CELEX: 62011CJ0031
Libertà ta’ stabbiliment
Moviment liberu tal-kapital
Tassazzjoni diretta
Taxxa fuq is-suċċessjonijiet
Modalitajiet ta’ kalkolu tat-taxxa
Akkwist b’wirt ta’ sehem, bħala azzjonist uniku f’kumpannija b’kapital azzjonarju stabbilita fi Stat terz
Leġiżlazzjoni nazzjonali li teskludi vantaġġi fiskali għal sehem f’kumpanniji bħal dawn

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 63(1) TFUE u 65 TFUE.
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn M. Scheunemann u Finanzamt Bremerhaven (iktar ’il quddiem il-“Finanzamt”) dwar l-istima tat-taxxa dwar il-kalkolu tat-taxxa tas-suċċessjoni applikabbli għal wirt li jinkludi b’mod partikolari, sehem f’kumpannija b’kapital azzjonarju stabbilita fi Stat terz.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Skont l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 88/361/KEE, tal-24 ta’ Ġunju 1988, għall-implimentazzjoni tal-Artikolu 67 tat-Trattat [Artikolu mħassar mit-Trattat ta’ Amsterdam] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 10, Vol. 1, p. 10):
“Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet segwenti, l-Istati Membri għandhom jabolixxu restrizzjonijiet fuq il-movimenti ta’ kapital li jseħħu bejn persuni residenti fi Stati Membri. Biex jiffaċilitaw l-applikazzjoni ta’ din id-Direttiva, movimenti ta’ kapital għandhom jkunu kklassifikati skond in-Nomenklatura fl-Anness I.”
Fost il-movimenti ta’ kapital elenkati fl-Artikolu 1 tad-Direttiva 88/361 huma inklużi, taħt l-Anness I tagħha, il-“Movimenti ta’ kapital personali”, li jinkludu l-wirt u l-legati.
Id-dritt Ġermaniż
L-Artikolu 1(1)(i) tal-Liġi dwar it-taxxa fuq is-suċċessjoni u fuq id-donazzjonijiet (Erbschaftsteuer- und Schenkungsteuergesetz), fil-verżjoni tagħha ppubblikata fis-27 ta’ Frar 1997 (BGBl. 1997 I, p. 378), kif emendat bil-liġi tal-10 ta’ Ottubru 2007 (BGBl. 2007 I, p. 2332, iktar ’il quddiem l-“ErbStG”), jipprovdi li “huma suġġetti għal ħlas ta’ taxxa fuq il-wirt (jew donazzjonijiet) […] it-transferimenti
causa mortis
”.
Skont il-punt 1 tal-Artikolu 2(1) tal-ErbStG, it-totalità tal-patrimonju li jintiret ta’
decujus
li, fid-data tal-mewt tiegħu, huwa resident Ġermaniż huwa suġġett għal ħlas ta’ taxxa fuq il-wirt. Il-patrimonju li jinstab fi Stat ieħor huwa wkoll suġġett għal dan il-ħlas ta’ taxxa.
L-Artikolu 13a(1) u (2) tal-ErbStG jipprovdi:
“1.   Il-patrimonji professjonali, il-patrimonji agrikoli u tal-foresti u l-ishma fil-kumpanniji b’kapital azzjonarju skont il-paragrafu 4 jibqgħu eżenti sa valur ta’ [EUR] 225 000 bla ħsara għat-tieni paragrafu
1.
Fil-każ ta’ suċċessjoni; […]
2.
Il-valur residwu tal-patrimonju skont il-paragrafu 4, wara l-applikazzjoni tal-paragrafu 1, għandu jiġi vvalutat f’65 %.”
Skont l-Artikolu 13a(4)(3) tal-ErbStG, “it-tnaqqis fit-taxxa u l-valutazzjoni b’rata mnaqqsa għandhom japplikaw […] għall-ishma ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju meta din ikollha s-sede tagħha jew il-postijiet ewlenin ta’ negozju fit-territorju nazzjonali fid-data meta t-taxxa tkun inħolqot u d-
decujus
jew id-donatur kellhom sehem dirett li jaqbeż kwart tal-kapital nominali ta’ din il-kumpannija”.
Skont il-punt 4 tal-Artikolu 13a(5) tal-ErbStG, l-imsemmi tnaqqis fit-taxxa u l-imsemmija valutazzjoni bir-rata mnaqqsa ma japplikawx b’effett retroattiv, jekk l-akkwirent jiddisponi minn parti tal-ishma fil-kumpannija b’kapital azzjonarju fi żmien ħames snin mill-akkwist tagħhom.
Mill-proċess ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-amministrazzjoni fiskali Ġermaniża ddeċidiet, wara s-sentenza tas-17 ta’ Jannar 2008, Jäger (
C-256/06, Ġabra p. I-123
), li tapplika wkoll il-vantaġġi tal-Artikolu 13a(1) u (2) tal-ErbStG għall-ishma f’kumpanniji b’kapital azzjonarju mhux ikkwotati fil-borża li jkollhom is-sede tagħhom fi Stat Membru ieħor mir-Repubblika Federali tal-Ġermanja. L-ishma f’kumpannija stabbiliti barra mill-Unjoni Ewropea jew iż-Żona Ekonomika Ewropea jibqgħu esklużi.
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
M. Scheunemann, residenti fil-Ġermanja hija l-unika werrieta ta’ missierha li miet fi Frar 2007 u li kien huwa stess residenti fil-Ġermanja. Il-wirt li kien jinkludi, fost l-oħrajn, sehem tal-missier bħala l-uniku azzjonist ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju li għandha s-sede tagħha fil-Kanada, ġie suġġett għat-tassazzjoni Ġermaniża fuq il-wirt.
Permezz ta’ deċiżjoni tal-24 ta’ Novembru 2008, il-Finanzamt stabbilixxiet taxxa tas-suċċessjonijiet dovuta minn M. Scheunemann għall-ammont ta’ EUR 299 381.95 fejn sostniet li l-valur tas-sehem tad-
decujus
fil-kumpannija b’kapital azzjonarju inkwistjoni kien jitla’ għal EUR 1 142 115. Sa fejn din il-kumpannija ma kellhiex la sede u lanqas il-postijiet ewlenin ta’ negozju tagħha fit-territorju nazzjonali jew fit-territorju ta’ Stat Membru, it-tnaqqis ta’ EUR 225 000 previst fl-Artikolu 13a(1) tal-ErbStG u l-evalwazzjoni għal valur imnaqqas, skont l-Artikolu 13a(2), ma ingħatawx.
Peress li hija kkunsidrat li kellha dritt għal dawn l-aħħar imsemmija vantaġġi, M. Scheunemann ressqet ilment kontra d-deċiżjoni tal-Finanzamt.
Sussegwentement għad-deċiżjoni li ċaħdet l-ilment tagħha, hija ressqet rikors quddiem il-Finanzgericht Bremen, li ma laqgħithiex. Skont din il-qorti, il-vantaġġi fiskali skont l-Artikolu 13a(4)(3) tal-ErbStG kellhom jiġu evalwati mhux fir-rigward tal-moviment liberu tal-kapital, iżda biss fir-rigward tal-libertà ta’ stabbiliment, peress li s-sehem minimu tad-
decujus
ta’ iktar minn kwart tal-kapital nominali tal-kumpannija b’kapital azzjonarju, hekk kif previst minn din id-dispożizzjoni, tagħti l-possibbiltà li ssir influwenza fuq din il-kumpannija. Issa, il-libertà ta’ stabbiliment ma hijiex intiża sabiex tapplika għal sehem f’kumpannija li tinsab fi Stat terz, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
Meta kienet qed titratta rikors għal “reviżjoni” kontra s-sentenza mogħtija mill-imsemmija qorti, il-Bundesfinanzhof ikkunsidrat li d-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE dwar il-libertà ta’ stabbiliment ma japplikawx għas-sitwazzjoni inkwistjoni. F’dan ir-rigward, din il-qorti ssostni li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, it-trattament fiskali tas-suċċessjonijiet ta’ kull tip jaqgħu taħt id-dispożizzjonijiet tat-Trattat li jirrigwardaw il-moviment liberu tal-kapital. Għalhekk, l-imsemmija qorti tistaqsi jekk dawn l-aħħar imsemmija dispożizzjonijiet jipprekludux il-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Bundesfinanzhof iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel id-domanda preliminari li ġejja lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“Id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu [63](1) flimkien ma’ dawk tal-Artikolu [65 TFUE], għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tipprovdi li, għall-finijiet tal-kalkolu tat-taxxa tas-suċċessjoni applikabbli għal wirt, is-sehem fi proprjetà privata, miżmum minn persuna bħala l-uniku azzjonist ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju li għandha s-sede tagħha u t-tmexxija tagħha fil-Kanada, huwa stmat fil-valur sħiħ tiegħu, filwaqt li, jekk tali sehem huwa miksub f’kumpannija b’kapital azzjonarju li għandha s-sede tagħha u t-tmexxija tagħha fit-territorju nazzjonali, jingħata tnaqqis marbut mal-proprjetà u jittieħed inkunsiderazzjoni biss 65 % tal-valur residwu?”
Fuq id-domanda preliminari
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-moviment liberu tal-kapital għandhomx ikunu interpretati fis-sens li huma jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li teskludi, għall-finijiet tal-kalkolu tat-taxxa tas-suċċessjoni, l-applikazzjoni ta’ ċerti vantaġġi fiskali għal wirt fil-forma ta’ sehem f’kumpannija b’kapital azzjonarju stabbilit fi Stat terz, b’mod li hija tagħti l-istess vantaġġi f’każ ta’ wirt ta’ sehem bħal dan meta s-sede tal-kumpannija tinstab fi Stat Membru.
Preliminarjament, kemm il-Gvern Ġermaniż kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea jsostnu li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali taqa’ mhux taħt il-moviment liberu tal-kapital, iżda taħt il-libertà ta’ stabbiliment, peress li s-sehem inkwistjoni fil-kawża prinċipali tippermetti li ssir influwenza ċerta fuq id-deċiżjonijiet tal-kumpannija kkonċernata.
Għalhekk, mill-bidu għandu jiġi stabbilit jekk huwiex l-Artikolu 49 TFUE dwar il-libertà ta’ stabbiliment jew l-Artikolu 63 TFUE dwar il-moviment liberu tal-kapital li huwa intiż li japplika għall-imsemmija leġiżlazzjoni.
F’dan ir-rigward, minn ġurisprudenza stabbilita sew jirriżulta li, sabiex jiġi ddeterminat jekk liġi nazzjonali taqax taħt waħda jew oħra mil-libertajiet ta’ moviment, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-għan tal-liġi inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-10 ta’ Frar 2011, Haribo Lakritzen Hans Riegel u Österreichische Salinen,
C-436/08 u C-437/08, Ġabra p. I-305
, punt 33, kif ukoll tal-15 ta’ Settembru 2011, Halley u,
C-132/10, Ġabra p. I-8353
, punt 17).
Fil-kawża prinċipali, l-għan tal-miżura kontenzjuża huwa li tipprovdi għal trattament fiskali tas-suċċessjonijiet li jinkludi, b’mod partikolari sehem f’kumpanniji b’kapital azzjonarju.
Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta wkoll li t-trattament fiskali tas-suċċessjonijiet jaqa’, bħala prinċipju, taħt l-Artikolu 63 TFUE dwar il-moviment liberu tal-kapital. Fil-fatt, is-suċċessjonijiet, li jikkonsistu fi trasferiment lil persuna jew diversi persuni tal-patrimonju li jitħalla minn persuna li mietet, jaqgħu taħt it-Titolu XI tal-Anness I tad-Direttiva 88/361, intitolat “Movimenti ta’ kapital personali”, jikkostitwixxu movimenti ta’ kapital fis-sens tal-Artikolu 63 TFUE (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-11 ta’ Settembru 2008, Eckelkamp
et
,
C-11/07, Ġabra p. I-6845
, punt 39, u Arens-Sikken,
C-43/07, Ġabra p. I-6887
, punt 30, kif ukoll tal-15 ta’ Ottubru 2009, Busley u Cibrian Fernandez,
C-35/08, Ġabra p. I-9807
, punt 18, u tal-10 ta’ Frar 2011, Missionswerk Werner Heukelbach,
C-25/10, Ġabra p. I-10111
, punt 16).
Madankollu għandu jitfakkar li minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li leġiżlazzjoni nazzjonali li hija intiża sabiex tapplika biss għall-ishma li jippermettu li tiġi eżerċitata influwenza ċerta fuq id-deċiżjonijiet ta’ kumpannija u li jiġu determinati l-attivitajiet tagħha, jaqgħu taħt id-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-libertà ta’ stabbiliment. Min-naħa l-oħra, dispożizzjonijiet nazzjonali li japplikaw għal ishma adottati biss bl-intenzjoni li jsir investiment finanzjarju mingħajr l-intenzjoni li jkun hemm impatt fuq it-tmexxija u l-kontroll tal-impriża għandhom jiġu eżaminati b’mod esklużiv fir-rigward tal-moviment liberu tal-kapital (sentenza Haribo Lakritzen Hans Riegel u Österreichische Salinen, iċċitata iktar ’il fuq, punt 35 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
B’hekk jirriżulta li sabiex jiġi ddeterminat taħt liema libertà taqa’ l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, għandu jiġi eżaminat jekk is-sehem previst fl-imsemmija leġiżlazzjoni huwiex suffiċjenti sabiex jippermetti lid-detentur tiegħu li jeżerċità influwenza ċerta fuq id-deċiżjonijiet tal-kumpannija u li jiddetermina l-attivitajiet.
Fil-każ preżenti, mill-qari flimkien tal-Artikolu 13a(1) u (2) tal-ErbStG u tal-punt 3 tal-Artikolu 13(4) jirriżulta li l-possibbiltà li wieħed jibbenefika mill-vantaġġi fiskali inkwistjoni hija suġġetta għall-kundizzjoni li wieħed ikollu sehem dirett ogħla minn 25 % fil-kapital tal-kumpannija.
Il-Gvern Ġermaniż isostni li, skont id-dritt Ġermaniż, sehem bħal dan fil-kapital ta’ kumpannija jippermetti li tiġi eżerċitata influwenza ċerta fuq id-deċiżjonijiet ta’ din li jiġu ddeterminati l-attivitajiet. Fil-fatt, sehem bħal dak jagħti lil azzjonist minoranza li timblokka fil-każ ta’ deċiżjonijiet importanti li jiddeterminaw id-destin tal-impriża.
L-għan tal-vantaġġi fiskali previsti mid-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali jikkonsisti b’mod partikolari f’li jinkoraġixxi lil werriet ta’ sehem kbir f’kumpannija sabiex jinvolvi ruħu fil-ġestjoni ta’ din sabiex fl-aħħar mill-aħħar ikun jista’ jiżgura li l-kumpannija tkompli topera u li jinżammu l-ħaddiema.
Dan l-għan ikun garantit permezz tat-tneħħija retroattiva tal-vantaġġi fiskali inkwistjoni, previsti fl-Artikolu 13a(5) tal-ErbStG, fil-każ fejn il-werriet jittrasferixxi, fl-intier tagħhom jew parzjalment, l-ishma tiegħu fil-kumpannija fil-ħames snin minn meta nxtraw.
Hemm lok ukoll li jingħad li l-leġiżlatur Ġermaniż stabbilixxa, għall-finijiet tal-għoti ta’ vantaġġi fiskali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, limitu ta’ sehem li jippermetti lil detentur ta’ ishma f’kumpannija b’kapital azzjonarju li jinfluwenza l-ġestjoni u l-kontroll tagħha u pprovda kundizzjonijiet li għandhom l-għan li jiżguraw li l-imsemmi detentur ma jintervjenix biss bl-intenzjoni biss li jagħmel investiment finanzjarju.
Għalhekk, għandu jiġi kkunsidrat li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali taffettwa b’mod predominanti l-libertà ta’ stabbiliment u taqa’, b’mod konformi mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat biss dwar din il-libertà. Anki f’każ li miżura nazzjonali bħal din ikollha effetti restrittivi fuq il-moviment liberu tal-kapital, effetti bħal dawn ikunu kkunsidrati bħala konsegwenza inevitabbli ta’ ostakolu eventwali fuq il-libertà ta’ stabbiliment u ma jeħtiġux eżami tal-imsemmija miżura fir-rigward tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-moviment liberu tal-kapital (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-25 ta’ Ottubru 2007, Geurts u Vogten,
C-464/05, Ġabra p. I-9325
, punt 16 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
F’kull każ, fir-rigward tal-fatti fil-kawża prinċipali, huwa stabbilit li d-
decujus
kellu sehem ugwali għal 100 % fil-kapital tal-kumpannija inkwistjoni, b’mod li ma jistax jiġi kkontestat li dan tal-aħħar seta’ jeżerċita influwenza ċerta fuq id-deċiżjonijiet ta’ din u li jiġu stabbiliti l-attivitajiet.
Konsegwentement, ma hemmx lok li tiġi eżaminata l-miżura nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali fir-rigward tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-moviment liberu tal-kapital.
Fir-rigward tal-Kapitolu tat-Trattat dwar il-libertà ta’ stabbiliment, dan ma għandu ebda dispożizzjoni li testendi l-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tiegħu għal sitwazzjonijiet dwar is-sehem f’kumpannija li għandha sede fi Stat terz (ara, f’dan is-sens, id-digriet tal-10 ta’ Mejju 2007, A u B,
C-102/05, Ġabra p. I-3871
, punt 29, kif ukoll is-sentenza tal-24 ta’ Mejju 2007, Holböck,
C-157/05, Ġabra p. I-4051
, punt 28). Issa, fil-kawża prinċipali, dan huwa każ ta’ sehem f’kumpannija b’kapital azzjonarju li għandha sede fil-Kanada.
Għalhekk, l-Artikoli 49 TFUE
et seq
ma humiex initiżi sabiex japplikaw f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali li teskludi, għall-finijiet tal-kalkolu tat-taxxa tas-suċċessjoni, l-applikazzjoni ta’ ċerti vantaġġi fiskali għal wirt fil-forma ta’ sehem f’kumpannija b’kapital azzjonarju stabbilita fi Stat terz, filwaqt li hija tagħti l-istess vantaġġi f’każ ta’ wirt ta’ sehem bħal dan meta s-sede tal-kumpannija tinstab fi Stat Membru, taffettwa b’mod predominanti l-eżerċizzju tal-libertà ta’ stabbiliment fis-sens tal-Artikoli 49 TFUE
et seq
, peress li dan is-sehem jippermetti lid-detentur tagħha li jeżerċità influwenza ċerta fuq id-deċiżjonijiet tal-imsemmija kumpannija u li jiġu ddeterminati l-attivitajiet. Dawn l-artikoli ma humiex intiżi li japplikaw f’sitwazzjoni li tikkonċerna s-sehem f’kumpannija li għandha sede li tinstab fi Stat terz.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

Il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali li teskludi, għall-finijiet tal-kalkolu tat-taxxa tas-suċċessjoni, l-applikazzjoni ta’ ċerti vantaġġi fiskali għal wirt fil-forma ta’ sehem f’kumpannija b’kapital azzjonarju stabbilita fi Stat terz, filwaqt li hija tagħti l-istess vantaġġi f’każ ta’ wirt ta’ sehem bħal dan meta s-sede tal-kumpannija tinstab fi Stat Membru, taffettwa b’mod predominanti l-eżerċizzju tal-libertà ta’ stabbiliment fis-sens tal-Artikoli 49 TFUE
et seq
, peress li dan is-sehem jippermetti lid-detentur tagħha li jeżerċità influwenza ċerta fuq id-deċiżjonijiet tal-imsemmija kumpannija u li jiġu ddeterminati l-attivitajiet. Dawn l-artikoli ma humiex intiżi li japplikaw f’sitwazzjoni li tikkonċerna s-sehem f’kumpannija li għandha sede li tinstab fi Stat terz.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.