CELEX: 62010CJ0186
Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija
Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali
Klawżola ta’ ‘standstill’
Libertà ta’ stabbiliment
Rifjut ta’ tiġdid tal-permess ta’ residenza ta’ ċittadin Tork li stabbilixxa negozju bi ksur tal-kundizzjonijiet stabbiliti minn dan il-permess
Abbuż ta’ dritt

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali, iffirmat
fi Brussell fit-23 ta’ Novembru 1970 u konkluż, approvat u kkonfermat f’isem il-Komunità bir-Regolament tal-Kunsill (KEE)
Nru 2760/72, tad-19 ta’ Diċembru 1972 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 11 p. 41, iktar ’il quddiem il-“Protokoll
Addizzjonali”).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn T. Oguz, ċittadin Tork, u s-Secretary of State for the Home Department
(Ministru tal-Intern, iktar ’il quddiem is-“Secretary of State”), dwar id-deċiżjoni li biha dan tal-aħħar irrifjuta li jġedded
il-permess ta’ residenza fir-Renju Unit tal-persuna kkonċernata, bħala ħaddiem għal rasu.

Il-kuntest ġuridiku

Il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni
L-assoċjazzjoni KEE-Turkija
Skont l-Artikolu 2(1) tiegħu, il-Ftehim dwar il-ħolqien ta’ Assoċjazzjoni bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u t-Turkija,
li ġie ffirmat fit-12 ta’ Settembru 1963 f’Ankara mir-Repubblika tat-Turkija, min-naħa, kif ukoll mill-Istati Membri tal-KEE
u l-Komunità, min-naħa l-oħra, u li ġie konkluż, approvat u kkonfermat f’isem din tal-aħħar bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 64/732/KEE,
tat-28 ta’ Diċembru 1963 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 11, p. 10, iktar ’il quddiem il-“Ftehim ta’ Assoċjazzjoni
KEE-Turkija”), huwa intiż sabiex jippromwovi t-tisħiħ kontinwu u ekwilibrat tar-relazzjonijiet kummerċjali u ekonomiċi bejn
il-partijiet kontraenti, inkluż fil-qasam tax-xogħol, permezz tal-kisba b’mod gradwali tal-moviment liberu tal-ħaddiema kif
ukoll bl-eliminazzjoni tar-restrizzjonijiet għal-libertà ta’ stabbiliment u għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, bil-għan
li jittejjeb il-livell ta’ għajxien tal-poplu Tork u sussegwentment li tiġi ffaċilitata l-adeżjoni tar-Repubblika tat-Turkija
mal-Komunità.
Il-Protokoll Addizzjonali li, skont l-Artikolu 62 tiegħu, huwa parti integrali mill-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija,
jistabbilixxi, skont l-Artikolu 1 tiegħu, il-kundizzjonijiet, il-modalitajiet u l-miżuri ta’ implementazzjoni tal-fażi tranżitorja
prevista fl-Artikolu 4 tal-imsemmi ftehim.
L-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali jistabbilixxi klawżola ta’ “Standstill” fil-kliem li ġej:
“Il-Partijiet Kontraenti għandhom jibqgħu lura milli jintroduċu bejniethom xi restrizzjonijiet ġodda rigward il-libertà ta’
l-istabbiliment u l-libertà tal-provvediment ta’ servizzi”.

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
Il-Liġi tal-1971 dwar l-Immigrazzjoni (Immigration Act 1971) tipprovdi:
“[...]
3.      Dispożizzjonijiet ġenerali ta’ regolament u ta’ kontroll
1)      Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet kuntrarji ta’ din il-liġi, jew adottati taħt din il-liġi, persuna li ma hijiex ċittadina
Brittanika
a)      ma tistax tidħol fir-Renju Unit ħlief b’permess mogħti skont din il-liġi, jew taħt din il-liġi;
b)      tista’ titħalla tidħol fir-Renju Unit (jew, jekk hija diġà hemmhekk, tirrisjedi hemmhekk) għal żmien limitat jew le;
c)      jekk hija kisbet permess temporanju ta’ dħul fir-Renju Unit jew ta’ residenza hemmhekk, dan il-permess jista’ jkun suġġett
għal waħda jew għall-kundizzjonijiet segwenti, jiġifieri :
(i)      kundizzjoni li tirristrenġi l-impjieg tagħha jew l-attivitajiet tagħha fir-Renju Unit ;
[...]
2)      Is-Secretary of State għandu minn żmien għal żmien (u meta jkun possibbli) jippreżenta lill-Parlament ir-regoli jew, jekk
ikun il-każ, l-emendi tagħhom, li huwa stabbilixxa fir-rigward tal-prassi li għandha tiġi segwita għall-applikazzjoni ta’
din il-liġi bil-għan tad-dħul jew tar-residenza fir-Renju Unit ta’ persuni obbligati, skont din il-liġi, jitolbu permess biex
jidħlu, inkluż ir-regoli kollha relatati mat-tul tad-dħul u mal-kundizzjonijiet relatati f’diversi każijiet; [...]
3)      Fil-każ fejn id-dritt ta’ dħul u ta’ residenza fir-Renju Unit huwa suġġett għal restrizzjonijiet:
a)      il-permess mogħti lil persuna jista’ jiġi emendat, sabiex jiġi ristrett jew estiż it-tul tiegħu, jew sabiex dan isir illimitat,
jew sabiex jiżdiedulu kundizzjonijiet, jew sabiex dawn jiġu emendati jew irrevokati iżda, jekk il-limitu tat-tul jitneħħa,
il-kundizzjonjiet kollha marbuta mal-permess għandhom jieqfu japplikaw.
[…]”
Ir-Regoli dwar il-Kontroll tal-Immigrazzjoni tal-1972 (Statement of Immigration Rules for Control after Entry) (iktar ’il
quddiem ir-“Regoli tal-1972 dwar l-immigrazzjoni”) jipprevedu:
“Parti A. Emenda tal-permess ta’ dħul jew ta’ residenza
Taqsima I Dispożizzjonijiet Ġenerali
[...]
Kunsiderazzjonijiet ġenerali
[...]
4.      Il-punti segwenti jenumeraw il-kategoriji prinċipali ta’ persuni li jistgħu jingħataw permess ta’ dħul limitat fir-Renju Unit
u li jistgħu jippruvaw jiksbu emenda tal-permess ta’ residenza tagħhom, kif ukoll il-prinċipji li għandhom jiġu segwiti meta
jiġu ttrattati l-applikazzjonijiet tagħhom jew meta tiġi ttrattata kull emenda tal-permess ta’ residenza tagħhom. Id-deċiżjoni
f’dan ir-rigward għandha tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi rilevanti kollha. Il-fatt li applikant jissodisfa l-kriterji
formali dwar ir-regoli ta’ residenza jew ta’ estenzjoni ta’ residenza, fid-dawl tal-impieg li huwa għandu l-intenzjoni jeżerċita,
ma jikkostitwixxix element deċiżiv favurih. Per eżempju, ikun rilevanti li jsir magħruf jekk il-persuna inkwistjoni osservatx
iż-żmien u l-kundizzjonijiet li abbażi tagħhom hija tħalliet tidħol fir-Renju Unit, jekk, fid-dawl tal-karattru tagħha, tal-kondotta
tagħha jew tal-persuni li hija tiffrekwenta, ma huwiex mixtieq li hija tiġi awtorizzata tibqa, jekk hija tirrapreżentax periklu
għas-sigurtà nazzjonali, jew jekk, la darba tkun ġiet awtorizzata tibqa għall-perijodu li hija tixtieq, ikun possibbli li
hija ma tkunx tista’ tintbagħat f’pajjiż ieħor.
[...]
Negozjanti u persuni li jaħdmu għal rashom
21.      Il-persuni li jitħallew jidħlu fir-Renju Unit bħala turisti jistgħu jitolbu lis-Secretary of State l-permess li jistabbilixxu
rwieħhom hemmhekk bil-għan li jistabbilixxu negozju, jew għal rashom, jew bħala msieħba f’negozju ġdid jew f’negozju eżistenti.
Kull applikazzjoni ta’ dan it-tip għandha tiġi eżaminata fid-dawl tal-karatteristiċi rilevanti tagħha. Il-ħruġ ta’ permess
jiddependi fuq ċertu numru ta’ fatturi, inkluża l-prova li l-applikant ser jinvesti fin-negozju assi li huma tiegħu, fi proporzjon
mal-interessi tiegħu f’dan in-negozju, li huwa jkun jista’ jsostni l-parti tiegħu tal-obbligi tan-negozju, li l-parti tiegħu
tal-profitti tan-negozju tkun biżżejjed biex issosnti lilu u lill-membri tal-familja tiegħu. Is-sehem tal-applikant fin-negozju
ma għandhux jikkostitwixxi impjieg moħbi u għandu jkun ċar li dan ma għandux jissuplimenta l-attivitajiet kummerċjali tiegħu
permezz ta’ impjieg li għalih huwa meħtieġ permess ta’ xogħol. […]”
Huwa paċifiku li r-Regoli tal-1972 dwar l-immigrazzjoni, li kienu fis-seħħ fid-data li fiha l-Protokoll Addizzjonali daħal
fis-seħħ fir-rigward tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq, jiġifieri l-1 ta’ Jannar 1973, jikkostitwixxu
d-dispożizzjonijiet applikabbli għaċ-ċittadini Torok, meta huma jkunu f’pożizzjoni li jinvokaw l-Artikolu 41(1) tal-Protokoll
Addizzjonali sabiex jibbenefikaw mill-klawżola ta’ “Standstill” prevista fih. Fil-fatt, skont il-qorti tar-rinviju, l-imsemmija
regoli huma iktar favorevoli, fir-rigward tat-trattament tal-applikazzjonijiet għal permess ta’ residenza ta’ persuni li għandhom
l-intenzjoni jaħdmu għal rashom f’dan l-Istat Membru, mir-Regoli dwar il-Kontroll tal-Immigrazzjoni tal-2008 (Statement of
Immigration Rules 2008, iktar ’il quddiem ir-“Regoli tal-2008 dwar l-immigrazzjoni”), li kienu fis-seħħ fid-data tal-fatti
tal-kawża prinċipali.

Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
T. Oguz tħalla jidħol fir-Renju Unit bħala student fis-27 ta’ Ottubru 2000. Il-permess ta’ residenza tal-persuna kkonċernata
f’din il-kwalità ġie mġedded diversi drabi, u l-aħħar permess mogħti skada fil-31 ta’ Awwissu 2006. Dawn il-permessi ta’ residenza
kienu suġġetti għall-kundizzjoni li T. Oguz ma kienx “jinvolvi ruħu f’negozju jew fi professjoni mingħajr il-kunsens tas-Secretary
of State for the Home Department”.
Fit-18 ta’ Awwissu 2006, l-aġenzija ministerjali li teżamina l-applikazzjonijiet għal permess ta’ xogħol fir-Renju Unit [Work
Permits (UK)] informat lil Trade Link Company Limited (iktar ’il quddiem “Trade Link”) li hija kienet laqgħet l-applikazzjoni
ta’ din il-kumpannija intiża sabiex jinħareġ permess ta’ xogħol lil T. Oguz. Sussegwentement, dan tal-aħħar ibbenefika minn
estenzjoni tal-permess ta’ residenza tiegħu għal perijodu ta’ ħames snin mid-29 ta’ Awwissu 2006, bħala titular ta’ permess
tax-xogħol. Dan il-permess il-ġdid kien suġġett għall-istess kundizzjonijiet bħal dawk li kienu jinsabu fil-permess li kien
inħariġlu meta wasal fir-Renju Unit.
Fis-16 ta’ Novembru 2006, T. Oguz ġie informat minn Trade Link bit-tkeċċija tiegħu b’effett immedjat, għal raġunijiet ekonomiċi.
Fl-14 ta’ Novembru 2007, applikazzjoni ġdida għal permess ta’ xogħol, ippreżentata mill-persuna kkonċernata sabiex teżerċita
l-funzjonijiet ta’ Direttur kummerċjali ta’ gazzetta, ġiet miċħuda mill-awtoritajiet kompetenti, minħabba li r-rekwiżiti relatati
mal-funzjonijiet inkwistjoni kienu ġew ifformulati b’mod wisq restrittiv u setgħu jiddiswadu ħaddiema residenti milli japplikaw
għal dan l-impjieg.
Fl-20 ta’ Marzu 2008, T. Oguz applika għal permess ta’ residenza ġdid fir-Renju Unit, bħala ħaddiem għal rasu, abbażi tar-Regoli
tal-1972 dwar l-immigrazzjoni.
Din l-applikazzjoni, li kienet tikkonċerna l-impjieg bħala konsulent ta’ servizzi finanzjarji u tal-marketing, kienet tindika
li T. Oguz kien diġà beda jaħdem għal rasu f’din id-data. Sussegwentement, il-persuna kkonċernata kkonfermat li hija kienet
stabbilixxiet in-negozju tagħha fi Frar 2008 u li kienet qed toperah minn Marzu tal-istess sena. Madankollu, fit-2 ta’ Settembru 2008,
hija informat lill-awtoritajiet kompetenti li hija kienet waqfet taħdem għal rasha fil-11 ta’ Awwissu 2008 u li hija ma kellhiex
l-intenzjoni terġa’ tibda tagħmel dan sakemm kienet ittieħdet deċiżjoni fuq l-applikazzjoni tagħha.
L-applikazzjoni ta’ T. Oguz ġiet miċħuda permezz ta’ deċiżjoni tas-Secretary of State tal-21 ta’ Ottubru 2008, abbażi tar-Regoli
tal-2008 dwar l-immigrazzjoni. Barra minn hekk, il-permess ta’ residenza li l-persuna kkonċernata kellha fil-pussess tagħha
tnaqqas minħabba li hija ma kinitx iktar tissodisfa l-kundizzjonijiet li għalihom dan kien suġġett.
Din id-deċiżjoni ta’ ċaħda ġiet immotivata bil-fatt li l-appellant fil-kawża prinċipali kien beda jaħdem għal rasu bi ksur
tal-kundizzjonijiet li għalihom kien suġġett il-permess ta’ residenza preċedenti li huwa kien jibbenefika minnu bħala titulari
ta’ permess ta’ xogħol u bil-fatt li huwa ma kienx informa lis-Secretary of State li kien waqaf jaħdem ma’ Trade Link. Tali
ksur huwa ekwivalenti għal frodi jew għal abbuż li jipprojbixxuh milli jibbenefika mill-klawżola ta’ “Standstill” li tinsab
fl-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali.
L-appellant fil-kawża prinċipali appella kontra din id-deċiżjoni quddiem l-Asylum and Immigration Tribunal (Tribunal tal-Ażil
u tal-Immigrazzjoni) fl-4 ta’ Novembru 2008. Permezz ta’ deċiżjoni tad-19 ta’ Jannar 2009, l-Immigration Judge (Imħallef tal-Immigrazzjoni)
ċaħad dan l-appell. Huwa kkonstata li T. Oguz ma kienx aġixxa b’mod frawdolenti u li s-Secretary of State kien ġie informat
dwar il-waqfien tar-relazzjoni ta’ impjieg tiegħu ma’ Trade Link fl-1 ta’ Ġunju 2007. Madankollu, T. Oguz kien kiser il-kundizzjonijiet
li għalihom kien suġġett il-permess ta’ residenza li huwa kien jibbenefika minnu bħala titulari ta’ permess ta’ xogħol, billi
stabbilixxa u opera negozju u, għalhekk, huwa ma setax jinvoka l-benefiċċju tal-klawżola ta’ “Standstill”.
T. Oguz ippreżenta talba għal eżami mill-ġdid ta’ din id-deċiżjoni. Permezz ta’ deċiżjoni tas-26 ta’ Ġunju 2009, is-Senior
Immigration Judge (Imħallef Superjuri tal-Immigrazzjoni) ikkunsidra li l-Immigration Judge ma kien wettaq ebda żball ta’ liġi
u, għaldaqstant, ikkunsidra li ċ-ċaħda tal-appell ta’ T. Oguz kienet fondata.
Fil-11 ta’ Novembru 2009, T. Oguz ġie awtorizzat jappella quddiem il-Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division). Is-Centre
for Advice on Individual Rights in Europe, korp ta’ benefiċjenza li l-għan tiegħu huwa li jipprovdi informazzjoni u pariri
fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem, ġie awtorizzat jintervjeni fil-proċeduri quddiem il-qorti tar-rinviju.
Din il-qorti tistaqsi jekk il-motivazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tas-27 ta’ Settembru 2001, Kondova (C‑235/99,
Ġabra p. I‑6427) tistax tiġi trasposta għal fatti bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali. F’dan il-kuntest, il-Court of
Appeal (England & Wales) (Civil Division) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda
preliminari li ġejja:
“Jekk ċittadin Tork, li jkollu permess joqgħod fir-Renju Unit bil-kundizzjoni li ma jinvolvix ruħu f’negozju jew fi professjoni,
jibda jaħdem bħala persuna li taħdem għal rasha bi ksur ta’ din il-kundizzjoni u mbagħad japplika mal-awtoritajiet nazzjonali
sabiex jestendi dan il-permess fuq il-bażi tan-negozju li jkun stabbilixxa, ikun[x] eliġibbli sabiex jibbenefika mill-Artikolu 41(1)
tal-Protokoll Addizzjonali […]?”

Fuq id-domanda preliminari
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali għandux jiġi interpretat
fis-sens li dan jista’ jiġi invokat minn ċittadin Tork, li l-permess ta’ residenza tiegħu fi Stat Membri huwa suġġett għall-kundizzjoni
li ma jinvolvix ruħu f’negozju jew fi professjoni, li madankollu jibda jaħdem għal rasu bi ksur ta’ din il-kundizzjoni u li
sussegwentement jitlob lill-awtoritajiet nazzjonali estensjoni tal-permess ta’ residenza tiegħu abbażi tan-negozju li sa dak
iż-żmien huwa stabbilixxa.
Mill-fajl ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, jekk T. Oguz ma setax jinvoka l-klawżola ta’ “Standstill” prevista
fl-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali, l-applikazzjoni tiegħu għal permess ta’ residenza ġdid bħala ħaddiem għal rasu
tkun irrifjutata awtomatikament abbażi tar-Regoli tal-2008 dwar l-immigrazzjoni. Min-naħa l-oħra, applikazzjoni eventwali
ta’ din il-klawżola ta’ “Standstill” tobbliga lill-awtoritajiet kompetenti jevalwaw l-applikazzjoni tal-appellant fil-kawża
prinċipali skont ir-Regoli tal-1972 dwar l-immigrazzjoni.
L-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali jipprekludi l-adozzjoni, mid-data tad-dħul fis-seħħ fl-Istat Membru ospitanti
tal-att legali li din id-dispożizzjoni tifforma parti minnu, ta’ kwalunkwe restrizzjonijiet ġodda għall-eżerċizzju tal-libertà
ta’ stabbiliment jew tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, inklużi dawk li jirrigwardaw il-kundizzjonijiet sostantivi u/jew
proċedurali dwar l-ewwel dħul fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat ta’ ċittadini Torok li jixtiequ jagħmlu użu hemmhekk
mill-imsemmija libertajiet ekonomiċi (ara s-sentenzi tal-20 ta’ Settembru 2007, Tum u Dari, C‑16/05, Ġabra p. I‑7415, punt 69,
kif ukoll tad-29 ta’ April 2010, Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi, C‑92/07, p. I‑3683, punt 47).
Skont ġurisprudenza kostanti, l-imsemmija dispożizzjoni għandha effett dirett fl-Istati Membri, b’mod li d-drittijiet li tagħti
liċ-ċittadini Torok li fir-rigward tagħhom hija tapplika jistgħu jiġu invokati quddiem il-qrati nazzjonali biex tiġi eskluża
l-applikazzjoni tar-regoli tad-dritt nazzjonali li jmorru kontriha. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni tipprovdi, fi kliem ċar,
preċiż u mingħajr kundizzjonijiet, klawżola mhux ekwivoka ta’ “Standstill”, li tinkludi obbligu aċċettat mill-partijiet kontraenti
li jammonta legalment għal dmir li ma titteħidx azzjoni (ara s-sentenzi tal-11 ta’ Mejju 2000, Savas, C‑37/98, Ġabra p. I‑2927,
punti 46 sa 54, kif ukoll tad-19 ta’ Frar 2009, Soysal u Savatli, C‑228/06, Ġabra p. I‑1031, punt 45).
Id-dritt ta’ T. Oguż li jinvoka l-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali quddiem il-qrati nazzjonali bil-għan li jiġu applikati
fir-rigward tiegħu r-Regoli tal-1972 dwar l-immigrazzjoni huwa kkontestat mis-Secretary of State, minħabba li applikazzjoni
għal permess ta’ residenza bbażata fuq ħidma bħala persuna li taħdem għal rasha, sussegwentement għal ksur ta’ kundizzjoni
marbuta mar-residenza li tipprojbixxi lill-persuna kkonċernata milli taħdem għal rasha, tikkostitwixxi abbuż ta’ dritt. Tali
abbuż jipprekludi li l-persuna kkonċernata tinvoka l-applikazzjoni tal-klawżola ta’ “Standstill”.
Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-persuni suġġetti għal-liġi ma jistgħux jipprevalu ruħhom b’mod
frawdolenti jew abbużiv mir-regoli tad-dritt tal-Unjoni u li l-qrati nazzjonali jistgħu, każ b’każ, fuq il-bażi ta’ elementi
oġġettivi, jikkunsidraw l-imġiba abbużiva jew frawdolenti tal-persuni kkonċernati sabiex jirrifjutawlhom, jekk ikun il-każ,
il-benefiċċju tad-dispożizzjonijiet tal-imsemmi dritt. Madankollu, fl-evalwazzjoni ta’ tali imġiba l-imsemmija qrati huma
obbligati, iqisu l-għanijiet li jridu jilħqu d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni (ara, s-sentenzi tad-9 ta’
Marzu 1999, Centros, C‑212/97, Ġabra p. I‑1459, punt 25, kif ukoll tal-21 ta’ Novembru 2002, X u Y, C‑436/00, Ġabra p. I‑10829,
punt 42).
Hemm lok li jiġi rrilevat li l-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali ma huwiex tali li jagħti lil ċittadin Tork dritt
sostantiv, f’dan il-każ id-dritt ta’ stabbiliment, peress li dan jibqa’ rregolat mid-dritt nazzjonali (ara, f’dan is-sens,
is-sentenza Soysal u Savatli, iċċitata iktar ’il fuq, punt 47).
Fil-fatt, il-klawżola ta’ “Standstill” li tinsab f’din id-dispożizzjoni hija intiża sabiex toħloq kundizzjonijiet favorevoli
għall-istabbiliment progressiv tad-dritt ta’ stabbiliment, permezz tal-projbizzjoni assoluta fir-rigward tal-awtoritajiet
nazzjonali li jintroduċu ostakoli ġodda għall-eżerċizzju ta’ din il-libertà billi jiġu aggravati l-kundizzjonijiet eżistenti
f’data preċiża, għall-finijiet li ma jsirx iktar diffiċli t-twettiq gradwali tagħha bejn l-Istati Membri u r-Repubblika tat-Turkija
(ara, is-sentenzi Tum u Dari, iċċitata iktar ’il fuq, punt 61, kif ukoll tad-9 ta’ Diċembru 2010, Toprak u Oguz, C‑300/09
u C‑301/09, p. I‑12845, punt 53).
Klawżola ta’ “Standstill”, bħal dik stipulata fl-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali, ma toperax bħala regola sostantiva,
billi tirrendi inapplikabbli d-dritt sostantiv rilevanti li tissostitwixxi, iżda bħala regola ta’ natura kważi proċedurali,
li tistabbilixxi,
ratione temporis
, liema huma d-dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li għandhom jiġu kkunsidrati meta tkun qed tiġi evalwata
s-sitwazzjoni ta’ ċittadin Tork li jixtieq jagħmel użu mil-libertà ta’ stabbiliment fi Stat Membru (sentenza Tum u Dari, iċċitata
iktar ’il fuq, punt 55).
Fil-kawża prinċipali din il-klawżola ta’ “Standstill” hija limitata tiddetermina d-dispożizzjonijiet tal-liġi tar-Renju Unit
dwar l-immigrazzjoni li fid-dawl tagħhom l-awtoritajiet nazzjonali huma mitluba jiddeċiedu dwar l-applikazzjoni ta’ T. Oguz
intiża sabiex jingħata permess ta’ residenza ġdid bħala persuna li taħdem għal rasha, mingħajr ma tippreġudika bl-ebda mod
l-evalwazzjoni dwar il-mertu ta’ din l-applikazzjoni.
Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, l-appellant fil-kawża prinċipali jindika li imġiba abużiva eventwali min-naħa tiegħu
tista’ xorta waħda tittieħed inkunsiderazzjoni fi stadju ulterjuri fil-kuntest tad-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt nazzjonali,
jiġifieri fl-istadju tal-applikazzjoni tar-Regoli tal-1972 dwar l-immigrazzjoni. Matul is-seduta, il-Gvern tar-Renju Unit
ikkonferma li l-paragrafu 4 ta’ dawn ir-regoli jipprevedi mekkaniżmu li jippermetti li jiġu ssanzjonati l-abbużi ta’ dritt.
Għaldaqstant il-klawżola ta’ “Standstill” ma tipprekludix lill-Istati Membri milli jissanzjonaw l-imġiba abużiva fil-qasam
tal-immigrazzjoni fil-kuntest tad-dritt nazzjonali.
L-applikazzjoni tal-klawżola ta’ “Standstill” għandha għaldaqstant tinftihem bħala li tinsab fi stadju preċedenti għal dak
tal-evalwazzjoni tal-mertu tal-kawża, inkluż ta’ dik tal-eventwali eżistenza ta’ abbuż ta’ dritt imputabbli lill-persuna kkonċernata.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-kwistjoni dwar jekk, fid-data li fiha ċittadin Tork jippreżenta
applikazzjoni biex jistabbilixxi ruħu fit-territorju ta’ Stat, ir-residenza tiegħu f’dan l-Istat hijiex legali jew le hija
rrilevanti għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-klawżola ta’ “Standstill” (ara, is-sentenza Tum u Dari, iċċitata iktar ’il
fuq, punt 59).
Għaldaqstant, skont din il-ġurisprudenza, il-fatt li persuna, bħal T. Oguz, ma osservatx il-kundizzjonijiet li kien suġġett
għalihom il-permess ta’ residenza tagħha ma huwiex rilevanti għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 41(1) tal-Protokoll
Addizzjonali.
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi barra minn hekk dwar l-applikazzjoni fir-rigward tal-kwistjoni prinċipali ta’ kunsiderazzjonijiet
stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Kondova, iċċitata iktar ’il fuq.
F’din is-sentenza, li kienet tikkonċerna l-Ftehim Ewropew li jistabbilixxi assoċjazzjoni bejn il-Komunitajiet Ewropej u l-Istati
Membri tagħhom, minn naħa waħda, u r-Repubblika tal-Bulgarija min-naħa l-oħra, konkluż u approvat f’isem il-Komunità bid-Deċiżjoni
[94/908/KE, KEFA, Euratom] tal-Kunsill u l-Kummissjoni, tad-19 ta’ Diċembru 1994 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11,
Vol. 21, p. 532, iktar ’il quddiem il-“Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE-Bulgarija”), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, jekk
kien permess li ċ-ċittadini Bulgari jippreżentaw fi kwalunkwe mument applikazzjoni għal stabbiliment fl-Istat Membru ospitanti,
minkejja ksur preċedenti tal-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar l-immigrazzjoni, l-imsemmija ċittadini setgħu jiġu mwassla jibqgħu
fit-territorju tal-imsemmi Stat f’sitwazzjoni ta’ illegalità u ma jkunux suġġetti għas-sistema nazzjonali ta’ kontroll ħlief
ladarba jkunu sodisfatti r-rekwiżiti sostantivi previsti mill-imsemmija leġiżlazzjoni (sentenza Kondova, iċċitata iktar ’il
fuq, punt 77).
Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat ukoll li tali interpretazzjoni toħloq ir-riskju li jitneħħa l-effett utli tal-Artikolu 59(1)
tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE-Bulgarija u li jkunu permessi abbużi billi jiġi legalizzat ksur tal-liġijiet nazzjonali dwar
id-dħul u r-residenza tal-barranin (sentenza Kondova, iċċitata iktar ’il fuq, punt 79).
Abbażi ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li ċittadin Bulgaru li filwaqt li għandu l-intenzjoni
jibda jaħdem bħala ħaddiem jew bħala ħaddiem li jaħdem għal rasu fi Stat Membru, jeludi l-kontrolli rilevanti tal-awtoritajiet
nazzjonali, permezz ta’ dikjarazzjoni falza li mar f’dan l-Istat għal finijiet ta’ xogħol staġjonali, iqiegħed lilu nnifsu
barra mill-isfera ta’ protezzjoni li intitolat għaliha abbażi ta’ dan il-ftehim ta’ assoċjazzjoni (sentenza Kondova, iċċitata
iktar ’il fuq, punt 80).
Billi jibbaża ruħu fuq din il-ġurisprudenza, il-Gvern tar-Renju Unit isostni li l-klawżola ta’ “Standstill”, prevista fl-Artikolu 41(1)
tal-Protokoll Addizzjonali, għandha tiġi interpretata fis-sens li din ma tistax tiġi invokata sabiex tiġi evitata b’mod abbużiv
sistema nazzjonali ta’ kontroll minn qabel. Hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat fis-sentenza Kondova, iċċitata iktar
’il fuq, li kieku kien permess li ċ-ċittadini Torok jippreżentaw fi kwalunkwe mument applikazzjoni għal stabbiliment fl-Istat
Membru ospitanti, dawn ikunu jistgħu jibbażaw ruħhom fuq il-klijentela u l-fondi kummerċjali li huma jkunu eventwalment bnew
matul residenza illegali fl-Istat Membru ospitanti, jew fuq il-fondi li huma jkunu akkumulaw fih, inkluż jekk ikun il-każ
billi ħadmu, u għaldaqstant ikunu jistgħu jippreżentaw ruħhom lill-awtoritajiet nazzjonali bħala ħaddiema għal rashom li jeżerċitaw
issa, jew li jistgħu jeżerċitaw, attività vijabbli, u li d-drittijiet tagħhom għandhom jiġu rikonoxxuti skont il-Ftehim ta’
Assoċjazzjoni KEE-Turkija.
Tali argument ma jistax jintlaqa’.
Qabel kollox, għandu jiġi enfasizzat li l-kuntest fattwali tal-kawża li tat lok għas-sentenza Kondova, iċċitata iktar ’il
fuq, kellu differenzi sinjifikattivi meta mqabbel ma’ dak ta’ din il-kawża prinċipali.
Fil-fatt, kuntrarjament għal T. Oguz, li kien legalment awtorizzat jidħol u jirrisjedi fir-Renju Unit u li sab ruħu f’sitwazzjoni
ta’ nuqqas ta’ konformità mar-rekwiżiti stabbiliti mil-leġiżlazzjoni nazzonali, biss għaliex huwa stabbilixxa negozju, tmien
snin wara d-dħul tiegħu f’dan l-Istat Membru, E. Kondova kienet ammettiet li, bil-għan li tidħol fir-Renju Unit, hija kienet
intenzjonalment qarqet kemm l-uffiċjal inkarigat milli jeżamina l-applikazzjonijiet għal permess ta’ dħul fit-territorju ta’
dan l-Istat, li kien ħarġilha l-visa tagħha fil-Bulgarija, kif ukoll l-uffiċjal tad-dipartiment tal-immigrazzjoni li kien
interrogaha meta waslet fir-Renju Unit.
Għaldaqstant, kien paċifiku li, b’din l-imġiba, E. Kondova kienet ħatja ta’ ksur tar-regoli dwar l-ewwel dħul ta’ ċittadini
ta’ pajjiżi terzi fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat, li għalihom dan l-Istat kien responsabbli.
Barra minn hekk, il-kuntest leġiżlattiv inkwistjoni fil-kawża Kondiva kien differenti wkoll. Kuntrarjament għall-Artikolu 41(1)
tal-Protokoll Addizzjonali, l-Artikolu 45(1) tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE-Bulgarija kien jikkostitwixxi r-regola tad-dritt
sostantiv li abbażi tagħha l-mertu tal-applikazzjoni għal stabbiliment kellu jiġi evalwat u li E. Kondova kienet akkużata
bil-ksur tagħha. Skont din l-aħħar dispożizzjoni, kull Stat Membru kellu jagħti liċ-ċittadini Bulgari stabbiliti fit-territorju
tiegħu trattament mhux inqas favorevoli minn dak mogħti liċ-ċittadini tiegħu stess. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet
u tal-fatt li ebda klawżola ta’ “Standstill” ma tinsab fl-Artikolu 45(1) tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE-Bulgarija, din id-dispożizzjoni
għandha titqies bħala li hija ta’ natura differenti minn dik tal-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, hekk kif l-Avukat Ġenerali rrilevat fil-punti 58 u 59 tal-konklużjonjiet tagħha, ma huwiex sorprendenti
li, fis-sentenza Kondova, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet aċċettat il-possibbiltà li l-benefiċċju ta’
dan id-dritt sostantiv jiġi miċħud għal raġunijiet ta’ abbuż ta’ dritt. Il-konklużjoni li tinsilet f’din il-kawża ma tistax
tiġi trasposta għal klawżola ta’ “Standstill”, bħal dik prevista fl-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali, peress li din
il-klawżola la tagħti dritt sostantiv ta’ stabbiliment u lanqas ta’ trattament ugwali maċ-ċittadini tal-Istat Membru kkonċernat.
Fid-dawl ta’ dak li ntqal, hemm lok li r-risposta għad-domanda magħmula tkun li l-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali
għandu jiġi interpretat fis-sens li dan jista’ jiġi invokat minn ċittadin Tork, li l-permess ta’ residenza tiegħu fi Stat
Membru huwa suġġett għall-kundizzjoni li ma jinvolvix ruħu f’negozju jew fi professjoni, li madankollu jibda jaħdem għal rasu
bi ksur ta’ din il-kundizzjoni u li sussegwentement jitlob lill-awtoritajiet nazzjonali estensjoni tal-permess ta’ residenza
tiegħu abbażi tan-negozju li sa dak iż-żmien huwa stabbilixxa.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali, iffirmat fit-23 ta’ Novembru 1970 fi Brussell, u konkluż, approvat u kkonfermat
f’isem il-Komunità bir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2760/72, tad-19 ta’ Diċembru 1972, għandu jiġi interpretat fis-sens
li dan jista’ jiġi invokat minn ċittadin Tork, li l-permess ta’ residenza tiegħu fi Stat Membru huwa suġġett għall-kundizzjoni
li ma jinvolvix ruħu f’negozju jew fi professjoni, li madankollu jibda jaħdem għal rasu bi ksur ta’ din il-kundizzjoni u li
sussegwentement jitlob lill-awtoritajiet nazzjonali estensjoni tal-permess ta’ residenza tiegħu abbażi tan-negozju li sa dak
iż-żmien huwa stabbilixxa.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: l-Ingliż.