CELEX: 62013CJ0388
Odesłanie prejudycjalne
Dyrektywa 2005/29/WE
Nieuczciwe praktyki handlowe
Błędna informacja dostarczona przez przedsiębiorstwo telekomunikacyjne jednemu ze swoich abonentów, która to informacja spowodowała dodatkowe koszty dla tego abonenta
Uznanie za „praktykę handlową wprowadzającą w błąd”

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającej dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych) (
Dz.U. L 149, s. 22
).
Powyższy wniosek został przedstawiony w ramach sporu między Nemzeti Fogyasztóvédelmi Hatóság (węgierskim urzędem ochrony konsumentów) a UPC Magyarország Kft. (zwaną dalej „UPC”) w przedmiocie błędnej informacji, którą UPC dostarczyło jednemu ze swoich abonentów i która pociągnęła za sobą dodatkowe koszty dla tego abonenta.
Ramy prawne
Prawo Unii
W motywach 5–9, 11–14, 18 i 22 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych stwierdzono, co następuje:
„(5)
[…] przeszkody w transgranicznym swobodnym przepływie usług i towarów oraz w swobodzie przedsiębiorczości […] powinny zostać wyeliminowane. Można tego dokonać jedynie poprzez ustanowienie na poziomie Wspólnoty jednolitych zasad zapewniających wysoki poziom ochrony konsumentów oraz poprzez wyjaśnienie na poziomie Wspólnoty pewnych pojęć prawnych w takim zakresie, w jakim jest to konieczne dla właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz dla spełnienia wymogu pewności prawa.
(6)
Niniejsza dyrektywa zbliża zatem przepisy prawne państw członkowskich w zakresie nieuczciwych praktyk handlowych, w tym nieuczciwej reklamy, które bezpośrednio wyrządzają szkodę interesom gospodarczym konsumentów, a tym samym szkodzą pośrednio interesom gospodarczym konkurentów działających zgodnie z prawem. […]
(7)
Niniejsza dyrektywa odnosi się do praktyk handlowych bezpośrednio związanych z wywieraniem wpływu na decyzje dotyczące transakcji podejmowane przez konsumentów względem produktów. […]
(8)
Niniejsza dyrektywa chroni bezpośrednio interesy gospodarcze konsumentów przed nieuczciwymi praktykami handlowymi stosowanymi wobec nich przez przedsiębiorstwa. W związku z powyższym chroni ona również pośrednio działające zgodnie z prawem przedsiębiorstwa przed konkurentami, którzy nie przestrzegają reguł wyznaczonych w niniejszej dyrektywie, i gwarantuje w ten sposób uczciwą konkurencję w dziedzinie przez nią koordynowanej. […]
(9)
Niniejsza dyrektywa nie stanowi uszczerbku dla indywidualnych powództw wnoszonych przez osoby, które ucierpiały na skutek nieuczciwej praktyki handlowej. Nie stanowi ona również uszczerbku dla wspólnotowych i krajowych przepisów w zakresie prawa zobowiązań umownych […].
[…]
(11)
Wysoki poziom konwergencji osiągnięty w wyniku zbliżenia krajowych przepisów prawnych poprzez niniejszą dyrektywę zapewnia wysoki wspólny poziom ochrony konsumentów. Niniejsza dyrektywa ustanawia jeden ogólny zakaz stosowania tych spośród nieuczciwych praktyk handlowych, które zniekształcają zachowanie gospodarcze konsumentów. […]
(12)
Harmonizacja przepisów w istotny sposób zwiększy pewność prawną zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorstw. Zarówno konsumenci, jak i przedsiębiorstwa będą mogli polegać na jednolitych ramach regulacyjnych, opartych na jasno zdefiniowanych pojęciach prawnych, regulujących wszystkie aspekty nieuczciwych praktyk handlowych w całej [Unii Europejskiej]. […]
(13)
[…] Dlatego też jeden wspólny ogólny zakaz ustanowiony przez niniejszą dyrektywę […] powinien mieć zastosowanie do nieuczciwych praktyk handlowych istniejących […] po zawarciu umowy, jak i w trakcie jej wykonywania. Ogólny zakaz jest skonkretyzowany przez przepisy w zakresie dwóch zdecydowanie najpowszechniejszych typów praktyk handlowych, mianowicie praktyk handlowych wprowadzających w błąd i agresywnych praktyk handlowych.
(14)
Wskazane jest, aby pojęcie praktyk handlowych wprowadzających w błąd obejmowało te spośród praktyk, w tym reklamę wprowadzającą w błąd, które poprzez wprowadzanie konsumenta w błąd uniemożliwiają mu dokonanie świadomego, a zatem i efektywnego wyboru. […]
[…]
(18)
[…] Zgodnie z zasadą proporcjonalności oraz w celu umożliwienia skutecznego stosowania środków ochrony zawartych w niniejszej dyrektywie, za punkt odniesienia uznaje ona przeciętnego konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany oraz dostatecznie uważny i ostrożny, z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych i językowych, zgodnie z wykładnią Trybunału Sprawiedliwości […].
[…]
(22)
Państwa członkowskie mają obowiązek ustanowić sankcje za naruszenie przepisów niniejszej dyrektywy i zapewnić ich egzekwowanie. Sankcje te muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”.
Zgodnie z art. 1 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych:
„Celem niniejszej dyrektywy jest przyczynienie się do właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego i osiągnięcie wysokiego poziomu ochrony konsumentów poprzez zbliżenie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich odnoszących się do nieuczciwych praktyk handlowych szkodzących interesom gospodarczym konsumentów”.
Artykuł 2 powyższej dyrektywy przewiduje:
„Do celów niniejszej dyrektywy:
a)
»konsument« oznacza każdą osobę fizyczną, która w ramach praktyk handlowych objętych niniejszą dyrektywą działa w celu niezwiązanym z jej działalnością handlową, gospodarczą, rzemieślniczą lub wolnym zawodem;
b)
»przedsiębiorca« oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną, która w ramach praktyk handlowych objętych niniejszą dyrektywą działa w celu związanym z jej działalnością handlową, gospodarczą, rzemieślniczą lub wolnym zawodem, oraz każdą osobę działającą w imieniu lub na rzecz przedsiębiorcy;
c)
»produkt« oznacza każdy towar lub usługę […];
d)
»praktyki handlowe stosowane przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów« (zwane dalej również »praktykami handlowymi«) oznaczają każde działanie przedsiębiorcy, jego zaniechanie, sposób postępowania, oświadczenie lub komunikat handlowy, w tym reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją, sprzedażą lub dostawą produktu do konsumentów;
[…]
h)
»staranność zawodowa« oznacza standard dotyczący szczególnej wiedzy i staranności, których można w racjonalny sposób oczekiwać od przedsiębiorcy w jego relacjach z konsumentami, zgodnie z uczciwymi praktykami rynkowymi lub ogólną zasadą dobrej wiary w zakresie jego działalności;
[…]”.
Artykuł 3 wspomnianej dyrektywy stanowi:
„1.   Niniejszą dyrektywę stosuje się do nieuczciwych praktyk handlowych w rozumieniu art. 5, stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów przed zawarciem transakcji handlowej dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania oraz po jej zawarciu.
2.   Niniejsza dyrektywa pozostaje bez uszczerbku dla przepisów prawa zobowiązań umownych, w szczególności dla postanowień dotyczących […] skutków umowy.
[…]”.
Artykuł 5 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych, zatytułowany „Zakaz nieuczciwych praktyk handlowych”, ma następujące brzmienie:
„1.   Nieuczciwe praktyki handlowe są zabronione.
2.   Praktyka handlowa jest nieuczciwa, jeżeli:
a)
jest sprzeczna z wymogami staranności zawodowej,
et
b)
w sposób istotny zniekształca lub może w sposób istotny zniekształcić zachowanie gospodarcze względem produktu przeciętnego konsumenta, do którego dociera bądź do którego jest skierowana, lub przeciętnego członka grupy konsumentów, jeżeli praktyka handlowa skierowana jest do określonej grupy konsumentów.
[…]
4.   Za nieuczciwe uznaje się w szczególności praktyki handlowe, które:
a)
wprowadzają w błąd w rozumieniu art. 6 i 7,
[…]
5.   Załącznik I zawiera wykaz praktyk handlowych, które uznaje się za nieuczciwe w każdych okolicznościach. Wykaz ten obowiązuje jednolicie we wszystkich państwach członkowskich i może zostać zmodyfikowany wyłącznie poprzez zmianę niniejszej dyrektywy”.
Jak wynika z ich tytułów, art. 6 i 7 dyrektywy, o której mowa, definiują odpowiednio „działania wprowadzające w błąd” i „zaniechania wprowadzające w błąd”.
Artykuł 6 ust. 1 owej dyrektywy przewiduje:
„Praktykę handlową uznaje się za wprowadzającą w błąd, jeżeli zawiera ona fałszywe informacje i w związku z tym jest niezgodna z prawdą lub w jakikolwiek sposób, w tym poprzez wszystkie okoliczności jej prezentacji, wprowadza lub może wprowadzić w błąd przeciętnego konsumenta, nawet jeżeli informacje te w odniesieniu do jednego lub większej liczby wymienionych niżej elementów są zgodne z rzeczywistością, i która w każdym przypadku powoduje lub może spowodować podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej transakcji, której inaczej by nie podjął:
a)
istnienie lub rodzaj produktu;
b)
główne cechy produktu, takie jak jego dostępność, związane z nim korzyści i ryzyko, wykonanie, skład, wyposażenie dodatkowe, usługi po sprzedaży i procedura reklamacyjna, sposób i data produkcji lub wykonania, dostawa, przydatność, zastosowanie, ilość, specyfikacja, pochodzenie geograficzne lub handlowe, spodziewane rezultaty jego zastosowania lub wyniki i istotne cechy testów lub kontroli przeprowadzonych na produkcie;
c)
zakres obowiązków przedsiębiorcy […]
d)
cena, sposób obliczania ceny lub istnienie szczególnej korzyści cenowej;
[…]
g)
prawa konsumenta […]”.
Zgodnie z art. 11 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych:
„1.   Państwa członkowskie zapewniają w interesie konsumentów odpowiednie i skuteczne środki zwalczania nieuczciwych praktyk w celu zapewnienia zgodności z przepisami niniejszej dyrektywy.
Środki takie obejmują przepisy prawne, zgodnie z którymi osoby lub organizacje uznawane na mocy prawa krajowego za mające uzasadniony interes w zwalczaniu nieuczciwych praktyk handlowych, w tym konkurenci, mogą:
a)
wszcząć postępowanie sądowe w odniesieniu do takich nieuczciwych praktyk handlowych;
lub
b)
zaskarżyć takie nieuczciwe praktyki handlowe przed organem administracyjnym właściwym do rozpatrywania skarg lub do wszczynania właściwych postępowań sądowych.
[…]
2.   W ramach przepisów prawnych, o których mowa w ust. 1, państwa członkowskie przyznają sądom lub organom administracyjnym uprawnienia, umożliwiające im, w przypadkach gdy uznają takie środki za konieczne, uwzględniając […] interesy wszystkich zainteresowanych, a w szczególności interes publiczny:
a)
nakazanie zaprzestania nieuczciwych praktyk handlowych lub wszczęcie właściwego postępowania sądowego lub administracyjnego w celu nakazania zaprzestania takich praktyk,
lub
b)
jeżeli nieuczciwa praktyka handlowa nie została jeszcze zastosowana, ale jej zastosowanie jest bliskie, zakazanie tej praktyki lub wszczęcie właściwego postępowania sądowego lub administracyjnego w celu wydania zakazu jej stosowania,
nawet w przypadku braku dowodu rzeczywistej straty lub szkody bądź zamiaru lub niedbalstwa ze strony przedsiębiorcy.
[…]”.
Artykuł 13 omawianej dyrektywy stanowi:
„Państwa członkowskie ustanawiają sankcje za naruszenie przepisów krajowych przyjętych w celu wykonania niniejszej dyrektywy i podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia ich egzekwowania. Sankcje te muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”.
Prawo węgierskie
Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych została przetransponowana do prawa węgierskiego ustawą nr XLVII z 2008 r., zakazującą nieuczciwych praktyk handlowych wobec konsumentów.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
Z postanowienia odsyłającego wynika, że w kwietniu 2010 r. konsument, pan L.I. Szabó, który był od długiego czasu abonentem UPC, dostawcy usług telewizji kablowej, i który chciał zakończyć umowę wiążącą go z tą spółką, poprosił ją o podanie mu dokładnego okresu, do którego odnosiła się faktura wystawiona w 2010 r., ponieważ informacja ta nie widniała na fakturze.
UPC odpowiedziała zainteresowanemu, że ostatnia faktura roczna odnosiła się do „okresu od 11 stycznia 2010 r. do 10 lutego 2011 r. włącznie”.
L.I. Szabó, który chciał, by data zakończenia abonamentu wykupionego u UPC zbiegła się z ostatnim dniem zapłaconej już usługi, wystąpił o rozwiązanie umowy dotyczącej tego abonamentu ze skutkiem na dzień 10 lutego 2011 r.
Usługi przestały być świadczone dopiero w dniu 14 lutego 2011 r. i w dniu 12 marca 2011 r. zainteresowany otrzymał od UPC dokument, w którym żądano od niego zapłaty kwoty 5243 forintów węgierskich (HUF) z tytułu zaległości w płatności abonamentu do dnia 14 lutego 2011 r.
L.I. Szabó złożył skargę do Budapest Főváros Kormányhivatala Fogyasztóvédelmi Felügyelősége (inspekcji ochrony konsumentów przy zdecentralizowanych służbach rządowych dla miasta stołecznego Budapeszt), twierdząc, że otrzymał błędną informację, w wyniku której musi zapłacić dodatkową kwotę 5243 HUF, ponieważ jest zmuszony zapłacić koszty abonamentu u dwóch różnych usługodawców za ten sam okres, mimo że odnośna usługa jest tego rodzaju, iż może być otrzymywana tylko od jednego z usługodawców w danym momencie.
Decyzją z dnia 11 lipca 2011 r. wskazany powyżej organ administracyjny nałożył na UPC grzywnę w wysokości 25000 HUF z powodu nieuczciwej praktyki handlowej na podstawie ustawy nr XLVII z 2008 r. zakazującej nieuczciwych praktyk handlowych wobec konsumentów. W dniu 10 października 2011 r. decyzja ta została utrzymana w mocy przez Nemzeti Fogyasztóvédelmi Hatóság działający jako organ drugiej instancji, który uznał, że podanie błędnej informacji stanowi samo w sobie naruszenie wymogu zawodowej staranności, zaś odrębne badanie kwestii naruszenia tego wymogu nie jest konieczne w rozpatrywanym przypadku.
W związku ze skargą wniesioną przez UPC do Fővárosi Törvényszék (sądu stołecznego w Budapeszcie) sąd ten zmienił decyzję wskazanego powyżej organu krajowego z dnia 10 października 2011 r. i uchylił grzywnę nałożoną na tę spółkę. Sąd ten zajął stanowisko, że kwestię naruszenia wymogu zawodowej staranności należy poddać badaniu także w przypadku podania błędnej informacji oraz że nie można przyjąć istnienia takiego naruszenia, gdyż badanie to pokazało, iż zainteresowany przedsiębiorca nie miał zamiaru wprowadzenia w błąd konsumenta.
Zdaniem wskazanego powyżej sądu w niniejszym przypadku działanie zarzucane UPC nie stanowi zachowania ciągłego, a odosobnionego błędu w zarządzaniu, który dotyczy jednego jedynego klienta, nie można uznać za „praktykę”. W grę wchodzi bowiem zwykła omyłka pisarska, do której doszło przy pisaniu cyfry („2” w celu wskazania miesiąca lutego zamiast „1” w celu wskazania miesiąca stycznia), a co więcej, zainteresowany konsument mógł uzyskać prawidłową informację z wielu innych źródeł.
Wspomniany sąd dodał, że przedłożony mu do rozstrzygnięcia spór nie dotyczy ani ceny, ani sposobu obliczania ceny, ani też istnienia szczególnej korzyści cenowej w rozumieniu art. 6 ust. 1 lit. d) dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych, w związku z czym informacja dostarczona przez UPC nie jest informacją wprowadzającą w błąd, lecz jedynie informacją błędną. Ocenę tę potwierdza okoliczność, że Nemzeti Média- és Hírközlési Hatóság (krajowy organ ds. mediów i telekomunikacji) oddalił skargę, która wpłynęła do niego w tej samej sprawie.
Na poparcie skargi kasacyjnej, którą Nemzeti Fogyasztóvédelmi Hatóság wniósł do Kúria (sądu najwyższego), wskazany organ krajowy podniósł przede wszystkim, że UPC nie kwestionuje tego, iż przekazała błędną informację, na podstawie której konsument ustalił datę rozwiązania zawartej przez niego umowy abonamentu.
Następnie wspomniany organ zauważył, że w przypadku podania takiej informacji nie jest konieczne oddzielne badanie kwestii naruszenia wymogu staranności zawodowej.
Ponadto Nemzeti Fogyasztóvédelmi Hatóság kwestionuje koncepcję, zgodnie z którą nie należy przyjmować istnienia „praktyki handlowej”, jeżeli zarzucane działanie dotyczy tylko jednego konsumenta. W art. 6–9 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych pojęcie „konsumenta” jest bowiem zawsze używane w liczbie pojedynczej, zaś dyrektywę tę należy interpretować zgodnie z przyświecającym jej celem.
Wreszcie błędna informacja, o której tu mowa, dotyczy sposobu obliczania ceny w rozumieniu art. 6 ust. 1 lit. d) wspomnianej dyrektywy bądź przynajmniej ustalenia okresu objętego świadczeniem i podlega art. 6 ust. 1 lit. b) tej samej dyrektywy jako główna cecha dostarczonej usługi.
W takich okolicznościach Kúria postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 5 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych należy interpretować w ten sposób, że w przypadku wprowadzających w błąd praktyk handlowych w rozumieniu art. 5 ust. 4 tej dyrektywy nie jest dopuszczalne oddzielne badanie kryteriów, o których mowa w art. 5 ust. 2 lit. a) tej dyrektywy?
2)
Czy można uznać, że podanie do wiadomości niezgodnej z prawdą informacji jednemu konsumentowi stanowi praktykę handlową w rozumieniu rzeczonej dyrektywy?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
Tytułem wstępu należy stwierdzić, że pierwsze zadane pytanie zakłada, iż sytuacja taka jak ta będąca przedmiotem sporu w postępowaniu głównym wchodzi w zakres stosowania dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych.
Z jednej strony tylko wtedy, gdy podanie informacji – takie jak to będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym – może zostać uznane za „praktykę handlową” w rozumieniu art. 2 lit. d) tej dyrektywy, należy zastanowić się, jakie przesłanki musi spełniać ta praktyka, by można ją było uznać za „wprowadzającą w błąd” w rozumieniu art. 6 i 7 wspomnianej dyrektywy.
Z drugiej strony dopiero w ramach badania pytania drugiego Trybunał będzie zobowiązany wypowiedzieć się w kwestii ustalenia znaczenia i zakresu pojęcia „praktyki handlowej” dla potrzeb stosowania omawianej dyrektywy.
W takich okolicznościach należy w pierwszej kolejności udzielić odpowiedzi na pytanie drugie.
W przedmiocie pytania drugiego
Pytanie drugie ma zasadniczo na celu ustalenie, czy dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych powinna być interpretowana w ten sposób, że podanie błędnej informacji do wiadomości konsumenta przez przedsiębiorcę – takie jak to będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym – może zostać uznane za „praktykę handlową wprowadzającą w błąd” w rozumieniu tejże dyrektywy, mimo że to podanie do wiadomości dotyczyło tylko jednego jedynego konsumenta.
W powyższym względzie należy przypomnieć, że z jednej strony dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów poprzez przeprowadzenie pełnej harmonizacji przepisów odnoszących się do nieuczciwych praktyk handlowych (zob. w szczególności wyroki: Mediaprint Zeitungs- und Zeitschriftenverlag, C‑540/08,
EU:C:2010:660
, pkt 27; Citroën Belux, C‑265/12,
EU:C:2013:498
, pkt 20; CHS Tour Services, C‑435/11,
EU:C:2013:574
, pkt 47; Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs, C‑59/12,
EU:C:2013:634
, pkt 34).
Z drugiej strony zarówno względy jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wskazują na to, że treści przepisu prawa Unii, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia jego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię (zob. w szczególności wyrok Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs, C‑59/12,
EU:C:2013:634
, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
Po pierwsze, Trybunał orzekł już, że dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych wyróżnia się szczególnie szerokim przedmiotowym zakresem stosowania (wyroki: Mediaprint Zeitungs- und Zeitschriftenverlag, C‑540/08,
EU:C:2010:660
, pkt 21; Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs, C‑59/12,
EU:C:2013:634
, pkt 40), jako że prawodawca Unii przyjął bardzo szeroką koncepcję pojęcia „praktyki handlowej” w rozumieniu tej dyrektywy, gdyż art. 2 lit. d) tejże dyrektywy definiują ją jako „każde działanie przedsiębiorcy, jego zaniechanie, sposób postępowania, oświadczenie lub komunikat handlowy, w tym reklamę i marketing”.
A zatem jedyne kryterium określone we wspomnianej dyrektywie opiera się na tym, że praktyka przedsiębiorcy musi pozostawać w bezpośrednim związku z promocją, sprzedażą lub dostawą towaru lub usługi konsumentowi (zob. w szczególności wyroki: Plus Warenhandelsgesellschaft, C‑304/08,
EU:C:2010:12
, pkt 39; CHS Tour Services, C‑435/11,
EU:C:2013:574
, pkt 27).
Po drugie, na podstawie art. 3 ust. 1 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych w związku z art. 2 lit. c) tejże dyrektywy pojęcie „praktyki handlowej”, do którego odnosi się omawiana dyrektywa, obejmuje działania przedsiębiorcy mające miejsce po transakcji handlowej dotyczącej każdego towaru lub usługi. Podobnie z motywu 13 wynika, że omawiana dyrektywa stosuje się do praktyk handlowych w stosunkach między przedsiębiorcą a konsumentem po zawarciu umowy lub w trakcie jej wykonywania.
W świetle powyższych rozważań podanie do wiadomości informacji dokonane – jak w sprawie w postępowaniu głównym – przez przedsiębiorstwo w ramach usługi po sprzedaży w związku z abonamentem na usługi nadawcze telewizyjne drogą kablową wykupionym przez konsumenta należy uważać za wchodzące w zakres pojęcia „praktyki handlowej” w rozumieniu dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych.
Ponadto zgodnie z art. 5 ust. 1 i 4 omawianej dyrektywy nieuczciwe i zabronione są w szczególności praktyki handlowe wprowadzające w błąd.
Jak wynika z samego brzmienia art. 6 ust. 1 wspomnianej dyrektywy praktykę handlową uznaje się za wprowadzającą w błąd, jeżeli zawiera ona fałszywe informacje i która jest w związku z tym niezgodna z prawdą lub w jakikolwiek sposób wprowadza lub może wprowadzić w błąd przeciętnego konsumenta między innymi co do głównych cech towaru lub usługi, w tym usługi po sprzedaży, ceny lub sposobu obliczania ceny, jak również praw konsumenta, i która powoduje lub może spowodować podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej transakcji, której inaczej by nie podjął.
Należy uznać, że – jak wynika z postanowienia odsyłającego – wszystkie elementy wymienione we wskazanym powyżej przepisie występują w sytuacji takiej jak ta będąca przedmiotem sporu w postępowaniu głównym. Sytuacja ta charakteryzuje się bowiem okolicznością, że konsument, który chciał skorzystać z przysługującego mu prawa do rozwiązania umowy w sprawie usług wiążącej go z przedsiębiorcą, otrzymał od tego przedsiębiorcy w związku z zadanym w tym celu pytaniem błędną informację na temat okresu stosunku umownego wiążącego obie strony, oraz tym, że błąd popełniony przez przedsiębiorstwo uniemożliwił konsumentowi dokonanie świadomego wyboru i ponadto naraził go na dodatkowe koszty.
W powyższym względzie należy uściślić, że okoliczność, iż działanie zainteresowanego przedsiębiorcy miało miejsce tylko jeden raz i dotyczyło tylko jednego konsumenta, jest pozbawiona wszelkiego znaczenia w tym kontekście.
Ani definicje przytoczone w art. 2 lit. c) i d), art. 3 ust. 1 i art. 6 ust. 1 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych, ani ta dyrektywa postrzegana jako całość nie zawierają wskazówki, zgodnie z którą działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy musi mieć powtarzający się charakter lub dotyczyć więcej niż jednego konsumenta.
Ze względu na cel ochrony konsumenta leżący u podstaw omawianej dyrektywy wskazane powyżej przepisy nie mogą być interpretowane w ten sposób, że nakładają one warunki tego rodzaju, mimo że nie wymieniają ich w wyraźny sposób (zob. podobnie wyrok CHS Tour Services, C‑435/11,
EU:C:2013:574
, pkt 41).
Ponadto teza broniona przez UPC, zgodnie z którą odosobnione zachowanie przedsiębiorcy, które dotyczyło tylko jednego konsumenta, nie może być uważane za stanowiące „praktykę” w rozumieniu dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych, mogłaby spowodować poważne niedogodności.
Po pierwsze, omawiana dyrektywa nie określa żadnego progu – czy to pod względem częstotliwości, czy też konsumentów, których dotyczy dane działanie lub zaniechanie – powyżej którego działanie lub zaniechanie powinno wchodzić w zakres stosowania tej dyrektywy, tak że teza broniona przez UPC nie jest zgodna z zasadą pewności prawa.
Po drugie, powyższa teza wiązałaby się z tym, że to na konsumencie ciąży obowiązek udowodnienia, iż inni konsumenci zostali poszkodowani przez tego samego operatora, podczas gdy w rzeczywistości przedstawienie takiego dowodu jest wyjątkowo trudne.
Ponadto wszelkiego znaczenia jest także pozbawiony podnoszony niezamierzony charakter działania takiego jak to będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym.
Artykuł 11 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych przewiduje bowiem wyraźnie, że stosowanie środków podjętych przez państwa członkowskie w celu zwalczania takich praktyk jest niezależne od dowodu zamiaru czy choćby niedbalstwa ze strony przedsiębiorcy, jak również od dowodu rzeczywistej szkody poniesionej przez konsumenta.
W każdym razie – jak wynika z użycia słowa „może” – art. 6 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych ma charakter głównie prewencyjny, w związku z czym dla potrzeb stosowania tego artykułu wystarczy, że przedsiębiorca podał informację obiektywnie błędną, mogącą wywrzeć niekorzystny wpływ na decyzję konsumenta dotyczącą transakcji.
Otóż w niniejszym przypadku jednoznaczne jest, iż w braku błędu w dacie popełnionego przez UPC druga strona nie wypowiedziałaby wiążącej ją z tą spółką umowy ze skutkiem na dzień 10 lutego 2011 r., podczas gdy właściwą datą był 10 stycznia 2011 r., oraz że za okres, który upłynął między tymi dwiema datami, powstały koszty dodatkowe, którymi została obciążona druga strona umowy. Ponadto – jak wskazano już w pkt 48 niniejszego wyroku i analogicznie do tego, co Trybunał orzekł w wyroku Purely Creative i in. (C‑428/11,
EU:C:2012:651
, pkt 57) – bez znaczenia w tym względzie jest fakt, że koszty dodatkowe, jakimi został obarczony konsument, są niewielkie.
Przedstawioną powyżej wykładnię potwierdza okoliczność, że pozwala ona zapewnić pełną skuteczność dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych, gwarantując, że zgodnie z wymogiem zapewnienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów wymienionym między innymi w art. 1 tejże dyrektywy nieuczciwe praktyki handlowe są w myśl art. 11 ust. 1 akapit pierwszy owej dyrektywy zwalczane w skuteczny sposób „w interesie konsumentów”. A zatem – jak wynika między innymi z jej motywów 7, 8, 11, 13 i 14 – sama dyrektywa ustanawia w tym celu ogólny zakaz stosowania nieuczciwych praktyk handlowych, które zniekształcają zachowanie gospodarcze konsumentów (zob. wyrok Trento Sviluppo i Centrale Adriatica, C‑281/12,
EU:C:2013:859
, pkt 32).
A zatem Trybunał orzekł już, że przepisy dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych są zasadniczo skonstruowane z punktu widzenia konsumenta jako adresata i ofiary nieuczciwych praktyk handlowych (zob. wyrok Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs, C‑59/12,
EU:C:2013:634
, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo).
Cel realizowany przez dyrektywę o nieuczciwych praktykach handlowych, polegający na pełnej ochronie konsumentów przed tego rodzaju praktykami, opiera się na okoliczności, że w porównaniu z przedsiębiorcą konsument znajduje się w słabszej pozycji, zwłaszcza pod kątem poziomu informacji, gdyż należy go uznać za stronę słabszą gospodarczo i mniej doświadczoną pod względem prawnym od jego kontrahenta (zob. wyrok Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs, C‑59/12,
EU:C:2013:634
, pkt 35).
W świetle powyższych rozważań należy zatem uznać za pozbawione znaczenia twierdzenie UPC, zgodnie z którym konsument mógł w niniejszym przypadku zdobyć samodzielnie prawidłową informację.
W takich okolicznościach należy wyciągnąć wniosek, że takie zachowanie jak to, które jest w sprawie w postępowaniu głównym zarzucane UPC, wchodzi w zakres stosowania dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych i w konsekwencji podlega przepisom ustanowionym w tej dyrektywie.
Po powyższym uściśleniu należy jeszcze zaznaczyć, że omawiana dyrektywa ogranicza się do przewidzenia w art. 5 ust. 1, że nieuczciwe praktyki handlowe „są zabronione”.
Jak orzekł już Trybunał, wspomniana dyrektywa pozostawia zatem państwom członkowskim zakres uznania co do wyboru krajowych środków zwalczania nieuczciwych praktyk handlowych zgodnie z art. 11 i 13 wskazanej dyrektywy, pod warunkiem że środki te są odpowiednie i skuteczne oraz że przewidziane w ten sposób sankcje są skuteczne, proporcjonalne i odstraszające (wyrok Köck, C‑206/11,
EU:C:2013:14
, pkt 44).
Z powyższego wynika, że na państwach członkowskich ciąży obowiązek przewidzenia odpowiedniego systemu sankcji w odniesieniu do przedsiębiorców, którzy stosują nieuczciwe praktyki handlowe, oraz zapewnienia, że te sankcje są w szczególności zgodne z zasadą proporcjonalności. To właśnie w tym kontekście można będzie należycie uwzględnić czynniki takie jak częstotliwość zarzucanej praktyki, jej zamierzony bądź niezamierzony charakter oraz znaczenie szkody, jaką wyrządziła ona konsumentowi.
W niniejszym przypadku do sądu odsyłającego będzie należało dokonanie oceny – z uwzględnieniem wszystkich okoliczności charakteryzujących zawisłą przed nim sprawę – czy konsekwencje wynikające na podstawie prawa krajowego transponującego dyrektywę o nieuczciwych praktykach handlowych z zakazu praktyki handlowej wprowadzającej w błąd zastosowanej w rozpatrywanym przypadku przez przedsiębiorcę są zgodne z wymogami tej dyrektywy, a w szczególności z zasadą proporcjonalności.
W świetle całości powyższych rozważań na pytanie drugie należy udzielić odpowiedzi, iż dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych powinna być interpretowana w ten sposób, że podanie konsumentowi przez przedsiębiorcę błędnej informacji takiej jak ta będąca przedmiotem sporu w postępowaniu głównym należy uznać za „praktykę handlową wprowadzającą w błąd” w rozumieniu tejże dyrektywy, chociaż podanie do wiadomości danej informacji dotyczyło tylko jednego konsumenta.
W przedmiocie pytania pierwszego
W pytaniu pierwszym sąd odsyłający zastanawia się zasadniczo, czy dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych powinna być interpretowana w ten sposób, że w wypadku gdy praktyka handlowa spełnia wszystkie kryteria ustanowione w art. 6 ust. 1 tej dyrektywy, aby można było zakwalifikować ją jako praktykę wprowadzającą w błąd konsumenta, zachodzi jeszcze konieczność zbadania, czy taka praktyka jest również sprzeczna z wymogami staranności zawodowej w rozumieniu art. 5 ust. 2 lit. a) wspomnianej dyrektywy, aby można było ją uznać za nieuczciwą i w konsekwencji za zabronioną na podstawie art. 5 ust. 1 tejże dyrektywy.
Trybunał miał już jednak okazję orzec w przedmiocie wspomnianej powyżej kwestii w wyroku CHS Tour Services (C‑435/11,
EU:C:2013:574
) i udzieloną w nim odpowiedź można w pełni przenieść na grunt niniejszej sprawy.
W takich okolicznościach – z powodów identycznych jak te wskazane w pkt 31–47 wyroku CHS Tour Services (C‑435/11,
EU:C:2013:574
) – na pytanie pierwsze należy udzielić odpowiedzi, iż dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych powinna być interpretowana w ten sposób, że w wypadku gdy praktyka handlowa spełnia wszystkie kryteria ustanowione w art. 6 ust. 1 tej dyrektywy, aby można było zakwalifikować ją jako praktykę wprowadzającą w błąd konsumenta, nie zachodzi konieczność zbadania, czy taka praktyka jest również sprzeczna z wymogami staranności zawodowej w rozumieniu art. 5 ust. 2 lit. a) wspomnianej dyrektywy, aby można było ją uznać za nieuczciwą i w konsekwencji za zabronioną na podstawie art. 5 ust. 1 tejże dyrektywy.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1)
Dyrektywę 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającą dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (dyrektywę o nieuczciwych praktykach handlowych) należy interpretować w ten sposób, że podanie konsumentowi przez przedsiębiorcę błędnej informacji takiej jak ta będąca przedmiotem sporu w postępowaniu głównym należy uznać za „praktykę handlową wprowadzającą w błąd” w rozumieniu tejże dyrektywy, chociaż podanie do wiadomości danej informacji dotyczyło tylko jednego konsumenta.

2)
Dyrektywę 2005/29 należy interpretować w ten sposób, że w wypadku gdy praktyka handlowa spełnia wszystkie kryteria ustanowione w art. 6 ust. 1 tej dyrektywy, aby można było zakwalifikować ją jako praktykę wprowadzającą w błąd konsumenta, nie zachodzi konieczność zbadania, czy taka praktyka jest również sprzeczna z wymogami staranności zawodowej w rozumieniu art. 5 ust. 2 lit. a) wspomnianej dyrektywy, aby można było ją uznać za nieuczciwą i w konsekwencji za zabronioną na podstawie art. 5 ust. 1 tejże dyrektywy.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: węgierski.