CELEX: 62009CJ0409
Aσφάλιση αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων
Οδηγίες 72/166/ΕΟΚ, 84/5/ΕΟΚ και 90/232/ΕΟΚ
Δικαίωμα αποζημιώσεως από την υποχρεωτική ασφάλιση αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων
Προϋποθέσεις περιορισμού
Συμβολή του θύματος στη ζημία την οποία υπέστη
Ευθύνη εκ διακινδυνεύσεως
Διατάξεις εφαρμοστέες επί ανηλίκου τρίτου που είναι θύμα ατυχήματος

Carvalho Ferreira Santos, σκέψη 34).
Δεύτερον, από τη νομολογία προκύπτει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν, κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους στον τομέα αυτό, να
τηρούν το δίκαιο της Ένωσης και ότι οι εθνικές διατάξεις που ρυθμίζουν την αποζημίωση λόγω αυτοκινητιστικού ατυχήματος δεν
μπορούν να καταλύουν την πρακτική αποτελεσματικότητα της πρώτης, της δεύτερης και της τρίτης οδηγίας (βλ., σχετικώς, προαναφερθείσες
αποφάσεις, Ruiz Bernáldez, σκέψη 19, Candolin κ.λπ., σκέψεις 27 και 28, και Farrell, σκέψη 34).
Όπως διευκρίνισε το Δικαστήριο, οι οδηγίες αυτές στερούνται πρακτικής αποτελεσματικότητας σε περίπτωση που, για τον λόγο και
μόνον ότι το θύμα συνέβαλε στην επέλευση της ζημίας, μια εθνική ρύθμιση, η οποία στηρίζεται σε γενικά και αφηρημένα κριτήρια,
είτε δεν αναγνωρίζει στο θύμα το δικαίωμα να λάβει αποζημίωση βάσει της υποχρεωτικής ασφαλίσεως της ευθύνης από αυτοκινητιστικά
ατυχήματα είτε περιορίζει δυσανάλογα το δικαίωμα αυτό (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, προαναφερθείσα απόφαση Candolin κ.λπ., σκέψη
29). Μόνον υπό εξαιρετικές συνθήκες είναι δυνατόν να περιοριστεί, κατόπιν εκτιμήσεως της συγκεκριμένης περιπτώσεως, η έκταση
της αποζημιώσεως του θύματος αυτοκινητιστικού ατυχήματος (προαναφερθείσα απόφαση Candolin κ.λπ., σκέψη 30).
Το Δικαστήριο διαπίστωσε, ως εκ τούτου, ότι τα άρθρα 2, παράγραφος 1, της δεύτερης οδηγίας και 1 της τρίτης οδηγίας αντιτίθενται
σε εθνική ρύθμιση η οποία επιτρέπει τον αποκλεισμό ή τον δυσανάλογο περιορισμό, λόγω της συμβολής του επιβάτη στην επέλευση
της ζημίας που υπέστη, της αποζημιώσεως που καταβάλλεται λόγω της υποχρεωτικής ασφαλίσεως της ευθύνης από αυτοκινητιστικά
ατυχήματα (προαναφερθείσα απόφαση Candolin κ.λπ., σκέψη 35). Η νομολογία αυτή επιβεβαιώθηκε με την προαναφερθείσα απόφαση
Farrell (σκέψη 35).
Επισημαίνεται, ωστόσο, ότι τα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση υποθέσεως διαφέρουν από τα αντίστοιχα στις προαναφερθείσες
αποφάσεις Candolin κ.λπ. και Farrell, καθόσον το δικαίωμα αποζημιώσεως του θύματος τροχαίου ατυχήματος δεν θίγεται λόγω προβλεπόμενου
από την οικεία νομοθεσία περιορισμού της καλύψεως της αστικής ευθύνης, αλλά από περιορισμό της αστικής ευθύνης του ασφαλισμένου
οδηγού, δυνάμει του εφαρμοστέου συστήματος αστικής ευθύνης.
Συναφώς, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι τα άρθρα 503 και 504 του πορτογαλικού Αστικού Κώδικα καθιερώνουν αντικειμενική
ευθύνη σε περίπτωση τροχαίου ατυχήματος, αλλά, σύμφωνα με το άρθρο 505 του Κώδικα αυτού, η ευθύνη εκ διακινδυνεύσεως κατά
την έννοια του άρθρου 503, παράγραφος 1, του ίδιου Κώδικα, αίρεται αν υπαίτιο για το ατύχημα είναι το θύμα. Επιπλέον, όταν
το πταίσμα του θύματος υπήρξε γενεσιουργό αίτιο της ζημίας ή συνετέλεσε στην επιδείνωσή της, το άρθρο 570 του πορτογαλικού
Αστικού Κώδικα προβλέπει ότι, ανάλογα με τη σοβαρότητα του πταίσματος αυτού, το οικείο πρόσωπο θα στερηθεί την αποζημίωση
ή μέρος αυτής.
Με άλλα λόγια, η εφαρμοστέα στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης εθνική ρύθμιση έχει, σε πλαίσιο όπως αυτό της υπό κρίση
υποθέσεως, ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό της εκ διακινδυνεύσεως ευθύνης του οδηγού του οχήματος που εμπλέκεται στο ατύχημα
μόνον αν το ατύχημα οφείλεται αποκλειστικώς στο θύμα. Επιπλέον, σε περίπτωση κατά την οποία πταίσμα του θύματος συνέβαλε στη
γέννηση ή την επιδείνωση της ζημίας, το δικαίωμα αποζημιώσεώς του θίγεται, κατά την ίδια πάντοτε ρύθμιση, ανάλογα προς τον
βαθμό της σοβαρότητας του πταίσματός του.
Συνεπώς, σε αντίθεση προς το αντίστοιχο νομικό πλαίσιο στις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν οι προαναφερθείσες αποφάσεις
Candolin κ.λπ. και Farrell, η επίμαχη εθνική ρύθμιση δεν έχει ως αποτέλεσμα, σε περίπτωση συμβολής του θύματος στη ζημία του,
τον αυτόματο αποκλεισμό ή τον υπέρμετρο περιορισμό του δικαιώματός του, εν προκειμένω δε των γονέων ανηλίκου ο οποίος σκοτώθηκε
κατόπιν της συγκρούσεως του ποδηλάτου του με αυτοκίνητο όχημα, προς αποζημίωση από την υποχρεωτική ασφάλιση της αστικής ευθύνης
του οδηγού του οχήματος που ενεπλάκη στο εν λόγω ατύχημα. Επομένως, η ρύθμιση αυτή δεν θίγει την εγγύηση, την οποία κατοχυρώνει
το δίκαιο της Ένωσης, ότι η προβλεπόμενη από το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο αστική ευθύνη θα καλύπτεται από ασφάλιση σύμφωνη
προς τις διατάξεις των ανωτέρω τριών οδηγιών (βλ. προαναφερθείσα απόφαση Carvalho Ferreira Santos, σκέψεις 43 και 44).
Κατόπιν των σκέψεων αυτών, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η πρώτη, η δεύτερη και η τρίτη οδηγία έχουν
την έννοια ότι δεν απαγορεύουν εθνικές διατάξεις στον τομέα της αστικής ευθύνης οι οποίες επιτρέπουν τον αποκλεισμό ή τον
περιορισμό του δικαιώματος του θύματος αυτοκινητιστικού ατυχήματος προς αποζημίωση βάσει της ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης
του οδηγού του οχήματος που ενεπλάκη στο ατύχημα, κατόπιν εκτιμήσεως, επί της συγκεκριμένης περιπτώσεως, της αποκλειστικής
υπαιτιότητας ή της συμβολής του θύματος στην ίδια του τη ζημία.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
Η οδηγία 72/166/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 24ης Απριλίου 1972, περί εναρμονίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών των σχετικών
με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων και με τον έλεγχο της υποχρεώσεως
προς ασφάλιση της ευθύνης αυτής, η δεύτερη οδηγία 84/5/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 30ής Δεκεμβρίου 1983, για την προσέγγιση των
νομοθεσιών των κρατών μελών των σχετικών με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων
οχημάτων, και η τρίτη οδηγία 90/232/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 1990, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών
μελών σχετικά με την ασφάλιση αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων, έχουν την έννοια ότι
δεν απαγορεύουν εθνικές διατάξεις στον τομέα της αστικής ευθύνης οι οποίες επιτρέπουν τον αποκλεισμό ή τον περιορισμό του
δικαιώματος του θύματος αυτοκινητιστικού ατυχήματος προς αποζημίωση βάσει της ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης του οδηγού του
οχήματος που ενεπλάκη στο ατύχημα, κατόπιν εκτιμήσεως, επί της συγκεκριμένης περιπτώσεως, της αποκλειστικής υπαιτιότητας ή
της συμβολής του θύματος στην ίδια του τη ζημία.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η πορτογαλική.