CELEX: 62010CJ0327
Ġurisdizzjoni u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali
Kuntratt ta’ kreditu ipotekarju konkluż bejn konsumatur li għandu ċittadinanza ta’ Stat Membru u bank stabbilit fi Stat Membru ieħor
Leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li, fil-każ li ma jkunx magħruf id-domiċilju eżatt tal-konsumatur, tippermetti li jiġi ppreżentat rikors kontrih quddiem qorti ta’ dan l-Istat

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 18 TFUE u tal-Artikoli 2, 17(3) u 24 tar-Regolament
tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001, tat-22 ta’ Diċembru 2000, dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji
ċivili u kummerċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42), kif ukoll tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva
tal-Kunsill 93/13/KEE, tal-5 ta’ April 1993, dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti,
Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn Hypoteční banka a.s. (iktar ’il quddiem “Hypoteční banka”) u U.M. Lindner,
li l-indirizz preżenti tiegħu ma huwiex magħruf, sabiex isir ħlas ta’ somma ta’ madwar CZK 4.4 miljuni, ammont li jikkorrispondi
għall-arrettrati ta’ kreditu ipotekarju li ngħata lil dan tal-aħħar.

Il-kuntest ġuridiku

Il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni
Ir-Regolament Nru 44/2001
It-tieni premessa tar-Regolament Nru 44/2001 tipprovdi:
“Ċerti differenzi bejn regoli nazzjonali li jirregolaw il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent ta’ sentenzi jfixklu l-operat tajjeb
tas-suq intern. Disposizzjonijiet biex jiġu unifikati r-regoli ta’ kunflitt ta’ ġurisdizzjoni f’materji ċivili u kummerċjali
u sabiex jħaffu l-formalitajiet bl-iskop ta’ għarfien malajr u sempliċi u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi minn Stati Membri marbuta
b’dan ir-Regolament huma essenzali.”
Skont l-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament:
“1.      Bla preġudizzju għal dan ir-Regolament, persuni b’domiċilju fi Stat Membru għandhom, independentament min-nazzjonalità tagħhom,
jiġu mfittxija fil-qrati ta’ dak l-Istat Membru.
2,      Persuni li mhumiex ċittadini ta’ l-Istat Membru li fih ikunu domiċiljati għandhom jaqgħu taħt ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni
applikabbli għal ċittadini ta’ dak l-Istat.”
L-Artikolu 3 tal-imsemmi regolament jipprovdi:
“1.      Persuni domiċiljati fi Stat Membru jistgħu jiġi mfittxija fil-qrati ta’ Stat Membru ieħor biss bis-saħħa tar-regoli mniżżla
f’Sezzjonijiet 2 sa 7 ta' dan il-Kapitolu.
2.      B’mod partikolari r-regoli ta’ ġurisdizzjoni nazzjonali mniżżla f’L-Anness I ma japplikawx kontra tagħhom.”
L-Artikolu 4 tal-istess regolament huwa fformulat kif ġej:
“1.      Jekk il-konvenut ma jkunx domiċiljat fi Stat Membru, il-ġurisdizzjoni tal-qrati ta’ kull Stat Membru għandha, bla ħsara għall-Artikoli
22 u 23, tkun determinata bil-liġi ta’ dak l-Istat Membru.
2.      Minħabba li kontra tali konvenut, persuna domiċiljata fi Stat Membru tista’, independentament min-nazzjonalità tagħha, tapprofitta
ruħha f’dak l-Istat mir-regoli ta’ ġurisdizzjoni applikabbli hemmhekk, u b’mod partikolari dawk speċifikati f’L-Anness I,
bl-istess metodu bħal ċittadini ta’ dak l-Istat.”
Is-sezzjoni 4 tal-Kapitolu II tar-Regolament Nru 44/2001, intitolata “Ġurisdizzjoni fuq kuntratti tal-konsumatur”, tinkludi
l-Artikoli 15 sa 17 tiegħu.
L-Artikolu 16(2) ta’ dan ir-regolament jipprovdi:
“Jistgħu jitressqu proċeduri kontra konsumatur mill-parti l-oħra tal-kuntratt biss fil-qrati ta’ l-Istat Membru li fih ikun
domiċiljat il-konsumatur.”
L-Artikolu 17 tal-istess regolament jipprovdi kif ġej:
“Id-disposizzjonijiet ta’ din is-Sezzjoni jistgħu jitwarrbu biss bi ftehim:
[...]
3)      li jkun sar mill-konsumatur u l-parti l-oħra tal-kuntratt li t-tnejn li huma fil-waqt tal-konklużjoni tal-kuntratt ikunu domiċiljati
jew ikunu abitwalment residenti fl-istess Stat Membru, u li jagħti l-ġurisdizzjoni lill-qrati ta’ dak l-Istat Membru, basta
li ftehim bħal dak ma jkunx kuntrarju għal-liġi ta’ dak l-Istat Membru.”
L-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 44/2001 jipprovdi:
Apparti mill-ġurisdizzjoni li toħroġ minn disposizzjonijiet oħra ta’ dan ir-Regolament, qorti ta’ Stat Membru fejn il-konvenut
ikun deher għandha jkollha l-ġurisdizzjoni. Din ir-regola m’għandiex tapplika meta d-dehra kienet saret biex ikun ikkontestat
il-ġurisdizzjoni, jew meta qorti oħra jkollha ġurisdizzjoni esklussiva bis-saħħa ta’ l-Artikolu 22.”
Il-Kapitolu II tal-imsemmi regolament jinkludi Sezzjoni 8, intitolata “Eżami dwar ġurisdizzjoni u ammisibilità”, li tinkludi
l-Artikolu 26(1) u (2) u li jipprovdi:
“1.      Meta konvenut domiċiljat fi Stat Membru wieħed ikun infittex f’qorti ta’ Stat Membru ieħor u li ma jidhirx quddiem il-qorti,
il-qorti għandha tiddikjara bl-inizjattiva tagħha stess li m’għandhiex ġurisdizzjoni sa kemm il-ġurisdizzjoni tagħha ma tkunx
ġejja mid-disposizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament.
2.      Il-qorti għandha twaqqaf il-proċedimenti sa kemm ma jkunx jidher li dak il-konvenut seta’ rċieva d-dokument li jiftħu l-proċedimenti
jew dokument ekwivalenti fi żmien suffiċjenti sabiex ikun jista’ jħejji d-difiża tiegħu jew li jkunu ttieħdu l-passi kollha
meħtieġa għal dan il-għan.”
Fil-Kapitolu III tal-istess regolament Nru 44/2001, intitolat “Rikonoxximent u Eżekuzzjoni”, hemm inkluż l-Artikolu 34 tiegħu,
li jipprovdi, fil-punt 2 tiegħu, li deċiżjoni ma hijiex rikonoxxuta “jekk il-konvenut ma kienx ġie servut bid-dokument li
jkun fetaħ il-proċedimenti jew b’dokument ekwivalenti fi żmien suffiċjenti u b’tali manjiera li dan ikun jista’ jħejji għad-difiża
tiegħu, sa kemm id-difensur ma jkunx naqas milli jibda l-proċedimenti biex jiddisputa s-sentenza meta kien possibli għalih
jagħmel hekk”
L-Artikolu 59 tar-Regolament Nru 44/2001 jipprovdi:
“1.      Sabiex ikun iddeterminat jekk parti jkollhiex id-domiċilju fl-Istat Membru li l-qrati tieghu ikunu invokati bil-materja, il-qorti
għandu japplika il-liġi interna tiegħu.
2.      Jekk parti ma tkunx domiċiljata fl-Istat Membru li l-qrati tiegħu ikunu invokati bil-materja, allura, sabiex ikun iddeterminat
jekk parti jkolliex id-domiċilju fi Stat membru ieħor, il-qorti għandha tapplika il-liġi ta’ dak l-Istat Membru.”
Id-Direttiva 93/13
Skont l-Artikolu 1(1) tagħha, id-Direttiva 93/13 għandha bħala l-għan l-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u disposizzjonijiet
amministrattivi tal-Istati Membri relatati ma’ klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi bejn bejjiegħ jew fornitur u konsumatur.
L-Artikolu 6(1) tal-imsemmija direttiva jipprovdi:
“L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu li klawżoli inġusti użati f’kuntratt konkluż ma konsumatur minn bejjiegħ jew fornitur
għandhom, kif previst fil-liġi nazzjonali tagħhom, ma jkunux jorbtu lill-konsumatur u li l-kuntratt għandu jkompli jorbot
lill-partijiet fuq dawn il-klawżoli jekk dan ikun kapaċi jkompli jeżisti mingħajr il-klawżoli inġusti.”

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
L-Artikolu 29(3) tal-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili Ċek (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi tal-Proċedura Ċivili”, kif fis-seħħ fit-30
ta’ Gunju 2009, jipprovdi li, fejn ma japplikawx miżuri oħra, il-President tal-Kamra jista’ jinnomina kuratur għal parti fil-kawża
li d-domiċilju tagħha ma jkunx magħruf u li ma setgħetx tkun innotifikata f’indirizz magħruf f’pajjiż ieħor, li tbati minn
marda mentali jew li għal xi raġuni oħra medika, ma tistax tidher fil-proċeduri, anki jekk temporanjament, jew li ma tistax
tesprimi ruħha b’mod ċar.
Il-qorti tar-rinviju tindika li, f’sentenza tal-31 ta’ Marzu 2005, l-Ústavní soud (Qorti Kostituzzjonali) iddeċidiet kif ġej
rigward il-kuratur tal-konvenut li d-domiċilju tiegħu ma huwiex magħruf.
“Il-funzjoni tal-kuratur inħolqot bħala difiża tal-interessi tal-parti li ma tkunx preżenti fil-proċeduri sal-eżitu finali
kif għandu jsir mir-rappreżentant kuntrattwali. Jekk il-parti fil-proċeduri tkun għażlet ir-rappreżentant tagħha, hija l-parti
stess li għandha tkun responsabbli għall-għażla tagħha u għall-passi konkreti fil-proċeduri. Fil-każ li tkun il-qorti li tinnomina
kuratur bħala rappreżentant tal-parti fil-proċeduri, hija għandha tkun responsabbli sabiex tiżgura li l-kuratur jiddefendi
d-drittijiet u l-interessi leġittimi tal-parti. Hija għandha l-obbligu li ttaffi lill-kuratur mill-funzjonijiet tiegħu jekk
tiskopri li fil-fatt il-kuratur ma huwiex jerżerċita l-funzjonijiet tiegħu fil-proċeduri [...], jew jeżerċitahom b’mod insuffiċjenti.”
Skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 89 a tal-Kodiċi tal-Procedura Ċivili, fil-verżjoni tiegħu meta seħħew il-fatti fil-kawża
prinċipali, il-partijiet fi proċedura fil-qasam kummerċali jistgħu jinnominaw bil-miktub qorti oħra tal-ewwel istanza li għandha
ġurisdizzjoni
ratione loci
, sakemm il-liġi ma tipprovdix ġurisdizzjoni esklużiva.
Skont l-Artikolu 173(1) tal-Kodiċi tal-Proċedura Civili, l-ordni tal-ħlas għandha tiġi nnotifikata lill-konvenut personalment,
notifika li ssir mod ieħor hija eskluża.

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Permezz tar-rikors tagħha, li ġie ppreżentat fis-16 ta’ Settembru 2008 quddiem il-qorti tar-rinviju, Hypoteční banka, kumpannija
tad-dritt Cek li għandha s-sede tagħha fi Praga (ir-Repubblika Ceka), tixtieq tiskeb ordni sabiex U.M. Lindner, ċittadin Germaniż,
iħallasha s-somma ta’ CZK 4 383 584.60, b’interessi moratorji, bħala arretrati ta’ ipoteka mogħtija lil dan tal-aħħar b’eżekuzzjoni
ta’ kuntratt konkluż bejn il-partijiet fid-19 ta’ Awwissu 2005 (iktar ’il quddiem il-“kuntratt”).
Fil-punt 8 tal-Artikolu VIII tal-kuntratt, Hypoteční banka u U.M. Lindner ftiehmu, billi għamlu riferiment fl-Artikolu 89
tal-Kodiċi tal-Proċedura Civili, li, “għall-kawżi eventwali relatati mal-[...] kuntratt, għandha ġurisdizzjoni l-qorti lokali
tal-bank, iddeterminata skont is-sede ta’ dan tal-aħħar, kif irreġistrat fir-reġistru kummerċjali meta saret il-preżentata
tar-rikors”.
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt, M. Lindner suppost kien residenti f’Mariánské
Láznĕ (ir-Repubblika Ċeka), jiġifieri r-residenza tal-konsumatur kienet iktar minn 150 km minn Praga fejn jinsab is-sede tal-“qorti
tal-bank” innominat mill-partijiet kontraenti.
Selon Hypoteční banka, minkejja dan, din ippreżentat rikors quddiem il-“qorti li għandha ġurisdizzjoni ġenerali tal-konvenut”
pjuttost minn “ġurisdizzjoni ġenerali” peress li, fid-data tal-preżentata tar-rikors, għal raġunijiet li huma indipendenti
mir-rieda tagħha, hija ma setgħetx tippreżenta lill-qorti l-oriġinal tal-kuntratt u għalhekk tissodisfa l-kundizzjoni legali
tal-preżentata ta’ rikors quddiem din il-qorti tal-aħħar.
Fis-16 ta’ Ottubru 2008, il-qorti tar-rinviju laqgħet ir-rikors permezz ta’ ordni ta’ ħlas li permezz tagħha, minn naħa, il-konvenut
ġie ordnat iħallas lir-rikorrenti s-somma mitluba minnha, b’interessi moratorji, u min-naħa l-oħra, din tal-aħħar kienet ikkundannata
tħallas l-ispejjeż tal-proċeduri. Peress li l-imsemmija ordni ma setgħetx madankollu tiġi nnotifikata personalment lill-konvenut,
kif meħtieġ mill-Artikolu 173(1) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili, il-qorti tar-rinviju annullat tali ordni b’digriet tat-8
ta’ Settembru 2009.
Peress li l-konvenut ma kien jirrisjedi f’ebda wieħed mill-indirizzi magħrufa mill-qorti tar-rinviju u fid-dawl tal-fatt li
din ma rnexxiliex tiddetermina post ta’ residenza tal-konvenut ieħor, din tal-aħħar applikat l-Artikolu 29(3) tal-Kodiċi ta’
Proċedura Civili, u, b’deċiżjoni tat-3 ta’ Gunju 2009, innominat kuratur għall-benefiċcju tal-konvenut ikkunsidrata bħala
persuna li r-residenza tiegħu ma hijiex magħrufa.
Permezz ta’ nota tas-26 ta’ Ottubru 2009, li kienet l-ewwel att ta’ proċedura li sar mill-kuratur fil-kawża li kienet tressqet
quddiem il-qorti tar-rinviju, din tal-aħħar qajmet oġġezzjonijiet sostanzjali kontra l-allegazzjonijiet magħmula minn Hypoteční
banka, fir-rigward tal-interessi.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Monomeles Protodikeio Rethymnis iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiema u li tagħmel lill-Qorti
tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“1)      Jekk waħda mill-partijiet fi proċeduri ġudizzjarji tkun ċittadina ta’ Stat differenti minn dak li fih ikunu qegħdin jiżvolġu
dawn il-proċeduri, dan il-fatt jipprovdi bażi għall-implikazzjoni transkonfinali fis-sens tal-Artikolu 81 (li qabel kien l-Artikolu 65)
tat-Trattat, li hija waħda mill-kundizzjonijiet meħtieġa għall-applikazzjoni tar-Regolament [44/2001] [...]?
2)      Ir-Regolament [44/2001] jipprekludi l-użu ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li jippermettu t-tressiq ta’ proċeduri
kontra persuni li l-indirizz tagħhom ma jkunx magħruf?
3)      Jekk it-tieni domanda tingħata risposta negattiva, il-fatt li jsiru sottomissjonijiet minn kuratur tal-konvenut fil-kawża,
li jkun maħtur mill-qorti, jista’ jitqies, waħdu, bħala sottomissjoni mill-konvenut għall-ġurisdizzjoni tal-qorti lokali għall-finijiet
tal-Artikolu 24 tar-Regolament [44/2001], anki meta s-suġġett tal-kawża jkun pretensjoni li tirriżulta minn kuntratt mal-konsumatur
u l-qrati tar-Repubblika Ċeka ma jkollhomx ġurisdizzjoni taħt l-Artikolu 16(2) ta’ dan ir-regolament sabiex jiddeċiedu din
il-kawża?
4)      Ftehim dwar il-ġurisdizzjoni lokali ta’ qorti partikolari jista’ jitqies li jistabbilixxi l-ġurisdizzjoni internazzjonali
tal-qorti magħżula għall-finijiet tal-Artikolu 17(3) tar-Regolament [44/2001], u, jekk dan ikun il-każ, dan japplika anki
jekk il-ftehim dwar ġurisdizzjoni lokali jkun invalidu minħabba li jmur kontra l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva [93/13], dwar
klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur?

Fuq id-domandi preliminari

Fuq l-ewwel domanda
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk ir-Regolament Nru 44/2001 għandux jiġi
interpretat fis-sens li l-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni stabbiliti minnu huma sodisfatti
meta waħda mill-partijiet fil-proċedura ġurisdizzjonali jkun ċittadin ta’ Stat Membru għajr dak li fih iseħħu dawn il-proċeduri.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi ppreċiżat mill-bidu li, bħall-Konvenzjoni tas-27 ta’ Settembru 1968 dwar ġurisdizzjoni u eżekuzzjoni
ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU 1972, L 299, p. 32), kif emendata b’konvenzjonijiet suċċessivi relattivi għall-adeżjoni
tal-Istati Membri l-ġodda ma’ din il-konvenzjoni (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Brussell”), li l-interpretazzjoni
tagħha tapplika wkoll għar-Regolament Nru 44/2001 meta d-dispożizzjonijiet ta’ dawn l-istrumenti tal-Unjoni jistgħu jiġu kklassifikati
bħala ekwivalenti (sentenza tas-16 ta’ Lulju 2009, Zuid-Chemie, C‑189/08, Ġabra p. I‑6917, punt 18), l-applikazzjoni ta’ regoli
ta’ ġurisdizzjoni tal-imsemmi regolament teħtieġ l-eżistenza ta’ element internazzjonali.
Kif diġa ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, in-natura internazzjonali tar-rabta ġuridika
tista’ tirriżulta mill-fatt li s-sitwazzjoni inkwistjoni fil-proċeduri hija ta’ natura li tqajjem domandi dwar id-determinazzjoni
tal-ġurisdizzjoni internazzjonali (sentenza tal-1 ta’ Marzu 2005, Owusu, C‑281/02, Ġabra p. I‑1383, punt 26).
Huwa minnu li n-nazzjonalità barranija ta’ parti fil-kawża ma tittiħidx inkunsiderazzjoni mir-regoli ġurisdizzjonali stabbiliti
bir-Regolament Nru 44/2001. Madankollu, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 65 tal-konklużjonijiet tiegħu, għandha ssir
distinzjoni bejn, minn naħa, il-kwistjoni dwar taħt liema kundizzjonijiet għandhom japplikaw ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni u,
min-naħa l-oħra, dik dwar taħt liema kriterji hija rregolata l-ġurisdizzjoni internazzjonali skont dawn ir-regoli.
Madankollu, huwa ċar li, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali, in-nazzjonalità barranija tal-konvenuta tistaà tqajjem
domandi dwar id-determinazzjoni tal-ġurisdizzjonali internazzjonali tal-qorti li titressaq il-kawża quddiemha.
Fil-fatt, f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, il-qrati tal-Istat Membru li għandu n-nazzjonalità tiegħu l-konvenut
jistgħu wkoll jikkunsidraw li għandhom ġurisdizzjoni anki fin-nuqqas tal-għarfien tad-domiċilju ta’ dan tal-aħħar f’dan l-Istat.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-applikazzjoni ta’ regoli uniformi ta’ ġurisdizzjoni stabbiliti bir-Regolament Nru 44/2001 sabiex
jissostitwixxu dawk fis-seħħ fl-Istati Membri differenti hija konformi mar-rekwiżit taċ-ċertezza legali u mal-għan li r-regolament
intiż li jiggarantixxi, sa fejn huwa possibbli, il-protezzjoni tal-konvenuti domiċiljati fit-territorju tal-Unjoni Ewropea.
Isegwi li, f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, li fiha l-konvenut huwa ta’ ċittadinanza barranija u ma huwiex ta’
domiċilju magħruf fl-Istat li fit-territorju tiegħu titressaq il-kawża quddiem il-qrati, ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni tar-Regolament
Nru 44/2001 huma applikabbli.
Fid-dawl ta’ dak li ntqal, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda għandha tkun li, ir-Regolament Nru 44/2001
għandu jiġi interpretat fis-sens li l-applikazzjoni tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni stabbiliti minnu teħtieġ li s-sitwazzjoni
inkwistjoni fil-kawża li tkun tressqet quddiem il-qorti tal-Istat Membru hija tali li tqajjem domandi dwar id-determinazzjoni
tal-ġurisdizzjoni internazzjonali. Tali sitwazzjoni hija l-każ f’kawża bħal dik prinċipali, li fiha jkun tressaq rikors quddiem
il-qorti tal-Istat Membru kontra ċittadin ta’ Stat Membru li d-domiċilju ma huwiex magħruf.

Fuq it-tieni domanda
Permezz tat-tieni domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk ir-Regolament Nru 44/2001 għandux jiġi interpretat fis-sens
li jipprekludi dispożizzjoni tad-dritt intern ta’ Stat Membru li tippermetti li tinbeda proċedura kontra persuni li d-domiċilju
tagħhom ma huwiex magħruf.
Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, għandu jiġi rrilevat mill-bidu li r-Regolament Nru 44/2001, bħall-Konvenzjoni
ta’ Brussell għandu l-għan mhux li jgħaqqas ir-regoli proċedurali tal-Istati Membri, iżda li jirregola liema qrati għandhom
ġurisdizzjoni f’kawżi li jikkonċernaw kwistjonijiet ċivili u kummerċjali bejn l-Istati Membri u jiffaċilita l-eżekuzzjoni
tad-deċiżjonijiet ġurisdizzjonali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-5 ta’ Frar 2004, DFDS Torline, C‑18/02, Ġabra p. I‑1417,
punt 23).
Fl-assenza, fir-Regolament Nru 44/2001, ta’ dispożizzjoni li tiddefinixxi b’mod espress il-ġurisdizzjoni f’każ bħal dak tal-kawża
prinċipali, fejn id-domiċilju tal-konvenut ma huwiex magħruf, għandu jiġi vverifikat, preliminarjament, li, skont il-każ,
skont liema dispożizzjoni, ir-regolament jista’ madankollu japplika u jekk huwa possibbli li jinsilet kriterju minnu li jista’
jservi ta’ bażi għall-ġurisdizzjoni.
F’dan ir-rigward, peress li l-kawża prinċipali tikkonċerna azzjoni li tressqet kontra konsumatur mill-parti l-oħra fil-kuntratt,
għandu jitfakkar li l-Artikolu 16(2) ta’ dak ir-regolament jipprovdi li tali proċeduri jistgħu jinbdew biss fil-qrati tal-Istat
Membru fejn huwa domiċiljat il-konsumatur.
Għalhekk, meta qorti nazzjonali tintalab tiddeċiedi dwar azzjoni li tressqet kontra konsumatur, hija għandha qabel xejn tivverifika
jekk il-konvenut huwiex domiċiljat fit-territorju tal-Istat Membru tiegħu billi tapplika, skont l-Artikolu 59(1) tar-Regolament
Nru 44/2001, id-dritt nazzjonali tal-konvenut.
Sussegwentement, fejn, bħal fil-kawża prinċipali, l-imsemmija qorti tikkonkludi li l-konvenut fil-proċeduri prinċipali ma
huwiex domiċiljat fi Stat Membru ieħor, hija għandha tivverifika jekk dan tal-aħħar huwiex domiċiljat fi Stat Membru ieħor.
Għal dan il-għan, hija għandha tapplika, skont l-Artikolu 59(2) tal-imsemmi regolament, id-dritt ta’ dan l-Istat Membru l-ieħor.
Fl-aħħar nett, jekk il-qorti nazzjonali, min-naħa, ma jirnexxiliex tidentifika l-post fejn huwa domiċiljat il-konsumatur,
u, min-naħa l-oħra, lanqas ma jkollha evidenza li tippermettilha tikkonkludi li dan huwa effettivament domiċiljat barra t-territorju
tal-Unjoni Ewropea – sitwazzjoni li fiha japplika l-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 44/2001– għandu jiġi vverifikat jekk l-Artikolu 16(2)
tiegħu jistax jiġi interpretat fis-sens li, f’każ bħal dak inkwistjoni, ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni tal-Istat Membru li fit-territorju
tiegħu jinsab id-domiċilju tal-konsumatur, stabbilit fl-imsemmija dispożizzjoni, ikoprux ukoll l-aħħar domiċilju magħruf tal-konsumatur.
Issa, tali approċċ jidher li huwa bbażat fuq il-loġika tal-imsemmi regolament u huwa stabbilit fil-qafas tas-sistema stabbilita
minnu.
Fil-fatt, huwa qabelxejn konformi mal-għan, imfittex mir-Regolament Nru 44/2001, li tissaħaħ l-protezzjoni legali tal-persuni
stabbiliti fl-Unjoni, billi jippermetti kemm li r-rikorrent jidentifika faċilment il-qorti li fiha jista’ jibda proċedura
legali kif ukoll li l-konvenut jipprevedi b’mod raġonevoli dik il-qorti li fiha huwa jista’ jiġi mfittex (ara, b’mod partikolari,
is-sentenza tal-25 ta’ Ottubru 2011, eDate Advertising
et
., C‑509/09 u C‑161/10, Ġabra p. I‑0000, punt 50).
Sussegwentement, tali soluzzjoni tipprekludi, filwaqt li tippromwovi l-applikazzjoni ta’ regoli uniformi stabbiliti mir-Regolament
Nru 44/2001 meta mqabbla ma’ regoli nazzjonali differenti, l-impossibbiltà li, meta ma jkunx jista’ jiġi identifikat id-domiċilju
attwali tal-konvenut, tiġi prekluża d-determinazzjoni tal-qorti li għandha ġurisdizzjoni u anki li l-konvenut jiċċaħħad mid-dritt
tiegħu li jippreżenta rikors. Tali sitwazzjoni tista’ tqum, b’mod partikolari, f’każ bħal dak tal-kawża prinċipali fejn il-konsumatur
li, bis-saħħa tal-Artikolu 16(2) tal-imsemmi regolament jista’ jitħarrek quddiem il-qrati tal-Istati Membri fit-territorju
li fih huwa domiċiljat, ma kellux iktar id-domiċilju tiegħu hemm qabel ma tressqu proċeduri kontrih.
Fl-aħħar nett, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 16(2) tar-Regolament Nru 44/2001, il-kriterju tal-aħħar domiċilju
magħruf tal-konsumatur jiżgura bilanċ ġust bejn id-drittijiet tar-rikorrent u dawk tal-konvenut f’każ bħal dak fil-kawża prinċipali,
fejn dan tal-aħħar kellu l-obbligu jinforma lil parti kontraenti tiegħu bi kwalunkwe bidla fl-indirizz li tkun seħħet wara
li ġie ffirmat il-kuntratt ta’ self ipotekarju fuq perijodu twil.
Fid-dawl ta’ dak li ntqal, għaldaqstant, għandu jiġi kkonstatat li, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali
fejn konsumatur li huwa parti f’kuntratt ta’ self ipotekarju fuq perijodu twil li jinkludi l-obbligu li jinforma lill-parti
kontraenti bi kwalunkwe bdil fl-indirizz ma jibqax domiċiljat qabel il-preżentata ta’ rikors kontrih għall-ksur tal-obbligi
kuntrattwali tiegħu, il-qrati tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu jinsab l-aħħar domiċilju magħruf tal-konsumatur għandhom
ġurisdizzjoni, skont l-Artikolu 16(2) tar-Regolament Nru 44/2001, li jiddeċiedu dwar l-imsemmija kawża meta huma ma jirnexxielhomx
jiddeterminaw, skont l-Artikolu 59 tal-istess regolament, id-domiċilju attwali tal-konsumatur u lanqas ma jkollhom evidenza
sabiex jikkonkludu li l-konvenut huwa effettivament domiċiljat barra mit-territorju tal-Unjoni Ewropea.
F’dan ir-rigward, sa fejn huma kkonċernati r-rekwiżiti li għandhom jiġu osservati waqt il-proċeduri, għandu jitfakkar li d-dispożizzjonijiet
kollha tar-Regolament Nru 44/2001 jesprimu l-intenzjoni li jiżguraw, fil-kuntest tal-għanijiet tagħha, li l-proċeduri li jwasslu
għall-adozzjoni ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji jsiru bl-osservanza tad-drittijiet tad-difiża (ara sentenzi tal-21 ta’ Mejju
1980, Denilauler, 125/79, Ġabra p. 1553, punt 13, u tat-2 ta’ April 2009, Gambazzi, C‑394/07, Ġabra p. I‑2563, punt 23).
Madankollu, ir-rekwiżit tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża, kif stabbilit wkoll fl-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet
Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, għandu jiġi implementat flimkien mar-rispett tad-dritt tal-konvenut li jressaq proċeduri
quddiem qorti sabiex tiddeċiedi dwar il-fondatezza tal-kawża tiegħu.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fil-punt 29 tas-sentenza Gambazzi, iċċitata iktar ’il fuq, li d-drittijiet
fundamentali, bħar-rispett tad-drittijiet tad-difiża, ma jidhrux bħala prerogattivi assoluti, iżda jista’ jkollhom xi restrizzjonijiet.
Madankollu, dawn għandhom jirrispondu effettivament għal għanijiet ta’ interess ġenerali segwiti mill-miżura inkwistjoni u
ma jistgħux jikkostitwixxu, fir-rigward tal-għan imfittex, ksur sproporzjonat tal-imsemmija drittijiet.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-għan li jiġu evitati sitwazzjonijiet ta’ tiċħid
ta’ ġustizzja, li jkollu rikorrent minħabba l-impossibbiltà li jiddetermina d-domiċilju tal-konvenut, jikkostitwixu għan ta’
interess pubbliku ġenerali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Gambazzi, iċċitata iktar ’il fuq, punti 31 sa 33) u għandha tkun
il-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk huwiex effettivament imfittex mid-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni.
Fir-rigward tar-rekwiżit marbut man-neċessità li jiġi evitat ksur sproporzjonat għad-drittijiet tad-difiża, għandu jiġi rrilevat
li dan japplika b’mod partikolari għall-interpretazzjoni tal-Artikolu 26(2) tar-Regolament Nru 44/2001. Din id-dispożizzjonijiet
għandha tinftiehem fis-sens li qorti li għandha ġurisdizzjoni skont dan ir-regolament ma tistax raġonevolment tissokta bil-proċeduri
fil-każ sa fejn il-konvenut ma jkunx irċieva r-rikors promotur jew li jkunu ttieħdu l-miżuri kollha sabiex jippermettuh jiddefendi
lilu nnifsu. Għal dan il-għan, il-qorti li quddiemha jiġi ppreżentat ir-rikors għandha tiżgura li r-riċerki kollha meħtieġa
mill-prinċipji ta’ diliġenza u ta’
bona fide
saru sabiex jinstab il-konvenut.
Huwa minnu li, anki jekk dawn il-kundizzjonijiet ġew osservati, il-possibbiltà li jissoktaw il-proċeduri mingħajr l-għarfien
tal-konvenut, bħal fil-kawża prinċipali, permezz ta’ notifika lil kuratur li ġie nnominat mill-qorti li quddiemha tressaq
ir-rikors tillimita d-drittijiet tad-difiża tal-konvenut. Din il-limitazzjoni hija madankollu ġustifikata fir-rigward tad-dritt
tar-rikorrent għall-protezzjoni effettiva fid-dawl tal-fatt li, fl-assenzata’ tali proċedura, dan id-dritt jisfa’ fix-xejn.
Fil-fatt, kuntrarjament għas-sitwazzjoni tal-konvenut li, meta jiċċaħħad mill-possibbiltà li jiddefendi ruħu b’mod effikaċji,
jkollu l-possibbiltà li jinvoka d-drittijiet tad-difiża, skont l-Artikolu 34(2) tar-Regolament Nru 44/2001, billi jikkontesta
s-sentenza li tkun ġiet deċiża kontrih (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-11 ta’ Ġunju 1985, Debaecker u Plouvier, 49/84,
Ġabra p. 1779, punt 11), ir-rikorrent ikollu r-riskju li jiċċaħħad minn kull possibbiltà li jippreżenta rikors.
Għaldaqstant, ir-risposta li għandha tingħata għat-tieni domanda għandha tkun li r-Regolament Nru 44/2001 għandu jiġi interpretat
fis-sens li
–        f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, fejn konsumatur li huwa parti f’kuntratt ta’ self ipotekarju fuq
perijodu twil li jinkludi l-obbligu li jinforma lill-parti kontraenti bi kwalunkwe bdil fl-indirizz jirrinunzja d-domiċilju
tiegħu qabel il-preżentata ta’ rikors kontrih għall-ksur tal-obbligi kuntrattwali tiegħu, il-qrati tal-Istat Membru li fit-territorju
tiegħu jinsab l-aħħar domiċilju magħruf tal-konsumatur għandhom ġurisdizzjoni, skont l-Artikolu 16(2) tal-imsemmi regolament,
li jiddeċiedu dwar l-imsemmija kawża meta huma ma jirnexxilhomx jiddeterminaw, skont l-Artikolu 59 tal-istess regolament,
id-domiċilju attwali tal-konsumatur u lanqas ma jkollhom evidenza sabiex jikkonkludu li l-konvenut huwa effettivament domiċiljat
barra mit-territorju tal-Unjoni Ewropea;
–        dan ir-regolament ma jipprekludix l-applikazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt proċedurali intern ta’ Stat Membru li, bil-għan
li jiġu evitati sitwazzjonijiet ta’ tiċħid ta’ ġustizzja, tippermetti li tinbeda proċedura kontra u fl-assenza ta’ persuna
li d-domiċilju tagħha ma huwiex magħruf, jekk il-qorti li fiha jiġi ppreżentat ir-rikors tiżgura ruħha, qabel ma tagħti deċiżjoni,
li jkunu saru r-riċerki kollha meħtieġa mill-prinċipji ta’ diliġenza u ta’
bona fide
sabiex jinstab il-konvenut.
Fid-dawl tar-risposti li ngħataw lill-ewwel u lit-tieni domanda, ma huwiex neċessarju li tingħata risposta għat-tielet u għar-raba’
domanda.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001, tat-22 ta’ Diċembru 2000, dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’
sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-applikazzjoni tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni
stabbiliti minnu teħtieġ li s-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża li tkun tressqet quddiem il-qorti tal-Istat Membru hija tali
li tqajjem domandi dwar id-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni internazzjonali ta’ din il-qorti. Tali sitwazzjoni hija l-każ
f‛kawża bħal dik prinċipali, li fiha jkun tressaq rikors quddiem il-qorti tal-Istat Membru kontra ċittadin ta’ Stat Membru
li d-domiċilju tiegħu ma jkunx magħruf.
2)
Ir-Regolament Nru 44/2001 għandu jiġi interpretat fis-sens li
–
f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, fejn konsumatur li huwa parti f’kuntratt ta’ self ipotekarju fuq
perijodu twil li jinkludi l-obbligu li jinforma lill-parti kontraenti bi kwalunkwe bdil fl-indirizz jirrinunzja d-domiċilju
tiegħu qabel il-preżentata ta’ rikors kontrih għall-ksur tal-obbligi kuntrattwali tiegħu, il-qrati tal-Istat Membru li fit-territorju
tiegħu jinsab l-aħħar domiċilju magħruf tal-konsumatur għandhom ġurisdizzjoni, skont l-Artikolu 16(2) tal-imsemmi regolament,
li jiddeċiedu dwar l-imsemmija kawża meta huma ma jirnexxielhomx jiddeterminaw, skont l-Artikolu 59 tal-istess regolament,
id-domiċilju attwali tal-konsumatur u lanqas ma jkollhom evidenza sabiex jikkonkludu li l-konvenut huwa effettivament domiċiljat
barra mit-territorju tal-Unjoni Ewropea;
–
dan ir-regolament ma jipprekludix l-applikazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt proċedurali intern ta’ Stat Membru li, bil-għan
li jiġu evitati sitwazzjonijiet ta’ tiċħid ta’ ġustizzja, tippermetti li tinbeda proċedura kontra u fl-assenza ta’ persuna
li d-domiċilju tagħha ma huwiex magħruf, jekk il-qorti li fiha jiġi ppreżentat ir-rikors tiżgura ruħha, qabel ma tagħti deċiżjoni,
li jkunu saru r-riċerki kollha meħtieġa mill-prinċipji ta’ diliġenza u ta’
bona fide
sabiex jinstab il-konvenut.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: iċ-Ċek.