CELEX: 62009CJ0485
Direttiva 91/628/KEE
Punt 48(5) tal-Kapitolu VII tal-Anness
Regolament (KE) Nru 615/98
Artikolu 5(3)
Ħlas lura fuq l-esportazzjoni
Protezzjoni tal-ifrat matul it-trasport
Kundizzjonijiet tal-ħlas lura fuq l-esportazzjoni tal-bhejjem tal-ifrat
Osservanza tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/628/KEE
Prinċipju ta’ proporzjonalità

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-punt 48(5) tal-Kapitolu VII tal-Anness tad-Direttiva
91/628/KEE tal-Kunsill, tad-19 ta’ Novembru 1991, dwar il-protezzjoni tal‑annimali waqt it-trasport u li temenda d-Direttivi 90/425/KEE
u 91/496/KEE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 3, Vol. 12 p. 133), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 95/29/KE,
tad-29 ta’ Ġunju 1995 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 3, Vol. 17 p. 466, iktar ’il quddiem id‑“Direttiva 91/628”),
u tal-Artikolu 5(3) tar-Regolament (KE) tal‑Kummissjoni Nru 615/98, tat-18 ta’ Marzu 1998, li jistabbilixxi regoli ddettaljati
speċifiċi ta’ applikazzjoni tas-sistema ta’ ħlas lura fuq l‑esportazzjoni fir-rigward tal-benesseri ta’ annimali ħajjin tal-bhejjem
ifrat matul it-trasport (ĠU L 82, p. 19).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn Viamex Agrar Handels GmbH (iktar ’il quddiem “Viamex”) u l-Hauptzollamt
Hamburg-Jonas (iktar ’il quddiem il-“Hauptzollamt”) fir-rigward ta’ ħlas lura fuq l-esportazzjoni ta’ annimali ħajjin tal-bhejjem
tal-bhejjem tal-ifrat lejn l‑Eġittu.

Il-kuntest ġuridiku

Id-dritt tal-Unjoni
It-tieni paragrafu tal-Artikolu 13(9) tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 805/68, tas-27 ta’ Ġunju 1968, dwar l-organizzazzjoni
komuni tas‑swieq fis-settur tal-laħam taċ-ċanga (ĠU L 148, p. 24), kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2634/97,
tat-18 ta’ Diċembru 1997 (ĠU L 356, p. 13), jipprovdi li l-ħlas lura fuq l‑esportazzjoni ta’ annimali ħajjin huwa suġġett
għall-osservanza tal‑leġiżlazzjoni Komunitarja fir-rigward tal-benesseri tal-annimali u, b’mod partikolari, il-protezzjoni
tal-annimali matul it-trasport.
Ir-regoli ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 805/68, kif emendat bir‑Regolament Nru 2634/97, ġew ippreċiżati permezz tar-Regolament
Nru 615/98.
L-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 615/98 jipprovdi li l-ħlas lura fuq l-esportazzjoni ta’ annimali ħajjin tal-bhejjem tal-ifrat
huwa suġġett għall-osservanza, matul it-trasport tal-annimali sal-ewwel tħottija fl-Istat terz ta’ destinazzjoni finali, għad-dispożizzjonijiet
tad‑Direttiva tal-Kunsill 91/628/KEE u għad-dispożizzjonijiet tal‑imsemmi regolament.
Skont l-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 615/98, il-ħlas lura fuq l-esportazzjoni ma jitwettaqx għall-annimali li jkunu mietu
matul it-trasport jew għall-annimali li għalihom l-awtorità kompetenti tqis, fid-dawl tad-dokumenti msemmija fil-paragrafu
(2) tal-imsemmi Artikolu 5, tar-rapporti ta’ kontroll imsemmija fl-Artikolu 4 ta’ dan ir-Regolament u/jew ta’ kull element
ieħor għad-dispożizzjoni tagħha dwar l-osservanza tad-dispożizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 1 tal-imsemmi regolament, li
d-Direttiva 91/628 ma kinitx ġiet osservata.
Id-disa’ premessa tad-Direttiva 91/628 tipprevedi li “r-regoli proposti għandhom jassiguraw il-protezzjoni aktar effettiva
ta’ l-annimali matul it-trasport”.
L-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 91/628 jagħti d-definizzjonijiet li ġejjin:
“a)      ‘mezzi tat-trasport’, dawk il-partijiet ta’ vetturi tat-triq, vaguni tal‑ferrovija, vapuri [u] ajruplani [u]żati għat-tagħbija
u l-ġarr ta’ l‑annimali, kif ukoll kontenituri għat-trasport bl-art, bil-baħar jew bl-ajru;
b)      ‘trasport’, kull ċaqlieq ta’ annimali, effettwat permezz ta’ trasport li jinvolvi t-tagħbija u l-ħatt ta’ l-annimali;
[…]
g)      ‘vjaġġ’, it-trasport mill-post tat-tluq sal-post tad-destinazzjoni;
h)      ‘perjodu ta’ mistrieħ’, perjodu kontinwu matul il-vjaġġ li matulu l-annimali mhumiex qegħdin jiġu mċaqalqa permezz ta’ mezz
ta’ trasport;
[…]”
Il-Kapitolu VII tal-Anness tad-Direttiva 91/628, intitolat “Interval ta’ tisqija u ta’ tmigħ, il-ħinijiet tal-vjaġġ u l-perijodi
ta’ mistrieħ”, jiddisponi fil-punt 48 tiegħu:
“1.      Ir-rekwiżiti stabbiliti f’dan il-Kapitolu jgħoddu għall-movimenti tal-ispeċi ta’ annimali elenkati fl-Artikolu 1(1)(a), minbarra
fil-każ ta’ trasport bl-ajru, li r-rekwiżiti tiegħu huma stabbiliti fil-Kapitolu I(E), punti 27 sa 29.
2.      Il-ħinijiet tal-vjaġġ għall-annimali li jappartjenu għall-ispeċi li għalihom issir referenza fil-punt 1 m’għandhomx jeċċedu
t-tmien sigħat.
3.      Il-ħin ta’ vjaġġ massimu fil-punt 2 jista’ jiġi estiż meta l-vettura tat-trasport tissodisfa r-rekwiżiti addizzjonali li ġejjin:
[…]
—      il-vettura tat-trasport iġġorr għalf xieraq għall-ispeċi ta’ annimal trasportat u għall-ħin tal-vjaġġ,
[…]
4.      L-intervalli ta’ tmigħ u tat-tisqija, il-ħinijet tal-vjaġġ u l-perjodi ta’ mistrieħ meta jintużaw l-vetturi tat-triq li jissodisfaw
ir-rekwiżiti tal-punt 3 huma definiti kif ġej:
a)      Għoġiela, ħrief, gidien u moħor […] u frieħ tal-ħanżir […];
b)      Il-ħnieżer […];
(ċ)      Solidungulates domestiċi […];
d)      L-annimali l-oħra kollha ta’ l-ispeċi li għalihom issir referenza fil-punt 1 iridu, wara 14-il siegħa ta’ vjaġġ, jingħataw
perijodu ta’ mistrieħ ta’ mill-inqas siegħa li tkun biżżejjed għalihom b’mod partikolari sabiex jingħataw likwidu u jekk ikun
meħtieġ għalf. Wara dan il-perijodu ta’ mistrieħ, jistgħu jiġu trasportati għal 14-il siegħa oħra.
5.      Wara l-ħin tal-vjaġġ stabbilit, l-annimali għandhom jinħattu, jiġu mitmugħa, mogħtija l-ilma u jibbenefikaw minn perijodu
ta’ mistrieħ minimu ta’ 24 siegħa.
6.      L-annimali m’għandhomx jiġu trasportati permezz ta’ ferrovija jekk il-ħin tal-vjaġġ massimu jeċċedi dak stabbilit fil-punt
2. Madanakollu, il-ħinijiet tal-vjaġġ stabbiliti fil-punt 4 għandhom japplikaw meta l-kondizzjonijiet stabbiliti fil-punti
3 u 4, minbarra l-perjodu ta’ mistrieħ, jintlaħqu.
7.      (a) L-annimali m’għandhomx jiġu trasportati permezz tal-baħar jekk il‑ħin tal-vjaġġ massimu jeċċedi dak stabbilit fil-punt
2, sakemm il-kundizzjonijiet stabbiliti fil-punti 3 u 4, minbarra l-ħinijiet tal-vjaġġ u l-perijodu ta’ mistrieħ, jintlaħqu.
b)      Fil-każ ta’ trasport bil-baħar b’rabta regolari u diretta bejn iż-żewġ punti ġeografiċi tal-Komunità permezz ta’ vetturi mgħobbija
fuq bastimenti mingħajr ma jinħattu l-annimali, dawn ta’ l-aħħar iridu jingħataw mistrieħ għal 12-il siegħa wara li jinħattu
fil-port ta’ destinazzjoni jew fil-viċinanza immedjata tagħha sakemm il-ħin tal-vjaġġ bil-baħar huwa tali li l-vjaġġ jista’
jiġi inkluż fl-iskema ġenerali tal-punti 2 sa 4.
8.      Fl-interessi tal-annimali, il-ħinijiet tal-vjaġġ fil-punti 3, 4 u 7(b) jistgħu jiġu estiżi b’sagħtejn, waqt li jitqies b’mod
partikolari kemm huwa fil-qrib il-post ta’ destinazzjoni.
[…]”

Id-dritt nazzjonali
Ir-Regolament dwar il-protezzjoni tal-annimali matul it-trasport (Tierschutztransportverordnung), tal-25 Frar 1997 (BGBl I,
p. 348), li kien fis‑seħħ fiż-żmien tal-fatti inkwistjoni, kien jipprevedi, fl-Artikolu 24 tiegħu, għal dak li jikkonċerna
l-limitazzjoni tat-trasport:
“1.      Meta l-post tad-dispaċċ u tad-destinazzjoni jkunu jinsabu fit‑territorju nazzjonali, it-tul ta’ trasport ta’ annimali domestiċi
għall-qatla ma tistax taqbeż 8 sigħat. […]
2.      Għall-ġarr ta’ annimali domestiċi, minbarra dawk imsemmija fil‑paragrafu 1, it-trasportatur u l-kmandant tat-trasport għandhom,
wara perijodu ta’ mhux iktar minn tmien sigħat, jiżguraw ruħhom li l-annimali jinħattu u jingħataw x’jieklu u x’jixorbu matul
perijodu ta’ mistrieħ ta’ 24 siegħa f’punt ta’ waqfien awtorizzat mill-awtorità kompetenti […]
[…]
5.      Il-paragrafi 2 u 3 moqrija flimkien mal-Anness 2 dwar il-ħatt u perjodi ta’ mistrieħ ma japplikawx għat-trasport bil-ferroviji
u bil‑baħar tal-[annimali].”

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Fit-12 ta’ Ottubru 2000, Viamex iddikjarat lill-Hauptzollamt ta’ Itzehoe l‑esportazzjoni ta’ 20 annimali ħajjin tal-bhejjem
tal-ifrat lejn l-Eġittu u talbet, fis-26 ta’ Ottubru 2000, l-għoti ta’ ħlas lura fuq l-esportazzjoni lill-Hauptzollamt Hamburg-Jonas
(iktar ’il quddiem il-“Hauptzollamt”). Dawn l-annimali kienu ġew ittrasportati bil-ferrovija ta’ Husum (il-Ġermanja) għal
Rasa (il‑Kroazja) qabel ma tgħabbew fuq bastiment.
Mid-digriet tar-rinviju jirriżulta li, skont l-itinerarju ta’ trasport, it-trasbord ta’ annimali miżmuma f’Husum fit-12 ta’
Ottubru tal-2000 seħħ bejn il-11.30 u s-18.00. Il‑ferrovija telqet minn Husum għall-ħabta tat-20.10. Wara waqfa fit-13 ta’
Ottubru 2000 f’Jesenice (is-Slovenja), li matulha l-annimali ngħataw l-ilma u ikel bejn id-21.00 u l-22.30, il-ferrovija waslet
Rasa fl-14 ta’ Ottubru 2000 għall-ħabta tal-5.30.
Permezz tad-deċiżjoni tad-9 ta’ Awwissu 2005, il-Hauptzollamt, wara li ġie analizzat dan l-itinerarju , ċaħad it-talba għal
ħlas lura fuq il-bażi li dan il-vjaġġ ħa 33 siegħa u 20 minuta u li kien għaldaqstant qabeż il-ħin tal-vjaġġ massimu ta’ 28 siegħa
previst mill-punt 48 tal-Kapitolu VII tal‑Anness tad-Direttiva 91/628.
Fl-ilment tagħha kontra din id-deċiżjoni, Viamex sostniet b’mod partikolari li peress li t-tul tat-trasport bil-ferrovija
huwa konformi mad‑dispożizzjonijiet nazzjonali, kien inġust li l-ħlas lura fuq l-esportazzjoni jiġi rrifjutat.
Permezz ta’ deċiżjoni tal-24 ta’ Mejju 2006, il-Hauptzollamt ċaħad l‑ilment fuq il-bażi li, fil-kuntest tal-kontroll tat-trasport
bil-ferrovija, il‑Kummissjoni Ewropea sabet li t-tul medju tat-traġitt minn Husum sa Rasa kien ta’ 36 siegħa u 35 minuta,
filwaqt li, skont l-itinerarju tat-trasport tal-annimali mogħtija lill-awtoritajiet veterinarji mid-dipartiment tal‑merkanzija
tal-ferroviji Ġermaniż, it-tul tat-trasferiment inkwistjoni ammonta għal 34 siegħa u 41 minuta. Għaldaqstant deher li dan
it‑trasport mhux biss qabeż it-trasport massimu previst mid‑Direttiva 91/628, iżda, barra minn hekk, li l-perijodu ta’ mistrieħ
ta’ 24 siegħa mitlub minn din id-direttiva, jekk il-ħin tal-vjaġġ massimu jkun intlaħaq, ma kienx ġie osservat.
Fl-appell tagħha ppreżentat fis-26 ta’ Ġunju 2006, Viamex enfasizzat għal darb’oħra li, skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali
li jittrasponu d‑Direttiva 91/628 fl-ordinament ġuridiku Ġermaniż, id-dispożizzjonijiet dwar ħin ta’ mistrieħ u t-tul ta’
ġarr ma humiex applikabbli għat-trasport bil‑ferrovija.
Skont il-Finanzgericht Hamburg, is-soluzzjoni tal-kawża prinċipali tiddependi fuq jekk Viamex kisritx ir-regoli stabbiliti
fil-punt 48(5) tal-Kapitolu VII tal-Anness tad-Direttiva 91/628, li tipprevedi li, wara t-tul tal-vjaġġ stabbilit, l-annimali
jridu jinħattu, jingħataw x’jieklu u x’jixorbu u jibbenefikaw minn perijodu ta’ mistrieħ minimu ta’ 24 siegħa. Din il‑qorti
tistaqsi lilha nnifisha jekk huwiex possibbli li tiġi dedotta l‑pożizzjoni sistematika ta’ din id-dispożizzjoni hija applikabbli
biss għat‑trasport bit-triq.
Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk, f’każijiet bħal dak tal‑kawża prinċipali, hijiex obbligata tistħarreġ
jekk l-awtorità nazzjonali kompetenti tkunx applikat id-dispożizzjonijiet tal‑Artikolu 5(3) tar‑Regolament Nru 615/98 b’mod
konsistenti mal‑prinċipju ta’ proporzjonalità. F’dan ir-rigward, hija tal-fehma li mill‑ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja
jirriżulta li ċertu ksur, b’mod partikolari dak li ma jikkawżax il-mewt tal-annimali, ma jwassalx awtomatikament għall-telf
tad-dritt tal-ħlas lura fuq l-esportazzjoni, b’tali mod li l-awtorità kompetenti għandha tiddeċiedi fuq iż-żamma, it‑tnaqqis
jew ir-rifjut ta’ tali ħlas lura fir-rigward tal-imsemmi prinċipju.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Finanzgericht Hamburg iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja
s-segwenti domandi preliminari:
“1)      Il-paragrafu 5 tal-punt 48 tal-Kapitolu VII tal-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 91/628/KEE, [...] japplika għat-trasport
bil-ferrovija?
2)      F’każijiet fejn il-ksur tad-Direttiva 91/628/KEE ma jkunx wassal għall-mewt tal-annimali, il-qorti għandha l-obbligu ġenerali
li teżamina jekk l-awtorità kompetenti tal-Istat Membru fis-sens tal‑Artikolu 5(3) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 615/98,
tat-18 ta’ Marzu 1998, li jippreskrivi regoli dettaljati għall‑applikazzjoni tas-sistema ta’ rifużjonijiet [ħlas lura] fuq
l-esportazzjoni fir-rigward tal-welfare [benesseri] tal-annimali tal-bhejjem tal-ifrat ħajjin matul it‑trasport, aġixxietx
b’mod konformi mal-prinċipju ta’ proporzjonalità?”

Fuq id-domandi preliminari

Fuq l-ewwel domanda
Bl-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, lill‑Qorti tal-Ġustizzja jekk il-paragrafu 5 tal-punt
48 tal-Kapitolu VII tal‑Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 91/628/KEE huwiex applikabbli għat-trasport bil-ferrovija.
Viamex tibbaża ruħha fuq interpretazzjoni sistematika tal-imsemmi kapitolu sabiex tikkunsidra li l-paragrafu 5 tal-punt 48
tiegħu ma għandux ikun applikabbli għal dan it-tip ta’ trasport. Hija ssostni, skont dan il-metodu ta’ interpretazzjoni, li
huwa applikabbli, fil-paragrafi 2 sa 5, għat-trasport bit-trakkijiet, fil-punti 6 u 7, rispettivament, għat-trasport bil-ferrovija
u bil-baħar, u, fil‑paragrafi 8 u 9, għall-mezzi kollha ta’ trasport.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li l-paragrafu 5 tal-punt 48 tal-Kapitolu VII tal-Anness tad-Direttiva 91/628 jipprovdi
fi kliem ġenerali li, wara t-tul tal-vjaġġ stabbilit, l-annimali għandhom jinħattu, jingħataw x’jieklu, x’jixorbu u jibbenefikaw
minn perijodu ta’ mistrieħ minimu ta’ 24 siegħa.
Xejn f’dan il-paragrafu 5 jew fi kwalunkwe dispożizzjoni oħra tad‑Direttiva 91/628 ma jħalli x’jinftiehem li l-leġiżlatur
tal-Unjoni kellu l‑intenzjoni jillimita l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan il-paragrafu għat-trasport bit-triq biss.
Fil-fatt, mill-formulazjoni tal-varji paragrafi tal-punt 48 tal-Kapitolu VII tal-Anness tad-Direttiva 91/628 jirriżulta li
dawk li l-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom hija limitata għal mezz ta’ trasport konkret fihom preċiżazzjoni espressa f’dan ir-rigward.
B’hekk, mill‑formulazzjoni tal-paragrafi 4, 6 u 7 tal-punt 48 jirriżulta li dawn huma applikabbli rispettivament għat-trasport
bit-triq, bil-ferrovija u bil-baħar. Peress li l‑paragrafu 5 ta’ dan il-punt ma għandux din it-tip ta’ preċiżazzjoni, għandu
jitqies li jkopri l‑mezzi ta’ trasport kollha.
F’dawn iċ-ċirkustanzi għandu jitqies li l-paragrafu 5 tal‑punt 48 tal-Kapitolu VII tal-Anness tal-imsemmija direttiva huwa
applikabbli wkoll għat-trasport bil-ferrovija.
Minn naħa, din l-interpretazzjoni hija kkonfermata mill-istruttura tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/628. Fil-fatt, mid‑definizzjonijiet
mogħtija lill-kunċetti ta’ “trasport” u “perjodu ta’ mistrieħ” fl-Artikolu 2(2) ta’ din id-direttiva jirriżulta li l-perijodi
li jinsabu bejn meta jitgħabbew l-annimali fuq mezz ta’ trasport u l-ħatt tagħhom jidħlu t-tnejn li huma neċessarjament kemm
taħt it-trasport kif ukoll taħt il‑mistrieħ. Issa, sa fejn huwa paċifiku li r-regoli li jirrigwardaw it-tul massimu tal‑vjaġġ,
fil-paragrafi 2 u 3 tal-punt 48 tal-Kapitolu VII tal‑Anness tad-Direttiva 91/628, huma applikabbli b’mod partikolari għat-trasport
bil‑ferrovija, għandu jiġi kkunsidrat li r-regoli dwar it-tul ta’ mistrieħ wara l-ħin tat-trasport huma wkoll applikabbli
għal dan mezz ta’ trasport.
Min-naħa l-oħra, din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mill-għan tad‑Direttiva 91/628 li huwa, skont id-disa’ premessa
tagħha, li tiġi żgurata protezzjoni iktar effettiva tal-annimali matul it-trasport.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandha tingħata risposta għall-ewwel domanda li l-paragrafu 5 tal-punt 48 tal-Kapitolu
VII tal‑Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 91/628/KEE huwa applikabbli, b’mod partikolari, għat-trasport bil-ferrovija.

Fuq it-tieni domanda
Bit-tieni domanda tagħha, il-qorti nazzjonali essenzjalment tistaqsi jekk, fl-ipoteżi li l-ksur tad-Direttiva 91/628/KEE ma
jkunx wassal għall-mewt tal-annimali ttrasportati, l-awtoritajiet kompetenti tal-Istat Membru, u l-qrati tagħhom, għandhomx,
fl-eżerċizzju tal-istħarriġ tagħhom, l-obbligu li japplikaw l‑Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 615/98 skont il‑prinċipju ta’
proporzjonalità.
Preliminarjament għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fil-punt 38 tas-sentenza tas-17 ta’ Jannar 2008, Viamex
Agrar Handel (C‑37/06 u C‑58/06, Ġabra, p. I-69) fil-kuntest ta’ kawża bejn l-istess partijiet, li l-awtoritajiet kompetenti
tal‑Istati Membri jistgħu jiddeċiedu fuq l-ammont ta’ ħlas lura fuq l-esportazzjoni biss skont żewġ każijiet distinti sew
previsti fl-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 615/98. Fl‑ewwel każ, meta l-mewt tal-annimali huwa attribwibbli għan‑nuqqas
ta’ osservanza tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/628, il-leġiżlatur Komunitarju ma jagħti ebda marġni diskrezzjonali
lill‑awtorità kompetenti peress li jipprovdi espressament li l-ħlas lura ma jingħatax. Minn naħa l-oħra, fit-tieni każ, meta
din l-awtorità tqis li d-Direttiva 91/628 ma ġietx osservata mingħajr, madankollu, li dan in‑nuqqas ta’ osservanza ma wassal
għall-mewt tal-annimali, il‑leġiżlatur Komunitarju jattribwixxi ċertu marġni diskrezzjonali lill‑awtorità kompetenti sabiex
tiddeċiedi jekk in-nuqqas ta’ osservanza ta’ dispożizzjoni ta’ din id-direttiva tistax twassal għat-telf, it-tnaqqis jew iż-żamma
tal-ħlas lura fuq l-esportazzjoni.
Fir-rigward tat-tieni każ, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li hija l‑awtorità kompetenti li għandha tevalwa jekk in-nuqqas
ta’ osservanza tad-Direttiva 91/628 kellux effett fuq il-benesseri tal-annimali, (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-17 ta’
Jannar 2008, Viamex Agrar Handel u ZVK, iċċitata iktar ’il fuq, punt 44, kif ukoll tat-13 ta’ Marzu 2008, Viamex Agrar Handel,
C‑96/06, Ġabra. p. I‑1413, punt 51).
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li n-nuqqas ta’ osservanza tad-Direttiva 91/628, li jista’ jwassal għal tnaqqis
jew telf tal-ħlas lura fuq l-esportazzjoni, jirrigwarda biss id-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva li għandhom effett
fuq il-benesseri tal-annimali, jiġifieri fuq l-istat fiżiku u/jew is-saħħa tagħhom, u mhux dawk l-imsemmija dispożizzjonijiet
li ma għandhomx, bħala prinċipju, tali effett (sentenza Viamex Agrar Handel u ZVK, iċċitata iktar ’il fuq, punt 42).
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li hija l-awtorità kompetenti li għandha tevalwa jekk in-nuqqas ta’ osservanza
tad‑Direttiva 91/628 jistax jiġi rrettifikat u jekk dan għandux iwassal għat-telf, it-tnaqqis jew iż-żamma tal-ħlas lura fuq
l‑esportazzjoni. Hija wkoll kompetenza ta’ din l-istess awtorità li tiddeċiedi jekk għandux isir tnaqqis
pro rata
tal-ħlas lura fuq l‑esportazzjoni tan-numru ta’ annimali li, fil-fehma tagħha, setgħu sofrew minħabba n-nuqqas ta’ osservanza
tad-Direttiva 91/628, jew jekk dan il-ħlas lura ma jitħallasx sa fejn in-nuqqas ta’ osservanza kellu inevitabbilment effetti
fuq il-benesseri tal‑annimali kollha (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Viamex Agrar Handel u ZVK, iċċitata iktar ’il fuq, punt
44, kif ukoll Viamex Agrar Handel, iċċitata iktar ’il fuq, punt 51).
Viamex tqis li mill-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq jirriżulta li l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ proporzjonalità għandu
bħala effett li l-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri u l-qrati tagħhom għandhom jimplementaw sistema differenzjata
ta’ sanzjonijiet li biha l-għoti tal-ħlas lura fuq l‑esportazzjoni tkun tiddependi min-nuqqas ta’ ħsara reali għall-benesseri
tal-annimali matul it-trasport.
Dan l-argument ma jistax jiġi aċċettat.
Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fil-punt 47 tas-sentenza Viamex Agrar Handel, iċċitata iktar ’il fuq, li mill‑formulazzjoni
użata fl‑Artikolu 5(3) tar‑Regolament Nru 615/98 jirriżulta b’mod ċar li l‑leġiżlatur Komunitarju ried jissuġġetta l-ħlas
lura fuq l-esportazzjoni għall-osservanza tad-dispożizzjonijiet tad‑Direttiva 91/628, indipendentement minn kull konstatazzjoni
ta’ preġudizzju konkret li sofrew l-annimali matul it-trasport tagħhom.
F’dan is-sens, il-benesseri ta’ dawn l-annimali jista’ jitqiegħed f’periklu u ma jistax jibqa’ jiġi ggarantit meta d-dispożizzjonijiet
tad‑Direttiva 91/628 li jirrigwardaw is-saħħa tal-annimali ma jibqgħux jiġu osservati. Bl-istess mod, fil-prattika, mhux dejjem
huwa possibbli, għall‑awtorità kompetenti, li tikkonstata li l-annimali jkunu sofrew b’mod konkret jew li jkunu weġġgħu minħabba
n-nuqqas ta’ osservanza tal-imsemmija dispożizjonijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Viamex Agrar Handel, iċċitata iktar
’il fuq, punti 48 u 49).
Mill-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 32 u 33, kif ukoll 36 u 37 ta’ din is-sentenza jirriżulta li l-eżami tal-awtorità kompetenti
għandu, fl-ewwel lok, ikopri l-kwistjoni ta’ jekk dispożizzjoni tad-Direttiva 91/628 li ma tkunx ġiet osservata tikkonċernax
il-benesseri tal-annimali. Jekk dan huwa l-każ, huwa meħtieġ, fit‑tieni lok, li jiġi ddeterminat jekk tali nuqqas ta’ osservanza
jikkonċernax il-benesseri tal‑annimali kollha ttrasportati jew biss numru limitat ta’ dawk li għalihom ikun intalab il-ħlas
lura fuq l‑esportazzjoni. Fit-tielet lok, l-awtorità kompetenti għandha tiddetermina jekk in-nuqqas ta’ osservanza tistax
tiġi rrettifikata. Huwa abbażi ta’ dawn l-elementi li l-imsemmija awtorità għandha tiddeċiedi jekk in-nuqqas ta’ osservanza
ta’ dispożizzjoni tad‑Direttiva 91/628 għandux iwassal għat-telf, it-tnaqqis jew iż-żamma tal-ħlas lura fuq l-esportazzjoni.
Fil-każ li l-awtorità tasal għall-konstatazzjoni li l-ksur tad‑dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/628 jikkonċerna l-benesseri
tal‑annimali kollha li jkunu qed jiġu ttrasportati, hija għandha tirrifjuta l-ħlas lura fuq l-esportazzjoni, mingħajr ma jiġi
speċifikament ipprovat li l‑annimali sofrew ħsara konkreta matul it-trasport.
Minn naħa l-oħra, jekk il-ksur tad-dispożizzjonijiet tad‑Direttiva 91/628 jikkonċerna biss parti minn dawn l-annimali, hija
l‑awtorità kompetenti li għandha tiddeċiedi jekk għandux isir tnaqqis
pro rata
tal-ħlas lura fuq l‑esportazzjoni għan-numru ta’ annimali li sofrew minħabba dan il-ksur. Fi kwalunkwe każ, dan il-ħlas lura
għandu jingħata fir‑rigward ta’ annimali li għalihom id‑dispożizzjonijiet tad‑Direttiva 91/628 ma jkunux ġew osservati.
Għandha, għalhekk, tingħata risposta għat-tieni domanda fis-sens li, fil‑każ li l-ksur tad-Direttiva 91/628 ma jkunx irriżulta
fil‑mewt ta’ annimali li jiġu ttrasportati, l-awtoritajiet kompetenti tal‑Istati Membri u l-qrati tagħhom, fl-eżerċizzju tal-istħarriġ
tagħhom, għandhom l-obbligu li japplikaw l-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 615/98 skont il-prinċipju ta’ proporzjonalità,
billi jirrifjutaw il‑ħlas lura fuq l‑esportazzjoni ta’ annimali li għalihom id‑dispożizzjonijiet tal‑imsemmija direttiva dwar
il-benesseri tagħhom ma jkunux ġew osservati.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas‑sottomissjoni tal-osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Sitt Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Il-paragrafu 5 tal-punt 48, tal-Kapitolu VII tal-Anness tad‑Direttiva 91/628/KEE tad-19 Novembru 1991, dwar il‑protezzjoni
tal-annimali waqt it-trasport u li temenda d‑Direttivi 90/425/KEE u 91/496/KEE, kif emendata bid‑Direttiva tal-Kunsill 95/29/KE,
tad-29 ta’ Ġunju 1995, huwa applikabbli, b’mod partikolari, għat-trasport bil-ferrovija.
2)
Fil-każ li l-ksur tad-Direttiva 91/628 ma jkunx irriżulta fil-mewt ta’ annimali li jiġu ttrasportati, l‑awtoritajiet kompetenti
tal-Istati Membri u l-qrati tagħhom, fl-eżerċizzju tal-istħarriġ tagħhom, għandhom l-obbligu li japplikaw l‑Artikolu 5(3)
tar-Regolament tal-Kummissjoni Nru 615/98 tat-18 ta’ Marzu 1998, li jistabbilixxi regoli ddettaljati speċifiċi ta’ applikazzjoni
tas-sistema tal-ħlas lura fuq l‑esportazzjoni fir-rigward tal-benesseri ta’ annimali tal-bhejjem tal-ifrat ħajjin matul it-trasport,
skont il-prinċipju ta’ proporzjonalità, billi jirrifjutaw il-ħlas lura fuq l-esportazzjoni ta’ annimali li għalihom id-dispożizzjonijiet
tal-imsemmija direttiva dwar il-benesseri tagħhom ma jkunux ġew osservati.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.