CELEX: 62010CJ0485
Παράβαση κράτους μέλους
Κρατικές ενισχύσεις
Ενισχύσεις προς την επιχείρηση Ελληνικά Ναυπηγεία ΑΕ
Ασυμβίβαστο με την κοινή αγορά
Ανάκτηση
Μη εκτέλεση

της Επιτροπής, η οποία αντικατέστησε την απόφαση 2009/610. Συγκεκριμένα, στη νέα αυτή απόφαση, η Επιτροπή ανέφερε,
μεταξύ άλλων, ότι, αν τα σχεδιαζόμενα μέτρα και οι αναληφθείσες από τις ελληνικές αρχές δεσμεύσεις εφαρμόζονταν πλήρως, η
ίδια θα θεωρούσε την απόφαση 2009/610 ως οριστικώς και πλήρως εκτελεσθείσα.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατά πάγια νομολογία, το κράτος μέλος που είναι αποδέκτης αποφάσεως η οποία το υποχρεώνει να ανακτήσει παράνομες ενισχύσεις
οφείλει, βάσει του άρθρου 288 ΣΛΕΕ, να λάβει όλα τα κατάλληλα μέτρα για να εξασφαλίσει την εκτέλεση της αποφάσεως αυτής. Το
εν λόγω κράτος μέλος υποχρεούται να ανακτήσει πράγματι τα οφειλόμενα ποσά (αποφάσεις της 5ης Οκτωβρίου 2006, C-232/05, Επιτροπή
κατά Γαλλίας, Συλλογή 2006, σ. I-10071, σκέψη 42· της 20ής Οκτωβρίου 2011, C-549/09, Επιτροπή κατά Γαλλίας, η οποία δεν έχει
δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 27, καθώς και της 1ης Μαρτίου 2012, C‑354/10, Επιτροπή κατά Ελλάδας, η οποία δεν έχει
δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 57).
Σε περίπτωση αποφάσεως διαπιστώνουσας τον παράνομο και ασύμβατο με την κοινή αγορά χαρακτήρα μιας ενισχύσεως, η κατόπιν εντολής
της Επιτροπής ανάκτησή της λαμβάνει χώρα υπό τους όρους του άρθρου 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 659/1999 (προμνησθείσες
αποφάσεις Επιτροπή κατά Γαλλίας της 20ής Οκτωβρίου 2011, σκέψη 28, και Επιτροπή κατά Ελλάδας, σκέψη 58).
Δυνάμει της εν λόγω διατάξεως, η ανάκτηση μιας τέτοιας ενισχύσεως πρέπει να πραγματοποιείται αμελλητί και σύμφωνα με τις προβλεπόμενες
από το εθνικό δίκαιο του οικείου κράτους μέλους διαδικασίες, όπως προκύπτει και από τη δέκατη τρίτη αιτιολογική σκέψη του
εν λόγω κανονισμού, εφόσον οι διαδικασίες αυτές καθιστούν δυνατή την άμεση και πραγματική εκτέλεση της αποφάσεως της Επιτροπής
(προμνησθείσες αποφάσεις Επιτροπή κατά Γαλλίας της 20ής Οκτωβρίου 2011, σκέψη 29, και Επιτροπή κατά Ελλάδας, σκέψη 59).
Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, οποιαδήποτε καθυστερημένη ανάκτηση, ήτοι κατόπιν της λήξεως της ταχθείσας προθεσμίας, δεν
ανταποκρίνεται στις επιταγές της Συνθήκης (αποφάσεις της 22ας Δεκεμβρίου 2010, C-304/09, Επιτροπή κατά Ιταλίας, η οποία δεν
έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 32· της 14ης Ιουλίου 2011, C‑303/09, Επιτροπή κατά Ιταλίας, η οποία δεν έχει δημοσιευθεί
ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 30, και προμνησθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ελλάδας, σκέψη 60).
Συναφώς, από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η ημερομηνία αναφοράς για την εφαρμογή του άρθρου 108, παράγραφος
2, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ είναι εκείνη που προβλέπεται στην απόφαση της οποίας η μη εκτέλεση αποτελεί το αντικείμενο της διαφοράς
ή, ενδεχομένως, εκείνη την οποία η Επιτροπή καθόρισε στη συνέχεια (βλ. απόφαση της 1ης Ιουνίου 2006, C-207/05, Επιτροπή κατά
Ιταλίας, Συλλογή 2006, σ. I-70, σκέψη 31, καθώς και προμνησθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ελλάδας, σκέψη 61).
Εν προκειμένω, σύμφωνα με το άρθρο 18, παράγραφος 4, της αποφάσεως 2009/610, η Ελληνική Δημοκρατία όφειλε να εξασφαλίσει την
«άμεση» ανάκτηση των επιδίκων ενισχύσεων. Το κράτος μέλος αυτό διέθετε προς τούτο, δυνάμει της παραγράφου 5 του άρθρου αυτού,
προθεσμία τεσσάρων μηνών από την κοινοποίηση της εν λόγω αποφάσεως.
Δεδομένου ότι η απόφαση 2009/610 κοινοποιήθηκε στην Ελληνική Δημοκρατία στις 13 Αυγούστου 2008, η προθεσμία που της τάχθηκε
για την ανάκτηση των επιδίκων ενισχύσεων έληγε στις 13 Δεκεμβρίου 2008.
Στην υπό κρίση υπόθεση, όμως, δεν αμφισβητείται ότι, κατά την ημερομηνία αυτή, η Ελληνική Δημοκρατία δεν είχε λάβει κανένα
μέτρο προς εκτέλεση της αποφάσεως 2009/610.
Το επιχείρημα της Ελληνικής Δημοκρατίας ότι η εν λόγω προθεσμία είχε σιωπηρώς παραταθεί, ή έστω ανασταλεί, λόγω των διαβουλεύσεων
που ακολούθησαν μεταξύ αυτής, της Επιτροπής και των εκπροσώπων της ΕΝΑΕ, δεν μπορεί να ευδοκιμήσει. Πράγματι, από κανένα στοιχείο
της δικογραφίας δεν μπορεί να συναχθεί ότι η προθεσμία του άρθρου 18, παράγραφος 5, της αποφάσεως 2009/610 παρατάθηκε. Αντιθέτως,
δεν αμφισβητείται ότι η Επιτροπή δεν έκανε δεκτή την αίτηση των ελληνικών αρχών για παράταση της προθεσμίας αυτής.
Εν πάση περιπτώσει, δεν αμφισβητείται ότι, δυόμισι και πλέον έτη μετά την κοινοποίηση της αποφάσεως 2009/610, η Ελληνική Δημοκρατία
δεν έχει προβεί στην ανάκτηση κανενός ποσού αντιστοιχούντος στις επίδικες ενισχύσεις. Η κατάσταση αυτή είναι προδήλως ασυμβίβαστη
με την υποχρέωση αυτού του κράτους μέλους να προβεί σε άμεση και πραγματική εκτέλεση της αποφάσεως αυτής (βλ., υπό το πνεύμα
αυτό, προμνησθείσες αποφάσεις Επιτροπή κατά Ιταλίας της 14ης Ιουλίου 2011, σκέψη 32, και Επιτροπή κατά Ελλάδας, σκέψη 67).
Είναι μεν αληθές ότι η Ελληνική Δημοκρατία ανέλαβε ορισμένες δεσμεύσεις όσον αφορά την εκτέλεση της αποφάσεως 2009/610, όπως
αυτές που περιγράφονται στις σκέψεις 15, 16 και 18 της παρούσας αποφάσεως· επιβάλλεται, ωστόσο, η διαπίστωση ότι οι δεσμεύσεις
αυτές δεν τέθηκαν σε εφαρμογή. Πράγματι, με το υπόμνημα αντικρούσεως και το υπόμνημα ανταπαντήσεως, η Ελληνική Δημοκρατία
περιορίζεται να επικαλεστεί τη συμμετοχή της στις διαπραγματεύσεις με την Επιτροπή, την αποστολή στην Επιτροπή μιας σειράς
επισήμων επιστολών και την ανάληψη των προμνησθεισών δεσμεύσεων, χωρίς ωστόσο να αναφέρει οποιαδήποτε πραγματική ανάκτηση
των ποσών που αντιστοιχούν στις επίδικες ενισχύσεις.
Όσον αφορά το επιχείρημα της Ελληνικής Δημοκρατίας ότι η προσφυγή έχει καταστεί άνευ αντικειμένου κατόπιν της επιστολής του
Αντιπροέδρου της Επιτροπής αρμόδιου για θέματα ανταγωνισμού της 1ης Δεκεμβρίου 2010, διαπιστώνεται ότι ουδόλως προκύπτει από
το περιεχόμενό της ότι η επιστολή αυτή αντικαθιστούσε την απόφαση 2009/610, όπως διατείνεται αυτό το κράτος μέλος. Πράγματι,
με την εν λόγω επιστολή απλώς λαμβάνονται υπό σημείωση οι τελευταίες δεσμεύσεις των ελληνικών αρχών και επισημαίνεται ότι,
αν οι δεσμεύσεις αυτές εφαρμοστούν πράγματι, η Επιτροπή θα θεωρήσει ότι η απόφαση 2009/610 έχει πλήρως εκτελεστεί.
Κατά τα λοιπά, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η Ελληνική Δημοκρατία δεν επικαλέστηκε, κατά τρόπο αιτιολογημένο, απόλυτη αδυναμία
εκτελέσεως της αποφάσεως 2009/610 ούτε κατά τις επαφές της με την Επιτροπή πριν από την άσκηση της υπό κρίση προσφυγής ούτε
στο πλαίσιο της ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασίας. Αντιθέτως, η ανάληψη των δεσμεύσεων που περιγράφονται στις σκέψεις 15,
16 και 18 της παρούσας αποφάσεως καταδεικνύει ότι η ορθή και πραγματική εκτέλεση της αποφάσεως αυτής θεωρήθηκε δυνατή.
Κατά συνέπεια, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η Ελληνική Δημοκρατία, μη λαμβάνοντας, εντός της ταχθείσας προθεσμίας, όλα τα αναγκαία
μέτρα προς εκτέλεση της αποφάσεως 2009/610, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 2, 3, 5, 6, 8, 9 και 11 έως 18
της αποφάσεως αυτής.

Επί της δεύτερης αιτιάσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η Επιτροπή φρονεί ότι η Ελληνική Δημοκρατία, μη ανακοινώνοντάς της τα μέτρα που είχε λάβει προς εκτέλεση της αποφάσεως 2009/610,
παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 19 της αποφάσεως αυτής. Οι υποχρεώσεις αυτές συνεπάγονται την παροχή συγκεκριμένων
πληροφοριών σχετικά με τα μέτρα εκτελέσεως της εν λόγω αποφάσεως και όχι την παροχή γενικών πληροφοριών. Δεδομένου, όμως,
ότι η Ελληνική Δημοκρατία δεν έλαβε κανένα μέτρο προς εκτέλεση της αποφάσεως 2009/610, παρέβη και την υποχρέωση ενημερώσεως
την οποία προβλέπει το εν λόγω άρθρο 19.
Η Ελληνική Δημοκρατία εκτιμά ότι η δεύτερη αιτίαση είναι ασαφής στο μέτρο που η Επιτροπή δεν προσδιορίζει τις πληροφορίες
τις οποίες οι ελληνικές αρχές παρέλειψαν να της ανακοινώσουν. Το κράτος μέλος αυτό υπενθυμίζει ότι υπήρξε τακτική, συστηματική
και αδιάλειπτη επικοινωνία μεταξύ των εν λόγω αρχών και της Επιτροπής καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας. Συγκεκριμένα,
κατόπιν αιτήσεως της Επιτροπής, οι ελληνικές αρχές τής παρέσχαν πολυάριθμες πληροφορίες.
Ειδικότερα, οι πληροφορίες σχετικά με το ποσό που έπρεπε να ανακτηθεί από τον αποδέκτη, στις οποίες αναφέρεται το άρθρο 19,
παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της αποφάσεως 2009/610, παρασχέθηκαν με επιστολή της 24ης Σεπτεμβρίου 2010. Όσον αφορά την υποχρέωση
ενημερώσεως της Επιτροπής για τα ήδη ληφθέντα και τα σχεδιαζόμενα μέτρα προς εκτέλεση της αποφάσεως 2009/610, στην οποία αναφέρεται
το άρθρο 19, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της αποφάσεως αυτής, η Ελληνική Δημοκρατία ισχυρίζεται ότι δεν παρέβη την υποχρέωση
αυτή, όπως προκύπτει από το σύνολο της αλληλογραφίας που αντηλλάγη κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Όσον αφορά, τέλος, τις
πληροφορίες που αποδεικνύουν ότι ο αποδέκτης έχει διαταχθεί να επιστρέψει τις επίδικες ενισχύσεις, πληροφορίες στις οποίες
αναφέρεται το άρθρο 19, παράγραφος 1, στοιχείο γ΄, της εν λόγω αποφάσεως, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η ίδια η Επιτροπή
συμφώνησε ότι η πλήρης ανάκτηση των εν λόγω ενισχύσεων ήταν αδύνατη, καθόσον υπήρχε κίνδυνος να προκαλέσει την πτώχευση της
ΕΝΑΕ, συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών δραστηριοτήτων της.
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι η Ελληνική Δημοκρατία δεν της παρέσχε τις πληροφορίες που απαιτούνται βάσει του
άρθρου 19 της αποφάσεως 2009/610.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Το άρθρο 19 της αποφάσεως 2009/610 επιβάλλει στην Ελληνική Δημοκρατία την υποχρέωση να παράσχει στην Επιτροπή μια σειρά πληροφοριών
εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της εν λόγω αποφάσεως.
Είναι μεν αληθές ότι η Ελληνική Δημοκρατία παρέσχε καθ’ όλη τη διάρκεια της αλληλογραφίας που διατήρησε με τις υπηρεσίες της
Επιτροπής σημαντικό αριθμό πληροφοριών σχετικά με τα μέτρα που σχεδίαζε να λάβει προς εκτέλεση της αποφάσεως 2009/610, δεν
αμφισβητείται, όμως, ότι οι πληροφορίες αυτές δεν ανακοινώθηκαν εντός της προθεσμίας που τάσσει το άρθρο 19 της αποφάσεως
αυτής.
Κατά συνέπεια, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Ελληνική Δημοκρατία, παραλείποντας να παράσχει, εντός της ταχθείσας προθεσμίας,
τις πληροφορίες που απαριθμούνται στο άρθρο 19 της αποφάσεως 2009/610, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη διάταξη αυτή.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό
αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ζήτησε να καταδικαστεί η Ελληνική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα,
η δε τελευταία ηττήθηκε, η Ελληνική Δημοκρατία πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Η Ελληνική Δημοκρατία, παραλείποντας να λάβει, εντός της ταχθείσας προθεσμίας, όλα τα αναγκαία μέτρα προς εκτέλεση της αποφάσεως
2009/610/ΕΚ της Επιτροπής, της 2ας Ιουλίου 2008, για τις ενισχύσεις C 16/04 (πρώην NN 29/04, CP 71/02 και CP 133/05) που χορήγησε
η Ελλάδα στην επιχείρηση Ελληνικά Ναυπηγεία ΑΕ, και παραλείποντας να παράσχει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εντός της ταχθείσας
προθεσμίας, τις πληροφορίες που απαριθμούνται στο άρθρο 19 της αποφάσεως αυτής, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα
2, 3, 5, 6, 8, 9 και 11 έως 19 της εν λόγω αποφάσεως.
2)
Καταδικάζει την Ελληνική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ελληνική.