CELEX: 62006TJ0011
Ανταγωνισμός
Συμπράξεις
Ιταλική αγορά αποκτήσεως και πρώτης μεταποιήσεως ακατέργαστου καπνού
Απόφαση διαπιστώνουσα παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ
Καθορισμός των τιμών και κατανομή της αγοράς
Συμμετοχή στην παράβαση -Διάρκεια της παραβάσεως
Πρόστιμα
Ελαφρυντικές περιστάσεις
Ανώτατο όριο του 10 % του κύκλου εργασιών
Ίση μεταχείριση
Εξουσία πλήρους δικαιοδοσίας

Knauf Gips κατά Επιτροπής, σκέψη 453 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Το όριο αυτό έχει ως μόνη δυνατή συνέπεια ότι
το ποσό του προστίμου που υπολογίζεται επί τη βάσει των κριτηρίων της σοβαρότητας και της διάρκειας της παραβάσεως μειώνεται
στο μέγιστο επιτρεπόμενο επίπεδο όταν υπερβαίνει αυτό το τελευταίο. Η εφαρμογή του υποδηλώνει ότι η οικεία επιχείρηση δεν
καταβάλλει το σύνολο του προστίμου το οποίο, κατ’ αρχήν, θα οφειλόταν δυνάμει εκτιμήσεως στηριζομένης στα εν λόγω κριτήρια
(βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Knauf Gips κατά Επιτροπής, σκέψη 454 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Στη συνέχεια, όσον αφορά το επιχείρημα ότι το πρόστιμο που επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα θα έθετε σε σοβαρό κίνδυνο την ύπαρξή
της και θα μπορούσε να επιφέρει την εκκαθάρισή της, πρέπει να τονισθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη,
κατά τον καθορισμό του ποσού του προστίμου, να λάβει υπόψη την ελλειμματική οικονομική κατάσταση μιας επιχειρήσεως, καθόσον
η αναγνώριση μιας τέτοιας υποχρεώσεως θα κατέληγε να δώσει αδικαιολόγητο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στις επιχειρήσεις που είναι
λιγότερο προσαρμοσμένες στις συνθήκες της αγοράς (αποφάσεις του Δικαστηρίου Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη
69 ανωτέρω, σκέψη 327, και της 29 Ιουνίου 2006, C‑308/04 P, SGL Carbon κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. I‑5997, σκέψη 105·
βλ. επίσης, αποφάσεις του Πρωτοδικείου Union Pigments κατά Επιτροπής, σκέψη 212 ανωτέρω, σκέψη 175 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία,
και της 28ης Απριλίου 2010, Τ-452/05, BST κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 95). Επιπλέον,
εν προκειμένω, η προσφεύγουσα δεν προέβαλε καν το επιχείρημα αυτό κατά τη διοικητική διαδικασία.
Δεύτερον, όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας που αποσκοπεί, ακριβέστερα, να συγκρίνει το αρχικό ποσό του προστίμου
της, που υπερβαίνει το 42 % του κύκλου εργασιών της, προς αυτό του προστίμου που επιβλήθηκε στην Deltafina, το οποίο αντιπροσωπεύει
μόνο το 31 % του κύκλου εργασιών της τελευταίας, πρέπει να υπομνησθεί ότι είναι το μόνο πρόστιμο που επιβλήθηκε τελικώς το
οποίο πρέπει να περιορισθεί στο ανώτατο όριο που προβλέπει το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003. Η διάταξη αυτή
δεν απαγορεύει στην Επιτροπή να αναφερθεί, κατά τον υπολογισμό της, σε ενδιάμεσο ποσό ανώτερο του εν λόγω ορίου, εφόσον το
τελικώς επιβαλλόμενο πρόστιμο δεν το υπερβαίνει (βλ., υπό την έννοια αυτή, αποφάσεις PVC II, σκέψη 109 ανωτέρω, σκέψεις 592
και 593, και Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψη 278∙ βλ. επίσης, υπό την έννοια αυτή, απόφαση
Tokai Carbon κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 97 ανωτέρω, σκέψη 367). Επομένως, η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υποχρεούται,
σε οποιοδήποτε στάδιο εφαρμογής των κατευθυντηρίων γραμμών, να εξασφαλίζει ότι τα ενδιάμεσα ποσά των προστίμων στα οποία καταλήγει
αντανακλούν κάθε διαφοροποίηση μεταξύ των ολικών κύκλων εργασιών των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων (απόφαση του Πρωτοδικείου
της 6ης Μαΐου 2009, Τ‑116/04, Wieland‑Werke κατά Επιτροπής, Συλλογή 2009, σ. II‑1087, σκέψη 87). Άλλωστε, εφόσον ούτε η Επιτροπή
είναι υποχρεωμένη να διασφαλίσει ότι τα τελικά ποσά των προστίμων στα οποία καταλήγει ο υπολογισμός της για τις οικείες επιχειρήσεις
αντικατοπτρίζουν όλες τις διαφορές μεταξύ τους ως προς τον κύκλο εργασιών τους, η προσφεύγουσα δεν μπορεί εν προκειμένω να
της προσάψει ότι της επέβαλε πρόστιμο ανώτερο, σε ποσοστό επί του συνολικού κύκλου εργασιών, από αυτό που επιβλήθηκε στην
Deltafina (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψη 315∙ βλ. επίσης,
υπό την έννοια αυτή, απόφαση SNCZ κατά Επιτροπής, σκέψη 89 ανωτέρω, σκέψη 114).
Εξάλλου, αντίθετα προς τους ισχυρισμούς της προσφεύγουσας, το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 δεν απαιτεί, όταν
επιβάλλονται πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις που εμπλέκονται στην ίδια παράβαση, το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται σε
επιχείρηση μικρού ή μεσαίου μεγέθους να μην είναι ανώτερο, σε ποσοστό επί του κύκλου εργασιών, από αυτό των προστίμων που
επιβάλλονται στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Πράγματι, από τη διάταξη αυτή συνάγεται ότι, τόσο για τις μικρές ή μεσαίες επιχειρήσεις
όσο και για τις επιχειρήσεις μεγαλυτέρου μεγέθους, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, για να καθοριστεί το ποσό του προστίμου, η
σοβαρότητα και η διάρκεια της παραβάσεως. Συναφώς, πρέπει ακόμη να υπογραμμιστεί ότι, όπως ήδη επισημάνθηκε στη σκέψη 228
ανωτέρω, τίποτε δεν υποχρεώνει την Επιτροπή να επιβάλει ηπιότερα πρόστιμα όταν οι οικείες επιχειρήσεις είναι ΜΜΕ. Πράγματι,
δεν υπάρχει κανένα λόγος να αντιμετωπίζονται οι ΜΜΕ διαφορετικά από τις λοιπές επιχειρήσεις. Το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις
είναι ΜΜΕ δεν τις απαλλάσσει από το καθήκον τους να σέβονται τους κανόνες του ανταγωνισμού.
Τρίτον, όσον αφορά τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας σχετικά με την ανάγκη για την Επιτροπή να λάβει υπόψη την πραγματική
φοροδοτική της ικανότητα σε « συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες», υπό την έννοια του σημείου 5, στοιχείο β΄, των κατευθυντηρίων
γραμμών, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όσο κρίσιμα και αν είναι τα επιχειρήματα αυτά, από κανένα στοιχείο του φακέλου δεν
προκύπτει ότι, κατά τη διοικητική διαδικασία, η προσφεύγουσα υποστήριξε ότι υπάρχουν τέτοιες «συνθήκες» ή ήγειρε ζητήματα
σχετικά με την πραγματική φοροδοτική της ικανότητα.
Μόνο κατά την ένδικη διαδικασία, η προσφεύγουσα υποστήριξε ότι η εξαφάνισή της από την αγορά, λόγω του υψηλού ποσού του προστίμου,
θα επέφερε, αφενός, επιδείνωση της αγοράς όσον αφορά προηγούμενα στάδια της παραγωγής, στο μέτρο που η εξαφάνιση αυτή θα συνεπαγόταν
την κατάργηση ή τη δραστική μείωση των εξαγωγών καπνού που καλλιεργούν ορισμένες επιχειρήσεις εγκατεστημένες στην Ιταλία,
και, αφετέρου, καταστροφικές συνέπειες για την απασχόληση και την οικονομία ορισμένων περιοχών που έχουν κατ’ εξοχήν γεωργικό
προσανατολισμό, στο μέτρο που η προσφεύγουσα είναι ο μόνος αγοραστής των μαύρων καπνών που πωλεί η σημαντικότερη ένωση συνεταιρισμών
της παραγωγής αυτής, καθώς και μιας ποικιλίας καπνού (της ποικιλίας Burley) που παράγεται στη ζώνη της Bénévent.
Κατά συνέπεια, η προσφεύγουσα δεν μπορεί να προσάπτει σήμερα στην Επιτροπή ότι δεν διεξήγαγε έρευνα όσον αφορά την εφαρμογή
του σημείου 5, στοιχείο β΄, των κατευθυντηρίων γραμμών, του οποίου το περιεχόμενο εκτιμήθηκε, για παράδειγμα, στην αιτιολογική
σκέψη 384 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκειμένου περί του επιχειρήματος που προβλήθηκε συναφώς από την Transcatab ως απάντηση
στην ανακοίνωση των αιτιάσεων.
Από το σύνολο των προηγουμένων σκέψεων προκύπτει ότι οι αιτιάσεις και τα επιχειρήματα που προέβαλε η προσφεύγουσα στο πλαίσιο
του πέμπτου λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα.
7.
Επί της ασκήσεως από το Γενικό Δικαστήριο της εξουσίας πλήρους δικαιοδοσίας και επί του καθορισμού του τελικού ποσού του προστίμου
Η πλήρης δικαιοδοσία που παρέχει, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 229 ΕΚ, το άρθρο 31 του κανονισμού 1/2003 στο Γενικό Δικαστήριο,
επιτρέπει στο δικαιοδοτικό αυτό όργανο, πέραν του απλού ελέγχου νομιμότητας της κυρώσεως, βάσει του οποίου μπορεί απλώς να
απορριφθεί η προσφυγή ακυρώσεως ή να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη πράξη, να υποκαταστήσει την εκτίμησή του στην εκτίμηση της Επιτροπής
και, κατά συνέπεια, να μεταρρυθμίσει την προσβαλλόμενη πράξη, έστω και χωρίς ακύρωση, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα πραγματικά
στοιχεία, προκειμένου, για παράδειγμα, να τροποποιήσει το ποσό του επιβληθέντος προστίμου, όταν το ζήτημα του ποσού υποβληθεί
στην κρίση του (βλ., υπό την έννοια αυτή, αποφάσεις του Δικαστηρίου της 8ης Φεβρουαρίου 2007, C‑3/06 P, Groupe Danone κατά
Επιτροπής, Συλλογή 2007, σ. I‑1331, σκέψεις 61 και 62, και της 3ης Σεπτεμβρίου 2009, Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής,
σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψη 86 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Συναφώς, πρέπει να τονισθεί ότι, εκ φύσεως, ο καθορισμός ενός προστίμου από το Γενικό Δικαστήριο δεν αποτελεί ακριβή μαθηματική
άσκηση. Άλλωστε, το Γενικό Δικαστήριο δεν δεσμεύεται από τους υπολογισμούς της Επιτροπής ούτε από τις κατευθυντήριες γραμμές
όταν αποφαίνεται δυνάμει της εξουσίας πλήρους δικαιοδοσίας (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση BASF και UCB κατά Επιτροπής,
σκέψη 55 ανωτέρω, σκέψη 213 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία), αλλά πρέπει να προβεί σε δική του εκτίμηση, λαμβάνοντας υπόψη
όλες τις περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως.
Από την εκτίμηση στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο στο πλαίσιο του δεύτερου και του τρίτου λόγου ακυρώσεως ανωτέρω, προκύπτει
ότι, κατά τον υπολογισμό του ποσού του προστίμου, η Επιτροπή, αφενός, υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως των πραγματικών περιστατικών
όσον αφορά τη διάρκεια της συμμετοχής της προσφεύγουσας στη σύμπραξη και, αφετέρου, παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως,
εκτιμώντας το ειδικό βάρος της συμμετοχής αυτής.
Όσον αφορά την παρανομία που διέπραξε η Επιτροπή, η οποία αφορά τον υπολογισμό της διάρκειας της παραβάσεως σε σχέση με την
προσφεύγουσα, πρέπει να υπομνησθεί ότι, όπως διαπιστώθηκε στη σκέψη 30 ανωτέρω, η Επιτροπή της προσήψε ότι συμμετείχε στη
σύμπραξη των επιχειρήσεων μεταποιήσεως από τον Οκτώβριο του 1997 μέχρι τις 19 Φεβρουαρίου 2002, ημερομηνία η οποία αντιστοιχεί
στην ημερομηνία του τερματισμού της παραβάσεως, ενώ η συμμετοχή της ανεστάλη μεταξύ της 5ης Νοεμβρίου 1999 και της 29ης Μαΐου
2001 (αιτιολογικές σκέψεις 302 και 378 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Επειδή η συμμετοχή της προσφεύγουσας διήρκεσε περισσότερο
από δύο έτη και οκτώ μήνες, η Επιτροπή εφήρμοσε προσαύξηση 25 % στο πρόστιμο που της επέβαλε. Το βασικό ποσό του προστίμου
καθορίστηκε, επομένως, σε 12,5 εκατομμύρια ευρώ (βλ. αιτιολογική σκέψη 379 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Πάντως, όπως επισημάνθηκε στο πλαίσιο της εκτιμήσεως του τρίτου λόγου (βλ. σκέψεις 134 έως 143 και 150 έως 165 ανωτέρω), κακώς
η Επιτροπή θεώρησε ότι η προσφεύγουσα είχε μετάσχει στη σύμπραξη κατά την εν λόγω χρονική περίοδο και είχε αναστείλει τη συμμετοχή
της μεταξύ Νοεμβρίου 1999 και Μαΐου 2001. Πράγματι, όσον αφορά τη χρονική περίοδο μέχρι τις 5 Νοεμβρίου 1999, από τις αναλύσεις
που εκτέθηκαν, ιδίως, στις σκέψεις 134 έως 149 ανωτέρω, προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε βασίμως να θεωρήσει την ημερομηνία
αυτή ως την ημερομηνία παύσεως της συμμετοχής της προσφεύγουσας στη σύμπραξη, εφόσον τα αποδεικτικά στοιχεία που εκτίμησε
συναφώς με την προσβαλλόμενη απόφαση, καθώς και τα άλλα στοιχεία του φακέλου της παρείχαν απλώς τη δυνατότητα να θεωρήσει
ότι η συμμετοχή αυτή αποδείχθηκε μόνο μέχρι τον Φεβρουάριο του 1999.
Όσον αφορά την υποτιθέμενη επιστροφή της προσφεύγουσας στη σύμπραξη κατά το χρονικό διάστημα από τις 29 Μαΐου 2001 έως τις
19 Φεβρουαρίου 2002, από τις αναλήψεις που εκτέθηκαν, ιδίως, στις σκέψεις 150 έως 164 ανωτέρω προκύπτει ότι το σύνολο των
ενδείξεων που διέθετε η Επιτροπή δεν αρκούσε για να συναχθεί το συμπέρασμα περί της συμμετοχής της προσφεύγουσας στη σύμπραξη
κατά τη διάρκεια της εν λόγω χρονικής περιόδου και ότι, κατά συνέπεια, η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως των πραγματικών
περιστατικών καθόσον θεώρησε ότι η προσφεύγουσα είχε επιστρέψει εκ νέου στη σύμπραξη κατά την εν λόγω χρονική περίοδο.
Λαμβανομένων υπόψη των προηγουμένων σκέψεων, η διάρκεια της παραβάσεως που πρέπει να ληφθεί υπόψη για τον καθορισμό του προστίμου
πρέπει να μειωθεί σε δεκαέξι μήνες.
Όσον αφορά την άλλη παρανομία που διέπραξε η Επιτροπή, από τις σκέψεις 176 έως 195 ανωτέρω προκύπτει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση
εμπεριέχει παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, καθόσον η Επιτροπή δέχθηκε, έναντι της προσφεύγουσας, το έτος 2001
ως το έτος αναφοράς για τον καθορισμό του αρχικού ποσού του προστίμου.
Πράγματι, από τις αιτιολογικές σκέψεις 370 έως 373 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή καθόρισε το σχετικό
βάρος των επιχειρήσεων που έχουν μετάσχει στη σύμπραξη ανάλογα με τα μερίδια αγοράς που κατείχαν κατά το τελευταίο πλήρες
έτος της παραβάσεως.
Πάντως, η επιλογή να ληφθεί υπόψη το έτος 2001, το οποίο, για τους λόγους που εκτέθηκαν στις σκέψεις 182 έως 186 ανωτέρω,
δεν μπορούσε να θεωρηθεί σε καμία περίπτωση ως το τελευταίο πλήρες έτος της συμμετοχής της προσφεύγουσας στην παράβαση, ώθησε
την Επιτροπή να λάβει υπόψη ένα μερίδιο αγοράς της προσφεύγουσας της τάξεως του 8,86 % (βλ. αιτιολογική σκέψη 40 της προσβαλλομένης
αποφάσεως). Πάντως, το εν λόγω μερίδιο αγοράς ήταν ουσιωδώς ανώτερο του μεριδίου που η προσφεύγουσα κατείχε κατά το τελευταίο
πλήρες έτος της συμμετοχής της στην παράβαση, δηλαδή ένα μερίδιο αγοράς της τάξεως του 2,71 % το 1998, όπως προκύπτει από
την ανακοίνωση της προσφεύγουσας –την οποία η Επιτροπή κατέθεσε στον φάκελο κατόπιν μέτρου οργανώσεως της διαδικασίας που
έλαβε το Γενικό Δικαστήριο– της οποίας γίνεται μνεία στην υποσημείωση 21 της προσβαλλομένης αποφάσεως (βλ. συναφώς και τη
σκέψη 191 ανωτέρω).
Επομένως, επειδή η απόσταση που υπήρχε μεταξύ του μεριδίου αγοράς της προσφεύγουσας το οποίο έλαβε υπόψη η Επιτροπή και των
μεριδίων αγοράς που κατείχαν, αντιστοίχως, η Mindo και η Transcatab το 2001 δεν ήταν, υποτίθεται, σημαντική, εφόσον όλα εντάσσονταν
σε μια κλίμακα μεταξύ περίπου 9 % έως 11 % (βλ. αιτιολογική σκέψη 373 της προσβαλλομένης αποφάσεως), η Επιτροπή θεώρησε ότι
οι τρεις αυτές επιχειρήσεις μπορούσαν να καταταγούν στην ίδια κατηγορία, για την οποία το αρχικό ποσό του προστίμου καθορίστηκε
σε 10 εκατομμύρια ευρώ, ποσό το οποίο, λαμβανομένων υπόψη των προηγουμένων σκέψεων, δεν αντικατόπτριζε το «ειδικό βάρος» της
προσφεύγουσας και τις πιθανές συνέπειες της παράνομης συμπεριφοράς της.
Επομένως, η πλάνη στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη το μερίδιο αγοράς που κατείχε η προσφεύγουσα το 2001, καθόρισε
την εσφαλμένη κατάταξή της σε μια κατηγορία επιχειρήσεων στην οποία δεν ανήκε, πράγμα το οποίο, σε τελική ανάλυση, ώθησε την
Επιτροπή να καθορίσει ένα αρχικό ποσό προστίμου που θα επιβαλλόταν στην προσφεύγουσα το οποίο ήταν δυσανάλογο σε σχέση με
την πραγματική συμμετοχή της στην παράβαση που ήταν όλως σχετική.
Κατά συνέπεια, τα σφάλματα στα οποία υπέπεσε η Επιτροπή, αφενός, ως προς τη διάρκεια της συμμετοχής της προσφεύγουσας στην
παράβαση και, αφετέρου, ως προς τον καθορισμό του μεριδίου αγοράς της προσφεύγουσας και, για τον λόγο αυτόν, την κατάταξή
της στην ίδια κατηγορία με επιχειρήσεις που έχουν διαφορετικό μέγεθος και, επομένως και διαφορετική βαρύτητα στη σύμπραξη,
ώθησαν την Επιτροπή να αποδώσει, κατ’ ουσίαν, στην προσφεύγουσα ένα ρόλο στη σύμπραξη όμοιο με αυτόν των τριών άλλων επιχειρήσεων
μεταποιήσεως, δηλαδή της Deltafina, της Dimon Italia και της Transcatab.
Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι η συμμετοχή της προσφεύγουσας στη σύμπραξη διακρίνεται σαφώς από τη συμμετοχή των τριών
άλλων επιχειρήσεων μεταποιήσεως, οι οποίες ανήκαν, όλες, σε πολυεθνικούς ομίλους. Οι επιχειρήσεις αυτές είναι, πράγματι, οι
μόνες που έθεσαν σε εφαρμογή τη σύμπραξη και συμμετείχαν σε όλες τις πτυχές της, από την αρχή της παραβάσεως μέχρι το τέλος
της. Επιπλέον, σε αντιδιαστολή προς την προσφεύγουσα, οι τρεις προπαρατεθείσες επιχειρήσεις μεταποιήσεως ήσαν όλες μέλη της
APTI (αιτιολογική σκέψη 45 της προσβαλλομένης αποφάσεως), της οποίας τη συμπεριφορά προσπάθησαν να επηρεάσουν (αιτιολογική
σκέψη 244 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Τέλος, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση (βλ., ιδίως, αιτιολογική σκέψη
380), η προσφεύγουσα όχι μόνο συμμετείχε κατά τρόπο ασυνεχή στη σύμπραξη, αλλά, κατά τη διάρκεια της συμμετοχής της, διατάραξε
συχνά τη λειτουργία της συμπράξεως.
Άλλωστε, πρέπει να υπομνησθεί ότι αποτελεί πάγια νομολογία ότι τα πρόστιμα που επιβάλλονται λόγω παραβάσεων του άρθρου 81
ΕΚ, όπως προβλέπονται από το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, έχουν ως αντικείμενο να κολάσουν τις παράνομες
πράξεις των σχετικών επιχειρήσεων και να αποτρέψουν τόσο τις εν λόγω επιχειρήσεις όσο και άλλους επιχειρηματίες από τη μελλοντική
παράβαση των κανόνων του δικαίου της Ένωσης περί ανταγωνισμού (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης
Ιουνίου 2010, C‑413/08 P, Lafarge κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 102 και εκεί παρατιθέμενη
νομολογία). Επομένως, η συνεκτίμηση του μεγέθους και των συνολικών πόρων της ενδιαφερόμενης επιχειρήσεως, προκειμένου να διασφαλισθεί
ότι το πρόστιμο έχει επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα, στηρίζεται στην επιδιωκόμενη επίπτωση επί της εν λόγω επιχειρήσεως, δεδομένου
ότι η κύρωση δεν πρέπει να είναι αμελητέα, υπό το πρίσμα, ιδίως, της οικονομικής δυνατότητας της επιχειρήσεως αυτής (βλ.,
υπό την έννοια αυτή, προπαρατεθείσα απόφαση Lafarge κατά Επιτροπής, σκέψη 104).
Επιπλέον, πρέπει να υπομνησθεί ότι η αρχή της αναλογικότητας απαιτεί να μην υπερβαίνουν οι πράξεις των κοινοτικών οργάνων
τα όρια του κατάλληλου και αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη των θεμιτών σκοπών που επιδιώκει η σχετική ρύθμιση, εξυπακουομένου
ότι, όταν υφίσταται δυνατότητα επιλογής μεταξύ περισσότερων του ενός κατάλληλων μέτρων, πρέπει να επιλέγεται το λιγότερο επαχθές
και ότι τα μειονεκτήματα που προκαλούνται δεν πρέπει να είναι υπέρμετρα σε σχέση με τους επιδιωκόμενους σκοπούς (αποφάσεις
του Δικαστηρίου της 13ης Νοεμβρίου 1990, Fedesa κ.λπ., C‑331/88, Συλλογή 1990, σ. I‑4023, σκέψη 13, και της 5ης Μαΐου 1998,
C‑180/96, Ηνωμένο Βασίλειο κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. I‑2265, σκέψη 96, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 12ης Σεπτεμβρίου
2007, T‑30/05, Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής, σκέψη 104 ανωτέρω, σκέψη 223). Συνεπώς, τα πρόστιμα δεν πρέπει να είναι
υπέρμετρα σε σχέση με τους επιδιωκόμενους σκοπούς, ήτοι σε σχέση με την τήρηση των κανόνων περί ανταγωνισμού, και το ποσό
του επιβαλλόμενου σε μία επιχείρηση προστίμου για παράβαση σε υπόθεση ανταγωνισμού πρέπει να είναι ανάλογο με την παράβαση,
εκτιμώμενη στο σύνολό της, λαμβάνοντας υπόψη, ειδικότερα, τη σοβαρότητα της παραβάσεως (αποφάσεις JFE Engineering κ.λπ. κατά
Επιτροπής, σκέψη 130 ανωτέρω, σκέψη 532, και της 12ης Σεπτεμβρίου 2007, Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής, σκέψη 104 ανωτέρω,
σκέψη 224).
Εν προκειμένω, η προσφεύγουσα είναι μια επιχείρηση μικρού μεγέθους, της οποίας το εταιρικό κεφάλαιο ανερχόταν το 2005 μόλις
σε 1,1 εκατομμύρια ευρώ και της οποίας η μετοχική σύνθεση είναι οικογενειακή, εφόσον το κεφάλαιο αυτό κατέχουν δύο φυσικά
πρόσωπα (διάταξη Romana Tabacchi κατά Επιτροπής, σκέψη 45 ανωτέρω, σκέψεις 70 και 123). Από τις διαπιστώσεις που πραγματοποιήθηκαν
στο πλαίσιο της διαδικασίας των ασφαλιστικών μέτρων που αφορά την παρούσα υπόθεση προκύπτει επίσης ότι, το 2005, για να συμβάλει
στη σύσταση αποθέματος για να καλυφθεί ο κίνδυνος πληρωμής του προστίμου ύψους 1 000 000 ευρώ, η προσφεύγουσα χρειάστηκε να
πωλήσει εργοστάσιο που βρίσκεται στη Cerratina (Iταλία), μειώνοντας έτσι την αξία του ενεργητικού σε ακίνητα σε ποσό κατώτερο
του ύψους του προστίμου που επέβαλε η Επιτροπή (διάταξη Romana Tabacchi κατά Επιτροπής, σκέψη 45 ανωτέρω, σκέψεις 87 και 107).
Όσον αφορά τα αποτελέσματα της εγγραφής προστίμου ύψους 2,05 εκατομμυρίων ευρώ στους λογαριασμούς της, η προσφεύγουσα υποστήριξε
επίσης, κατά την ενώπιον του δικαστή των ασφαλιστικών μέτρων διαδικασία, χωρίς ως προς το σημείο αυτό να την αντικρούσει η
Επιτροπή, ότι τα άρθρα 2447 και 2484, τέταρτο εδάφιο, του ιταλικού αστικού κώδικα προβλέπουν ότι η εγγραφή στον ισολογισμό
θέσεως του παθητικού που ισοδυναμεί με το διπλάσιο του εταιρικού κεφαλαίου, όπως συμβαίνει εν προκειμένω, μπορεί να μειώσει
το κεφάλαιο αυτό στο μηδέν. Ειδικότερα, σε περίπτωση μειώσεως του εταιρικού κεφαλαίου κεφαλαιουχικής εταιρίας σε επίπεδο κατώτερο
του ελαχίστου νομίμου ορίου, η εταιρία αυτή αντιμετωπίζει, κατ’ ουσίαν, την ακόλουθη επιλογή: οργάνωση της διαλύσεώς της ή
ανακεφαλαιοποίηση (βλ., υπό την έννοια αυτή, διάταξη Romana Tabacchi κατά Επιτροπής, σκέψη 45 ανωτέρω, σκέψεις 88 και 123).
Συναφώς, από τις διαπιστώσεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της διαδικασίας ενώπιον του δικαστή των ασφαλιστικών μέτρων
προκύπτει ότι, από τις 13 Ιουλίου 2006, η προσφεύγουσα απέδειξε επαρκώς από νομικής απόψεως ότι δεν ήταν, όπως ακριβώς και
οι δύο μέτοχοί της, σε θέση να συστήσει έστω και τραπεζική εγγύηση για την πληρωμή του προστίμου των 2,05 εκατομμυρίων ευρώ
που επέβαλε η Επιτροπή (διάταξη Romana Tabacchi κατά Επιτροπής, σκέψη 45 ανωτέρω, σκέψεις 100 έως 122). Πρέπει, ειδικότερα,
να τονισθεί ότι αποδείχθηκε ότι οι μέτοχοι της προσφεύγουσας δεν έχουν τη δυνατότητα να συστήσουν τραπεζική εγγύηση για το
σύνολο του ποσού του προστίμου και δεν μπορούν, επομένως, ούτε να συνεισφέρουν στο κεφάλαιο της εταιρίας στο αναγκαίο μέτρο
για να αποτραπεί η θέση της υπό εκκαθάριση (βλ., υπό την έννοια αυτή, διάταξη Romana Tabacchi κατά Επιτροπής, σκέψη 45 ανωτέρω,
σκέψη 123). Οι συνήθεις τράπεζες της προσφεύγουσας είχαν διακόψει τις πιστώσεις τους λόγω της χειροτερεύσεως της καταστάσεώς
της (διάταξη Romana Tabacchi κατά Επιτροπής, σκέψη 45 ανωτέρω, σκέψη 85). Επιπλέον, εν προκειμένω, κανένα στοιχείο δεν παρέχει
ενδείξεις περί του ότι η χειροτέρευση αυτή οφειλόταν σε απατηλή συμπεριφορά που αποσκοπούσε στην αποφυγή της πληρωμής του
προστίμου.
Λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων αυτών, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι ένα πρόστιμο ύψους 2,05 εκατομμυρίων ευρώ, που επέβαλε
η Επιτροπή στις 20 Οκτωβρίου 2005, μπορεί να προκαλέσει, αφεαυτού, τη θέση της προσφεύγουσας σε εκκαθάριση και, κατά συνέπεια,
την εξαφάνισή της από την αγορά, η οποία φαίνεται, άλλωστε, ικανή να έχει τις σημαντικές επιπτώσεις που επικαλέστηκε η προσφεύγουσα
στο πλαίσιο του πέμπτου λόγου ακυρώσεως.
Ενόψει των προηγουμένων σκέψεων, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του σωρευτικού αποτελέσματος των προηγουμένως διαπιστωθεισών παρανομιών
καθώς και της ασθενούς χρηματοοικονομικής ικανότητας της προσφεύγουσας, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι, κατά δίκαιη εκτίμηση
όλων των περιστάσεων της υπό κρίση υποθέσεως, το τελικό ποσό του προστίμου που θα επιβληθεί στην προσφεύγουσα θα πρέπει να
καθοριστεί σε 1 εκατομμύριο ευρώ. Πράγματι, ένα πρόστιμο του ύψους αυτού παρέχει τη δυνατότητα αποτελεσματικής κυρώσεως της
παράνομης συμπεριφοράς της προσφεύγουσας, κατά τρόπο που να μην είναι αμελητέος και να παραμένει επαρκώς αποτρεπτικός. Οποιοδήποτε
πρόστιμο ανώτερο του ποσού αυτού θα ήταν δυσανάλογο σε σχέση με την παράβαση που προσάπτεται στην προσφεύγουσα εκτιμώμενη
στο σύνολό της.
Στην παρούσα υπόθεση, ένα πρόστιμο ύψους 1 εκατομμυρίου ευρώ συνιστά τη δίκαιη κύρωση της συμπεριφοράς που προσάπτεται στην
προσφεύγουσα.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προηγουμένων σκέψεων, πρέπει, πρώτον, να ακυρωθεί το άρθρο 1, στοιχείο β΄, της προσβαλλομένης
αποφάσεως, καθόσον αφορά την παράβαση που προσάπτεται στην προσφεύγουσα για τη χρονική περίοδο που βαίνει πέρα του μηνός Φεβρουαρίου
του 1999, δεύτερον, να ορισθεί το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα σε 1 εκατομμύριο ευρώ και, τρίτον, να
απορριφθεί η προσφυγή κατά τα λοιπά.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει
σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Κατ’ εφαρμογήν της παραγράφου 3, πρώτο εδάφιο, της ίδιας διατάξεως, το Γενικό Δικαστήριο
μπορεί να κατανείμει τα έξοδα σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων.
Εν προκειμένω, προσήκει να τονισθεί ότι έγιναν κατ’ ουσίαν δεκτά τα αιτήματα της προσφεύγουσας. Επομένως, κατά δικαία εκτίμηση
των επιδίκων περιστατικών αποφασίζεται ότι η Επιτροπή θα φέρει τα δικαστικά της έξοδα καθώς και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε
η προσφεύγουσα.
Όσον αφορά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων στην υπόθεση T‑11/06 R, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά, υπό το πρίσμα της διατάξεως
του Προέδρου του Πρωτοδικείου της 13ης Ιουλίου 2006, ότι πρέπει να καταδικασθεί η Επιτροπή στα δικαστικά της έξοδα καθώς και
στα έξοδα που υπέστη η προσφεύγουσα στο πλαίσιο της διαδικασίας εκείνης.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Ακυρώνει το άρθρο 1, στοιχείο β΄, της αποφάσεως C(2005) 4012 τελικό της Επιτροπής, της 20ής Οκτωβρίου 2005, σχετικά με διαδικασία
εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1, [ΕΚ] (υπόθεση COMP/C-38.281/B.2 – Ακατέργαστος καπνός – Ιταλία), καθόσον η Επιτροπή
διαπίστωσε ότι η Romana Tabacchi Srl είχε λάβει μέρος στην παράβαση μετά τον μήνα Φεβρουάριο του 1999.
2)
Το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στη Romana Tabacchi καθορίζεται σε 1 εκατομμύριο ευρώ.
3)
Απορρίπτει κατά τα λοιπά την προσφυγή.
4)
Η Επιτροπή θα φέρει τα δικαστικά της έξοδα καθώς και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Romana Tabacchi.
5)
Στην υπόθεση T‑11/06 R, η Επιτροπή θα φέρει τα δικαστικά της έξοδα καθώς και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Romana Tabacchi.
Azizi
Cremona
Frimodt Nielsen
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 5 Οκτωβρίου 2011.
(υπογραφές)
Περιεχόμενα
Ιστορικό της διαφοράς
1.  Η διοικητική διαδικασία
2.  Η προσβαλλόμενη απόφαση
Καθορισμός του αρχικού ποσού των προστίμων
Σοβαρότητα
Διαφορετική μεταχείριση
Καθορισμός του βασικού ποσού των προστίμων
Ελαφρυντικές περιστάσεις
Το προβλεπόμενο στο άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 ανώτατο όριο του προστίμου
Εφαρμογή της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας
Τελικό ποσόν των προστίμων
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Σκεπτικό
1.  Επί του αιτήματος διεξαγωγής αποδείξεως διά μαρτύρων
2.  Επί του πρώτου λόγου που αντλείται από την παράλειψη διεξαγωγής έρευνας, από έλλειψη αιτιολογίας ή από τον παράλογο χαρακτήρα
της αιτιολογίας, καθώς και από την παραβίαση των αρχών της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας, όσον αφορά την παράλειψη
της Επιτροπής να λάβει υπόψη την έλλειψη πραγματικού αντικτύπου της συμπράξεως στην αγορά
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Γενικές εκτιμήσεις
Επί της παραλείψεως να ληφθεί υπόψη ο πραγματικός αντίκτυπος της συμπράξεως στην αγορά κατά τον καθορισμό του προστίμου
Επί της παραβιάσεως των αρχών της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας
Επί της ελλείψεως αιτιολογίας και επί του παράλογου χαρακτήρα της
3.  Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από πλημμέλειες σχετικά με την αιτιολογία και την έρευνα καθώς και από την
παράβαση του βάρους της αποδείξεως, ως προς τη διάρκεια της συμμετοχής της προσφεύγουσας στην προβαλλόμενη παράβαση
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί της ημερομηνίας παύσεως της συμμετοχής της προσφεύγουσας στη σύμπραξη το 1999
Επί της συμμετοχής της προσφεύγουσας στη σύμπραξη μεταξύ της 29ης Μαΐου 2001 και της 19ης Φεβρουαρίου 2002
–  Επί της τηλεομοιοτυπίας που απέστειλε η Deltafina στις 29 Μαΐου 2001
–  Επί των συνεδριάσεων της 16ης Νοεμβρίου 2001 και της 8ης Ιανουαρίου 2002
4.  Επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, ο οποίος αντλείται από τον παράλογο χαρακτήρα της αιτιολογίας και από την παραβίαση
της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως κατά τη διαβάθμιση του αρχικού ποσού του προστίμου
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
5.  Eπί του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από ανεπαρκή μείωση του ποσού του προστίμου λόγω του ρόλου «ταραχοποιού»
που διαδραμάτισε η προσφεύγουσα καθώς και από τη μη συνεκτίμηση άλλων ελαφρυντικών περιστάσεων
Επί του πρώτου σκέλους, που αντλείται από το ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη, ως ελαφρυντικές περιστάσεις, τις πιέσεις που
υπέστη η προσφεύγουσα, καθώς και τον καθαρώς παθητικό ρόλο που αυτή διαδραμάτισε
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
–  Επί της αιτιάσεως που αντλείται από τη μη συνεκτίμηση του καταναγκαστικού χαρακτήρα της συμμετοχής της προσφεύγουσας στη
σύμπραξη
–  Επί της αιτιάσεως που αντλείται από τη μη συνεκτίμηση του αποκλειστικά παθητικού ρόλου της προσφεύγουσας ή του περιοριζόμενου
απλώς στη μίμηση των άλλων επιχειρήσεων
–  Επί της ελλείψεως αιτιολογίας
Επί του δευτέρου σκέλους, που αντλείται από την παράλειψη της Επιτροπής να λάβει δεόντως υπόψη την ελαφρυντική περίσταση της
«συχνής διαταράξεως των σκοπών της συμπράξεως», η οποία συνίστατο σε συστηματική μη εφαρμογή των αποφάσεων της συμπράξεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
6.  Επί του πέμπτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από τον ανεπιεική και δυσανάλογο χαρακτήρα του προστίμου σε σχέση με την
περιουσιακή δομή και την ικανότητα πληρωμής εισφοράς της προσφεύγουσας
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
7.  Επί της ασκήσεως από το Γενικό Δικαστήριο της εξουσίας πλήρους δικαιοδοσίας και επί του καθορισμού του τελικού ποσού του
προστίμου
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.