CELEX: 62010CJ0389
Αίτηση αναιρέσεως
Ανταγωνισμός
Συμπράξεις
Αγορά των χαλκοσωλήνων υδραυλικών εγκαταστάσεων
Πρόστιμα
Συνεκτιμώμενα στοιχεία, όπως το μέγεθος της αγοράς, η διάρκεια της παραβάσεως και η συνεργασία
Αποτελεσματική ένδικη προσφυγή

, παρέβλεψε εντελώς το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις αυτές αποφάσισαν να μην εκτελέσουν τις συμφωνίες και ότι υιοθέτησαν
συμπεριφορά σύμφωνη με τους κανόνες του ανταγωνισμού. Αμφισβητούν συναφώς το κριτήριο που επισημαίνει το Γενικό Δικαστήριο
με τη σκέψη 127 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως και το οποίο εφάρμοσε για την εκτίμηση του ζητήματος αν οι αναιρεσείουσες
πληρούσαν τους απαιτούμενους όρους για την υπέρ αυτών αναγνώριση της ελαφρυντικής περιστάσεως, δηλαδή το αν παρέβησαν σαφώς
και σε σημαντικό βαθμό τις υποχρεώσεις που αποσκοπούσαν στην εφαρμογή της συμπράξεως, μέχρι σημείου ώστε να διαταράξουν τη
λειτουργία της συμπράξεως αυτής. Κατά τις αναιρεσείουσες, το κριτήριο αυτό είναι αυστηρότερο από το εφαρμοζόμενο για τον καθορισμό
του χρονικού σημείου παύσεως μιας παραβάσεως, ήτοι τη δημόσια αποστασιοποίηση από την παράνομη συνεννόηση, πράγμα που είναι
λογικώς ανακόλουθο.
Δεύτερον, οι αναιρεσείουσες προβάλλουν ότι το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε την αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων, διότι
όφειλε να έχει θεωρήσει ότι η δυσχερής κατάσταση στην οποία είχε περιέλθει η βιομηχανία των σωλήνων υδραυλικών εγκαταστάσεων
συνιστά ελαφρυντική περίσταση.
Τρίτον, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη το δίκαιο της Ένωσης επιβεβαιώνοντας το χωρίο της προσβαλλομένης
αποφάσεως με το οποίο η Επιτροπή αρνήθηκε να τους χορηγήσει μείωση του προστίμου λόγω της συνεργασίας τους πέραν του πεδίου
εφαρμογής της ανακοίνωσης για τη συνεργασία. Οι αναιρεσείουσες φρονούν ότι μείωση του προστίμου ή μερική απαλλαγή από το πρόστιμο
έπρεπε να έχει χορηγηθεί αποκλειστικά και μόνο σε αυτές, για τον λόγο ότι προσκόμισαν αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με τη διάρκεια
της παραβάσεως, κατ’ αντιδιαστολή προς τον όμιλο Outokumpu, ο οποίος παρέσχε μία μόνον πληροφορία σχετική με τη συνολική διάρκεια
της παραβάσεως.
Η Επιτροπή εκτιμά ότι το Γενικό Δικαστήριο εφάρμοσε ορθώς τη νομολογία κατά την οποία είναι δυνατή η χορήγηση μειώσεως του
προστίμου λόγω μη εκτελέσεως των συμφωνιών της συμπράξεως.
Το θεσμικό αυτό όργανο υπενθυμίζει επίσης ότι οι αποφάσεις που αφορούν άλλες συμπράξεις δεν μπορούν να θεμελιώνουν λόγο ακυρώσεως
ή αναιρέσεως αντλούμενο από παραβίαση της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων. Εν πάση περιπρώσει, η δυσχερής κατάσταση
στην οποία περιήλθε ο οικείος κλάδος είναι μεταγενέστερη της συμπράξεως.
Τέλος, όσον αφορά τη συνεργασία, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, στο μέτρο που ο όμιλος ΚΜΕ ζητεί από το Δικαστήριο να υποκαταστήσει
την εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου με τη δική του, ο τέταρτος λόγος πρέπει να κριθεί απαράδεκτος.
Εξάλλου, ο τέταρτος λόγος είναι επιπλέον αβάσιμος. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέθεσε σαφή και λογική
αιτιολογία για την εξέταση στην οποία προέβη όσον αφορά τις περιπτώσεις στις οποίες επιτρέπεται να χορηγηθεί μερική απαλλαγή,
απαντώντας σε όλα τα νομικά επιχειρήματα που προέβαλε ο όμιλος ΚΜΕ.
Ο λόγος για τον οποίο ο όμιλος Outokumpu έτυχε μειώσεως του προστίμου έγκειται στο ότι οι πληροφορίες που παρέσχε κατέστησαν
δυνατό στην Επιτροπή να διεξαγάγει έρευνες και να συλλέξει αποδεικτικά στοιχεία. Οι αναιρεσείουσες διευκόλυναν μεν το καθήκον
της Επιτροπής με την προσκόμιση αποδεικτικών στοιχείων, αλλά η συμβολή τους περιορίστηκε απλώς σε αυτό. Αντιθέτως προς όσα
συνάγονται από το δικόγραφο της αιτήσεώς τους αναιρέσεως, ούτε οι αναιρεσείουσες θα μπορούσαν να έχουν τύχει μερικής απαλλαγής
κατά τα προβλεπόμενα στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε υποθέσεις συμπράξεων
(καρτέλ), δεδομένου ότι η απαλλαγή αυτή αφορά αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με «πραγματικά περιστατικά τα οποία αγνοούσε προηγουμένως
η Επιτροπή», πράγμα που δεν ισχύει για τη συνολική διάρκεια της συμπράξεως.
Τέλος, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η χορήγηση μερικής απαλλαγής στην περίπτωση που αναφέρουν οι αναιρεσείουσες θα συνιστούσε
παράβαση του τίτλου Δ της ανακοινώσεως για τη συνεργασία που προβλέπει ούτως ή άλλως μείωση του προστίμου όταν η επιχείρηση
παρέχει στην Επιτροπή πληροφορίες, έγγραφα ή άλλα αποδεικτικά στοιχεία που συμβάλλουν στην επιβεβαίωση της παράβασης.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Το πρώτο επιχείρημα βάλλει κατά της σκέψεως 127 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, με την οποία το Γενικό Δικαστήριο παρέπεμψε
στη νομολογία του σύμφωνα με την οποία, προκειμένου να αναγνωριστεί στις παραβαίνουσες επιχειρήσεις το προνόμιο του σημείου
3, δεύτερη περίπτωση, των κατευθυντηρίων γραμμών, οι επιχειρήσεις αυτές πρέπει να αποδείξουν ότι η συμπεριφορά που υιοθέτησαν
στην αγορά είναι σύμφωνη με τον ανταγωνισμό ή, τουλάχιστον, ότι παρέβησαν σαφώς και σε σημαντικό βαθμό τις υποχρεώσεις που
αποσκοπούσαν στην εφαρμογή της συμπράξεως μέχρι σημείου ώστε να διαταράξουν την ίδια τη λειτουργία της και ότι δεν προσχώρησαν
φαινομενικά στη συμφωνία και, ως εκ τούτου, παρακίνησαν άλλες επιχειρήσεις να θέσουν την εν λόγω σύμπραξη σε εφαρμογή (αποφάσεις
του Πρωτοδικείου της 8ης Ιουλίου 2004, T‑50/00, Dalmine κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. II‑2395, σκέψη 292, και της 15ης
Μαρτίου 2006, T‑26/02, Daiichi Pharmaceutical κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑713, σκέψη 113).
Με τη σκέψη 491 της προπαρατεθείσας αποφάσεως Raiffeisen Zentralbank Österreich κ.λπ. κατά Επιτροπής, μεταξύ άλλων, το Γενικό
Δικαστήριο αποσαφήνισε τη νομολογία αυτή υπενθυμίζοντας ότι μια επιχείρηση η οποία, παρά τη συνεννόηση με τους ανταγωνιστές
της, ακολουθεί μια κατά το μάλλον ή ήττον ανεξάρτητη πολιτική στην αγορά ενδέχεται απλώς να επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τη
σύμπραξη προς όφελός της. Αν αναγνωρίζονταν ελαφρυντικές περιστάσεις σε μια τέτοια περίπτωση, θα ήταν υπερβολικά ευχερές για
τις επιχειρήσεις να ελαχιστοποιούν τον κίνδυνο να υποχρεωθούν να καταβάλουν βαρύ πρόστιμο, δεδομένου ότι θα μπορούσαν να επωφελούνται
από παράνομη σύμπραξη και να επιτυγχάνουν στη συνέχεια μείωση του προστίμου με την αιτιολογία ότι δεν διαδραμάτισαν παρά περιορισμένο
ρόλο στην υλοποίηση της παραβάσεως, ενώ η στάση τους παρότρυνε άλλες επιχειρήσεις να συμπεριφερθούν κατά τρόπο επιβλαβέστερο
για τον ανταγωνισμό (βλ., επίσης, απόφαση της 8ης Ιουλίου 2004, T‑44/00, Mannesmannröhren-Werke κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004,
σ. II‑2223, σκέψεις 277 και 278).
Αντιθέτως προς τα υποστηριζόμενα από τις αναιρεσείουσες, η επιχείρηση που παύει να συμμετέχει σε σύμπραξη δεν βρίσκεται σε
παρόμοια κατάσταση με εκείνη της επιχειρήσεως που προσχωρεί μεν στη σύμπραξη αλλά δεν τη θέτει σε εφαρμογή ή, τουλάχιστον,
παύει να τη θέτει σε εφαρμογή. Συγκεκριμένα, στην τελευταία αυτή περίπτωση, η επιχείρηση εξακολουθεί να βλάπτει τον ανταγωνισμό
τόσο λόγω της συμμετοχής της στις ενδεχόμενες συζητήσεις όσο και λόγω του ότι, όπως επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο, η συμμετοχή
της στη σύμπραξη ενδέχεται να παρακινήσει και άλλες επιχειρήσεις να υιοθετήσουν βλαπτική για τον ανταγωνισμό συμπεριφορά.
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο ερμηνεύοντας στενά τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για
την αναγνώριση της ελαφρυντικής περίστασης του σημείου 3, δεύτερη περίπτωση, των κατευθυντηρίων γραμμών. Όπως όμως τόνισε
το Γενικό Δικαστήριο με τη σκέψη 128 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, οι αναιρεσείουσες δεν υποστήριξαν ότι πληρούσαν τις
προϋποθέσεις αυτές. Ως εκ τούτου, το πρώτο επιχείρημα είναι αβάσιμο.
Όσον αφορά το δεύτερο επιχείρημα, αρκεί να υπομνησθεί ότι, κατά γενικό κανόνα, οι συμπράξεις δημιουργούνται όταν ένας οικονομικός
τομέας αντιμετωπίζει δυσχέρειες και ότι οι δυσχέρειες αυτές δεν μπορούν, καταρχήν, να συνιστούν ελαφρυντικές περιστάσεις.
Εξάλλου, η δυσκολία να συγκριθεί το ύψος των προστίμων που επιβλήθηκαν σε επιχειρήσεις που μετείχαν σε διάφορες συμφωνίες,
σχετικές με διαφορετικές αγορές, σε περιόδους που χρονικά απέχουν ενίοτε πολύ μεταξύ τους, μπορεί να είναι απόρροια των αναγκαίων
προϋποθέσεων για την εφαρμογή αποτελεσματικής πολιτικής ανταγωνισμού (απόφαση της 2ας Οκτωβρίου 2003, C‑196/99 P, Aristrain
κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. I‑11005, σκέψη 81). Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο δεν παραβίασε την αρχή της απαγορεύσεως
των διακρίσεων κρίνοντας, με τη σκέψη 129 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι το γεγονός ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη, σε
προηγούμενες υποθέσεις, την οικονομική κατάσταση του τομέα ως ελαφρυντική περίσταση δεν σημαίνει ότι πρέπει οπωσδήποτε να
εξακολουθήσει να εφαρμόζει την εν λόγω πρακτική.
Όσον αφορά το τρίτο επιχείρημα, οι αναιρεσείουσες αμφισβητούν την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, χωρίς ωστόσο να διευκρινίζουν
και να αιτιολογούν την αιτίασή τους ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο με τη συλλογιστική που ανέπτυξε
με τις σκέψεις 136 έως 140 της εν λόγω αποφάσεως και χωρίς να εξηγούν για ποιο λόγο η προσκόμιση αποδεικτικών στοιχείων σχετικών
με πραγματικά περιστατικά γνωστά στην Επιτροπή δικαιολογεί την αναγνώριση ελαφρυντικών περιστάσεων σε μεγαλύτερο βαθμό απ’
ό,τι η εκ των προτέρων παροχή νέας πληροφορίας στην Επιτροπή. Επομένως, το επιχείρημα αυτό είναι απαράδεκτο, καθόσον είναι
πολύ ασαφές.
Από τις ανωτέρω σκέψεις συνάγεται ότι ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως είναι εν μέρει απαράδεκτος και εν μέρει αβάσιμος.

Επί του πέμπτου λόγου αναιρέσεως, αντλούμενου από παραβίαση των κατευθυντηρίων γραμμών και από εσφαλμένη αιτιολογία
Επιχειρήματα των διαδίκων
Οι αναιρεσείουσες επισημαίνουν ότι ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως βάλλει κατά των σκέψεων 163 έως 174 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
Υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο και παρέθεσε μη λογική και ανεπαρκή αιτιολογία για την
απόρριψη του έβδομου λόγου ακυρώσεως και την επιβεβαίωση της άρνησης της Επιτροπής να τους χορηγήσει μείωση του προστίμου
λόγω της αδυναμίας τους να πληρώσουν, ειδικότερα μετά το οικονομικό βάρος που τους είχε ήδη επιβληθεί στο πλαίσιο της υποθέσεως
των σωλήνων για βιομηχανική χρήση. Οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν εφάρμοσε το ενδεδειγμένο κριτήριο,
κατά το οποίο η ενδιαφερόμενη επιχείρηση αρκεί μόνο να αποδείξει ότι η επιβολή βαριάς κυρώσεως θα της επιφέρει πολύ σοβαρή
οικονομική ζημία. Προβάλλουν ακόμα ότι το Γενικό Δικαστήριο προέβη σε εσφαλμένη ερμηνεία του δεύτερου σκέλους του κριτηρίου
που προβλέπει το σημείο 5, στοιχείο β΄, των κατευθυντηρίων γραμμών, καθόσον έκρινε ότι ουδόλως συνέτρεχαν εν προκειμένω «συγκεκριμένες
κοινωνικές συνθήκες» κατά την έννοια του σημείου αυτού οι οποίες να δικαιολογούν μείωση του προστίμου. Τέλος, οι αναιρεσείουσες
υποστηρίζουν ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δεν ήρε την παράνομη διακριτική μεταχείριση που επιφύλαξε η Επιτροπή εις βάρος
τους σε σχέση με την εταιρία SGL Carbon AG στις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν οι αποφάσεις της 29ης Ιουνίου 2006, C‑308/04 P,
SGL Carbon κατά Επιτροπής (Συλλογή 2006, σ. I‑5977), και της 10ης Μαΐου 2007, C‑328/05 P, SGL Carbon κατά Επιτροπής (Συλλογή
2007, σ. I‑3921).
Η Επιτροπή επισημαίνει καταρχάς ότι το πρώτο επιχείρημα των αναιρεσειουσών δεν αφορά πλάνη περί το δίκαιο εντοπιζόμενη στην
αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε επί της έννοιας της εκφράσεως «ανικανότητα πληρωμής».
Προσθέτει δε ότι το ζήτημα των «συγκεκριμένων κοινωνικών συνθηκών» δεν υποβλήθηκε καν στην κρίση του Γενικού Δικαστηρίου.
Εν πάση περιπτώσει, τα επιχειρήματα των αναιρεσειουσών είναι ασαφή και αφορούν εκτιμήσεις σχετικές με τα πραγματικά περιστατικά
και τα αποδεικτικά στοιχεία, πράγμα που τα καθιστά απαράδεκτα στο πλαίσιο της αναιρετικής διαδικασίας. Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο
ορθώς απέρριψε το επιχείρημα των αναιρεσειουσών το σχετικό με τη διακριτική εις βάρος τους μεταχείριση, για τον λόγο ότι η
προγενέστερη πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής δεν χρησιμεύει ως νομικό πλαίσιο για τον καθορισμό των προστίμων. Εν πάση
περιπτώσει, η κατάσταση στην οποία βρισκόταν η SGL Carbon AG ήταν διαφορετική.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο όταν υπενθύμισε, με τη σκέψη 165 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως,
ότι η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη να λαμβάνει υπόψη την ελλειμματική οικονομική κατάσταση μιας επιχειρήσεως, καθόσον η
αναγνώριση μιας τέτοιας υποχρεώσεως θα κατέληγε να παράσχει αδικαιολόγητο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στις επιχειρήσεις που
είναι οι λιγότερο προσαρμοσμένες στις συνθήκες της αγοράς (βλ. αποφάσεις της 8ης Νοεμβρίου 1983, 96/82 έως 102/82, 104/82,
105/82, 108/82 και 110/82, IAZ International Belgium κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 3369, σκέψεις 54 και 55, και τις
προπαρατεθείσες αποφάσεις Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 327, της 29ης Ιουνίου 2006, SGL Carbon κατά Επιτροπής,
σκέψη 105, καθώς και της 10ης Μαΐου 2007, SGL Carbon κατά Επιτροπής, σκέψη 100).
Η Επιτροπή δεν υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη φερόμενη αδυναμία πληρωμών οφειλόμενη σε χρηματοοικονομική κύρωση επιβληθείσα
λόγω άλλης παραβάσεως του δικαίου του ανταγωνισμού κατά μείζονα λόγο καθόσον η οικεία επιχείρηση φέρει το κύριο μερίδιο ευθύνης
για μια κατάσταση την οποία η ίδια προκάλεσε με παράνομη συμπεριφορά.
Επιπλέον, όπως υπομνήσθηκε και με τη σκέψη 98 της παρούσας αποφάσεως, η δυσκολία να συγκριθεί το ύψος των προστίμων που επιβλήθηκαν
σε επιχειρήσεις που μετείχαν σε διάφορες συμφωνίες, σχετικές με διαφορετικές αγορές, σε περιόδους που χρονικά απέχουν ενίοτε
πολύ μεταξύ τους, μπορεί να είναι απόρροια των αναγκαίων προϋποθέσεων για την εφαρμογή αποτελεσματικής πολιτικής ανταγωνισμού.
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο δεν παραβίασε την αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων κρίνοντας, με τη σκέψη 164 της αναιρεσιβαλλομένης
αποφάσεως, ότι το γεγονός ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη, σε προηγούμενες υποθέσεις, τη δύσκολη οικονομική κατάσταση μιας επιχειρήσεως
δεν σημαίνει ότι πρέπει να προβεί στην ίδια εκτίμηση στο πλαίσιο μεταγενέστερης υποθέσεως.
Τέλος, ο πέμπτος λόγος είναι, κατά τα λοιπά, πολύ αόριστος, δεδομένου ότι οι αναιρεσείουσες αρκούνται να υποστηρίζουν ότι
το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, χωρίς ωστόσο να διευκρινίζουν σε τι ακριβώς συνίσταται η πλάνη αυτή.
Εν πάση περιπτώσει, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να εξετάζει τις εκτιμήσεις στις οποίες προβαίνει το Γενικό Δικαστήριο
περί τα πραγματικά περιστατικά, εκτιμήσεις όπως εκείνες που περιλαμβάνονται στις σκέψεις 169 και 170 της αναιρεσιβαλλομένης
αποφάσεως.
Ως εκ τούτου, ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί εν μέρει ως απαράδεκτος και εν μέρει ως αβάσιμος.

Επί του έκτου λόγου αναιρέσεως, αντλούμενου από προσβολή του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας
Επιχειρήματα των διαδίκων
Οι αναιρεσείουσες προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι παρέβη το δίκαιο της Ένωσης και προσέβαλε το θεμελιώδες δικαίωμά τους
για πλήρη και αποτελεσματική δικαστική προστασία παραλείποντας να εξετάσει ενδελεχώς και λεπτομερώς τα επιχειρήματά τους και
επιδεικνύοντας υπερβολική και μη εύλογη προκατάληψη υπέρ της εξουσίας εκτιμήσεως της Επιτροπής. Ειδικότερα, οι αναιρεσείουσες
αμφισβητούν τον τρόπο κατά τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως τον σχετικό με το μέγεθος της
αγοράς, τον τέταρτο λόγο ακυρώσεως τον σχετικό με τη διάρκεια της παραβάσεως, καθώς και τον πέμπτο λόγο ακυρώσεως τον σχετικό
με τις ελαφρυντικές περιστάσεις. Κατά τις αναιρεσείουσες, η άρνηση του Γενικού Δικαστηρίου να εξετάσει ενδελεχώς και λεπτομερώς
τους λόγους ακυρώσεως και τα επιχειρήματα που ανέπτυξαν με το δικόγραφο της προσφυγής τους ισοδυναμεί με προσβολή του θεμελιώδους
δικαιώματός τους για πλήρη, αποτελεσματικό και δίκαιο έλεγχο της προσβαλλομένης αποφάσεως από αμερόληπτο και ανεξάρτητο δικαστήριο.
Οι αναιρεσείουσες εκθέτουν ότι η θεωρία του «περιθωρίου εκτιμήσεως» και του «σεβασμού» δεν έχει πλέον λόγο εφαρμογής, δεδομένου
ότι σήμερα το δίκαιο της Ένωσης χαρακτηρίζεται από τα τεράστια πρόστιμα που επιβάλλει η Επιτροπή, μια εξέλιξη που συχνά αποκαλείται
de facto «ποινικοποίηση» του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης.
Επιπλέον, η άμεση εφαρμογή της εξαίρεσης του άρθρου 81, παράγραφος 3, ΕΚ, που θεσπίστηκε με τον κανονισμό 1/2003, σε αντικατάσταση
του προγενέστερου καθεστώτος εγκρίσεως, αποκλείει, εξ ορισμού, οποιοδήποτε περιθώριο εκτιμήσεως της Επιτροπής κατά την εφαρμογή
των κανόνων του ανταγωνισμού και, κατά συνέπεια, επιβάλλει πολύ περιορισμένο βαθμό σεβασμού των εξουσιών της Επιτροπής εκ
μέρους των δικαστηρίων, τα οποία εξετάζουν κατά πόσον το θεσμικό αυτό όργανο εφαρμόζει ορθά τους εν λόγω κανόνες στις επιμέρους
περιπτώσεις.
Εκτός αυτού, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι το περιθώριο εκτιμήσεως της Επιτροπής δεν πρέπει να δικαιολογείται από μια
υποτιθέμενη καταλληλότητα της Επιτροπής να αξιολογεί πολύπλοκα πραγματικά και οικονομικά ζητήματα. Επισημαίνουν συναφώς ότι
τόσο το Γενικό Δικαστήριο όσο και το Δικαστήριο έχουν επιδοθεί επιτυχώς σε ιδιαιτέρως διεξοδική εξέταση περίπλοκων υποθέσεων.
Ομοίως, λαμβανομένης υπόψη της πλήρους δικαιοδοσίας που απονέμουν στο Γενικό Δικαστήριο τα άρθρα 261 ΣΛΕΕ και 31 του κανονισμού
1/2003, το Γενικό Δικαστήριο δεν πρέπει να αναγνωρίζει στην Επιτροπή κανένα περιθώριο διακριτικής ευχέρειας, όχι μόνον όσον
αφορά την εκτίμηση του κατάλληλου και ανάλογου χαρακτήρα ενός προστίμου, αλλά και όσον αφορά τη μέθοδο που χρησιμοποιεί η
τελευταία για να προβεί στους υπολογισμούς της. Κατά τις αναιρεσείουσες, το Γενικό Δικαστήριο πρέπει να εξετάζει, σε κάθε
συγκεκριμένη υπόθεση, κατά πόσον η Επιτροπή αξιολόγησε τη σοβαρότητα και τη διάρκεια ορισμένης παράνομης συμπεριφοράς, δυνάμενο
κατά συνέπεια να υποκαθιστά την εκτίμηση της Επιτροπής με τη δική του, ακυρώνοντας, μειώνοντας ή αυξάνοντας το επιβληθέν πρόστιμο.
Κατά τις αναιρεσείουσες, η άσκηση της διακριτικής ευχέρειας της Επιτροπής θα πρέπει να εντάσσεται σε μια συνεκτική και απαλλαγμένη
από αυθαίρετες διακρίσεις πολιτική σε όλες τις περιπτώσεις κατά τις οποίες το θεσμικό αυτό όργανο καθορίζει το ποσό χρηματικής
κύρωσης λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού. Τούτο συνεπάγεται ότι η Επιτροπή οφείλει να αντιμετωπίζει κατά τον ίδιο
τρόπο επιχειρήσεις που βρίσκονται σε παρόμοιες καταστάσεις στο πλαίσιο χωριστών παραβάσεων, που έχουν διαπιστωθεί με χωριστές
αποφάσεις. Σε αντίθετη περίπτωση, το περιθώριο εκτιμήσεως της Επιτροπής θα οδηγούσε σε αμιγώς αυθαίρετη συμπεριφορά, δεδομένου
ότι θα αναγνωριζόταν στο θεσμικό αυτό όργανο η δυνατότητα να μεταβάλλει κατά το δοκούν, σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, την
πολιτική του στον τομέα των προστίμων.
Οι αναιρεσείουσες υπενθυμίζουν επίσης ότι, κατά το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η εφαρμογή του διοικητικού
δικαίου μέσω εκδόσεως διοικητικών αποφάσεων και επιβολής προστίμων δεν συνιστά αφ’ εαυτής παράβαση του άρθρου 6, παράγραφος
1, της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, που υπογράφηκε στη
Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ). Παρά ταύτα, η εφαρμογή αυτή πρέπει να διέπεται από επαρκώς αυστηρές δικονομικές
εγγυήσεις και να συνοδεύεται από καθεστώς αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου, που να περιλαμβάνει την εκ μέρους του δικαστηρίου
πλήρη δικαιοδοσία για τον έλεγχο των διοικητικών αποφάσεων. Το δικαίωμα «πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου» κατοχυρώνεται
επίσης από το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
Προκαταρκτικώς, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι οι αναιρεσείουσες στήριξαν την προσφυγή τους, με την οποία ζήτησαν μείωση του
προστίμου, στο άρθρο 230 ΕΚ και όχι στην πλήρη δικαιοδοσία που προβλέπει το άρθρο 31 του κανονισμού 1/2003.
Όσον αφορά την απάντηση στον δεύτερο, στον τέταρτο και στον πέμπτο λόγο ακυρώσεως, η Επιτροπή εκτιμά ότι το Γενικό Δικαστήριο,
παρά το γεγονός ότι υπενθύμισε τη διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής, εντούτοις διενήργησε αποτελεσματικό και ενδελεχή έλεγχο
του τρόπου υπολογισμού του προστίμου που επιβλήθηκε στον όμιλο ΚΜΕ και κατέληξε στο δικό του κατηγορηματικό συμπέρασμα ότι
οι λόγοι αυτοί είναι αβάσιμοι.
Τέλος, κατά την Επιτροπή, ο όμιλος ΚΜΕ αρκείται να προβάλλει υπαινιγμούς σχετικά με «ποινικές κατηγορίες» και να επικαλείται
το άρθρο 6, παράγραφος 1, της ΕΣΔΑ, χωρίς όμως να αναλύει τα συνεπαγόμενα έννομα αποτελέσματα.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Οι αναιρεσείουσες αμφισβητούν τόσο τον τρόπο με τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι πρέπει να λαμβάνει υπόψη το ευρύ
περιθώριο εκτιμήσεως της Επιτροπής όσο και τον τρόπο με τον οποίο έλεγξε στην πράξη την προσβαλλόμενη απόφαση. Οι αναιρεσείουσες
επικαλούνται συναφώς το άρθρο 6 ΕΣΔΑ καθώς και τον Χάρτη.
Η αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας συνιστά γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης, η οποία κατοχυρώνεται σήμερα
με το άρθρο 47 του Χάρτη (βλ. απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2010, C‑279/09, DEB, που δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή,
σκέψεις 30 και 31, και διάταξη της 1ης Μαρτίου 2011, C‑457/09, Chartry, που δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη
25, καθώς και απόφαση της 28ης Ιουλίου 2011, C-69/10, Samba Diouf, που δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 49).
Ο δικαστικός έλεγχος των αποφάσεων των θεσμικών οργάνων ρυθμίστηκε από τις ιδρυτικές Συνθήκες. Εκτός από τον έλεγχο της νομιμότητας,
που κατοχυρώνεται σήμερα στο άρθρο 263 ΣΛΕΕ, προβλέπεται και έλεγχος πλήρους δικαιοδοσίας όσον αφορά τις κυρώσεις που επιβάλλουν
οι κανονισμοί.
Όσον αφορά τον έλεγχο της νομιμότητας, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, μολονότι η Επιτροπή διαθέτει περιθώριο εκτιμήσεως σε
οικονομικά ζητήματα, τούτο δεν σημαίνει ότι ο δικαστής της Ένωσης οφείλει να απέχει από τον έλεγχο της εκ μέρους της Επιτροπής
ερμηνείας στοιχείων οικονομικής φύσεως. Συγκεκριμένα, ο δικαστής της Ένωσης οφείλει, ειδικότερα, όχι μόνο να ελέγχει την ακρίβεια
των αποδεικτικών στοιχείων των οποίων γίνεται επίκληση, την αξιοπιστία και τη συνοχή τους, αλλά και να ελέγχει αν τα στοιχεία
αυτά αποτελούν το σύνολο των κρίσιμων δεδομένων που πρέπει να ληφθούν υπόψη για να αξιολογηθεί μια περίπλοκη κατάσταση και
αν τεκμηριώνουν τα συμπεράσματα που συνάγονται από αυτά (βλ., συναφώς, αποφάσεις της 15ης Φεβρουαρίου 2005, C‑12/03 P, Επιτροπή
κατά Tetra Laval, Συλλογή 2005, σ. I‑987, σκέψη 39, καθώς και της 22ας Νοεμβρίου 2007, C-525/04 P, Ισπανία κατά Lensing, Συλλογή
2007, σ. I‑9947, σκέψεις 56 και 57).
Όσον αφορά τις κυρώσεις λόγω παραβάσεων του δικαίου του ανταγωνισμού, το άρθρο 15, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού
17, προβλέπει ότι, κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, εκτός από την σοβαρότητα της παραβάσεως,
και η διάρκειά της. Το άρθρο 23, παράγραφος 3, του κανονισμού 1/2003 έχει πανομοιότυπη διατύπωση.
Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, για τον καθορισμό του ποσού των προστίμων, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η διάρκεια των παραβάσεων,
καθώς και όλα τα στοιχεία που προσφέρονται για την εκτίμηση της σοβαρότητάς τους, όπως η συμπεριφορά της κάθε επιχειρήσεως,
η λειτουργία εκάστης εξ αυτών κατά τον καθορισμό των συμπεφωνημένων πρακτικών, το όφελος που άντλησαν από τις πρακτικές αυτές,
το μέγεθός τους και η αξία των εμπορευμάτων που αφορά η σύμπραξη, καθώς και ο κίνδυνος που αντιπροσωπεύουν παραβάσεις τέτοιου
είδους για τους σκοπούς της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (βλ. προπαρατεθείσες αποφάσεις Musique Diffusion française, σκέψη 129, Dansk
Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 242, καθώς και απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2009, C‑534/07 P, Prym και Prym Consumer
κατά Επιτροπής, Συλλογή 2009, σ. I‑7415, σκέψη 96).
Το Δικαστήριο έχει επισημάνει επίσης ότι αντικειμενικά στοιχεία όπως το περιεχόμενο των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορών,
ο αριθμός και η έντασή τους, η έκταση της επηρεασθείσας αγοράς και η επιδείνωση που υπέστη η δημόσια οικονομική τάξη πρέπει
να λαμβάνονται υπόψη. Στην ανάλυση πρέπει επίσης να συνεκτιμώνται το σχετικό μέγεθος των ευθυνόμενων επιχειρήσεων και το μερίδιο
της αγοράς που κατέχουν, καθώς και η τυχόν καθ’ υποτροπή υιοθέτηση τέτοιων συμπεριφορών (απόφαση της 7ης Ιανουαρίου 2004,
C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P και C‑219/00 P, Aalborg Portland κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή
2004, σ. I‑123, σκέψη 91).
Ο μεγάλος αυτός αριθμών των συνεκτιμώμενων στοιχείων επιβάλλει στην Επιτροπή την υποχρέωση να προβαίνει σε διεξοδικό έλεγχο
των περιστάσεων της παραβάσεως.
Για λόγους διαφάνειας, η Επιτροπή εξέδωσε τις κατευθυντήριες γραμμές, με τις οποίες γνωστοποιεί υπό ποιες συνθήκες θα λαμβάνει
υπόψη τις διάφορες περιστάσεις της παραβάσεως, καθώς και τις συνέπειες που τούτο μπορεί να έχει για τον υπολογισμό του ύψους
του προστίμου.
Οι κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, περιέχουν κανόνα συμπεριφοράς που υποδεικνύει την
ακολουθητέα τακτική από την οποία η διοίκηση δεν μπορεί να παρεκκλίνει σε κάποια συγκεκριμένη περίπτωση χωρίς να προσδιορίσει
λόγους που να συνάδουν με την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση της 18ης Μαΐου 2006, Archer Daniels
Midland και Archer Daniels Midland Ingredients κατά Επιτροπής, σκέψη 91), αρκούνται στην περιγραφή της μεθόδου που χρησιμοποιεί
η Επιτροπή για να ελέγξει την παράβαση και των κριτηρίων που το θεσμικό αυτό όργανο οφείλει να λαμβάνει υπόψη για τον καθορισμό
του ποσού του προστίμου.
Επιβάλλεται να υπομνησθεί η υποχρέωση αιτιολογήσεως των πράξεων της Ένωσης. Εν προκειμένω, η υποχρέωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη
σημασία. Η Επιτροπή οφείλει να αιτιολογεί τις αποφάσεις της και, μεταξύ άλλων, να διευκρινίζει τον τρόπο κατά τον οποίο στάθμισε
και αξιολόγησε τα στοιχεία τα οποία έλαβε υπόψη (βλ., συναφώς, προπαρατεθείσα απόφαση Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής,
σκέψη 87). Ο δικαστής πρέπει να εξακριβώνει αυτεπαγγέλτως ότι η απόφαση της Επιτροπής παραθέτει αιτιολογία.
Επιπλέον, στον δικαστή της Ένωσης απόκειται να προβαίνει στον έλεγχο της νομιμότητας που εμπίπτει στην αρμοδιότητά του και
ο οποίος διενεργείται βάσει των στοιχείων που προσκομίζει ο προσφεύγων προς στήριξη των λόγων που προβάλλει. Στο πλαίσιο του
ελέγχου αυτού, ο δικαστής δεν μπορεί να στηρίζεται στο περιθώριο εκτιμήσεως που διαθέτει η Επιτροπή όσον αφορά την επιλογή
των συνεκτιμώμενων στοιχείων κατά την εφαρμογή των κριτηρίων που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές ή την αξιολόγηση των
στοιχείων αυτών προκειμένου να αρνηθεί τη διενέργεια διεξοδικού ελέγχου των νομικών και των πραγματικών ζητημάτων.
Ο έλεγχος της νομιμότητας συμπληρώνεται από την πλήρη δικαιοδοσία που αναγνωριζόταν στον δικαστή της Ένωσης από το άρθρο 17
του κανονισμού 17 και που σήμερα εξασφαλίζεται από το άρθρο 31 του κανονισμού 1/2003, σύμφωνα με το άρθρο 261 ΣΛΕΕ. Η πλήρης
δικαιοδοσία παρέχει στον δικαστή την εξουσία, πέραν του απλού ελέγχου νομιμότητας της κυρώσεως, να υποκαθιστά την Επιτροπή
προβαίνοντας στη δική του εκτίμηση και, κατ’ επέκταση, να μειώνει ή να αυξάνει το πρόστιμο ή τη χρηματική ποινή που επιβλήθηκαν
(βλ., συναφώς, απόφαση της 15ης Οκτωβρίου 2002, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P έως C‑252/99 P
και C‑254/99 P, Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. I‑8375, σκέψη 692).
Παρά ταύτα, τονίζεται ότι η άσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας δεν ισοδυναμεί με αυτεπάγγελτο έλεγχο και υπενθυμίζεται ότι η
διαδικασία ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης διεξάγεται κατ’ αντιμωλία. Με την εξαίρεση των λόγων δημοσίας τάξεως που ο δικαστής
οφείλει να εξετάζει αυτεπαγγέλτως, όπως είναι η απουσία αιτιολογίας της επίδικης αποφάσεως, απόκειται στον προσφεύγοντα να
επικαλεστεί λόγους ακυρώσεως κατά της αποφάσεως αυτής και να προσκομίσει τα κατάλληλα αποδεικτικά στοιχεία προς στήριξη των
λόγων αυτών.
Η κατά τα ανωτέρω δικονομικής φύσεως απαίτηση δεν προσκρούει στον κανόνα σύμφωνα με τον οποίο, όσον αφορά τις παραβάσεις των
κανόνων του ανταγωνισμού, απόκειται στην Επιτροπή να αποδείξει τις παραβάσεις που διαπιστώνει και να προσκομίσει τα στοιχεία
που μπορούν να αποδείξουν, επαρκώς κατά νόμον, την ύπαρξη των περιστατικών που στοιχειοθετούν την παράβαση. Αυτό που ουσιαστικά
ζητείται από τον προσφεύγοντα στο πλαίσιο δικαστικής προσφυγής είναι να προσδιορίσει τα αμφισβητούμενα στοιχεία της επίδικης
αποφάσεως, να διατυπώσει τις σχετικές αιτιάσεις και να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία, τα οποία μπορεί να συνίστανται σε
σοβαρές ενδείξεις, πρόσφορες να αποδείξουν το βάσιμο των αιτιάσεων.
Επομένως, ο έλεγχος που προβλέπουν οι Συνθήκες συνεπάγεται ότι ο δικαστής της Ένωσης διενεργεί έλεγχο τόσο των νομικών όσο
και των πραγματικών ζητημάτων και ότι έχει εξουσία να εκτιμά τα αποδεικτικά στοιχεία, να ακυρώνει την επίδικη απόφαση και
να τροποποιεί το ποσό των προστίμων. Κατά συνέπεια, δεν προκύπτει ότι ο έλεγχος νομιμότητας του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, που συμπληρώνεται
από την κατά το άρθρο 31 του κανονισμού 1/2003πλήρη δικαιοδοσία όσον αφορά το ποσό του προστίμου, είναι αντίθετος προς τις
απαιτήσεις που επιβάλλει η περιλαμβανόμενη στο άρθρο 47 του Χάρτη αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι ο έκτος λόγος αναιρέσεως, στο μέτρο που αφορά τους κανόνες του δικαστικού ελέγχου υπό το πρίσμα
της αρχής της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, είναι αβάσιμος.
Όσον αφορά τον τρόπο κατά τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο άσκησε τον έλεγχο της προσβαλλομένης αποφάσεως στο πλαίσιο του δεύτερου,
του τέταρτου και του πέμπτου λόγου ακυρώσεως της προσφυγής, ο παρών λόγος αναιρέσεως συγχέεται με τον δεύτερο, τον τρίτο και
τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως και, επομένως, αποτέλεσε ήδη αντικείμενο εξετάσεως από το Δικαστήριο.
Επισημαίνεται συναφώς ότι, παρά το γεγονός ότι το Γενικό Δικαστήριο, ειδικότερα με τις σκέψεις 52 έως 54, 99, 114, 136 και
150 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, παρέπεμψε επανειλημμένως στη «διακριτική ευχέρεια», στο «σημαντικό περιθώριο εκτιμήσεως»
ή στο «ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως» που διαθέτει η Επιτροπή, εντούτοις, οι παραπομπές αυτές δεν το εμπόδισαν να ασκήσει τον
πλήρη και ολοκληρωμένο έλεγχο που οφείλει να διενεργεί.
Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι ο έκτος λόγος αναιρέσεως είναι αβάσιμος.
Κατά συνέπεια, κανένας από τους λόγους που επικαλέστηκε ο όμιλος ΚΜΕ προς στήριξη της αιτήσεώς του αναιρέσεως δεν μπορεί να
γίνει δεκτός, οπότε η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας που έχει εφαρμογή στη διαδικασία αναιρέσεως βάσει του άρθρου 118
του Κανονισμού αυτού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
Δεδομένου ότι η Επιτροπή ζήτησε την καταδίκη του ομίλου ΚΜΕ στα δικαστικά έξοδα και ο τελευταίος ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί
στα δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως.
2)
Καταδικάζει τις KME Germany AG, KME France SAS και KME Italy SpA στα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.