CELEX: 62010CJ0083
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Trasport bl-ajru
Regolament (KE) Nru 261/2004
Artikolu 2(l)
Kumpens għall-passiġġieri f’każ ta’ kanċellazzjoni ta’ titjira
Kunċett ta’ ‘kanċellazzjoni’
Artikolu 12
Kunċett ta’ ‘kumpens ulterjuri’
Kumpens taħt id-dritt nazzjonali

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 2(l) u 12 tar-Regolament (KE) Nru 261/2004
tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal‑11 ta’ Frar 2004, li jistabbilixxi regoli komuni dwar il-kumpens u l-assistenza għal
passiġġieri fil-każ li ma jitħallewx jitilgħu u ta’ kanċellazzjoni jew dewmien twil ta’ titjiriet, u li li jħassar ir-Regolament
(KEE) Nru 295/91 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 8, p. 10).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn seba’ passiġġieri u Air France SA (iktar ’il quddiem “Air France”), dwar
il-kumpens għad-dannu allegatament subit insegwitu għal dewmien twil u għal inkonvenjenzi li rriżultaw minn problemi tekniċi
li ltaqa’ magħhom l-ajruplan ta’ din il-kumpannija tal-ajru waqt titjira bejn Pariġi (Franza) u Vigo (Spanja).

Il-kuntest ġuridiku

Id-dritt internazzjonali
Il-Komunità Ewropea ħadet sehem fil-Konferenza Internazzjonali Diplomatika dwar il-liġi tal-ajru, li seħħet f’Montréal mill-10
sat-28 ta’ Mejju 1999, li fit-28 ta’ Mejju 1999 irriżultat fl-addozzjoni tal-Konvenzjoni għall-Unifikazzjoni ta’ Ċerti Regoli
għat-Trasport Internazzjonali bl-Ajru (iktar ’il quddiem, il-“Konvenzjoni ta’ Montréal), u ffirmat il-Konvenzjoni msemmija
fid-9 ta’ Diċembru 1999.
Fil-5 ta’ April 2001, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea adotta d-Deċiżjoni 2001/539/KE, dwar il-konklużjoni tal-Komunità Ewropea
tal-Konvenzjoni għall-Unifikazzjoni ta’ Ċerti Regoli għat-Trasport Internazzjoni bl-Ajru (il-Konvenzjoni ta’ Montréal) (ĠU
Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 5, p. 491). Din il-Konvenzjoni, fir-rigward tal-Unjoni Ewropea, daħlet fis-seħħ
fit-28 ta’ Ġunju 2004.
L-Artikolu 19 tal-Konvenzjoni ta’ Montréal, intitolat “Dewmien”, jiddisponi fil-Kapitolu III tiegħu, li huwa intitolat “Ir-Responsabbiltà
tat-trasportatur u l-estent tal-kumpens għal danni”:
“It-trasportatur huwa responsabbli għal dannu kkaġunat minn dewmien fit-trasport bl-ajru tal-passiġġieri, il-bagaliji jew
il-merkanzija. Madanakollu, it-trasportatur m’għandux ikun responsabbli għad-danni kkawżati bid-dewmien jekk jidher illi t-trasport
u s-servjenti u l-aġenti tiegħu ħadu l-miżuri kollha li setgħu jintalbu raġjonevolment sabiex jevitaw id-dannu jew li kien
impossibbli għalihom li jieħdu dawn il-miżuri.”
L-Artikolu 22(1) ta’ din il-Konvenzjoni, intitolat “Limiti tar-responsabbiltà fir-rigward ta’ demwien, bagalji u merkanzija”,
li jinsab fl-istess Kapitolu III, jiddisponi:
“Fil-każ ta’ dannu kkawżat minn dewmien kif speċifikat fl-Artikolu 19 fit-trasport ta’ persuni, ir-responsabbiltà tat-trasportatur
għal kull passiġġier huwa llimitat għal 4150 Dritt Speċjali tal-Ġbid.”
L-Artikolu 29 tal-Konvenzjoni ta’ Montréal, intitolat “Bażi tal-pretensjonijiet”, jiddisponi:
“Fil-trasport tal-passiġġieri, bagalji u merkanzija, kull azzjoni għal danni, tkun kif tkun fondata, kemm taħt din il-Konvenzjoni
jew taħt kuntratt jew delitt jew xort’ oħra, tista’ tinġieb biss bla ħsara għall-kondizzjonijiet u dawn il-limiti ta’ responsabbiltà
kif stabbiliti f’din il-Konvenzjoni […]”

Id-dritt tal-Unjoni
Ir-Regolament (KE) Nru 2027/97
L-Artikolu 1 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2027/97, tad-9 ta’ Ottubru 1997, dwar ir-responsabbiltà tat-trasportaturi
bl-ajru fir-rigward tat-trasport ta’ passiġġieri u l-bagalji tagħhom bl-ajru (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7,
Vol. 3, p. 489), kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 889/2002 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-13 ta’ Mejju 2002 (ĠU
Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 6, p. 246, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 2027/97”), jiddisponi:
“Dan ir-Regolament jimplimenta d-dispożizzjonijiet relevanti tal-Konvenzjoni ta’ Montréal […].”
L-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2027/97 jipprovdi:
“Ir-responsabbiltà ta’ trasportatur bl-ajru Komunitarju fir-rigward ta’ passiġġieri u l-bagalji tagħhom tiġi regolata mid-dispożizzjonijiet
kollha tal-Konvenzjoni ta’ Montréal pertinenti għal din ir-responsabbiltà.”
Ir-Regolament Nru 261/2004
Il-premessi 2 u 7 tar-Regolament Nru 261/2004 jipprovdu:
“(10) Passiġġieri li ma tħallewx jitilgħu kontra l-volontá tagħhom għandhom jitħallew jew jikkanċellaw it-titjiriet tagħhom, b’rimbors
tal-biljetti tagħhom, jew ikompluhom taħt kondizzjonijiet sodisfaċjenti, u ħsieb xieraq tagħhom għandu jiġi meħud filwaqt
li qed jistennew titjira li ser isseħħ aktar tard.
[…]
(17)      Għandu jittieħed ħsieb xieraq ta’ passiġġieri li t-titjiriet tagħhom huma mdewmin għal ħin speċifiku tagħhom u dawn għandhom
jitħallew jikkanċellaw it-titjiriet tagħhom b’rimbors tal-biljetti tagħhom jew ikompluhom taħt kondizzjonijiet sodisfaċjenti.”
L-Artikolu 1(1) ta’ dan ir-regolament, intitolat “Soġġett”, jipprovdi:
“Dan ir-Regolament jistabbilixxi, taħt il-kondizzjonijiet speċifikati hawnhekk, drittijiet minimi għal passiġġieri meta:
(a)      ma jitħallewx jitilgħu kontra l-volontá tagħhom;
(b)      it-titjira tagħhom hi kkanċellata;
(ċ)      it-titjira tagħhom hi mdewma.”
L-Artikolu 2(l) ta’ dan ir-regolament, jipprovdi, taħt it-titolu “Definizzjonijiet”:
“Għall-iskopijiet ta’ dan ir-Regolament:
[…]
(l)      ‛kanċellazzjoni’ tfisser in-nuqqas ta’ operazzjoni ta’ titjira li kienet qabel ippjanata u fuq liema mill-inqas post wieħed
kien irreżervat.”
L-Artikolu 5(1) sa (3) tal-istess regolament, intitolat “Kanċellazzjoni”, jistabbilixxi:
“1.      Fil-każ ta’ kanċellazzjoni ta’ titjira, il-passiġġieri in kwistjoni għandhom:
(a)      jiġu offruti assistenza mil-trasportatur ta’ l-ajru li jopera skond l-Artikolu 8; u
(b)      jiġu offruti assistenza mil-trasportatur ta’ l-ajru li jopera skond l-Artikolu 9(1)(a) u 9(2), kif ukoll, fil-każ ta’ għemil
ta’ rotta differenti meta l-ħin tat-tluq raġonevolment mistenni tat-titjira ġdida hu mill-inqas il-ġurnata wara t-tluq kif
kien ippjanat għat-titjira kkanċellata, l-assistenza speċifikata fl-Artikolu 9(1)(b) u 9(1)(ċ); u
(ċ)      jkollhom id-dritt għal kumpens mil-trasportatur ta’ l-ajru li jopera skond l-Artikolu 7, kemm-il darba:
(i)      huma informati bil-kanċellazzjoni mill-inqas ġimgħatejn qabel il-ħin tat-tluq skedat; jew
(ii)      huma informati bil-kanċellazzjoni bejn ġimgħatejn u sebat ijiem qabel il-ħin tat-tluq skedat u huma offruti rotta differenti,
li tħallihom jitilqu mhux aktar minn sagħtejn qabel il-ħin tat-tluq skedat u jaslu fid-destinazzjoni finali tagħhom inqas
minn erba’ sigħat wara l-ħin tal-wasla skedat; jew
(iii)      huma informati bil-kanċellazzjoni inqas minn sebat ijiem qabel il-ħin tat-tluq skedat u huma offruti rotta differenti, li
tħallihom jitilqu mhux aktar minn siegħa qabel il-ħin tat-tluq skedat u jaslu fid-destinazzjoni finali tagħhom inqas minn
sagħtejn wara l-ħin tal-wasla skedat.
2.      Meta passiġġieri huma informati bil-kanċellazzjoni, spjegazzjoni għandha tiġi mogħtija fir-rigward ta’ trasport alternattiv
possibbli.
3.      Trasportatur ta’ l-ajru li jopera m’għandux ikun obbligat iħallas kumpens skond l-Artikolu 7, jekk jista’ juri li l-kanċellazzjoni
hi kkawżata minn ċirkostanzi staordinarji li ma setgħux jiġu evitati anki jekk il-miżuri raġonevoli kollha ġew meħudin.”
L-Artikolu 6(1) tar-Regolament Nru 61/2004, intitolat “Dewmien” jiddisponi:
“Meta trasportatur ta’ l-ajru li jopera jistenna b’mod raġonevoli li titjira tiġi mdewma lil hin mil-ħin tat-tluq tagħha skedat:
(a)      għal sagħtejn jew aktar, fil-każ ta’ titjiriet ta’ 1500 kilometru jew inqas; jew
(b)      għal tlett sigħat jew aktar, fil-każ tat-tijiriet intra-Komunitarji kollha ta’ aktar minn 1500 kilometru u għat-titjiriet
oħrajn kollha bejn 1500 u 3500 kilometru; jew
(ċ)      għal erba’ sigħat jew aktar, fil-każ tat-titjiriet kollha li ma jaqawx taħt (a) jew (b),
passiġġieri għandhom jiġu offruti mil-trasportatur ta’ l-ajru li jopera:
(i)      l-assistenza speċifikata fl-Artikolu 9(1)(a) u 9(2); u
(ii)      meta l-ħin tat-tluq raġonevolment mistenni hu mill-inqas il-ġurnata wara l-ħin tat-tluq li kien imħabbar qabel, l-assistenza
speċifikata fl-Artikolu 9(1)(b) u 9(1)(ċ); u
(iii)      meta d-dewmien hu ta’ mill-inqas ħames sigħat, l-assistenza speċifikata fl-Artikolu 8(1)(a).”
L-Artikolu 7(1) ta’ dan ir-regolament, intitolat “Dritt għall-kumpens” jiddisponi:
“1.      Fejn referenza hi magħmula għal dan l-Artikolu, passiġġieri għandhom jirċievu kumpens li jammonta għal:
(a)      EUR 250 għat-titjiriet kollha ta’ 1500 kilometru jew inqas;
[…]”
L-Artikolu 8 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Dritt għar-rimbors jew rotta differenti”, jipprovdi:
“1.      Fejn referenza hi magħmula għal dan l-Artikolu, passiġġieri għandhom jiġu offruti l-għażla bejn:
(a)      - rimbors fi żmien sebat ijiem, permezz tal-mezzi previsti fl-Artikolu 7(3), tal-prezz sħiħ tal-biljett bil-prezz b’liema
ġie mixtri, għall-parti jew partijiet tal-vjaġġ li ma ġewx magħmulin, u għall-parti jew partijiet li diġá ġew magħmulin jekk
it-titjira m’għadhiex qed taqdi kwalunkwe skop fir-rigward tal-pjan ta’ vjaġġ oriġinali tal-passiġġier, flimkien ma’, meta
rilevanti,
- titjira lura għall-ewwel punt ta’ tluq, ma’ l-ewwel opportunitá;
(b)      rotta differenti, taħt kondizzjonijiet tat-trasport paragunabbli, għad-destinazzjoni finali tagħhom ma’ l-ewwel opportunitá;
jew
(ċ)      rotta differenti, taħt kondizzjonijiet tat-trasport paragunabbli, għad-destinazzjoni finali tagħhom f’data aktar tard skond
il-konvenjenza tal-passiġġier, soġġett għall-postijiet li qegħdin għad-dispożizzjoni.
[…]
3.      Meta, fil-każ fejn belt, ċittá jew reġjuni hi moqdija minn bosta ajruporti, trasportatur ta’ l-ajru joffri passiġġier titjira
għal ajruport alternattiv għal dak għal liema l-prenotazzjoni ġiet magħmula, il-trasportatur ta’ l-ajru li jopera għandu jħallas
l-ispiża tat-trasferiment tal-passiġġier minn dak l-ajruport alternattiv jew għal dak għal liema l-prenotazzjoni ġiet magħmula,
jew għal destinazzjoni oħra li qegħda fil-qrib miftehma mal-passiġġier.”
L-Artikolu 9(1) u (2) tar-Regolament 261/2004, intitolat “Id-dritt li ħsieb tal-passiġġieri jiġi meħud”, jipprovdi:
“1.      Fejn referenza hi magħmula għal dan l-Artikolu, passiġġieri għandhom jiġu offruti mingħajr ħlas:
(a)      ikliet u ħwejjeġ oħra ta’ xorb u ta’ ikel b’konnessjoni raġonevoli mal-ħin li għandhom jistennew;
(b)      akkomodazzjoni f’lukanda f’każijiet
–        fejn isir meħtieġ li joqogħdu għal lejl waħda jew aktar, jew
–        fejn isir meħtieġ li l-passiġġier ikollu joqgħod għal żmien addizzjonali għal dak maħsub minnu;
(ċ)      trasport bejn l-ajruport u l-post ta’ l-akkomodazzjoni (il-lukanda jew post ieħor).
2.      Barra minn dan, passiġġieri għandhom jiġu offruti mingħajr ħlas żewġ sejħiet bit-telefon, telex jew messaġġi bil-fax, jew
e-mails.”
L-Artikolu 12(1) ta’ dan ir-regolament, taħt it-titolu “Kumpens ulterjuri”, jistabbilixxi:
“Dan ir-Regolament għandu japplika bla ħsara għad-drittijiet ta’ passiġġier għal kumpens ulterjuri. Dan il-kumpens mogħti
taħt dan ir-Regolament jista’ jiġi mnaqqas minn dan il-kumpens.”

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Ir-rikorrenti kienu kkonkludew kuntratt għal trasport bl-ajru ma’ Air France sabiex permezz tat-titjira 5578 ta’ din il-kumpannija
jtiru minn Pariġi (Franza) għal Vigo (Spanja). Din it-titjira kienet skedata sabiex titlaq minn Pariġi‑Charles de Gaulle fit-19.40
nhar il-25 ta’ Settembru 2008.
It-titjira telqet skont kif kien previst, iżda wara ftit minuti l-pilota ddeċieda li jirritorna lura lejn il-punt tat-tluq
tiegħu, l-ajruport Pariġi‑Charles de Gaulle, minħabba problema teknika fl-ajruplan. Wara li rritorna lejn l-ajruport ta’ oriġini,
ma hemm l-ebda indikazzjoni fil-proċess fil-kawża prinċipali li l-ajruplan kien telaq mill-ġdid u li wasal, wara dewmien,
lejn id-destinazzjoni tiegħu.
Tlieta mill-passiġġieri tat-titjira kkonċernata ġew mitluba jieħdu titjira li telqet l-għada, is-26 ta’ Settembru 2008, fis-7.05,
mill-ajurport Pariġi‑Orly bid-destinazzjoni Porto (il-Portugall), minn fejn waslu f’Vigo permezz ta’ taxi. Passiġġier ieħor
kien offrut, dakinhar stess, titjira minn Pariġi għal Vigo, vija Bilbao. Fir-rigward tal-passiġġieri l-oħra, Air France pprovdietilhom
post fuq it-titjira tagħha stess minn Pariġi għal Vigo, li wkoll telqet fis-26 ta’ Settembru 2008, fl-istess ħin ta’ dik li
kellha l-ħsara (it-19.40). Bl-eċċezzjoni ta’ wieħed minn dawn il-passiġġieri, l-ebda passiġġier ieħor ta’ din it-titjira ma
kien alloġġjat a spejjeż ta’ Air France jew ma rċieva kwalunkwe tip ta’ assistenza oħra minn din il-kumpannija tal-ajru.
Seba’ mill-passiġġieri tat-titjira 5578, jiġifieri r-rikorrenti fil-kawża prinċipali, ħarrku lil Air France għad-danni quddiem
il-Juzgado de lo Mercantil nº 1 de Pontevedra (il-Qorti Kummerċjali Nru 1 ta’ Pontevedra), għall-ksur ta’ kuntratt ta’ trasport
bl-ajru.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jitolbu għall-kumpens taħt l-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 261/2004 sal-ammont fiss ta’
EUR 250 kull wieħed, kif previst b’din id-dispożizzjoni. Barra minn hekk, wieħed mir-rikorrenti jitlob għar-rimbors tal-ispejjeż
inkorsi sabiex jittieħed bit-taxi mill-ajruport ta’ Porto sa Vigo. Rikorrent ieħor talab għar-rimbors tal-ispejjeż tiegħu
għal ikla ħdejn l-ajruport ta’ Pariġi, kif ukoll għal dawk relatati mas-sorveljanza tal-kelb tiegħu għal ġurnata iktar minn
dak inizjalment ippjanat. Fl-aħħar nett, ir-rikorrenti kollha jitolbu għall-kundanna ta’ Air France sabiex tħallashom somma
ulterjuri għad-dannu morali li huma sofrew.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi, li l-Juzgado de lo Mercantil nº 1 de Pontevedra ddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha
u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“1)      Il-kunċett ta’ ‛kanċellazzjoni’ iddefinit fl-Artikolu 2(l) [tar-Regolament Nru 261/2004] għandu jiġi interpretat fis-sens
li jirreferi esklużivament għan-nuqqas ta’ tluq ta’ titjira fil-ħin previst jew ukoll fis-sens ta’ kwalunkwe ċirkustanza fejn
din it-titjira b’reżervazzjonijiet tkun telqet iżda ma tkunx laħqet id-destinazzjoni tagħha, inkuż fil-każ ta’ ritorn imġiegħel
fl-ajruport ta’ oriġini minħabba ċirkustanzi tekniċi?
2      Il-kunċett ta’ ‛kumpens ulterjuri’ msemmi fl-Artikolu 12 ta’ dan ir-regolament għandu jiġi interpretat fis-sens li jippermetti
lill-qorti nazzjonali, fil-każ ta’ kanċellazzjoni, li tagħti kumpens għal danni, inklużi danni morali minħabba nuqqas ta’
twettiq tal-kuntratt ta’ trasport bl-ajru skont il-kriterji stabbiliti fil-leġiżlazzjoni u ġurisprudenza nazzjonali dwar in-nuqqas
ta’ twettiq kuntrattwali jew (jekk), bil-kontra, dan il-kumpens għandu jingħata biss għal spejjeż debitament sostanzjati minn
passiġġieri u li ma humiex ikkumpensati suffiċjentement mit-trasportatur tal-ajru skont ma jirrikjedu l-Artikoli 8 u 9 [tar-Regolament],
mingħajr ma dawn id-dispożizzjonijiet ġew invokati jew, fl-aħħar nett, dawn il-kunċetti ta’ kumpens ulterjuri huma kompatibbli
bejniethom?”

Fuq id-domandi preliminari

Fuq l-ewwel domanda
Għall-finijiet tal-kumpens għall-passiġġieri fuq il-bażi tad-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 5 u 7 flimkien tar-Regolament
Nru 261/2004, il-qorti tar-rinviju, meta mitluba tiddetermina jekk it-titjira inkwistjoni tistax tiġi deskritta bħala “ikkanċellata”,
fis-sens tal-Artikolu 2(l) tal-imsemmi regolament, essenzjalment tistaqsi jekk il-kunċett ta’ “kanċellazzjoni” jirrigwarda
esklużivament il-każ tan-nuqqas ta’ kull tluq tal-ajruplan ikkonċernat jew jekk dan ikoprix ukoll il-każ fejn dan l-ajruplan,
minkejja li tar, kellu jirritorna lura fl-ajruport tat-tluq, insegwitu għal problema teknika tal-ajruplan.
L-Artikolu 2(l) tar-Regolament jiddefinixxi “kanċellazzjoni” bħala “in-nuqqas ta’ operazzjoni ta’ titjira li kienet qabel
ippjanata u fuq liema mill-inqas post wieħed kien irreżervat”. Qabel ma tkun tista’ tiddetermina s-sens tal-kunċett “kanċellazzjoni”,
għalhekk huwa qabel kollox meħtieġ li jiġi speċifikat il-kunċett ta’ “titjira”, fis-sens ta’ dan l-artikolu.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkunsidrat li titjira essenzjalment tikkonsisti, f’operazzjoni tat-trasport
bl-ajru, li hija b’hekk, b’ċertu mod, “unità” ta’ dan it-trasport, magħmula minn trasportatur tal-ajru li jistabbilixxi r-rotta
tiegħu (sentenza tal-10 ta’ Lulju 2008, Emirates Airlines, C‑173/07, Ġabra p. I‑5237, punt 40). Barra minn hekk, hija tippreċiża
li r-rotta tikkostitwixxi element essenzjali tat-titjira, peress li din tal-aħħar issir skont skeda stabbilita minn qabel
mit-trasportatur (sentenza tad-19 ta’ Novembru 2009, Sturgeon
et
, C‑402/07 u C‑432/07, Ġabra p. I‑10923, punt 30).
It-terminu “rotta” li jindika l-vjaġġ bl-ajruplan mill-ajruport tat-tluq sal-ajruport tal-wasla, skont ordni kronoloġiku stabbilit,
jirriżulta li sabiex titjira tista’ titqies bħala magħmula, ma huwiex biżżejjed li l-ajruplan ikun telaq skont ir-rotta ppjanata,
iżda jirrikjedi wkoll li jasal fid-destinazzjoni tiegħu kif jinsab fir-rotta msemmija. Issa l-fatt li t-tluq seħħ, iżda li
l-ajruplan kellu mbagħad jirritorna lura lejn l-ajruport tat-tluq mingħajr ma laħaq id-destinazzjoni fir-rotta tiegħu, għandu
l-effett li t-titjira, hekk kif oriġinarjament kienet ippjanata, ma tistax titqies li saret.
Barra minn hekk, minn imkien ma jirriżulta fid-definizzjoni tal-Artikolu 2(l) tar-Regolament Nru 261/2004 li, lil hinn mill-fatt
li t-titjira oriġinali ma saritx, il-“kanċellazzjoni” ta’ din it-titjira, fis-sens ta’ dan l-artikolu, kien jeħtieġ l-adozzjoni
ta’ deċiżjoni espliċita li tikkanċella din.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li fil-prinċipju huwa possibbli li jiġi konkluż li hemm kanċellazzjoni
meta t-titjira inizjalment skedata u mdewma tinbidel f’titjira oħra, jiġifieri meta l-iskeda tat-titjira inizjali tiġi abbandunata
u l-passiġġieri tagħha jingħaqdu ma’ dawk ta’ titjira skedata wkoll, u dan indipendentement mit-titjira li għaliha l-passiġġieri
hekk ittrasferiti kienu għamlu r-reżervazzjoni tagħhom (sentenza Sturgeon
et
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 36).
F’sitwazzjoni bħal din, ma hemmx bżonn li t-trasport tal-passiġġieri kollha li kienu rriżervaw post fuq it-titjira oriġinali
jsir permezz ta’ titjira oħra. F’dan ir-rigward, hija ta’ importanza s-sitwazzjoni individwali ta’ kull passiġġier, jiġifieri
li, fir-rigward tal-passiġġier ikkonċernat, l-ipprogrammar inizjali tat-titjira ġiet abbandunata.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li kemm l-Artikolu 1(1)(b) kif ukoll il-premessi 10 u 17 tar-Regolament Nru 261/2004,
fi verżjonijiet lingwistiċi differenti tar-Regolament, jagħmlu referenza għall-kanċellazzjoni tat-titjira “tagħhom”.
Għalhekk, huwa stabbilit li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ġew ittrasferiti għal titjiriet oħra, skedati l-għada tal-jum
tat-tluq previst, li jippermettilhom li jaslu fid-destinazzjoni finali tagħhom, jiġifieri Vigo, u għal xi wħud minnhom permezz
ta’ bdil ta’ ajruplan. It-titjira oriġinali “tagħhom” għandha għalhekk tiġi deskritta bħala “kkanċellata”.
Fl-aħħar nett, għandu jiġi nnutat li r-raġuni għalfejn l-ajruplan kellu jirritorna lejn l-ajruport tat-tluq u għalhekk ma
wasalx fid-destinazzjoni tiegħu, hija mingħajr effett fuq il-kwalifika ta’ “kanċellazzjoni” fis-sens tad-definizzjoni fuq
imsemmija fl-Artikolu 2(l) tar-Regolament Nru 261/2004. Fil-fatt, din ir-raġuni hija biss rilevanti sabiex jiġi ddeterminat,
fil-kuntest tal-kumpens għad-danni inkorsi mill-passiġġieri minħabba l-kanċellazzjoni tat-titjira tagħhom, jekk, fejn ikun
il-każ, din il-kanċellazzjoni “hi kkawżata minn ċirkostanzi staordinarji li ma setgħux jiġu evitati anki jekk il-miżuri raġonevoli
kollha ġew meħudin”, fis-sens tal-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 261/2004, f’liema każ l-ebda kumpens ma kien dovut.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, hemm lok li r-risposta għall-ewwel domanda tkun li l-kunċett ta’ “kanċellazzjoni”
kif iddefinit fl-Artikolu 2(l) tar-Regolament Nru 261/2004, għandu jiġi interpretat fis-sens li, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni
fil-kawża prinċipali, ma jirrigwardax esklużivament il-każ tan-nuqqas ta’ kull tluq tal-ajruplan ikkonċernat, iżda jkopri
wkoll il-każ fejn l-ajruplan telaq, iżda għal raġuni liema tkun, kellu iktar tard jirritorna lejn l-ajruport tat-tluq u minn
fejn il-passiġġieri ta’ dan l-ajruplan ġew ittrasferiti għal fuq titjiriet oħra.

Fuq it-tieni domanda
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk, taħt il-kumpens ulterjuri previst fl-Artikolu 12
tar-Regolament Nru 261/2004, il-qorti nazzjonali tistax tikkundanna lit-trasportatur bl-ajru jħallas għal kull dannu, inklużi
dak morali, li jirriżulta minn ksur ta’ kuntratt ta’ trasport bl-ajru u dan b’mod konformi mar-regoli nazzjonali. Hija b’mod
partikolari tistaqsi dwar jekk dan il-kumpens ulterjuri jistax ikopri l-ispejjeż inkorsi mill-passiġġieri minħabba li t-trasportatur
bl-ajru naqas mill-obbligi tiegħu li jipprovdi għajnuna u li jieħu ħsiebhom kif previst fl-Artikoli 8 u 9 tar-Regolament Nru 261/2004.
L-ewwel nett, għandu jiġi mfakkar li l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 261/2004 jenfasizza n-natura tad-drittijiet minimi li
tistabbilixxi għall-benefiċċju tal-passiġġieri bl-ajru fil-każ li ma jitħallewx jitilgħu kontra l-volontá tagħhom, meta t-titjira
hija kkanċellata jew meta t-titjira hija mdewma. Barra minn hekk, l-Artikolu 12 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Kumpens
ulterjuri”, jipprovdi li dan ir-regolament għandu japplika mingħajr ħsara għad-drittijiet tal-passiġġieri għal kumpens ulterjuri.
Dan jippreċiża wkoll li l-kumpens mogħti taħt dan l-istess regolament jista’ jitnaqqas minn tali kumpens.
Jirriżulta minn dawn id-dispożizzjonijiet li l-kumpens mogħti lill-passiġġieri bl-ajru fuq il-bażi tal-Artikolu 12 tar-Regolament
Nru 261/2004 huwa maħsub biex jissupplimenta l-miżuri previsti minn dan ir-regolament, sabiex il-passiġġieri jiġu kkumpensati
għad-dannu kollu li jkunu sofrew minħabba fin-nuqqas tat-trasportatur bl-ajru tal-obbligi kuntrattwali tiegħu. Din id-dispożizzjoni
tippermetti lill-qorti nazzjonali tikkundanna lit-trasportatur bl-ajru biex jikkumpensa għad-dannu li jirriżulta lill-passiġġieri,
mill-ksur tal-kuntratt ta’ trasport bl-ajru fondat fuq bażi legali distinta mir-Regolament Nru 261/2004, jiġifieri, b’mod
partikolari, fil-kundizzjonijiet previsti mill-Konvenzjoni ta’ Montréal jew mil-liġi nazzjonali.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-miżuri standardizzati u immedjati meħuda
taħt ir-Regolament Nru 261/2004 ma jfixklux minnhom infushom lill-passiġġieri kkonċernati, milli fil-każ meta l-istess nuqqas
tat-trasportatur bl-ajru tal-obbligi kuntrattwali tiegħu jikkawża dannu ulterjuri eliġibbli għall-kumpens, jista’ barra minn
hekk jibda kawża għal kumpens tal-imsemmija danni fil-kundizzjonijiet previsti mill-Konvenzjoni ta' Montréal (ara, f’dan is-sens,
is-sentenza tal-10 ta’ Jannar 2006, IATA u ELFAA, C‑344/04, Ġabra p. I‑403, punt 47).
B’mod partikolari, id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 19, 22 u 29 tal-Konvenzjoni ta’ Montréal, applikabbli skont l-Artikolu 3(1)
tar-Regolament Nru 2027/97, għar-responsabbiltà ta’ trasportatur bl-ajru stabbilit fit-territorju ta’ Stat Membru, jispeċifikaw
il-kundizzjonijiet li taħthom, wara d-dewmien jew il-kanċellazzjoni ta’ titjira, jistgħu jsiru talbiet mill-passiġġieri kkonċernati
sabiex jiksbu, bħala kumpens għal danni individwali, danni mingħand it-trasportatur responsabbli għal dannu li jirriżulta
minn ksur ta’ kuntratt tat-trasport bl-ajru.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li, fis-sentenza tagħha tas-6 ta’ Mejju 2010, Walz (C‑63/09, Ġabra p. I‑4239), punt 29),
il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li t-terminu “dannu”, imsemmi fil-Kapitolu III tal-Konvenzjoni ta’ Montréal għandu jinftiehem
bħala li jinkludi kemm id-danni ta’ natura materjali kif ukoll dawk ta’ natura morali. Minn dan isegwi li d-dannu suxxettibbli
għal kumpens bl-applikazzjoni tal-Artikolu 12 tar-Regolament Nru 261/2004, jista’ jkun dannu ta’ natura mhux biss materjali
iżda wkoll morali.
Madankollu, bħala kumpens ulterjuri fuq il-bażi tal-Artikolu 12 tar-Regolament Nru 261/2004, il-qorti nazzjonali ma tistax
tikkundanna trasportatur bl-ajru li jirrimborsa lill-passiġġieri, li t-titjira tagħhom ġiet imdewma jew ikkanċellata, l-ispejjeż
inkorsi minn dawn tal-aħħar minħabba li dan it-trasportatur bl-ajru naqas mill-obbligi tiegħu li jipprovdi għajnuna (rimbors
tal-biljett jew tar-rotta l-ġdida lejn id-destinazzjoni finali, ħlas għat-trasferiment bejn l-ajruport tal-wasla u l-ajruport
inizjalment previst) u li jieħu ħsiebhom (spejjeż relatati mal-ikel, mal-akkomodazzjoni, kif ukoll dawk ta’ komunikazzjoni)
kif previst fl-Artikoli 8 u 9 ta’ dan ir-regolament.
Fil-fatt, il-pretensjonijiet tal-passiġġieri bl-ajru, li huma bbażati fuq id-drittijiet mogħtija lilhom minn dan ir-regolament,
bħal dawk stabbiliti fl-Artikoli 8 u 9 ta’ dan tal-aħħar, ma jistgħux ikunu kkunsidrati bħala parti minn kumpens “ulterjuri”
fis-sens li fih din tal-aħħar ġiet iddefinita fil-punt 38 ta’ din is-sentenza.
Madankollu, meta trasportatur jonqos milli jwettaq l-obbligi tiegħu taħt l-Artikoli 8 u 9 tar-Regolament Nru 261/2004, id-dritt
tal-passiġġieri bl-ajru li jitolbu għal kumpens fuq il-bażi tal-elementi stabbiliti f’dawn l-artikoli huwa fondat.
Fl-aħħar nett, il-qorti nazzjonali li kienet qajmet il-kwistjoni dwar jekk id-drittijiet tal-passiġġieri bl-ajru previsti
fl-Artikoli 8 u 9 tar-Regolament Nru 261/2004 huma suġġetti għall-fatt li dawk id-dispożizzjonijiet huma invokati minn dawn
tal-aħħar, għandu jiġi enfasizzat li hekk kif l-Avukat Ġenerali qieset fil-punt 61 tal-konklużjonijiet tagħha, ma hemm xejn
fir-Regolament Nru 261/2004 li jipprekludi l-għoti ta’ kumpens minħabba fi ksur tal-Artikoli 8 u 9 ta’ dan ir-regolament,
jekk dawn id-dispożizzjonijiet ma jkunux ġew iċċitati mill-passiġġieri bl-ajru.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, hemm lok li r-risposta għall-ewwel domanda tkun li l-kunċett ta’ “kumpens ulterjuri”
msemmi fl-Artikolu 12 tar‑Regolament Nru 261/2004, għandu jiġi interpretat fis-sens li jippermetti lill‑qorti nazzjonali li
tagħti kumpens, taħt il-kundizzjonijiet previsti mill‑Konvenzjoni ta’ Montréal jew mil-liġi nazzjonali, għall-ħsara, inkluża
dik morali, li tirriżulta minn ksur tal-kuntratt tat-trasport bl-ajru. Barra minn hekk, dan il-kunċett ta’ “kumpens ulterjuri”
ma jistax iservi bħala bażi legali għall-qorti nazzjonali sabiex tikkundanna lit-trasportatur bl-ajru jirrimborsa lill-passiġġieri,
li t-titjiriet tagħhom ikunu mdewma jew ikkanċellati, l-ispejjeż li kellhom iġarrbu minħabba li dan it-trasportatur naqas
mill-obbligi tiegħu li jipprovdi għajnuna u li jieħu ħsiebhom kif previst fl-Artikoli 8 u 9 ta’ dan ir-regolament.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in‑natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal‑osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Il-kunċett ta’ “kanċellazzjoni” kif iddefinit fl-Artikolu 2(l) tar‑Regolament (KE) Nru 261/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill,
tal-11 ta’ Frar 2004, li jistabbilixxi regoli komuni dwar il-kumpens u l‑assistenza għal passiġġieri fil-każ li ma jitħallewx
jitilgħu u ta’ kanċellazzjoni jew dewmien twil ta’ titjiriet, u li jħassar ir‑Regolament (KEE) Nru 295/91, għandu jiġi interpretat
fis-sens li, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ma jirrigwardax esklużivament il-każ tan-nuqqas ta’
kull tluq tal-ajruplan ikkonċernat, iżda jkopri wkoll il-każ fejn l-ajruplan telaq, iżda għal raġuni liema tkun, kellu iktar
tard jirritorna lejn l-ajruport tat-tluq u minn fejn il‑passiġġieri ta’ dan l-ajruplan ġew ittrasferiti għal fuq titjiriet
oħra.
2)
Il-kunċett ta’ “kumpens ulterjuri” msemmi fl-Artikolu 12 tar‑Regolament Nru 261/2004, għandu jiġi interpretat fis-sens li
jippermetti lill-qorti nazzjonali li tagħti kumpens, taħt il-kundizzjonijiet previsti mill-Konvenzjoni jew mil-liġi nazzjonali,
għall-ħsara, inkluża dik morali, li tirriżulta minn ksur tal-kuntratt tat-trasport bl-ajru. Barra minn hekk, dan il-kunċett
ta’ “kumpens ulterjuri” ma jistax iservi bħala bażi legali għall-qorti nazzjonali sabiex tikkundanna lit‑trasportatur bl-ajru
jirrimborsa lill-passiġġieri, meta t-titjiriet tagħhom ikunu mdewma jew ikkanċellati, l-ispejjeż li kellhom iġarrbu minħabba
li dan it-trasportatur naqas mill-obbligi tiegħu li jipprovdi għajnuna u li jieħu ħsiebhom kif previst fl-Artikoli 8 u 9 ta’
dan ir-regolament
Firem
*
Lingwa tal-kawża: l-Ispanjol.