CELEX: 62010CJ0201
Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) 2988/95
Προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ενώσεως
Άρθρο 3
Ανάκτηση επιστροφής κατά την εξαγωγή
Τριακονταετής προθεσμία παραγραφής
Κανόνας περί παραγραφής κατά το γενικό αστικό δίκαιο κράτους μέλους
"Κατ’ αναλογία" εφαρμογή
Αρχή της ασφαλείας δικαίου
Αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης
Αρχή της αναλογικότητας

Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb κ.λπ., σκέψη 27).
Πάντως, καθό μέτρο ο νομοθέτης της Ενώσεως προέβλεψε ρητώς ότι τα κράτη μέλη δύνανται να εφαρμόζουν μεγαλύτερες προθεσμίες
παραγραφής από την ελάχιστη τετραετή προθεσμία, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι πρόθεση του εν λόγω νομοθέτη δεν ήταν η ενοποίηση
των εφαρμοστέων επί του θέματος προθεσμιών και ότι, ως εκ τούτου, η έναρξη ισχύος του κανονισμού 2988/95 δεν μπορούσε να έχει
ως συνέπεια την υποχρέωση των κρατών μελών να συντμήσουν στα τέσσερα έτη τις προθεσμίες παραγραφής τις οποίες είχαν εφαρμόσει
στο παρελθόν ελλείψει προϊσχυόντων επί του θέματος κανόνων του δικαίου της Ενώσεως.
Στο πλαίσιο της προβλεπόμενης το άρθρο 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 2988/95 δυνατότητας, τα κράτη μέλη διατηρούν ευρεία
διακριτική ευχέρεια ως προς τον καθορισμό μεγαλύτερων προθεσμιών παραγραφής τις οποίες προτίθενται να εφαρμόσουν σε περιπτώσεις
παρατυπιών θιγουσών τα οικονομικά συμφέροντα της Ενώσεως (απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2010, C‑131/10, Corman, η οποία δεν
έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 54).
Πράγματι, ο κανονισμός 2988/95 δεν προβλέπει κανένα μηχανισμό πληροφορήσεως ή γνωστοποιήσεως σχετικά με την εκ μέρους των
κρατών μελών χρήση της ευχέρειας να προβλέπουν μεγαλύτερες προθεσμίες παραγραφής, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 3, του
κανονισμού αυτού. Ως εκ τούτου, δεν προβλέφθηκε κανενός είδους έλεγχος σε επίπεδο Ενώσεως όσον αφορά τόσο τις αποκλίνουσες
προθεσμίες παραγραφής που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη δυνάμει της διατάξεως αυτής όσο και τους τομείς στους οποίους τα κράτη
αυτά αποφάσισαν να εφαρμόζουν τις εν λόγω προθεσμίες (προπαρατεθείσες αποφάσεις Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb
κ.λπ., σκέψη 45, και Corman, σκέψη 55).
Όπως διευκρινίζει το ίδιο το αιτούν δικαστήριο, στο πλαίσιο των υποθέσεων των κυρίων δικών, τα γερμανικά δικαστήρια εξακολουθούσαν
να εφαρμόζουν, μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού 2988/95, την προκύπτουσα από το άρθρο 195 του BGB τριακονταετή προθεσμία
παραγραφής επί των αγωγών με αντικείμενο την ανάκτηση αχρεωστήτως εισπραχθεισών από τους επιχειρηματίες επιστροφών.
Συναφώς, απαντώντας επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος το οποίο υπέβαλε το Bundesfinanzhof στο πλαίσιο των προπαρατεθεισών
υποθέσεων C‑278/07 έως C‑280/07 ότι οι μεγαλύτερες προθεσμίες παραγραφής τις οποίες τα κράτη μέλη διατηρούν την ευχέρεια να
εφαρμόζουν δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 2988/95 μπορούν να προκύπτουν από διατάξεις του κοινού δικαίου
προγενέστερες της ημερομηνίας εκδόσεως του ως άνω κανονισμού, το Δικαστήριο παρέσχε προς το αιτούν δικαστήριο τη ρητή αλλ’
απόλυτη διαβεβαίωση ότι τα κράτη μέλη δύνανται να εφαρμόζουν τέτοιες μεγαλύτερες προθεσμίες διά της εφαρμογής, μέσω της νομολογίας,
διατάξεως γενικής ισχύος προβλέπουσας προθεσμία παραγραφής πέραν των τεσσάρων ετών στον τομέα της ανακτήσεως των αχρεωστήτως
εισπραχθέντων πλεονεκτημάτων, πρακτική την οποία τα γερμανικά δικαστήρια χαρακτηρίζουν ως «κατ’ αναλογία» εφαρμογή.
Παρόμοια πρακτική είναι, κατ’ αρχήν, επιτρεπτή υπό το πρίσμα του δικαίου της Ενώσεως και, ειδικότερα, του άρθρου 3, παράγραφος
3, του κανονισμού 2988/95 (βλ., συναφώς, προπαρατεθείσα απόφαση Josef Vosding Schlacht‑, Kühl- und Zerlegebetrieb κ.λπ., σκέψη
47). Τούτου δοθέντος, πρέπει ακόμα με τη σχετική πρακτική να τηρούνται οι γενικές αρχές του ως άνω δικαίου μεταξύ των οποίων
καταλέγεται η αρχή της ασφαλείας δικαίου (βλ., συναφώς, απόφαση της 28ης Οκτωβρίου 2010, C‑367/09, SGS Belgium κ.λπ., η οποία
δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 40).
Επί της συγκεκριμένης πτυχής, οι προσφεύγουσες των κυρίων δικών υποστηρίζουν μεταξύ άλλων ότι, μετά την έναρξη ισχύος εντός
της γερμανικής έννομης τάξεως του προβλεπόμενου στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2988/95 γενικού κανόνα
παραγραφής και του αμέσου αποτελέσματός του, ως μέσου θεραπείας της ελλείψεως ειδικού κανόνα επί του θέματος εντός της εν
λόγω έννομης τάξεως, οι εθνικές αρχές και τα εθνικά δικαστήρια δεν είχαν πλέον λόγο και αδυνατούσαν του λοιπού, ελλείψει εθνικής
νομοθετικής διατάξεως επιβάλλουσας την υποχρέωσή τους να ενεργούν τοιουτοτρόπως, να συνεχίσουν να εφαρμόζουν «κατ’ αναλογία»
γενικό κανόνα παραγραφής, προκύπτοντα από τον BGB για τον κολασμό «παρατυπίας» κατά την έννοια του οικείου κανονισμού.
Υπογραμμίζεται συναφώς ότι, στο πλαίσιο του κολασμού παρατυπίας προσβάλλουσας τα οικονομικά συμφέροντα της Ενώσεως και επαγόμενης
διοικητικό μέτρο όπως η υποχρέωση του επιχειρηματία να αποδώσει αχρεωστήτως καταβληθείσες επιστροφές, η αρχή της ασφαλείας
δικαίου απαιτεί μεταξύ άλλων η κατάσταση του ως άνω επιχειρηματία, λαμβανομένων υπόψη των δικαιωμάτων και υποχρεώσεών του
έναντι της εθνικής αρχής, να μην μπορεί να τίθεται επ’ αόριστον εν αμφιβόλω (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 21ης Ιανουαρίου
2010, C‑472/08, Alstom Power Hydro, η οποία δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 16) και ότι, συνακόλουθα, όσον αφορά
τον κολασμό μιας τέτοιας παρατυπίας, πρέπει να εφαρμόζεται προθεσμία παραγραφής, η οποία, προς εκπλήρωση της συνιστάμενης
στο να κατοχυρώνεται η ασφάλεια δικαίου αποστολής της, πρέπει να ορίζεται εκ των προτέρων (βλ. αποφάσεις της 15ης Ιουλίου
1970, 41/69, ACF Chemiefarma κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 397, σκέψη 19, και της 11ης Ιουλίου 2002, C‑62/00,
Marks & Spencer, Συλλογή 2002, σ. I‑6325, σκέψη 39). Κατόπιν τούτου, οποιαδήποτε «κατ’ αναλογία» εφαρμογή μιας προθεσμίας
παραγραφής πρέπει να είναι επαρκώς προβλέψιμη για τον ιδιώτη (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 24ης Μαρτίου 2009, C‑445/06,
Danske Slagterier, Συλλογή 2009, σ. I‑2119, σκέψη 34).
Ασφαλώς, είναι ευχερέστερο για τον επιχειρηματία αυτόν να υπολογίζει την εφαρμοστέα επί του κολασμού παρατυπίας την οποία
ο ίδιος διέπραξε προθεσμία παραγραφής όταν η προθεσμία αυτή και η εφαρμογή της στον τομέα στον οποίο εμπίπτει η ως άνω παρατυπία
ορίζονται από τον εθνικό νομοθέτη με διάταξη εφαρμοστέα επί τούτου στο συγκεκριμένο τομέα. Εντούτοις, όταν, όπως συμβαίνει
προφανώς με τις υποθέσεις των κυρίων δικών, ο εθνικός νομοθέτης δεν θέσπισε επί τούτου διάταξη εφαρμοστέα σε τομέα όπως αυτός
της ανακτήσεως των αχρεωστήτως εισπραχθεισών επιστροφών κατά την εξαγωγή σε βάρος του προϋπολογισμού της Ενώσεως, δεν προσκρούει,
κατ’ αρχήν, στην αρχή της ασφαλείας δικαίου οι διοικητικές και δικαστικές αρχές να εξακολουθούν, σύμφωνα με προγενέστερη νομολογιακή
πρακτική, γνωστή στον ενδιαφερόμενο επιχειρηματία, να εφαρμόζουν «κατ’ αναλογία» προθεσμία παραγραφής γενικής ισχύος, προβλεπόμενη
σε διάταξη του αστικού δικαίου, υπερβαίνουσα την προβλεπόμενη στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2988/95
τετραετή προθεσμία.
Πάντως, μια τέτοια εφαρμογή τηρεί την αρχή της ασφαλείας δικαίου μόνον αν είναι απόρροια μιας επαρκώς προβλέψιμης νομολογιακής
πρακτικής. Συναφώς, αρκεί η υπόμνηση ότι δεν εναπόκειται στο Δικαστήριο να διαπιστώσει, στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας,
το αν υφίσταται ή όχι παρόμοια νομολογιακή πρακτική.
Υπό το φως των προηγηθεισών σκέψεων, υπό περιστάσεις όπως αυτές των υποθέσεων των κυρίων δικών, δεν προσκρούει κατ’ αρχήν
στην αρχή της ασφαλείας δικαίου, στο πλαίσιο της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Ενώσεως, όπως η προστασία αυτή
ορίζεται με τον κανονισμό 2988/95, και κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 3, παράγραφος 3, του ως άνω κανονισμού, το να εφαρμόζουν
«κατ’ αναλογία» οι εθνικές αρχές και τα εθνικά δικαστήρια κράτους μέλους, επί διαφοράς σχετικά με την ανάκτηση αχρεωστήτως
καταβληθείσας επιστροφής κατά την εξαγωγή, προθεσμία παραγραφής προκύπτουσα από εθνική διάταξη του κοινού δικαίου, υπό την
προϋπόθεση, πάντως, ότι η ως άνω απορρέουσα από νομολογιακή πρακτική εφαρμογή υπήρξε επαρκώς προβλέψιμη, όπερ εναπόκειται
στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.

Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
Με το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν προσκρούει στην αρχή της αναλογικότητας, στο πλαίσιο
της εκ μέρους των κρατών μελών χρήσεως της ευχέρειας που τους παρέχει το άρθρο 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 2988/95, η
εφαρμογή τριακονταετούς προθεσμίας παραγραφής επί διαφοράς σχετικής με την ανάκτηση των αχρεωστήτως εισπραχθεισών επιστροφών.
Όπως προκύπτει από τις σκέψεις 26 και 30 της παρούσας αποφάσεως, καίτοι, στο πλαίσιο της προβλεπόμενης στο άρθρο 3, παράγραφος
3, του κανονισμού 2988/95 δυνατότητας, τα κράτη μέλη διατηρούν ευρεία διακριτική ευχέρεια ως προς τον καθορισμό μεγαλύτερων
προθεσμιών παραγραφής τις οποίες προτίθενται να εφαρμόσουν σε περίπτωση παρατυπίας θίγουσας τα οικονομικά συμφέροντα της Ενώσεως,
πάντως, τα κράτη αυτά οφείλουν να τηρούν τις γενικές αρχές της Ενώσεως, ειδικότερα δε της αρχής της αναλογικότητας.
Υπό την έννοια αυτή, στην περίπτωση «μεγαλύτερης», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 2988/95, εθνικής
προθεσμίας παραγραφής, δεν πρέπει, μεταξύ άλλων, να βαίνει προδήλως πέραν του αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη του στόχου
της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Ενώσεως (βλ., συναφώς, απόφαση της 17ης Μαρτίου 2011, C‑221/09, AJD Tuna Ltd.,
δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 79 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Επισημαίνεται συναφώς ότι οι μεγαλύτερες προθεσμίες παραγραφής τις οποίες τα κράτη μέλη δύνανται υπό την έννοια αυτή να εφαρμόζουν
βάσει του άρθρου 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 2988/95 διαφέρουν κατά πολύ από ένα κράτος μέλος σε άλλο, δοθέντος ότι τούτο
εξαρτάται ευρέως από τις νομικές παραδόσεις των οικείων κρατών καθώς και από το πώς αντιλαμβάνονται στις αντίστοιχες έννομες
τάξεις τους την έννοια του αναγκαίου και ικανού για μια επιδεικνύουσα επιμέλεια διοίκηση χρονικού διαστήματος προς κολασμό
των παρατυπιών που έχουν διαπραχθεί σε βάρος των δημόσιων αρχών και των εθνικών προϋπολογισμών.
Εξάλλου, το γεγονός ότι, στο πλαίσιο της προβλεπόμενης από την ως άνω διάταξη ευχέρειας, ένα κράτος μέλος επιβάλλει βραχύτερες
προθεσμίες παραγραφής από τις ισχύουσες σε άλλο κράτος μέλος δεν μπορεί να σημαίνει ότι οι προθεσμίες αυτές είναι δυσανάλογες
(βλ., κατ’ αναλογία, αποφάσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2008, C‑141/07, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 2008, σ. I‑6935, σκέψη
51, και της 25ης Φεβρουαρίου 2010, C‑562/08, Müller Fleisch, η οποία δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 45).
Επιβάλλεται επίσης η επισήμανση ότι δεν αποκλείεται κανόνας τριακονταετούς παραγραφής, προκύπτων από διάταξη του αστικού δικαίου,
να παρίσταται ενδεχομένως αναγκαίος και αναλογικός, ιδίως στο πλαίσιο διαφορών μεταξύ φυσικών προσώπων, υπό το πρίσμα του
επιδιωκόμενου με τον ως άνω κανόνα και οριζόμενου από τον εθνικό νομοθέτη στόχου.
Η εκτίμηση ενός τέτοιου κανόνα παραγραφής υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας διαφέρει, πάντως, όταν ο κανόνας αυτός
χρησιμοποιείται κατ’ «αναλογία» προς επιδίωξη στόχου διαφορετικού από εκείνον ο οποίος πρυτάνευσε για τη θέσπισή του από τον
εθνικό νομοθέτη, εν προκειμένω δε, στις υποθέσεις των κυρίων δικών, προς επιδίωξη στόχου οριζόμενου από τον νομοθέτη της Ενώσεως.
Επί της συγκεκριμένης πτυχής, υπό το φως του στόχου της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Ενώσεως, για τον οποίο
στόχο ο νομοθέτης της Ενώσεως έκρινε ότι διάρκεια παραγραφής τεσσάρων ετών, μάλιστα δε και τριών ετών, ήταν ήδη αφεαυτής επαρκής
ώστε να επιτρέπει στις εθνικές αρχές να κολάζουν παρατυπία θίγουσα τα ως άνω οικονομικά συμφέροντα και δυνάμενη να καταλήξει
στη θέσπιση μέτρου όπως η ανάκτηση αχρεωστήτως χορηγηθέντος πλεονεκτήματος, προφανώς η χορήγηση στις οικείες αρχές χρονικού
διαστήματος τριάντα ετών βαίνει πέραν του μέτρου που είναι αναγκαίο για μια επιδεικνύουσα επιμέλεια διοίκηση.
Πράγματι, επισημαίνεται ότι η οικεία διοίκηση υπέχει γενική υποχρέωση να επιδεικνύει επιμέλεια κατά τον έλεγχο της κανονικής
καταβολής των πληρωμών που διενεργεί η ίδια και βαρύνουν τον προϋπολογισμό της Ενώσεως, δοθέντος ότι τα κράτη μέλη οφείλουν
να τηρούν την υποχρέωση να επιδεικνύουν εν γένει επιμέλεια κατά το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΕΕ, υποχρέωση η οποία συνεπάγεται
ότι καλούνται να λαμβάνουν αμελλητί μέτρα προς αποκατάσταση των πλημμελειών (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 13ης Νοεμβρίου
2001, C-277/98, Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 2001, σ. I-8453, σκέψη 40).
Υπό τις περιστάσεις αυτές, το να παρέχεται στα κράτη μέλη η δυνατότητα να χορηγούν στην οικεία διοίκηση τόσο μακρό χρονικό
διάστημα προκειμένου αυτή να ενεργήσει όσο προβλέπει ο κανόνας της τριακονταετούς παραγραφής θα μπορούσε, κατά κάποιον τρόπο,
να ενθαρρύνει τυχόν απραξία των εθνικών αρχών σχετικά με τον κολασμό των κατά την έννοια του άρθρου 1, του κανονισμού 2988/95
«παρατυπιών», ενώ αφήνουν τους επιχειρηματίες έκθετους, αφενός, σε μακρά περίοδο ανασφαλείας δικαίου και, αφετέρου, στον κίνδυνο
να μην είναι πλέον σε θέση να προσκομίσουν την απόδειξη της κανονικότητας των επίδικων συναλλαγών μετά την παρέλευση μιας
τέτοιας χρονικής περιόδου.
Εν πάση περιπτώσει, επιβάλλεται να υπογραμμιστεί ότι, αν τετραετής προθεσμία παραγραφής, όπως η προβλεπόμενη στο άρθρο 3,
παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2988/95, παραστεί ενδεχομένως, κατά τις εθνικές αρχές, ως υπερβολικά βραχεία για
να τους επιτρέψει τον κολασμό των παρατυπιών οι οποίες εμφανίζουν ορισμένη πολυπλοκότητα, ο εθνικός νομοθέτης διαθέτει πάντοτε
την ευχέρεια, στο πλαίσιο της προβλεπομένης στην παράγραφο 3 του εν λόγω άρθρου δυνατότητας, να θεσπίσει κανόνα μεγαλύτερης
παραγραφής, προσαρμοσμένο στη συγκεκριμένη μορφή παρατυπιών.
Λαμβάνοντας υπόψη τις προηγηθείσες σκέψεις, επιβάλλεται στο δεύτερο ερώτημα να δοθεί η απάντηση ότι, υπό περιστάσεις όπως
αυτές των υποθέσεων των κυρίων δικών, προσκρούει στην αρχή της αναλογικότητας, στο πλαίσιο της εκ μέρους των κρατών μελών
χρήσεως της ευχέρειας που τους παρέχει το άρθρο 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 2988/95, η εφαρμογή προθεσμίας τριακονταετούς
παραγραφής επί της αφορώσας την ανάκτηση των αχρεωστήτως εισπραχθεισών επιστροφών διαφοράς.

Επί του τρίτου ερωτήματος
Με το τρίτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, σε περίπτωση κατά την οποία η εφαρμογή ενός κανόνα τριακονταετούς
παραγραφής για τον κολασμό «παρατυπίας» κατά την έννοια του άρθρου 1 του κανονισμού 2988/95 αποδεικνυόταν δυσανάλογη υπό το
φως του στόχου της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Ενώσεως, αν προσκρούει στην αρχή της ασφαλείας δικαίου η δυνατότητα
ενός εθνικού δικαστηρίου να αποφασίσει τον περιορισμό της εκτάσεως εφαρμογής ενός τέτοιου κανόνα τριακονταετούς παραγραφής,
εν προκειμένω μέχρι τα δέκα έτη, αντί της εφαρμογής του κανόνα της τετραετούς παραγραφής την οποία προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος
1, του κανονισμού 2988/95.
Δεν αποκλείεται, υπό το κράτος καταστάσεως στο πλαίσιο της οποίας τα εθνικά δικαστήρια δεν διαθέτουν κανέναν άλλο εφαρμοστέο
κανόνα παραγραφής, να τείνουν να ερμηνεύουν κανόνα τριακονταετούς παραγραφής υπό την έννοια της μειώσεώς της προς ικανοποίηση
των επιταγών του δικαίου της Ενώσεως.
Εντούτοις, υπό το κράτος καταστάσεως όπως αυτή στο πλαίσιο των υποθέσεων των κυρίων δικών, καταστάσεως η οποία εμπίπτει στο
πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 2988/95, διαπιστώνεται ότι, εν πάση περιπτώσει, ελλείψει νομίμως εφαρμοστέας εθνικής κανονιστικής
ρυθμίσεως προβλέπουσας μεγαλύτερη προθεσμία παραγραφής, το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 2988/95 προβλέπει τετραετή
προθεσμία παραγραφής και εξακολουθεί να έχει άμεση εφαρμογή εντός των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένου του τομέα των επιστροφών
κατά την εξαγωγή των γεωργικών προϊόντων (βλ. απόφαση της 24ης Ιουνίου 2004, C-278/02, Handlbauer, Συλλογή 2004, σ. I-6171,
σκέψη 35).
Έτσι, υπό περιστάσεις κατά τις οποίες η εφαρμογή προθεσμίας παραγραφής του κοινού δικαίου επί της αφορώσας την ανάκτηση των
αχρεωστήτως εισπραχθεισών επιστροφών διαφοράς πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού 2988/95 αποδεικνύεται δυσανάλογη υπό
το πρίσμα του στόχου της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Ενώσεως, ο κανόνας αυτός δεν πρέπει να εφαρμόζεται, ενώ
η γενική προθεσμία παραγραφής την οποία προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2988/95 εφαρμόζεται,
όπως προκύπτει από τη σκέψη 34 της προπαρατεθείσας αποφάσεως Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb κ.λπ., καθό
μέτρο διέπει και τις διαπραχθείσες πριν από την έναρξη ισχύος του οικείου κανονισμού παρατυπίες και αρχίζει να τρέχει από
την ημερομηνία της διαπράξεως της επίδικης παρατυπίας.
Πράγματι, σε παρόμοια κατάσταση, αν επρόκειτο να επιτραπεί σε εθνικό δικαστήριο, στο πλαίσιο του κανονισμού 2988/95, να μειώσει
συγκεκριμένη προθεσμία παραγραφής, η οποία ετύγχανε εφαρμογής, προκειμένου να φθάσει σε επίπεδο ικανό να κατοχυρώνει την αρχή
της αναλογικότητας, τη στιγμή μάλιστα κατά την οποία διαθέτει εν πάση περιπτώσει κανόνα παραγραφής αντλούμενο από το δίκαιο
της Ενώσεως και έχοντα άμεση εφαρμογή εντός της εθνικής έννομης τάξεώς του, τούτο θα ερχόταν ακόμη και σε αντίθεση προς τις
αρχές, σύμφωνα με τις οποίες, αφενός, μια προθεσμία παραγραφής πρέπει να καθορίζεται εκ των προτέρων προς εκπλήρωση της αποστολής
της να κατοχυρώνει την ασφάλεια δικαίου (βλ. προπαρατεθείσες αποφάσεις ACF Chemiefarma κατά Επιτροπής, σκέψη 19, και Marks
& Spencer, σκέψη 39) και, αφετέρου, οποιαδήποτε «κατ’ αναλογία» εφαρμογή προθεσμίας παραγραφής πρέπει να είναι αρκούντως προβλέψιμη
για τον ιδιώτη (βλ., κατ’ αναλογία, προπαρατεθείσα απόφαση Danske Slagterier, σκέψη 34).
Πάντως, σε παρόμοια κατάσταση ο εθνικός νομοθέτης διαθέτει πάντοτε την ευχέρεια, όπως υπενθυμίζεται στη σκέψη 46 της παρούσας
αποφάσεως, στο πλαίσιο της προβλεπόμενης στο άρθρο 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 2988/95 δυνατότητας, να θεσπίσει κανόνα
μεγαλύτερης προθεσμίας παραγραφής.
Λαμβάνοντας υπόψη τις προηγηθείσες σκέψεις, στο τρίτο ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι, υπό περιστάσεις όπως αυτές των υποθέσεων
των κυρίων δικών, προσκρούει στην αρχή της ασφαλείας δικαίου η τυχόν «μεγαλύτερη» κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος
3, του κανονισμού 2988/95 προθεσμία παραγραφής να δύναται να προκύπτει από προθεσμία παραγραφής του κοινού δικαίου, η οποία
συντμήθηκε από τον δικαστή, ώστε να συνάδει κατά την εφαρμογή της προς την αρχή της αναλογικότητας, καθόσον, εν πάση περιπτώσει,
υπό παρόμοιες περιστάσεις πρέπει να εφαρμόζεται η προβλεπόμενη στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2988/95
τετραετής προθεσμία παραγραφής.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους των κυρίων δικών τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πέραν των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Υπό περιστάσεις όπως αυτές των υποθέσεων των κυρίων δικών, δεν προσκρούει κατ’ αρχήν στην αρχή της ασφαλείας δικαίου, στο
πλαίσιο της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Ενώσεως, όπως η προστασία αυτή ορίζεται με τον κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ)
2988/95 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1995, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,
και κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 3, παράγραφος 3, του ως άνω κανονισμού, το να εφαρμόζουν «κατ’ αναλογία» οι εθνικές αρχές και
τα εθνικά δικαστήρια κράτους μέλους, επί διαφοράς σχετικά με την ανάκτηση αχρεωστήτως καταβληθείσας επιστροφής κατά την εξαγωγή,
προθεσμία παραγραφής προκύπτουσα από εθνική διάταξη του κοινού δικαίου, υπό την προϋπόθεση, πάντως, ότι η ως άνω απορρέουσα
από νομολογιακή πρακτική εφαρμογή υπήρξε επαρκώς προβλέψιμη, όπερ εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
2)
Υπό περιστάσεις όπως αυτές των υποθέσεων των κυρίων δικών, προσκρούει στην αρχή της αναλογικότητας, στο πλαίσιο της εκ μέρους
των κρατών μελών χρήσεως της ευχέρειας που τους παρέχει το άρθρο 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 2988/95, η εφαρμογή προθεσμίας
τριακονταετούς παραγραφής επί της αφορώσας την ανάκτηση των αχρεωστήτως εισπραχθεισών επιστροφών διαφοράς.
3)
Υπό περιστάσεις όπως αυτές των υποθέσεων των κυρίων δικών, προσκρούει στην αρχή της ασφαλείας δικαίου η τυχόν «μεγαλύτερη»
κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 2988/95 προθεσμία παραγραφής να δύναται να προκύπτει από προθεσμία
παραγραφής του κοινού δικαίου, η οποία συντμήθηκε από τον δικαστή, ώστε να συνάδει κατά την εφαρμογή της προς την αρχή της
αναλογικότητας, καθόσον, εν πάση περιπτώσει, υπό παρόμοιες περιστάσεις πρέπει να εφαρμόζεται η προβλεπόμενη στο άρθρο 3, παράγραφος
1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2988/95 τετραετής προθεσμία παραγραφής.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.