CELEX: 62013CJ0334
Odesłanie prejudycjalne
Rolnictwo
Rozporządzenie (WE) nr 800/1999
Refundacje wywozowe
Rozporządzenie (WE) nr 1291/2000
System pozwoleń na wywóz
Zgłoszenie wywozowe złożone bez pozwolenia na wywóz
Termin przyznany przez urząd celny wywozu
Dokumenty celne potwierdzające dotarcie wywożonych towarów do państwa przeznaczenia
Sfałszowane dokumenty
Skorygowanie uchybień
Stosowanie kary przewidzianej w art. 51 rozporządzenia (WE) nr 800/1999

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 4 ust. 1, art. 49 ust. 2 i art. 51 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999 z dnia 15 kwietnia 1999 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych (
Dz.U. L 102, s. 11
; sprostowanie
Dz.U. L 180, s. 53
), zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2299/2001 z dnia 26 listopada 2001 r. (
Dz.U. L 308, s. 19
) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 800/1999”).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Nordex Food A/S (zwaną dalej „Nordex”), spółką mającą siedzibę w Danii, a Hauptzollamt Hamburg-Jonas w przedmiocie odmowy przyznania refundacji wywozowej oraz stosowania kary na podstawie art. 51 rozporządzenia nr 800/1999.
Ramy prawne
Artykuł 4 pkt 5 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny (
Dz.U. L 302, s. 1
, zwanego dalej „kodeksem celnym”) definiuje „decyzję” jako „każdą czynność administracyjną dotyczącą prawa celnego podjętą przez organ celny w indywidualnym przypadku, mającą skutki prawne w odniesieniu do jednej lub kilku osób określonych lub mogących zostać określonymi”.
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 612/2009 z dnia 7 lipca 2009 r. ustanawiające wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych (
Dz.U. L 186, s. 1
) uchyliło rozporządzenie nr 800/1999, które ma jednak zastosowanie do okoliczności faktycznych będących przedmiotem postępowania głównego.
Motywy 63 i 64 rozporządzenia nr 800/1999 miały następujące brzmienie:
„(63)
[…] w świetle nabytych doświadczeń należy przewidzieć środki mające na celu zwalczanie nieprawidłowości, w szczególności oszustwa na szkodę budżetu wspólnotowego; należy przewidzieć możliwość odzyskiwania kwot nienależnie wypłaconych, jak również sankcje w celu przestrzegania przez eksporterów reguł wspólnotowych;
(64)
W celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania systemu refundacji wywozowych sankcje należy stosować bez względu na subiektywny aspekt winy; w niektórych przypadkach właściwe jest jednakże odstąpienie od stosowania sankcji, w szczególności w przypadku oczywistego błędu uznanego przez odpowiednie władze, i ustalenie poważniejszych sankcji w przypadku działania umyślnego […]”.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 800/1999:
„Uprawnienie do refundacji jest uzależnione od przedstawienia pozwolenia na wywóz z wcześniejszym wyznaczeniem refundacji, z wyjątkiem wywozu towarów […]”.
Stosownie do art. 5 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia dniem wywozu jest dzień, w którym organy celne przyjmują zgłoszenie wywozowe stwierdzające, że ma być złożony wniosek o refundację, zaś data przyjęcia zgłoszenia wywozowego wyznacza w szczególności stosowaną stawkę refundacji, dostosowania, których należy dokonać, oraz ilość, rodzaj i cechy wywożonego produktu.
Zgodnie z art. 5 ust. 7 akapit czwarty wspomnianego rozporządzenia właściwy urząd celny jest upoważniony do przeprowadzenia kontroli bezpośrednich i zidentyfikowania towarów transportowanych do urzędu celnego wyprowadzenia towarów poza obszar celny Wspólnoty.
Artykuł 49 ust. 2 i 4 tego rozporządzenia stanowił:
„2.   Z wyjątkiem przypadku siły wyższej dokumenty dotyczące wypłaty refundacji lub zwolnienia zabezpieczenia muszą być złożone w terminie dwunastu miesięcy od dnia przyjęcia zgłoszenia wywozowego.
[…]
4.   W przypadku gdy dokumenty wymagane na mocy art. 16 nie zostały przedstawione w terminie ustanowionym w ust. 2, pomimo że eksporter dołożył należytych starań, aby je otrzymać i dostarczyć w tym terminie, można mu przyznać na jego wniosek dodatkowe terminy na przedłożenie tych dokumentów”.
Artykuł 50 ust. 2 rozporządzenia nr 800/1999 stanowił:
„W przypadku gdy dowód, że wszystkie wymagania ustanowione w rozporządzeniach Wspólnoty zostały spełnione, jest dostarczony w ciągu sześciu miesięcy po upływie terminu ustanowionego w art. 49 ust. 2 i 4, wypłacona refundacja wynosi 85% kwoty, którą by wypłacono, gdyby wszystkie wymagania zostały spełnione.
[…]”.
Zgodnie z art. 51 tego rozporządzenia:
„1.   W przypadku stwierdzenia, że w celu przyznania refundacji wywozowej eksporter złożył wniosek o refundację wyższą od refundacji stosowanej, refundacja należna w przypadku danego wywozu jest refundacją stosowaną do produktów faktycznie wywiezionych, zmniejszoną o kwotę odpowiadającą:
a)
połowie różnicy między refundacją wnioskowaną [objętą wnioskiem] a refundacją stosowaną do wywozu faktycznie dokonanego;
b)
podwójnej różnicy między refundacją wnioskowaną [objętą wnioskiem] a refundacją stosowaną, w przypadku gdy eksporter umyślnie dostarczył fałszywych informacji.
[…]
3.   Kary przewidzianej w ust. 1 lit. a) nie stosuje się:
a)
w przypadku siły wyższej;
b)
w przypadkach wyjątkowych, jeżeli eksporter po stwierdzeniu, że wnioskowana refundacja [refundacja objęta wnioskiem] jest nadmierna, niezwłocznie powiadamia o tym właściwe władze z własnej inicjatywy i w formie pisemnej, chyba że właściwe władze powiadomiły eksportera o zamiarze zbadania jego wniosku lub eksporter dowiedział się o tym zamiarze lub właściwe władze wcześniej ustaliły, że wnioskowana refundacja [refundacja objęta wnioskiem] jest nieprawidłowa;
c)
w przypadku oczywistego błędu co do wnioskowanej refundacji [refundacji objętej wnioskiem], rozpoznanego przez właściwe władze;
[…]
7.   Kary nie mają zastosowania jedynie wtedy, gdy wnioskowana refundacja [refundacja objęta wnioskiem] jest wyższa od refundacji stosowanej na podstawie art. 4 ust. 2, art. 18 ust. 3, art. 35 ust. 2 lub art. 50.
[…]”.
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1291/2000 z dnia 9 czerwca 2000 r. ustanawiające wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu pozwoleń na wywóz i przywóz oraz świadectw o wcześniejszym ustaleniu refundacji dla produktów rolnych (
Dz.U. L 152, s. 1
) zostało uchylone przez rozporządzenie Komisji (WE) nr 376/2008 z dnia 23 kwietnia 2008 r. ustanawiające wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu pozwoleń na wywóz i przywóz oraz świadectw o wcześniejszym ustaleniu refundacji dla produktów rolnych (
Dz.U. L 114, s. 3
).
Rozporządzenie nr 1291/2000 ma jednak zastosowanie do okoliczności faktycznych będących przedmiotem postępowania głównego.
Motywy 15 i 16 rozporządzenia nr 1291/2000 miały następujące brzmienie:
„(15)
Pozwolenie na przywóz lub na wywóz uprawnia do dokonania przywozu lub wywozu i z tego względu należy je przedstawić przy przyjmowaniu zgłoszenia przywozowego lub wywozowego.
(16)
W przypadku stosowania uproszczonych procedur można odstąpić od wymogu przedstawiania pozwolenia organom celnym lub pozwolenie można przedstawić w terminie późniejszym. Jednakże importer lub eksporter musi znajdować się w posiadaniu pozwolenia w dniu uznanym za datę przyjęcia zgłoszenia przywozowego lub wywozowego”.
Artykuł 24 tego rozporządzenia stanowił:
„1.   Egzemplarz nr 1 pozwolenia lub świadectwa przedstawia się w urzędzie celnym, który przyjął:
[…]
b)
w przypadku pozwolenia na wywóz lub świadectwa o wcześniejszym ustaleniu refundacji, zgłoszenie dotyczące:
—
wywozu […]
[…]
2.   Egzemplarz nr 1 pozwolenia lub świadectwa przedstawia się lub przechowuje do dyspozycji władz celnych przy przyjmowaniu zgłoszenia określonego w ust. 1.
3.   Po dokonaniu wpisu i poświadczeniu przez urząd określony w ust. 1, egzemplarz nr 1 pozwolenia lub świadectwa zwracany jest zainteresowanej stronie. Jednakże państwa członkowskie mogą nakazać lub dopuścić, aby zainteresowane strony dokonały wpisu na pozwoleniu lub świadectwie. We wszystkich przypadkach wpis taki jest sprawdzany i poświadczany przez właściwy urząd.
[…]”.
Artykuł 25 ust. 1 tego rozporządzenia stanowił:
„Nie naruszając przepisów art. 24, państwo członkowskie może zezwolić na złożenie pozwolenia lub świadectwa organowi wydającemu lub, gdzie stosowne, organowi odpowiedzialnemu za wypłacanie refundacji”.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
W dniu 2 maja 2002 r. Nordex zgłosiła do właściwego urzędu celnego, Zollamt Nesserland, wywóz sera feta z Niemiec do Kosowa. Wskazała ona w tym względzie na wydane przez władze duńskie pozwolenie na wywóz. Zważywszy, że owo pozwolenie nie zostało załączone do zgłoszenia wywozowego, Zollamt Nesserland przyznał Nordex termin jednego tygodnia na przedstawienie tego pozwolenia. Po przedstawieniu w tym terminie rzeczonego pozwolenia Zollamt Nesserland dokonał wpisu wywożonych towarów.
W dniu 22 maja 2002 r. Nordex złożyła wniosek o przyznanie zróżnicowanej refundacji wywozowej do Hauptzollamt Hamburg-Jonas, organu właściwego w zakresie wypłaty takiej refundacji. Do tego wniosku został dołączony formularz z dnia 7 maja 2002 r. wystawiony przez tymczasową administrację celną Kosowa, Misję Tymczasowej Administracji Narodów Zjednoczonych w Kosowie (zwaną dalej „UNMIK”), stwierdzający wprowadzenie tego sera do swobodnego obrotu w Kosowie.
Decyzją z dnia 9 sierpnia 2002 r. Hauptzollamt Hamburg-Jonas odmówił wypłaty refundacji wywozowej objętej wnioskiem z tego względu, że wywóz, o którym mowa, miał miejsce bez ważnego pozwolenia na wywóz. Ponieważ Hauptzollamt Hamburg-Jonas nie uwzględnił zażalenia wniesionego przez Nordex na tę decyzję, Nordex wystąpiła do Finanzgericht Hamburg w celu uzyskania rzeczonej refundacji.
Dopiero w latach 2004–2005 wykryto uchybienia w zakresie kosowskich dokumentów celnych. Zważywszy, że pieczęć organów celnych umieszczona na dokumencie celnym stwierdzającym wprowadzenie towaru do swobodnego obrotu w Kosowie została sfałszowana, Hauptzollamt Hamburg-Jonas decyzją korygującą z dnia 25 stycznia 2006 r. nałożył na Nordex karę na podstawie art. 51 rozporządzenia nr 800/1999.
W konsekwencji Nordex wniosła w ramach postępowania sądowego w sprawie przyznania refundacji wywozowej, które nadal toczyło się przed Finanzgericht Hamburg, również o uchylenie nałożonej kary. Nordex przedstawiła w tym względzie nowe dokumenty w formie pism organów celnych UNMIK oraz uwierzytelniony odpis oryginalnego zaświadczenia o odprawie celnej wystawionego przez te organy.
Finanzgericht Hamburg oddalił skargi wniesione przez Nordex. Zdaniem tego sądu Hauptzollamt Hamburg-Jonas jest związany decyzją w sprawie wydłużenia terminu wydaną przez Zollamt Nesserland, w związku z czym nie może on odmówić wypłaty refundacji wywozowej na podstawie spóźnionego przedstawienia pozwolenia na wywóz. Natomiast skoro dokumenty potwierdzające dopełnienie wszystkich formalności celnych w zakresie przywozu do Kosowa, dostarczone przez Nordex w toku postępowania sądowego, nie zostały przedstawione w wyznaczonych terminach, mianowicie w terminie 12 miesięcy przewidzianym w art. 49 ust. 2 rozporządzenia nr 800/1999 lub w razie jego niedochowania – w terminie 18 miesięcy, o którym mowa w art. 50 ust. 2 tego rozporządzenia, objęta wnioskiem refundacja wywozowa nie może zostać przyznana, a kara przewidziana w art. 51 rozporządzenia nr 800/1999 również może zostać wymierzona.
Nordex odwołała się od tego orzeczenia do Bundesfinanzhof (federalnego trybunału finansowego).
W pierwszej kolejności ów sąd uważa, że rozwiązanie sporu zależy od tego, czy zgodnie z art. 4 rozporządzenia nr 800/1999 uprawnienie do refundacji, której dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, zależy od przestrzegania przepisów proceduralnych wynikających w szczególności z art. 24 ust. 2 rozporządzenia nr 1291/2000. Precyzuje on, że kwestia ta pojawia się jednak tylko w wypadku, jeśli organ właściwy do wypłaty refundacji nie jest związany przyznanym przez urząd celny wywozu dodatkowym terminem na przedstawienie pozwolenia na wywóz.
W drugiej kolejności Bundesfinanzhof wyraża wątpliwości co do możliwości stosowania terminu 12 miesięcy przewidzianego w art. 49 ust. 2 rozporządzenia nr 800/1999, w przypadku gdy spóźnione przedstawienie dowodu na dotarcie towarów do miejsca przeznaczenia nie wstrzymało ani nie opóźniło postępowania w sprawie refundacji, pamiętając, że właściwe organy nie uwzględniły wniosku Nordex z innych przyczyn.
W trzeciej kolejności, jeśli chodzi o stosowanie kary, Bundesfinanzhof uważa, że z art. 51 ust. 1 rozporządzenia nr 800/1999, tak jak jest on interpretowany przez Trybunał, nie wynika jasno, że kara może zostać nałożona również wtedy, gdy okazuje się, iż dokumenty dowodzące dotarcia towarów do miejsca przeznaczenia zostały sfałszowane, lecz zostają one zastąpione w toku postępowania sądowego dokumentami spełniającymi określone wymogi.
W tych okolicznościach Bundesfinanzhof postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy przy decyzji o przyznaniu refundacji wywozowej należy przyjąć, że pozwolenie na wywóz, o którym mowa w art. 4 ust. 1 rozporządzenia [nr 800/1999], zostało przedstawione należycie, w sytuacji gdy urząd celny wywozu, który przyjął zgłoszenie wywozowe bez przedstawienia pozwolenia, zezwolił eksporterowi na późniejsze dostarczenie pozwolenia w ciągu określonego terminu i eksporter ten wykonał to zobowiązanie?
2)
W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze: czy art. 4 ust. 1 rozporządzenia [nr 800/1999] wymaga bezwzględnie przedstawienia pozwolenia na wywóz już przy składaniu zgłoszenia wywozowego, czy też wystarczy, jeśli eksporter przedstawi (udzielone mu przed wywozem) pozwolenie na wywóz dopiero w ramach procedury wypłaty refundacji?
3)
Czy eksporter, który początkowo przedstawił fałszywe dokumenty celne dotyczące przywozu eksportowanego towaru do państwa przeznaczenia, może przedstawić uprawniające do otrzymania refundacji ważne dokumenty celne jeszcze po upływie terminu na ich przedstawienie przewidzianego w rozporządzeniu [nr 800/1999], jeśli przedstawienie tych dokumentów po terminie nie spowodowało zwłoki lub przeszkody w realizacji procedury wypłaty refundacji, ponieważ wniosek o refundację został pierwotnie oddalony z innych przyczyn niż brak przedstawienia tego rodzaju dowodów przywozu i są one przedstawiane po stwierdzeniu fałszerstwa przedstawionych początkowo dokumentów?
4)
Czy przesłanki sankcji na podstawie art. 51 rozporządzenia [nr 800/1999] są spełnione również wtedy, gdy refundacja wywozowa, o którą eksporter się ubiega, wprawdzie rzeczywiście odpowiada refundacji podlegającej przyznaniu, jednak eksporter w ramach procedury wypłaty refundacji przedstawił początkowo dokumenty, na podstawie których refundacja wywozowa nie mogłaby zostać mu przyznana?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
W ramach pytania pierwszego sąd odsyłający chce w istocie ustalić, czy można uznać, że pozwolenie na wywóz zostało przedstawione zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 800/1999, jeśli wywozu dokonano bez tego pozwolenia, którego istnienie zostało jednak wykazane w chwili dokonania zgłoszenia wywozowego i które zostało przedstawione przez eksportera w wynoszącym tydzień dodatkowym terminie, przyznanym w tym celu przez właściwy urząd celny.
Należy stwierdzić, iż art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 800/1999 stanowi, że uprawnienie do refundacji jest uzależnione od przedstawienia pozwolenia na wywóz właściwym organom celnym.
Zważywszy, że art. 4 rozporządzenia nr 800/1999 zawarty jest w części obejmującej przepisy ogólne tego rozporządzenia odnoszące się do uprawnienia do refundacji, należy zaznaczyć, iż jeśli chodzi o art. 3 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 3665/87 z dnia 27 listopada 1987 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych (
Dz.U. L 351, s. 1
), który odpowiada art. 5 rozporządzenia nr 800/1999 i który stanowi część takich samych przepisów ogólnych, Trybunał orzekł, że informacje przewidziane w tym art. 3 nie służą wyłącznie obliczeniu dokładnej kwoty refundacji, lecz przede wszystkim ustaleniu, czy w ogóle istnieje uprawnienie do refundacji, i uruchomieniu systemu weryfikacji wniosku o refundację (wyrok Dachsberger & Söhne, C‑77/08,
EU:C:2009:172
, pkt 24 i przytoczone orzecznictwo).
Co się tyczy weryfikacji, jakich należy dokonać, art. 5 ust. 7 rozporządzenia nr 800/1999 stanowi, że właściwy urząd celny jest upoważniony do przeprowadzenia kontroli bezpośrednich produktów, w odniesieniu do których wystąpiono o refundacje wywozowe, oraz do zidentyfikowania towarów transportowanych do urzędu celnego wyprowadzenia towarów poza obszar celny Unii.
Kontrole te są bowiem niezbędne do tego, aby można było wypełnić cele przepisów Unii w zakresie refundacji wywozowych (zob. podobnie wyroki: Dachsberger & Söhne,
EU:C:2009:172
, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo; Südzucker i in., C‑608/10, C‑10/11 i C‑23/11,
EU:C:2012:444
, pkt 43).
Wynika stąd, że przedstawienie pozwolenia na wywóz stanowi istotny element systemu weryfikacji wniosków o refundację.
Rozporządzenie nr 800/1999 nie zawiera jednak żadnego wyjaśnienia co do zasad, którym podlega przedstawienie pozwolenia na wywóz. Owe wyjaśnienia wynikają z rozporządzenia nr 1291/2000. Zgodnie z motywem 15 tego rozporządzenia owo pozwolenie uprawnia do dokonania wywozu, w związku z czym musi ono zostać przedstawione w chwili przyjęcia zgłoszenia wywozowego.
Artykuł 24 ust. 1 rozporządzenia nr 1291/2000 stanowi, że pozwolenie na wywóz przedstawia się w urzędzie celnym, który przyjął zgłoszenie dotyczące wywozu. Zgodnie z art. 24 ust. 2 tego rozporządzenia pozwolenie przedstawia się lub przechowuje do dyspozycji organów celnych przy przyjmowaniu tego zgłoszenia.
W drodze odstępstwa od art. 24 rozporządzenia nr 1291/2000 art. 25 tego rozporządzenia stanowi, że państwo członkowskie może zezwolić na złożenie pozwolenia na wywóz organowi wydającemu lub w razie potrzeby organowi odpowiedzialnemu za wypłatę refundacji.
Ponadto zgodnie z motywem 16 tego rozporządzenia w przypadku stosowania uproszczonych procedur wywozowych można odstąpić od wymogu przedstawiania pozwolenia na wywóz organom celnym lub takie pozwolenie można przedstawić w terminie późniejszym. Jednakże eksporter musi znajdować się w posiadaniu tego pozwolenia w dniu uznanym za datę przyjęcia zgłoszenia wywozowego.
Tak więc jak wynika z art. 24 i 25 rozporządzenia nr 1291/2000, jak również z jego motywu 16, prawodawca Unii zamierzał przewidzieć, że w pewnych okolicznościach eksporter może albo przechować pozwolenie na wywóz do dyspozycji władz celnych, albo przedstawić im to pozwolenie później.
Samo istnienie tych wyjątków wskazuje więc na to, że przedstawienie pozwolenia na wywóz w chwili przyjęcia zgłoszenia dotyczącego wywozu nie jest we wszystkich przypadkach niezbędnym warunkiem przyznania refundacji wywozowej, o ile jednak realizacja celów uregulowań unijnych w dziedzinie refundacji wywozowych nie jest zagrożona, a właściwe organy mogły przeprowadzić kontrole bezpośrednie.
W niniejszym przypadku bezsporny jest przede wszystkim fakt, iż pozwolenie na wywóz istniało w chwili przyjęcia zgłoszenia wywozowego, a właściwy urząd celny zapoznał się z nim. Następnie jest jasne, że opóźnienia w przekazaniu do tego urzędu pozwolenia na wywóz wystawionego przez władze duńskie nie można przypisać bezpośrednio Nordex. Wreszcie z postanowienia odsyłającego nie wynika, by przedstawienie tego pozwolenia na wywóz po złożeniu zgłoszenia wywozowego stanowiło przeszkodę w zakresie niezbędnych kontroli bezpośrednich, które zostały przeprowadzone przez właściwy urząd celny.
Jeśli chodzi o kwestię, czy organ właściwy do wypłaty refundacji wywozowej mógł sprzeciwić się decyzji w sprawie przyznania dodatkowego terminu przez właściwy organ celny, należy przypomnieć, że przepisy celne Unii należy interpretować w ten sposób, że urząd celny właściwy do wypłaty tej refundacji jest związany decyzją urzędu celnego wywozu, o ile owa decyzja spełnia wszystkie przesłanki formalne i materialne „decyzji” przewidziane zarówno w art. 4 pkt 5 kodeksu celnego, jak i we właściwych przepisach prawa krajowego (zob. podobnie wyrok Südzucker i in.,
EU:C:2012:444
, pkt 64–67).
Jednakże do sądu krajowego należy zbadanie, czy dana decyzja spełnia te przesłanki (zob. podobnie wyrok Südzucker i in.,
EU:C:2012:444
, pkt 67).
Z całości powyższych rozważań wynika, że art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 800/1999 w związku z art. 24 rozporządzenia nr 1291/2000 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przyznaniu refundacji wywozowej w szczególnych okolicznościach takich jak te w postępowaniu przed sądem krajowym, gdzie wywozu dokonano bez przedstawienia pozwolenia na wywóz, którego istnienie zostało jednak wykazane w chwili dokonania zgłoszenia wywozowego i które zostało przedstawione przez eksportera w wynoszącym tydzień dodatkowym terminie, przyznanym w tym celu przez właściwy urząd celny.
W przedmiocie pytania drugiego
Ze względu na treść odpowiedzi na pierwsze pytanie udzielanie odpowiedzi na drugie pytanie prejudycjalne jest bezprzedmiotowe.
W przedmiocie pytania trzeciego
W ramach pytania trzeciego sąd odsyłający chce w istocie ustalić, czy eksporter, który przedstawił sfałszowane dokumenty celne, aby wykazać dotarcie wywożonych towarów do państwa przeznaczenia, może przedstawić – po upływie terminów przewidzianych w art. 49 i 50 rozporządzenia nr 800/1999, w ramach toczącego się postępowania sądowego dotyczącego przyznania refundacji wywozowej – ważne dokumenty celne, nawet jeśli to przyznanie zostało opóźnione ze względów innych niż względy dotyczące dowodu dotarcia wspomnianych towarów.
Tytułem wstępu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 49 ust. 1 rozporządzenia nr 800/1999 eksporter musi złożyć wyraźny wniosek o wypłatę refundacji wywozowej. Stosownie do art. 49 ust. 2 tego rozporządzenia eksporter dysponuje, z wyjątkiem przypadku siły wyższej, terminem 12 miesięcy od dnia przyjęcia zgłoszenia, by złożyć do właściwych organów krajowych dokumenty dotyczące wypłaty rzeczonej refundacji.
Jeśli chodzi o ów termin 12 miesięcy, Trybunał orzekł, po pierwsze, że taki termin uwzględnia interes organów administracji państw członkowskich w zakończeniu w rozsądnym terminie postępowania w sprawie przyznania refundacji wywozowych (zob. podobnie, w odniesieniu do równoważnych przepisów zawartych w art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 3665/87, wyrok Eribrand, C‑467/01,
EU:C:2003:364
, pkt 40).
Po drugie, uregulowania Unii uwzględniają też okoliczność, że eksporterzy mogą napotkać praktyczne trudności w uzyskaniu dokumentów celnych ze strony władz państwa trzeciego przywozu, w stosunku do których nie dysponują oni żadnym środkiem nacisku. W tym właśnie kontekście uregulowania te przyznają właściwym władzom krajowym możliwość przyznania danemu eksporterowi dodatkowych terminów (zob. podobnie wyrok Eribrand,
EU:C:2003:364
, pkt 41, 42).
Z systematyki i ratio legis uregulowań mających zastosowanie, a w szczególności z art. 49 rozporządzenia nr 800/1999 wynika bowiem, że rozporządzenie to zmierza do tego, aby nie pozbawiać w sposób automatyczny eksportera, który dochował należytej staranności, przewidzianych refundacji, gdy eksporter ten, pomimo że podjął wszelkie wymagane w tym zakresie starania, nie może przedstawić dokumentów wymaganych w celu uzyskania refundacji ze względu na zagubienie tych dokumentów wskutek okoliczności od niego niezależnych (zob. podobnie wyrok Bonn Fleisch, C‑1/06,
EU:C:2007:396
, pkt 46).
Tak więc art. 49 ust. 4 rozporządzenia nr 800/1999 stanowi, że gdy dokumenty potwierdzające dopełnienie formalności celnych w zakresie przywozu nie mogły zostać przedstawione w terminie 12 miesięcy, mimo że eksporter dołożył należytych starań, aby je otrzymać i dostarczyć w tym terminie, można mu przyznać na jego wniosek dodatkowe terminy.
Wprawdzie z brzmienia art. 49 rozporządzenia nr 800/1999 nie wynika żadne ograniczenie dotyczące długości dodatkowych terminów, które mogą zostać przyznane, jednak z wyraźnego nawiązania zawartego w art. 50 ust. 2 tego rozporządzenia do terminów przewidzianych w jego art. 49 ust. 2 i 4 wynika, że w przypadku gdy dodatkowy termin został przyznany eksporterowi, dysponuje on jeszcze okresem sześciu miesięcy po upływie tego terminu, aby uzupełnić akta sprawy i uzyskać w ten sposób wypłatę 85% refundacji, która musiałaby zostać wypłacona, gdyby wszystkie wymogi zostały spełnione (zob. podobnie wyrok Eribrand,
EU:C:2003:364
, pkt 45).
Jak wynika natomiast z motywu 25 rozporządzenia nr 3665/87, refundacji nie przyznaje się, jeżeli termin wywozu lub termin dostarczenia dowodów wymaganych w celu otrzymania zapłaty refundacji nie został dotrzymany. Trybunał orzekł ponadto w odniesieniu do tego rozporządzenia, że nieprzestrzeganie reguł proceduralnych przewidzianych w uregulowaniach może prowadzić do ograniczenia, a nawet utraty prawa do refundacji wywozowej, i że jest tak w szczególności w przypadku, gdy eksporter przedstawia dowody niezbędne do uzyskania refundacji wywozowych dopiero po upływie terminów przewidzianych w art. 47 ust. 2 i art. 48 ust. 2 tego rozporządzenia, których treść jest w istocie identyczna z treścią art. 49 ust. 2 i art. 50 ust. 2 rozporządzenia nr 800/1999 (wyrok Laub, C‑428/05,
EU:C:2007:368
, pkt 16).
Tego wniosku nie podważa okoliczność, że spóźnione przedstawienie dowodu dotarcia wywożonych towarów do państwa przeznaczenia nie miało żadnego wpływu na przebieg postępowania dotyczącego przyznania refundacji wywozowej, które to postępowanie zostało opóźnione ze względów innych niż względy odnoszące się do dowodu wspomnianego dotarcia towarów.
Dopuszczenie takiego spóźnionego przedstawienia dowodu pozbawiałoby wszelkiej skuteczności nie tylko art. 49 i 50 rozporządzenia nr 800/1999 oraz przysługujące właściwym organom uprawnienie do przedłużenia terminów na wniosek eksportera, ale również proces weryfikacji wniosków o refundację. Gdyby bowiem ważne dokumenty dowodzące dotarcia wywożonych towarów do państwa przeznaczenia mogły zostać przedstawione po stwierdzeniu sfałszowania dokumentów celnych przekazanych na początku, eksporter mógłby dostosować swój wniosek o refundację według swych potrzeb lub stosownie do wyników ewentualnej kontroli, a tym samym uniknąć w szczególności kar przewidzianych w art. 51 rozporządzenia nr 800/1999, pozbawiając to rozporządzenie charakteru odstraszającego oraz znacznej części skuteczności.
W tym samym kontekście czas trwania dochodzenia prowadzonego przez właściwe organy krajowe, które pozwoliło stwierdzić sfałszowanie dokumentów potwierdzających dotarcie wywożonych towarów do państwa przeznaczenia, nie może być zrównany z przypadkiem siły wyższej w rozumieniu art. 49 ust. 2 rozporządzenia nr 800/1999, ponieważ – jak wynika z przedostatniego motywu rozporządzenia nr 3665/87 – opóźnienia organów krajowych mogą stanowić przypadek siły wyższej, gdy mają one charakter administracyjny i nie mogą zostać przypisane eksporterowi.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału nawet jeśli wina po stronie kontrahenta eksportera lub błąd popełniony przez tego kontrahenta mogą stanowić okoliczność, na którą eksporter nie ma wpływu, to jednak wchodzą one w zakres normalnego ryzyka handlowego i w ramach transakcji handlowych nie można ich uznać za niemożliwe do przewidzenia. Eksporter w sposób swobodny dobiera swych kontrahentów i powinien on podjąć odpowiednie środki ostrożności – albo wprowadzając stosowne klauzule do umów z kontrahentami, albo zawierając w tym celu specjalne ubezpieczenie (zob. podobnie wyroki: AOB Reuter, C‑143/07,
EU:C:2008:249
, pkt 36 i przytoczone orzecznictwo; Eurofit, C‑99/12,
EU:C:2013:487
, pkt 43).
Z powyższych rozważań wynika, że art. 49 i 50 rozporządzenia nr 800/1999 należy interpretować w ten sposób, że z wyjątkiem przypadków siły wyższej eksporter, który w celu wykazania dotarcia wywożonych towarów do państwa przeznaczenia przedstawił dokumenty celne, które – jak się później okazało – zostały sfałszowane, nie może przedstawić – po upływie terminów przewidzianych w tych przepisach, w ramach toczącego się postępowania sądowego dotyczącego przyznania refundacji wywozowej – ważnych dokumentów celnych, nawet jeśli to przyznanie zostało opóźnione ze względów innych niż względy dotyczące dowodu dotarcia wspomnianych towarów.
W przedmiocie pytania czwartego
W ramach pytania czwartego sąd odsyłający chce w istocie ustalić, czy art. 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 800/1999 należy interpretować w ten sposób, że kara przewidziana w tym przepisie podlega nałożeniu, gdy eksporter złożył w przewidzianych terminach dokumenty potwierdzające dotarcie wywożonych towarów do państwa przeznaczenia, które to dokumenty – jak się okazało – zostały sfałszowane, nawet jeśli z ważnych dokumentów przedstawionych w toku postępowania wynika, że objęta wnioskiem refundacja wywozowa odpowiada refundacji, która miałaby zostać przyznana.
Aby ocenić zakres art. 51 rozporządzenia nr 800/1999, należy przypomnieć, że zgodnie z motywami 63 i 64 tego rozporządzenia uregulowania Unii mają na celu, w świetle nabytych doświadczeń, zwalczanie nieprawidłowości, a przede wszystkim oszustw na szkodę budżetu Unii, w związku z czym przewidują one sankcje mające skłonić eksporterów do przestrzegania reguł w tej dziedzinie (zob. podobnie wyrok Elfering Export, C‑27/05,
EU:C:2006:260
, pkt 31), przy czym subiektywny aspekt winy po stronie eksportera jest pozbawiony znaczenia w tym względzie (wyrok Eurofit,
EU:C:2013:487
, pkt 38).
Z powyższego wynika, że odpowiedzialność leżąca u podstaw kary przewidzianej w art. 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 800/1999 ma zasadniczo charakter obiektywny [zob. w kwestii przepisów art. 11 ust. 1 akapit pierwszy lit. a) rozporządzenia nr 3665/87, którego treść jest w istocie identyczna z treścią tego przepisu rozporządzenia nr 800/1999, wyrok AOB Reuter,
EU:C:2008:249
, pkt 19]. Wynika stąd, że zmniejszenie refundacji przewidziane w art. 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 800/1999 winno być zastosowane nawet w wypadku braku winy eksportera (zob. podobnie wyrok AOB Reuter,
EU:C:2008:249
, pkt 17).
Należy również zaznaczyć, że przepisy dotyczące kar mają skłonić do przestrzegania uregulowań Unii w ogóle, a nie jedynie ich części lub szczególnych przepisów (zob. wyrok Elfering Export,
EU:C:2006:260
, pkt 32). Tak więc przepisy dotyczące kar nie wprowadzają rozróżnienia na przesłanki formalne dotyczące przestrzegania terminów i przesłanki materialne dotyczące treści oświadczeń.
W niniejszym przypadku okazało się, że dokumenty potwierdzające dotarcie wywożonych towarów do państwa przeznaczenia, które zostały przedstawione w terminach przewidzianych w przepisach, były sfałszowane. Tak więc skoro dany eksporter nie złożył w terminach wszystkich dokumentów wymaganych na mocy omawianych uregulowań, należało nałożyć na niego karę przewidzianą w art. 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 800/1999, chyba że można zastosować w stosunku do niego jeden z przypadków wyłączenia wskazanych we wyczerpującym wykazie zawartym w art. 51 ust. 3 tego rozporządzenia, do którego to wykazu nie można dodać nowego przypadku wyłączenia dotyczącego w szczególności braku zawinionego zachowania eksportera (zob. podobnie wyroki: AOB Reuter,
EU:C:2008:249
, pkt 36; Eurofit,
EU:C:2013:487
, pkt 43).
Z powyższych rozważań wynika, że art. 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 800/1999 należy interpretować w ten sposób, iż kara przewidziana w tym przepisie podlega nałożeniu, gdy eksporter złożył w przewidzianych terminach dokumenty potwierdzające dotarcie wywożonych towarów do państwa przeznaczenia, które to dokumenty – jak się okazało – zostały sfałszowane, nawet jeśli z ważnych dokumentów przedstawionych w toku postępowania wynika, że objęta wnioskiem refundacja wywozowa odpowiada refundacji, która miałaby zostać przyznana.
W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:

1)
Artykuł 4 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999 z dnia 15 kwietnia 1999 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych, zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2299/2001 z dnia 26 listopada 2001 r., w związku z art. 24 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000 z dnia 9 czerwca 2000 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu pozwoleń na wywóz i przywóz oraz świadectw o wcześniejszym ustaleniu refundacji dla produktów rolnych, należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przyznaniu refundacji wywozowej w szczególnych okolicznościach takich jak te w postępowaniu przed sądem krajowym, gdzie wywozu dokonano bez przedstawienia pozwolenia na wywóz, którego istnienie zostało jednak wykazane w chwili dokonania zgłoszenia wywozowego i które zostało przedstawione przez eksportera w wynoszącym tydzień dodatkowym terminie, przyznanym w tym celu przez właściwy urząd celny.

2)
Artykuły 49 i 50 rozporządzenia nr 800/1999, zmienionego rozporządzeniem nr 2299/2001, należy interpretować w ten sposób, że z wyjątkiem przypadków siły wyższej eksporter, który w celu wykazania dotarcia wywożonych towarów do państwa przeznaczenia przedstawił dokumenty celne, które – jak się później okazało – zostały sfałszowane, nie może przedstawić – po upływie terminów przewidzianych w tych przepisach, w ramach toczącego się postępowania sądowego dotyczącego przyznania refundacji wywozowej – ważnych dokumentów celnych, nawet jeśli to przyznanie zostało opóźnione ze względów innych niż względy dotyczące dowodu dotarcia wspomnianych towarów.

3)
Artykuły 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 800/1999, zmienionego rozporządzeniem nr 2299/2001, należy interpretować w ten sposób, że kara przewidziana w tym przepisie podlega nałożeniu, gdy eksporter złożył w przewidzianych terminach dokumenty potwierdzające dotarcie wywożonych towarów do państwa przeznaczenia, które to dokumenty – jak się okazało – zostały sfałszowane, nawet jeśli z ważnych dokumentów przedstawionych w toku postępowania wynika, że objęta wnioskiem refundacja wywozowa odpowiada refundacji, która miałaby zostać przyznana.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.