CELEX: 62005TJ0109
Πρόσβαση στα έγγραφα
Κανονισμός (EK) 1049/2001
Έγγραφα σχετικά με το κόστος που απορρέει από υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων
Άρνηση προσβάσεως
Εξαίρεση αφορώσα την προστασία των εμπορικών συμφερόντων τρίτου
Επαγγελματικό απόρρητο
Υποχρέωση αιτιολογήσεως
Ίση μεταχείριση
Έγγραφα προερχόμενα από κράτος μέλος

σε ποιο βαθμό η μερική δημοσιοποίηση στοιχείων σχετικών με το δρομολόγιο Νάπολη-Beverello/Capri θα μπορούσε να βλάψει
τα εμπορικά συμφέροντα της Caremar.
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η Επιτροπή, παραπέμποντας στα συνολικά στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στην απόφαση 2005/163, δεν
εξηγεί τους συγκεκριμένους λόγους αρνήσεως της μερικής προσβάσεως, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 6, του κανονισμού 1049/2001.
Η Επιτροπή αντιτείνει ότι τα ζητούμενα στοιχεία είναι αυτά τα οποία περιλαμβάνονται στους πίνακες των αιτιολογικών σκέψεων
128 και 140 της αποφάσεως 2005/163, που δεν περιλαμβάνουν αναλυτικά το κόστος που αφορά μόνον το δρομολόγιο Νάπολη-Beverello/Capri.
Η Caremar, όπως και η Επιτροπή, υποστηρίζει ότι ο υπό κρίση λόγος δεν είναι βάσιμος, εκτιμώντας ότι μπορούσε να δοθεί εν προκειμένω
μερική πρόσβαση στα στοιχεία, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 6, του κανονισμού 1049/2001.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Διαπιστώνεται ότι η προσφεύγουσα προσάπτει στην Επιτροπή, προς στήριξη του λόγου αυτού, ότι δεν έλαβε υπόψη ένα μέρος της
αιτήσεώς της, ήτοι το αίτημά της περί προσβάσεως στα στοιχεία του προσθέτου κόστους που συνδέεται με τις υποχρεώσεις παροχής
δημόσιας υπηρεσίας για το δρομολόγιο Νάπολη-Beverello/Capri. Από τον λόγο αυτό δεν προκύπτουν ειδικές αιτιάσεις όσον αφορά
την εκ μέρους της Επιτροπής παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας.
Επειδή οι αιτιάσεις της προσφεύγουσας συνδέονται με την ανεπαρκή αιτιολογία της πρώτης προσβαλλομένης αποφάσεως, όσον αφορά
τις αιτιάσεις αυτές παραπέμπεται στον λόγο που αντλείται από παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως περί του οποίου γίνεται
μνεία στις σκέψεις 81 έως 93 ανωτέρω.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτός ο τέταρτος λόγος, να ακυρωθεί μερικώς
η πρώτη προσβαλλόμενη απόφαση, όπως ορίζεται ειδικότερα στη σκέψη 93 ανωτέρω, και να απορριφθεί η προσφυγή στην υπόθεση T-109/05
κατά τα λοιπά.
B –
Όσον αφορά την προσφυγή στην υπόθεση T-444/05
Στο πλαίσιο της προσφυγής της στην υπόθεση T-444/05, η προσφεύγουσα προβάλλει έξι λόγους, αντλούμενους, ο πρώτος, από παράβαση
του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 1049/2001, ο δεύτερος, από παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, ο τρίτος, από
παράβαση του άρθρου 4, παράγραφοι 4 και 5, του κανονισμού 1049/2001, ο τέταρτος, από καταστρατήγηση διαδικασίας και από κατάχρηση
εξουσίας και, ο πέμπτος, από παραβίαση της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων και από προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας.
Επικουρικώς, η προσφεύγουσα προβάλλει, στο πλαίσιο ενός έκτου λόγου, ένσταση ελλείψεως νομιμότητας του άρθρου 4, παράγραφος
5, του κανονισμού 1049/2001.
Πρέπει να εξεταστεί καταρχάς ο τρίτος λόγος, που αντλείται από παράβαση του άρθρου 4, παράγραφοι 4 και 5, του κανονισμού 1049/2001.
1.
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε τρία σφάλματα προβαίνοντας σε διαβουλεύσεις με τις ιταλικές αρχές δυνάμει
του άρθρου 4, παράγραφοι 4 και 5, του κανονισμού 1049/2001 και στηριζόμενη στην αρνητική θέση των ιταλικών αρχών για να δικαιολογήσει
την άρνηση προσβάσεως στα ζητούμενα στοιχεία.
Πρώτον, η προσφεύγουσα φρονεί ότι η Επιτροπή, προβαίνοντας σε διαβουλεύσεις με τις ιταλικές αρχές, παρέβη τους κανόνες περί
της δημοσιεύσεως των στοιχείων του προσθέτου κόστους που συνδέεται με τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας, καθιστώντας
αδύνατο τον προσδιορισμό, τον νομικό χαρακτηρισμό και τη διαπίστωση της συμφωνίας μιας κρατικής ενισχύσεως προς την προβλεπόμενη
νομοθεσία. Όσον αφορά το πρόσθετο κόστος που συνδέεται με τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας και που αντισταθμίζεται
με κρατικές ενισχύσεις, επιβάλλεται η δημοσιότητα των σχετικών στοιχείων, λαμβανομένης υπόψη της υποχρεώσεως διαφανείας την
οποία επιβάλλουν το καθεστώς των κρατικών ενισχύσεων, η ανακοίνωση περί επαγγελματικού απορρήτου στις αποφάσεις στον τομέα
των κρατικών ενισχύσεων και η απόφαση Altmark, σκέψη 79 ανωτέρω.
Δεύτερον, υπογραμμίζοντας ότι οι διατάξεις του άρθρου 4, παράγραφοι 4 και 5, του κανονισμού 1049/2001 παρέχουν τη δυνατότητα
απλώς και μόνον διαβουλεύσεως με τον συντάκτη του οικείου εγγράφου τρίτο, η προσφεύγουσα υποστηρίζει, ότι, εν προκειμένω η
Επιτροπή όφειλε να προβεί σε διαβουλεύσεις με την Caremar και όχι με τις ιταλικές αρχές, διότι τα έγγραφα που ζητήθηκαν προέρχονται
από την πρώτη. Κατά συνέπεια, η επιλεγείσα νομική βάση είναι εσφαλμένη.
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει επίσης ότι η σύγκριση μεταξύ των διαφόρων γλωσσικών αποδόσεων του άρθρου 4, παράγραφος 5, του κανονισμού
1049/2001, η ανάλυση του συστήματος το οποίο προβλέπει το άρθρο 9 του εν λόγω κανονισμού καθώς και το γράμμα της αποφάσεως
του Πρωτοδικείου της 17ης Μαρτίου 2005, T-187/03, Scippacercola κατά Επιτροπής (Συλλογή 2005, σ. II-1029) οδηγούν στο συμπέρασμα
ότι η εξαίρεση που προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος 5, του κανονισμού 1049/2001 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αφορά
έγγραφα των οποίων συντάκτης είναι το κράτος μέλος.
Κατ’ αυτήν, αν το άρθρο 4, παράγραφος 5, του κανονισμού 1049/2001 έπρεπε να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι κάθε κράτος μέλος
διαθέτει δικαίωμα αρνησικυρίας όσον αφορά τη δημοσιοποίηση εγγράφου προερχόμενου από το κράτος αυτό, οι ιδιώτες θα στερούνταν
αυτομάτως του δικαιώματος προσβάσεως στα έγγραφα που προέρχονται από το ως άνω κράτος.
Τρίτον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η διαβούλευσή της με τις ιταλικές αρχές δεν ασκεί επιρροή, διότι δόθηκε δεόντως η δυνατότητα
στις ιταλικές αρχές και στην Caremar να εκφράσουν την άποψή τους στο πλαίσιο της διαδικασίας περί της οποίας γίνεται λόγος
στο άρθρο 25 του κανονισμού 659/1999.
Η Επιτροπή αντιτείνει καταρχάς ότι οι αιτιάσεις της προσφεύγουσας είναι απαράδεκτες και αβάσιμες. Το αίτημα των ιταλικών αρχών
να μην δημοσιοποιηθεί ένα έγγραφο βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 5, του κανονισμού 1049/2001 έχει δεσμευτικό χαρακτήρα και
μπορεί να αμφισβητηθεί μόνον ενώπιον των ιταλικών δικαστηρίων, έστω και αν αποτελεί τη βάση μιας μεταγενέστερης πράξεως.
Αναφερόμενη στις τρεις αιτιάσεις που προβάλλει η προσφεύγουσα, πρώτον, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τα επιχειρήματα που αντλούνται
από μια προβαλλόμενη επιταγή διαφανείας στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων και από την ανακοίνωση περί επαγγελματικού απορρήτου
στις αποφάσεις στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων είναι άνευ σημασίας, διότι η δεύτερη προσβαλλόμενη απόφαση εκδόθηκε δυνάμει
του κανονισμού 1049/2001.
Καταρχάς, όσον αφορά την πρακτική της στο πλαίσιο προγενέστερων αποφάσεων, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η δημοσίευση ορισμένων
στοιχείων σε μια απόφαση μπορεί να εξαρτάται από το αν το κράτος μέλος ή/και οι ενδιαφερόμενοι έχουν ζητήσει εμπιστευτική
μεταχείριση ή, αντιθέτως, έχουν παράσχει τη συγκατάθεσή τους για τη δημοσίευση ορισμένων πληροφοριών.
Η Επιτροπή εκτιμά επίσης ότι το άρθρο 4, παράγραφος 4, του κανονισμού 1049/2001 σχετικά με τη διαβούλευση με τους τρίτους
δεν έχει εφαρμογή εν προκειμένω, διότι τα έγγραφα τα οποία γνωστοποιούνται από τα κράτη μέλη καλύπτονται από τη lex specialis
του άρθρου 4, παράγραφος 5, του εν λόγω κανονισμού.
Δεύτερον η Επιτροπή φρονεί ότι το άρθρο 4, παράγραφος 5, του εν λόγω κανονισμού αναφέρεται όχι μόνον στα έγγραφα που συντάσσονται
από τα κράτη μέλη, αλλά επίσης σε κάθε έγγραφο προερχόμενο από τα κράτη αυτά.
Υποστηρίζει ακόμη ότι από την αιτιολογική σκέψη 15 του κανονισμού 1049/2001 και από την πάγια νομολογία του Γενικού Δικαστηρίου
προκύπτει επίσης ότι η δυνατότητα των κρατών μελών να ασκούν δικαίωμα αρνησικυρίας όσον αφορά τη δημοσιοποίηση εγγράφων, σύμφωνα
με το άρθρο 4, παράγραφος 5, του κανονισμού 1049/2001, δικαιολογείται από το γεγονός ότι ο κανονισμός αυτός δεν έχει ούτε
ως αντικείμενο ούτε ως αποτέλεσμα να τροποποιήσει τις εθνικές νομοθεσίες στον τομέα της προσβάσεως στα έγγραφα.
Κατόπιν μιας εγγράφου ερωτήσεως που κοινοποιήθηκε στους διαδίκους στις 10 Οκτωβρίου 2008 με την οποία αυτοί κλήθηκαν να υποβάλουν
τις παρατηρήσεις τους επί των συνεπειών που πρέπει να συναχθούν από την απόφαση Σουηδία κατά Επιτροπής, σκέψη 33 ανωτέρω,
η Επιτροπή συνήψε στην απάντησή της ένα έγγραφο των ιταλικών αρχών της 8ης Ιουλίου 2005, από το οποίο προκύπτει ότι οι τελευταίες
αρνήθηκαν να γνωστοποιήσουν στην προσφεύγουσα τα έγγραφα που ζήτησε με την αιτιολογία ότι η δημοσιοποίησή τους θίγει την προστασία
των εμπορικών συμφερόντων της Caremar, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 2, πρώτη περίπτωση, του κανονισμού 1049/2001. Συνεπώς,
κατά την Επιτροπή οι ιταλικές αρχές αιτιολόγησαν δεόντως την άρνησή τους βάσει μιας των εξαιρέσεων τις οποίες προβλέπει το
άρθρο 4, παράγραφοι 1 έως 3, του κανονισμού 1049/2001. Προσέθεσε ότι, εν πάση περιπτώσει, ενδεχόμενη έλλειψη αιτιολογίας δεν
θα είχε καμία επίπτωση εν προκειμένω επί του κύρους της πράξεως, διότι η αιτιολογημένη άρνηση των ιταλικών αρχών τη δέσμευε
και την υποχρέωνε να απορρίψει την αίτηση προσβάσεως και ότι, εν πάση περιπτώσει, δεν μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα παρά
μόνον την έκδοση νέας αποφάσεως ταυτόσημης, επί της ουσίας, προς τη δεύτερη προσβαλλόμενη απόφαση [βλ, επ’ αυτού, αποφάσεις
του Πρωτοδικείου της 3ης Δεκεμβρίου 2003, T-16/02, Audi κατά ΓΕΕΑ (TDI), Συλλογή 2003, σ. II-5167, σκέψη 97, και της 13ης
Δεκεμβρίου 2006, T-217/03 και T-245/03, FNCBV κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II-4987, σκέψη 263].
Τρίτον, όσον αφορά την αιτίαση ότι η διαβούλευση με τις ιταλικές αρχές είναι άνευ αντικειμένου, καθόσον η Επιτροπή είχε ήδη
προβεί σε διαβουλεύσεις με τις αρχές αυτές σύμφωνα με το άρθρο 25 του κανονισμού 659/1999, η Επιτροπή αντιτείνει ότι ακριβώς
επειδή η Ιταλική Δημοκρατία αντιτάχθηκε στη δημοσιοποίηση των αναλυτικών στοιχείων που περιλαμβάνονταν στους πίνακες των αιτιολογικών
σκέψεων 128 και 140 της μη εμπιστευτικής εκδοχής της αποφάσεως 2005/163 η ίδια είχε καθήκον να προβεί σε διαβουλεύσεις με
το εν λόγω κράτος μέλος πριν αποφανθεί επί της αιτήσεως προσβάσεως σε στοιχεία ανάλογης φύσεως, δυνάμει του κανονισμού 1049/2001.
Η Ιταλική Δημοκρατία, το Συμβούλιο και η Caremar υποστηρίζουν την Επιτροπή όσον αφορά καθένα από τα επιχειρήματά της. Η Ιταλική
Δημοκρατία και η Caremar υπενθυμίζουν ιδίως ότι, στην απόφαση του Πρωτοδικείου της 30ής Νοεμβρίου 2004, T-168/02, IFAW Internationaler
Tierschutz-Fonds κατά Επιτροπής (Συλλογή 2004, σ. II-4135), το Πρωτοδικείο διευκρίνισε το περιεχόμενο του άρθρου 4, παράγραφος
5, του κανονισμού 1049/2001 δεχόμενο ότι η διάταξη αυτή παρέχει σε κράτος μέλος την ευχέρεια να ζητήσει από θεσμικό όργανο
να μη δημοσιοποιήσει, χωρίς την προηγούμενη συμφωνία του, έγγραφο προερχόμενο από το κράτος αυτό. Επομένως, αντιθέτως προς
όσα υποστηρίζει η προσφεύγουσα, σχετικό αίτημα εκ μέρους του κράτους μέλους, δυνάμει της διατάξεως αυτής, αποτελεί επιταγή
προς το θεσμικό όργανο να μη δημοσιοποιήσει το εν λόγω έγγραφο.
2.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Πρέπει να εξεταστεί καταρχάς η δεύτερη αιτίαση της προσφεύγουσας κατά την οποία η εξαίρεση που προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος
5, του κανονισμού 1049/2001 αφορά τα έγγραφα που προέρχονται από το κράτος μέλος.
Συναφώς, πρέπει να διευκρινιστεί ότι ο νομοθέτης, με την έκδοση του κανονισμού 1049/2001, κατήργησε τον κανόνα του συντάκτη
του εγγράφου ο οποίος ίσχυε ως τότε. Όπως προκύπτει από την απόφαση 93/731/ΕΚ του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1993, σχετικά
με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Συμβουλίου (ΕΕ L 340, σ. 43), την απόφαση 94/90/ΕΚΑX, ΕΚ, Ευρατόμ της Επιτροπής,
της 8ης Φεβρουαρίου 1994, σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα της Επιτροπής (ΕΕ L 46, σ. 58), και την απόφαση 97/632/ΕΚ,
ΕΚΑX, Ευρατόμ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 10ης Ιουλίου 1997, σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου (ΕΕ L 263, σ. 27), ο κανόνας αυτός σήμαινε ότι, εφόσον έγγραφο ευρισκόμενο στην κατοχή θεσμικού οργάνου έχει
ως συντάκτη φυσικό ή νομικό πρόσωπο, κράτος μέλος ή άλλο θεσμικό όργανο ή άλλο κοινοτικό όργανο ή ακόμη οποιονδήποτε άλλο
εθνικό ή διεθνή οργανισμό, η αίτηση προσβάσεως στο έγγραφο έπρεπε να απευθύνεται απευθείας στον συντάκτη του εγγράφου αυτού
(απόφαση Σουηδία κατά Επιτροπής, σκέψη 33 ανωτέρω, σκέψη 56).
Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι το άρθρο 4, παράγραφος 5, του κανονισμού 1049/2001 όχι μόνο δεν αφορά αποκλειστικά τα έγγραφα
των οποίων τα κράτη μέλη είναι οι συντάκτες ή τα οποία συντάσσουν τα ίδια, αλλά και καλύπτει δυνητικά κάθε έγγραφο «προερχόμενο»
από κράτος μέλος, ήτοι το σύνολο των εγγράφων, ανεξάρτητα από τον συντάκτη τους, τα οποία κράτος μέλος διαβιβάζει σε θεσμικό
όργανο. Εν προκειμένω, το μοναδικό πρόσφορο κριτήριο είναι εκείνο της προελεύσεως του εγγράφου και της διαβιβάσεώς του εκ
μέρους του κατέχοντος το έγγραφο κράτους μέλους (απόφαση Σουηδία κατά Επιτροπής, σκέψη 33 ανωτέρω, σκέψη 61).
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει επίσης στο πλαίσιο της αιτιάσεως αυτής ότι η ερμηνεία της Επιτροπής κατά την οποία το κράτος μέλος
έχει δικαίωμα αρνησικυρίας όσον αφορά τη δημοσιοποίηση εγγράφου προερχόμενου από το ίδιο και αποσταλέν στα θεσμικά όργανα
στερεί κάθε πολίτη από το δικαίωμα προσβάσεως στα προερχόμενα από το κράτος αυτό έγγραφα.
Πρέπει να υπομνησθεί ότι, με τη δεύτερη προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή αρνήθηκε να γνωστοποιήσει στην προσφεύγουσα τα έγγραφα
τα σχετικά με το πρόσθετο κόστος που βάρυνε ετησίως την Caremar προκειμένου αυτή να εκτελεί τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας
υπηρεσίας με τις οποίες είχε επιφορτιστεί για το δρομολόγιο Νάπολη-Beverello/Capri, με την αιτιολογία ότι οι ιταλικές αρχές
αντιτάχθηκαν ρητώς στη δημοσιοποίηση των εν λόγω στοιχείων, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 5, του κανονισμού 1049/2001.
Συναφώς, το Δικαστήριο έκρινε ότι τυχόν ερμηνεία του άρθρου 4, παράγραφος 5, του κανονισμού 1049/2001 υπό την έννοια ότι αναγνωρίζεται
στο κράτος μέλος γενικό και ανεπιφύλακτο δικαίωμα αρνησικυρίας συνιστάμενο στη δυνατότητά του να εμποδίζει, κατά το δοκούν
και χωρίς να πρέπει να αιτιολογεί την απόφασή του, τη δημοσιοποίηση οποιουδήποτε εγγράφου ευρισκόμενου στην κατοχή θεσμικού
οργάνου αποκλειστικά και μόνο λόγω του γεγονότος ότι το έγγραφο αυτό προέρχεται από το οικείο κράτος μέλος δεν συμβιβάζεται
προς τους σκοπούς που επιδιώκει ο κανονισμός 1049/2001 (απόφαση Σουηδία κατά Επιτροπής, σκέψη 33 ανωτέρω, σκέψη 58).
Αντιθέτως, διάφορα στοιχεία συνηγορούν υπέρ μιας ερμηνείας του άρθρου 4, παράγραφος 5, υπό την έννοια ότι η άσκηση της εξουσίας
την οποία η ως άνω διάταξη αναγνωρίζει υπέρ του οικείου κράτους μέλους πλαισιώνεται από τις ουσιαστικής φύσεως εξαιρέσεις
οι οποίες απαριθμούνται στις παραγράφους 1 έως 3 του ιδίου άρθρου, οπότε στο κράτος μέλος αναγνωρίζεται συναφώς απλώς και
μόνον εξουσία συμμετοχής στην κοινοτική απόφαση. Υπό την προοπτική αυτή, η προηγούμενη συναίνεση του κράτους μέλους στην οποία
αναφέρεται η παράγραφος 5 προσομοιάζει, με τον τρόπο αυτόν, όχι με δικαίωμα αρνησικυρίας κατά το δοκούν αλλά με ένα είδος
σύμφωνης γνώμης ως προς το ότι δεν συντρέχουν λόγοι εξαιρέσεως στηριζόμενοι στις παραγράφους 1 έως 3 (απόφαση Σουηδία κατά
Επιτροπής, σκέψη 33 ανωτέρω, σκέψη 76).
Όσον αφορά τις διαδικαστικής φύσεως επιπτώσεις του ερμηνευόμενου με τον τρόπο αυτόν άρθρου 4, παράγραφος 5, του κανονισμού
1049/2001, υπογραμμίζεται, πρώτον, ότι, αφ’ ης στιγμής η εφαρμογή κανόνων του κοινοτικού δικαίου ανατίθεται από κοινού στο
θεσμικό όργανο και στο κράτος μέλος το οποίο άσκησε την προβλεπόμενη στην παράγραφο 5 ευχέρεια, οπότε, η σχετική εφαρμογή
εξαρτάται από τον διάλογο ο οποίος πρέπει να χωρήσει μεταξύ τους, αμφότερα οφείλουν, σύμφωνα με την προβλεπόμενη στο άρθρο
10 ΕΚ υποχρέωση αγαστής συνεργασίας, να ενεργήσουν και να συνεργαστούν κατά τρόπον ώστε οι ως άνω κανόνες να τύχουν αποτελεσματικής
εφαρμογής (απόφαση Σουηδία κατά Επιτροπής, σκέψη 33 ανωτέρω, σκέψη 85).
Εξ αυτού έπεται, καταρχάς, ότι το επιληφθέν αιτήσεως προσβάσεως σε έγγραφο προερχόμενο από κράτος μέλος θεσμικό όργανο και
το κράτος μέλος αυτό, αφ’ ης στιγμής η σχετική αίτηση γνωστοποιήθηκε από το θεσμικό όργανο στο κράτος μέλος, οφείλουν να προβούν
αμελλητί σε έντιμο διάλογο ως προς την ενδεχόμενη εφαρμογή των προβλεπόμενων στο άρθρο 4, παράγραφοι 1 έως 3, του κανονισμού
1049/2001 εξαιρέσεων, εξακολουθώντας να επιδεικνύουν προσοχή ιδίως ως προς την ανάγκη να παρασχεθεί στο θεσμικό όργανο η δυνατότητα
να λάβει θέση, ως υπέχον την υποχρέωση να λάβει απόφαση επί της ανωτέρω αιτήσεως προσβάσεως, εντός των προβλεπομένων στα άρθρα
7 και 8 του κανονισμού προθεσμιών (απόφαση Σουηδία κατά Επιτροπής, σκέψη 33 ανωτέρω, σκέψη 86).
Ακολούθως, το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, το οποίο, μετά την ολοκλήρωση του σχετικού διαλόγου, αντιτίθεται στη δημοσιοποίηση
του επίδικου εγγράφου, οφείλει να αιτιολογήσει την εναντίωσή του σε συνάρτηση με τις ως άνω εξαιρέσεις. Πράγματι, το θεσμικό
όργανο δεν μπορεί να αποδεχθεί την εκ μέρους κράτους μέλους άρνηση δημοσιοποιήσεως εγγράφου το οποίο προέρχεται από το ίδιο
το κράτος αυτό αν για την εν λόγω άρνηση δεν δίδεται καμία αιτιολογία ή αν η προβληθείσα αιτιολογία δεν στηρίζεται στις απαριθμούμενες
στο άρθρο 4, παράγραφοι 1 έως 3, του κανονισμού 1049/2001 εξαιρέσεις. Όταν, παρά τη σχετική ρητή πρόσκληση του θεσμικού οργάνου
προς το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, το κράτος αυτό εξακολουθεί να μη δίδει σχετική αιτιολογία, το θεσμικό όργανο, αν εκτιμά
ότι δεν συντρέχει λόγος εφαρμογής καμιάς από τις ανωτέρω εξαιρέσεις, οφείλει να επιτρέψει την πρόσβαση στο ζητούμενο έγγραφο
(απόφαση Σουηδία κατά Επιτροπής, σκέψη 33 ανωτέρω, σκέψεις 87 και 88).
Τέλος, όπως προκύπτει μεταξύ άλλων από τα άρθρα 7 και 8 του ως άνω κανονισμού, το θεσμικό όργανο οφείλει το ίδιο να αιτιολογήσει
την απορριπτική απόφαση την οποία απευθύνει στον αιτούμενο την πρόσβαση. Η υποχρέωση αυτή συνεπάγεται ότι το θεσμικό όργανο
αναφέρει με την απόφασή του όχι μόνο την εκδηλωθείσα εκ μέρους του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους εναντίωση στη δημοσιοποίηση
του ζητηθέντος εγγράφου αλλά και τους λόγους που επικαλέστηκε το κράτος μέλος για να ζητήσει την εφαρμογή κάποιας από τις
προβλεπόμενες στο άρθρο 4, παράγραφοι 1 έως 3 του ίδιου κανονισμού εξαιρέσεως. Πράγματι, τέτοιες ενδείξεις είναι ικανές να
παράσχουν στον αιτούντα τη δυνατότητα να αντιληφθεί την προέλευση της αρνήσεως και τους προβαλλόμενους για τη σχετική άρνηση
λόγους, στο δε αρμόδιο δικαστήριο να ασκήσει, ενδεχομένως, τον έλεγχο που του έχει ανατεθεί (απόφαση Σουηδία κατά Επιτροπής,
σκέψη 33 ανωτέρω, σκέψη 89).
Εν προκειμένω, από τη δεύτερη προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι η Επιτροπή περιορίστηκε στο να αρνηθεί την πρόσβαση στα
ζητούμενα στοιχεία με την αιτιολογία ότι οι ιταλικές αρχές εναντιώθηκαν σε αυτή ρητώς, χωρίς να διευκρινίσει περαιτέρω σε
ποια από τις εξαιρέσεις του άρθρου 4, παράγραφοι 1 έως 3, του κανονισμού 1049/2001 βασίζονταν οι ιταλικές αρχές.
Η Επιτροπή προσκόμισε έγγραφο των ιταλικών αρχών της 8ης Ιουλίου 2005 απαντώντας σε έγγραφη ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου
σχετικά με τις συνέπειες που έπρεπε να συναχθούν από την απόφαση Σουηδία κατά Επιτροπής, σκέψη 33 ανωτέρω, στην απάντησε στις
30 Οκτωβρίου 2008. Από το ως άνω έγγραφο των ιταλικών αρχών προκύπτει ότι αυτές αρνήθηκαν την πρόσβαση στα ζητούμενα από την
προσφεύγουσα στοιχεία με την αιτιολογία ότι η δημοσιοποίηση τους θα έθιγε την προστασία των εμπορικών συμφερόντων της Caremar,
σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 2, πρώτη περίπτωση, του κανονισμού 1049/2001.
Εν προκειμένω, δεν εναπόκειται στο Γενικό Δικαστήριο να εκτιμήσει το κύρος της δεύτερης προσβαλλομένης αποφάσεως σε συνάρτηση
με μια συμπληρωματική αιτιολογία που προσκόμισε η Επιτροπή στις 30 Οκτωβρίου 2008, κατόπιν της αποφάσεως Σουηδία κατά Επιτροπής,
σκέψη 33 ανωτέρω, μετά την περάτωση της έγγραφης διαδικασίας. Πράγματι, η αιτιολογία μιας αποφάσεως πρέπει να περιέχεται στην
ίδια την απόφαση, οι δε μεταγενέστερες διευκρινίσεις της Επιτροπής δεν μπορούν να λαμβάνονται υπόψη, πλην εξαιρετικών περιπτώσεων.
Επομένως, η απόφαση πρέπει να είναι αφεαυτής επαρκής και η αιτιολογία της να μην προκύπτει από μεταγενέστερες γραπτές ή προφορικές
διευκρινίσεις, όταν η συγκεκριμένη απόφαση έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής ενώπιον του δικαστή της Ένωσης (βλ. επ’
αυτού, απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Ιουνίου 2005, T-349/03, Corsica Ferries France κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. II-2197,
σκέψη 287).
Δεν μπορεί ακόμη να γίνει δεκτό ότι η ενδεχόμενη έλλειψη αιτιολογίας εν πάση περιπτώσει δεν θα είχε καμία επίπτωση εν προκειμένω
επί του κύρους της πράξεως, διότι η αιτιολογημένη άρνηση των ιταλικών αρχών δέσμευε την Επιτροπή και μπορούσε μόνο να οδηγήσει
στην έκδοση μιας νέας αποφάσεως επί της ουσίας, ανάλογης προς τη δεύτερη προσβαλλόμενη απόφαση.
Πράγματι, η παρατιθέμενη από την Επιτροπή νομολογία (αποφάσεις TDI, σκέψη 184 ανωτέρω, σκέψη 97, και FNCBV κατά Επιτροπής,
σκέψη 183 ανωτέρω, σκέψη 263) δεν ασκεί επιρροή εν προκειμένω, διότι η έλλειψη αιτιολογίας της δεύτερης προσβαλλομένης αποφάσεως
δεν μπορεί να παράσχει τη δυνατότητα στο Γενικό Δικαστήριο να ελέγξει αν η άρνηση της Επιτροπής να δημοσιοποιήσει τα έγγραφα
που προέρχονται από τις ιταλικές αρχές στηρίζεται σε κάποιον από τους λόγους που επικαλούνται οι εν λόγω αρχές για να συναγάγουν
ότι έχει εφαρμογή κάποια από τις εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως που προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφοι 1 έως 3, του κανονισμού
1049/2001 (βλ. επ’ αυτού, απόφαση Σουηδία κατά Επιτροπής, σκέψη 33 ανωτέρω, σκέψη 89). Εντούτοις, το γεγονός ότι η Επιτροπή
έχει την πρόθεση να λάβει απόφαση επί της ουσίας ανάλογη προς τη δεύτερη προσβαλλόμενη απόφαση επειδή δεσμεύεται από την άρνηση
των ιταλικών αρχών, σύμφωνα με την απόφαση Σουηδία κατά Επιτροπής, δεν μπορεί να εμποδίσει το Γενικό Δικαστήριο να εξετάσει
το κύρος της αποφάσεως που αποτελεί το αντικείμενο της παρούσας προσφυγής.
Κατά συνέπεια, η δεύτερη προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να ακυρωθεί καθόσον με αυτήν η Επιτροπή δεν αναφέρει τους λόγους που
επικαλέστηκαν οι ιταλικές αρχές για να συναγάγουν ότι έχει εφαρμογή κάποια από τις εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως που
προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφοι 1 έως 3, του κανονισμού 1049/2001, χωρίς να απαιτείται να αποφανθεί επί των λοιπών αιτιάσεων
που προβάλλονται στο πλαίσιο του τρίτου λόγου, ούτε επί των πέντε άλλων λόγων που προβάλλει η προσφεύγουσα προς στήριξη της
προσφυγής της.

Επί των δικαστικών εξόδων
A –
Υπόθεση T-109/05
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον
υπήρχε σχετικό αίτημα. Κατ’ εφαρμογήν της παραγράφου 3, πρώτο εδάφιο, της ίδιας διατάξεως, το Γενικό Δικαστήριο μπορεί να
κατανείμει τα έξοδα σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων.
Εν προκειμένω, επειδή η προσφυγή στην υπόθεση T-109/05 έγινε μερικώς δεκτή, σύμφωνα με ορθή εκτίμηση των περιστάσεων αποφασίζεται
ότι η Επιτροπή φέρει το ένα τρίτο των δικαστικών της εξόδων και το ένα τρίτο των εξόδων της προσφεύγουσας, ενώ η τελευταία
φέρει τα δύο τρίτα των δικών της δικαστικών εξόδων και τα δύο τρίτα των εξόδων στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή.
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 4, τρίτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας, το Γενικό Δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει ότι ο
παρεμβαίνων φέρει τα δικαστικά του έξοδα. Η Caremar, παρεμβαίνουσα υπέρ της Επιτροπής, φέρει τα δικαστικά της έξοδα.
A
– Υπόθεση T-109/05
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει
σχετικό αίτημα. Επειδή η Επιτροπή ηττήθηκε, πρέπει να καταδικασθεί στα δικαστικά έξοδα, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της προσφεύγουσας.
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, τα κράτη μέλη που παρεμβαίνουν στη δίκη φέρουν τα δικαστικά τους έξοδα. Η Ιταλική
Δημοκρατία φέρει, επομένως, τα δικαστικά της έξοδα. Το Συμβούλιο και η Caremar φέρουν τα δικά τους δικαστικά έξοδα, σύμφωνα
με το άρθρο 87, παράγραφος 4, του Κανονισμού Διαδικασίας.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Ακυρώνει την απόφαση D(2005) 997 της Επιτροπής, της 3ης Φεβρουαρίου 2005, καθόσον αφορά την άρνηση προσβάσεως στα λεπτομερή
στοιχεία του προσθέτου κόστους με το οποίο επιβαρύνεται ετησίως η Caremar SpA σχετικά με τις υπηρεσίες μεταφοράς επιβατών
στο δρομολόγιο Νάπολη-Beverello/Capri τόσο με πορθμεία όσο και με ταχύπλοα σκάφη.
2)
Απορρίπτει την προσφυγή στην υπόθεση T-109/05 κατά τα λοιπά.
3)
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρει το ένα τρίτο των δικαστικών της εξόδων και το ένα τρίτο των εξόδων της Navigazione Libera del Golfo
Srl (NLG), η δε τελευταία φέρει τα δύο τρίτα των δικαστικών της εξόδων και τα δύο τρίτα των εξόδων της Επιτροπής στην υπόθεση
T-109/05.
4)
Η Caremar φέρει τα δικαστικά της έξοδα στην υπόθεση T-109/05.
5)
Ακυρώνει την απόφαση D(2005) 9766 της Επιτροπής, της 12ης Οκτωβρίου 2005.
6)
Καταδικάζει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα στην υπόθεση T-444/05.
7)
Η Ιταλική Δημοκρατία, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Caremar φέρουν τα δικαστικά τους έξοδα.
Czúcz
Labucka
O’Higgins
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 24 Μαΐου 2011.
Περιεχόμενα
Το νομικό πλαίσιο
Ιστορικό των διαφορών και διαδικασία
Αιτήματα των διαδίκων
Σκεπτικό
Α – Όσον αφορά την προσφυγή στην υπόθεση T-109/05
1.  Επί του αντικειμένου της διαφοράς
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
2.  Επί του παραδεκτού
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
3.  Επί της ουσίας
α) Επί του τετάρτου λόγου, που αντλείται από παραβίαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
β) Επί του πρώτου λόγου, που αντλείται από πλάνη περί το δίκαιο κατά την εφαρμογή της εξαιρέσεως που προβλέπει το άρθρο 4,
παράγραφος 2, πρώτη περίπτωση, του κανονισμού 1049/2001
Επί του πρώτου σκέλους, που αντλείται από πλάνη περί το δίκαιο κατά την επιλογή της εννόμου βάσεως
–  Επιχειρήματα των διαδίκων
–  Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του δευτέρου σκέλους, που αντλείται από παράβαση του άρθρου 4, παράγραφος 2, πρώτη περίπτωση, του κανονισμού 1049/2001
–  Επιχειρήματα των διαδίκων
–  Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
γ) Επί του δευτέρου λόγου, που αντλείται από παραβίαση της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
δ) Επί του τρίτου λόγου, που αντλείται από παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
B – Όσον αφορά την προσφυγή στην υπόθεση T-444/05
1.  Επιχειρήματα των διαδίκων
2.  Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί των δικαστικών εξόδων
A – Υπόθεση T-109/05
A – Υπόθεση T-109/05
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.