CELEX: 62010CJ0507
Αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις
Απόφαση-πλαίσιο 2002/465/ΔΕΥ
Καθεστώς των θυμάτων στο πλαίσιο των ποινικών διαδικασιών
Προστασία των ευάλωτων προσώπων
Εξέταση ανηλίκου ως μάρτυρα
Διαδικασία συντηρητικής απόδειξης
Άρνηση της εισαγγελικής αρχής να παραγγείλει στον αρμόδιο για τη διενέργεια ανακριτικών πράξεων δικαστή την εξέταση μάρτυρα

Pupino, σκέψη 55).
Ως προς την κανονιστική αυτή ρύθμιση, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, για την επίτευξη των σκοπών των προπαρατεθεισών διατάξεων
της απόφασης-πλαισίου, το εθνικό δικαστήριο πρέπει να έχει τη δυνατότητα να εφαρμόζει, όσον αφορά τα ιδιαιτέρως ευάλωτα θύματα,
μια ειδική διαδικασία, όπως είναι η διαδικασία της πρόωρης διεξαγωγής αποδείξεων που προβλέπει το ιταλικό δίκαιο, καθώς επίσης
και τις ειδικά προβλεπόμενες συνθήκες μαρτυρικής κατάθεσης, εφόσον η διαδικασία αυτή ανταποκρίνεται με τον καλύτερο τρόπο
στην κατάσταση των θυμάτων και είναι αναγκαία για να αποφευχθεί η απώλεια των αποδεικτικών στοιχείων, για να μειωθεί στο ελάχιστο
η επανάληψη της εξέτασης μαρτύρων αλλά και για να προληφθούν οι επιβλαβείς συνέπειες που θα είχε για τα θύματα αυτά η εξέτασή
τους στο ακροατήριο (προπαρατεθείσα απόφαση Pupino, σκέψη 56).
Κατ’ αντιδιαστολή προς την υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η προπαρατεθείσα απόφαση Pupino, το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας
δίκης έγκλημα εμπίπτει στα εγκλήματα για τα οποία προβλέπεται η δυνατότητα εφαρμογής της εν λόγω διαδικασίας.
Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το γεγονός ότι ο εισαγγελέας δεν υποχρεούται να δεχτεί την αίτηση που του υποβάλλει
ιδιαίτερα ευάλωτο θύμα κατά τη διάρκεια της ανάκρισης, με την οποία του ζητεί να παραγγείλει στο επιληφθέν της υποθέσεως δικαστήριο
να εφαρμόσει την εν λόγω διαδικασία και να εξετάσει μάρτυρες σύμφωνα με την επίσης ειδικά προβλεπόμενη διαδικασία, αντιβαίνει
στις προπαρατεθείσες διατάξεις της απόφασης-πλαισίου. Σε περίπτωση απορριπτικής διάταξης του εισαγγελέα και μη υποβολής σχετικής
αιτήσεως εκ μέρους του κατηγορουμένου, ο αρμόδιος για τη διενέργεια ανακριτικών πράξεων δικαστής δεν έχει δυνατότητα να εφαρμόσει
την εν λόγω διαδικασία, παρά το γεγονός ότι, ανεξαρτήτως των ανωτέρω, ο ίδιος αυτός δικαστής έχει την εξουσία να υποχρεώσει
τον εισαγγελέα να συντάξει το κατηγορητήριο προκειμένου να παραπεμφθεί ενδεχομένως ο κατηγορούμενος σε δίκη.
Όπως επισημάνθηκε με τις σκέψεις 27 και 28 της παρούσας αποφάσεως, καμία από τις τρεις διατάξεις της απόφασης-πλαισίου που
παραθέτει το αιτούν δικαστήριο δεν προβλέπει συγκεκριμένους και λεπτομερείς τρόπους επίτευξης των σκοπών τους. Λαμβανομένου
υπόψη του γράμματος των διατάξεων αυτών καθώς και του άρθρου 34 ΕΕ, πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι εθνικές αρχές διαθέτουν ευρεία
εξουσία εκτιμήσεως ως προς τους τρόπους αυτούς.
Μολονότι, όπως επισημάνθηκε ανωτέρω, τα κράτη μέλη πρέπει να προβλέπουν ειδικά μέτρα προστασίας των ιδιαίτερα ευάλωτων θυμάτων,
εντούτοις τούτο δεν μπορεί να συνεπάγεται ότι, προκειμένου να επιτευχθούν οι σκοποί που επιδιώκει η απόφαση-πλαίσιο, τα εν
λόγω θύματα δικαιούνται σε κάθε περίπτωση να τυγχάνουν εφαρμογής καθεστώτων όπως εκείνο της συντηρητικής απόδειξης κατά τη
διάρκεια της ποινικής προδικασίας.
Το άρθρο 8, παράγραφος 4, της απόφασης-πλαισίου επιβάλλει συγκεκριμένα στα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι, όταν είναι αναγκαίο
να προστατευθούν τα θύματα, ιδιαίτερα τα πλέον ευάλωτα, «από τις συνέπειες της κατάθεσής τους σε δημόσια συνεδρίαση», τα εν
λόγω πρόσωπα δικαιούνται «να καταθέτουν υπό συνθήκες οι οποίες καθιστούν δυνατή την επίτευξη του στόχου αυτού, μετά από σχετική
δικαστική απόφαση, με κάθε κατάλληλο μέσο, συμβατό προς τις θεμελιώδεις αρχές του δικαίου του [οικείου κράτους μέλους].»
Εντούτοις, όπως επισήμανε και ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 53 έως 58 των προτάσεών του, δεν υπερβαίνει το περιθώριο εκτιμήσεως
που διαθέτουν τα κράτη μέλη κατά την υλοποίηση του σκοπού αυτού εθνική νομοθεσία η οποία, στο πλαίσιο νομικού συστήματος όπως
το επίμαχο στην κύρια δίκη, προβλέπει δικονομικό καθεστώς βάσει του οποίου ο εισαγγελέας αποφασίζει κατά πόσον πρέπει να γίνει
δεκτή η αίτηση με την οποία το θύμα ζητεί την εφαρμογή διαδικασίας όπως η συντηρητική απόδειξη.
Εκτός του ότι, όπως προκύπτει και από την ένατη αιτιολογική σκέψη της απόφασης-πλαισίου, οι διατάξεις της απόφασης αυτής δεν
υποχρεώνουν τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν στα θύματα ισοδύναμη αντιμετώπιση στις δίκες με εκείνη των μετεχόντων στις δίκες
αυτές (βλ., συναφώς, προπαρατεθείσα απόφαση Gueye και Salmerón Sánchez, σκέψη 53), το γεγονός ότι, στο ιταλικό σύστημα ποινικού
δικαίου, απόκειται στον εισαγγελέα να αποφασίζει αν θα διαβιβάσει στο επιληφθέν δικαστήριο την αίτηση του θύματος για την
εφαρμογή, κατά τη διάρκεια της προδικασίας, της διαδικασίας συντηρητικής απόδειξης, η οποία εισάγει παρέκκλιση από την αρχή
σύμφωνα με την οποία τα αποδεικτικά στοιχεία συλλέγονται κατά τη διάρκεια της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως, μπορεί να θεωρηθεί
ότι εντάσσεται στη λογική ενός συστήματος στο πλαίσιο του οποίου ο εισαγγελέας συνιστά δικαστικό όργανο επιφορτισμένο με την
άσκηση της ποινικής δίωξης.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι, αφενός, οι επίμαχες στην κύρια δίκη εθνικές διατάξεις απορρέουν από θεμελιώδεις αρχές του
συστήματος ποινικού δικαίου του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους οι οποίες πρέπει να γίνουν σεβαστές, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο
8, παράγραφος 4, της απόφασης-πλαισίου. Αφετέρου, κατά την εξέταση αιτήσεως που υποβάλλει το θύμα για την εφαρμογή της διαδικασίας
της συντηρητικής απόδειξης, είναι αναγκαίο να λαμβάνεται υπόψη ότι η απόφαση-πλαίσιο πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο ώστε
να διασφαλίζεται ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Υπό το πρίσμα της αναγκαιότητας αυτής, οι εθνικές αρχές πρέπει σε
κάθε περίπτωση να εξασφαλίζουν ότι η εφαρμογή της εν λόγω διαδικασίας δεν θα καταστήσει μη δίκαιη την ποινική δίκη στο σύνολό
της, κατά την έννοια των προαναφερθεισών διατάξεων.
Μολονότι, στην ιταλική έννομη τάξη, ο αρμόδιος για τη διενέργεια ανακριτικών πράξεων δικαστής μπορεί να υποχρεώσει τον εισαγγελέα
να συντάξει το κατηγορητήριο σε συγκεκριμένη υπόθεση, παρά τη βούληση του τελευταίου να αρχειοθετήσει την υπόθεση αυτή, έχει
αποδειχθεί ότι στην περίπτωση αυτή ο εισαγγελέας μπορεί ανά πάσα στιγμή, εφόσον το κρίνει αναγκαίο, να παραγγείλει τη διεξαγωγή
διαδικασίας, όπως αυτή της συντηρητικής απόδειξης, ακόμη και προς τον δικαστή που έχει την εξουσία να αποφανθεί σχετικά με
την εξακολούθηση της διαδικασίας.
Επιπλέον, όπως εξήγησε και η Ιταλική Κυβέρνηση, όταν πρόκειται για συζήτηση ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου στην περίπτωση
παραπομπής του κατηγορουμένου στο ακροατήριο, η προστασία του θύματος εξασφαλίζεται από πλήθος διατάξεων του ΚΠΔ, οι οποίες
προβλέπουν, μεταξύ άλλων, τη διεξαγωγή συζήτησης κεκλεισμένων των θυρών καθώς και τη δυνατότητα εφαρμογής της διαδικασίας
του άρθρου 398, παράγραφος 5 bis, του ΚΠΔ, δηλαδή εκείνες ακριβώς τις διαδικασίες οι οποίες, κατά το αιτούν δικαστήριο, πρέπει
να έχουν εφαρμογή κατά το στάδιο της προδικασίας.
Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει το Δικαστήριο στη σκέψη 35 της παρούσας απόφασης δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση ούτε και από
το γεγονός ότι η απορριπτική διάταξη του εισαγγελέα, η οποία πρέπει να είναι αιτιολογημένη, δεν υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο,
δεδομένου ότι τούτο αποτελεί συνέπεια του συστήματος στο πλαίσιο του οποίου η αρμοδιότητα για την άσκηση ποινικής δίωξης ανήκει
στον εισαγγελέα.
Ασφαλώς, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο (βλ., μεταξύ άλλων, προπαρατεθείσα απόφαση Gueye και Salmerón Sánchez, σκέψεις 58
και 59), το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, και το άρθρο 3, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου συνεπάγονται ειδικότερα ότι το θύμα
πρέπει να μπορεί να καταθέτει ως μάρτυρας στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας καθώς και ότι η κατάθεσή του αυτή πρέπει να
μπορεί να ληφθεί υπόψη ως αποδεικτικό στοιχείο. Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το θύμα μπορεί πράγματι να μετάσχει κατά πρόσφορο
τρόπο στην ποινική δίκη, το δικαίωμά του να ακουστεί πρέπει να του παρέχει τη δυνατότητα όχι μόνο να περιγράψει αντικειμενικά
τα πραγματικά περιστατικά, αλλά και να εκφράσει την άποψή του.
Εντούτοις, ούτε οι διατάξεις της απόφασης-πλαισίου ούτε το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης
(βλ., όσον αφορά το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών
η οποία υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, ΕΔΔΑ, απόφαση Asociación de Víctimas del Terrorismo κατά Ισπανίας της 29ης
Μαρτίου 2001) κατοχυρώνουν δικαίωμα του θύματος αξιόποινης πράξης να προκαλέσει την άσκηση ποινικής δίωξης κατά τρίτου προκειμένου
να επιτύχει την καταδίκη του.
Κατόπιν του συνόλου των προεκτεθέντων, η απάντηση που πρέπει να δοθεί στα υποβληθέντα ερωτήματα είναι ότι τα άρθρα 2, 3 και
8, παράγραφος 4, της απόφασης-πλαισίου έχουν την έννοια ότι δεν απαγορεύουν εθνικές διατάξεις όπως εκείνες των άρθρων 392,
παράγραφος 1 bis, 398, παράγραφος 5 bis, και 394 του ΚΠΔ, οι οποίες, αφενός, δεν προβλέπουν υποχρέωση του εισαγγελέα να παραγγείλει
στο επιληφθέν της υποθέσεως δικαστήριο να επιτρέψει σε ιδιαίτερα ευάλωτο θύμα να ακουστεί και να εξετασθεί ως μάρτυρας στο
πλαίσιο της διαδικασίας συντηρητικής απόδειξης κατά το στάδιο της ποινικής προδικασίας και, αφετέρου, δεν κατοχυρώνουν δικαίωμα
του θύματος αυτού να προσφύγει δικαστικώς κατά της αποφάσεως με την οποία ο εισαγγελέας απορρίπτει την αίτησή του να ακουστεί
και να εξετασθεί ως μάρτυρας στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:
Τα άρθρα 2, 3 και 8, παράγραφος 4, της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2001, σχετικά με το
καθεστώς των θυμάτων σε ποινικές διαδικασίες, έχουν την έννοια ότι δεν απαγορεύουν εθνικές διατάξεις, όπως εκείνες των άρθρων
392, παράγραφος 1 bis, 398, παράγραφος 5 bis, και 394 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, οι οποίες, αφενός, δεν προβλέπουν υποχρέωση
του εισαγγελέα να παραγγείλει στο επιληφθέν της υποθέσεως δικαστήριο να επιτρέψει σε ιδιαίτερα ευάλωτο θύμα να ακουστεί και
να εξετασθεί ως μάρτυρας στο πλαίσιο της διαδικασίας συντηρητικής απόδειξης κατά το στάδιο της ποινικής προδικασίας και, αφετέρου,
δεν κατοχυρώνουν δικαίωμα του θύματος αυτού να προσφύγει δικαστικώς κατά της αποφάσεως με την οποία ο εισαγγελέας απορρίπτει
την αίτησή του να ακουστεί και να εξετασθεί ως μάρτυρας στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.