutament, il-qrati nazzjonali għandhom, f’dan ir-rigward, diskrezzjoni mill-iktar wiesgħa sabiex jadixxu lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk huma jqisu li kawża pendenti quddiemhom tqajjem kwistjonijiet li jeżiġu interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Križan
et
, C‑416/10,
EU:C:2013:8
, punt 64, kif ukoll Ogieriakhi, C‑244/13,
EU:C:2014:2068
, punt 52).
Minn dan jirriżulta li l-eżistenza ta’ ġurisprudenza stabbilita fuq punt ta’ dritt tal-Unjoni, filwaqt li tista’ twassal lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tadotta digriet skont l-Artikolu 99 tar-Regoli tal-Proċedura tagħha, ma tista’ bl-ebda mod taffettwa l-ammissibbiltà ta’ talba għal deċiżjoni preliminari fil-każ li qorti nazzjonali tiddeċiedi, fil-kuntest ta’ din is-setgħa diskrezzjonali, li tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 267 TFUE.
Madankollu, għandu jitfakkar ukoll li, skont ġurisprudenza stabbilita, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tiddeċiedi dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali meta jidher b’mod ċar li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba ma għandha l-ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, meta l-problema hija ta’ natura ipotetika jew meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma tiddisponix mill-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod xieraq għad-domandi magħmula lilha (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Érsekcsanádi Mezőgazdasági, C‑56/13,
EU:C:2014:352
, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, għandu jiġi osservat li, fil-Kawża C‑63/13, il-qorti tar-rinviju għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja tliet domandi preliminari li huma identiċi għat-tieni, għat-tielet u għar-raba’ magħmula diġà fil-Kawżi C‑22/13, C‑61/13 u C‑62/13.
Madankollu, mid-deċiżjoni ta’ rinviju fil-Kawża C‑63/13 jirriżulta li l-kuntest kemm fattwali kif ukoll leġiżlattiv relatat ma’ din il-kawża huwa fundamentalment differenti minn dak inkwistjoni fit-tliet każijiet l-oħra, peress li, skont il-qorti tar-rinviju, F. Russo, fil-kwalità tagħha bħala għalliema impjegata fi crèche komunali u fi kindergarten komunali, ma taqax, għad-differenza ta’ R. Mascolo, A. Forni u I. Racca, kif ukoll, barra minn hekk, tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali fil-Kawża C‑418/13, taħt il-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli għall-iskejjel amministrati mill-Istat li tirriżulta mil-Liġi Nru 124/1999, iżda tibqa’ suġġetta għal-leġiżlazzjoni ġenerali prevista, b’mod partikolari, mid-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidher li l-ewwel domanda magħmula fil-Kawża C‑63/13, li tirrigwarda, l-istess bħal fil-Kawżi C‑22/13, C‑61/13 u C‑62/13, il-kwistjoni dwar jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali prevista mil-Liġi Nru 124/1999 hijiex konformi mal-Klawżola 5 tal-ftehim qafas, sa fejn l-imsemmija liġi tippermetti lill-Istat, għall-iskejjel li huwa jamministra, li jirrekluta persunal permezz ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, mingħajr ma jkun suġġett, għad-differenza tal-iskejjel privati, għal-limiti stabbiliti permezz tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001, ma hijiex rilevanti sabiex tiġi deċiża l-kawża prinċipali fil-Kawża C‑63/13 u għandha, għalhekk, natura ipotetika.
Dan japplika wkoll għat-tieni domanda magħmula fl-istess kawża, li tirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, kif tirriżulta b’mod partikolari mill-Artikolu 36(5) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 165/2001, hijiex konformi mal-Klawżola 4 tal-ftehim qafas, sa fejn l-imsemmija leġiżlazzjoni teskludi, fis-settur pubbliku, kull dritt għal kumpens għad-danni fil-każ ta’ użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat.
Fil-fatt, it-Tribunale di Napoli jikkonstata huwa stess, fid-deċiżjoni ta’ rinviju fil-Kawża C‑63/13, li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali tibbenefika, għad-differenza tar-rikorrenti fil-kawżi prinċipali fil-Kawżi C‑22/13, C‑61/13 u C‑62/13, mill-applikazzjoni tal-Artikolu 5(4a) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001, li jipprevedi l-bidla ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat li jeċċedi 36 xahar f’kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat, li din il-qorti tqis, ġustament, li tikkostitwixxi miżura li, sa fejn hija tipprevjeni l-użu abbużiv ta’ tali kuntratti u twassal għall-eliminazzjoni definittiva tal-konsegwenzi tal-abbuż, hija konformi mar-rekwiżiti li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Fiamingo
et
, C‑362/13, C‑363/13 u C‑407/13,
EU:C:2014:2044
, punti 69 u 70 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Għandu jiġi kkonstatat li l-imsemmija qorti bl-ebda mod ma tispjega kif, f’dawn iċ-ċirkustanzi, it-tieni domanda tagħha fil-Kawża C‑63/13 tibqa’ rilevanti sabiex tiddeċiedi, fil-kawża prinċipali, dwar il-konformità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni mad-dritt tal-Unjoni.
F’kull każ, ma jirriżulta bl-ebda mod mid-deċiżjoni ta’ rinviju kif ħaddiem li jibbenefika minn tali bidla, fejn it-talba tiegħu għal kumpens titressaq, barra minn hekk, b’mod sussidjarju, jista’ jġarrab, l-istess bħall-ħaddiema li jinsabu ruħhom fis-sitwazzjoni tar-rikorrenti fil-kawżi prinċipali fil-Kawżi C‑22/13, C‑61/13 u C‑62/13, li fil-konfront tagħhom ma japplikax l-imsemmi Artikolu 5(4a), dannu li jagħti dritt għal kumpens.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jitqies li t-tieni domanda magħmula fil-Kawża C‑63/13 għandha wkoll natura ipotetika.
Barra minn hekk, il-Comune di Napoli, il-Gvern Taljan u l-Kummissjoni Ewropea jikkontestaw l-ammissibbiltà tar-raba’ domanda fil-Kawżi C‑22/13, C‑61/13 u C‑62/13 kif ukoll tat-tielet domanda fil-Kawża C‑63/13, peress li, essenzjalment, ir-risposta għal dawn id-domandi ma għandha ebda rilevanza għall-kawżi prinċipali.
Għandu jiġi osservat li dawn id-domandi, li huma fformulati b’mod identiku, huma bbażati, hekk kif ġie kkonstatat fil-punt 32 ta’ din is-sentenza, fuq il-premessa li tgħid li l-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali mogħtija mill-Gvern Taljan fil-kawża li tat lok għad-digriet Affatato (
EU:C:2010:574
, punt 48), li jistabbilixxi li l-Artikolu 5(4a) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001 huwa applikabbli għas-settur pubbliku, hija żbaljata u, għaldaqstant, tikkostitwixxi ksur mill-Istat Membru kkonċernat tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali.
Din l-interpretazzjoni, hekk kif tirriżulta mill-punti 14 u 15 ta’ din is-sentenza, tikkorrispondi madankollu f’kull aspett mal-interpretazzjoni mogħtija f’dan il-każ mit-Tribunale di Napoli, u li fid-dawl tagħha, skont ġurisprudenza stabbilita, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha teżamina dawn it-talbiet għal deċiżjoni preliminari (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Pontin, C‑63/08,
EU:C:2009:666
, punt 38). Din il-qorti tindika fil-fatt b’mod espliċitu fid-deċiżjonijiet ta’ rinviju tagħha li, skontha, il-leġiżlatur nazzjonali ma kellux l-intenzjoni li jeskludi l-applikazzjoni tal-imsemmi Artikolu 5(4a) għas-settur pubbliku.
Barra minn hekk, hekk kif jirriżulta mill-punt 28 ta’ din is-sentenza, il-qorti tar-rinviju tqis hija stess, fl-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni esklużiva tagħha, li l-Artikolu 5(4a) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001, għalkemm japplika għas-settur pubbliku, ma japplikax għall-iskejjel amministrati mill-Istat, b’tali mod li din id-dispożizzjoni hija irrilevanti fil-konfront tal-eżitu tal-kawżi prinċipali fil-Kawżi C‑22/13, C‑61/13 u C‑62/13.
Minn dan jirriżulta li r-raba’ domanda fil-Kawżi C‑22/13, C‑61/13 u C‑62/13 kif ukoll it-tielet domanda fil-Kawża C‑63/13 huma ipotetiċi.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, għandu jiġi kkonstatat li t-talba għal deċiżjoni preliminari fl-intier tagħha fil-Kawża C‑63/13 kif ukoll ir-raba’ domanda fil-Kawżi C‑22/13, C‑61/13 u C‑62/13 huma, skont il-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 50 ta’ din is-sentenza, inammissibbli.
Fuq il-mertu
Permezz tal-ewwel domanda fil-Kawżi C‑22/13, C‑61/13 u C‑62/13 kif ukoll permezz taż-żewġ domandi fil-Kawża C‑418/13, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qrati tar-rinviju jistaqsu, essenzjalment, dwar jekk il-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, li tawtorizza, fl-istennija tat-tmiem tal-proċeduri ta’ kompetizzjoni għar-reklutaġġ ta’ għalliema permanenti ta’ skejjel amministrati mill-Istat, it-tiġdid ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat sabiex jimtlew pożizzjonijiet vakanti u disponibbli ta’ għalliema kif ukoll ta’ persunal amministrattiv, tekniku u awżiljarju, mingħajr ma tindika termini preċiżi għat-tmiem ta’ dawn il-kompetizzjonijiet u billi teskludi kull possibbiltà, għal dawn l-għalliema u għall-imsemmi persunal, li jiksbu kumpens għad-dannu eventwalment imġarrab minħabba tali tiġdid.
Fuq il-kamp ta’ applikazzjoni tal-ftehim qafas
Il-Gvern Grieg isostni li ma huwiex xieraq li s-settur tat-tagħlim ikun suġġett għal-dispożizzjonijiet tal-ftehim qafas dwar l-użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat. Dan is-settur huwa kkaratterizzat fil-fatt mill-eżistenza ta’ “ħtiġiet [...] speċifiċi” fis-sens tal-Klawżola 5(1) ta’ dan il-ftehim qafas, peress li t-tagħlim huwa intiż li jiggarantixxi l-osservanza tad-dritt għall-edukazzjoni u huwa indispensabbli għall-funzjonament tajjeb tas-sistema edukattiva.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li mill-formulazzjoni stess tal-Klawżola 2(1) tal-ftehim qafas jirriżulta li l-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu huwa fformulat b’mod wiesgħa, sa fejn ikopri b’mod ġenerali l-“ħaddiema għal terminu fiss [żmien determinat] li għandhom kuntratt ta’ impjieg jew relazzjoni ta’ impjieg kif definit fil-liġi, fil-ftehim kollettiv jew fil-prattika f’kull Stat Membru”. Barra minn hekk, id-definizzjoni tal-kunċett ta’ “ħaddiema għal terminu fiss [żmien determinat]” skont il-ftehim qafas, mogħtija fil-Klawżola 3(1) tiegħu, tinkludi l-ħaddiema kollha, mingħajr ma tagħmel distinzjoni skont il-kwalità pubblika jew privata tal-persuna li timpjega li magħha huma marbuta u tkun liema tkun il-kwalifika tal-kuntratt tagħhom fid-dritt intern (ara s-sentenza Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punti 28 u 29 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Il-ftehim qafas japplika għalhekk għall-ħaddiema kollha li jipprovdu servizzi bi ħlas fil-kuntest ta’ relazzjoni ta’ impjieg għal żmien determinat li torbothom mal-persuna li timpjegahom, sa fejn dawn ikunu marbuta b’kuntratt ta’ xogħol fis-sens tad-dritt nazzjonali, u bla ħsara biss għall-marġni ta’ diskrezzjoni mogħtija lill-Istati Membri mill-Klawżola 2(2) tal-ftehim qafas fir-rigward tal-applikazzjoni ta’ dan tal-aħħar għal ċerti kategoriji ta’ kuntratti jew ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol kif ukoll tal-esklużjoni, skont ir-raba’ paragrafu tal-preambolu tal-ftehim qafas, ta’ ħaddiema temporanji (ara s-sentenza Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punti 30 sa 33 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Minn dan jirriżulta li l-ftehim qafas ma jeskludi ebda settur partikolari mill-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu u li, għaldaqstant, japplika għall-persunal irreklutat fis-settur tat-tagħlim (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punti 38).
Din il-konklużjoni hija kkorroborata bil-kontenut tal-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas, li minnu jirriżulta li, skont it-tielet paragrafu tal-preambolu tal-ftehim qafas kif ukoll il-punti 8 u 10 tal-kunsiderazzjonijiet ġenerali tiegħu, huwa fil-kuntest tal-implementazzjoni tal-imsemmi ftehim qafas li l-Istati Membri għandhom il-possibbiltà, sa fejn dan huwa oġġettivament iġġustifikat, li jieħdu inkunsiderazzjoni l-bżonnijiet partikolari relatati mas-setturi ta’ attivitajiet speċifiċi u/jew mal-kategoriji ta’ ħaddiema inkwistjoni (sentenza Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punti 39).
Minn dan isegwi li ħaddiema li jinsabu ruħhom fis-sitwazzjoni tar-rikorrenti fil-kawżi prinċipali, li ġew irreklutati fil-kwalità tagħhom ta’ għalliema jew ta’ kollaboraturi amministrattivi sabiex isiru sostituzzjonijiet annwali fi skejjel amministrati mill-Istat fil-kuntest ta’ kuntratti ta’ xogħol fis-sens tad-dritt nazzjonali, u li mingħajr ebda dubju ma jaqgħux taħt ir-relazzjonijiet ta’ xogħol li jistgħu jiġu esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-ftehim qafas, jaqgħu taħt id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-ftehim qafas, u, b’mod partikolari, taħt il-Klawżola 5 tiegħu (ara, b’analoġija, is-sentenza Márquez Samohano, C‑190/13,
EU:C:2014:146
, punt 39).
Fuq l-interpretazzjoni tal-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas
Għandu jitfakkar li l-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas għandha bħala għan li timplementa waħda mill-għanijiet segwiti minn dan tal-aħħar, jiġifieri li joħloq qafas għall-użu suċċessiv tal-kuntratti jew tar-relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat, ikkunsidrati bħala sors potenzjali ta’ abbuż għad-detriment tal-ħaddiema, billi jipprevedi bħala minimu numru ta’ dispożizzjonijiet ta’ protezzjoni intiżi li tiġi evitata l-inċertezza tas-sitwazzjoni tal-impjegati (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Adeneler
et
, C‑212/04,
EU:C:2006:443
, punt 63; Kücük, C‑586/10,
EU:C:2012:39
, punt 25, kif ukoll Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punt 54).
Fil-fatt, hekk kif jirriżulta mit-tieni paragrafu tal-preambolu tal-ftehim qafas kif ukoll mill-punti 6 u 8 tal-kunsiderazzjonijiet ġenerali tal-imsemmi ftehim qafas, il-benefiċċju tal-istabbiltà tal-impjieg huwa kkonċepit bħala element maġġuri tal-protezzjoni tal-ħaddiema, filwaqt li huwa biss f’ċerti ċirkustanzi li kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat jistgħu jissodisfaw kemm il-bżonnijiet tal-persuni li jimpjegaw kif ukoll tal-ħaddiema (sentenzi Adeneler
et
,
EU:C:2006:443
, punt 62, kif ukoll Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punt 55).
Għalhekk, il-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas timponi lill-Istati Membri, bil-għan ta’ prevenzjoni tal-użu abbużiv ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat, l-adozzjoni effettiva u vinkolanti ta’ mill-inqas waħda mill-miżuri li hija telenka, meta d-dritt intern tagħhom ma jkunx jinkludi miżuri legali ekwivalenti. Il-miżuri hekk elenkati fil-punt 1(a) sa (ċ) tal-imsemmija klawżola, li jammontaw għal tlieta, huma relatati, rispettivament, ma’ raġunijiet oġġettivi li jiġġustifikaw it-tiġdid ta’ tali kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol, it-tul massimu totali ta’ dawn il-kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol u n-numru ta’ drabi li dawn jistgħu jiġġeddu (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Kücük,
EU:C:2012:39
, punt 26, kif ukoll Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punt 56).
L-Istati Membri għandhom f’dan ir-rigward marġni ta’ diskrezzjoni, peress li għandhom l-għażla li jirrikorru għal waħda jew iktar mill-miżuri msemmija fil-punt 1(a) sa (ċ) ta’ din il-klawżola jew għal miżuri legali eżistenti ekwivalenti, u dan filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-bżonnijiet ta’ setturi speċifiċi u/jew ta’ kategoriji ta’ ħaddiema (ara s-sentenza Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punt 59 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
B’hekk, il-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas tagħti lill-Istati Membri għan ġenerali, li jikkonsisti fil-prevenzjoni ta’ tali abbuż, filwaqt li tħallilhom l-għażla tal-mezzi sabiex jilħqu dan l-għan, bil-kundizzjoni li huma ma jikkompromettux l-għan jew l-effettività tal-ftehim qafas (sentenza Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punt 60).
Barra minn hekk, meta, bħal f’dan il-każ, id-dritt tal-Unjoni ma jipprovdix sanzjonijiet speċifiċi fl-ipoteżi fejn madankollu ġew ikkonstatati abbużi, huma l-awtoritajiet nazzjonali li għandhom jadottaw miżuri li għandhom ikunu mhux biss ta’ natura proporzjonata, iżda wkoll effettivi u dissważivi biżżejjed sabiex tiġi ggarantita l-effikaċja sħiħa tar-regoli adottati bis-saħħa tal-ftehim qafas (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punt 62 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Għalkemm, fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni tal-Unjoni f’dan il-qasam, il-metodi ta’ implementazzjoni ta’ tali regoli jirriżultaw mill-ordinament ġuridiku intern tal-Istati Membri abbażi tal-prinċipju tal-awtonomija proċedurali tagħhom, dawn madankollu ma għandhomx ikunu inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw sitwazzjonijiet simili ta’ natura interna (prinċipju ta’ ekwivalenza) u lanqas ma għandhom jagħmlu impossibbli fil-prattika jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività) (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punt 63 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Għalhekk, meta jkun seħħ użu abbużiv ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessiv ta’ xogħol għal żmien determinat, għandha tkun tista’ tiġi applikata miżura li tippreżenta garanziji effettivi u ekwivalenti ta’ protezzjoni tal-ħaddiema sabiex dan l-abbuż jiġi debitament issanzjonat u jitneħħew il-konsegwenzi tal-ksur tad-dritt tal-Unjoni (sentenza Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punt 64 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat numru ta’ drabi, il-ftehim qafas ma jistabbilixxix obbligu ġenerali tal-Istati Membri li jipprevedu l-bidla ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat f’kuntratt għal żmien indeterminat. Fil-fatt, il-Klawżola 5(2) tal-ftehim qafas tħalli bħala prinċipju lill-Istati Membri l-kompitu li jiddeterminaw taħt liema kundizzjonijiet il-kuntratti jew ir-relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat jitqiesu li huma konklużi għal żmien indeterminat. Minn dan jirriżulta li l-ftehim qafas ma jippreskrivix il-kundizzjonijiet li għandhom jiġu ssodisfatti sabiex jintużaw kuntratti għal żmien indeterminat (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punt 65 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, għal dak li jirrigwarda l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex l-obbligu li tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt intern, billi dan il-kompitu jaqa’ esklużivament fuq il-qorti tar-rinviju jew, jekk ikun il-każ, fuq il-qrati nazzjonali kompetenti, li għandhom jiddeterminaw jekk ir-rekwiżiti mfakkra fil-punti 74 sa 79 ta’ din is-sentenza humiex issodisfatti permezz tad-dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punt 66 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju li għandha teżamina sa fejn il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni kif ukoll għall-implementazzjoni effettiva tad-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt intern jikkostitwixxu miżura adegwata għall-prevenzjoni u, jekk ikun il-każ, sabiex jiġi ssanzjonat l-użu abbużiv ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat (ara s-sentenza Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punt 67 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Madankollu, meta l-Qorti tal-Ġustizzja tkun qed tiddeċiedi dwar rinviju għal deċiżjoni preliminari, hija tista’, jekk ikun il-każ, tagħmel preċiżazzjonijiet intiżi sabiex tidderiġi lill-qorti nazzjonali fl-evalwazzjoni tagħha (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punt 68 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
– Fuq l-eżistenza ta’ miżuri li jipprevjenu l-użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat
Għal dak li jirrigwarda l-eżistenza ta’ miżuri li jipprevjenu l-użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat fis-sens tal-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas, huma minnu li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi prinċipali tippermetti li jiġu rreklutati għalliema fil-kuntest ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat sabiex isiru sostituzzjonijiet, mingħajr ma tistabbilixxi ebda limitu għal dak li jirrigwarda t-tul massimu totali ta’ dawn il-kuntratti jew in-numru ta’ drabi li dawn jistgħu jiġġeddu, fis-sens tal-punt 1(b) u (c) tal-imsemmija klawżola. B’mod partikolari, it-Tribunale di Napoli jindika f’dan ir-rigward, hekk kif jirriżulta mill-punt 28 ta’ din is-sentenza, li l-Artikolu 10(4a) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001 jeskludi l-applikazzjoni tal-Artikolu 5(4a) tal-imsemmi digriet għall-iskejjel amministrati mill-Istat, liema artikolu jipprevedi li l-kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat li jeċċedi 36 xahar għandhom jinbidlu f’kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat, u b’hekk jippermetti numru illimitat ta’ drabi li tali kuntratti jistgħu jiġġeddu. Lanqas ma huwa kkontestat li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni ma tinkludi ebda miżura ekwivalenti għal dawk previsti fil-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, huwa neċessarju li t-tiġdid ta’ tali kuntratti ta’ xogħol ikun iġġustifikat minn “raġuni oġġettiva” fis-sens tal-Klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas.
Hekk kif jissemma fil-punt 7 tal-kunsiderazzjonijiet ġenerali tiegħu, u kif jirriżulta mill-punt 74 ta’ din is-sentenza, il-partijiet firmatarji tal-ftehim qafas qiesu fil-fatt li l-użu ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat ibbażat fuq raġunijiet oġġettivi huwa mezz ta’ prevenzjoni ta’ abbuż (ara s-sentenzi Adeneler
et
,
EU:C:2006:443
, punt 67, kif ukoll Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punt 58).
Għal dak li jirrigwarda l-kunċett ta’ “raġunijiet oġġettivi” fis-sens tal-Klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li dan il-kunċett għandu jinftiehem bħala li jkopri ċirkustanzi preċiżi u konkreti li jikkaratterizzaw attività speċifika u, b’hekk, ta’ natura li f’dan il-kuntest partikolari tiġġustifika l-użu ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat. Dawn iċ-ċirkustanzi jistgħu jirriżultaw, b’mod partikolari, min-natura partikolari tal-kompiti li għat-twettiq tagħhom tali kuntratti ġew konklużi u mill-karatteristiċi intrinsiċi għalihom jew, jekk ikun il-każ, mit-tfittxija ta’ għan leġittimu ta’ politika soċjali ta’ Stat Membru (sentenza Kücük,
EU:C:2012:39
, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Min-naħa l-oħra, dispożizzjoni nazzjonali li tillimita ruħha li tawtorizza, b’mod ġenerali u astratt permezz ta’ norma leġiżlattiva jew regolamentari, l-użu ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat, ma tkunx konformi mar-rekwiżiti kif ippreċiżati fil-punt preċedenti ta’ din is-sentenza. Fil-fatt, tali dispożizzjoni, ta’ natura purament formali, ma tippermettix li jiġu identifikati kriterji oġġettivi u trasparenti sabiex jiġi vverifikat jekk it-tiġdid ta’ tali kuntratti jissodisfax effettivament bżonn veru, jekk huwiex ta’ natura li jilħaq l-għan imfittex u jekk huwiex neċessarju għal dan l-iskop. Tali dispożizzjoni tinvolvi għalhekk riskju reali li jsir użu abbużiv minn dan it-tip ta’ kuntratti u b’hekk ma hijiex kompatibbli mal-għan u mal-effettività tal-ftehim qafas (sentenza Kücük,
EU:C:2012:39
, punti 28 u 29 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, għandu jiġi osservat qabelxejn li mid-deċiżjonijiet ta’ rinviju u mill-ispjegazzjonijiet mogħtija waqt is-seduta jirriżulta li, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, kif prevista mil-Liġi Nru 124/1999, ir-reklutaġġ ta’ persunal fl-iskejjel amministrati mill-Istat jsir jew għal żmien indeterminat permezz ta’ ħatra fuq bażi permanenti jew għal żmien determinat fil-kuntest ta’ sostituzzjonijiet. Il-ħatra fuq bażi permanenti ssir skont is-sistema magħrufa bħala “taż-żewġ kanali”, jiġifieri, għal nofs il-pożizzjonijiet vakanti għal kull sena skolastika, permezz ta’ kompetizzjoni abbażi ta’ kwalifiki u ta’ eżamijiet u, għan-nofs l-ieħor, billi jintużaw il-listi permanenti ta’ kandidati xierqa li fuqhom jkun hemm imniżżla l-għalliema li jkunu għaddew minn tali kompetizzjoni, mingħajr madankollu ma rnexxielhom jiksbu pożizzjoni permanenti, u dawk li jkunu segwew korsijiet sabiex jingħataw liċenzja tat-tagħlim offruti minn skejjel speċjalizzati fit-tagħlim. Sostituzzjonijiet isiru billi jsir riferiment għal dawn l-istess listi, fejn sensiela ta’ sostituzzjonijiet mill-istess għalliem twassal sabiex huwa jitla’ fil-lista u tista’ twassal sabiex jinħatar fuq bażi permanenti.
Mill-istess deċiżjonijiet ta’ rinviju jirriżulta li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, kif tirriżulta mill-Artikolu 4 tal-Liġi Nru 124/1999, moqri flimkien mal-Artikolu 1 tad-Digriet Nru 131/2007, tipprevedi tliet tipi ta’ sostituzzjonijiet: l-ewwel nett, is-sostituzzjonijiet annwali fuq it-tabella tal-persunal “
de jure
”, fl-istennija tat-tmiem tal-proċeduri ta’ kompetizzjoni għar-reklutaġġ ta’ persunal permanenti, għal pożizzjonijiet vakanti u disponibbli, jiġifieri mingħajr ħatra fuq bażi permanenti, li t-tmiem tagħhom jikkorrispondi għal dak tas-sena skolastika, jiġifieri l-31 ta’ Awwissu; it-tieni nett, is-sostituzzjonijiet temporanji fuq it-tabella tal-persunal “
de facto
”, għal pożizzjonijiet mhux vakanti iżda xorta waħda disponibbli, li t-tmiem tagħhom jikkorrispondi għal dak tal-attivitajiet pedagoġiċi, jiġifieri t-30 ta’ Ġunju, u, it-tielet nett, is-sostituzzjonijiet temporanji jew għal żmien qasir fis-sitwazzjonijiet l-oħra, li jintemmu ladarba ma jibqgħux jeżistu ċ-ċirkustanzi li jkunu ħolqu l-bżonn għalihom.
Għandu jiġi enfasizzat li leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti t-tiġdid ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat għas-sostituzzjoni, minn naħa, tal-persunal tal-iskejjel amministrati mill-Istat fl-istennija tat-tmiem tal-proċeduri ta’ kompetizzjoni għar-reklutaġġ ta’ persunal permanenti kif ukoll, min-naħa l-oħra, tal-persunal ta’ dawn l-iskejjel li jkun jinsab momentarjament f’sitwazzjoni fejn ikun impossibbli għalih li jeżerċita l-funzjonijiet tiegħu ma tmurx kontra
per se
l-ftehim qafas. Fil-fatt, is-sostituzzjoni temporanja ta’ ħaddiem sabiex jiġu ssodisfatti, essenzjalment, il-bżonnijiet provviżorji tal-persuna li timpjega f’termini ta’ persunal tista’, bħala prinċipju, tikkostitiwixxi “raġuni oġġettiva” fis-sens tal-Klawżola 5(1)(a) ta’ dan il-ftehim qafas (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Angelidaki
et
, C‑378/07 sa C‑380/07,
EU:C:2009:250
, punti 101 u 102, kif ukoll Kücük,
EU:C:2012:39
, punt 30).
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar qabelxejn li, f’amministrazzjoni li jkollha persunal sostanzjali, bħas-settur tat-tagħlim, huwa inevitabbli li ta’ spiss ikunu neċessarji sostituzzjonijiet temporanji minħabba, b’mod partikolari, l-indisponibbiltà ta’ membri tal-persunal li jkunu ħarġu bil-leave tal-mard, leave tal-maternità, leave tal-ġenituri jew oħrajn. Is-sostituzzjoni temporanja ta’ ħaddiema f’dawn iċ-ċirkustanzi tista’ tikkostitwixxi raġuni oġġettiva fis-sens tal-Klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas, li tiġġustifika kemm iż-żmien determinat tal-kuntratti konklużi mas-supplenti kif ukoll it-tiġdid ta’ dawn il-kuntratti skont il-bżonn, bil-kundizzjoni li jiġu osservati r-rekwiżiti stabbiliti fil-ftehim qafas f’dan ir-rigward (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Kücük,
EU:C:2012:39
, punt 31).
Din il-konklużjoni tgħodd iktar u iktar meta l-leġiżlazzjoni nazzjonali li tiġġustifika t-tiġdid ta’ kuntratti għal żmien determinat fil-każ ta’ sostituzzjoni temporanja jkollha wkoll għanijiet ta’ politika soċjali li huma leġittimi. Fil-fatt, hekk kif jirriżulta mill-punt 87 ta’ din is-sentenza, il-kunċett ta’ “raġuni oġġettiva” li jidher fil-Klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas jinkludi tali għanijiet. Issa, miżuri intiżi, b’mod partikolari, li jipproteġu t-tqala u l-maternità kif ukoll sabiex jippermettu lill-irġiel u lin-nisa sabiex jirrikonċiljaw l-obbligi tagħhom ta’ xogħol u ta’ familja għandhom għanijiet leġittimi ta’ politika soċjali (ara s-sentenza Kücük,
EU:C:2012:39
, punti 32 u 33 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Sussegwentement, għandu jiġi osservat li, hekk kif jirriżulta, b’mod partikolari, mid-deċiżjoni ta’ rinviju fil-Kawża C‑418/13, it-tagħlim jikkorrispondi għal dritt fundamentali ggarantit mill-Kostituzzjoni tar-Repubblika Taljana li timponi fuq l-Istat l-obbligu li jorganizza s-servizz skolastiku b’mod li jiżgura adegwatezza kostanti bejn in-numru ta’ għalliema u n-numru ta’ studenti. Issa, ma jistax jiġi kkontestat li din l-adegwatezza tiddependi fuq numru kbir ta’ fatturi, li xi uħud minnhom jistgħu, sa ċertu punt, ikunu diffiċilment kontrollabbli jew prevedibbli, bħal, pereżempju, il-flussi migratorji esterni u interni jew l-għażla ta’ suġġetti mill-istudenti.
Għandu jiġi rrikonoxxut li tali fatturi juru, fis-settur tat-tagħlim inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, bżonn partikolari ta’ flessibbiltà li, skont il-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 70 ta’ din is-sentenza, huwa ta’ natura, f’dan is-settur speċifiku, li jiġġustifika oġġettivament, fid-dawl tal-Klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas, l-użu ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien indeterminat sabiex tiġi ssodisfatta b’mod xieraq id-domanda fl-iskejjel u sabiex jiġi evitat li l-Istat jiġi espost, bħala persuna li timpjega f’dan is-settur, għar-riskju li jkollu jaħtar fuq bażi permanenti numru ta’ għalliema sinjifikattivament ogħla minn dak li huwa effettivament neċessarju sabiex jaqdi l-obbligi tiegħu f’dan il-qasam.
Fl-aħħar nett, għandu jiġi kkonstatat li, meta Stat Membru jirriżerva, fl-iskejjel li huwa jamministra, l-aċċess għall-impjiegi permanenti lill-persunal li jkun għadda minn kompetizzjoni, permezz ta’ ħatra fuq bażi permanenti, huwa jista’ jkun ukoll iġġustifikat oggettivament, fid-dawl ta’ din id-dispożizzjoni, li, fl-istennija tat-tmiem ta’ dawn il-kompetizzjonijiet, il-pożizzjonijiet li għandhom jimtlew ikunu koperti minn kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat.
Ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali jsostnu madankollu li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, kif tirriżulta mill-Artikolu 4(1) tal-Liġi Nru 124/1999, li tippermetti preċiżament it-tiġdid ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat sabiex jimtlew, permezz ta’ sostituzzjonijiet annwali, pożizzjonijiet vakanti u disponibbli “fl-istennija tat-tmiem tal-proċeduri ta’ kompetizzjoni għar-reklutaġġ ta’ għalliema permanenti”, twassal, fil-prattika, għal użu abbużiv tal-kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat, peress li ma teżisti l-ebda ċertezza għal dak li jirrigwarda d-data meta dawn il-proċeduri ta’ kompetizzjoni għandhom jiġu organizzati. It-tiġdid ta’ tali kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat jippermetti għalhekk li jiġu ssodisfatti bżonnijiet permanenti u li jdumu fiż-żmien fl-iskejjel amministrati mill-Istat li jirriżultaw minn nuqqas strutturali ta’ persunal permanenti.
Min-naħa tiegħu, il-Gvern Taljan isostni li s-sistema taż-żewġ kanali, kif deskritta fil-punt 89 ta’ din is-sentenza, tippermetti li l-persunal għal żmien determinat jinħatar fuq bażi permanenti, peress li dan jista’ mhux biss jipparteċipa f’kompetizzjonijiet pubbliċi, iżda wkoll, billi jitla’ fil-listi ta’ kandidati xierqa minħabba sensiela ta’ sostituzzjonijiet, ikollu numru suffiċjenti ta’ attivitajiet għal żmien determinat sabiex jinħatar fuq bażi permanenti. Issa, dawn il-listi għandhom jiġu “eżawriti”, fis-sens li, meta ċertu numru ta’ għalliema jkunu mniżżla fihom, ma jistgħux jiżdiedu iktar kandidati. L-imsemmija listi jikkostitwixxu għalhekk strument intiż sabiex tiġi miġġielda l-inċertezza fl-impjieg. Indipendentement minn kull sitwazzjoni partikolari ta’ fatt, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni għandha għelhekk titqies bħala konformi mal-Klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li, għalkemm leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti t-tiġdid ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat sabiex jiġi ssostitwit persunal fl-istennija tat-tmiem tal-proċeduri ta’ kompetizzjoni tista’ tkun iġġustifikata minn raġuni oġġettiva, l-applikazzjoni konkreta ta’ din ir-raġuni għandha, fid-dawl tal-karatteristiċi partikolari tal-attività kkonċernata u tal-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju tagħha, tkun konformi mar-rekwiżiti tal-ftehim qafas. Fl-applikazzjoni tad-dispożizzjoni kkonċernata tad-dritt nazzjonali, l-awtoritajiet kompetenti għandhom għalhekk ikunu f’pożizzjoni li jistabbilixxu kriterji oġġettivi u trasparenti sabiex jivverifikaw jekk it-tiġdid ta’ tali kuntratti jissodisfax effettivament bżonn ġenwin, huwiex ta’ natura li jilħaq l-għan imfittex u huwiex neċessarju għal dan l-iskop (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Kücük,
EU:C:2012:39
, punt 34 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Issa, hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet f’diversi okkażjonijiet, it-tiġdid ta’ kuntratti jew ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat sabiex jiġu koperti bżonnijiet li huma, fil-fatt, ta’ natura mhux provviżorja, iżda, għal kuntrarju, permanenti u li jdumu fiż-żmien ma huwiex iġġustifikat fis-sens tal-Klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas. Fil-fatt, tali użu ta’ kuntratti jew ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat imur direttament kontra l-premessa li fuqha huwa bbażat dan il-ftehim qafas, jiġifieri li l-kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat jikkostitwixxu l-forma ġenerali tar-relazzjonijiet ta’ xogħol, filwaqt li l-kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat huma karatteristika tal-impjieg f’ċerti setturi jew għal ċerti xogħlijiet u attivitajiet (sentenza Kücük,
EU:C:2012:39
, punti 36 u 37 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
L-osservanza tal-Klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas tirrikjedi għalhekk li jkun jista’ jiġi vverifikat konkretament li t-tiġdid ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat huwa intiż li jkopri bżonnijiet provviżorji u li dispożizzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 4(1) tal-Liġi Nru 124/1999, moqri flimkien mal-Artikolu 1 tad-Digriet Nru 131/2007, ma tiġix użata, fil-fatt, sabiex jiġu ssodisfatti l-bżonnijiet permanenti u li jdumu fiż-żmien tal-persuna li timpjega fil-qasam tal-persunal (sentenza Kücük,
EU:C:2012:39
, punt 39 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Għal dan il-għan għandhom jiġu eżaminati, f’kull każ, iċ-ċirkustanzi kollha tal-każ, billi jieħdu inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, in-numru tal-imsemmija kuntratti suċċessivi konklużi mal-istess persuna jew għall-finijiet tat-twettiq tal-istess xogħol, sabiex jiġi evitat li kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat, anki jekk konklużi apparentement sabiex ikopru bżonn ta’ supplenti, jintużaw b’mod abbużiv mill-persuna li timpjega (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Kücük,
EU:C:2012:39
, punt 40 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
L-eżistenza ta’ “raġuni oġġettiva” fis-sens tal-Klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas teskludi għalhekk, bħala prinċipju, l-eżistenza ta’ abbuż, ħlief meta minn eżami globali taċ-ċirkustanzi tat-tiġdid tal-kuntratti jew tar-relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat ikkonċernati jirriżulta li s-servizzi mitluba mill-ħaddiem ma jkunux jikkorrispondu għal sempliċi bżonn temporanju (sentenza Kücük,
EU:C:2012:39
, punt 51).
Konsegwentement, kuntrarjament għal dak li jsostni l-Gvern Taljan, il-fatt biss li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi prinċipali tista’ tkun iġġustifikata minn “raġuni oġġettiva” fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni ma huwiex suffiċjenti sabiex irendi tali leġiżlazzjoni konformi magħha, jekk jirriżulta li l-applikazzjoni konkreta ta’ din il-leġiżlazzjoni twassal, fil-prattika, għal użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi ta’ zogħol għal żmien determinat.
Issa, f’dan ir-rigward, għalkemm, skont il-ġurisprudenza mfakkra fil-punti 81 u 82 ta’ din is-sentenza, kull evalwazzjoni tal-fatti taqa’, fil-kuntest tal-proċedura prevista fl-Artikolu 267 TFUE, taħt il-ġurisdizzjoni tal-qrati nazzjonali, għandu jiġi kkonstatat li mill-informazzjoni mogħtija lill-Qorti tal-Ġustizzja f’dawn il-kawżi jirriżulta li, kif jammetti barra minn hekk il-Gvern Taljan stess, it-terminu sabiex l-għalliema jinħatru fuq bażi permanenti fil-kuntest ta’ din is-sistema huwa kemm varjabbli kif ukoll inċert.
Fil-fatt, minn naħa, huwa minnu, hekk kif jirriżulta mil-formulazzjoni stess tal-ewwel domanda fil-Kawża C‑418/13, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi prinċipali ma tistabbilixxi ebda terminu preċiż għal dak li jirrigwarda l-organizzazzjoni ta’ proċeduri ta’ kompetizzjoni, li tiddependi fuq il-kapaċità finanzjarja tal-Istat u mis-setgħa diskrezzjonali tal-amministrazzjoni. Għaldaqstant, skont il-konstatazzjonijiet magħmula mill-Corte costituzionale stess fid-deċiżjoni tar-rinviju f’din l-istess kawża, ebda proċedura ta’ kompetizzjoni ma ġiet organizzata bejn is-sena 2000 u s-sena 2011.
Min-naħa l-oħra, mill-ispjegazzjonijiet tal-Gvern Taljan jirriżulta li billi l-ħatra fuq bażi permanenti abbażi tal-fatt li l-għalliema jitilgħu fil-lista ta’ kandidati xierqa tiddependi fuq it-tul totali tal-kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat kif ukoll fuq il-pożizzjonijiet li sadanittant ikunu saru vakanti, din tiddependi, kif il-Kummissjoni sostniet b’mod korrett, fuq ċirkustanzi inċerti u imprevedibbli.
Minn dan jirriżulta li leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, għalkemm tillimita l-użu tal-kuntratti ta’ xogħol għal żmien iddeterminat, sabiex jitwettqu sostituzzjonijiet annwali għal pożizzjonijiet vakanti u disponibbli fl-iskejjel amministrati mill-Istat għal perijodu temporanju biss li jispiċċa meta jintemmu l-proċeduri ta’ kompetizzjoni, ma tippermettix li jiġi żgurat li l-applikazzjoni konkreta ta’ din ir-raġuni oġġettiva, fid-dawl tal-karatteristiċi partikolari tal-attività kkonċernata u tal-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju tagħha, tkun konformi mar-rekwiżiti tal-ftehim qafas.
Fil-fatt, tali leġiżlazzjoni, fl-assenza ta’ data preċiża għall-organizzazzjoni u għat-tmiem tal-proċeduri ta’ kompetizzjoni li jwaqqfu is-sostituzzjoni u, għalhekk, ta’ limitu reali għan-numru ta’ sostituzzjonijiet annwali mwettqa mill-istess ħaddiem sabiex jimla l-istess pożizzjoni vakanti, hija ta’ natura li tippermetti, bi ksur tal-Klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas, it-tiġdid ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat sabiex jiġu koperti bżonnijiet li huma, fil-fatt, ta’ natura mhux provviżorja iżda, għal kuntrarju, permanenti u li jdumu fiż-żmien, minħabba d-defiċit strutturali ta’ pożizzjonijiet ta’ persunal permanenti fl-Istat Membru kkonċernat. Tali konstatazzjoni tidher li hija kkorroborata mhux biss mis-sitwazzjoni tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, kif deskritta fil-punti 23 u 37 ta’ din is-sentenza, iżda wkoll, b’mod iktar ġenerali, mill-informazzjoni mogħtija lill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ dawn il-kawżi. Għaldaqstant, jidher li, skont is-sena u s-sors, madwar 30 %, jew anki, skont it-Tribunale di Napoli, 61 %, tal-persunal amministrattiv, tekniku u awżiljarju tal-iskejjel amministrati mill-Istat huwa impjegat taħt kuntratti ta’ xogħol għal żmien definit u li, bejn is-sena 2006 u s-sena 2011, l-għalliema ta’ dawn l-iskejjel marbuta b’tali kuntratti kienu jirrappreżentaw bejn 13 % u 18 % tal-għalliema kollha ta’ dawn l-iskejjel.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, għalkemm il-kunsiderazzjonijiet ta’ natura baġitarja jistgħu jkunu r-raġuni għalfejn Stat Membru jagħżel politika soċjali partikolari u jistgħu jinfluwenzaw in-natura jew il-portata ta’ miżuri li huwa jkun jixtieq jadotta, madankollu huma ma jikkostitwixxux fihom innifishom għan imfittex minn din il-politika u, għaldaqstant, ma jistgħux jiġġustifikaw l-assenza ta’ kull miżura li tipprevjeni l-użu abbużiv tal-kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat fis-sens tal-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas (ara, b’analoġija, is-sentenza Thiele Meneses, C‑220/12,
EU:C:2013:683
, punt 43 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
F’kull każ, għandu jiġi osservat li, hekk kif jirriżulta mill-punt 89 ta’ din is-sentenza, leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawżi prinċipali ma tirriżervax l-aċċess għall-impjiegi permanenti fl-iskejjel amministrati mill-Istat lill-persunal li jkun għadda minn kompetizzjoni, peress li hija tippermetti wkoll, fil-kuntest tas-sistema taż-żewġ kanali, li għalliema li jkunu segwew biss korsijiet sabiex jingħataw liċenzja tat-tagħlim jinħatru fuq bażi permanenti. F’dawn iċ-ċirkustanzi, hekk kif il-Kummissjoni osservat matul is-seduta, bl-ebda mod ma huwa evidenti, liema fatt għandu jiġi mistħarreġ mill-qrati tar-rinviju, li jista’ jitqies bħala ġġustifikat, fid-dawl tal-Klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas, li jintużaw, f’dan il-każ, kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat sabiex jimtlew pożizzjonijiet vakanti u disponibbli fl-imsemmija skejjel fl-istennija tat-tmiem tal-proċeduri ta’ kompetizzjoni.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat, kif għamlet il-Kummissjoni, li, għall-finijiet tal-implementazzjoni tal-Klawżola 5(1)tal-ftehim qafas, Stat Membru jista’ leġittimament jagħżel li ma jadottax il-miżura prevista fil-punt 1(a) tal-imsemmija klawżola. Għal kuntrarju, huwa jista’ jippreferi jadotta waħda mill-miżuri jew iż-żewġ miżuri previsti fil-punt 1(b) u (ċ) tal-imsemmija klawżola, li jirrigwardaw, rispettivament, it-tul massimu totali ta’ dawn il-kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol u n-numru ta’ drabi li dawn jistgħu jiġġeddu, u dan sa fejn, tkun xi tkun il-miżura magħżula, tiġi żgurata l-prevenzjoni effettiva tal-użu abbużiv ta’ kuntratti jew ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Fiamingo
et
,
EU:C:2014:2044
, punt 61).
Għaldaqstant, għandu jiġi kkonstatat li mill-informazzjoni mogħtija lill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ dawn il-kawżi jirriżulta li leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, ma tidhirx li tinkludi, bla ħsara għall-verifiki li għandhom jitwettqu mill-qrati tar-rinviju, miżura li tipprevjeni l-użu abbużiv tal-kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat fis-sens tal-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas, kuntrarjament għar-rekwiżiti mfakkra fil-punti 74 u 76 ta’ din is-sentenza.
– Fuq l-eżistenza ta’ miżuri li jissanzjonaw l-użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat
Għal dak li jirrigwarda l-eżistenza ta’ miżuri intiżi li jissanzjonaw l-użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat, għandu jiġi osservat, qabelxejn, li mid-deċiżjonijiet tar-rinviju jirriżulta li, hekk kif tindika espliċitament il-Corte costituzionale fit-tieni domanda preliminari tagħha fil-Kawża C‑418/13, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi prinċipali teskludi kull dritt għal kumpens għad-dannu mġarrab minħabba l-użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat fis-settur tat-tagħlim. B’mod partikolari, huwa minnu li s-sistema prevista fl-Artikolu 36(5) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 165/2001 fil-każ ta’ użu abbużiv ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat fis-settur pubbliku ma tistax tagħti tali dritt fil-kawżi prinċipali.
Barra minn hekk, hekk kif jirriżulta mill-punti 28 sa 84 ta’ din is-sentenza, ma huwiex qed jiġi kkontestat li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi prinċipali lanqas ma tippermetti l-bidla ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat f’kuntratt jew relazzjoni ta’ xogħol għal żmien indeterminat, billi l-applikazzjoni tal-Artikolu 5(4a) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001 hija eskluża għall-iskejjel amministrati mill-Istat.
Minn dan isegwi li, hekk kif jiirriżulta mid-deċiżjonijiet ta’ rinviju u mill-osservazzjonijiet tal-Gvern Taljan, l-unika possibbiltà għal ħaddiem, li jkun ħadem ta’ supplent skont l-Artikolu 4 tal-Liġi Nru 124/1999 fi skola amministrata mill-Istat, li jikseb il-bidla ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat f’kuntratt jew relazzjoni ta’ xogħol għal żmien indeterminat tinsab fil-ħatra tiegħu fuq bażi permanenti minħabba li jkun tela’ fil-lista ta’ kandidati xierqa.
Madankollu, billi tali possibbiltà, hekk kif jirriżulta mill-punti 105 sa 107 ta’ din is-sentenza, hija inċerta, ma tistax titqies bħala sanzjoni li għandha natura suffiċjentement effettiva u dissważiva sabiex tiggarantixxi l-effettività sħiħa tal-miżuri adottati skont il-ftehim qafas.
Għalkemm huwa minnu li Stat Membru għandu d-dritt, meta jiġi biex jimplementa l-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas, li jieħu inkunsiderazzjoni l-bżonnijiet ta’ settur speċifiku bħal dak tat-tagħlim, kif diġà ssemma fil-punti 70 u 95 ta’ din is-sentenza, dan id-dritt ma jistax jinftiehem b’mod li jippermettih ma josservax l-obbligu li jipprevedi miżura xierqa sabiex jissanzjona debitament l-użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat.
Għaldaqstant, għandu jiġi kkonstatat li mill-informazzjoni mogħtija lill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ dawn il-kawżi jirriżulta li leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, ma tidhirx, bla ħsara għall-verifiki li għandhom jitwettqu mill-qrati tar-rinviju, li hija konformi mar-rekwiżiti li jirriżultaw mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punti 77 sa 80 ta’ din is-sentenza.
Konsegwentement, ir-risposta li għandha tingħata lill-qrati tar-rinviju hija li l-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, li tawtorizza, fl-istennija tat-tmiem tal-proċeduri ta’ kompetizzjoni għar-reklutaġġ ta’ għalliema permanenti ta’ skejjel amministrati mill-Istat, it-tiġdid ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat sabiex jimtlew pożizzjonijiet vakanti u disponibbli ta’ għalliema kif ukoll ta’ persunal amministrattiv, tekniku u awżiljarju, mingħajr ma tindika termini preċiżi għat-tmiem ta’ dawn il-kompetizzjonijiet u billi teskludi kull possibbiltà, għal dawn l-għalliema u għall-imsemmi persunal, li jiksbu kumpens għad-dannu eventwalment imġarrab minħabba tali tiġdid. Fil-fatt, jidher li din il-leġiżlazzjoni, bla ħsara għall-verifiki li għandhom jitwettqu mill-qrati tar-rinviju, minn naħa, ma tippermettix li jiġu identifikati kriterji oġġettivi u trasparenti sabiex jiġi vverifikat jekk it-tiġdid tal-imsemmija kuntratti jissodisfax effettivament bżonn veru, jekk huwiex ta’ natura li jilħaq l-għan imfittex u jekk huwiex neċessarju għal dan l-iskop, u, min-naħa l-oħra, ma tinkludi ebda miżura intiża li tipprevjeni jew li tissanzjona l-użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma hemmx lok li tingħata risposta għad-domandi l-oħra magħmula mit-Tribunale di Napoli fil-Kawżi C‑22/13, C‑61/13 u C‑62/13.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawżi prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

Il-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas dwar ix-xogħol għal żmien determinat, konkluż fit-18 ta’ Marzu 1999, li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE, tat-28 ta’ Ġunju 1999, dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss [żmien determinat] konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u mis-CEEP, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, li tawtorizza, fl-istennija tat-tmiem tal-proċeduri ta’ kompetizzjoni għar-reklutaġġ ta’ għalliema permanenti ta’ skejjel amministrati mill-Istat, it-tiġdid ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat sabiex jimtlew pożizzjonijiet vakanti u disponibbli ta’ għalliema kif ukoll ta’ persunal amministrattiv, tekniku u awżiljarju, mingħajr ma tindika termini preċiżi għat-tmiem ta’ dawn il-kompetizzjonijiet u billi teskludi kull possibbiltà, għal dawn l-għalliema u għall-imsemmi persunal, li jiksbu kumpens għad-dannu eventwalment imġarrab minħabba tali tiġdid. Fil-fatt, jidher li din il-leġiżlazzjoni, bla ħsara għall-verifiki li għandhom jitwettqu mill-qrati tar-rinviju, minn naħa, ma tippermettix li jiġu identifikati kriterji oġġettivi u trasparenti sabiex jiġi vverifikat jekk it-tiġdid tal-imsemmija kuntratti jissodisfax effettivament bżonn veru, jekk huwiex ta’ natura li jilħaq l-għan imfittex u jekk huwiex neċessarju għal dan l-iskop, u, min-naħa l-oħra, ma tinkludi ebda miżura intiża li tipprevjeni jew li tissanzjona l-użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.