CELEX: 62008TJ0443
Κρατικές ενισχύσεις
Ενίσχυση υπέρ του αεροδρομίου της Λειψίας-Halle
Χρηματοδότηση των επενδύσεων για την κατασκευή του νέου νότιου διαδρόμου απογειώσεως και προσγειώσεως
Απόφαση κηρύττουσα την ενίσχυση συμβατή με την κοινή αγορά
Προσφυγή ακυρώσεως
Έλλειψη εννόμου συμφέροντος
Απαράδεκτο
Έννοια της επιχειρήσεως
Έννοια της οικονομικής δραστηριότητας
Αερολιμενική υποδομή

του Πρωτοδικείου της 20ής Νοεμβρίου 2002, T‑251/00, Lagardère και Canal+ κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑4825,
σκέψη 67).
Εν προκειμένω, πρέπει να παρατηρηθεί ότι, κατά το άρθρο 1 της αποφάσεως της Επιτροπής, η κρατική ενίσχυση ύψους 350 εκατομμυρίων
ευρώ την οποία η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας σχεδιάζει να χορηγήσει στο αεροδρόμιο της Λειψίας-Halle για την κατασκευή
νέου νότιου διαδρόμου και των συναφών αερολιμενικών υποδομών συμβιβάζεται με την κοινή αγορά σύμφωνα με το άρθρο 87, παράγραφος
3, στοιχείο γ΄, ΕΚ.
Διαπιστώνεται ότι, στην αιτιολογική σκέψη 12 της αποφάσεώς της, η Επιτροπή ανέφερε ότι, κατά την κίνηση της επίσημης διαδικασίας
εξετάσεως, υπολόγισε ότι η κατασκευή του νέου νότιου διαδρόμου, που αντιπροσώπευε ποσό 350 εκατομμυρίων ευρώ, θα χρηματοδοτούνταν
με δημόσια εισφορά κεφαλαίου. Εξάλλου, αφού υπενθύμισε, στην αιτιολογική σκέψη 180 της αποφάσεώς της, ότι η χρηματοδότηση
καθηκόντων που εμπίπτουν στις αποστολές της δημόσιας τάξεως και της δημόσιας ασφάλειας ή υποδομών που συνδέονται με τα καθήκοντα
αυτά δεν αποτελούν κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή αναγνώρισε, στην αιτιολογική σκέψη 182 της αποφάσεώς της, ότι, εν προκειμένω,
ορισμένες δαπάνες εμπίπτουν στην άσκηση δημόσιων αρμοδιοτήτων. Πρόκειται για δαπάνες που αφορούν τις υπηρεσίες ασφάλειας και
αστυνομίας, τα μέτρα πυροπροστασίας και δημόσιας ασφάλειας, την ασφάλεια λειτουργίας, τη γερμανική μετεωρολογική υπηρεσία
και τη γερμανική υπηρεσία ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας. Η Επιτροπή κατέληξε, συνεπώς, στην αιτιολογική σκέψη 183 της αποφάσεώς
της, στο συμπέρασμα ότι, στον βαθμό που τα μέτρα αυτά εμπίπτουν στο πλαίσιο των δημόσιων αρμοδιοτήτων, οι σχετικές δαπάνες
δεν μπορούν να χαρακτηρισθούν ως κρατική ενίσχυση υπό την έννοια του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ. Συναφώς, θεώρησε ότι, ακόμα
και σε περίπτωση που δεχτεί την επιχειρηματολογία των γερμανικών αρχών σύμφωνα με την οποία οι δαπάνες δεν μπορούν σε καμία
περίπτωση να χαρακτηρισθούν ως κρατική ενίσχυση, η εκτίμηση αυτή ουδόλως επηρεάζει την τελική αξιολόγησή της και ότι, ακόμα
και αν οι δαπάνες αυτές συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις, θα επρόκειτο για εγκεκριμένη ενίσχυση. Συνεπώς, η Επιτροπή έκρινε
ότι δεν ήταν αναγκαίο να αποφανθεί οριστικώς επί του ζητήματος αυτού.
Υπό τις συνθήκες αυτές, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Επιτροπή, ενώ δέχεται, στις αιτιολογικές σκέψεις 182 και 183 της αποφάσεώς
της, ότι ορισμένες δαπάνες σχετικές με την εισφορά κεφαλαίου εμπίπτουν στην εκπλήρωση δημόσιων αποστολών και δεν μπορούσαν,
συνεπώς, να χαρακτηρισθούν ως κρατικη ενίσχυση υπό την έννοια του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ, θεώρησε, ωστόσο, στο άρθρο
1 της αποφάσεώς της, ότι το σύνολο της εισφοράς κεφαλαίου συνιστούσε κρατική ενίσχυση.
Ασφαλώς, καμία διάταξη του δικαίου της Ένωσης δεν απαιτεί από την Επιτροπή, όταν η τελευταία διατάσσει την επιστροφή ενισχύσεως
που κηρύχθηκε ασύμβατη με την κοινή αγορά, να καθορίσει το ακριβές ποσό της επιστρεπτέας ενισχύσεως. Αρκεί να περιέχει η απόφαση
της Επιτροπής στοιχεία βάσει των οποίων ο αποδέκτης της να μπορεί να καθορίσει ο ίδιος, χωρίς υπερβολικές δυσχέρειες, το ποσό
αυτό (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Ιουλίου 1988, 102/87, Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1988,
σ. 4067, σκέψη 33).
Ωστόσο, χωρίς να είναι απαραίτητο να εξεταστεί κατά πόσον η αρχή αυτή ισχύει και όταν η Επιτροπή κηρύσσει μια ενίσχυση συμβατή
με την κοινή αγορά, πρέπει να θεωρηθεί ότι, στην περίπτωση που αποφασίζει να αναφέρει το ποσό της κρατικής ενισχύσεως, υπό
την έννοια του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ, στις ουσιαστικές διατάξεις αποφάσεώς της, η Επιτροπή οφείλει να αναφέρει το ακριβές
ποσό της ενισχύσεως.
Η ακρίβεια του ποσού της παράνομης ενισχύσεως το οποίο αναφέρει η Επιτροπή στις ουσιαστικές διατάξεις τελικής αποφάσεως περί
διαπιστώσεως του συμβατού της εν λόγω ενισχύσεως με την κοινή αγορά υπό την έννοια του άρθρου 87 ΕΚ είναι ιδιαίτερα σημαντική,
ιδίως καθόσον μπορεί να έχει συνέπεια για το ποσό των τόκων τους οποίους ο αποδέκτης της ενισχύσεως μπορεί να κληθεί να καταβάλει.
Πράγματι, κατ’ εφαρμογήν του δικαίου της Ένωσης, το εθνικό δικαστήριο που θα επιληφθεί ενδεχομένως της υποθέσεως οφείλει να
υποχρεώσει τον αποδέκτη της ενισχύσεως να καταβάλει τόκους για το χρονικό διάστημα της παρανομίας (προμνησθείσα στη σκέψη
60 απόφαση CELF, σκέψη 55). Όμως, το ποσό των τόκων αυτών θα εξαρτηθεί, μεταξύ άλλων, από το ύψος της κρατικής ενισχύσεως
αυτής καθαυτήν. Συγκεκριμένα, οι εν λόγω τόκοι πρέπει να υπολογιστούν βάσει του συνολικού ποσού της κρατικής ενισχύσεως υπό
την έννοια του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ και όχι βάσει μόνον του μέρους εκείνου του ποσού της παράνομης ενισχύσεως που κρίθηκε
συμβατό με την κοινή αγορά. Εξάλλου, εν προκειμένω, οι προσφεύγουσες ανέφεραν, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι βάσει
ακριβώς του συνολικού ποσού των 350 εκατομμυρίων ευρώ που αναφέρεται στο άρθρο 1 της αποφάσεως της Επιτροπής κατέβαλαν τόκους
για το χρονικό διάστημα της παρανομίας.
Όμως, το ποσό της κρατικής ενισχύσεως που αναφέρεται στο άρθρο 1 της αποφάσεως της Επιτροπής φαίνεται εσφαλμένο με βάση την
αιτιολογία που περιλαμβάνεται στις αιτιολογικές σκέψεις 182 και 183, δεδομένου ότι, όπως παρατηρήθηκε, από τις αιτιολογικές
αυτές σκέψεις προκύπτει ότι τα ποσά που καλύπτουν τις αποστολές δημόσιας υπηρεσίας δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση και έπρεπε,
συνεπώς, να αφαιρεθούν από το συνολικό ποσό της εισφοράς κεφαλαίου, ήτοι τα 350 εκατομμύρια ευρώ, που χαρακτηρίσθηκε ως κρατική
ενίσχυση.
Το επιχείρημα της Επιτροπή ότι οι γερμανικές αρχές προέβαλαν σε όψιμο στάδιο της διαδικασίας ότι ένα σημαντικό μέρος της δημόσιας
χρηματοδοτήσεως προοριζόταν για την εκπλήρωση αποστολών οι οποίες εμπίπτουν σε προνομίες δημόσιας εξουσίας είναι απορριπτέο.
Πράγματι, αφενός, από την αιτιολογική σκέψη 183 της αποφάσεως της Επιτροπής προκύπτει ότι η Επιτροπής σκόπιμα θεώρησε ότι
δεν χρειαζόταν να αποφανθεί επί του κατά πόσον η χρηματοδότηση ορισμένων δαπανών μπορούσε να συνιστά κρατική ενίσχυση, με
την αιτιολογία ότι, ακόμα και αν αυτό συνέβαινε, θα επρόκειτο για εγκεκριμένη ενίσχυση. Αντιθέτως, δεν επικαλέστηκε την όψιμη
γνωστοποίηση στοιχείων. Αφετέρου, όπως παρατήρησαν οι προσφεύγουσες και όπως προκύπτει από το άρθρο 13, παράγραφος 2, του
κανονισμού 659/1999, σε περίπτωση παράνομης ενισχύσεως, όπως αυτή της υπό κρίση υποθέσεως, η Επιτροπή δεν δεσμεύεται από καμία
επιτακτική ή ενδεικτική προθεσμία για την έκδοση των αποφάσεών της.
Πρέπει, εξάλλου, να απορριφθεί η επιχειρηματολογία της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία, αν οι ουσιαστικές διατάξεις της αποφάσεώς
της ερμηνευθούν υπό το φως των αιτιολογικών της σκέψεων, καθίσταται πρόδηλον ότι η ίδια ενέκρινε ενίσχυση ανώτατου ύψους 350
εκατομμυρίων ευρώ για τη διαμόρφωση του νότιου διαδρόμου. Πράγματι, όπως προκύπτει από τα προεκτεθέντα, το κρίσιμο εν προκειμένω
ζήτημα δεν είναι ο καθορισμός του ποσού της συμβατής ενισχύσεως, αλλά ο καθορισμός του ποσού της ενισχύσεως αυτής καθαυτήν.
Όμως, από τη συνδυασμένη ανάγνωση των αιτιολογικών σκέψεων 182 και 183 καθώς και του άρθρου 1 της αποφάσεως της Επιτροπής
προκύπτει αντίφαση, διαπιστωθείσα ανωτέρω στη σκέψη 226, οπότε κακώς η Επιτροπή εκτιμά ότι η απόφασή της δεν αφήνει καμία
αμφιβολία ως προς το περιεχόμενο των ουσιαστικών της διατάξεων. Εν πάση περιπτώσει, εφόσον οι ουσιαστικές διατάξεις της αποφάσεως
της Επιτροπής είναι σαφείς και μη αμφίσημες, καθόσον καθορίζουν σε 350 εκατομμύρια ευρώ το ποσό της επίδικης ενισχύσεως, δεν
χρειάζεται να ερμηνευθούν οι εν λόγω ουσιαστικές διατάξεις με βάση τις αιτιολογικές σκέψεις της αποφάσεως. Πράγματι, μόνο
σε περίπτωση ασάφειας στους όρους που χρησιμοποιούν οι ουσιαστικές διατάξεις μιας αποφάσεως πρέπει οι διατάξεις αυτές να ερμηνεύονται
με βάση τις αιτιολογικές σκέψεις της (απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης Δεκεμβρίου 2003, T‑59/99, Ventouris κατά Επιτροπής,
Συλλογή 2003, σ. II‑5257, σκέψη 31).
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το άρθρο 1 της αποφάσεως της Επιτροπής πρέπει να ακυρωθεί καθόσον καθορίζει σε 350 εκατομμύρια
ευρώ το ύψος της κρατικής ενισχύσεως την οποία η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας σχεδιάζει να χορηγήσει στο αεροδρόμιο
της Λειψίας-Halle για την κατασκευή νέου νότιου διαδρόμου και των συναφών αερολιμενικών υποδομών.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει
σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Εξάλλου, το άρθρο 87, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας προβλέπει ότι το Γενικό
Δικαστήριο μπορεί να κατανείμει τα έξοδα ή να αποφασίσει ότι κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά έξοδά του σε περίπτωση μερικής
ήττας των διαδίκων ή εφόσον συντρέχουν εξαιρετικοί λόγοι. Τέλος, κατά το άρθρο 87, παράγραφος 4, πρώτο και τρίτο εδάφιο, του
Κανονισμού Διαδικασίας, αφενός, τα κράτη μέλη που παρεμβαίνουν στη δίκη φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους και, αφετέρου, το Γενικό
Δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει ότι ο παρεμβαίνων θα φέρει τα δικαστικά έξοδά του.
Εν προκειμένω, επειδή οι προσφεύγοντες στην υπόθεση Τ-443/08 ηττήθηκαν, πρέπει να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδά τους καθώς
και στα έξοδα της Επιτροπής στην υπόθεση αυτή, σύμφωνα με το σχετικό αίτημά της.
Επειδή οι προσφεύγουσες στην υπόθεση T‑455/08 ηττήθηκαν μερικώς, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι, κατ’ ορθή εκτίμηση των επιδίκων
περιστάσεων, κάθε κύριος διάδικος πρέπει να φέρει τα δικαστικά έξοδά του.
Τέλος, σύμφωνα με το άρθρο 87, παράγραφος 4, πρώτο και τρίτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας, η ADV και η Ομοσπονδιακή
Δημοκρατία της Γερμανίας θα φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους στις υποθέσεις T‑443/08 και T‑455/08.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (όγδοο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Οι υποθέσεις T‑443/08 και T‑455/08 ενώνονται προς έκδοση κοινής αποφάσεως.
2)
Απορρίπτει ως απαράδεκτη την προσφυγή στην υπόθεση T‑443/08.
3)
Ακυρώνει το άρθρο 1 της αποφάσεως 2008/948/ΕΚ της Επιτροπής, της 23ης Ιουλίου 2008, για μέτρα που έλαβε η Γερμανία υπέρ των
εταιριών DHL και Flughafen Leipzig-Halle, καθόσον καθορίζει σε 350 εκατομμύρια ευρώ το ύψος της κρατικής ενισχύσεως την οποία
η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας σχεδιάζει να χορηγήσει στο αεροδρόμιο της Λειψίας-Halle για την κατασκευή νέου νότιου
διαδρόμου και των συναφών αερολιμενικών υποδομών.
4)
Απορρίπτει την προσφυγή στην υπόθεση T‑455/08 κατά τα λοιπά.
5)
Καταδικάζει τους Freistaat Sachsen και Land Sachsen-Anhalt να φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους καθώς και τα έξοδα της Ευρωπαϊκής
Επιτροπής στην υπόθεση T‑443/08.
6)
Καταδικάζει τις Mitteldeutsche Flughafen AG και Flughafen Leipzig-Halle GmbH στα δικαστικά έξοδά τους.
7)
Καταδικάζει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδά της στην υπόθεση T-455/08.
8)
Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και η Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen eV (ADV) φέρουν τα δικαστικά
έξοδά τους στις υποθέσεις T‑443/08 και T‑455/08.
Martins Ribeiro
Παπασάββας
Dittrich
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 24 Μαρτίου 2011.
Περιεχόμενα
Ιστορικό της διαφοράς
Η απόφαση της Επιτροπής
Πραγματικά περιστατικά μετά την έκδοση της αποφάσεως της Επιτροπής
Διαδικασία
Αιτήματα των διαδίκων
Επί του παραδεκτού
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί της ουσίας
Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από παράβαση του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του δεύτερου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από το ότι η FLH δεν μπορούσε να είναι αποδέκτης κρατικών ενισχύσεων
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από την αδυναμία του χαρακτηρισμού της FLH συγχρόνως και ως παρόχου και ως αποδέκτη
κρατικών ενισχύσεων
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του τέταρτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από την παραβίαση των αρχών της μη αναδρομικότητας, της ασφάλειας δικαίου,
της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της ισότητας
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του πέμπτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από παραβίαση του πρωτογενούς δικαίου εκ μέρους των κατευθυντηρίων γραμμών
του 2005
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του έκτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από διαδικαστική πλημμέλεια
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του έβδομου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από τη μη τήρηση της κατανομής των αρμοδιοτήτων που προκύπτει από τη Συνθήκη
ΕΚ
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί του όγδοου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από τον αντιφατικό χαρακτήρα και την ανεπάρκεια της αιτιολογήσεως του ύψους
της φερόμενης ενισχύσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.