CELEX: 62010CJ0381
Politika industrijali
Iġjene tal-prodotti tal-ikel
Regolament (KE) Nru 852/2004
Installazzjoni ta’ friskaturi għall-ħasil tal-idejn fil-latrini ta’ stabbiliment li jikkummerċjalizza prodotti tal-ikel

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-punt 4 tal-Kapitolu I tal-Anness II tar-Regolament
(KE) Nru 852/2004 tal-Parlament Ewoprew u tal-Kunsill, tad-29 ta’ April 2004, dwar l-iġjene tal-oġġetti tal-ikel (ĠU Edizzjoni
Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 34, p. 319, iktar ’il quddiem ir-“Regolament”).
Din it-talba tressqet f’kawża bejn Astrid Preissl KEG u l-Landeshauptmann von Wien (Kap tal-Gvern tal-Land Wien) dwar deċiżjoni
li tikkonċerna l-installazzjoni ta’ friskatur għall-ħasil tal-idejn fil-latrini tal-persunal fl-istabbiliment ġestit mir-rikorrenti
fil-kawża prinċipali, f’liema stabbiliment huma kkummerċjalizzati prodotti tal-ikel.

Il-kuntest ġuridiku

Il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni
Il-premessa 7 tar-Regolament tipprovdi:
“L-għan ewlieni ta’ dawn ir-regoli ġenerali u speċifiċi ġodda huwa li jassigura livell għoli tal-protezzjoni tal-konsumatur
f’dak li jirrigwarja s-sigurtà ta’ l-ikel.”
L-Artikolu 1 tar-Regolament, intitolat “Skop [Kamp ta’ applikazzjoni]”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Dan ir-Regolament jistabbilixxi r-regoli ġenerali għall-operaturi tan-negozju ta’ l-ikel dwar l-iġjene ta’ l-oġġetti ta’
l-ikel, billi jitqiesu partikolarment dawn il-prinċipji li ġejjin:
(a)      responsabbiltà primarja dwar is-sigurtà ta’ l-ikel hija ta’ l-operatur tan-negozju ta’ l-ikel;
[…]
(d)      l-implementazzjoni ġenerali tal-proċeduri ibbażati fuq il-prinċipji HACCP [prinċipji tal-analiżi tal-perikolu u tal-kontroll
tal-punti kritiċi], flimkien ma’ l-applikazzjoni ta’ prattika tajba ta’ l-iġjene, għandha ssaħħaħ ir-responsabbiltà ta’ l-operatur
tan-negozju ta’ l-ikel;
[…]”
Skont l-Artikolu 2(3) tar-Regolament:
“Fl-Annessi ta’ dan ir-Regolament it-termini ‘meta meħtieġ’, ‘meta xieraq’, ‘adekwatament’ u ‘suffiċjenti (biż-żejjed)’ għandhom
ifissru rispettivament meta meħtieġ, meta xieraq, adekwatament jew suffiċjenti sabiex jilħqu l-objettivi ta’ dan ir-Regolament.”
L-Artikolu 4 tar-Regolament, intitolat “Ħtiġiet ġenerali u speċifiċi ta’ l-iġjene”, jipprovdi, fil-paragrafu 2 tiegħu:
“L-operaturi tan-negozju ta’ l-ikel li jwettqu kwalunkwe stadju tal-produzzjoni, l-ipproċessar u d-distribuzzjoni ta’ l-ikel
wara dawk l-istadju [istadji] li dwarhom il-paragrafu 1 huwa applikabbli għandhom ikunu konformi mal-ħtiġiet ta’ l-iġjene
kif stabbiliti fl-Anness II […]”
L-Artikolu 5 tar-Regolament, intitolat “Punti ta’ l-analiżi u l-kontroll kritiku tal-perikoli [Analiżi tal-perikolu u kontroll
tal-punti kritiċi]”, jipprovdi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.      L-operaturi tan-negozju ta’ l-ikel għandhom jistabbilixxu, jimplementaw u jżommu proċedura jew proċeduri permanenti ibbażati
fuq il-prinċipji HACCP.
2.      Il-prinċipji HACCP referuti fil-paragrafu 1 jikkonsistu minn dawn li ġejjin:
(a)      l-identifikazzjoni ta’ xi perikoli [tal-perikoli kollha] li għandhom ikunu pprevenuti, eliminati jew imnaqqsa sal-livelli
aċċettabbli;
[…]”
Fl-Anness II tar-Regolament, intitolat “Ħtiġiet iġjeniċi ġenerali għall-operaturi kollha tan-negozju ta’ l-ikel (apparti meta
l-Anness I ikun applikabbli)”, il-Kapitolu I ta’ dan l-Anness II, intitolat “Ħtiġiet ġenerali għall-fondi ta’ [postijiet użati
għal] l-ikel (apparti minn dawk speċifikati fil-Kapitolu III)”, jinkludi punt 4 li huwa fformulat kif ġej:
“Numru adekwat ta’ fri[s]katuri tal-ħasil ta’ l-idejn għandu jkun disponibbli, lokalizzati u iddisinjati għat-tindif ta’ l-idejn.
Il-friskaturi tal-ħasil ta’ l-idejn għandhom ikunu ipprovduti b’ilma ġieri[, k]iesaħ u sħun, materjali għat-tindif ta’ l-idejn
u għat-tnixxif b’mod iġjeniku. Meta meħtieġ, il-faċilitajiet għall-ħasil ta’ l-ikel għandhom ikunu separati mill-faċilità
tal-ħasil ta’ l-idejn.”

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, skont il-punt 13 tal-Artikolu 39(1) tal-Liġi dwar is-sigurtà tal-prodotti tal-ikel
u l-protezzjoni tal-konsumaturi (Lebensmittelsicherheits- und Verbraucherschutzgesetz, BGBl. I, 13/2006), meta jiġi kkonstatat
ksur tad-dispożizzjonijiet legali applikabbli għall-prodotti tal-ikel, il-Landeshauptmann għandu jieħu l-miżuri neċessarji,
skont in-natura tal-ksur u fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, sabiex jiġi rrimedjat in-nuqqas jew sabiex jitnaqqas
perikolu, u dan filwaqt li jistabbilixxi, jekk ikun il-każ, terminu adegwat kif ukoll ir-rekwiżiti jew il-kundizzjonijiet
indispensabbli. Dawn il-miżuri jistgħu jikkonċernaw, b’mod partikolari, it-twettiq ta’ titjib arkitettoniku, tekniku u fir-rigward
ta’ installazzjonijiet. In-nefqa ta’ dawn il-miżuri hija r-responsabbiltà tan-negozjant.
Skont il-punt 1 tal-Artikolu 90(3) tal-liġi msemmija, kull min jikser l-Artikoli 96 u 97 tagħha jwettaq ksur amministrattiv
li huwa ssanzjonat mill-awtorità amministrattiva distrettwali b’multa li tista’ tkun sa EUR 20 000 iżda li tista’ tilħaq EUR 40 000
fil-każ ta’ reċidività, u, fil-każ li din il-multa ma titħallasx, b’piena ta’ priġunerija minflok il-multa li tista’ tkun
għal tul ta’ sitt ġimgħat.

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Permezz ta’ deċiżjoni tal-10 ta’ Marzu 2010, il-Landeshauptmann von Wien ordna lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali sabiex
tinstalla, fil-latrini tal-persunal fl-istabbiliment ġestit minnha, friskatur għall-ħasil tal-idejn mgħammar bi provvista
ta’ ilma sħun u ilma kiesaħ, b’distributur tas-sapun u b’distributur ta’ karta għat-tnixxif b’mod iġjeniku tal-idejn. Barra
minn hekk, kien meħtieġ ukoll li l-viti ma kellhomx ikunu tat-tip li setgħu jitħaddmu manwalment.
Adita b’rikors kontra din id-deċiżjoni, il-qorti tar-rinviju injorat l-interpretazzjoni mogħtija mill-awtoritajiet Awstrijaċi
fis-sens li huwa biss friskatur għall-ħasil tal-idejn li jkun installat fil-latrini li jikkostitwixxi friskatur għall-ħasil
tal-idejn fis-sens tal-punt 4 tal-Kapitolu I tal-Anness II tar-Regolament. Skont il-qorti tar-rinviju, tali kundizzjoni addizzjonali
ma tinsabx fit-test tar-Regolament.
Dik il-qorti tippreċiża, madankollu, li din l-evalwazzjoni ma hijiex suffiċjenti, f’dan il-każ, sabiex hija tkun tista’ tiddeċiedi
dwar it-tilwima kollha li hija għandha quddiemha u dan sa fejn hija barra minn hekk hija meħtieġa, bħala qorti ta’ reviżjoni,
li tivverifika hija stess jekk l-installazzjonijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali jissodisfawx ir-rekwiżiti tal-imsemmi
punt 4.
F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tosserva li, fl-istabbiliment inkwistjoni, li jikkonsisti f’bar li prattikament ma
jservix ikel ħlief għal ħobż mixwi, hemm friskatur tal-kċina bi provvista ta’ ilma sħun li jista’ jintuża f’kull ħin għall-ħasil
tal-idejn iżda li jintuża wkoll sabiex jinħaslu l-platti. Id-dubju tal-qorti tar-rinviju huwa jekk dan il-friskatur jissodisfax
ir-rekwiżiti li jirriżultaw mill-punt 4 tal-Kapitolu I tal-Anness II tar-Regolament.
Il-qorti tar-rinviju tippreċiża li, peress li prattikament ma jiġux ippreparati prodotti tal-ikel friski fl-istabbiliment
ġestit mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, għandu jiġi preżunt li l-kundizzjoni stabbilita fl-aħħar sentenza tal-imsemmi
punt 4 ma tapplikax għal tali sitwazzjoni.
Madankollu, il-qorti tar-rinviju għandu dubju dwar jekk l-espressjoni “friskatur tal-ħasil ta’ l-idejn” fis-sens tal-punt 4
tal-Kapitolu I tal-Anness II tar-Regolament tirreferix għal kull installazzjoni li jkollha provvista ta’ ilma sħun u li tippermetti
li wieħed jaħsel idejh jew jekk, fid-dawl tal-verżjoni bil-Ġermaniż tal-istess punt 4, fejn tintuża l-kelma “Handwaschbecken”,
din id-dispożizzjoni teħtieġx li l-friskatur ikun maħsub esklużivament għall-ħasil tal-idejn. Barra minn hekk, hija għandha
dubju dwar jekk dan il-punt jippermettix li jkun meħtieġ li l-friskatur għall-ħasil tal-idejn u l-apparat għat-tnixxif tal-idejn
jaħdmu mingħajr ma jintmissu bl-idejn.
Peress li kkunsidrat li s-soluzzjoni tat-tilwima mressqa quddiemha teħtieġ l-interpretazzjoni tal-imsemmi punt 4, l-Unabhängiger
Verwaltungssenat Wien iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari
segwenti:
“1)      Ir-rekwiżit fil-punt 4 tal-Kapitolu I tal-Anness II tar-[Regolament] li ‘[n]umru adekwat ta’ friskaturi tal-ħasil ta’ l-idejn
[…] għandhom ikunu ipprovduti b’ilma ġieri[, k]iesaħ u sħun’, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kelma ‘Handwaschbecken’
użata fil-verżjoni lingwistika Ġermaniża għandha tirreferi għal kwalunkwe installazzjoni għall-ħasil tal-idejn (imqabbda mal-provvista
ta’ ilma sħun), jew biss għal sink intiż esklużivament għall-ħasil tal-idejn?
2)      Liema kriterji għandhom jiġu applikati sabiex jiġi stabbilit jekk ir-rekwiżiti tal-iġjene pprovduti fil-punt 4 tal-Kapitolu
I tal-Anness II tar-[Regolament], kif espressi bil-kliem ‘materjali għat-tindif ta’ l-idejn u għat-tnixxif b’mod iġjeniku’
humiex sodisfatti? Din id-dispożizzjoni tal-Anness għandha tiġi interpretata fis-sens li tfisser, pereżempju, li magna tat-tnixxif
tal-idejn jew vit tal-ilma jissodisfaw ir-rekwiżiti tal-iġjene [ta’ din id-dispożizzjoni biss] jekk il-magna tat-tnixxif tal-idejn
jew il-vit tal-ilma jistgħu jintużaw mingħajr ma jintmessu bl-idejn?”

Fuq id-domandi preliminari
Permezz tad-domandi tagħha, li jaqbel li jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk
il-punt 4 tal-Kapitolu I tal-Anness II tar-Regolament għandux jiġi interpretat fis-sens li din id-dispożizzjoni timplika li
friskatur għall-ħasil tal-idejn fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni għandu jkun maħsub esklużivament għall-ħasil tal-idejn u
li l-vit kif ukoll il-materjal għat-tnixxif tal-idejn għandhom ikunu jistgħu jintużaw mingħajr ma jkun meħtieġ li jintmissu
bl-idejn.
F’dan id-dawl, għandu jiġi osservat li l-imsemmi punt 4 jistabbilixxi regola ġenerali tal-iġjene li l-operaturi fis-settur
tal-ikel, koperti mill-Artikolu 4(2) tar-Regolament, huma obbligati josservaw skont din l-istess dispożizzjoni.
B’hekk, l-istess punt 4, moqri flimkien mal-Artikolu 4(2) tar-Regolament, jobbliga lill-operaturi msemmija sabiex josservaw
ċerti rekwiżiti preċiżi dwar il-preżenza u t-tagħmir ta’ friskaturi għall-ħasil tal-idejn fl-istabbiliment tagħhom.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat, fl-ewwel lok, li l-formulazzjoni stess tal-punt 4 tal-Kapitolu I tal-Anness II tar-Regolament
ma tippermettix li jiġi konkluż li, skont din id-dispożizzjoni, friskatur għall-ħasil tal-idejn fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni
għandu jkun maħsub esklużivament għall-ħasil tal-idejn u li l-vit kif ukoll il-materjal għat-tnixxif tal-idejn għandhom ikunu
ta’ tip li jkunu jistgħu jintużaw mingħajr ma jkun meħtieġ li jintmissu bl-idejn.
Minn naħa, l-aħħar sentenza tal-imsemmi punt 4 tipprovdi li, “[m]eta meħtieġ, il-faċilitajiet għall-ħasil ta’ l-ikel għandhom
ikunu separati mill-faċilità tal-ħasil ta’ l-idejn”. Issa, kif josservaw ġustament il-Gvern Ċek u l-Kummissjoni Ewropea, din
is-sentenza tagħmel sens biss jekk,
a priori
, il-friskaturi għall-ħasil tal-idejn imsemmija f’din id-dispożizzjoni ma jkunux maħsuba esklużivament għall-ħasil tal-idejn
iżda jkunu jistgħu jintużaw ukoll għall-ħasil tal-prodotti tal-ikel.
Barra minn hekk, kif jirriżulta mid-definizzjoni li tinsab fl-Artikolu 2(3) tar-Regolament, l-espressjoni “meta meħtieġ” tfisser
“meta meħtieġ […] sabiex jilħqu l-objettivi ta’ dan ir-Regolament” u għalhekk ma tistax tinftiehem fis-sens li f’kull każ
hija meħtieġa l-preżenza ta’ faċilitajiet għall-ħasil li jservu esklużivament għall-ħasil tal-idejn meta jkun hemm faċilitajiet
għall-ħasil tal-prodotti tal-ikel, kif osservat b’mod partikolari l-Irlanda.
Minn dan isegwi li l-kelma “Handwaschbecken”, użata fil-verżjoni lingwistika Ġermaniża tal-formulazzjoni ta’ dan il-punt 4
li għaliha tirreferi l-qorti tar-rinviju fl-ewwel domanda tagħha, kelma li, b’differenza mit-terminoloġija użata f’verżjonijiet
lingwistiċi oħra tad-dispożizzjoni msemmija, tinkludi referenza espliċita għall-ħasil tal-idejn, ma tistax, fil-kuntest tal-punt
imsemmi kkunsidrat b’mod ġenerali, tiġi interpretata fis-sens li tirreferi għal faċilitajiet li għandhom neċessarjament ikunu
maħsuba esklużivament għall-ħasil tal-idejn.
Min-naħa l-oħra, kif isostnu ġustament il-Gvern Ċek u l-Kummissjoni, il-formulazzjoni tal-punt 4 tal-Kapitolu I tal-Anness
II tar-Regolament ma teħtieġx li l-vit u l-materjal għat-tnixxif tal-idejn għandhom ikunu ta’ tip li jkunu jistgħu jintużaw
mingħajr ma jkun meħtieġ li jintmissu bl-idejn. B’mod partikolari, l-espressjoni “b’mod iġjeniku” użata fid-dispożizzjoni
msemmija ma hijiex ta’ natura li twassal għall-ġeneralizzazzjoni ta’ rekwiżit ta’ dan it-tip, li teskludi ċ-ċirkustanzi partikolari
għal kull każ ineżami.
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-kuntest iktar ġenerali li jagħmel parti minnu dan l-istess punt 4 u li għandu jittieħed ukoll
inkunsiderazzjoni għal finijiet ta’ interpretazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-22 ta’ Diċembru 2010, Feltgen u
Bacino Charter Company, C‑116/10, Ġabra p. I‑14187, punt 12 u l-ġurisprudenza ċċitata), għandu jittieħed inkunsiderazzjoni
l-Artikolu 5 tar-Regolament, kif isostnu ġustament il-Gvern Ċek u l-Kummissjoni.
Skont l-Artikolu 5(1) tar-Regolament, l-operaturi fis-settur tal-ikel huma obbligati jistabbilixxu, jimplementaw u jżommu
proċedura jew proċeduri permanenti bbażati fuq il-prinċipji HACCP. Fost dawn il-prinċipji hemm dak indikat fl-Artikolu 5(2)(a)
tar-Regolament, li jeżiġi l-identifikazzjoni tal-perikoli kollha li għandhom jiġu pprevenuti, eliminati jew mnaqqsa sa livell
aċċettabbli.
Kif jirriżulta, b’mod partikolari, mill-Artikolu 1(1)(a) u (d) tar-Regolament, l-obbligu previst fl-Artikolu 5(1) tiegħu jesprimi
l-għan tal-leġiżlatur tal-Unjoni li jattribwixxi r-responsabbiltà primarja fir-rigward tas-sigurtà tal-ikel lill-operaturi
fis-settur tal-ikel.
F’dan id-dawl għandu jiġi osservat li huwa minnu li rekwiżiti addizzjonali għal dawk li jirriżultaw espliċitament mill-punt 4
tal-Kapitolu I tal-Anness II tar-Regolament jistgħu, jekk ikun il-każ, ikunu meħtieġa sabiex jintlaħaq l-għan prinċipali li
l-leġiżlatur imsemmi kien qiegħed isegwi meta adotta r-Regolament, jiġifieri, kif jirriżulta mill-premessa 7 tar-Regolament,
l-għan li “jassigura livell għoli tal-protezzjoni tal-konsumatur f’dak li jirrigwarja s-sigurtà ta’ l-ikel”.
Madankollu, fid-dawl tal-għan li dan l-istess leġiżlatur kien qiegħed isegwi meta inkluda l-Artikolu 5 tar-Regolament, kif
imfakkar fil-punt 28 ta’ din is-sentenza, għandu jiġi kkunsidrat li rekwiżiti addizzjonali simili jirriżultaw, jekk ikun il-każ,
minn implementazzjoni ta’ dan l-artikolu f’każ individwali, u dan fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari ta’ dan il-każ u mhux,
b’mod ġenerali u li jeskludi ċ-ċirkustanzi msemmija, mill-punt 4 tal-Kapitolu I tal-Anness II tar-Regolament.
Għaldaqstant, ir-risposta li għandha tingħata għad-domandi mressqa hija li l-punt 4 tal-Kapitolu I tal-Anness II għandu jiġi
interpretat fis-sens li din id-dispożizzjoni ma timplikax li friskatur għall-ħasil tal-idejn fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni
għandu jkun maħsub esklużivament għall-ħasil tal-idejn u lanqas li l-vit kif ukoll il-materjal għat-tnixxif tal-idejn għandhom
ikunu jistgħu jintużaw mingħajr ma jkun meħtieġ li jintmissu bl-idejn.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tmien Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
Il-punt 4 tal-Kapitolu I tal-Anness II tar-Regolament (KE) Nru 852/2004 tal-Parlament Ewoprew u tal-Kunsill, tad-29 ta’ April 2004,
dwar l-iġjene tal-oġġetti tal-ikel, għandu jiġi interpretat fis-sens li din id-dispożizzjoni ma timplikax li friskatur għall-ħasil
tal-idejn fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni għandu jkun maħsub esklużivament għall-ħasil tal-idejn u lanqas li l-vit kif ukoll
il-materjal għat-tnixxif tal-idejn għandhom ikunu jistgħu jintużaw mingħajr ma jkun meħtieġ li jintmissu bl-idejn.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.