CELEX: 62009CJ0406
Κανονισμός (ΕΚ) 44/2001
Διεθνής δικαιοδοσία και εκτέλεση των αποφάσεων
Έννοια των "αστικών και εμπορικών υποθέσεων"
Αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεως με την οποία επιβλήθηκε πρόστιμο
Οδηγία 2004/48/ΕΚ
Δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας
Προσβολή των δικαιωμάτων αυτών
Μέτρα, διαδικασίες και μέσα επανορθώσεως
Καταδίκη
Διαδικασία κηρύξεως εκτελεστότητας
Συναφή δικαστικά έξοδα

, και ότι επομένως η Bayer δύναται να επιδιώξει προς τούτο την εκτέλεση της αποφάσεως αυτής στις Κάτω Χώρες.
Το Rechtbank ’s-Hertogenbosch καταδίκασε τη Realchemie στα δικαστικά έξοδα της διαδικασίας επί του ενδίκου μέσου.
Το δικαστήριο αυτό εκκαθάρισε τα δικαστικά αυτά έξοδα, όχι όμως, όπως είχε ζητήσει η Bayer, εφαρμόζοντας το άρθρο 1019h του
ολλανδικού κώδικα πολιτικής δικονομίας, αλλά σύμφωνα με το κοινό σύστημα.
H Realchemie κατέθεσε αίτηση αναιρέσεως της αποφάσεως της 26ης Φεβρουαρίου 2008 του Rechtbank ’s-Hertogenbosch. Η Bayer ζήτησε
την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως και κατέθεσε αντίθετη αίτηση αναιρέσεως.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Hoge Raad der Nederlanden αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να θέσει στο Δικαστήριο τα
ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)       Πρέπει η έννοια “αστικές και εμπορικές υποθέσεις” που περιλαμβάνεται στο άρθρο 1 του κανονισμού [44/2001] να ερμηνευθεί κατά
τρόπον ώστε ο [εν λόγω] κανονισμός να έχει εφαρμογή επίσης για την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεως με την οποία επιβλήθηκε
πρόστιμο βάσει του άρθρου 890 του [ZPO];
2)      Πρέπει το άρθρο 14 της οδηγίας [2004/48] να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι έχει εφαρμογή επίσης σε διαδικασία κηρύξεως εκτελεστότητας
όσον αφορά:
α)      απόφαση που εκδόθηκε σε άλλο κράτος μέλος σχετικά με προσβολή δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας·
β)      απόφαση που εκδόθηκε σε άλλο κράτος μέλος με την οποία επιβλήθηκε χρηματική ποινή ή πρόστιμο για παράβαση απαγορεύσεως προσβολής
δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας·
γ)      αποφάσεις καθορισμού δικαστικών εξόδων οι οποίες εκδόθηκαν σε άλλο κράτος μέλος σε προέκταση των αποφάσεων που προαναφέρθηκαν
στα στοιχεία α΄ και β΄;»

Επί των προδικαστικών ερωτημάτων

Επί του πρώτου ερωτήματος
Με το πρώτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί στην ουσία να διευκρινιστεί αν δικαστική απόφαση με την οποία επιβλήθηκε
η καταβολή προστίμου βάσει εθνικής διατάξεως όπως το άρθρο 890 του ZPO εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 44/2001
όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο του 1.
Το Hoge Raad der Nederlanden εκθέτει ότι οι αμφιβολίες που έχει συναφώς απορρέουν από διάφορα στοιχεία. Κατ’ αρχάς, πρόκειται,
κατά το δικαστήριο αυτό, για πρόστιμο με το οποίο τιμωρείται παράβαση δικαστικής απαγορεύσεως που απαγγέλθηκε κατόπιν αιτήσεως
ιδιώτη, πρόστιμο όμως που δεν θα περιέλθει στη Bayer, αλλά στο Γερμανικό Δημόσιο. Στη συνέχεια, το πρόστιμο αυτό θα εισπραχθεί
όχι από τον ιδιώτη διάδικο ή εξ ονόματός του, αλλά αυτεπαγγέλτως. Τέλος, επίσης η πραγματική είσπραξη θα γίνει από τις αρχές
του γερμανικού δικαστηρίου.
Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, η Ολλανδική Κυβέρνηση διατείνεται ότι, ως εκ της φύσεώς της, η απόφαση του γερμανικού
δικαστηρίου με την οποία η Realchemie υποχρεώθηκε να καταβάλει το πρόστιμο δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού
44/2001, δεδομένου ότι ανάγεται στο δημόσιο δίκαιο. Αντιθέτως, η Γερμανική Κυβέρνηση και η Επιτροπή διατείνονται ότι η απόφαση
αυτή εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 44/2001, δεδομένου ότι η διαφορά της κύριας δίκης με την οποία συνδέεται
εμπίπτει στις αστικές και εμπορικές υποθέσεις όπως ορίζονται από τον κανονισμό αυτόν.
Κατ’ αρχάς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, εφόσον ο κανονισμός 44/2001 έχει πλέον αντικαταστήσει, στις σχέσεις μεταξύ των κρατών
μελών εξαιρουμένου του Βασιλείου της Δανίας, τη Σύμβαση των Βρυξελλών, η ερμηνεία την οποία το Δικαστήριο έχει δώσει όσον
αφορά τη Σύμβαση αυτή ισχύει επίσης για τον εν λόγω κανονισμό, όταν οι διατάξεις του και οι διατάξεις της Συμβάσεως των Βρυξελλών
μπορούν να χαρακτηριστούν ως ισοδύναμες (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, C‑292/08, German Graphics Graphische
Maschinen, Συλλογή 2009, σ. I‑8421, σκέψη 27 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Επιπλέον, από τη δέκατη ένατη αιτιολογική σκέψη
του κανονισμού 44/2001 προκύπτει ότι πρέπει να διασφαλίζεται η ερμηνευτική συνέχεια μεταξύ της Συμβάσεως των Βρυξελλών και
του εν λόγω κανονισμού.
Εν προκειμένω, διαπιστώνεται ότι το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 44/2001 περιορίζεται, όπως εκείνο της Συμβάσεως των Βρυξελλών,
στην έννοια «αστικές και εμπορικές υποθέσεις». Το εν λόγω πεδίο εφαρμογής καθορίζεται, στην ουσία, από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν
τη φύση των εννόμων σχέσεων μεταξύ των διαδίκων ή το αντικείμενο της διαφοράς (βλ., μεταξύ άλλων, στο ίδιο πνεύμα απόφαση
της 28ης Απριλίου 2009, C‑420/07, Apostolides, Συλλογή 2009, σ. I‑3571, σκέψεις 42, 45 και 46 καθώς και εκεί παρατιθέμενη
νομολογία).
Ειδικότερα, όσον αφορά τα ασφαλιστικά μέτρα, το Δικαστήριο εκτιμά ότι η υπαγωγή τους στο πεδίο εφαρμογής της Συμβάσεως των
Βρυξελλών καθορίζεται όχι από την ίδια τους τη φύση, αλλά από τη φύση των δικαιωμάτων τη διαφύλαξη των οποίων διασφαλίζουν
(βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 27ης Μαρτίου 1979, 143/78, de Cavel, Συλλογή τόμος 1979/I, σ. 597, σκέψη 8, και της 17ης
Νοεμβρίου 1998, C-391/95, Van Uden, Συλλογή 1998, σ. I-7091, σκέψη 33).
Εν προκειμένω, καίτοι, κατά το άρθρο 890 του ZPO, το επίμαχο στην κύρια δίκη πρόστιμο έχει χαρακτήρα τιμωρίας και το σκεπτικό
της αποφάσεως, με την οποία επιβλήθηκε, ρητώς αναφέρει τον ποινικό χαρακτήρα του προστίμου αυτού, παρά ταύτα, στην υπόθεση
αυτή, πρόκειται για διαφορά μεταξύ δύο ιδιωτών της οποίας το αντικείμενο είναι να επιτραπεί η εκτέλεση στις Κάτω Χώρες έξι
αποφάσεων του Landgericht Düsseldorf, με τις οποίες το τελευταίο, μετά την άσκηση ενδίκου βοηθήματος από τη Bayer στηριζομένου
σε ισχυρισμό περί προσβολής δικαιωμάτων από δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, απαγόρευσε στη Realchemie να εισάγει, να κατέχει και να
εμπορεύεται ορισμένα παρασιτοκτόνα στη Γερμανία. Το ανωτέρω ένδικο βοήθημα έχει ως σκοπό να διαφυλαχθούν δικαιώματα ιδιωτικού
δικαίου και δεν αποτελεί έκφανση προνομίων δημοσίας εξουσίας ενός των διαδίκων. Με άλλα λόγια, η έννομη σχέση μεταξύ της Bayer
και της Realchemie πρέπει να χαρακτηριστεί ως «έννομη σχέση ιδιωτικού δικαίου» και επομένως υπάγεται στην έννοια «αστικές
και εμπορικές υποθέσεις» κατά τον κανονισμό 44/2001.
Ασφαλώς, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι το πρόστιμο που επιβλήθηκε στη Realchemie, βάσει του άρθρου 890 του
ZPO, με την απόφαση του Landgericht Düsseldorf πρέπει να καταβληθεί, σε περίπτωση εκτελέσεως, όχι σε ιδιώτη διάδικο, αλλά
στο Γερμανικό Δημόσιο, ότι το πρόστιμο θα εισπραχθεί όχι από τον ιδιώτη διάδικο ή εξ ονόματός του, αλλά αυτεπαγγέλτως, και
ότι η πραγματική είσπραξη θα γίνει από τις αρχές του γερμανικού δικαστηρίου. Παρά ταύτα, οι ιδιαίτερες αυτές πτυχές της γερμανικής
διαδικασίας εκτελέσεως δεν δύνανται να θεωρηθούν καθοριστικές όσον αφορά τη φύση του δικαιώματος εκτελέσεως. Συγκεκριμένα,
η φύση του δικαιώματος αυτού εξαρτάται από τη φύση του δικαιώματος λόγω της προσβολής του οποίου διατάχθηκε η εκτέλεση, δηλαδή,
εν προκειμένω του δικαιώματος της Bayer να έχει την αποκλειστική εκμετάλλευση της εφευρέσεως που κατοχυρώνεται με το δίπλωμά
της ευρεσιτεχνίας, δικαιώματος το οποίο χωρίς αμφιβολία υπάγεται στις αστικές και εμπορικές υποθέσεις υπό την έννοια του άρθρου
1 του κανονισμού 44/2001.
Τέλος, όσον αφορά το ζήτημα που έθεσε η Ολλανδική Κυβέρνηση, δηλαδή το ζήτημα με βάση ποιους δικονομικούς κανόνες το εθνικό
δικαστήριο θα πρέπει να εκτελέσει τις αποφάσεις που αφορά η υπόθεση της κύριας δίκης, επισημαίνεται ότι το αιτούν δικαστήριο
δεν έθεσε ερωτήματα συναφώς. Κατά συνέπεια, παρέλκει η απόφανση επί του ζητήματος αυτού.
Επομένως, λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η έννοια «αστικές και εμπορικές
υποθέσεις» που περιλαμβάνεται στο άρθρο 1 του κανονισμού 44/2001 πρέπει να ερμηνευθεί κατά τρόπον ώστε ο κανονισμός αυτός
να έχει εφαρμογή για την αναγνώριση και την εκτέλεση δικαστικής αποφάσεως η οποία επιβάλλει την καταβολή προστίμου, προκειμένου
να τηρηθεί δικαστική απόφαση που εκδόθηκε σε αστική και εμπορική υπόθεση.

Επί του δευτέρου ερωτήματος
Με το δεύτερο ερώτημά του το αιτούν δικαστήριο ζητεί στην ουσία να διευκρινιστεί αν τα δικαστικά έξοδα σχετικά με διαδικασία
κηρύξεως εκτελεστότητας που κινήθηκε στις Κάτω Χώρες, κατά τη διάρκεια της οποίας ζητήθηκαν η αναγνώριση και η εκτέλεση έξι
αποφάσεων που εκδόθηκαν στη Γερμανία στο πλαίσιο διαφοράς όσον αφορά την τήρηση δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας, εμπίπτουν
στο άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48, το οποίο υποχρεώνει τα κράτη μέλη να φροντίζουν ώστε τα δικαστικά έξοδα του νικήσαντος διαδίκου,
κατ’ αρχήν, να φέρονται από τον ηττηθέντα διάδικο.
Πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά το άρθρο της 1, η οδηγία 2004/48 αφορά όλα τα μέτρα, τις διαδικασίες και τα μέσα επανορθώσεως
που είναι αναγκαία για να διασφαλιστεί η τήρηση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Επιπλέον, το άρθρο 2, παράγραφος
1, της οδηγίας αυτής ορίζει ότι τα ανωτέρω μέτρα, διαδικασίες και μέσα επανορθώσεως εφαρμόζονται, σύμφωνα με το άρθρο 3 της
εν λόγω οδηγίας, όταν πρόκειται για οποιαδήποτε προσβολή δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας προβλεπόμενη, μεταξύ άλλων, από
την εθνική νομοθεσία του σχετικού κράτους μέλους. Κατά συνέπεια, το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2004/48, κατ’ αρχήν, δύναται
να καλύψει μια διαδικασία κηρύξεως εκτελεστότητας.
Επισημαίνεται επίσης ότι, κατά τη δέκατη και την ενδέκατη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 2004/48, η οδηγία αυτή έχει ως σκοπό
την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών προκειμένου να διασφαλιστεί υψηλό, ισοδύναμο και ομοιογενές επίπεδο προστασίας
της διανοητικής ιδιοκτησίας στην εσωτερική αγορά και όχι τη θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων σχετικά με τη δικαστική συνεργασία,
τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, ή τον καθορισμό του εφαρμοστέου
δικαίου. Επιπλέον, όπως υπογραμμίζει η δεύτερη περίοδος της ενδέκατης αιτιολογικής σκέψεως, κοινοτικές πράξεις που, σε γενικό
επίπεδο, διέπουν τα θέματα αυτά έχουν, κατ’ αρχήν, εφαρμογή επίσης επί της διανοητικής ιδιοκτησίας.
Όσον αφορά το άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48, η διάταξη αυτή σκοπό έχει να ενισχύσει το επίπεδο προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας,
αποτρέποντας το ενδεχόμενο αποθαρρύνσεως του θιγομένου να ασκήσει ένδικο βοήθημα για την προάσπιση των δικαιωμάτων του.
Κατά συνέπεια, ερμηνεία της διατάξεως αυτής υπό την έννοια ότι έχει εφαρμογή επίσης επί μιας διαδικασίας κηρύξεως εκτελεστότητας
και επί των αποφάσεων που αφορούν τα σχετικά με αυτήν δικαστικά έξοδα συνάδει τόσο με τον γενικό σκοπό της οδηγίας 2004/48,
δηλαδή την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών προς διασφάλιση υψηλού, ισοδυνάμου και ομοιογενούς επιπέδου προστασίας
της διανοητικής ιδιοκτησίας, όσο και με τον ειδικό σκοπό της διατάξεως αυτής, δηλαδή την αποτροπή της αποθαρρύνσεως του θιγομένου
να ασκήσει ένδικο βοήθημα για την προάσπιση των δικαιωμάτων του διανοητικής ιδιοκτησίας. Σύμφωνα με τους εν λόγω σκοπούς,
εκείνος που προσέβαλε δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας πρέπει, εν γένει, να φέρει στο ακέραιο τις οικονομικές συνέπειες
της συμπεριφοράς του.
Κατά συνέπεια, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα δικαστικά έξοδα σχετικά με διαδικασία κηρύξεως εκτελεστότητας
που κινήθηκε σε κράτος μέλος, κατά τη διάρκεια της οποίας ζητήθηκαν η αναγνώριση και η εκτέλεση αποφάσεως που εκδόθηκε σε
άλλο κράτος μέλος στο πλαίσιο διαφοράς όσον αφορά την τήρηση δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας, εμπίπτουν στο άρθρο 14 της
οδηγίας 2004/48.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι
υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
1)
Η έννοια «αστικές και εμπορικές υποθέσεις» που περιλαμβάνεται στο άρθρο 1 του κανονισμού (ΕΚ) 44/2001 του Συμβουλίου, της
22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις,
πρέπει να ερμηνευθεί κατά τρόπον ώστε ο κανονισμός αυτός να έχει εφαρμογή για την αναγνώριση και την εκτέλεση δικαστικής αποφάσεως
η οποία επιβάλλει την καταβολή προστίμου, προκειμένου να τηρηθεί δικαστική απόφαση που εκδόθηκε σε αστική και εμπορική υπόθεση.
2)
Τα δικαστικά έξοδα σχετικά με διαδικασία κηρύξεως εκτελεστότητας που κινήθηκε σε κράτος μέλος, κατά τη διάρκεια της οποίας
ζητήθηκαν η αναγνώριση και η εκτέλεση αποφάσεως που εκδόθηκε σε άλλο κράτος μέλος στο πλαίσιο διαφοράς όσον αφορά την τήρηση
δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας, εμπίπτουν στο άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου,
της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με την επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.