CELEX: 62009CJ0506
Odwołanie
Unia celna
Rozporządzenia (EWG) nr 2913/92 i nr 2454/93
Umorzenie należności celnych przywozowych
Przesyłki zawierające tytoń i alkohol etylowy przeznaczone do państw trzecich
Oszustwo popełnione przez pracownika spółki zobowiązanej do zapłaty podatku

W swoim odwołaniu Republika Portugalska wnosi do Trybunału o uchylenie wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 23 września 2009 r. w sprawie T-385/05 Transnáutica przeciwko Komisji (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”), na mocy którego stwierdzono nieważność decyzji Komisji z dnia 6 lipca 2005 r. o sygn. REM 05/2004 odmawiającej spółce Transnáutica – Transportes e Navegação SA zwrotu i umorzenia określonych należności celnych przywozowych (zwanej dalej „sporną decyzją”).
Ramy prawne
Procedura wspólnotowego tranzytu zewnętrznego
Zgodnie z art. 37, 91 i 92 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny (
Dz.U. L 302, s. 1
, zwany dalej „kodeksem celnym”) towary niewspólnotowe wprowadzone do Wspólnoty Europejskiej, które zamiast od razu podlegać należnościom celnym przywozowym, zostają objęte procedurą wspólnotowego tranzytu zewnętrznego, mogą się przemieszczać na obszarze celnym Wspólnoty pod dozorem celnym i nie zostaną dopuszczone do swobodnego obrotu do chwili przedstawienia ich w urzędzie celnym przeznaczenia.
Kodeks celny określa osobę uprawnioną do korzystania z procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego jako „głównego zobowiązanego”. Jako taki musi on przedstawić w wyznaczonym terminie towary w nienaruszonym stanie w urzędzie celnym przeznaczenia oraz przestrzegać przepisów regulujących tę procedurę (art. 96 kodeksu celnego). Jego obowiązki kończą się z chwilą przedstawienia organom celnym towarów i odpowiednich dokumentów w urzędzie celnym przeznaczenia (art. 92 kodeksu celnego).
Zgodnie z art. 341, 346, 348, 350, 356 i 358 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 (
Dz.U. L 253, s. 1
, zwanego dalej „rozporządzeniem wykonawczym”) odnośne towary należy najpierw przedstawić urzędowi wyjścia wraz ze zgłoszeniem tranzytowym T1. Urząd wyjścia określa termin, w którym towary muszą zostać przedstawione w urzędzie celnym przeznaczenia, wpisuje odpowiednie dane do zgłoszenia tranzytowego T1, zachowuje przeznaczoną dla niego kopię, a pozostałe kopie zwraca głównemu zobowiązanemu. Transportu towarów dokonuje się z zastosowaniem zgłoszenia tranzytowego T1. Po przedstawieniu towarów w urzędzie przeznaczenia odnotowuje on na otrzymanych egzemplarzach zgłoszenia tranzytowego T1 wyniki przeprowadzonych kontroli oraz niezwłocznie odsyła poświadczenie odbioru. Artykuły 361 i następne rozporządzenia wykonawczego w wersji mającej zastosowanie w niniejszej sprawie wskazują, że poświadczenie odbioru, wydawane przez urząd przeznaczenia na wniosek osoby, która przedstawi egzemplarze zgłoszenia tranzytowego, zwane „egzemplarzami 4 i 5”, powinno zostać przekazane urzędowi wyjścia za pośrednictwem instytucji centralnej.
Dozór celny, któremu podlegają towary przewożone w procedurze wspólnotowego tranzytu zewnętrznego, dobiega końca między innymi wówczas, gdy towary zostają dopuszczone do swobodnego obrotu, w szczególności wskutek zapłaty należności celnych przywozowych (art. 37 ust. 2 i art. 79 kodeksu celnego). Usunięcie towarów spod dozoru celnego prowadzi do natychmiastowego powstania długu celnego w przywozie (art. 203 ust. 1 i 2 kodeksu celnego). Dłużnikiem owego długu jest, poza osobą, która usunęła towar spod dozoru celnego, między innymi również osoba zobowiązana do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar ten został objęty (art. 203 ust. 3 i art. 213 kodeksu celnego), a więc główny zobowiązany.
Zgodnie z art. 379 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, jeżeli przesyłka nie została przedstawiona w urzędzie przeznaczenia i miejsce naruszenia lub nieprawidłowości nie może zostać ustalone, urząd wyjścia powiadamia o tym głównego zobowiązanego tak szybko, jak to możliwe, i w każdym przypadku najpóźniej przed upływem jedenastego miesiąca od daty zarejestrowania zgłoszenia do tranzytu wspólnotowego.
Zabezpieczenie generalne kwoty długu celnego
Zgodnie z art. 94 ust. 1 kodeksu celnego główny zobowiązany musi złożyć zabezpieczenie w celu zagwarantowania pokrycia długu celnego i innych opłat mogących powstać w odniesieniu do towaru. Artykuł 191 wskazanego kodeksu uściśla, że na wniosek dłużnika lub osoby mogącej się nim stać organy celne zezwalają na złożenie generalnego zabezpieczenia dla wielu operacji, wobec których powstał lub może powstać dług celny.
Zgodnie z art. 198 kodeksu celnego, jeżeli organy celne stwierdzą, że złożone zabezpieczenie nie zapewnia w ogóle lub już nie zapewnia w sposób pewny bądź całkowity pokrycia w terminie długu celnego, mogą one zażądać od dłużnika lub osoby mogącej się nim stać, zgodnie z wyborem tego dłużnika lub tej osoby, złożenia dodatkowego zabezpieczenia lub też złożenia w miejsce pierwotnego zabezpieczenia nowego zabezpieczenia.
Jak przewidziano w art. 361 rozporządzenia wykonawczego, kwotę zabezpieczenia generalnego ustala się na poziomie przynajmniej 30% należnych ceł i innych opłat lub na poziomie odpowiadającym wysokości należnych ceł i innych opłat, jeżeli jest ona przeznaczona na pokrycie czynności wspólnotowego tranzytu zewnętrznego towarów wymienionych w załączniku 53 owego rozporządzenia, pośród których widnieją papierosy i alkohol. W tej sytuacji ów artykuł przewiduje, że organy celne mogą ustalić kwotę zabezpieczenia generalnego na poziomie 50% należnych ceł i innych opłat.
Zabezpieczenie generalne składane jest w urzędzie składania zabezpieczeń, który ustala sumę zabezpieczenia, przyjmuje oświadczenia gwarancyjne i udziela głównemu zobowiązanemu pozwolenia na realizację, w ramach zabezpieczenia, czynności tranzytu wspólnotowego z dowolnego urzędu wyjścia. W tym celu każda osoba, której udzielono pozwolenia, otrzymuje poświadczenie zabezpieczenia (art. 362 rozporządzenia wykonawczego). Główny zobowiązany wyznacza na własną odpowiedzialność – na odwrotnej stronie poświadczenia zabezpieczenia, przy wystawianiu tego poświadczenia albo w każdej innej chwili w okresie ważności poświadczenia – osoby, które upoważnił do podpisywania w swoim imieniu zgłoszeń do tranzytu wspólnotowego. Może on w każdym czasie unieważnić wpis nazwiska osoby upoważnionej (art. 363 rozporządzenia wykonawczego). Zgodnie z art. 364 rozporządzenia wykonawczego każda osoba wpisana na odwrotnej stronie przedłożonego urzędowi wyjścia poświadczenia zabezpieczenia uważana jest za upoważnionego przedstawiciela głównego zobowiązanego.
Umorzenie należności celnych przywozowych
W związku z tym, że wniosek o umorzenie należności celnych przywozowych został złożony w dniu 27 września 2004 r., zastosowanie ma – w wersji wówczas obowiązującej – rozdział 3 części IV tytułu IV rozporządzenia wykonawczego, zawierający szczególne przepisy dotyczące stosowania art. 239 kodeksu celnego.
Artykuł 239 kodeksu celnego ma następujące brzmienie:
„1.   Należności celne przywozowe lub należności celne wywozowe podlegają zwrotowi lub umorzeniu w sytuacjach innych niż te określone w art. 236–238:
—
określonych zgodnie z procedurą Komitetu;
—
wynikających z okoliczności niespowodowanych świadomym działaniem ani ewidentnym zaniedbaniem [oszustwem ani oczywistym zaniedbaniem] osoby zainteresowanej. Przypadki, w których można zastosować ten przepis, jak również tryb postępowania, określane są zgodnie z procedurą Komitetu. Dokonanie zwrotu lub umorzenia może zostać uzależnione od szczególnych warunków.
2.   Należności są zwracane lub umarzane z powodów określonych w ust. 1 na pisemny wniosek dłużnika, złożony we właściwym urzędzie celnym […]”.
Okoliczności powstania sporu
Transnáutica – Transportes e Navegação SA (zwana dalej „Transnáutica”) jest portugalską spółką przewozową, która posiadała status uprawnionego odbiorcy w okresie dokonywania objętych należnościami celnymi spornych transakcji w ramach procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego.
Pomiędzy dniem 14 kwietnia a dniem 12 października 1994 r. urząd celny w Xabregas (Portugalia) wydał – działając jako urząd celny wyjścia – 68 zgłoszeń do tranzytu, w których Transnáutica widniała jako główny zobowiązany dla celów przemieszczenia na obszarze celnym Unii 64 przesyłek papierosów i 4 przesyłek alkoholu etylowego nieskażonego w procedurze wspólnotowego tranzytu zewnętrznego. Niektóre „egzemplarze 5” z 68 zgłoszeń do tranzytu T1 nie zostały zwrócone do biura celnego wyjścia, podczas gdy inne dotarły do niego wraz z pieczęciami i podpisami, w przypadku których w późniejszym czasie wykryto fałszerstwo.
W sierpniu 1994 r. władze portugalskie otrzymały nakaz obserwowania niektórych ciężarówek oraz tras przewożonych towarów celem wykrycia źródła fałszywych pieczęci na niektórych „egzemplarzach 5” zgłoszeń T1.
W okresie pomiędzy styczniem 1995 r. a styczniem 1996 r. władze portugalskie przekazały spółce Transnáutica kopie zgłoszeń T1, żądając, po pierwsze, przedstawienia dowodu na okoliczność, że w toku procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego działała ona prawidłowo i zgodnie z prawem i, po drugie, zapłaty odpowiedniego długu celnego w związku z tym, że była ona wskazana jako główny zobowiązany za sporne zgłoszenia do tranzytu zewnętrznego. Ponadto w imieniu tej spółki wydane zostało poświadczenie zabezpieczenia.
Pismem z dnia 23 marca 1995 r. Transnáutica udzieliła odpowiedzi, że nie wiedziała o dokonywanych w jej imieniu operacjach tranzytu papierosów i alkoholu etylowego. Po przeprowadzeniu wewnętrznego dochodzenia spółka ta wykryła, że jeden z jej pracowników dopuścił się oszustwa, podpisując bez wiedzy spółki zgłoszenia T1 dotyczące operacji stanowiącej przemyt.
Pracownik, o którym mowa, został zwolniony, a następnie, na mocy wyroku Tribunal Criminal de Lisboa (sądu karnego w Lizbonie, Portugalia) z grudnia 1999 r., uznany za winnego nadużycia zaufania o charakterze ciągłym. Dochodzenie karne wszczęte przeciwko spółce Transnáutica zostało umorzone we wrześniu 2005 r., ponieważ spółka ta nie wiedziała o działaniach jej pracownika, a ponadto jej przedstawiciele nie uczestniczyli w omawianym oszustwie.
W dniu 17 listopada 2003 r. Transnáutica wniosła do władz portugalskich o zwrot i umorzenie należności celnych przywozowych. Zgodnie z art. 906 i nast. rozporządzenia wykonawczego pismem z dnia 27 września 2004 r. rząd portugalski przekazał ten wniosek Komisji Wspólnot Europejskich, która w piśmie z dnia 23 grudnia 2004 r. poinformowała tę spółkę o zamiarze oddalenia jej wniosku w następstwie wstępnej analizy sprawy. W dniu 19 stycznia 2005 r. Transnáutica miała możliwość zapoznania się z aktami w biurach Komisji. W piśmie z tego samego dnia spółka ta przedstawiła Komisji swoje stanowisko w przedmiocie wskazanego zamiaru.
W dniu 6 lipca 2005 r. zgodnie z art. 907 rozporządzenia wykonawczego Komisja przyjęła sporną decyzję, która została doręczona spółce Transnáutica w dniu 12 sierpnia 2005 r. pismem portugalskiego ministra finansów i administracji publicznej. Na mocy owej decyzji oddalono wskazany wniosek i stwierdzono, że umorzenie i zwrot długu celnego nie są uzasadnione z tego względu, że spółka nie znajdowała się w szczególnej sytuacji objętej art. 239 kodeksu celnego.
Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 21 października 2005 r. Transnáutica wniosła skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji i obciążenie Komisji kosztami postępowania.
Na poparcie swej skargi Transnáutica powołała pięć zarzutów, opartych, po pierwsze, na naruszeniu istotnych wymogów proceduralnych, po drugie, na oczywistym błędzie w ocenie przy zastosowaniu art. 239 kodeksu cywilnego, po trzecie, na braku wystarczającego uzasadnienia przy naruszeniu art. 253 WE, po czwarte, na naruszeniu zasad dobrej administracji i poszanowania praw do obrony oraz, po piąte, na naruszeniu zasady proporcjonalności.
Na wstępie należy wskazać, że w ramach oceny Sąd rozpatrzył jedynie trzecią część zarzutu drugiego powołanego na poparcie skargi, w której to części Transnáutica podniosła, że portugalskie organy celne nie dochowały swych obowiązków dotyczących zabezpieczenia generalnego ustanowionego przez wskazaną spółkę celem pokrycia operacji tranzytu.
Na mocy zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził nieważność spornej decyzji i obciążył Komisję kosztami postępowania.
W pkt 44 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 191 i 198 kodeksu celnego, wówczas gdy organy celne stwierdzą, iż złożone zabezpieczenie nie zapewnia w ogóle lub już nie zapewnia w sposób pewny bądź całkowity pokrycia długu celnego, powinny one zażądać od głównego zobowiązanego złożenia dodatkowego zabezpieczenia lub też złożenia w miejsce pierwotnego zabezpieczenia nowego zabezpieczenia.
W tym względzie Sąd stwierdził w pkt 45 zaskarżonego wyroku, co następuje:
„Zasadnicze znaczenie mają działania i kontrola podjęte przez krajowe organy celne, nie tylko w chwili wystawienia dokumentu zabezpieczenia, lecz również za każdym razem, gdy zabezpieczenie generalne, służące pokryciu wielu operacji tranzytu, jest używane do ich realizacji i pokrycia”.
W pkt 46–48 zaskarżonego wyroku Sąd zbadał okoliczności faktyczne sprawy w zakresie dotyczącym zabezpieczenia generalnego przedstawionego przez spółkę Transnautica i stwierdził, że organy celne zaakceptowały dla 68 spornych zgłoszeń T1 niewystarczające zabezpieczenie. Sąd stwierdził w pkt 48, co następuje:
„Należy stwierdzić, że portugalskie organy celne zaakceptowały niewystarczające zabezpieczenie dla 68 spornych zgłoszeń T1. Jak podniosła na rozprawie [Transnáutica], co nie zostało zakwestionowane przez Komisję, mając na uwadze łączną liczbę zgłoszeń T1 wydanych tego samego dnia, zabezpieczenie generalne nie pokryło więcej niż 7,29% należności celnych i opłat. Natomiast analizując każde zgłoszenie osobno, poświadczenie zabezpieczenia pokrywało całość wymaganych należności celnych jedynie w przypadku trzech spornych zgłoszeń. W tej sytuacji należy jednak stwierdzić, że pozostałe zgłoszenia T1 zostały wydane w tej samej dacie bez odpowiedniego zabezpieczenia”.
W pkt 49 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, co następuje:
„Gdyby portugalskie organy celne sprawdziły w chwili wydania zgłoszeń T1, czy kwota należności celnych i innych opłat mogących powstać dla każdej przesyłki była pokryta zabezpieczeniem generalnym skarżącej, wówczas 68 zgłoszeń T1 nie mogłoby zostać wydanych”.
W pkt 50 zaskarżonego wyroku Sąd oddalił argument Komisji, wedle którego brak było jakiegokolwiek związku przyczynowego pomiędzy powstaniem długu celnego a przyjęciem dokumentu zabezpieczenia generalnego, które było nieważne ze względu na jego niską kwotę. Sąd następnie wskazał w tym samym punkcie, że „przyjęcie w chwili wydania zgłoszeń T1 zbyt niskiego zabezpieczenia, którego kwota w oczywisty sposób nie mogła pokryć całości należności celnych i innych wymaganych opłat, stanowi błąd w ramach procedury wydawania zgłoszeń T1”.
W pkt 51 i 52 zaskarżonego wyroku Sąd potwierdził znaczenie zabezpieczenia generalnego dla dobrego funkcjonowania procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego. W tym względzie Sąd stwierdził, że podjęcie działania przez właściwe krajowe organy celne przy wydawaniu zgłoszeń T1 stanowi podstawowy etap procedury mogącej umożliwić wykrycie ewentualnych nieprawidłowości.
W pkt 54 i 55 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że Transnáutica dochowała należytej ostrożności, by uniknąć realizacji operacji tranzytu o znacznej wartości przy użyciu zabezpieczenia generalnego. Sąd wskazał również, że brak kontroli organów celnych w początkowym i zasadniczym stadium procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego umożliwił wydanie 68 zgłoszeń T1 niepokrytych poświadczeniem zabezpieczenia, a także dokonanie działań stanowiących oszustwo bez wiedzy spółki, która podjęła wszelkie środki, by zapobiec nadużyciom przy użyciu zabezpieczenia.
W pkt 56 i 57 zaskarżonego wyroku Sąd zbadał obowiązki organów celnych związane z oceną kwoty zabezpieczenia. W tym kontekście Sąd wskazał, że znajomość podmiotu gospodarczego oraz fakt, że Transnáutica nigdy wcześniej nie wprowadzała do obrotu towarów wrażliwych, takich jak papierosy lub alkohol etylowy, stanowią okoliczność, która powinna była zwrócić większą uwagę tych organów, nie uzasadniają natomiast, jak podniosła Komisja, złagodzenia kontroli. W tych okolicznościach Sąd w pkt 58 wskazanego wyroku stwierdził, co następuje:
„[...] obciążenie [spółki Transnáutica] należnościami celnymi wynikającymi z wyboru wskazanych organów w związku ze ściganiem w danym wypadku naruszeń mogłoby naruszyć ratio legis zasady słuszności leżącej u podstaw art. 905 rozporządzenia wykonawczego, ponieważ [Transnáutica] znalazłaby się w ten sposób w szczególnej sytuacji, która wykraczałaby poza zwykłe ryzyko handlowe związane z jej działalnością gospodarczą (zob. podobnie wyroki Trybunału: [z dnia 7 września 1999 r.] w sprawie [
C-61/98] De Haan, [Rec. s. I-5003
, pkt 53]; z dnia 18 października 2007 r. w sprawie
C-62/05 P Nordspedizionieri di Danielis Livio i in. przeciwko Komisji, Zb. Orz. s. I-8647
, pkt 51; a także wyrok [Sądu z dnia 11 lipca 2002 r.] w sprawie [
T-205/99] Hyper przeciwko Komisji, [Rec. s. II-3141
, pkt 95])”.
Na podstawie powyższych rozważań Sąd orzekł w pkt 59–61 zaskarżonego wyroku, co następuje:
„59
Należy zatem stwierdzić, że brak staranności portugalskich organów celnych w chwili wykonywania ich zadania kontroli przed wydaniem zgłoszeń T1, w szczególności w zakresie dotyczącym określenia i weryfikacji kwoty zabezpieczenia generalnego, spowodował naruszenie systemu weryfikacji przewidzianego dla procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego w kodeksie celnym oraz w rozporządzeniu wykonawczym i w związku z tym pozbawił [spółkę Transnáutica] konkretnej możliwości wykrycia oszustwa przed jego popełnieniem.
Ów brak staranności wchodzi w zakres odpowiedzialności portugalskich organów celnych i stawia [spółkę Transnáutica] w szczególnej sytuacji, która wykracza poza zwykłe ryzyko handlowe związane z jej działalnością gospodarczą.
Z powyższego wynika, że Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie, stwierdzając brak wystąpienia sytuacji szczególnej po stronie [spółki Transnáutica] w zakresie dotyczącym naruszenia przez portugalskie organy celne obowiązku kontroli ważności i kwoty zabezpieczenia generalnego”.
Procedura jednoczesna ze skargą i żądania stron
Jednocześnie z wniesieniem niniejszej skargi Republika Portugalska wniosła do Sądu powództwo osoby trzeciej przeciwko zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 123 regulaminu postępowania przed Sądem. Zwróciła się ona również do Trybunału z wnioskiem o zawieszenie procedury dotyczącej niniejszej skargi do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd w przedmiocie wniesionego przez nią powództwa osoby trzeciej.
Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2010 r. Trybunał uwzględnił ów wniosek o zawieszenie. Sąd oddalił wskazane powództwo osoby trzeciej na mocy postanowienia z dnia 6 września 2010 r. w sprawie T-385/05 TO Portugalia przeciwko Transnáutica i Komisji.
Republika Portugalska wnosi do Trybunału o:
—
uchylenie zaskarżonego wyroku oraz
—
obciążenie spółki Transnáutica kosztami postępowania.
Transnáutica wnosi do Trybunału o:
—
tytułem głównym – odrzucenie odwołania jako oczywiście niedopuszczalnego;
—
ewentualnie – oddalenie go jako bezzasadnego oraz
—
obciążenie Republiki Portugalskiej kosztami postępowania.
Pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 23 kwietnia 2010 r. Królestwo Hiszpanii złożyło wniosek o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta popierającego żądania Republiki Portugalskiej. Postanowieniem z dnia 20 września 2010 r. prezes piątej izby Trybunału dopuścił tę interwencję.
W przedmiocie odwołania
Argumentacja stron
Na poparcie swego odwołania Republika Portugalska podniosła jedyny zarzut oparty na naruszeniu przez Sąd art. 239 kodeksu celnego w związku z błędnym stwierdzeniem, że wystąpiła sytuacja szczególna spełniająca ustanowione w tym artykule warunki zwrotu. Zarzut ów został podzielony na trzy części, w których Republika Portugalska zarzuca, że Sąd:
—
naruszył prawo Unii, orzekając, że portugalskie organy celne dopuściły się błędów przy określaniu i następczej kontroli zabezpieczenia generalnego, które zostało ustanowione dla spornych operacji tranzytu;
—
błędnie orzekł, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy błędami a następczym powstaniem długu celnego wskutek usunięcia towaru spod dozoru celnego, oraz
—
błędnie stwierdził, że Transnáutica dochowała należytej ostrożności celem uniknięcia użycia zabezpieczenia generalnego do operacji tranzytu opiewających na wysokie kwoty.
Zdaniem Republiki Portugalskiej należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie zabezpieczenie generalne zostało utworzone w 1993 r., a więc w dacie, w której przepisy wykonawcze kodeksu celnego nie miały jeszcze zastosowania, jak wynika z art. 915 akapit drugi rozporządzenia wykonawczego. We wskazanej dacie kwota zabezpieczenia generalnego powinna była zostać określona według zasad określonych w art. 34b rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1214/92 z dnia 21 kwietnia 1992 r. w sprawie przepisów w celu wykonania procedury tranzytu wspólnotowego oraz niektórych uproszczeń tej procedury (
Dz.U. L 132, s. 1
), zmienionego rozporządzeniem Komisji (EWG) nr 3712/92 z dnia 21 grudnia 1992 r. (
Dz.U. L 378, s. 15
).
Co się tyczy kontroli zabezpieczenia generalnego, Republika Portugalska podniosła, że Sąd naruszył prawo Unii, orzekając, iż organy celne miały obowiązek dokonać weryfikacji, czy przedstawione zabezpieczenie generalne pokrywało kwotę podlegających zapłacie należności celnych przywozowych. Ponadto wskazane państwo członkowskie kwestionuje stwierdzenie Sądu, wedle którego po dokonaniu wskazanej weryfikacji organy celne powinny były zażądać od spółki Transnáutica zwiększenia zabezpieczenia ze względu na wartość mogącego powstać długu celnego, co doprowadziłoby do wykrycia przez ową spółkę oszustwa jej pracownika.
Republika Portugalska podniosła, że art. 198 kodeksu celnego zobowiązuje organy celne jedynie do weryfikacji, czy kwota ewentualnie podlegających zapłacie należności celnych przywozowych jest wyższa od kwoty ustanowionego zabezpieczenia. Zdaniem owego państwa członkowskiego Sąd naruszył prawo Unii, twierdząc, że ów artykuł nakłada na urząd celny wyjścia obowiązek dokonania podczas operacji tranzytu weryfikacji, czy przedstawione zabezpieczenie generalne obejmowało nie tylko kwotę wskazanych należności, lecz również inne należności mogące podlegać zapłacie.
Z tych samych względów Republika Portugalska podniosła w ramach trzeciej części swego zarzutu, że zasadny jest wniosek, iż środki podjęte przez spółkę Transnáutica nie odebrałyby jej pracownikowi możliwości przedstawienia dodatkowego zabezpieczenia poprzez depozyt gotówkowy umożliwiający pokrycie kwoty spornych należności celnych przywozowych i w konsekwencji umożliwiający realizację zgłoszonych operacji tranzytu leżących u podstaw sporu.
W swej odpowiedzi na skargę Transnáutica podnosi, po pierwsze, że środki odwoławcze wniesione przez Republikę Portugalską są oczywiście niedopuszczalne.
Zdaniem spółki Transnáutica argumenty powołane przez Republikę Portugalską powinny zostać oddalone, ponieważ, po pierwsze, państwo to nie wykazało, jakoby Sąd dopuścił się błędu, który skutkowałby nieprawidłowością ustaleń lub wypaczeniem okoliczności faktycznych, oraz, po drugie, do Trybunału nie należy ponowne badanie okoliczności faktycznych uprzednio zweryfikowanych przez Sąd ani orzekanie w przedmiocie sprawy na podstawie okoliczności hipotetycznych lub niezaistniałych. Ponadto w odwołaniu nie podniesiono jakiejkolwiek kwestii prawnej.
Tytułem wstępu Transnáutica podnosi, że jeżeli Trybunał uzna, iż odwołanie nie jest w całości oczywiście niedopuszczalne, wówczas środki prawne podniesione przez Republikę Portugalską powinny zostać w każdym razie oddalone jako oczywiście bezzasadne.
Co się tyczy kwestii dotyczącej określenia kwoty zabezpieczenia generalnego, Transnáutica podnosi, że wbrew twierdzeniom Republiki Portugalskiej rozporządzenie wykonawcze miało zastosowanie od dnia 1 stycznia 1994 r. i w związku z tym obejmowało zgłoszenia tranzytu T1, które zostały wydane pomiędzy dniem 14 kwietnia 1994 r. a dniem 12 października 1994 r.
Ponadto Transnáutica podnosi, że argument Republiki Portugalskiej, wedle którego Sąd oparł swe orzeczenie na okoliczności, iż zabezpieczenie powinno było wynosić 100% należności celnych, powinien zostać uznany za oczywiście bezzasadny, ponieważ z uwagi na kwotę rzeczywiście zaakceptowaną przez władze portugalskie zaskarżony wyrok nie byłby odmienny, nawet gdyby rozporządzenie nr 1214/92, zmienione rozporządzeniem nr 3712/92, miało w niniejszej sprawie zastosowanie. Zdaniem spółki Transnáutica zaniedbanie owych władz nie może zostać w tym zakresie zakwestionowane.
Co się tyczy weryfikacji zabezpieczenia generalnego, Transnáutica kwestionuje wykładnię Republiki Portugalskiej, wedle której obowiązek weryfikacji owego zabezpieczenia „jest pozbawiony jakiejkolwiek podstawy prawnej”.
W tym względzie Transnáutica podnosi, że zabezpieczenie generalne jest przeznaczone do zapewnienia zapłaty należności celnych oraz innych opłat mogących powstać w odniesieniu do towaru znajdującego się w tranzycie, w związku z czym powinno ono pokryć kwotę długu celnego, a nie wartość owego towaru. Nie jest zatem konieczny żaden szczególny przepis prawa, który nakładałby na krajowe organy celne obowiązek weryfikacji wskazanego zabezpieczenia generalnego. Zdaniem spółki Transnáutica organy celne powinny się upewnić, czy ustanowione zabezpieczenie pokrywa zapłatę długu celem uniknięcia jakichkolwiek nieprawidłowości.
Transnáutica podnosi, że art. 198 kodeksu celnego powinien być interpretowany w świetle zasady lojalnej współpracy, wedle której państwa członkowskie podejmują wszelkie środki ogólne lub szczególne właściwe dla zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z traktatów lub aktów instytucji Unii Europejskiej. W konsekwencji, nawet jeśli obowiązek weryfikacji zabezpieczenia generalnego nie jest wskazany w sposób wyraźny, krajowe organy celne powinny być w stanie dokonać weryfikacji jego adekwatności. Zdaniem wskazanej spółki w braku owej weryfikacji wykonanie wskazanego artykułu nie zostałoby zapewnione i zasada współpracy zostałaby ominięta.
Transnáutica podnosi, że uwzględnienie zarzutu podniesionego przez Republikę Portugalską oznaczałoby przyjęcie, iż państwa członkowskie są zobowiązane do stosowania prawa Unii jedynie wówczas, gdy przepis nakazuje to w sposób wyraźny. Tego rodzaju interpretacja prowadziłaby do podważenia systemu podziału kompetencji wewnątrz Unii. Już z tego względu zarzut ów powinien zostać oddalony jako oczywiście nieuzasadniony.
Wreszcie, co się tyczy trzeciej części zarzutu powołanego na poparcie odwołania, Transnáutica podnosi, że kwestia określenia, które krajowe organy celne są odpowiedzialne za brak dochowania staranności przy ustanawianiu i weryfikacji zabezpieczenia, a mianowicie czy są to organy celne portugalskie, hiszpańskie, czy też organy innego państwa członkowskiego, nie dotyczy w żaden sposób odpowiedzialności spółki Transnáutica. Ta część zarzutu powinna zatem zostać oddalona jako oczywiście bezzasadna.
W ramach swej interwencji Królestwo Hiszpanii podniosło, że Sąd dopuścił się błędu co do prawa poprzez przekształcenie kompetencji administracyjnej przewidzianej w art. 6 i 198 kodeksu celnego – której wykonanie leży w swobodnej ocenie organów administracji celnej – w ciążący na owych organach obowiązek mający wpływ na powstanie długu celnego. Należy wskazać, że tego rodzaju wykładnia może obowiązywać jedynie wówczas, gdy jest to wyraźnie przewidziane w przepisach, które ponadto definiują skutki prawne związane z obowiązkiem ciążącym na danym podmiocie.
Zdaniem owego państwa członkowskiego przekształcenie przysługujących administracji uprawnień kontrolnych w obowiązek mający wpływ na powstanie długu celnego oznaczałoby przyjęcie, że wykonanie kompetencji administracji jest oparte na zasadzie uprzedniej zgody na każdą czynność osoby zobowiązanej do zapłaty podatku, co sprzeciwiałoby się przeważającej w nowoczesnych państwach ogólnej zasadzie polegającej na interwencji minimalnej ze względu na domniemanie, wedle którego osoby zobowiązane do zapłaty podatku wykonują swe czynności zgodnie z prawem.
Ponadto, z uwagi na fakt, że każda czynność dokonana w zastosowaniu przepisów celnych wymaga uprzedniego wniosku osoby zainteresowanej, zastosowanie zaskarżonego wyroku prowadziłoby do wniosku, że wszelkim oszustwom – poza wyjątkowymi przypadkami, takimi jak wprowadzenie towaru na obszar celny bez zgłoszenia celnego – można by zapobiec poprzez wykonanie uprawnień kontrolnych przysługujących organom celnym. W konsekwencji, jeśli zostało popełnione oszustwo, to odpowiedzialność za nie ponosi administracja, a podmiot, który się go dopuścił, powinien zostać zwolniony z odpowiedzialności.
Zdaniem Królestwa Hiszpanii dla celów dokonania oceny prawidłowości spornej decyzji w świetle art. 905 i nast. rozporządzenia wykonawczego należy zasadniczo dokonać analizy zachowania osoby zobowiązanej do zapłaty podatku w kontekście okoliczności związanych z wystąpieniem zdarzenia podatkowego prowadzącego do powstania celnego obowiązku zapłaty.
W swej odpowiedzi na skargę Komisja wskazała, że w trosce o ścisłość chciałaby przedstawić uwagi dotyczące niektórych argumentów powołanych w ramach niniejszego odwołania, lecz w związku z tym, że nie wniosła odwołania od zaskarżonego wyroku, nie zamierza ona ustosunkowywać się do odwołania Republiki Portugalskiej.
Ocena Trybunału
W przedmiocie dopuszczalności
Transnáutica podnosi zarzut niedopuszczalności, utrzymując, że przedstawiając dokładnie ten sam tekst na poparcie zarówno powództwa osoby trzeciej, jak i niniejszej skargi, Republika Portugalska żąda w rzeczywistości, aby Trybunał ponownie rozpatrzył kwestie związane z okolicznościami faktycznymi, a nie kwestie prawne, co narusza art. 256 TFUE.
W tym względzie należy wskazać, że o ile prawdą jest, iż Republika Portugalii powołuje w niniejszej skardze te same argumenty, które zostały przedstawione na poparcie jej powództwa osoby trzeciej wniesionego do Sądu, to okoliczność ta nie jest sama w sobie wystarczająca, by uznać niniejszą skargę za niedopuszczalną, nie pozbawiając jednocześnie owego państwa członkowskiego środka odwoławczego przewidzianego na mocy prawa. Stwierdzenie to jest tym bardziej istotne w niniejszej sprawie, w której Sąd nie uwzględnił wskazanego powództwa osoby trzeciej i nie zbadał również argumentów podniesionych w owym postępowaniu przez Republikę Portugalską.
Ponadto, wbrew stanowisku spółki Transnautica, odwołanie Republiki Portugalskiej nie dotyczy badania przez Sąd okoliczności faktycznych, lecz dokonanej przez niego oceny, wedle której przesłanki zastosowania art. 239 kodeksu celnego są spełnione w sytuacji takiej jak ta, która leży u podstaw niniejszego sporu. Owa ocena Sądu może zostać zbadana przez Trybunał w ramach odwołania (zob. podobnie wyrok z dnia 25 lipca 2008 r. w sprawie
C-204/07 P C.A.S. przeciwko Komisji, Zb. Orz. s. I-6135
, pkt 83).
W związku z powyższym zgłoszony przez spółkę Transnautica zarzut niedopuszczalności powinien zostać oddalony.
Co do istoty
W swym odwołaniu Republika Portugalska kwestionuje twierdzenia Sądu, wedle których wówczas, gdy organy celne państwa członkowskiego dopuszczą się błędu przy określaniu i późniejszej weryfikacji kwoty zabezpieczenia generalnego, które powinno zostać ustanowione w odniesieniu do określonego zbioru transakcji, ma miejsce sytuacja szczególna objęta zakresem art. 239 kodeksu cywilnego.
Na poparcie swej skargi Republika Portugalska powołuje jedyny zarzut składający się z trzech części. Po pierwsze, podnosi ona, że twierdzenie Sądu, wedle którego portugalskie organy celne dopuściły się błędów przy określaniu i weryfikacji zabezpieczenia generalnego, opiera się na błędnej interpretacji prawa Unii. Po drugie, podnosi, że Sąd błędnie stwierdził, iż istnieje związek przyczynowy pomiędzy owymi błędami a następczym powstaniem długu celnego w chwili usunięcia towaru spod dozoru celnego. Wreszcie, wskazane państwo członkowskie podnosi, że Sąd błędnie stwierdził, iż Transnáutica dochowała należytej ostrożności celem uniknięcia użycia zabezpieczenia generalnego do operacji tranzytu opiewających na wysokie kwoty.
W tym względzie należy przypomnieć, że art. 905 rozporządzenia wykonawczego – stanowiący podstawę do przedstawienia Komisji przez państwo członkowskie, w którym znajduje się organ celny, wniosku o dokonanie oceny, wedle przekazanych jej dowodów, wystąpienia sytuacji szczególnej uzasadniającej umorzenie należności celnych – zawiera ogólną klauzulę słuszności dotyczącą wyjątkowej sytuacji, w której znalazł się zgłaszający w porównaniu z innymi podmiotami wykonującymi tę samą działalność, gdy uwzględniwszy przedstawione uzasadnienie, organ celny nie był w stanie sam podjąć decyzji o umorzeniu należności celnych (zob. wyroki: z dnia 25 lutego 1999 r. w sprawie
C-86/97 Trans-Ex-Import, Rec. s. I-1041
, pkt 18–21; ww. wyrok z dnia 7 września 1999 r. w sprawie De Haan, pkt 52).
Należy następnie wskazać, że przedstawione przez Republikę Portugalską obiekcje co do rozumowania Sądu dotyczą różnych etapów faktycznych i prawnych analizy, które doprowadziły go do wniosku, iż wystąpiła szczególna sytuacja objęta art. 239 kodeksu celnego. Celem dokonania oceny zasadności owego rozumowania konieczne jest zbadanie kolejno każdego z tych etapów.
Na wstępie należy przypomnieć, jak uczynił to Sąd w pkt 43 zaskarżonego wyroku, że art. 94 kodeksu celnego nakłada na głównego zobowiązanego obowiązek przedstawienia zabezpieczenia celem zapewnienia zapłaty długu celnego i innych opłat mogących powstać w odniesieniu do towaru. Z art. 191 i 198 owego kodeksu wynika również, że do organów celnych należy określenie odpowiedniego zabezpieczenia generalnego i weryfikacja jego ustanowienia.
Tymczasem, jak słusznie wskazał Sąd w pkt 45 zaskarżonego wyroku, czynności właściwych krajowych organów celnych i kontrola z ich strony są istotne nie tylko w chwili ustanowienia świadectwa zabezpieczenia, lecz również za każdym razem, gdy zabezpieczenie generalne przeznaczone do pokrycia wielu operacji tranzytu zostało ustanowione dla celów ich wykonania i pokrycia. W tym względzie, jakkolwiek art. 198 kodeksu celnego nie zawiera formalnego obowiązku weryfikacji adekwatności zabezpieczenia generalnego, jednak do właściwych organów celnych należy podjęcie wszelkich możliwych środków, gdy pozyskają one wiadomość, że istnieje rozbieżność pomiędzy kwotą ustanowionego zabezpieczenia a łączną kwotą należności celnych podlegających zapłacie za określony zbiór transakcji tranzytu.
Republika Portugalska kwestionuje zakres obowiązku nałożonego w art. 198 kodeksu celnego i podnosi, że Sąd dokonał zbyty restrykcyjnej wykładni owego przepisu, nakładając na organy celne wymóg dochowania wysokiego poziomu staranności w ramach kontroli adekwatności zabezpieczenia generalnego. Państwo to kwestionuje również wnioski Sądu w zakresie dotyczącym regulacji mającej zastosowanie do obliczania owego zabezpieczenia generalnego.
Należy wskazać, że w swych uwagach przedstawionych przed Sądem Republika Portugalska i Komisja przedstawiły sprzeczne interpretacje dotyczące wersji rozporządzenia mającego zastosowanie w niniejszej sprawie. W zależności od tego, która wersja zostanie zastosowana, uzyskany zostanie różny wynik proporcji wymaganych należności celnych, które pokryć ma zabezpieczenie generalne, konkretnie: 30% lub 50%.
W tym względzie należy uściślić, że niezależnie od określonej proporcjonalnie kwoty wymaganej przez rozporządzenie mające zastosowanie do niniejszej sprawy nałożony na organy celne obowiązek staranności pozostaje niezmienny. Należy również przypomnieć, że Sąd wskazał w pkt 48 zaskarżonego wyroku, iż, „[j]ak podniosła na rozprawie [Transnáutica], co nie zostało zakwestionowane przez Komisję, mając na uwadze łączną liczbę zgłoszeń T1 wydanych tego samego dnia, zabezpieczenie generalne nie pokryło więcej niż 7,29% należności celnych i opłat”.
W związku z tym należy stwierdzić, że niezależnie od kwestii, czy rozporządzenie mające zastosowanie w sprawie wymaga zabezpieczenia generalnego wynoszącego 30%, czy też 50% podlegających zapłacie należności celnych, spójne jest stwierdzenie Sądu, iż zabezpieczenie zażądane przez organy celne było nieodpowiednie. Okoliczność, że rzeczywiście ustanowione zabezpieczenie generalne nie pokryło więcej niż 7,29% należności celnych, podczas gdy powinno ono było pokryć przynajmniej 30% owych należności, uzasadnia zawarte w pkt 55 zaskarżonego wyroku stwierdzenie Sądu, wedle którego „brak kontroli organów celnych w początkowym i zasadniczym stadium procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego umożliwił wydanie 68 zgłoszeń T1 niepokrytych poświadczeniem zabezpieczenia”.
Jak słusznie orzekł Sąd w pkt 51 zaskarżonego wyroku, „dla funkcjonowania owej procedury konieczne jest, by przedstawione zabezpieczenie miało odpowiednią wysokość celem pokrycia kwoty mogącego powstać długu celnego w wysokości 30, 50 lub 100%, w zależności od charakteru przewożonych towarów. Błąd przy weryfikacji zabezpieczenia generalnego w chwili wydania zgłoszenia T1 będzie miał bez wątpienia wpływ na zdolność głównego zobowiązanego do zapewnienia zapłaty mogącego powstać długu celnego”.
Dwie pozostałe części zarzutu podniesionego przez Republikę Portugalską powinny zostać zbadane w świetle powyższych stwierdzeń. Po pierwsze, wskazane państwo kwestionuje rozumowanie Sądu dotyczące związku przyczynowego pomiędzy błędem popełnionym przez władze celne w zakresie dotyczącym ustanowienia zabezpieczenia generalnego a ewentualnym powstaniem długu celnego w związku z faktem usunięcia towaru spod dozoru celnego.
W pkt 49 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł, że „gdyby portugalskie organy celne sprawdziły w chwili wydania zgłoszeń T1, czy kwota należności celnych i innych opłat mogących powstać dla każdej przesyłki była pokryta zabezpieczeniem generalnym skarżącej, wówczas 68 zgłoszeń T1 nie mogłoby zostać wydanych”. Rozumowanie to jest uzasadnione w ten sposób, że gdyby wskazane organy spełniły swe obowiązki dotyczące obliczenia kwoty podlegającego ustanowieniu zabezpieczenia generalnego, to całość transakcji uznanych następnie za oszustwo nigdy nie mogłaby zostać dokonana.
Związek przyczynowy wskazany przez Sąd nie dotyczy błędnego obliczenia kwoty zabezpieczenia generalnego i powstania długu celnego, lecz związku pomiędzy – z jednej strony – brakiem uwagi wskazanych władz, prowadzącym do sytuacji, w której operacje tranzytu umknęły wszelkim środkom kontroli przewidzianym w mających zastosowanie przepisach, a – z drugiej strony – wystąpieniem sytuacji szczególnej. Sąd nie ustalił, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy błędem w obliczeniu kwoty zabezpieczenia generalnego a powstaniem długu celnego, zbadał natomiast, czy okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu mogły doprowadzić do wystąpienia „sytuacji szczególnej” objętej art. 239 kodeksu celnego.
Po drugie, również w świetle powyższego rozważania należy zbadać trzecią część zarzutu podniesionego przez Republikę Portugalską. Państwo to kwestionuje stwierdzenie Sądu, wedle którego gdyby organy celne obliczyły odpowiednie zabezpieczenie generalne i zweryfikowały jego ustanowienie, wówczas procedury wewnętrzne przyjęte przez spółkę Transnáutica pozwoliłyby uniknąć operacji stanowiących oszustwo i – w konsekwencji – powstania długu celnego.
W tym względzie wystarczy wskazać, że Republika Portugalska nie przedstawiła jakiegokolwiek dowodu pozwalającego stwierdzić, że Sąd błędnie orzekł w pkt 52 zaskarżonego wyroku, iż „gdyby portugalskie organy celne odrzuciły zabezpieczenie ze względu na jego niewystarczającą kwotę i zażądały przedłożenia dodatkowego zabezpieczenia, nie tylko nie zostałyby wydane sporne zgłoszenia T1, lecz również [Transnáutica] słusznie wskazuje, że byłaby w stanie dowiedzieć się o działaniach stanowiących oszustwo jej pracownika”.
W związku z tym Sąd nie dopuścił się jakiegokolwiek błędu prawa ani wypaczenia przedstawionych mu dowodów, orzekając w pkt 60 zaskarżonego wyroku, że „ów brak staranności wchodzi w zakres odpowiedzialności portugalskich organów celnych i stawia [spółkę Transnáutica] w szczególnej sytuacji, która wykracza poza zwykłe ryzyko handlowe związane z jej działalnością gospodarczą”.
Co się tyczy argumentu podniesionego przez Republikę Portugalską na poparcie wskazanej trzeciej części zarzutu, dotyczącej kwestii, w jaki sposób zachowałby się pracownik spółki Transnáutica, gdyby portugalskie organy celne zażądały od niego przedstawienia zabezpieczenia dodatkowego, należy stwierdzić, że tego rodzaju argument ma charakter czysto hipotetyczny.
Mając na uwadze powyższe rozważania, należy stwierdzić, że w szczególnych okolicznościach niniejszej sprawy Sąd na podstawie przedstawionych mu okoliczności faktycznych uznał zasadnie i nie dopuściwszy się wypaczenia dowodów ani błędu co do prawa, że brak staranności wskazanych organów, prowadzący do nieskuteczności procedur kontrolnych wprowadzonych przez spółkę Transnáutica, spowodował powstanie szczególnej sytuacji objętej art. 239 kodeksu celnego.
Ponieważ żadna z trzech części zarzutu podniesionego przez Republikę Portugalską w jej uzasadnieniu nie może być uwzględniona, odwołanie należy oddalić.
W przedmiocie kosztów
Zgodnie z art. 69 § 2 akapit pierwszy regulaminu postępowania przed Trybunałem, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 118 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Zgodnie z art. 69 § 4 akapit pierwszy owego regulaminu państwa członkowskie oraz instytucje, które wstąpiły do sprawy w charakterze interwenienta, pokrywają własne koszty.
Ponieważ Transnáutica wniosła o obciążenie Republiki Portugalskiej kosztami postępowania, a ta przegrała sprawę, Republikę Portugalską należy obciążyć kosztami. Królestwo Hiszpanii, które wstąpiło do niniejszej procedury w charakterze interwenienta, pokrywa własne koszty.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1)
Odwołanie zostaje oddalone.

2)
Republika Portugalska zostaje obciążona kosztami postępowania.

3)
Królestwo Hiszpanii pokrywa własne koszty.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: angielski.