CELEX: 62010CJ0186
Συμφωνία συνδέσεως ΕΟΚ-Τουρκίας
Άρθρο 41, παράγραφος 1, του πρόσθετου πρωτοκόλλου
Ρήτρα standstill
Ελευθερία εγκαταστάσεως
Απόρριψη της αιτήσεως για ανανέωση της αδείας διαμονής Τούρκου υπηκόου ο οποίος προέβη στη σύσταση επιχειρήσεως κατά παράβαση των όρων που έθετε η άδεια αυτή
Κατάχρηση δικαιώματος

Tum και Dari, σκέψη 61, και απόφαση της 9ης Δεκεμβρίου 2010, C‑300/09 και C‑301/09, Toprak και Oguz, η οποία δεν έχει
δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 53).
Ρήτρα standstill, όπως αυτή του άρθρου 41, παράγραφος 1, του προσθέτου πρωτοκόλλου, δεν λειτουργεί ως κανόνας ουσιαστικού
δικαίου που αποκλείει την εφαρμογή του σχετικού ουσιαστικού δικαίου το οποίο υποκαθιστά, αλλά ως οιονεί δικονομικός κανόνας
ο οποίος καθορίζει, ratione temporis, τις διατάξεις της νομοθεσίας κράτους μέλους βάσει των οποίων θα εξετασθεί η περίπτωση
Τούρκου υπηκόου που επιθυμεί να κάνει χρήση της ελευθερίας εγκαταστάσεως εντός κράτους μέλους (προπαρατεθείσα απόφαση Tum
και Dari, σκέψη 55).
Επομένως, η λειτουργία αυτής της ρήτρας standstill περιορίζεται, στην υπόθεση της κύριας δίκης, στον καθορισμό των διατάξεων
της νομοθεσίας του Ηνωμένου Βασιλείου περί μεταναστεύσεως, με γνώμονα τις οποίες οι εθνικές αρχές θα αποφανθούν επί της αιτήσεως
του T. Oguz να παραταθεί η ισχύς της άδειάς του διαμονής ως ελεύθερου επαγγελματία, χωρίς να επηρεάζουν καθόλου της επί της
ουσίας εξέταση της αιτήσεως αυτής.
Με τις γραπτές παρατηρήσεις του, ο εκκαλών της κύριας δίκης επισημαίνει ότι τυχόν εκ μέρους του καταχρηστική συμπεριφορά μπορεί
να ληφθεί υπόψη και σε μεταγενέστερο στάδιο της διαδικασίας, στο πλαίσιο των εφαρμοστέων διατάξεων του εθνικού δικαίου, δηλαδή
κατά την εφαρμογή των διατάξεων του 1972 περί μεταναστεύσεως. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Κυβέρνηση του Ηνωμένου
Βασιλείου επιβεβαίωσε ότι το άρθρο 4 των διατάξεων αυτών προβλέπει μηχανισμό ο οποίος καθιστά δυνατή την επιβολή κυρώσεων
λόγω καταχρήσεως δικαιώματος.
Η ρήτρα standstill δεν αποκλείει επομένως τη δυνατότητα των κρατών μελών να επιβάλλουν κυρώσεις για καταχρηστικές συμπεριφορές
επί θεμάτων μεταναστεύσεως στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου.
Ως εκ τούτου, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η ρήτρα standstill παρεμβαίνει σε προγενέστερο στάδιο από αυτό της επί της ουσίας
εξετάσεως της υποθέσεως, περιλαμβανομένης της εξετάσεως του ζητήματος αν υφίσταται ενδεχομένως κατάχρηση δικαιώματος καταλογιστέα
στον ενδιαφερόμενο.
Το Δικαστήριο έχει κρίνει συναφώς ότι το ζήτημα αν, κατά την ημερομηνία κατά την οποία Τούρκος υπήκοος υποβάλλει αίτηση εγκαταστάσεως
στην επικράτεια κράτους μέλους, η διαμονή του στο κράτος αυτό είναι νόμιμη ή όχι στερείται σημασίας όσον αφορά την εφαρμογή
της ρήτρας standstill (βλ., προπαρατεθείσα απόφαση Tum και Dari, σκέψη 59).
Συνεπώς, σύμφωνα με τη νομολογία αυτή, το γεγονός ότι πρόσωπο όπως ο T. Oguz δεν τήρησε τους όρους που του επιβλήθηκαν κατά
τη χορήγηση της άδειάς του διαμονής στερείται σημασίας όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 41, παράγραφος 1, του προσθέτου
πρωτοκόλλου.
Το αιτούν δικαστήριο ερωτά επίσης αν μπορεί να τύχει εφαρμογής στην ένδικη διαφορά της κύριας δίκης οι διαπιστώσεις στις οποίες
κατέληξε το Δικαστήριο στην προπαρατεθείσα απόφαση Kondova.
Με την απόφαση αυτή, η οποία αφορούσε την Ευρωπαϊκή Συμφωνία περί Συνδέσεως μεταξύ των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών
μελών τους, αφενός, και της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας, αφετέρου, συναφθείσας και εγκριθείσας εξ ονόματος της Κοινότητας με
την απόφαση 94/908/ΕΚΑΧ, ΕΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου και της Επιτροπής, της 19ης Δεκεμβρίου 1994 (ΕΕ L 358, σ. 1, στο εξής:
Συμφωνία Συνδέσεως ΕΚ-Βουλγαρίας), το Δικαστήριο έκρινε ότι αν επιτρεπόταν στους Βουλγάρους υπηκόους να υποβάλλουν ανά πάσα
στιγμή αίτηση εγκαταστάσεως στο κράτος μέλος υποδοχής, ανεξαρτήτως προηγούμενης παραβάσεως της εθνικής νομοθεσίας περί αλλοδαπών,
οι εν λόγω υπήκοοι θα παρακινούνταν να παραμένουν παρανόμως στην επικράτεια του κράτους αυτού και να υποβάλλονται στο εθνικό
σύστημα ελέγχου μόνον όταν πληρούν τις ουσιαστικές προϋποθέσεις της εν λόγω νομοθεσίας (προπαρατεθείσα απόφαση Kondova, σκέψη
77).
Το Δικαστήριο επισήμανε επίσης ότι αυτή η ερμηνεία ενέχει τον κίνδυνο να καταστήσει άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας το
άρθρο 59, παράγραφος 1, της Συμφωνίας Συνδέσεως ΕΚ-Βουλγαρίας και να επιτρέψει τις καταχρήσεις, νομιμοποιώντας παραβιάσεις
των εθνικών νομοθεσιών περί εισόδου και διαμονής των αλλοδαπών (προπαρατεθείσα απόφαση Kondova, σκέψη 79).
Βάσει του σκεπτικού αυτού, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι Βούλγαρος υπήκοος ο οποίος, ενώ προτίθεται να αναλάβει μισθωτή δραστηριότητα
ή να ασκήσει ελεύθερο επάγγελμα εντός κράτους μέλους, καταστρατηγεί δολίως τους σχετικούς ελέγχους των εθνικών αρχών, δηλώνοντας
ψευδώς ότι εισέρχεται σ’ αυτό το κράτος για εποχιακή εργασία, θέτει εαυτόν εκτός του πεδίου προστασίας που του αναγνωρίζεται
βάσει της ως άνω Συμφωνίας Συνδέσεως (προπαρατεθείσα απόφαση Kondova, σκέψη 80).
Στηριζόμενη στη νομολογία αυτή, η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου διατείνεται ότι η ρήτρα standstill, την οποία προβλέπει
το άρθρο 41, παράγραφος 1, του προσθέτου πρωτοκόλλου, έχει την έννοια ότι δεν χωρεί επίκλησή της προκειμένου να καταστρατηγηθεί
εθνικό σύστημα προηγούμενου ελέγχου. Όπως επισήμανε και το Δικαστήριο στην προπαρατεθείσα απόφαση Kondova, αν επιτρεπόταν
στους Τούρκους υπηκόους να υποβάλλουν ανά πάσα στιγμή αίτηση εγκαταστάσεως στο κράτος μέλος υποδοχής, θα μπορούσαν να εκμεταλλευθούν
την πελατεία που δημιούργησαν και τα στοιχεία του ενεργητικού της επιχειρήσεως που ενδεχομένως συνέστησαν κατά τη διάρκεια
της παράνομης διαμονής τους στο κράτος μέλος υποδοχής ή τα χρηματοοικονομικά μέσα που απέκτησαν στο κράτος αυτό, περιλαμβανομένης
και της πιθανής περιπτώσεως ασκήσεως μισθωτής δραστηριότητας, και να εμφανισθούν επομένως ενώπιον των εθνικών αρχών ως ελεύθεροι
επαγγελματίες οι οποίοι ασκούν πλέον ή δύνανται να ασκήσουν βιώσιμη δραστηριότητα και των οποίων τα δικαιώματα θα έπρεπε να
αναγνωρισθούν κατ’ εφαρμογήν της Συμφωνίας Συνδέσεως ΕΟΚ-Τουρκίας.
Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό.
Καταρχάς, πρέπει να επισημανθεί ότι τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η προπαρατεθείσα απόφαση
Kondova διαφέρουν ουσιωδώς από αυτά της υποθέσεως της κύριας δίκης.
Συγκεκριμένα, αντιθέτως προς τον T. Oguz, στον οποίο χορηγήθηκε νομίμως άδεια εισόδου και διαμονής στο Ηνωμένο Βασίλειο και
ο οποίος παρέβη τους όρους που θέτει η εθνική νομοθεσία μόνον αφότου συνέστησε επιχείρηση, οκτώ έτη μετά την είσοδό του στο
κράτος μέλος αυτό, η E. Kondova παραδέχθηκε ότι, προκειμένου να της επιτραπεί η είσοδος στο Ηνωμένο Βασίλειο, παραπλάνησε
εσκεμμένα τόσο τον υπάλληλο που ήταν επιφορτισμένος με την εξέταση των αιτήσεων για τη χορήγηση άδειας εισόδου στο έδαφος
του κράτους μέλους αυτού και ο οποίος της χορήγησε τη θεώρηση στη Βουλγαρία, όσο και τον υπάλληλο της υπηρεσίας αλλοδαπών
ο οποίος την ήλεγξε κατά την άφιξή της στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Ήταν, συνεπώς, αδιαμφισβήτητο ότι, με τη συμπεριφορά αυτή, η E. Kondova παρέβη τη νομοθεσία περί αρχικής εισόδου υπηκόου τρίτου
κράτους στην επικράτεια του οικείου κράτους μέλους, παράβαση εμπίπτουσα στη δικαιοδοσία του κράτους αυτού.
Επιπλέον, διέφεραν και τα επίμαχα πραγματικά περιστατικά στην υπόθεση Kondova. Αντιθέτως προς το άρθρο 41, παράγραφος 1, του
προσθέτου πρωτοκόλλου, το άρθρο 45, παράγραφος 1, της Συμφωνίας Συνδέσεως ΕΚ-Βουλγαρίας αποτελούσε τον κανόνα ουσιαστικού
δικαίου βάσει του οποίου έπρεπε να εξετασθεί επί της ουσίας αίτηση εγκαταστάσεως και του οποίου παράβαση καταλογιζόταν στην
E. Kondova. Βάσει της δεύτερης αυτής διατάξεως, κάθε κράτος μέλος παρέχει στους εγκατεστημένους στην επικράτειά του Βουλγάρους
υπηκόους μεταχείριση όχι λιγότερο ευνοϊκή από αυτήν που επιφυλάσσει στους υπηκόους του. Λαμβανομένου υπόψη του σκεπτικού αυτού,
καθώς και του γεγονότος ότι το άρθρο 45, παράγραφος 1, της Συμφωνίας Συνδέσεως ΕΚ-Βουλγαρίας δεν περιέχει καμία ρήτρα standstill,
πρέπει να γίνει δεκτό ότι η διάταξη αυτή διαφέρει ουσιωδώς αυτής του άρθρου 41, παράγραφος 1, του προσθέτου πρωτοκόλλου.
Υπό τις συνθήκες αυτές, όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας στα σημεία 58 και 59 των προτάσεών της, δεν προκαλεί έκπληξη το
γεγονός ότι το Δικαστήριο δέχθηκε, με την προπαρατεθείσα απόφαση Kondova, ότι δεν χωρεί επίκληση αυτής της διατάξεως ουσιαστικού
δικαίου λόγω καταχρήσεως δικαιώματος. Η κρίση που διατυπώθηκε με την απόφαση αυτή δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής στην περίπτωση
ρήτρας standstill, όπως αυτής του άρθρου 41, παράγραφος 1, του προσθέτου πρωτοκόλλου, δεδομένου ότι βάσει της ρήτρας αυτής
δεν παρέχεται ούτε ουσιαστικό δικαίωμα εγκαταστάσεως, ούτε δικαίωμα ίσης μεταχειρίσεως σε σχέση με τους υπηκόους του οικείου
κράτους μέλους.
Κατόπιν των ανωτέρω, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 41, παράγραφος 1, του προσθέτου πρωτοκόλλου
έχει την έννοια ότι χωρεί επίκλησή του εκ μέρους Τούρκου υπηκόου στον οποίο χορηγήθηκε άδεια διαμονής εντός κράτους μέλους
υπό τον όρο να μην ασκήσει καμία επιχειρηματική ή επαγγελματική δραστηριότητα και ο οποίος, όμως, αναλαμβάνει δραστηριότητα
ελεύθερου επαγγελματία κατά παράβαση του όρου αυτού και υποβάλλει ακολούθως αίτηση ενώπιον των εθνικών αρχών για παράταση
της ισχύος της άδειάς του διαμονής, επικαλούμενος την επιχείρηση την οποία συνέστησε εν τω μεταξύ.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 41, παράγραφος 1, του προσθέτου πρωτοκόλλου, το οποίο υπογράφηκε στις 23 Νοεμβρίου 1970 στις Βρυξέλλες και συνάφθηκε,
εγκρίθηκε και επικυρώθηκε εξ ονόματος της Κοινότητας με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2760/72 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1972,
έχει την έννοια ότι χωρεί επίκλησή του εκ μέρους Τούρκου υπηκόου, στον οποίο χορηγήθηκε άδεια διαμονής εντός κράτους μέλους
υπό τον όρο να μην ασκήσει καμία επιχειρηματική ή επαγγελματική δραστηριότητα και ο οποίος, όμως, αναλαμβάνει δραστηριότητα
ελεύθερου επαγγελματία κατά παράβαση του όρου αυτού και υποβάλλει ακολούθως αίτηση ενώπιον των εθνικών αρχών για παράταση
της ισχύος της άδειάς του διαμονής, επικαλούμενος την επιχείρηση την οποία συνέστησε εν τω μεταξύ.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.