CELEX: 62014CJ0408
Odesłanie prejudycjalne
Emerytowany urzędnik Unii Europejskiej, który przed podjęciem służby wykonywał pracę najemną w państwie członkowskim, w którym został zatrudniony
Prawo do emerytury na podstawie krajowego systemu emerytalnego dla pracowników najemnych
Zasada jedności stażu pracy
Odmowa wypłaty emerytury z tytułu pracy najemnej
Zasada lojalnej współpracy

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni zasady lojalnej współpracy oraz art. 34 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).
Wniosek ten został przedstawiony w ramach postępowania toczącego się pomiędzy A. Wojciechowski a Office national des pensions (belgijskim zakładem ubezpieczeń społecznych, zwanym dalej „ONP”) w przedmiocie odmowy przyznania A. Wojciechowski prawa do emerytury z tytułu pracy najemnej przez ten organ.
Ramy prawne
Prawo Unii
W ramach zatytułowanego „System emerytalno-rentowy” załącznika VIII do Regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej, uchwalonego rozporządzeniem Rady (EWG, Euratom, EWWiS) nr 259/68 z dnia 29 lutego 1968 r. ustanawiającym regulamin pracowniczy urzędników i warunki zatrudnienia innych pracowników Wspólnot Europejskich oraz ustanawiającym szczególne warunki mające tymczasowe zastosowanie do urzędników Komisji (
Dz.U. L 56, s. 1
– wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 1, t. 2, s. 5), zmienionym ostatnio rozporządzeniem (UE, Euratom) nr 1080/2010 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 listopada 2010 r. (
Dz.U. L 311, s. 1
; sprostowanie
Dz.U. 2012, L 144, s. 48
, zwanego dalej „regulaminem pracowniczym”) widnieje art. 11 ust. 2, który stanowi:
„W odniesieniu do urzędnika, który podejmuje służbę w Unii po:
[…]
—
wykonywaniu działalności zawodowej na podstawie zatrudnienia [stosunku pracy] lub na własny rachunek,
po powołaniu, ale przed nabyciem uprawnień do wypłaty emerytury za wysługę lat w rozumieniu art. 77 regulaminu pracowniczego, do wpłacenia na rzecz Unii wartości kapitałowej uaktualnionej z datą faktycznego przekazania praw nabytych do emerytury za wysługę lat z tytułu takiej służby lub działalności.
[…]”.
Prawo belgijskie
Arrêté royal n
o
50, du 24 octobre 1967, relatif à la pension de retraite et de survie des travailleurs salariés (dekret królewski nr 50 z dnia 24 października 1967 r. w sprawie pracowniczych emerytur i rent rodzinnych,
Moniteur belge
z dnia 27 października 1967 r., s. 11246), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych sprawy w postępowaniu głównym (zwany dalej „dekretem królewskim nr 50”), obejmuje art. 10 bis wprowadzający zasadę zwaną „zasadą jedności stażu pracy”. Przepis ten został wprowadzony dekretem królewskim nr 205 z dnia 29 sierpnia 1983 r. zmieniającym niektóre ustawy dotyczące emerytur w sektorze społecznym (
Moniteur belge
z dnia 6 września 1983 r., s. 11094).
Wspomniany art. 10 bis akapity pierwszy, drugi i czwarty stanowi:
„W przypadku gdy pracownikowi przysługuje prawo do emerytury na podstawie niniejszego dekretu oraz prawo do emerytury lub innego przywileju w miejsce emerytury na podstawie jednego albo kilku innych systemów emerytalnych, i gdy suma ułamków wyrażających wysokość każdej z tych emerytur jest większa od jedności, długość stażu pracy uwzględniana w celu obliczenia wysokości emerytury pracowniczej ulega skróceniu o tyle lat, o ile jest to konieczne do zrównania z jednością.
Ułamek określony w poprzednim akapicie wyraża stosunek pomiędzy z jednej strony długością okresów, stosunkiem procentowym lub każdym innym kryterium (z wyjątkiem wysokości), uwzględnianym przy ustalaniu przyznawanej emerytury, a z drugiej strony maksymalnym czasem trwania, stosunkiem procentowym albo innym kryterium, na podstawie którego może być przyznana pełna emerytura.
[…]
Do celów niniejszego artykułu za »inny system« uważa się każdy inny belgijski system emerytalny i rent rodzinnych, z wyłączeniem systemu emerytalno-rentowego dla osób prowadzących działalność na własny rachunek, oraz każdy analogiczny system emerytalno-rentowy innego państwa albo system emerytalno-rentowy pracowników instytucji regulowanej normami prawa międzynarodowego publicznego”.
Artykuł 3 dekretu królewskiego z dnia 14 października 1983 r. w sprawie wykonania art. 10 bis dekretu królewskiego nr 50 (
Moniteur belge
z dnia 27 października 1983 r., s. 13650), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności sprawy w postępowaniu głównym (zwanego dalej „dekretem królewskim z dnia 14 października 1983 r.”), stanowi:
„Każdy z ułamków, o których mowa w art. 10 bis akapit pierwszy […], mnoży się przez mianownik ułamka uwzględnianego w celu obliczenia emerytury pracownika najemnego. Jeżeli emerytura jest obliczana na podstawie ułamków o różnych mianownikach, ułamki te są wcześniej sprowadzane do najwyższego z tych mianowników i sumowane.
Liczba lat stażu pracy do odliczenia jest równa dodatniej różnicy, zaokrąglonej w dół do jednostki, między sumą iloczynów uzyskanych na podstawie poprzedniego akapitu a mianownikiem lub najwyższym z mianowników, na podstawie którego obliczana jest emerytura pracownika najemnego.
Liczba lat do odliczenia nie może przekroczyć 15 ani zaokrąglanego do góry ilorazu różnicy pomiędzy kwotą przekształconą a kwotą zryczałtowaną i kwoty odpowiadającej 10% tej kwoty zryczałtowanej. […]
Skrócenie stażu pracy dotyczy w pierwszej kolejności tych lat, które uprawniają do najmniej korzystnej emerytury”.
Artykuł 1 dekretu królewskiego z dnia 14 października 1983 r. stanowi:
„Do celów niniejszego dekretu stosuje się następujące definicje:
[…]
b)
kwota przekształcona: iloczyn emerytury przyznanej w innym systemie oraz odwrotności ułamka, o którym mowa w art. 10 bis akapit drugi dekretu królewskiego nr 50 […];
c)
kwota zryczałtowana: 75[%] zrewaloryzowanego wynagrodzenia zryczałtowanego, uwzględnianego dla zatrudnienia na stanowisku robotniczym w trakcie roku poprzedzającego dzień 1 stycznia 1955 r.”.
Artykuł 2 dekretu królewskiego z dnia 14 października 1983 r. stanowi w ust. 3:
„Przez pełną emeryturę w ramach innego systemu należy rozumieć emeryturę, która bez uwzględnienia zasiłków, dodatków lub korzyści o innym charakterze niż emerytura, osiąga maksymalną kwotę, która może być przyznana w kategorii, do której należy beneficjent”.
Z przedstawionych Trybunałowi akt sprawy wynika, że w przypadku gdy kwota emerytury przyznanej w ramach innego systemu nie jest znana, to zgodnie z praktyką administracyjną przyjmuje się, w przypadku pełnej emerytury, że kwota ta wynosi, chyba że wykazane zostanie inaczej, 2,5-krotność kwoty zryczałtowanej w wysokości 6506,98 EUR, według wskaźnika 138,01.
Okoliczności sporu w postępowaniu głównym i pytanie prejudycjalne
Z postanowienia odsyłającego wynika, że A. Wojciechowski, obywatelka belgijska, pracowała jako pracownik najemny w Belgii w latach 1965–1977, a następnie, w okresie od dnia 17 października 1977 r. do dnia 30 listopada 2011 r., jako urzędniczka Komisji Europejskiej.
W maju 2012 r. ONP zbadał z urzędu prawo A. Wojciechowski do emerytury pracowniczej, wskutek osiągnięcia przez nią w dniu 26 kwietnia 2013 r. ustawowego wieku emerytalnego w Belgii (65 lat).
Na formularzu informacji wstępnych, wypełnionym w dniu 21 maja 2012 r. zainteresowana podała, że była zatrudniona w Belgii jako pracownik najemny w latach 1965–1977, a od dnia 1 grudnia 2011 r. pobiera emeryturę z Komisji. Wyjaśniła także, że od tej daty zaprzestała wykonywania jakiejkolwiek działalności zawodowej.
Pismem z dnia 12 czerwca 2012 r. ONP zwrócił się do Komisji z zapytaniem, czy A. Wojciechowski spełnia warunki do pobierania emerytury z systemu Unii. Pismem z dnia 17 sierpnia 2012 r. Komisja poinformowała ONP, że zgodnie ze swoją praktyką administracyjną odnośne informacje przekazała zainteresowanej.
Pismem z dnia 24 sierpnia 2012 r. A. Wojciechowski przekazała ONP otrzymane z Komisji zaświadczenie, z którego wynika, że od dnia 1 grudnia 2011 r. pobiera wypłacaną przez Komisję emeryturę, obliczoną na podstawie składek wpłaconych przez nią do systemu emerytalnego Unii w okresie od dnia 17 października 1977 r. do dnia 30 listopada 2011 r. Nie podała ONP wysokości tego świadczenia emerytalnego. W tym samym piśmie A. Wojciechowski dodatkowo potwierdziła ONP, że nie skorzystała z możliwości, przewidzianej w art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, wpłacenia do systemu Unii wartości kapitałowej praw do emerytury nabytych w ramach swojej działalności zawodowej.
Decyzją z dnia 11 września 2012 r. ONP poinformował zainteresowaną, powołując się na art. 10 bis dekretu królewskiego nr 50:
„Pani staż pracy przebiegał również w innym systemie (służba publiczna, organizacja międzynarodowa). Jednakże w przypadku zbiegu systemów emerytalnych nie może Pani przekroczyć jedności stażu pracy, co oznacza, że całkowity staż pracy nie może wynosić więcej niż 45 lat.
[…] Pani staż pracy musi ulec skróceniu o 10 lat. […]”.
Z decyzji tej i z przedłożonych Trybunałowi akt sprawy wynika, że ONP uznał, iż A. Wojciechowski przepracowała 13/45 jako pracownik najemny oraz 45/45 w ramach zatrudnienia w innym systemie. Na podstawie obowiązujących zasad obliczania ONP wywnioskował początkowo stąd, że zainteresowana miała prawo, z tytułu swojego stażu pracy jako pracownika najemnego w Belgii, do emerytury w wysokości 83,05 EUR, odpowiadającej 3/45 stażu pracy w charakterze pracownika najemnego, przy czym o ile zasada jedności stażu pracy została co prawda przekroczona o 13 lat, o tyle zastosowanie przepisu łagodzącego z art. 3 akapit trzeci dekretu królewskiego z dnia 14 października 1983 r. pozwalało ograniczyć to przekroczenie pułapu do 10 lat.
W wiadomości elektronicznej z dnia 13 listopada 2012 r. ONP wyjaśnił A. Wojciechowski, że w związku z brakiem informacji na temat wysokości emerytury wypłacanej przez Komisję stwierdził, iż po 35 latach pracy w ramach tej instytucji ułamek odpowiadający wysokości jej emerytury, który należy uwzględnić na potrzeby zastosowania wspomnianego art. 10 bis, wynosił 70/70 lub 45/45 (biorąc pod uwagę, że za każdy przepracowany rok urzędnik europejski, który rozpoczął służbę przed dniem 1 maja 2004 r. nabywa uprawnienie do świadczeń emerytalnych w wysokości 2% rocznie, poprzez odniesienie do ostatniego wynagrodzenia pobranego w okresie zatrudnienia, i że maksymalny udział procentowy, jaki może nabyć, jest ograniczony do 70% ostatniego wynagrodzenia podstawowego). Wywnioskował stąd, że jedność stażu pracy została zatem przekroczona o 13 lat.
W odniesieniu do obliczenia obniżenia świadczenia emerytalnego z powodu przekroczenia pułapu, ONP wskazał w tej samej wiadomości elektronicznej, że jeżeli wysokość emerytury otrzymywanej z innego systemu nie jest znana, obliczenia tego dokonuje się, tak jak w tym wypadku, na podstawie kwoty przekształconej z innego systemu, która „przyjmuje się, […] że […] wynosi, chyba że wykazane zostanie inaczej, 2,5-krotność kwoty zryczałtowanej w wysokości 6506,98 EUR, według wskaźnika 138,01”. W rezultacie, zdaniem ONP, nie mógł zostać uwzględniony żaden rok zatrudnienia w charakterze pracownika najemnego, w przeciwieństwie do tego, co stwierdzono w decyzji z dnia 11 września 2012 r. Z przedłożonych Trybunałowi akt sprawy wynika bowiem, że w tej decyzji, z powodu błędu w kodowaniu wspomnianej kwoty przekształconej, ONP błędnie uznał, że skrócenie stażu pracy można ograniczyć do 10 lat na podstawie art. 3 akapit trzeci dekretu królewskiego z dnia 14 października 1983 r. ONP nie doręczył zainteresowanej nowej decyzji, ale zaprzestał wypłacania emerytury począwszy od lipca 2013 r.
Pismem złożonym w dniu 11 grudnia 2012 r. A. Wojciechowski wniosła skargę do tribunal du travail de Bruxelles (sądu pracy w Brukseli, Belgia) z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 11 września 2012 r., a także nakazania ONP przyznania jej świadczenia emerytalnego obliczonego na podstawie ułamka 13/45, czyli zgodnie z wyliczeniami A. Wojciechowski około 367,07 EUR miesięcznie. Na poparcie swego żądania A. Wojciechowski utrzymywała w szczególności, że gdyby rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (
Dz.U. L 149, s. 2
– wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 1, s. 35), w brzmieniu zmienionym i uaktualnionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. (
Dz.U. 1997, L 28, s. 1
– wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 3, s. 3, zwane dalej „rozporządzeniem nr 1408/71”), lub rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (
Dz.U. L 166, s. 1
– wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 5, s. 72) miały zastosowanie do jej sytuacji, należałoby, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, przyjąć, że ONP nie może stosować przy obliczaniu jej emerytury belgijskiej wspomnianej zasady jedności stażu pracy. Twierdzi ona ponadto, że ONP popełnił błąd, ponieważ jej staż pracy w instytucjach Unii wynosił 34 lata i 11 miesięcy, czyli 35, a nie 45 lat. W tym względzie A. Wojciechowski stawia sobie pytanie, na jakiej podstawie prawnej ONP ustalił w sposób teoretyczny wysokość jej emerytury europejskiej.
ONP twierdzi, że emerytury wypłacane przez instytucje Unii nie są objęte zakresem stosowania prawa Unii w obszarze zbiegu praw, a rozporządzenia nr 1408/71 i nr 883/2004 nie mają zastosowania. Cour de cassation (sąd kasacyjny) orzekł ponadto zgodność z konstytucją zasady jedności stażu pracy, a ONP twierdzi, iż zastosował zasadę ostrożności przy stosowaniu art. 10 bis dekretu królewskiego nr 50 na podstawie danych teoretycznych, gdyż nie dysponował informacjami, o które wystąpiono do Komisji.
Sąd odsyłający wyjaśnia, że zasada jedności stażu pracy jest wyrazem uzupełniającego charakteru systemu emerytalnego pracowników najemnych w porównaniu z innymi systemami. W tym względzie wskazuje, że na podstawie tej zasady, by wszystkie uznane staże pracy, z wyjątkiem stażu zdobytego podczas wykonywania działalności na własny rachunek, są sumowane ze stażami pracy w charakterze pracownika najemnego, i w wypadku gdy suma ułamków wyrażających wielkość każdej z emerytur przekracza jedność, staż pracy uwzględniany w celu obliczenia wysokości emerytury pracowniczej zostaje obniżony o liczbę lat koniecznych do zrównania go z jednością. Jak orzekł Cour d’arbitrage, przemianowany następnie na Cour constitutionnelle (belgijski trybunał konstytucyjny) w wyroku z dnia 20 września 2011 r., odnosząc się do rapport au Roi (sprawozdania dla króla) poprzedzającego dekret królewski nr 205 z dnia 29 sierpnia 1983 r., wspomniany art. 10 bis ma na celu „zapewnienie równego traktowania wszystkich pracowników z mieszanym stażem pracy, a jednocześnie kontrolę wydatków w sektorze emerytur”.
Stwierdziwszy, że system mający zastosowanie do personelu urzędniczego Komisji jako system mający zastosowanie do personelu instytucji międzynarodowego prawa publicznego, jest objęty zakresem stosowania art. 10 bis dekretu królewskiego nr 50 i że w świetle orzecznictwa Trybunału A. Wojciechowski nie może, jak się wydaje, powoływać się ani na art. 45 TFUE i 48 TFUE, ani na rozporządzenie nr 1408/71 czy rozporządzenie nr 883/2004, tribunal du travail de Bruxelles przytacza obszerne fragmenty postanowienia odsyłającego cour du travail de Bruxelles (sądu pracy w Brukseli) w sprawie, w której wydano wyrok Melchior (C‑647/13,
EU:C:2015:54
). Chociaż sąd ten uważa, że uzasadnienie owego orzeczenia nie może zostać bezpośrednio zastosowane do zawisłego przed nim sporu, ponieważ inne są uregulowania belgijskie rozpatrywane w tamtej sprawie, i że rozwiązania przedstawionego przez Trybunał w wyroku My (C‑293/03,
EU:C:2004:821
) również nie można bezpośrednio zastosować w tym sporze, to jest jednak zdania, że art. 10 bis dekretu królewskiego nr 50 może utrudniać rekrutowanie przez Unię urzędników obywatelstwa belgijskiego z pewną wysługą lat.
W tych okolicznościach tribunal du travail de Bruxelles postanowił zawiesić postępowanie i przedłożyć Trybunałowi następujące pytanie prejudycjalne:
„Czy zasada lojalnej współpracy i art. 4 ust. 3 TUE, z jednej strony, oraz art. 34 ust. 1 [karty], z drugiej strony, stoją na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie mogło obniżyć, a nawet odmówić pracownikowi najemnemu emerytury należnej mu z tytułu świadczonej pracy zgodnie z ustawodawstwem tego państwa członkowskiego, w sytuacji gdy suma przepracowanych lat w tym państwie członkowskim oraz w ramach instytucji europejskich przekracza jedność stażu pracy wynoszącą 45 lat, o której mowa w art. 10 bis [dekretu królewskiego nr 50]?”.
W przedmiocie właściwości Trybunału
Rząd belgijski podnosi, że Trybunał nie jest właściwy do udzielenia odpowiedzi na postawione pytanie, ponieważ sprawa w postępowaniu głównym nie posiada żadnego powiązania z prawem Unii. Komisja zakwestionowała to twierdzenie podczas rozprawy.
W tych okolicznościach do Trybunału należy zbadanie własnej właściwości do wydania orzeczenia w przedmiocie żądanej wykładni (zob. podobnie wyroki: Omalet, C‑245/09,
EU:C:2010:808
, pkt 10 i przytoczone tam orzecznictwo, a także Impacto Azul, C‑186/12,
EU:C:2013:412
, pkt 17 i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał nie jest właściwy w sytuacji, gdy jest oczywiste, iż przepis prawa Unii, o którego wykładnię zwrócono się do Trybunału, nie może znaleźć zastosowania (zob. podobnie wyroki: Omalet, C‑245/09,
EU:C:2010:808
, pkt 11; Impacto Azul, C‑186/12,
EU:C:2013:412
pkt 18; a także Caixa d’Estalvis i Pensions de Barcelona, C‑139/12,
EU:C:2014:174
, pkt 41), co zasadniczo może mieć miejsce, w wypadku gdy wszystkie istotne elementy sporu w postępowaniu głównym mieszczą się w obrębie wyłącznie jednego państwa członkowskiego (zob. w szczególności podobnie wyrok Omalet, C‑245/09,
EU:C:2010:808
, pkt 12–15 i przytoczone tam orzecznictwo).
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający zwraca się do Trybunału w szczególności z pytaniem o to, czy przewidziana w art. 4 ust. 3 TUE zasada lojalnej współpracy stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które może pociągać za sobą obniżenie lub odmowę wypłaty emerytury, do której byłby uprawniony pracownik najemny z tytułu pracy świadczonej zgodnie z ustawodawstwem tego państwa członkowskiego, z tego względu, że pracownik ten wykonywał również później działalność zawodową w ramach instytucji Unii. W tych ramach stawia sobie pytanie w szczególności o to, czy możliwe jest stosowanie tez orzecznictwa Trybunału wynikającego z wyroku My (C‑293/03,
EU:C:2004:821
) w sprawie, którą rozpoznaje w postępowaniu głównym.
Tym samym, jak zasadniczo zauważył rzecznik generalny w pkt 33 i 34 swojej opinii, nie można uznać, by spór w postępowaniu głównym nie wykazywał żadnego powiązania z prawem Unii pozwalającego ustalić właściwość Trybunału do udzielenia odpowiedzi na postawione pytanie. Z postanowienia odsyłającego wynika bowiem, że sąd odsyłający stawia sobie w szczególności pytanie o to, czy uregulowanie krajowe, takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, utrudnia rekrutowanie przez instytucje Unii urzędników krajowych z pewną wysługą lat. Tym samym to odesłanie prejudycjalne dotyczy zasadniczo art. 4 ust. 3 TUE, w związku z przepisami regulaminu pracowniczego, i w rezultacie wykazuje powiązanie z prawem Unii.
Ponadto okoliczność, że zdaniem rządu belgijskiego sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym nie jest porównywalna z sytuacjami rozpatrywanymi w sprawach, w których wydano wyroki My (C‑293/03,
EU:C:2004:821
) i Melchior (C‑647/13,
EU:C:2015:54
) i że w rezultacie zasady wyprowadzone przez Trybunał w omawianych wyrokach nie znajdują zastosowania do okoliczności sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym, mieści się w badaniu postawionego pytania co do istoty, a tym samym pozostaje bez znaczenia dla właściwości Trybunału do udzielenia na nie odpowiedzi.
Z powyższego wynika, że Trybunał jest właściwy do udzielenia odpowiedzi na postawione pytanie.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
W przedmiocie dopuszczalności
Rząd belgijski podnosi, że postawione pytanie ma charakter czysto hipotetyczny, a w rezultacie jest niedopuszczalne, ponieważ sąd odsyłający opiera swą decyzję o zwróceniu się do Trybunału na niesprawdzonej okoliczności, jakoby art. 10 bis dekretu królewskiego nr 50 „mógł utrudniać rekrutowanie przez Wspólnoty Europejskie urzędników obywatelstwa belgijskiego z pewną wysługą lat”.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi zwrócił się sąd krajowy w ramach stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny, czego prawidłowość nie podlega ocenie Trybunału, korzystają z domniemania, iż mają one znaczenie dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w trybie prejudycjalnym, o które wnioskował sąd krajowy, jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem ma charakter hipotetyczny bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia przydatnej odpowiedzi na pytania, które zostały mu postawione, (zob. w szczególności wyroki Commune de Mesquer, C‑188/07,
EU:C:2008:359
, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo; a także Verder LabTec, C‑657/13,
EU:C:2015:331
, pkt 29).
Należy stwierdzić, że żadna z tych okoliczności nie występuje w rozpatrywanym wypadku. W szczególności nie można uznać, by przypuszczenie poczynione przez sąd odsyłający, w odniesieniu do którego argument wysuwa rząd belgijski, nadawało charakter hipotetyczny postawionemu pytaniu, skoro stanowi ono w rzeczywistości samą podstawę odesłania prejudycjalnego. To właśnie bowiem dlatego, że tribunal du travail de Bruxelles stawia sobie pytanie o to, czy uregulowanie rozpatrywane w postępowaniu głównym może skutkować przeszkodą wskazaną w pkt 31 niniejszego wyroku, w rozumieniu orzecznictwa Trybunału, wystąpił on z pytaniem prejudycjalnym przytoczonym w pkt 23 tego wyroku. Wspomniane pytanie jest w rezultacie dopuszczalne.
Co do istoty
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wykładni art. 4 ust. 3 TUE z jednej strony i art. 34 ust. 1 karty z drugiej strony należy dokonywać w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego, takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które może pociągać za sobą obniżenie lub odmowę wypłaty emerytury, do której byłby uprawniony pracownik najemny, będący obywatelem tego państwa członkowskiego, z tytułu pracy świadczonej zgodnie z ustawodawstwem tego państwa członkowskiego, w sytuacji gdy, na podstawie przewidzianego tym uregulowaniem sposobu obliczania suma lat pracy przepracowanych przez pracownika na podstawie stosunku pracy w omawianym państwie członkowskim i w charakterze urzędnika Unii zatrudnionego w tym państwie członkowskim przekracza określoną w tym przepisie jedność stażu pracy wynoszącą 45 lat.
Należy przypomnieć, że prawo Unii nie narusza kompetencji państw członkowskich w zakresie organizacji ich systemów zabezpieczenia społecznego i że w braku harmonizacji na szczeblu Unii warunki przyznania świadczeń w obszarze zabezpieczenia społecznego powinno określać ustawodawstwo każdego państwa członkowskiego. Jednakże przy wykonywaniu tych kompetencji państwa członkowskie powinny przestrzegać prawa Unii (wyrok Melchior, C‑647/13,
EU:C:2015:54
, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo), które obejmuje zasady wyprowadzone przez Trybunał w orzecznictwie dotyczącym wykładni zasady lojalnej współpracy w związku z przepisami regulaminu pracowniczego.
W tym względzie Trybunał zauważył już, że regulamin pracowniczy został uchwalony w drodze rozporządzenia Rady, to jest rozporządzenia nr 259/68, które na podstawie art. 288 akapit drugi TFUE ma zasięg ogólny, wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich i że wynika stąd, że poza skutkami, jakie ten regulamin pracowniczy wywołuje w porządku wewnętrznym administracji Unii, wiąże on również państwa członkowskie w takim zakresie, w jakim jest to konieczne dla jego stosowania (zob. podobnie wyroki: Komisja/Belgia, 137/80,
EU:C:1981:237
, pkt 7, 8; a także Komisja/Belgia, 186/85,
EU:C:1987:208
, pkt 21).
Ponadto w wyroku My (C‑293/03,
EU:C:2004:821
) Trybunał orzekł już, że wykładni określonej w art. 10 WE zasady lojalnej współpracy – która obecnie znajduje swój wyraz w art. 4 ust. 3 TUE – w związku z regulaminem pracowniczym należy dokonywać w ten sposób, iż stoi ona na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego, który nie pozwala na uwzględnienie lat pracy obywatela Unii w służbie instytucji Unii w celu nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z krajowego systemu emerytalnego. W postanowieniu Ricci i Pisaneschi (C‑286/09 i C‑287/09,
EU:C:2010:420
) Trybunał uściślił, że dotyczy to również nabycia prawa do zwykłej emerytury.
Dokonując takiego rozstrzygnięcia, Trybunał stwierdził w pkt 45–47 wyroku My (C‑293/03,
EU:C:2004:821
) oraz w pkt 29–32 postanowienia Ricci i Pisaneschi (C‑286/09 i C‑287/09,
EU:C:2010:420
), że uregulowania rozpatrywane w sprawach, w których wydano wspomniany wyrok i wspomniane postanowienie, mogły utrudniać rekrutację przez instytucje lub organy Unii urzędników krajowych o określonym stażu pracy.
Trybunał stwierdził bowiem, że te uregulowania mogą stanowić przeszkodę w wykonywaniu działalności zawodowej w ramach instytucji lub organu Unii, a tym samym zniechęcić do wykonywania takiej działalności w zakresie, w jakim przyjmując stanowisko w jednej z takich instytucji pracownik uprzednio należący do krajowego systemu emerytalnego ryzykuje utratę możliwości skorzystania ze świadczenia emerytalnego na podstawie tego systemu, do którego prawo zachowałby, gdyby stanowiska nie przyjął.
Trybunał uznał, że tego rodzaju skutki są niedopuszczalne ze względu na ciążący na państwach członkowskich względem Unii obowiązek lojalnej współpracy i lojalnego wsparcia, znajdujący swój wyraz w sformułowanym w art. 10 WE obowiązku ułatwiania Unii wypełniania jej zadań (zob. wyrok My, C‑293/03,
EU:C:2004:821
, pkt 48; a także postanowienie Ricci i Pisaneschi, C‑286/09 i C‑287/09,
EU:C:2010:420
, pkt 33).
W pkt 29 wyroku Melchior (C‑647/13,
EU:C:2015:54
) Trybunał stwierdził w podobny sposób, że art. 10 WE w związku z warunkami zatrudnienia innych pracowników, uchwalonymi w drodze rozporządzenia nr 259/68, zmienionego rozporządzeniem Rady (WE, Euratom) nr 723/2004 z dnia 22 marca 2004 r. (
Dz.U. L 124, s. 1
– wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 1, t. 2, s. 130) – które na wzór regulaminu pracowniczego wiążą państwa członkowskie w takim zakresie, w jakim jest to konieczne dla ich stosowania (wyrok Melchior C‑647/13,
EU:C:2015:54
, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo) – stoi na przeszkodzie istnieniu uregulowania państwa członkowskiego, interpretowanego w ten sposób, że dla potrzeb ustalenia prawa do zasiłku dla bezrobotnych nie są uwzględniane okresy pracy ukończone w charakterze członka personelu kontraktowego w instytucji Unii mającej siedzibę w tym państwie członkowskim, a dni bezrobocia, za które wypłacono zasiłek dla bezrobotnych na podstawie warunków zatrudnienia, nie są uznawane za dni pracy, podczas gdy dni bezrobocia, za które zasiłek jest wypłacany na podstawie uregulowania tego państwa członkowskiego, są za takie uznawane.
Dokonując takiego rozstrzygnięcia, Trybunał również oparł się na skutku, jaki mogłoby wywoływać uregulowanie rozpatrywane w tamtej sprawie, stanowiącego przeszkodę w rekrutowaniu przez instytucje Unii pracowników zamieszkujących w państwie członkowskim, w którym siedzibę ma dana instytucja, w charakterze członków personelu kontraktowego (zob. wyrok Melchior, C‑647/13,
EU:C:2015:54
, pkt 27, 28).
Tymczasem uregulowanie państwa członkowskiego, takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, na podstawie którego emerytura, jaka byłaby należna pracownikowi z tytułu pracy świadczonej na podstawie stosunku pracy w tym państwie członkowskim, jest obniżona ze względu na staż pracy zdobyty następnie w instytucji Unii lub na podstawie którego w ogóle odmówiono jej wypłaty, może również utrudniać nie tylko rekrutację przez te instytucje urzędników krajowych o określonym stażu pracy, ale także utrzymanie w służbie tych instytucji pracowników z długim doświadczeniem zawodowym.
Takie uregulowanie może bowiem zniechęcać pracownika, który zdobył pewien staż pracy w ramach systemu emerytalnego dla pracowników najemnych tego państwa członkowskiego, do podjęcia pracy w służbie instytucji Unii z siedzibą w tym państwie członkowskim lub zachęcić go do przedwczesnego odejścia z zajmowanego tam stanowiska, ponieważ ze względu na to uregulowanie ryzykuje on, zajmując stanowisko w służbie takiej instytucji lub zdobywając w niej długi staż pracy, utratę możliwości skorzystania z praw emerytalnych nabytych w ramach pracy najemnej wykonywanej w tym państwie członkowskim przed podjęciem służby w Unii.
Tego rodzaju skutki są niedopuszczalne ze względu na ciążące na państwach członkowskich względem Unii obowiązki lojalnej współpracy i lojalnego wsparcia, znajdujące wyraz w sformułowanym w art. 4 ust. 3 TUE obowiązku ułatwiania Unii wypełniania jej zadań.
Co prawda, jak zauważył rząd belgijski w sprawach, w których wydano wyrok My (C‑293/03,
EU:C:2004:821
) i wyrok Melchior (C‑647/13,
EU:C:2015:54
), a także postanowienie Ricci i Pisaneschi (C‑286/09 i C‑287/09,
EU:C:2010:420
), okresy pracy w służbie instytucji lub organów Unii nie zostały uwzględnione w celu ustalenia nabycia prawa do świadczeń przewidzianych w systemie zabezpieczenia społecznego danego państwa członkowskiego, o które zainteresowani mogli byli się ubiegać, gdyby w tych okresach byli objęci tym systemem, podczas gdy w sprawie w postępowaniu głównym okres przepracowany przez A. Wojciechowski w służbie Komisji został należycie uwzględniony do celów obliczenia jej świadczenia emerytalnego z tytułu pracy najemnej z systemu belgijskiego.
Okoliczność ta nie może jednak podważyć stwierdzenia dokonanego w pkt 43–45 niniejszego wyroku, skoro uwzględnienie to prowadzi do takiego samego rezultatu w postaci obniżenia, a nawet odmowy wypłaty świadczeń, do których A. Wojciechowski mogłaby być uprawniona z systemu belgijskiego dla pracowników najemnych, gdyby następnie nie podjęła służby w instytucji Unii, a tym samym wywołuje wobec niej również skutek zniechęcający.
Należy jednak zauważyć, że z przedłożonych Trybunałowi akt sprawy wynika, że utrata przez A. Wojciechowski całego świadczenia emerytalnego, do którego mogłaby być uprawniona, gdyby pozostała w belgijskim systemie emerytalnym dla pracowników najemnych podczas całej swej kariery zawodowej, nie jest wynikiem samego w sobie stosowania określonej w art. 10 bis dekretu królewskiego nr 50 zasady jedności stażu pracy, ale metody stosowanej przez właściwe belgijskie organy administracji do obliczenia ułamka, który wyraża wysokość emerytury A. Wojciechowski wypłacanej przez Unię, która to metoda zrównuje 35-letni staż pracy w instytucji Unii z 45-letnim stażem pracy w belgijskim systemie dla pracowników najemnych.
Z tych akt sprawy wynika bowiem, że te uprawnienia emerytalne nie zostałyby uchylone, gdyby wspomniane organy administracji uznały, że 35 lat służby w Komisji odpowiada ułamkowi 35/45 stażu pracy pracownika najemnego w Belgii i gdyby te organy administracji nie stwierdziły w rezultacie, że całkowity staż pracy A. Wojciechowski wynosił 48/45, co spowodowało wówczas, przy obliczaniu emerytury z tytułu pracy najemnej w Belgii, skrócenie odpowiadające co najwyżej odjęciu trzech lat uprawniających do najmniej korzystnej emerytury, na wzór skrócenia, które zostałoby zastosowane do każdego innego pracownika belgijskiego, który przepracowałby 48 lat w ramach belgijskiego systemu dla pracowników najemnych.
W tym względzie należy podkreślić, że wyłącznie okoliczność przypisania stażowi pracy zdobytemu w służbie instytucji Unii identycznej wartości czasowej z przypisywaną stażowi pracy zdobytemu w belgijskim systemie dla pracowników najemnych pozwala wykluczyć ryzyko opisanego w pkt 43–45 niniejszego wyroku skutku zniechęcającego. Wyłącznie bowiem takie identyczne zaliczenie okresów pracy, z jednej strony, w charakterze pracownika najemnego i z drugiej strony w charakterze urzędnika Unii pozwala zneutralizować wspomniany skutek zniechęcający, który w przeciwnym razie może negatywnie wpływać, jak stwierdzono w przytoczonym fragmencie wyroku, na podjęcie zatrudnienia w służbie instytucji Unii po okresie wykonywania pracy najemnej w Belgii.
Wreszcie rząd belgijski nie może, w celu uzasadnienia utraty przez A. Wojciechowski wszystkich praw emerytalnych nabytych w ramach belgijskiego systemu dla pracowników najemnych, powoływać się na fakt, że nie zdecydowała się ona na wpłatę do Unii na podstawie art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego wartości kapitałowej praw emerytalnych nabytych z tytułu pracy najemnej wykonywanej przed rozpoczęciem służby w Unii.
Jak bowiem wynika z brzmienia tego przepisu, przewiduje on po stronie każdego urzędnika jedynie prawo, z którego ten może swobodnie skorzystać lub nie. W związku z tym z nieskorzystania z tej możliwości nie może wynikać utrata praw, które urzędnik nabył z tytułu składek wpłaconych do krajowego systemu zabezpieczenia społecznego, do którego należał, zanim wstąpił do służby w Unii, chyba że wspomniane prawo zostanie przekształcone w obowiązek, co byłoby sprzeczne z jednoznacznym brzmieniem tego przepisu i nie może być przyjęte.
Biorąc powyższe pod uwagę i bez potrzeby poddawania postawionego pytania analizie w świetle art. 34 ust. 1 karty, na pytanie to trzeba odpowiedzieć tak, że wykładni art. 4 ust. 3 TUE w związku z przepisami regulaminu pracowniczego należy dokonywać w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego, takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które może pociągać za sobą obniżenie lub odmowę wypłaty emerytury, do której byłby uprawniony pracownik najemny, będący obywatelem tego państwa członkowskiego, z tytułu pracy świadczonej zgodnie z ustawodawstwem tego państwa członkowskiego, w sytuacji gdy całkowity staż pracy tego pracownika zdobyty podczas wykonywania pracy najemnej w omawianym państwie członkowskim oraz w charakterze urzędnika Unii zatrudnionego w tym państwie członkowskim przekracza określoną w omawianym uregulowaniu jedność stażu pracy wynoszącą 45 lat, ponieważ z uwagi na metodę obliczenia ułamka wyrażającego wielkość wypłacanej z Unii emerytury takie skrócenie jest większe niż w wypadku, gdyby cała kariera zawodowa tego pracownika przebiegała w charakterze pracownika najemnego w rozpatrywanym państwie członkowskim.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:

Wykładni art. 4 ust. 3 TUE w związku z przepisami Regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej, uchwalonego rozporządzeniem Rady (EWG, Euratom, EWWiS) nr 259/68 z dnia 29 lutego 1968 r. ustanawiającym regulamin pracowniczy urzędników i warunki zatrudnienia innych pracowników Wspólnot Europejskich oraz ustanawiającym szczególne warunki mające tymczasowe zastosowanie do urzędników Komisji, w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem (UE, Euratom) nr 1080/2010 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 listopada 2010 r., należy dokonywać w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego, takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które może pociągać za sobą obniżenie lub odmowę wypłaty emerytury, do której byłby uprawniony pracownik najemny, będący obywatelem tego państwa członkowskiego z tytułu pracy świadczonej zgodnie z ustawodawstwem tego państwa członkowskiego, w sytuacji gdy całkowity staż pracy tego pracownika zdobyty podczas wykonywania pracy najemnej w omawianym państwie członkowskim oraz w charakterze urzędnika Unii zatrudnionego w tym państwie członkowskim przekracza określoną w omawianym uregulowaniu jedność stażu pracy wynoszącą 45 lat, ponieważ z uwagi na metodę obliczenia ułamka wyrażającego wielkość wypłacanej z Unii emerytury takie skrócenie jest większe niż w wypadku, gdyby cała kariera zawodowa tego pracownika przebiegała w charakterze pracownika najemnego w rozpatrywanym państwie członkowskim.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: francuski.