CELEX: 62010CJ0134
Niet-nakoming
Richtlijn 2002/22/EG
Artikel 31
Criteria voor toekenning van status van begunstigde van doorgifteverplichting
Doelstellingen van algemeen belang op basis waarvan status wordt toegekend
Effect van aantal eindgebruikers van communicatienetwerken op toekenning van status
Evenredigheidsbeginsel

De Europese Commissie verzoekt het Hof vast te stellen dat het Koninkrijk België, door artikel 31 van richtlijn 2002/22/EG
van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake de universele dienst en gebruikersrechten met betrekking tot
elektronischecommunicatienetwerken en ‑diensten (universeledienstrichtlijn) (PB L 108, blz. 51) niet naar behoren om te zetten,
de krachtens deze richtlijn en artikel 56 VWEU op hem rustende verplichtingen niet is nagekomen.

Toepasselijke bepalingen

Unierecht
Punt 43 van de considerans van de universeledienstrichtlijn luidt:
„Momenteel leggen de lidstaten netwerken voor de distributie van radio‑ of televisie-uitzendingen naar het publiek, bepaalde
doorgifteverplichtingen op. Het moet voor de lidstaten mogelijk zijn, in het belang van gewettigde beleidsoverwegingen, onder
hen ressorterende ondernemingen evenredige verplichtingen op te leggen. Dergelijke verplichtingen mogen echter alleen worden
opgelegd indien zij noodzakelijk zijn om doelstellingen van algemeen belang te verwezenlijken die overeenkomstig het gemeenschapsrecht
door de lidstaten duidelijk zijn omschreven, en moeten evenredig en transparant zijn en periodiek worden geëvalueerd. Door
de lidstaten opgelegde doorgifteverplichtingen moeten redelijk zijn, dat wil zeggen zij moeten evenredig en transparant zijn,
in het licht van duidelijk omschreven doelstellingen van algemeen belang, en kunnen in voorkomend geval een bepaling betreffende
een evenredige vergoeding behelzen. Dergelijke doorgifteverplichtingen kunnen de doorgifte inhouden van diensten die specifiek
bestemd zijn voor het verschaffen van passende toegang aan gebruikers met een handicap.”
Artikel 31 van de universeledienstrichtlijn luidt:
„1.      De lidstaten kunnen ten aanzien van nader bepaalde radio‑ en televisieomroepnetten en ‑diensten aan de onder hun bevoegdheid
ressorterende ondernemingen die elektronische communicatienetwerken aanbieden welke voor de distributie van radio‑ of televisieuitzendingen
naar het publiek worden gebruikt, redelijke doorgifteverplichtingen opleggen indien deze netwerken voor een significant aantal
eindgebruikers het belangrijkste middel zijn om radio‑ en televisieuitzendingen te ontvangen. Dergelijke verplichtingen worden
alleen opgelegd indien zij noodzakelijk zijn om duidelijk omschreven doelstellingen van algemeen belang te verwezenlijken
en moeten evenredig en transparant zijn.
2.      Noch lid 1 noch artikel 3, lid 2, van richtlijn 2002/19/EG [van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake
de toegang tot en interconnectie van elektronischecommunicatienetwerken en bijbehorende faciliteiten (toegangsrichtlijn) (PB
L 108, blz. 7)] doen afbreuk aan de mogelijkheid voor lidstaten om al dan niet een passende vergoeding vast te stellen voor
de overeenkomstig dit artikel genomen maatregelen en er tevens voor te zorgen dat er in vergelijkbare omstandigheden geen
sprake is van discriminatie in de behandeling van ondernemingen die elektronischecommunicatienetwerken aanbieden. Wanneer
vergoeding wordt aangeboden zorgen de lidstaten ervoor dat dit gebeurt op evenredige en transparante wijze.”

Nationale regeling
Artikel 13 van de Wet van 30 maart 1995 betreffende de netten voor distributie voor omroepuitzendingen en de uitoefening van
omroepactiviteiten in het tweetalig gebied Brussel-Hoofdstad (
Belgisch Staatsblad
van 22 februari 1996, blz. 3797), zoals gewijzigd bij de wet van 16 maart 2007 (
Belgisch Staatsblad
van 5 april 2007, blz. 19229; hierna: „wet van 30 maart 1995”), luidt:
„De operator moet met het oog op het verzekeren van pluralisme en culturele diversiteit gelijktijdig en in hun geheel de volgende
omroepprogramma’s doorgeven:
–        de televisieomroepprogramma’s die worden uitgezonden door de openbare omroeporganisaties die ressorteren onder de Vlaamse
Gemeenschap en degene die ressorteren onder de Franse Gemeenschap;
–        de televisieomroepprogramma’s die worden uitgezonden door om het even welke andere omroeporganisatie die ressorteert onder
de Vlaamse of de Franse Gemeenschap en die door de Koning, bij een besluit vastgesteld na overleg in de Ministerraad, worden
aangewezen;
–        de televisieomroepprogramma’s uitgezonden door de openbare omroeporganisatie die ressorteert onder de Duitstalige Gemeenschap
en die worden aangewezen door de Koning, bij een besluit vastgesteld na overleg in de Ministerraad. De voor deze wet bevoegde
minister bepaalt, na advies van het Instituut, de nadere regels van deze doorgifte (in voorkomend geval via een gedeeld kanaal);
–        de op Brussel-Hoofdstad gerichte televisieomroepprogramma’s van door de Vlaamse Gemeenschap en de Franse Gemeenschap erkende
regionale omroeporganisaties, rekening houdend met hun zendgebied.
De noodzaak van de in vorig lid vermelde verplichtingen wordt periodiek door het Instituut geverifieerd. Indien het Instituut
van oordeel is dat het handhaven van deze verplichtingen niet langer noodzakelijk is, stelt het dit duidelijk in het jaarverslag
vermeld in artikel 34 van de wet van 17 januari 2003 met betrekking tot het statuut van de regulator van de Belgische post‑ en
telecommunicatiesector.
De minister kan, op advies van het Instituut, bepalen dat een operator vrijgesteld wordt van dit artikel.
De operator die daarvoor in aanmerking wenst te komen richt een gemotiveerd verzoek tot het Instituut waarbij hij minstens
een van de volgende elementen aantoont:
a)      het is voor de operator technisch onmogelijk;
b)      er is geen significant aantal eindgebruikers op het netwerk die dat netwerk gebruiken als belangrijkste middel om televisieomroepprogramma’s
te ontvangen zodat de investeringen noodzakelijk om de technische onmogelijkheid op te heffen onredelijk zijn.
Het Instituut bezorgt zijn advies uiterlijk zes weken na de ontvangst ervan aan de minister. Deze termijn wordt geschorst
indien het Instituut bijkomende informatie vanwege de aanvrager noodzakelijk acht.
Indien het Instituut na het verstrijken van de termijn geen advies aan de minister heeft bezorgd, wordt het Instituut geacht
een gunstig advies verstrekt te hebben.”

Precontentieuze procedure
Op 28 april 2006 zond de Commissie het Koninkrijk België een aanmaningsbrief waarin zij haar twijfels uitte over de verenigbaarheid
van artikel 13 van de wet van 30 maart 1995, in de oorspronkelijke versie daarvan, met artikel 31, lid 1, van de universeledienstrichtlijn
en artikel 49 EG.
Bij brief van 5 oktober 2006 betwistte het Koninkrijk België de grieven van de Commissie en deelde het haar mee dat de regeling
met betrekking tot de toekenning van de status van begunstigde van de doorgifteverplichting in het gebied Brussel-Hoofdstad
op korte termijn moest worden herzien.
Nadat de Belgische autoriteiten haar in kennis hadden gesteld van de bij de wet van 16 maart 2007 aangebrachte wijzigingen
in artikel 13 van de wet van 30 maart 1995, uitte de Commissie bij aanvullende aanmaningsbrief van 27 juni 2007 nogmaals haar
twijfels over de verenigbaarheid van die nieuwe bepalingen met artikel 31, lid 1, van de universeledienstrichtlijn en artikel 49
EG. De Commissie verzocht het Koninkrijk België om binnen twee maanden na ontvangst van deze brief zijn opmerkingen te doen
toekomen.
Bij brief van 1 augustus 2007 verzocht het Koninkrijk België om verlenging van de antwoordtermijn en maakte het daarbij zijn
voornemen kenbaar om gevolg te geven aan de aanmaning, indien nodig door de regelgeving aan te passen. Het vestigde evenwel
de aandacht van de Commissie op interne institutionele problemen. De Commissie verlengde de antwoordtermijn tot 29 oktober
2007. Een nieuw verzoek om verlenging van die termijn dat op 26 oktober 2007 aan de Commissie werd toegezonden en waarin dezelfde
redenen werden aangevoerd, werd door de Commissie afgewezen.
Bij brief van 8 mei 2008 bracht de Commissie een met redenen omkleed advies uit waarbij zij het Koninkrijk België verzocht
om binnen twee maanden na ontvangst ervan de nodige maatregelen te nemen om aan dit advies te voldoen.
Bij brief van 4 juli 2008 antwoordde het Koninkrijk België dat de nieuwe wettelijke regeling in overeenstemming was met het
gemeenschapsrecht.
Bij aanvullend met redenen omkleed advies van 1 december 2008 herhaalde de Commissie, onder verwijzing naar het arrest van
13 december 2007, United Pan-Europe Communications Belgium e.a. (C‑250/06, Jurispr. blz. I‑11135), dat de Belgische wettelijke
regeling niet voldeed aan de in dat arrest vermelde criteria inzake transparantie en niet-discriminatie.
Bij brief van 16 januari 2009 antwoordde het Koninkrijk België op het aanvullend met redenen omkleed advies dat ten gevolge
van de vernietiging door de Raad van State (België) van de ministeriële besluiten tot aanwijzing van de verplicht door te
geven televisiezenders, geen enkele particuliere omroeporganisatie over de status van begunstigde van die doorgifteverplichting
beschikte en dat het Koninkrijk België dus voldeed aan artikel 31, lid 1, van de universeledienstrichtlijn.
Aangezien de Commissie niet overtuigd was door het antwoord van het Koninkrijk België, heeft zij het onderhavige beroep ingesteld.

Beroep

Ontvankelijkheid
Argumenten van partijen
Het Koninkrijk België betwist de ontvankelijkheid van het beroep om drie redenen.
Om te beginnen voorziet artikel 31, lid 1, van de universeledienstrichtlijn slechts in de mogelijkheid voor de lidstaten om
doorgifteverplichtingen op te leggen. Aangezien artikel 258 VWEU echter alleen ziet op de niet-nakoming van een verplichting,
is niet voldaan aan de in dat artikel gestelde voorwaarden om een niet-nakomingsprocedure voor het Hof in te leiden.
Voorts is het onderhavige beroep zuiver hypothetisch. De door de Commissie bedoelde nationale bepalingen kunnen geen niet-nakoming
opleveren nu het Koninkrijk België ze niet effectief heeft toegepast. Volgens deze lidstaat is geen gebruik gemaakt van de
procedure tot aanwijzing van de verplicht door te geven televisiezenders.
Ten slotte stelt het Koninkrijk België dat de door de Commissie in haar beroep aangevoerde derde grief dat deze lidstaat de
doorgifteverplichting niet heeft beperkt tot aanbieders van netwerken waarop een significant aantal eindgebruikers is geabonneerd,
voor het eerst is aangevoerd in de fase van het inleidend verzoekschrift. Aangezien de precontentieuze procedure en dat verzoekschrift
niet dezelfde gronden hebben, kon deze lidstaat zich dus niet verweren.
De Commissie voert aan dat alleen al het feit dat het Koninkrijk België artikel 31, lid 1, van de universeledienstrichtlijn
in nationaal recht heeft omgezet, het argument weerlegt dat deze bepaling een mogelijkheid voor de lidstaten in het leven
roept en hun geen verplichting oplegt. Met betrekking tot het argument dat het onderhavige beroep zuiver hypothetisch is,
stelt zij voorts dat het feit dat de wet tot omzetting van deze bepaling niet wordt toegepast, nog niet betekent dat zij in
overeenstemming is met het recht van de Unie.
Wat betreft het feit dat de aanmaning, het met redenen omkleed advies en het inleidend verzoekschrift niet dezelfde gronden
hebben, merkt de Commissie op dat een dergelijke exceptie van niet-ontvankelijkheid alleen betrekking heeft op de betrokken
grief en niet op het gehele verzoekschrift. Hoe dan ook is die grief reeds in dezelfde bewoordingen aangevoerd in de aanvullende
aanmaning, het met redenen omkleed advies en het aanvullende met redenen omkleed advies, en de wijziging van het opschrift
van die grief geeft weer dat het voorwerp ervan is beperkt, wat door de rechtspraak van het Hof is toegestaan gelet op de
gedane afstand van één van de twee onderdelen daarvan.
Beoordeling door het Hof
De Commissie verwijt het Koninkrijk België dat het de krachtens de universeledienstrichtlijn op hem rustende verplichtingen
niet is nagekomen, gelet op de onjuiste omzetting van artikel 31 daarvan.
Zoals het Koninkrijk België opmerkt, voert artikel 31 slechts de mogelijkheid voor de lidstaten in om een wettelijke regeling
vast te stellen waarbij verplichtingen tot doorgifte van televisiezenders worden opgelegd. In casu staat evenwel vast dat
de Belgische wettelijke regeling, en meer in het bijzonder artikel 13, eerste lid, tweede streepje, van de wet van 30 maart
1995, voorziet in de aanwijzing van bepaalde zenders die verplicht moeten worden doorgegeven. Anders dan het Koninkrijk België
stelt, heeft het dus gebruikgemaakt van die mogelijkheid, aangezien er een wettelijke regeling is waarbij artikel 31 van de
universeledienstrichtlijn in nationaal recht is omgezet. De grieven van de Commissie betreffen met name de vraag of die door
het Koninkrijk België verrichte omzetting in overeenstemming is met het recht van de Unie.
Met betrekking tot het argument dat het onderhavige beroep zuiver hypothetisch is aangezien het Koninkrijk België artikel 13,
eerste lid, tweede streepje, van de wet van 30 maart 1995 niet effectief heeft toegepast, nu momenteel voor geen enkele zender
de verplichting tot doorgifte ervan geldt, volstaat de opmerking dat deze bepaling daarmee nog niet in overeenstemming is
met het recht van de Unie.
Wat het feit betreft dat de precontentieuze procedure en het verzoekschrift niet dezelfde gronden hebben, moet worden vastgesteld
dat de Commissie het opschrift van haar derde grief inderdaad heeft gewijzigd en afstand heeft gedaan van een van de twee
onderdelen daarvan.
Het Hof heeft evenwel reeds geoordeeld dat in het stadium van de precontentieuze procedure het voorwerp van het geding kan
worden beperkt (zie met name arresten van 18 mei 2006, Commissie/Spanje, C‑221/04, Jurispr. blz. I‑4515, punt 33, en 14 juni
2007, Commissie/Ierland, C‑148/05, punt 35).
Voorts staat vast dat het in het stadium van het verzoekschrift gehandhaafde onderdeel van de derde grief wordt vermeld in
zowel de aanvullende aanmaning als het met redenen omkleed advies en het aanvullende met redenen omkleed advies. Het Koninkrijk
België kan dan ook niet op goede gronden stellen dat die grief voor het eerst is aangevoerd voor het Hof en dat het dienaangaande
geen nuttig verweer heeft kunnen voeren.
Gelet op een en ander dient het onderhavige beroep dus ontvankelijk te worden verklaard.

Ten gronde
Argumenten van partijen
De Commissie onderbouwt haar beroep met drie middelen.
De eerste grief betreft het ontbreken van duidelijk omschreven doelstellingen van algemeen belang in de betrokken nationale
regeling. Volgens de Commissie zijn in deze regeling die doelstellingen van algemeen belang in zeer vage en algemene bewoordingen
aangegeven en zijn de door de nationale autoriteiten gehanteerde specifieke criteria voor de selectie van verplicht door te
geven televisiezenders niet vermeld in de regeling zelf en evenmin in de voorbereidende documenten daarvan.
Zo is alleen in de toelichting op de betrokken nationale regeling aangegeven dat bij de opstelling van de lijst van televisiezenders
die in aanmerking komen voor verplichte doorgifte, de met die regeling nagestreefde doelstelling van algemeen belang duidelijk
dient te worden omschreven. De Commissie wijst erop dat ten gevolge van het reeds aangehaalde arrest United Pan-Europe Communications
Belgium e.a., waarin juist is onderzocht of artikel 56 VWEU in de weg stond aan de oorspronkelijke versie van artikel 13 van
de wet van 30 maart 1995, het ministerieel besluit van 17 januari 2001 tot aanwijzing van verplicht door te geven televisiezenders
bij arrest van de Raad van State van 14 juli 2008 is vernietigd, met name omdat de door de overheid gehanteerde criteria niet
vooraf bekend waren.
Met haar tweede grief stelt de Commissie dat bij de procedure tot toekenning van de status van begunstigde van de doorgifteverplichting
in artikel 13, eerste lid, tweede streepje, van de wet van 30 maart 1995 het transparantiebeginsel niet wordt geëerbiedigd.
Om te beginnen heeft het Koninkrijk België geen aanvullende indicaties verstrekt, afgezien van de indicaties betreffende de
vaststelling van het ministerieel besluit van 17 januari 2001. Bij het ontbreken van objectieve criteria die een noodzakelijk
minimum aan transparantie en rechtszekerheid garanderen, beschikken de autoriteiten dus over een zeer ruime discretionaire
bevoegdheid, waarvan mogelijkerwijs op willekeurige wijze gebruik wordt gemaakt.
Verder wijst de Commissie erop dat het gebrek aan transparantie wordt versterkt door het feit dat de doorgifteverplichting
lijkt te gelden voor omroeporganisaties, en dus op onbepaalde wijze voor alle door hen uitgezonden televisiezenders, en niet
voor zenders die op zich individueel worden aangewezen wegens de inhoud van de televisieprogramma’s daarvan. Onder verwijzing
naar het reeds aangehaalde arrest United Pan-Europe Communications Belgium e.a. merkt de Commissie op dat het in artikel 31,
lid 1, van de universeledienstrichtlijn gebruikte begrip „nader bepaalde” aldus moet worden uitgelegd dat de status van begunstigde
van de doorgifteverplichting strikt beperkt is tot de televisiezenders waarvan de globale inhoud van de programma’s de beoogde
doelstelling van algemeen belang kan verwezenlijken.
Ten slotte volgt uit dat arrest dat de criteria op basis waarvan de status van begunstigde van de doorgifteverplichting wordt
toegekend, niet-discriminerend mogen zijn en dat de toekenning van die status niet afhankelijk mag worden gesteld van het
vereiste van vestiging op het nationale grondgebied. Volgens de betrokken nationale regeling heeft de doorgifteverplichting
enkel betrekking op de programma’s van onder de bevoegdheid van de Vlaamse Gemeenschap of de Franse Gemeenschap vallende omroeporganisaties.
De Commissie stelt zich dan ook op het standpunt dat de uitsluiting van in een andere lidstaat gevestigde omroepen, zonder
specifieke rechtvaardiging, in strijd is met artikel 56 VWEU wegens het discriminerende en beperkende karakter daarvan en
ook wegens het gebrek aan transparantie, en om die reden artikel 31 van de universeledienstrichtlijn schendt.
Met haar derde grief voert de Commissie aan dat de werkingssfeer van artikel 31 van de universeledienstrichtlijn is miskend.
Uit artikel 13 van de wet van 30 maart 1995 volgt namelijk dat, anders dan in de universeledienstrichtlijn is bepaald, de
aanbieder van een netwerk met een niet-significant aantal eindgebruikers voor wie dat netwerk het belangrijkste middel is
om radio‑ en televisieuitzendingen te ontvangen, in beginsel onderworpen is aan doorgifteverplichtingen, behoudens eventueel
verleende derogatie door de minister.
Het Koninkrijk België betwist de verweten niet-nakoming.
Volgens deze lidstaat is zijn wettelijke regeling met betrekking tot de toekenning van de status van begunstigde van de doorgifteverplichting
verenigbaar met het beginsel van de vrijheid van dienstverrichting. Die regeling geldt immers alleen voor in het tweetalige
gebied Brussel-Hoofdstad gevestigde Belgische omroeporganisaties en niet voor in andere lidstaten gevestigde omroeporganisaties.
Die regeling is geen voordeel dat aan nationale omroeporganisaties wordt verschaft ten koste van in andere lidstaten gevestigde
omroeporganisaties, omdat de betrokken nationale omroeporganisaties als tegenprestatie belangrijke verplichtingen aangaan
met de Belgische Gemeenschappen. Volgens het Koninkrijk België verlangen de in andere lidstaten gevestigde omroeporganisaties
voorts niet de status van begunstigde van de doorgifteverplichting in het Brusselse Gewest aangezien de Brusselse televisiekijkers
niet hun doelpubliek zijn, en hebben zij daarnaast die status in hun lidstaat van herkomst alsook de vrijheid om in het Brusselse
Gewest uit te zenden overeenkomstig artikel 14 van de wet van 30 maart 1995. Verder beschikken die omroeporganisaties over
andere technische middelen om hun programma’s te doen uitzenden.
Het Koninkrijk België voert aan dat indien de in de betrokken nationale regeling opgenomen voorschriften met betrekking tot
de toekenning van de status van begunstigde van de doorgifteverplichting zijn te beschouwen als een beperking van de vrijheid
van dienstverrichting, die beperking hoe dan ook haar rechtvaardiging vindt in dwingende redenen van algemeen belang.
Die regeling maakt namelijk deel uit van een audiovisueel beleid dat erop is gericht televisiekijkers toegang te verlenen
tot regionale publieke televisiezenders en zenders die openbaredienstverplichtingen vervullen. Zij heeft tot doel het pluralistische
en culturele karakter van het programma-aanbod op de kabel te vrijwaren en de toegang van alle televisiekijkers tot dat pluralisme
te garanderen.
Met betrekking tot de verenigbaarheid met de universeledienstrichtlijn van de doorgifteverplichtingen van artikel 13 van de
wet van 30 maart 1995, merkt het Koninkrijk België verder op dat die verplichtingen uitsluitend gelden voor de publieke omroeporganisaties
van de Vlaamse en de Franse Gemeenschap en de regionale televisiezenders. Het Koninkrijk België heeft geen gebruik gemaakt
van de mogelijkheid om andere omroeporganisaties aan te wijzen, zodat deze lidstaat geen niet-nakoming kan worden verweten.
Ten slotte stelt het Koninkrijk België dat de doelstellingen van algemeen belang van zijn regeling duidelijk zijn omschreven
in de wet van 30 maart 1995 zelf, aangezien deze wet strekt tot waarborging van pluralisme en culturele diversiteit, en dat
de status van begunstigde van de doorgifteverplichting wordt toegekend via een bij deze wet vastgestelde duidelijke en transparante
procedure.
Beoordeling door het Hof
Vooraf moet worden opgemerkt dat de aanwijzing van bepaalde televisiezenders waarvoor een doorgifteverplichting geldt ingevolge
artikel 13 van de wet van 30 maart 1995, een beperking van de vrijheid van dienstverrichting in de zin van artikel 56 VWEU
vormt, zoals het Hof met betrekking tot de aanwijzing bij ministerieel besluit van de zenders van bepaalde particuliere omroeporganisaties
op grond van de oorspronkelijke versie van die nationale bepaling reeds heeft geoordeeld in de punten 28 tot en met 38 van
het reeds aangehaalde arrest United Pan-Europe Communications Belgium e.a.
Volgens de rechtspraak van het Hof kan een dergelijke beperking van een door het VWEU gewaarborgde fundamentele vrijheid haar
rechtvaardiging vinden in dwingende redenen van algemeen belang, voor zover zij dienstig is ter bereiking van het ermee beoogde
doel en niet verder gaat dan met het oog daarop noodzakelijk is (arrest United Pan-Europe Communications Belgium e.a., reeds
aangehaald, punt 39 en aldaar aangehaalde rechtspraak). In dit opzicht kunnen de lidstaten op grond van artikel 31, lid 1,
van de universeledienstrichtlijn redelijke doorgifteverplichtingen opleggen indien dergelijke verplichtingen „noodzakelijk
zijn om duidelijk omschreven doelstellingen van algemeen belang te verwezenlijken” en „evenredig en transparant” zijn.
In casu bestaat volgens artikel 13 van de wet van 30 maart 1995 het nagestreefde doel erin pluralisme en culturele diversiteit
te waarborgen. Volgens vaste rechtspraak van het Hof en zoals de Commissie in de onderhavige zaak erkent, kan een cultuurbeleid
een dwingende reden van algemeen belang vormen die een beperking van de vrijheid van dienstverrichting rechtvaardigt (zie
in die zin arrest United Pan-Europe Communications Belgium e.a., reeds aangehaald, punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
De Commissie betwijfelt echter of de wet van 30 maart 1995 evenredig is en met name of de procedure en de gehanteerde criteria
voor de aanwijzing van de verplicht door te geven zenders geschikt zijn.
Het Koninkrijk België merkt op dat zijn autoriteiten geen gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheid om andere omroeporganisaties
aan te wijzen, afgezien van de tot de openbare dienst van de Vlaamse en de Franse Gemeenschap behorende omroeporganisaties
en de omroeporganisaties van de regionale televisiezenders, waarop het onderhavige beroep wegens niet-nakoming geen betrekking
heeft.
Dienaangaande zij erop gewezen dat uit het verzoekschrift van de Commissie, in zijn geheel beschouwd, en met name uit de vele
verwijzingen naar artikel 13, eerste lid, tweede streepje, van de wet van 30 maart 1995 en naar het reeds aangehaalde arrest
United Pan-Europe Communications Belgium e.a., dat betrekking heeft op de verenigbaarheid met het recht van de Unie van een
maatregel tot uitvoering van die bepaling, inderdaad blijkt dat de strekking van het onderhavige beroep beperkt is tot de
aanwijzing bij besluit van de programma’s van dergelijke particuliere omroeporganisaties overeenkomstig artikel 13, eerste
lid, tweede streepje. Het argument van de Commissie dat artikel 13, eerste lid, eerste streepje, van de wet van 30 maart 1995
zelf bepaalt dat de televisieprogramma’s van de onder de bevoegdheid van de Vlaamse of de Franse Gemeenschap vallende publieke
omroepen verplicht worden doorgegeven, doet dus niet ter zake, nu laatstgenoemde bepaling in het verzoekschrift niet specifiek
wordt besproken, zodat het verzoekschrift moet worden geacht geen betrekking te hebben op die bepaling.
Benadrukt moet evenwel worden dat artikel 13 van de wet van 30 maart 1995 strekt tot omzetting van artikel 31 van de universeledienstrichtlijn
en dat het tweede streepje van het eerste lid ervan juist voorziet in de aanwijzing van die andere, particuliere, omroepen
als verplicht door te geven omroepen.
Aangezien het beroep wegens niet-nakoming betrekking heeft op de wijze van omzetting van de universeledienstrichtlijn in de
nationale wettelijke regeling, moet dus worden nagegaan of de ontoereikende of gebrekkige omzetting in de tekst van die wettelijke
regeling besloten ligt (zie in die zin arresten van 21 september 1999, Commissie/Ierland, C‑392/96, Jurispr. blz. I‑5901,
punten 59 en 60; 20 november 2008, Commissie/Ierland, C‑66/06, punt 59, en 12 februari 2009, Commissie/Polen, C‑475/07, punt 54).
Met betrekking tot de eerste grief betreffende het ontbreken van duidelijk omschreven doelstellingen van algemeen belang in
artikel 13 van de wet van 30 maart 1995, zij eraan herinnerd dat doorgifteverplichtingen volgens artikel 31, lid 1, tweede
volzin, van de universeledienstrichtlijn alleen mogen worden opgelegd indien zij noodzakelijk zijn om duidelijk omschreven
doelstellingen van algemeen belang te verwezenlijken en dat zij evenredig en transparant moeten zijn.
Blijkens punt 43 van de considerans van de universeledienstrichtlijn moet het voor de lidstaten namelijk mogelijk zijn om
onder hen ressorterende ondernemingen in het belang van gewettigde beleidsoverwegingen evenredige verplichtingen op te leggen.
Dergelijke verplichtingen mogen echter alleen worden opgelegd indien zij noodzakelijk zijn om doelstellingen van algemeen
belang te verwezenlijken die door de lidstaten duidelijk zijn omschreven overeenkomstig het gemeenschapsrecht, en moeten evenredig
en transparant zijn en periodiek worden geëvalueerd.
Het is weliswaar juist dat volgens het eerste lid van artikel 13 van de wet van 30 maart 1995 de aanbieder ter waarborging
van pluralisme en culturele diversiteit, op het tijdstip van uitzending en in hun geheel, de omroepprogramma’s van bepaalde
onder de bevoegdheid van de Belgische Gemeenschappen vallende omroeporganisaties moet doorgeven. Zoals het Hof heeft geoordeeld,
wordt met de wet van 30 maart 1995 aldus een doelstelling van algemeen belang op cultuurgebied nagestreefd, en is deze wet
overigens geschikt ter verwezenlijking van die doelstelling (arrest United Pan-Europe Communications Belgium e.a., reeds aangehaald,
punten 42 en 43).
Niettemin heeft het Hof in het kader van de uitlegging van artikel 56 VWEU met betrekking tot de vraag of de vorige versie
van artikel 13, eerste lid, tweede streepje, van de wet van 30 maart 1995 noodzakelijk was voor de verwezenlijking van het
nagestreefde doel, geoordeeld dat zelfs indien het behoud van het pluralisme krachtens een cultuurbeleid verband houdt met
het fundamentele recht op vrije meningsuiting en de nationale autoriteiten dus over een ruime beoordelingsvrijheid in dat
verband beschikken, de eisen die bij de uitvoeringsmaatregelen van een dergelijk beleid worden gesteld, in geen geval onevenredig
mogen zijn aan dat doel, en de wijze waarop zij worden toegepast, niet mag leiden tot discriminatie van de onderdanen van
andere lidstaten (arrest United Pan-Europe Communications Belgium e.a., reeds aangehaald, punt 44). De status van verplicht
door te geven zender moet dus strikt worden beperkt tot de zenders waarvan de globale inhoud van de programma’s de nagestreefde
doelstelling van algemeen belang kan verwezenlijken (zie in die zin arrest United Pan-Europe Communications Belgium e.a.,
reeds aangehaald, punt 47, en arrest van 22 december 2008, Kabel Deutschland Vertrieb und Service, C‑336/07, Jurispr. blz. I‑10889,
punt 42).
Vastgesteld moet worden dat aan die eisen niet kan worden voldaan door de loutere vermelding van een algemene beleidsdoelstelling,
zonder nadere precisering op basis waarvan aanbieders vooraf de aard en de strekking kunnen bepalen van de precieze voorwaarden
en verplichtingen waaraan moet worden voldaan om de status van begunstigde van de doorgifteverplichting te krijgen.
Artikel 13, eerste lid, tweede streepje, van de wet van 30 maart 1995 bevat bijgevolg geen duidelijke omschrijving van de
door de nationale autoriteiten gehanteerde specifieke criteria voor de selectie van verplicht door te geven televisiezenders,
zodat die bepaling niet nauwkeurig genoeg is om te garanderen dat de aldus geselecteerde zenders, zenders zijn waarvan de
globale inhoud van de programma’s de nagestreefde doelstelling van algemeen belang op cultuurgebied kan verwezenlijken.
De eerste grief die de Commissie aanvoert ter ondersteuning van haar beroep, is dus gegrond.
Met haar tweede grief verwijt de Commissie het Koninkrijk België dat de procedure voor de toekenning van de status van begunstigde
van de doorgifteverplichting in artikel 13, eerste lid, tweede streepje, van de wet van 30 maart 1995 het uit artikel 31,
lid 1, van de universeledienstrichtlijn voortvloeiende transparantiebeginsel schendt, aangezien criteria voor de toekenning
van die status ontbreken, niet wordt vermeld welke televisiezenders die status hebben en onduidelijkheid bestaat over de voorwaarde
inzake de vestiging op het Belgische grondgebied.
Om te beginnen zij erop gewezen dat artikel 13 van de wet van 30 maart 1995 voorziet in de aanwijzing van de omroeporganisaties
waarvan de programma’s verplicht door te geven zijn. Het eerste lid, tweede streepje, van dit artikel heeft betrekking op
onder de bevoegdheid van de Vlaamse of de Franse Gemeenschap vallende niet-publieke omroeporganisaties die door de koning,
bij een besluit vastgesteld na overleg in de ministerraad, worden aangewezen.
Dienaangaande moet worden vastgesteld dat deze bepaling geen enkel objectief en vooraf bekend criterium bevat dat door de
Belgische autoriteiten wordt gehanteerd bij de aanwijzing van de programma’s van die omroepen waarvoor de doorgifteverplichting
geldt. In die bepaling is immers alleen vermeld dat de omroepen waarvoor die verplichting geldt, door de koning, bij een besluit
vastgesteld na overleg in de ministerraad, worden aangewezen.
Bijgevolg zijn de criteria waaraan moet worden voldaan voor de toekenning van de status van begunstigde van de doorgifteverplichting,
niet kenbaar voor niet-publieke omroeporganisaties die in aanmerking komen voor verplichte doorgifte. Een dergelijke procedure
schendt dus het transparantiebeginsel in de zin van artikel 31, lid 1, van de universeledienstrichtlijn.
Voorts kunnen de lidstaten overeenkomstig artikel 31, lid 1, eerste volzin, van de universeledienstrichtlijn aanbieders van
elektronischecommunicatienetwerken doorgifteverplichtingen opleggen ten aanzien van nader bepaalde radio‑ en televisieomroepnetten
en ‑diensten.
Wat het nader bepaalde karakter betreft van de radio‑ en televisieomroepnetten die in aanmerking komen voor de doorgifteverplichting,
heeft het Hof reeds geoordeeld dat uit de bewoordingen van die bepaling blijkt dat de lidstaten specifiek dienen aan te geven
aan welke omroepnetten de status van begunstigde van die verplichting zal worden toegekend (arrest Kabel Deutschland Vertrieb
und Service, reeds aangehaald, punt 24).
Bovendien heeft het Hof geoordeeld dat die status niet automatisch kan worden toegekend aan alle televisiezenders die door
een zelfde particuliere omroeporganisatie worden uitgezonden, maar strikt moet worden beperkt tot die waarvan de globale inhoud
van de programma’s de nagestreefde doelstelling van algemeen belang kan verwezenlijken (zie reeds aangehaalde arresten United
Pan-Europe Communications Belgium e.a., punt 47, en Kabel Deutschland Vertrieb und Service, punt 42).
Op grond van de bewoordingen van artikel 13, eerste lid, tweede streepje, van de wet van 30 maart 1995 valt niet uit te sluiten
dat de koning onder de Vlaamse en de Franse Gemeenschap vallende niet-publieke omroeporganisaties aanwijst als begunstigde
van de doorgifteverplichting, zodat die verplichting automatisch geldt voor alle programma’s van die omroeporganisaties, ongeacht
de globale inhoud van die programma’s en ongeacht of daarmee de met de betrokken nationale regeling nagestreefde legitieme
doelstellingen van algemeen belang kunnen worden verwezenlijkt.
In artikel 13, eerste lid, tweede streepje, van de wet van 30 maart 1995 is dus niet duidelijk genoeg bepaald dat het voordeel
van de doorgifteverplichting slechts kan worden toegekend aan nader bepaalde televisieomroepnetten, als vereist in artikel 31,
lid 1, van de universeledienstrichtlijn.
Ten slotte zij eraan herinnerd dat de criteria op basis waarvan de status van begunstigde van de doorgifteverplichting wordt
toegekend, niet discriminerend mogen zijn. In het bijzonder mag de toekenning van die status noch in rechte noch in feite
afhankelijk worden gesteld van een vereiste van vestiging op het nationale grondgebied (arrest United Pan-Europe Communications
Belgium e.a., reeds aangehaald, punt 48).
Zoals de Commissie dienaangaande stelt, zonder op dit punt door het Koninkrijk België te worden weersproken, kan op basis
van het uit artikel 13, eerste lid, tweede streepje, van de wet van 30 maart 1995 voortvloeiende vereiste dat niet-publieke
omroeporganisaties onder de bevoegdheid van de Belgische Gemeenschappen moeten vallen, niet worden uitgesloten dat voor de
toekenning van de status van begunstigde van de doorgifteverplichting rechtens of feitelijk is vereist dat die omroeporganisaties
in België zijn gevestigd.
Vastgesteld moet hoe dan ook worden dat dit vereiste niet volstaat om aan het transparantievereiste van artikel 31, lid 1,
van de universeledienstrichtlijn te voldoen. Uit artikel 13, eerste lid, tweede streepje, van de wet van 30 maart 1995 blijkt
namelijk niet duidelijk wat de strekking is van het vereiste dat niet-publieke omroeporganisaties onder de bevoegdheid van
de Belgische Gemeenschappen moeten vallen om in aanmerking te komen voor de doorgifteverplichting.
Het Koninkrijk België preciseert dienaangaande niet wat het verstaat onder omroeporganisaties die onder de bevoegdheid van
zijn Gemeenschappen vallen.
Het tweede middel dat de Commissie ter ondersteuning van haar beroep aanvoert, is dus eveneens gegrond.
De derde grief van de Commissie betreft de miskenning van de werkingssfeer van artikel 31 van de universeledienstrichtlijn,
doordat in artikel 13 van de wet van 30 maart 1995 de doorgifteverplichting niet is beperkt tot de aanbieders van elektronischecommunicatienetwerken
waarop een significant aantal eindgebruikers is geabonneerd.
Op grond van artikel 13, vierde lid, sub b, van deze wet kan de minister, op advies van het Instituut, een aanbieder van doorgifteverplichtingen
vrijstellen indien er niet voldoende eindgebruikers van het netwerk zijn voor wie dat netwerk het belangrijkste middel is
om televisieomroepprogramma’s te ontvangen, zodat de investeringen die noodzakelijk zijn om de technische onmogelijkheid op
te heffen onredelijk zijn.
De doorgifteverplichtingen van artikel 31, lid 1, van de universeledienstrichtlijn kunnen alleen worden opgelegd aan aanbieders
van elektronischecommunicatienetwerken indien deze netwerken voor een significant aantal eindgebruikers het belangrijkste
middel zijn om radio‑ en televisieuitzendingen te ontvangen.
Vastgesteld moet dan ook worden dat in artikel 13, vierde lid, sub b, van de wet van 30 maart 1995 het vereiste van artikel 31,
lid 1, van de universeledienstrichtlijn niet naar behoren is omgezet. Aangezien de Belgische autoriteiten de mogelijkheid
hebben om te voorzien in vrijstelling van doorgifteverplichtingen voor aanbieders van netwerken met onvoldoende eindgebruikers
voor wie deze netwerken het belangrijkste middel zijn om televisieprogramma’s te ontvangen, kunnen zij immers, wanneer zij
die vrijstelling weigeren, die verplichtingen aan deze aanbieders opleggen. Bovendien moet de betrokken aanbieder aantonen
dat is voldaan aan de voorwaarden ter verkrijging van de vrijstelling.
Nu de doorgifteverplichtingen van artikel 31 van de universeledienstrichtlijn alleen zien op aanbieders van netwerken met
voldoende eindgebruikers die voornamelijk daarvan gebruikmaken, vormt artikel 13, vierde lid, sub b, van de wet van 30 maart
1995 dus geen behoorlijke omzetting van artikel 31, lid 1, van de universeledienstrichtlijn.
Vastgesteld moet dan ook worden dat de derde grief die de Commissie aanvoert ter ondersteuning van haar beroep, gegrond is.
Gelet op een en ander is het Koninkrijk België, door artikel 31 van de universeledienstrichtlijn niet naar behoren om te zetten,
de krachtens deze richtlijn en artikel 56 VWEU op hem rustende verplichtingen niet nagekomen.

Kosten
Volgens artikel 69, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen,
voor zover dat is gevorderd. Aangezien het Koninkrijk België in het ongelijk is gesteld, dient het overeenkomstig de vordering
van de Commissie te worden verwezen in de kosten.
Het Hof (Derde kamer) verklaart:
1)
Door artikel 31 van richtlijn 2002/22/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake de universele dienst
en gebruikersrechten met betrekking tot elektronischecommunicatienetwerken en ‑diensten (universeledienstrichtlijn) niet naar
behoren om te zetten, is het Koninkrijk België de krachtens deze richtlijn en artikel 56 VWEU op hem rustende verplichtingen
niet nagekomen.
2)
Het Koninkrijk België wordt verwezen in de kosten.
ondertekeningen
*
Procestaal: Frans.