CELEX: 62006TJ0190
Ανταγωνισμός
Συμπράξεις
Υπεροξείδιο του υδρογόνου και υπερβορικό άλας
Απόφαση διαπιστώνουσα παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ
Καταλογισμός της παραβατικής συμπεριφοράς
Δικαιώματα άμυνας
Τεκμήριο αθωότητας
Υποχρέωση αιτιολογήσεως
Ίση μεταχείριση
Αρχή της εξατομικεύσεως των ποινών και των κυρώσεων
Αρχή της νομιμότητας των εγκλημάτων και των ποινών
Αρχή της χρηστής διοικήσεως
Ασφάλεια δικαίου
Κατάχρηση εξουσίας
Πρόστιμα

του Δικαστηρίου της 2ας Απριλίου 1998, C‑367/95 P, Επιτροπή κατά Sytraval και Brink’s France, Συλλογή 1998, σ. I‑1719,
σκέψη 63 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Όταν, όπως εν προκειμένω, μια απόφαση εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ αφορά πολλούς αποδέκτες και θέτει ζήτημα καταλογισμού της
παραβάσεως, πρέπει να περιέχει επαρκή αιτιολογία ως προς καθένα των αποδεκτών της, ειδικότερα ως προς εκείνους οι οποίοι,
κατά το γράμμα της ως άνω αποφάσεως, πρέπει να υποστούν τις συνέπειες της παραβάσεως αυτής. Έτσι, έναντι μιας μητρικής εταιρίας
που ευθύνεται για την παράβαση αλληλεγγύως, μια τέτοια απόφαση πρέπει να εκθέτει εμπεριστατωμένα τους λόγους που δικαιολογούν
γιατί η παράβαση πρέπει να καταλογισθεί σ’ αυτήν την εταιρία (βλ., κατά την έννοια αυτή, απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης
Μαΐου 1998, T‑327/94, SCA Holding κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II‑1373, σκέψεις 78 έως 80).
Οι προσφεύγουσες διαιρούν τον υπό κρίση λόγο σε τρία σκέλη.
Επί του πρώτου σκέλους, που αντλείται από παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, η οποία είναι ενισχυμένη λόγω του ότι η
θέση που έλαβε η Επιτροπή είναι νέα
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η υποχρέωση αιτιολογήσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως είναι ενισχυμένη εν προκειμένω, δεδομένου
ότι η θέση που έλαβε η Επιτροπή είναι νέα σε σχέση με τη σχετική με τη λήψη αποφάσεων πρακτική της Επιτροπής. Κατ’ αυτές,
η Επιτροπή παρέβη την υποχρέωση αυτή, διατυπώνοντας απλώς τη δική της ερμηνεία της νομολογίας σχετικά με τον καταλογισμό της
παραβάσεως σε μητρική εταιρία.
Πρέπει να υπομνησθεί ότι, στην αιτιολογική σκέψη 434 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή ανέφερε, απαντώντας στο επιχείρημα
των προσφευγουσών, τα εξής:
«[Τ]ο γεγονός ότι […] η Επιτροπή απηύθυνε την απόφασή της [C(2003) 4570] αποκλειστικά στην [Arkema] δεν την εμποδίζει, εν
προκειμένω, να απευθύνει την απόφασή της τόσο στην [Arkema] όσο και [στις προσφεύγουσες]. Η Επιτροπή διαθέτει περιθώριο εκτιμήσεως
για να καταλογίσει την ευθύνη σε μητρική εταιρία σε παρόμοιες περιστάσεις και το γεγονός ότι δεν έκανε χρήση της εξουσίας
αυτής σε προηγούμενη απόφαση δεν την εμποδίζει να το πράξει εν προκειμένω.»
Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το απόσπασμα αυτό ουδόλως ισοδυναμεί με αποδοχή του ότι η Επιτροπή υιοθέτησε εν προκειμένω μια
ριζικά νέα θέση η οποία είναι ουσιωδώς διαφορετική από την προηγούμενη πρακτική της, όπως διατείνονται οι προσφεύγουσες.
Περαιτέρω, πρέπει να τονιστεί ότι το τεκμήριο ασκήσεως καθοριστικής επιρροής από μια μητρική εταιρία επί της θυγατρικής της,
που στηρίζεται μόνο στον κεφαλαιακό δεσμό, έχει ήδη εφαρμοσθεί από την Επιτροπή στην απόφασή της C(2004) 4876, της 19ης Ιανουαρίου
2005, σχετικά με τη διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 [ΕΚ] και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ κατά Akzo Nobel, Akzo
Nobel Nederland BV, Akzo Nobel Chemicals BV, Akzo Nobel Functional Chemicals BV, Akzo Nobel Base Chemicals AB, EKA Chemicals,
Akzo Nobel AB, Atofina, Elf Aquitaine, Hoechst AG, Clariant GmbH, Clariant AG (υπόθεση E-1/37.773 – AMCA), με την οποία καταλόγισε
την παράβαση που διέπραξε η Arkema στην Elf Aquitaine. Οι προσφεύγουσες δεν μπορούν συνεπώς να υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή
εφάρμοσε εν προκειμένω μια ριζικά νέα θέση έναντι αυτών. Από την προσβαλλομένη απόφαση προκύπτει εξάλλου ότι, κατά τη διοικητική
διαδικασία, οι προσφεύγουσες υποστήριξαν ότι ήταν ακριβώς η απόφαση C(2004) 4876 που αντιπροσώπευε μια «τολμηρή στροφή» στη
σχετική με τη λήψη αποφάσεων πρακτική της Επιτροπής και ζήτησαν από την τελευταία αυτή να αναμείνει την έκβαση της ένδικης
διαδικασίας την οποία είχαν κινήσει κατά της αποφάσεως αυτής (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 430 και 433 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Εν πάση περιπτώσει, η νομολογία την οποία επικαλούνται οι προσφεύγουσες απαιτεί μόνον η Επιτροπή να αναπτύσσει ρητώς τη συλλογιστική
της όταν λαμβάνει, στο πλαίσιο της σχετικής με τη λήψη αποφάσεων πρακτικής της, μια απόφαση η οποία βαίνει πολύ πέραν των
προηγουμένων αποφάσεων. Σε μια τέτοια περίπτωση, δεν αρκεί συνεπώς να διατυπώσει η Επιτροπή μια συνοπτική αιτιολογία, παραπέμποντας
ιδίως σε πάγια σχετική με τη λήψη αποφάσεων πρακτική (βλ., κατά την έννοια αυτή, απόφαση του Δικαστηρίου της 26ης Νοεμβρίου
1975, 73/74, Groupement des fabricants de papiers peints de Belgique κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1975, σ. 457, σκέψη
3).
Στην προσβαλλόμενη απόφαση όμως, η Επιτροπή εξέθεσε, ρητώς, παραπέμποντας στη νομολογία του Δικαστηρίου και του Γενικού Δικαστηρίου,
τόσο τις αρχές που προετίθετο να εφαρμόσει για να προσδιορίσει τους αποδέκτες της (αιτιολογικές σκέψεις 370 έως 379 της προσβαλλομένης
αποφάσεως) όσο και την εφαρμογή των αρχών αυτών έναντι των προσφευγουσών (αιτιολογικές σκέψεις 427 έως 441). Η αιτιολογία
της προσβαλλομένης αποφάσεως, όσον αφορά τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή αποφάσισε να καταλογίσει την παράβαση στις
προσφεύγουσες, πληροί, συνεπώς, τις προϋποθέσεις που έχει θέσει η παρατεθείσα στη σκέψη 137 ανωτέρω νομολογία.
Επομένως, το πρώτο σκέλος του υπό κρίση λόγου δεν μπορεί να ευδοκιμήσει.
Επί του δευτέρου σκέλους, που αντλείται από την ύπαρξη αντιφατικής αιτιολογίας
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η αιτιολογία, που εκτέθηκε στις αιτιολογικές σκέψεις 370 έως 372, 435 έως 442 και 458 έως
529 της προσβαλλομένης αποφάσεως, περικλείει μια αντίφαση, στον βαθμό που η Επιτροπή έκανε μια σύγχυση μεταξύ δύο εννοιών,
ήτοι, αφενός, της εννοίας της επιχειρήσεως κατά το άρθρο 81 ΕΚ, που καλύπτει μια οικονομική οντότητα υπεύθυνη για την παράβαση
και στην οποία πρέπει να επιβληθούν ως εκ τούτου κυρώσεις, και, αφετέρου, της νομικής οντότητας που αποτελεί τον αποδέκτη
της αποφάσεως.
Όσον αφορά, καταρχάς, την ορολογία που χρησιμοποίησε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση, χωρίς να είναι αναγκαίο να εξεταστεί
εκάστη των αιτιολογικών σκέψεων αυτής τις οποίες επικαλέσθηκαν οι προσφεύγουσες, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι από την αιτιολογική
σκέψη 441 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει αναμφίβολα ότι η Επιτροπή αποφάσισε να τους καταλογίσει την επίμαχη παράβαση
και να τους επιβάλει πρόστιμα βάσει της διαπιστώσεως ότι οι προσφεύγουσες και η Arkema συναποτελούσαν μία ενιαία επιχείρηση
κατά την έννοια του άρθρου 81 ΕΚ. Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από το γεγονός ότι το κείμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως
δεν ακολουθεί ενίοτε μια συνεπή ορολογία και χρησιμοποιεί τον όρο «επιχείρηση» για να χαρακτηρίσει τη μία ή την άλλη από τις
εταιρίες του οικείου ομίλου (βλ., κατά την έννοια αυτή, απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Ιουνίου 2005, T‑71/03, T‑74/03,
T‑87/03 και T‑91/03, Tokai Carbon κ.λπ. κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 62).
Όσον αφορά, εν συνεχεία, το γεγονός ότι η Επιτροπή, αφενός, αναφέρει στην προσβαλλόμενη απόφαση ότι οι διάφορες εταιρίες του
ομίλου Total συναποτελούν μία ενιαία επιχείρηση έχουσα διαπράξει την επίδικη παράβαση και, αφετέρου, προσδιορίζει εκάστη των
εταιριών αυτών ως αποδέκτη της προσβαλλομένης αποφάσεως στον οποίο επιβάλλεται το πρόστιμο, πρέπει να τονιστεί ότι πρόκειται
για απλή συνέπεια του ότι οι αποδέκτες των κανόνων του ανταγωνισμού και οι αποδέκτες των αποφάσεων των αρχών ανταγωνισμού
δεν είναι κατ’ ανάγκην οι ίδιοι.
Πράγματι, ενώ οι κανόνες περί ανταγωνισμού αφορούν επιχειρήσεις και εφαρμόζονται ευθέως σε αυτές, ανεξαρτήτως, μεταξύ άλλων,
της νομικής τους καταστάσεως, η παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού της Ενώσεως πρέπει να καταλογίζεται, κατά τρόπο μη επιδεχόμενο
αμφισβήτηση, σε ένα νομικό πρόσωπο στο οποίο πρόκειται ενδεχομένως να επιβληθούν πρόστιμα (βλ., κατά την έννοια αυτή, απόφαση
της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 31 ανωτέρω, σκέψεις 54 έως 57, και προτάσεις της γενικής
εισαγγελέα J. Kokott στην απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Δεκεμβρίου 2007, C‑280/06, ETI κ.λπ., Συλλογή 2007, σ. I‑10893,
I‑10896, σημεία 68 και 69).
Όσον αφορά τον προσδιορισμό των διαφόρων εταιριών του ομίλου Total στο τμήμα της αιτιολογίας της προσβαλλομένης αποφάσεως
που περιέχει τον υπολογισμό του προστίμου, αρκεί η διαπίστωση ότι από την εν λόγω απόφαση προκύπτει σαφώς και αναμφισβήτητα
η συλλογιστική που ακολούθησε η Επιτροπή για να προσδιορίσει το ποσό του προστίμου καθώς και τα επιμέρους ποσά που αναλογούσαν
στις προσφεύγουσες καθόσον θεωρήθηκαν υπεύθυνες για την καταβολή του προστίμου αυτού.
Τέλος, στον βαθμό που οι προσφεύγουσες προβάλλουν ένα σφάλμα ουσίας, ήτοι ότι η εφαρμογή ενός ειδικού υπολογισμού του προστίμου
για κάθε μία από τις οικείες αυτές εταιρίες είναι ασύμβατη προς την έννοια της ενιαίας επιχειρήσεως, πρέπει να γίνει παραπομπή
στην ανάλυση του τρίτου λόγου, που εκτίθεται κατωτέρω.
Συνεπώς, το δεύτερο σκέλος του υπό κρίση λόγου πρέπει να απορριφθεί.
Επί του τρίτου σκέλους, που αντλείται από την απουσία απαντήσεως της Επιτροπής στις αντικρούσεις του τεκμηρίου ασκήσεως καθοριστικής
επιρροής
Οι προσφεύγουσες επικαλούνται την ανεπάρκεια των λόγων απορρίψεως, από την Επιτροπή, των στοιχείων που προέβαλαν κατά τη διοικητική
διαδικασία προκειμένου να ανατρέψουν το τεκμήριο που συνδέεται με τον οιονεί πλήρη έλεγχό τους επί του κεφαλαίου της Arkema.
Όσον αφορά την υποχρέωση αιτιολογήσεως την οποία υπέχει η Επιτροπή, πρέπει να γίνει παραπομπή στη νομολογία που διαλαμβάνεται
στις σκέψεις 130 και 131 ανωτέρω. Πρέπει να υπομνησθεί, ειδικότερα, ότι, για να είναι επαρκώς αιτιολογημένη έναντι των προσφευγουσών,
η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να εκθέτει εμπεριστατωμένα τους λόγους που δικαιολογούν γιατί η παράβαση πρέπει να καταλογισθεί
σ’ αυτές τις εταιρίες (βλ., κατά την έννοια αυτή, απόφαση SCA Holding κατά Επιτροπής, σκέψη 131 ανωτέρω, σκέψη 80).
Ως εκ τούτου, όταν, όπως εν προκειμένω, η Επιτροπή στηρίζεται στο τεκμήριο κατά το οποίο μια μητρική εταιρία ασκεί καθοριστική
επιρροή επί της συμπεριφοράς της θυγατρικής της και οι οικείες εταιρίες έχουν προβάλει, κατά τη διοικητική διαδικασία, στοιχεία
που αποσκοπούσαν στην ανατροπή του τεκμηρίου αυτού, η απόφαση πρέπει να περιέχει επαρκή έκθεση των λόγων που δύνανται να δικαιολογήσουν
τη θέση της Επιτροπής ότι τα στοιχεία αυτά δεν επαρκούσαν για να ανατρέψουν το εν λόγω τεκμήριο.
Πρέπει να τονιστεί, συναφώς, ότι από τις αιτιολογικές σκέψεις 430 έως 441 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή
έλαβε αιτιολογημένα θέση επί των στοιχείων που προέβαλαν οι προσφεύγουσες κατά τη διοικητική διαδικασία.
Συγκεκριμένα, αφού περιέγραψε, στις αιτιολογικές σκέψεις 430 έως 432 της προσβαλλομένης αποφάσεως, την επιχειρηματολογία που
προέβαλαν οι προσφεύγουσες με την απάντησή τους στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, η Επιτροπή απάντησε στα επιχειρήματα που διατύπωσαν
οι τελευταίες αυτές και τα οποία αντλούνται κυρίως από την έλλειψη νομιμότητας του καταλογισμού της συμπεριφοράς βάσει του
τεκμηρίου, με γνώμονα, μεταξύ άλλων, τις αρχές της αυτοτέλειας μιας νομικής οντότητας, του προσωποπαγούς χαρακτήρα των ποινών,
της προσωπικής ευθύνης, του τεκμηρίου αθωότητας και της ισότητας των όπλων.
Επιπλέον, στις αιτιολογικές σκέψεις 433 έως 441 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι το τεκμήριο που συνδέεται
με την εκ μέρους των προσφευγουσών κατοχή σχεδόν του συνόλου του κεφαλαίου της Arkema δεν είχε ανατραπεί και ότι το συμπέρασμα
όσον αφορά την ευθύνη τους για την παράβαση έπρεπε να διατηρηθεί βάσει του τεκμηρίου αυτού.
Πρέπει να θεωρηθεί ότι, με την αιτιολογία αυτή, η Επιτροπή απάντησε στα ουσιώδη σημεία των επιχειρημάτων των προσφευγουσών.
Επιπλέον, δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται να λαμβάνει θέση επί όλων των επιχειρημάτων που προβάλλουν οι ενδιαφερόμενοι
(απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Ιουνίου 2005, Corsica Ferries France κατά Επιτροπής, T‑349/03, Συλλογή 2005, σ. II‑2197,
σκέψη 64· βλ., επίσης, κατά την έννοια αυτή, απόφαση Επιτροπή κατά Sytraval και Brink’s France, σκέψη 130 ανωτέρω, σκέψη 64),
δεν μπορεί να της προσάπτεται ότι δεν απάντησε επακριβώς σε έκαστο των επιχειρημάτων που προέβαλαν οι προσφεύγουσες.
Ο συνοπτικός χαρακτήρας της αιτιολογίας της προσβαλλομένης αποφάσεως επί του σημείου αυτού δικαιολογείται εξάλλου από το γεγονός
ότι η επιχειρηματολογία που προέβαλαν οι προσφεύγουσες συνίστατο, κατ’ ουσίαν, σε απλούς ισχυρισμούς και δεν στηριζόταν σε
συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με τους δεσμούς μεταξύ των οικείων εταιριών κατά την παραβατική περίοδο.
Περαιτέρω, στον βαθμό που οι προσφεύγουσες αμφισβητούν το βάσιμο της εκτιμήσεως της Επιτροπής που οδήγησε στην απόρριψη των
επίμαχων στοιχείων, η επιχειρηματολογία τους αφορά την ουσιαστική νομιμότητα της προσβαλλομένης αποφάσεως, η οποία εξετάστηκε
στο πλαίσιο του τετάρτου λόγου ανωτέρω.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, το τρίτο σκέλος του υπό κρίση λόγου πρέπει να απορριφθεί, όπως επίσης και ο δεύτερος λόγος στο
σύνολό του.

Επί του τρίτου λόγου, που αντλείται από παράβαση του ενιαίου χαρακτήρα της έννοιας της επιχειρήσεως
Οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή παρέβη τον ενιαίο χαρακτήρα της έννοιας της επιχειρήσεως, χρησιμοποιώντας κατά
τρόπο ανακόλουθο την έννοια «επιχείρηση» στα διάφορα στάδια του καθορισμού των ποσών των προστίμων. Κατά την άποψή τους, ο
καθορισμός αυτός θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί κατά ομοιογενή τρόπο έναντι της οικείας οικονομικής οντότητας, καθόσον ο επιμερισμός
της ευθύνης για την καταβολή του προστίμου μεταξύ των διαφόρων νομικών οντοτήτων που συνθέτουν την επιχείρηση πρέπει να αποτελεί
χωριστό στάδιο της συλλογιστικής.
Πρέπει να τονιστεί ότι η επιχειρηματολογία αυτή, η οποία αφορά αποκλειστικά τη μέθοδο που εφάρμοσε η Επιτροπή για να καθορίσει
το ποσό των προστίμων και να επιμερίσει την ευθύνη για την καταβολή του μεταξύ των διαφόρων εταιριών του ομίλου, δεν μπορεί
να θέσει εν αμφιβόλω τη νομιμότητα της εκτιμήσεως που οδήγησε στον καταλογισμό της παραβάσεως στις προσφεύγουσες.
Στον βαθμό που η επιχειρηματολογία των προσφευγουσών θα μπορούσε να εκληφθεί ως θέτουσα εν αμφιβόλω το ποσό του προστίμου
ή τον επιμερισμό της αντίστοιχης ευθύνης εκάστης των εταιριών του ομίλου για την καταβολή του προστίμου αυτού, πρέπει να τονιστεί
ότι οι προσφεύγουσες δεν αμφισβητούν τα συγκεκριμένα αποτελέσματα των υπολογισμών τους οποίους πραγματοποίησε η Επιτροπή.
Ειδικότερα, δεν ισχυρίζονται ότι μια διαφορετική μέθοδος θα είχε οδηγήσει στο να θεωρηθούν ότι ευθύνονται για την καταβολή
μικρότερου μέρους του προστίμου.
Εν πάση περιπτώσει, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η μέθοδος της Επιτροπής δεν ήταν ασύμβατη προς την έννοια της επιχειρήσεως.
Συναφώς, πρέπει να παρατηρηθεί ότι ορθώς οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι, δυνάμει των άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ, οι επιχειρήσεις
ή οι ενώσεις επιχειρήσεων μπορούν να θεωρηθούν αυτουργοί παραβάσεων του δικαίου του ανταγωνισμού. Επιπλέον, δυνάμει του άρθρου
23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, η Επιτροπή δύναται με απόφασή της να επιβάλλει σε επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων
πρόστιμα οσάκις, μεταξύ άλλων, διαπράττουν παράβαση των διατάξεων του άρθρου 81 ΕΚ ή 82 ΕΚ.
Πρέπει να υπομνησθεί επίσης ότι η έννοια της επιχειρήσεως καλύπτει κάθε φορέα ο οποίος ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως
του νομικού καθεστώτος που τον διέπει και του τρόπου χρηματοδοτήσεώς του. Ειδικότερα, ο όρος επιχείρηση, εντασσόμενος στο
πλαίσιο αυτό, πρέπει να θεωρείται ότι σημαίνει μια οικονομική μονάδα, έστω και αν από νομική άποψη η οικονομική αυτή μονάδα
αποτελείται από περισσότερα φυσικά ή νομικά πρόσωπα (βλ., κατά την έννοια αυτή, απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Akzo Nobel
κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 31 ανωτέρω, σκέψεις 54 και 55 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Οσάκις αυτός ο φορέας παραβαίνει τους κανόνες του ανταγωνισμού, ευθύνεται, κατά την αρχή της προσωπικής ευθύνης, για την παράβαση
αυτή (βλ. απόφαση ETI κ.λπ., σκέψη 143 ανωτέρω, σκέψη 39 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Ωστόσο, η παράβαση του δικαίου
του ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να καταλογίζεται κατά μη διφορούμενο τρόπο σε ένα νομικό πρόσωπο στο οποίο πρόκειται
ενδεχομένως να επιβληθούν πρόστιμα (αποφάσεις Papierfabrik August Koehler κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 104 ανωτέρω, σκέψη 38,
και της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 31 ανωτέρω, σκέψη 57). Κατά συνέπεια, αν αποδειχθεί
η ύπαρξη μιας τέτοιας παραβάσεως, πρέπει να προσδιοριστεί το φυσικό ή το νομικό πρόσωπο που ευθυνόταν για την εκμετάλλευση
της επιχειρήσεως κατά τον χρόνο της διαπράξεως της παραβάσεως, ώστε να του καταλογιστεί η αντίστοιχη ευθύνη (απόφαση του Πρωτοδικείου
της 17ης Δεκεμβρίου 1991, T‑6/89, Enichem Anic κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. II‑1623, σκέψη 236· βλ., επίσης, κατά την
έννοια αυτή, απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Νοεμβρίου 2000, C‑279/98 P, Cascades κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. I‑9693,
σκέψη 78).
Περαιτέρω, το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει σύμφωνη προς το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 (που αντικαταστάθηκε από
το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003) την πρακτική της Επιτροπής που συνίσταται στο να θεωρεί μια εταιρία από
κοινού υπεύθυνη για την καταβολή του προστίμου που επιβλήθηκε σε μια άλλη εταιρία, εφόσον η επιζήμια για τον ανταγωνισμό συμπεριφορά
της τελευταίας αυτής μπορούσε να της καταλογιστεί. Σε μια τέτοια περίπτωση, στην εν λόγω εταιρία επιβάλλεται πρόστιμο για
μια παράβαση που λογίζεται ότι έχει η ίδια διαπράξει συνεπεία του καταλογισμού αυτού (απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Νοεμβρίου
2000, C‑294/98 P, Metsä-Serla κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. I‑10065, σκέψεις 26 έως 28).
Συνεπώς, το γεγονός ότι η προσβαλλόμενη απόφαση προσδιορίζει διάφορα νομικά πρόσωπα τα οποία πρέπει να έχουν από κοινού την
ευθύνη για την καταβολή του προστίμου δεν είναι ασύμβατο προς την έννοια της επιχειρήσεως. Πρόκειται, αντιθέτως, για ακριβή
εφαρμογή της εννοίας αυτής, εφόσον αποδεικνύεται ότι η οικεία επιχείρηση απαρτίζεται, από νομικής απόψεως, από διάφορα φυσικά
ή νομικά πρόσωπα.
Ομοίως, ουδεμία παράβαση της έννοιας της επιχειρήσεως μπορεί να συναχθεί απλώς και μόνον από το γεγονός ότι τα διάφορα αυτά
νομικά πρόσωπα ευθύνονται για την καταβολή του προστίμου όσον αφορά όμως διαφορετικά ποσά. Συγκεκριμένα, η διαπίστωση ότι
διάφορα νομικά πρόσωπα απαρτίζουν μία ενιαία επιχείρηση η οποία ευθύνεται για την τέλεση της παραβάσεως δεν συνεπάγεται οπωσδήποτε
ότι όλα τα κρίσιμα στοιχεία για τον υπολογισμό του προστίμου μπορούν να τους καταλογιστούν κατά τον ίδιο τρόπο, ιδίως όταν
η σύνθεση, από νομικής απόψεως, της οικείας επιχειρήσεως έχει εξελιχθεί διαχρονικά. Έτσι, εν προκειμένω, η Total θεωρήθηκε
υπεύθυνη μόνο για ένα τμήμα της παραβατικής περιόδου (αιτιολογική σκέψη 441 της προσβαλλομένης αποφάσεως) και καμία από τις
προσφεύγουσες δεν θεωρήθηκε υπότροπος (αιτιολογική σκέψη 469 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Συναφώς, πρέπει να υπoμνησθεί ότι, με την απόφαση Cascades κατά Επιτροπής, σκέψη 163 ανωτέρω, το Δικαστήριο απέρριψε τη μέθοδο
που συνίσταται στο να καταλογίζεται στη μητρική εταιρία η παραβατική συμπεριφορά των θυγατρικών της όταν η συμπεριφορά αυτή
είναι προγενέστερη της εξαγοράς τους. Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η παράβαση έπρεπε, καταρχήν, να καταλογιστεί στο φυσικό
ή νομικό πρόσωπο που διηύθυνε την οικεία επιχείρηση κατά τον χρόνο της τελέσεως της παραβάσεως, ακόμη και αν, κατά τον χρόνο
εκδόσεως της αποφάσεως με την οποία διαπιστώνεται η παράβαση, την ευθύνη της εκμεταλλεύσεως της επιχειρήσεως έφερε άλλο πρόσωπο.
Αφού υπογράμμισε ότι οι οικείες εταιρίες δεν είχαν απορροφηθεί απλώς από την επιχείρηση που τις εξαγόρασε, αλλά συνέχισαν
τις δραστηριότητές τους ως θυγατρικές της, το Δικαστήριο έκρινε ότι σε αυτές έπρεπε, κατά συνέπεια, να καταλογιστεί η προ
της εξαγοράς τους από τη μητρική εταιρία παραβατική συμπεριφορά τους, χωρίς η τελευταία αυτή να μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη
(σκέψεις 77 έως 80 της αποφάσεως).
Συνεπώς, δεδομένου ότι η Total είχε αποκτήσει τον έλεγχο της Elf Aquitaine τον Απρίλιο 2000, ορθώς η Επιτροπή τη θεώρησε υπεύθυνη
για την επίδικη παράβαση μόνον από τις 30 Απριλίου 2000 και εφεξής (αιτιολογική σκέψη 441 της προσβαλλομένης αποφάσεως) και
το αρχικό ποσό του προστίμου που της επιβλήθηκε δεν προσαυξήθηκε λόγω της διάρκειας της παραβάσεως (αιτιολογικές σκέψεις 467
και 468 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Με βάση τα προεκτεθέντα, οι προσφεύγουσες δεν μπορούν βασίμως να επικρίνουν την Επιτροπή για το ότι προσδιόρισε διάφορες εταιρίες
του ομίλου Total στο τμήμα της αιτιολογίας που αφορά τον υπολογισμό του προστίμου.
Τέλος, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, εκτός από τις προσαυξήσεις λόγω της διάρκειας της παραβάσεως και της υποτροπής, για τον
καθορισμό των οποίων η Επιτροπή έλαβε υπόψη τις διαχρονικές αλλαγές στη σύνθεση της οικείας επιχειρήσεως, το πρόστιμο υπολογίσθηκε
κατά ομοιογενή τρόπο για όλες τις εμπλεκόμενες εταιρίες του ομίλου Total. Ειδικότερα, η Επιτροπή τους εφάρμοσε το ίδιο αρχικό
ποσό προστίμου και την ίδια μείωση βάσει της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας. Κατά συνέπεια, οι επικρίσεις των προσφευγουσών
σχετικά με τα δύο αυτά στάδια υπολογισμού του προστίμου είναι αβάσιμες.
Επομένως, ο τρίτος λόγος πρέπει να απορριφθεί.

Επί του πέμπτου λόγου, που αντλείται από σφάλματα εκτιμήσεως όσον αφορά την Total
Οι προσφεύγουσες προβάλλουν δύο αιτιάσεις με τις οποίες αμφισβητούν αποκλειστικά την ευθύνη της Total. Πρώτον, αμφισβητούν
το γεγονός ότι η Total, η οποία απέκτησε τον έλεγχο του ομίλου τον Απρίλιο του 2000, μπόρεσε να δώσει στην Arkema «οδηγίες
σχετικά με το καρτέλ», όσον αφορά τη σύμπραξη που υπήρχε από πολλών ετών και της οποίας η τελευταία πολυμερής σύσκεψη πραγματοποιήθηκε
στις 18 Μαΐου 2000. Αναφέρουν ότι η διάρκεια της παραβάσεως που καταλογίζεται στην Total είναι το πολύ οκτώ μηνών, έστω και
αν, στην πραγματικότητα, δεν ήταν παρά ενός μηνός, καθόσον η τελευταία πολυμερής σύσκεψη της συμπράξεως πραγματοποιήθηκε στις
18 Μαΐου 2000.
Πρέπει να παρατηρηθεί, καταρχάς, ότι ο ισχυρισμός των προσφευγουσών ότι η παραβατική περίοδος που μπορεί να καταλογιστεί στην
Total περιοριζόταν σε ένα μόνο μήνα στηρίζεται στην παραδοχή ότι η σύμπραξη έπαυσε κατά την ημερομηνία της τελευταίας πολυμερούς
συμπράξεως, στις 18 Μαΐου 2000.
Οι προσφεύγουσες όμως δεν αναπτύσσουν καμία επιχειρηματολογία προς στήριξη της θέσεως αυτής και, ειδικότερα, δεν αμφισβητούν,
με επιχειρήματα, τη διαπίστωση της Επιτροπής ότι η σύσκεψη της 18ης Μαΐου 2000 είχε καταλήξει σε γενική συναίνεση σχετικά
με τη διατήρηση των επιπέδων των τιμών και, συνεπώς, ότι η σύμπραξη είχε συνεχίσει να παράγει τα αποτελέσματά της μέχρι τις
31 Δεκεμβρίου 2000 (αιτιολογικές σκέψεις 357 έως 360 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Ακολούθως, πρέπει να υπομνησθεί ότι η ευθύνη της Total στηρίζεται στην εκτίμηση ότι, από τις 30 Απριλίου 2000, ημερομηνία
εξαγοράς της από τον οικείο όμιλο, συναποτελούσε, με την Arkema και την Elf Aquitaine, την ίδια επιχείρηση που ευθύνεται για
την επίμαχη παράβαση (αιτιολογική σκέψη 441 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Συναφώς, πρέπει να τονιστεί ότι το γεγονός και μόνον ότι η Total απέκτησε τον έλεγχο του ομίλου κατά το τελικό στάδιο της
παραβάσεως δεν αρκεί για να αποκλειστεί ότι αυτή είχε ασκήσει, κατά τη διάρκεια της σχετικής περιόδου, καθοριστική επιρροή
επί της συμπεριφοράς στην αγορά της θυγατρικής της που εμπλεκόταν στην παράβαση.
Εκτός όμως από την ημερομηνία της αποκτήσεως του ελέγχου του ομίλου από την Total, οι προσφεύγουσες δεν προβάλλουν καμία συγκεκριμένη
περίσταση από την οποία να μπορεί να αποδειχθεί ότι, μεταξύ Μαΐου και Δεκεμβρίου 2000, η Arkema καθόριζε τη συμπεριφορά της
στην αγορά αυτοτελώς σε σχέση με την Total.
Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή βασίμως συνήγαγε βάσει τεκμηρίου ότι η Total, δεδομένου ότι απέκτησε τον έλεγχο του συνόλου
σχεδόν του κεφαλαίου του ομίλου από τις 30 Απριλίου 2000, είχε ασκήσει καθοριστική επιρροή επί της συμπεριφοράς της Arkema
στην αγορά και, εν συνεχεία, της καταλόγισε την ευθύνη της παραβάσεως για την οικεία περίοδο, βάσει αυτού του μη ανατραπέντος
τεκμηρίου.
Περαιτέρω, πρέπει να αποκλειστεί ως αλυσιτελές το επιχείρημα των προσφευγουσών ότι, λαμβανομένης υπόψη της ημερομηνίας της
εκ μέρους της αποκτήσεως του ελέγχου του ομίλου, η Total δεν ήταν σε θέση να ενημερωθεί για τις παραβατικές πρακτικές της
θυγατρικής της και να λάβει τις αποφάσεις για να παύσουν οι πρακτικές αυτές.
Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τις προεκτεθείσες εκτιμήσεις, ο καταλογισμός της ευθύνης στην Total προκύπτει από το γεγονός
ότι αυτή αποτελούσε τη μία από τις νομικές οντότητες που αποτελούσαν την επιχείρηση η οποία παραβίασε το δίκαιο του ανταγωνισμού,
χωρίς να ληφθεί υπόψη το αν αυτή γνώριζε ή όχι την ύπαρξη της παραβάσεως.
Επομένως, η πρώτη αιτίαση δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
Δεύτερον, οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή εσφαλμένως ανέφερε, στην αιτιολογική σκέψη 471 της προσβαλλομένης αποφάσεως,
ότι οι αποδέκτες της αποφάσεώς της 85/74/ΕΟΚ της 23ης Νοεμβρίου 1984, σχετικά με διαδικασία κατ’ εφαρμογή του άρθρου 85 της
Συνθήκης ΕΟΚ (υπόθεση IV/30.907 – Υπεροξυγονούχα προϊόντα) (EE 1985, L 35, σ. 1), και της αποφάσεώς της 94/599, που ελήφθησαν
υπόψη όσον αφορά την υποτροπή, ανήκαν στον όμιλο της Total κατά τον χρόνο της εκδόσεως αυτών των προγενέστερων αποφάσεων.
Πρέπει να παρατηρηθεί ότι εσφαλμένως η Επιτροπή, όπως παραδέχθηκε και η ίδια με το υπόμνημα αντικρούσεως, ανέφερε, στην αιτιολογική
σκέψη 471 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι «τα νομικά πρόσωπα που είναι αποδέκτες [των] αποφάσεων [85/74 και 94/599] ήταν
και εξακολουθούν να είναι μέλη του ομίλου [της] Total».
Η διαπίστωση αυτή δεν επηρεάζει ωστόσο τη νομιμότητα της προσβαλλομένης αποφάσεως. Συγκεκριμένα, αφενός, από την αιτιολογική
σκέψη 441 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι η Total θεωρήθηκε υπεύθυνη για την παράβαση αποκλειστικά από την ημερομηνία
κατά την οποία απέκτησε τον έλεγχο του ομίλου, ήτοι από τις 30 Απριλίου 2000.
Αφετέρου, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 469 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή έλαβε υπόψη το γεγονός ότι
η Arkema δεν ανήκε στον όμιλο της Total κατά την περίοδο των προηγούμενων καταδικών, εφαρμόζοντας την προσαύξηση που συνδέεται
με την υποτροπή μόνο στο ποσό του προστίμου που καταλογίστηκε στην Arkema.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, η δεύτερη αιτίαση και, συνεπώς, ο πέμπτος λόγος στο σύνολό του πρέπει να απορριφθούν.

Επί του έκτου λόγου, που αντλείται από παραβίαση ουσιωδών αρχών που αναγνωρίζονται από το σύνολο των κρατών μελών και αποτελούν
αναπόσπαστο τμήμα της έννομης τάξης της Ένωσης
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή, καταλογίζοντάς τους την ευθύνη της επίμαχης παραβάσεως και επιβάλλοντάς τους
το πρόστιμο, παραβίασε τις αρχές της ίσης μεταχειρίσεως, της προσωπικής ευθύνης και του προσωποπαγούς χαρακτήρα των ποινών,
καθώς και την αρχή της νομιμότητας των εγκλημάτων και των ποινών.
Επί της προβαλλόμενης παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, έχοντας στοιχειοθετήσει την ευθύνη
τους βάσει του επίμαχου και μόνον τεκμηρίου, ενώ θεμελίωσε την ευθύνη των άλλων εταιριών που ήσαν αποδέκτες της προσβαλλομένης
αποφάσεως επί του τεκμηρίου ενισχυμένου και με πρόσθετα στοιχεία (αιτιολογικές σκέψεις 385, 391 και 394, 405, 411 και 423
έως 427 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Πρέπει να παρατηρηθεί, συναφώς, ότι από τις αιτιολογικές σκέψεις 370 έως 379 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι η
Επιτροπή εφάρμοσε, σε σχέση με όλους τους αποδέκτες, τον ίδιο κανόνα κατά τον οποίο ο έλεγχος του συνόλου ή σχεδόν του συνόλου
του κεφαλαίου της θυγατρικής αρκεί για να ισχύσει ένα μαχητό τεκμήριο βάσει του οποίου μπορεί να καταλογισθεί η ευθύνη στη
μητρική εταιρία. Το επίμαχο τεκμήριο χρησιμοποιήθηκε πράγματι τόσο στον όμιλο της Total όσο και στους λοιπούς ομίλους εταιριών
τους οποίους αφορά η προσβαλλόμενη απόφαση.
Το γεγονός ότι, όσον αφορά ορισμένους αποδέκτες της προσβαλλομένης αποφάσεως, ήτοι τις Akzo Nobel, FMC, L’Air liquide, SNIA
και Edison, η Επιτροπή επικαλέσθηκε, πλέον του τεκμηρίου, ορισμένες πρόσθετες ενδείξεις της καθοριστικής επιρροής που ασκούσαν
οι μητρικές εταιρίες δεν μπορεί να σημαίνει ότι οι αρχές που εφαρμόσθηκαν δεν ήσαν οι ίδιες για όλους τους αποδέκτες.
Συγκεκριμένα, όσον αφορά την Akzo Nobel, από την αιτιολογική σκέψη 384 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι, «δεδομένου
ότι [αυτή] ελέγχει την EKA [Chemicals] κατά 100 %, η Επιτροπή εκτιμά ότι [αυτή] έχει ασκήσει καθοριστική επιρροή επί της EKA
[Chemicals], καθόσον δεν προσκομίσθηκε κανένα στοιχείο ικανό να ανατρέψει το τεκμήριο αυτό». Η εκτίμηση αυτή δεν αντικρούεται
από το ότι, στην αιτιολογική σκέψη 385 της ίδιας αποφάσεως, η Επιτροπή αναφέρθηκε σε ορισμένες πρόσθετες ενδείξεις που τείνουν
να επιβεβαιώσουν το τεκμήριο αυτό.
Όσον αφορά την FMC, η Επιτροπή ανέφερε ότι είχε συναγάγει το συμπέρασμα της ευθύνης αυτής «από το γεγονός ότι η FMC Foret
[ήταν] θυγατρική ελεγχόμενη (εμμέσως) κατά 100 % από την [FMC]» (αιτιολογική σκέψη 390 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Η εκτίμηση
αυτή δεν επηρεάζει το γεγονός ότι, στην αιτιολογική σκέψη 391 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή επικαλέσθηκε μια πρόσθετη
ένδειξη της καθοριστικής επιρροής που ασκούσε η FMC επί της θυγατρικής της.
Όσον αφορά τη L’Air liquide, η Επιτροπή τόνισε, στην αιτιολογική σκέψη 403 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι, «δεδομένου ότι
[αυτή] κατείχε το 100 % του κεφαλαίου της Chemoxal κατά την περίοδο της παραβάσεως και είχε την εξουσία να διορίζει τα μέλη
του διοικητικού συμβουλίου της Chemoxal, [η Επιτροπή] [είχε] συναγάγει βάσει τεκμηρίου ότι [αυτή] ασκούσε καθοριστική επιρροή
επί της συμπεριφοράς της θυγατρικής της». Η Επιτροπή διευκρίνισε την εκτίμηση αυτή αναφέροντας, στην αιτιολογική σκέψη 405
της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι «η κατά 100 % συμμετοχή στο κεφάλαιο συνεπαγόταν την ύπαρξη τεκμηρίου το οποίο [μπορούσε]
να ανατραπεί αν καταδεικνυόταν ότι […] η θυγατρική [έχαιρε] […] αυτοτέλειας».
Όσον αφορά τη SNIA, από την αιτιολογική σκέψη 411 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι η ευθύνη της θεμελιώθηκε λαμβανομένης
υπόψη της συγχωνεύσεώς της με την εταιρία η οποία ήταν η κατά 100 % μητρική εταιρία της οντότητας που εμπλεκόταν ευθέως στην
παράβαση, οπότε η επικαλεσθείσα κατάσταση δεν μπορούσε να συγκριθεί με αυτή των προσφευγουσών.
Τέλος, όσον αφορά την Edison, η Επιτροπή υποστήριξε, στην αιτιολογική σκέψη 418 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι, «ελλείψει
επιχειρήματος αντικρούοντος το τεκμήριο, η κατά 100 % κατοχή του κεφαλαίου θεωρήθηκε [από τη νομολογία] επαρκές στοιχείο».
Επιπλέον, στις αιτιολογικές σκέψεις 419 έως 421 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή επικαλέσθηκε ορισμένα πρόσθετα στοιχεία,
αναφέροντας ότι τα στοιχεία αυτά αντέκρουαν το επιχείρημα της Edison που αντλείται από την αυτοτέλεια της θυγατρικής της.
Έτσι, από τις αιτιολογικές σκέψεις της προσβαλλομένης αποφάσεως που επικαλέσθηκαν οι προσφεύγουσες προκύπτει ότι η Επιτροπή
έκρινε, σε σχέση με όλους τους αποδέκτες της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι ο έλεγχος του συνόλου ή σχεδόν του συνόλου του
κεφαλαίου της θυγατρικής αρκούσε, ελλείψει επιχειρήματος αντικρούοντος το τεκμήριο που προκύπτει από τον έλεγχο αυτό, για
να καταλογιστεί η ευθύνη σε μια μητρική εταιρία, οι δε πρόσθετες ενδείξεις επιρροής ασκηθείσας από ορισμένες από τις εμπλεκόμενες
μητρικές εταιρίες επί των θυγατρικών τους εκτέθηκαν, εφόσον ήσαν διαθέσιμες, είτε για να ενισχυθεί το συμπέρασμα που είχε
ήδη εγκύρως προκύψει από τον πλήρη έλεγχο του κεφαλαίου της θυγατρικής είτε για να δοθεί απάντηση στα επιχειρήματα που ανέπτυξαν
οι οικείες επιχειρήσεις.
Περαιτέρω, όσον αφορά τις προσφεύγουσες, η Επιτροπή τόνισε επίσης, πέραν της κεφαλαιακής σχέσεως, το γεγονός ότι τα μέλη του
διοικητικού συμβουλίου της Arkema είχαν ορισθεί από την Elf Aquitaine (αιτιολογική σκέψη 427 της προσβαλλομένης αποφάσεως),
χωρίς ωστόσο να εξαρτήσει τον καταλογισμό της παραβατικής συμπεριφοράς μιας θυγατρικής, κατεχόμενης κατά 100 % ή περίπου,
στη μητρική της εταιρία από την ύπαρξη πρόσθετων στοιχείων.
Συνεπώς, η υπό κρίση αιτίαση δεν είναι βάσιμη.
Επί της προβαλλομένης παραβιάσεως των αρχών της προσωπικής ευθύνης και του προσωποπαγούς χαρακτήρα των ποινών, καθώς και της
αρχής της νομιμότητας των εγκλημάτων και των ποινών
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή παραβίασε τις αρχές του δικαίου που επικαλούνται, έχοντας παραλείψει
να αναγνωρίσει ότι η Arkema αποτελούσε μια αυτοτελή οικονομική οντότητα σε σχέση με αυτές και, κατά συνέπεια, έχοντάς τες,
κακώς, θεωρήσει υπεύθυνες και έχοντάς τους επιβάλει πρόστιμα.
Πρέπει να υπομνησθεί ότι, λαμβανομένης υπόψη της φύσεως των επίμαχων παραβάσεων, καθώς και της φύσεως και του βαθμού αυστηρότητας
των κυρώσεων τις οποίες επισύρουν, η ευθύνη εκ της διαπράξεώς τους έχει προσωποπαγή χαρακτήρα (απόφαση του Δικαστηρίου της
8ης Ιουλίου 1999, C‑49/92 P, Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, Συλλογή 1999, σ. I‑4125, σκέψη 78). Επιπλέον, βάσει της αρχής
της εξατομικεύσεως των ποινών και των κυρώσεων, ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο πρέπει να υφίσταται κυρώσεις μόνο για τα περιστατικά
που του προσάπτονται ατομικώς (απόφαση του Πρωτοδικείου της 13ης Δεκεμβρίου 2001, T‑45/98 και T‑47/98, Krupp Thyssen Stainless
και Acciai speciali Terni κατά Επιτροπής, Συλλογή 2001, σ. II‑3757, σκέψη 63), η δε αρχή αυτή εφαρμόζεται σε κάθε διοικητική
διαδικασία που μπορεί να καταλήξει στην επιβολή κυρώσεων δυνάμει των κανόνων περί ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση
του Πρωτοδικείου της 4ης Ιουλίου 2006, T‑304/02, Hoek Loos κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑1887, σκέψη 118).
Εν προκειμένω, αρκεί η διαπίστωση ότι η επιχειρηματολογία των προσφευγουσών στηρίζεται στην εσφαλμένη παραδοχή ότι ουδεμία
παράβαση διαπιστώθηκε έναντι αυτών και ουδέν πρόστιμο τους επιβλήθηκε προσωπικώς. Αντιθέτως, από τα προεκτεθέντα προκύπτει
ότι οι προσφεύγουσες καταδικάσθηκαν προσωπικώς για μια παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ, την οποία λογίζονται ότι διέπραξαν οι ίδιες
λόγω των οικονομικών, οργανωτικών και νομικών δεσμών που τις συνδέουν με τις θυγατρικές τους και της ελλείψεως αυτοτέλειας
αυτών στην αγορά (βλ., κατά την έννοια αυτή, απόφαση Metsä-Serla κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 164 ανωτέρω, σκέψεις 27 και 34).
Επιπλέον, σε αντίθεση προς όσα ισχυρίζονται οι προσφεύγουσες, από την εξέταση του τετάρτου λόγου που εκτέθηκε ανωτέρω προκύπτει
ότι αποδείχθηκε παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ καθόσον τις αφορά. Οι σχετικές όμως με μια τέτοια παράβαση κυρώσεις προβλέπονται
σαφώς στο άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003. Συνεπώς, τηρήθηκε η αρχή nullum crimen, nulla poena sine lege.
Επομένως, η υπό κρίση αιτίαση πρέπει να απορριφθεί, καθώς και ο έκτος λόγος στο σύνολό του.

Επί του εβδόμου λόγου, που αντλείται από παραβίαση της αρχής της χρηστής διοικήσεως
Πρώτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή παρέλειψε να εξετάσει επιμελώς και αμερόληπτα τα στοιχεία που προσκομίσθηκαν
για να αποδειχθεί η αυτοτέλεια της Arkema.
Στον βαθμό που περιορίζονται στο να επαναλάβουν το επιχείρημά τους που αντλείται από την έλλειψη εξετάσεως των επίμαχων στοιχείων
και το οποίο εξετάσθηκε και απορρίφθηκε στις σκέψεις 111 έως 115 ανωτέρω, το εν λόγω επιχείρημα πρέπει να απορριφθεί για τους
ίδιους λόγους.
Δεύτερον, οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή θα έπρεπε, για λόγους οικονομίας της διαδικασίας, να δεχθεί το αίτημά
τους να αναστείλει την έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως έως ότου το Γενικό Δικαστήριο αποφανθεί επί των προσφυγών που ασκήθηκαν
κατά της αποφάσεως C(2004) 4876.
Όσον αφορά όμως την επιχειρηματολογία που επικαλείται μια απλή οικονομία της διαδικασίας και η οποία συνεπώς δεν δύναται προδήλως
να θέσει εν αμφιβόλω τη νομιμότητα της προσβαλλομένης αποφάσεως, η επιχειρηματολογία αυτή πρέπει να απορριφθεί εκ προοιμίου.
Επομένως, ο έβδομος λόγος πρέπει να απορριφθεί.

Επί του όγδοου λόγου, που αντλείται από παραβίαση της αρχής της ασφαλείας δικαίου
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι το γεγονός ότι το κριτήριο του καταλογισμού που εφαρμόσθηκε εν προκειμένω είναι νέο σε σχέση
με την προγενέστερη σχετική με τη λήψη αποφάσεων πρακτική της Επιτροπής και, ειδικότερα, σε σχέση με την απόφαση C(2003) 4570
είχε ως συνέπεια την παραβίαση της αρχής της ασφαλείας δικαίου.
Αρκεί να υπομνησθεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν είναι η πρώτη απόφαση με την οποία η Επιτροπή καταλόγισε την ευθύνη της
παραβάσεως που διέπραξε η Arkema στη μητρική της εταιρία βάσει του τεκμηρίου της ασκήσεως καθοριστικής επιρροής. Συγκεκριμένα,
με την απόφαση C(2004) 4876, η Επιτροπή είχε ήδη προβεί σε ένα τέτοιο καταλογισμό στην Elf Aquitaine. Συνεπώς, σε αντίθεση
προς όσα υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, η προσβαλλόμενη απόφαση δεν συνιστά μεταστροφή της πρακτικής της Επιτροπής στον τομέα
του καταλογισμού, ακόμη και όσον αφορά τον οικείο όμιλο. Επιπλέον, με την απάντησή τους στην ανακοίνωση των αιτιάσεων εν προκειμένω,
οι προσφεύγουσες αναφέρθηκαν ήδη στο κριτήριο του καταλογισμού που εφάρμοσε η Επιτροπή με την απόφασή της C(2004) 4876, όπως
τούτο προκύπτει εξάλλου από τα επιχειρήματά τους που διατύπωσαν στο πλαίσιο του έκτου λόγου. Κατά συνέπεια, η παραδοχή στην
οποία στηρίζεται ο υπό κρίση λόγος, ότι δηλαδή η Επιτροπή εφάρμοσε έναντι των προσφευγουσών ένα νέο κριτήριο καταλογισμού,
είναι, εν προκειμένω, εσφαλμένη.
Εν πάση περιπτώσει, πρέπει να υπoμνησθεί ότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται να εξετάζει συστηματικά τον καταλογισμό της παραβατικής
συμπεριφοράς μιας θυγατρικής στη μητρική της εταιρία (βλ. σκέψη 89 ανωτέρω). Επομένως, το γεγονός ότι αποφασίζει να καταλογίσει
την ευθύνη της διαπιστωθείσας παραβάσεως στην επιχείρηση που συναποτελείται από τη μητρική εταιρία και τη θυγατρική της, ενώ
σύμφωνα με την προγενέστερη πρακτική της δεν θα είχε εξετάσει το ενδεχόμενο αυτό, δεν συνιστά παραβίαση της αρχής της ασφαλείας
δικαίου.
Τελικώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι από την απόφαση C(2003) 4570 (αιτιολογικές σκέψεις 373 έως 391), την οποία επικαλέσθηκαν
οι προσφεύγουσες, προκύπτει ότι η Επιτροπή ουδόλως ανέλυσε την προβληματική της ευθύνης της μητρικής εταιρίας της Arkema και,
ειδικότερα, ότι δεν αποφάνθηκε επί του ζητήματος της αυτοτέλειάς της σε σχέση με τη μητρική εταιρία. Επομένως, ακόμα και αν
υποτεθεί ότι τα πραγματικά περιστατικά στην υπόθεση αυτή ήταν παρόμοια με αυτά της υπό κρίση υποθέσεως, δεν μπορεί να υποστηριχθεί
ότι η απόφαση αυτή συνιστούσε κάποιου είδους εγγύηση όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή αντιλαμβανόταν τις σχέσεις
μεταξύ της Arkema και των μητρικών της εταιριών, ούτε εξάλλου όσον αφορά το κριτήριο του καταλογισμού που έπρεπε να εφαρμοσθεί
σε αυτόν τον όμιλο εταιριών.
Συνεπώς, ο υπό κρίση λόγος δεν μπορεί να γίνει δεκτός.

Επί του ενάτου λόγου, που αντλείται από παραβίαση των θεμελιωδών αρχών που διέπουν τον καθορισμό των προστίμων
Οι προσφεύγουσες αμφισβητούν, για διάφορους λόγους, το ποσό του προστίμου που τους επιβλήθηκε.
Καταρχάς, υποστηρίζουν ότι θα έπρεπε να τύχουν μειώσεως του ποσού προστίμου λόγω του ότι δεν γνώριζαν την παράβαση που διέπραξε
η θυγατρική τους. Αναφέρουν, επικαλούμενες την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, ότι η Επιτροπή χορήγησε μείωση για τον λόγο αυτό
σε έναν άλλο αποδέκτη της προσβαλλομένης αποφάσεως, ήτοι στην Caffaro.
Πρέπει να παρατηρηθεί ότι η Επιτροπή χορήγησε μείωση του αρχικού ποσού του προστίμου στην επιχείρηση που συναποτελείται από
τις εταιρίες SNIA και Caffaro, καθόσον δεν είχε αποδειχθεί ότι η επιχείρηση αυτή, δεδομένου ότι είχε μετάσχει σε περιορισμένο
αριθμό συσκέψεων της συμπράξεως που αφορούσαν μόνον ένα από τα οικεία προϊόντα, γνώριζε ή έπρεπε οπωσδήποτε να γνωρίζει το
συνολικό σχέδιο των επιζήμιων για τον ανταγωνισμό διακανονισμών (αιτιολογικές σκέψεις 332 και 461 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Όσον αφορά τις προσφεύγουσες, πρέπει να υπομνησθεί ότι η επίμαχη παράβαση τους καταλογίστηκε λόγω του ότι συναποτελούσαν μία
ενιαία επιχείρηση με τη θυγατρική τους, και όχι λόγω της άμεσης εμπλοκής τους στην παράβαση, οπότε το γεγονός ότι δεν γνώριζαν
τη σύμπραξη δεν ασκεί επιρροή στον καταλογισμό αυτό.
Εφόσον όμως οι προσφεύγουσες δεν υποστηρίζουν ότι η θυγατρική τους που μετέσχε άμεσα στην παράβαση δεν γνώριζε το συνολικό
σχέδιο των επιζήμιων για τον ανταγωνισμό διακανονισμών, το γεγονός ότι δεν γνώριζαν τη σύμπραξη δεν συνιστά ένδειξη του ότι
η σοβαρότητα της παραβάσεως που διέπραξε η επιχείρηση την οποία συναποτελούσαν με τη θυγατρική τους ήταν μικρότερη και δεν
μπορεί συνεπώς να συνιστά λόγο που δικαιολογεί μείωση του ποσού του προστίμου.
Όσον αφορά την προβαλλόμενη παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, πρέπει να τονιστεί ότι οι προσφεύγουσες, ως νομικές
οντότητες υπεύθυνες για την εκμετάλλευση της επιχειρήσεως που διέθεσε στο εμπόριο τα δύο επίμαχα προϊόντα και μετέσχε άμεσα
σε όλα τα στοιχεία της συμπράξεως, δεν τελούν σε κατάσταση συγκρίσιμη με αυτή της Caffaro, που εκμεταλλεύεται την επιχείρηση
της οποίας η συμμετοχή στη σύμπραξη δεν εκτεινόταν σε όλα τα στοιχεία του συνολικού επιζήμιου για τον ανταγωνισμό σχεδίου.
Επομένως, η υπό κρίση αιτίαση πρέπει να απορριφθεί.
Εν συνεχεία, οι προσφεύγουσες προβάλλουν παραβίαση των αρχών του τεκμηρίου αθωότητας και της ασφαλείας δικαίου, όσον αφορά
την προσαύξηση του ποσού του προστίμου προκειμένου να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα.
Πρώτον, το επιχείρημα τους, που αντλείται από προσβολή του τεκμηρίου αθωότητας, στηρίζεται στην παραδοχή ότι «από κανένα στοιχείο
[…] δεν μπορούσε να στοιχειοθετηθεί η ευθύνη [τους] στο καρτέλ». Εφόσον όμως από την εξέταση του τετάρτου λόγου, που εκτέθηκε
ανωτέρω, προκύπτει ότι ορθώς θεμελιώθηκε η ευθύνη των προσφευγουσών, το υπό κρίση επιχείρημα πρέπει να απορριφθεί.
Δεύτερον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν, παραπέμποντας στην αιτιολογική σκέψη 465 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Επιτροπή
παραβίασε την αρχή του τεκμηρίου αθωότητας, αναφέροντας ότι μια μητρική εταιρία, δημιουργώντας μια νομικώς διακριτή θυγατρική,
μπορούσε να επιδιώκει τον σκοπό να συνδέσει τη θυγατρική αυτή με μια παραβατική συμπεριφορά, αποφεύγοντας ταυτόχρονα την επιβολή
κυρώσεως.
Στην αιτιολογική σκέψη 465 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή ανέφερε, απαντώντας στο επιχείρημα των προσφευγουσών με
το οποίο επέκριναν την προσαύξηση του επίμαχου ποσού, ότι, «αν έπρεπε να αποφασίσει, βάσει του επιχειρήματος αυτού, ότι το
πρόστιμο που επιβλήθηκε στην Atofina [έπρεπε] να είναι λιγότερο σημαντικό από όσο [δικαιολογούσε] το μέγεθος της επιχειρήσεως
στην οποία [ανήκε], μια πολύ μεγάλη επιχείρηση μετέχουσα σε μία ή περισσότερες συμπράξεις θα μπορούσε να αποφύγει τα υψηλά
πρόστιμα δημιουργώντας μικρές θυγατρικές με χαμηλό κύκλο εργασιών για να τις εμπλέξει σε παράνομη συμπεριφορά».
Όπως προκύπτει από την αιτιολογική αυτή σκέψη, εφαρμόζοντας την προσαύξηση του ποσού του επίμαχου προστίμου, η Επιτροπή θεώρησε,
κατ’ ουσίαν, ότι η προσαύξηση αυτή θα καθιστούσε δυνατή τη συνεκτίμηση της πραγματικής οικονομικής ισχύος του συνόλου των
νομικών οντοτήτων που συναπαρτίζουν την οικεία ενιαία επιχείρηση, προκειμένου να καθορίσει το ποσό του προστίμου σε ένα επαρκώς
αποτρεπτικό επίπεδο.
Αυτή όμως η γενικής φύσεως εκτίμηση ουδόλως μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστά προσβολή του τεκμηρίου αθωότητας έναντι των προσφευγουσών.
Τρίτον, οι προσφεύγουσες προβάλλουν παραβίαση της αρχής της ασφαλείας δικαίου, επαναλαμβάνοντας την επιχειρηματολογία τους,
που εκτέθηκε στο πλαίσιο του όγδοου λόγου και η οποία στηρίζεται σε μια υποτιθέμενη μεταστροφή της πρακτικής της Επιτροπής.
Η αιτίαση αυτή πρέπει συνεπώς να απορριφθεί για τους λόγους που εκτέθηκαν στις σκέψεις 210 έως 212 ανωτέρω.
Τέταρτον, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν τη νομιμότητα της προσαυξήσεως του ποσού του προστίμου προκειμένου αυτό να έχει αποτρεπτικό
αποτέλεσμα, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια προσαύξηση δεν προβλέπεται στο άρθρο 23 του κανονισμού 1/2003, ούτε στις κατευθυντήριες
γραμμές.
Πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή, προκειμένου να καθορίσει το ποσό του προστίμου, πρέπει να μεριμνά
ώστε το ποσό αυτό να έχει αποτρεπτικό χαρακτήρα και, συναφώς, μπορεί μεταξύ άλλων να λαμβάνει υπόψη το μέγεθος και την οικονομική
ισχύ της οικείας επιχειρήσεως (αποφάσεις του Δικαστηρίου Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 103 ανωτέρω,
σκέψεις 106 και 120, και της 28ης Ιουνίου 2005, C‑189/02 P, C‑202/02 P, C‑205/02 P έως C‑208/02 P και C‑213/02 P, Dansk Rørindustri
κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. I‑5425, σκέψη 243).
Έτσι, εν προκειμένω, η Επιτροπή νομίμως προσαύξησε το αρχικό ποσό του επίμαχου προστίμου, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος της
επιχειρήσεως την οποία εκμεταλλεύονται οι προσφεύγουσες, το οποίο προκύπτει από τον ιδιαίτερα σημαντικό παγκόσμιο κύκλο εργασιών
τους (αιτιολογική σκέψη 463 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Επομένως, οι αιτιάσεις που στρέφονται κατά της προσαυξήσεως του ποσού του προστίμου προκειμένου αυτό να έχει αποτρεπτικό χαρακτήρα
δεν είναι βάσιμες.
Τέλος, οι προσφεύγουσες υποστήριξαν, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι το ανώτατο όριο του 10 % του κύκλου εργασιών,
που προβλέπει το άρθρο 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003, είναι παράνομο, με γνώμονα τις αρχές της νομιμότητας
και της ασφαλείας δικαίου, καθόσον αναφέρεται στον κύκλο εργασιών της επιχειρήσεως που πραγματοποιήθηκε κατά την προηγουμένη
της εκδόσεως της αποφάσεως εταιρική χρήση, και όχι κατά τη χρήση που αφορά την περίοδο κατά την οποία διαπράχθηκε η παράβαση.
Πρέπει να τονιστεί ότι η αιτίαση αυτή προβλήθηκε εκπρόθεσμα, καθόσον διατυπώθηκε για πρώτη φορά κατά το στάδιο της επ’ ακροατηρίου
συζητήσεως και δεν μπορεί να θεωρηθεί ανάπτυξη του υπό κρίση λόγου όπως αυτός προβλήθηκε με το δικόγραφο της προσφυγής, προκειμένου,
αφενός, να ζητηθεί μείωση του ποσού του προστίμου λόγω του ότι η παράβαση δεν ήταν σε γνώση των προσφευγουσών και, αφετέρου,
να επικριθεί η προσαύξηση του ποσού προκειμένου αυτό να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα.
Η αιτίαση αυτή πρέπει συνεπώς να απορριφθεί ως απαράδεκτη, σύμφωνα με το άρθρο 48, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας.
Η εν λόγω αιτίαση είναι, εν πάση περιπτώσει, αλυσιτελής, στον βαθμό που οι προσφεύγουσες δεν αναφέρουν ότι, αν είχε ληφθεί
υπόψη μια εταιρική χρήση εμπίπτουσα στην παραβατική περίοδο, τούτο θα ασκούσε οποιαδήποτε επιρροή στην εφαρμογή, εν προκειμένω,
του κανόνα που προβλέπει το άρθρο 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003 και του οποίου προβάλλεται η έλλειψη
νομιμότητας.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι ο υπό κρίση λόγος δεν είναι βάσιμος.

Επί του δεκάτου λόγου, που αντλείται από την ύπαρξη καταχρήσεως εξουσίας
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή ενήργησε κατά κατάχρηση εξουσίας καθόσον, καταλογίζοντάς τους την ευθύνη της
παραβάσεως, δεν επιδίωξε τον κολασμό της φέρουσας την ευθύνη επιχειρήσεως, αλλά την προσαύξηση του ποσού του επιβληθέντος
προστίμου, λαμβάνοντας υπόψη το σημαντικό μέγεθός τους.
Κατά πάγια νομολογία, μια απόφαση έχει εκδοθεί κατά κατάχρηση εξουσίας όταν, βάσει αντικειμενικών, ουσιωδών και συγκλινουσών
ενδείξεων, έχει εκδοθεί προς επίτευξη σκοπών ξένων προς αυτούς τους οποίους επικαλείται (βλ. απόφαση του Πρωτοδικείου της
16ης Σεπτεμβρίου 1998, T‑133/95 και T‑204/95, IECC κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II‑3645, σκέψη 188 και εκεί παρατιθέμενη
νομολογία).
Πρέπει, επίσης, να υπομνησθεί ότι, σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, η Επιτροπή δύναται με απόφασή
της να επιβάλει πρόστιμα σε επιχειρήσεις που διαπράττουν παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ. Έχει κριθεί ότι οι κυρώσεις που προβλέπει
το άρθρο 23 του κανονισμού 1/2003 έχουν ως αντικείμενο να κολάσουν τις παράνομες πράξεις των εμπλεκομένων επιχειρήσεων και
να αποτρέψουν τόσο τις εν λόγω επιχειρήσεις όσο και άλλους επιχειρηματίες από τη μελλοντική παράβαση των κανόνων του δικαίου
του ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (βλ., κατά την έννοια αυτή, απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Ιουνίου 2006, C‑289/04 P,
Showa Denko κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. I‑5859, σκέψη 16).
Δεδομένου όμως ότι οι προσφεύγουσες και η Arkema αποτελούσαν μία επιχείρηση κατά την έννοια του άρθρου 81 ΕΚ και η εν λόγω
επιχείρηση μετέσχε στην επίδικη παράβαση, η κύρωση που επιβλήθηκε στις προσφεύγουσες ουδόλως εξετράπη του σκοπού της, ακόμη
και στον βαθμό που ο σκοπός που επιδίωκε η Επιτροπή, επιβάλλοντάς την, ήταν η αποτροπή.
Επομένως, ο δέκατος λόγος πρέπει να απορριφθεί.

Επί του ενδέκατου λόγου, που προβλήθηκε επικουρικώς και στηρίζεται στη μείωση του ποσού του προστίμου σε κατάλληλο επίπεδο
Στο πλαίσιο του ενδέκατου λόγου, οι προσφεύγουσες ζητούν μείωση του ποσού του προστίμου σε κατάλληλο επίπεδο, τούτο δε βάσει
διττού αιτιολογικού.
Αφενός, υποστηρίζουν ότι, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι δεν είχαν γνώση της παραβάσεως, το αρχικό ποσό του προστίμου
τους έπρεπε να μειωθεί κατά 25 %, κατά τα πρότυπα της μειώσεως που χορηγήθηκε στην αιτιολογική σκέψη 461 της προσβαλλομένης
αποφάσεως.
Πρέπει να υπομνησθεί, συναφώς, ότι η κατάσταση που διαλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 461 της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν
είναι συγκρίσιμη με αυτή των προσφευγουσών (βλ. σκέψη 219 ανωτέρω). Το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά, κατά συνέπεια, ότι οι προσφεύγουσες
δεν μπορούν να τύχουν μειώσεως για τον λόγο αυτό.
Αφετέρου, οι προσφεύγουσες ζητούν να τους αναγνωριστεί μια ελαφρυντική περίσταση, επικαλούμενες το γεγονός ότι τους επιβλήθηκε
η καταβολή σημαντικών προστίμων, λόγω της συμμετοχής τους σε άλλες συμπράξεις κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου με αυτή
την οποία αφορά η προσβαλλόμενη απόφαση, με την απόφαση C(2004) 4876 και την απόφαση C(2006) 2098, της 31ης Μαΐου 2006, σχετικά
με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 [ΕΚ] και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ (υπόθεση COMP/F/38.645 – Μεθακρυλικές
ενώσεις).
Πρέπει, συναφώς, να επισημανθεί ότι, οσάκις η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι προσφεύγουσες είχαν διαπράξει τρεις χωριστές παραβάσεις
των διατάξεων του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ, είχε το δικαίωμα να τους επιβάλει τρία χωριστά πρόστιμα, τηρώντας καθένα από
τα όρια που καθορίζει το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 (βλ., κατά την έννοια αυτή, απόφαση του Πρωτοδικείου
της 8ης Οκτωβρίου 2008, T‑73/04, Carbone‑Lorraine κατά Επιτροπής, Συλλογή 2008, σ. II‑2661, σκέψη 56). Έκαστο των προστίμων
αυτών έπρεπε οπωσδήποτε να στηρίζεται στην εκτίμηση της διάρκειας και της σοβαρότητας της παραβάσεως λόγω της οποίας επιβαλλόταν.
Επιβάλλεται όμως η διαπίστωση ότι η επιβολή προστίμου στις προσφεύγουσες για διάφορες επιζήμιες για τον ανταγωνισμό δραστηριότητες
που αφορούν άλλα προϊόντα δεν επηρεάζει το υποστατό της επίδικης παραβάσεως (βλ., κατά την έννοια αυτή, απόφαση του Πρωτοδικείου
της 12ης Δεκεμβρίου 2007, BASF και UCB κατά Επιτροπής, T‑101/05 και T‑111/05, Συλλογή 2007, σ. II‑4949, σκέψη 52).
Συνεπώς, λαμβανομένου υπόψη του σκοπού της αποτροπής που επιδιώκουν τα πρόστιμα, το γεγονός και μόνον ότι στις προσφεύγουσες
επιβλήθηκαν δύο άλλα πρόστιμα για εν μέρει παρόμοιες παραβάσεις δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη μείωση του προστίμου που επιβλήθηκε
εν προκειμένω.
Οι προσφεύγουσες όμως δεν προβάλλουν κανένα στοιχείο από το οποίο να μπορεί να αποδειχθεί ότι η επιβολή του προστίμου εν προκειμένω,
συνδυαζόμενη με άλλα πρόσφατα πρόστιμα, τις περιήγαγε σε μια ιδιαιτέρως δυσχερή κατάσταση, που να μπορεί να ληφθεί υπόψη,
κατ’ εξαίρεση, στο πλαίσιο του καθορισμού του ποσού του προστίμου τους.
Όσον αφορά τέλος την εκ μέρους των προσφευγουσών επίκληση της αποφάσεως 94/599, από την οποία προκύπτει ότι, κατά τον καθορισμό
του ποσού των προστίμων στο πλαίσιο της συμπράξεως την οποία αφορά η απόφαση αυτή, η Επιτροπή έλαβε υπόψη το γεγονός ότι στις
περισσότερες επιχειρήσεις έχουν ήδη επιβληθεί σημαντικά πρόστιμα για τη συμμετοχή τους σε άλλη σύμπραξη στη γειτονική αγορά,
κατά την ίδια σχεδόν περίοδο (αιτιολογική σκέψη 52 της αποφάσεως 94/599), πρέπει να υπογραμμισθεί, αφενός, ότι η απόφαση 94/599
είναι προγενέστερη των κατευθυντήριων γραμμών που εφαρμόζονται εν προκειμένω και, αφετέρου, ότι η κατάσταση που εξετάστηκε
στην απόφαση αυτή έχει διαφορές σε σχέση με την επίμαχη εν προκειμένω. Συγκεκριμένα, εν προκειμένω, αφενός, για τις παραβάσεις
στις αγορές του PH και του PBS επιβλήθηκε ένα μόνο πρόστιμο από την Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση και, αφετέρου, οι
προσφεύγουσες δεν προβάλλουν την ύπαρξη δεσμού μεταξύ των αγορών αυτών και των αγορών τις οποίες αφορούν τα προσφάτως επιβληθέντα
πρόστιμα.
Συνεπώς, δεδομένου ότι κανένα από τα προβληθέντα εν προκειμένω στοιχεία δεν μπορεί να δικαιολογήσει μείωση του ποσού του προστίμου,
δεν πρέπει να γίνει δεκτό το επικουρικώς υποβληθέν αίτημα, με το οποίο ζητήθηκε η μείωση του ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε
στις προσφεύγουσες.
Από όλα τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει
σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι οι προσφεύγουσες ηττήθηκαν, πρέπει να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα,
σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της Επιτροπής.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο πενταμελές τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Καταδικάζει τις Total SA και Elf Aquitaine SA στα δικαστικά έξοδα.
Vadapalas
Prek
Dittrich
Truchot

O’Higgins
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 14 Ιουλίου 2011.
(υπογραφές)
Πίνακας περιεχομένων
Το ιστορικό της υποθέσεως
Η προσβαλλόμενη απόφαση
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Σκεπτικό
Επί του τετάρτου λόγου, που αντλείται από παράβαση των κανόνων που διέπουν τον καταλογισμό στις μητρικές εταιρίες των παραβάσεων
που διέπραξαν οι θυγατρικές τους
Επί του δευτέρου σκέλους, που αντλείται από πλάνη περί το δίκαιο όσον αφορά την ερμηνεία της νομολογίας σχετικά με τον καταλογισμό
και όσον αφορά την εκ μέρους της Επιτροπής τήρηση της σχετικής με τη λήψη αποφάσεων πρακτικής της
– Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
– Επί του κύρους του επίμαχου τεκμηρίου
– Επί της δέσμης ενδείξεων που προσκόμισαν οι προσφεύγουσες για να αποδείξουν την αυτοτέλεια της Arkema στην αγορά
Επί του πρώτου σκέλους, που αντλείται από πλάνη περί το δίκαιο όσον αφορά τον αντικειμενικό χαρακτήρα του κριτηρίου του καταλογισμού
Επί του τρίτου σκέλους, που αντλείται από παραβίαση μιας «αρχής της οικονομικής αυτοτέλειας του νομικού προσώπου»
Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας
Επί του πρώτου σκέλους, που αντλείται από την αδυναμία των προσφευγουσών να αμυνθούν λυσιτελώς
Επί του δευτέρου σκέλους, που αντλείται από την παραβίαση της αρχής του τεκμηρίου αθωότητας
Επί του δευτέρου λόγου, που αντλείται από παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως
Επί του πρώτου σκέλους, που αντλείται από παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, η οποία είναι ενισχυμένη λόγω του ότι η
θέση που έλαβε η Επιτροπή είναι νέα
Επί του δευτέρου σκέλους, που αντλείται από την ύπαρξη αντιφατικής αιτιολογίας
Επί του τρίτου σκέλους, που αντλείται από την απουσία απαντήσεως της Επιτροπής στις αντικρούσεις του τεκμηρίου ασκήσεως καθοριστικής
επιρροής
Επί του τρίτου λόγου, που αντλείται από παράβαση του ενιαίου χαρακτήρα της έννοιας της επιχειρήσεως
Επί του πέμπτου λόγου, που αντλείται από σφάλματα εκτιμήσεως όσον αφορά την Total
Επί του έκτου λόγου, που αντλείται από παραβίαση ουσιωδών αρχών που αναγνωρίζονται από το σύνολο των κρατών μελών και αποτελούν
αναπόσπαστο τμήμα της έννομης τάξης της Ένωσης
Επί της προβαλλόμενης παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως
Επί της προβαλλομένης παραβιάσεως των αρχών της προσωπικής ευθύνης και του προσωποπαγούς χαρακτήρα των ποινών, καθώς και της
αρχής της νομιμότητας των εγκλημάτων και των ποινών
Επί του εβδόμου λόγου, που αντλείται από παραβίαση της αρχής της χρηστής διοικήσεως
Επί του όγδοου λόγου, που αντλείται από παραβίαση της αρχής της ασφαλείας δικαίου
Επί του ενάτου λόγου, που αντλείται από παραβίαση των θεμελιωδών αρχών που διέπουν τον καθορισμό των προστίμων
Επί του δεκάτου λόγου, που αντλείται από την ύπαρξη καταχρήσεως εξουσίας
Επί του ενδέκατου λόγου, που προβλήθηκε επικουρικώς και στηρίζεται στη μείωση του ποσού του προστίμου σε κατάλληλο επίπεδο
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.