CELEX: 62009CJ0028
Παράβαση κράτους μέλους
Άρθρα 28 ΕΚ και 29 ΕΚ
Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων
Μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικούς περιορισμούς στις εισαγωγές και εξαγωγές
Μεταφορές
Οδηγίες 96/62/ΕΚ και 1999/30/ΕΚ
Τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας φορτηγών άνω των 7,5 τόνων που μεταφέρουν ορισμένα εμπορεύματα
Ποιότητα του αέρα
Προστασία της υγείας και του περιβάλλοντος
Αρχή της αναλογικότητας
Συνοχή

δεν αποσκοπεί πράγματι στην επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού με συνέπεια και σύστημα.
Εισαγωγικά, πρέπει να τονιστεί ότι, για να βελτιωθεί η ποιότητα του αέρα στη συγκεκριμένη  περιοχή, οι αυστριακές αρχές έλαβαν
διάφορα μέτρα για τη μείωση των εκπομπών των αυτοκινήτων, δηλαδή έθεσαν ανώτατο όριο ταχύτητας τα 100 km/h σε ένα τμήμα του
αυτοκινητόδρομου A 12, το οποίο αντικατέστησαν στη συνέχεια με κυμαινόμενο όριο ταχύτητας, και επέβαλαν απαγόρευση υπό ορισμένες
προϋποθέσεις στον ίδιο αυτοκινητόδρομο, αφενός, της κυκλοφορίας τη νύκτα των βαρέων φορτηγών και, αφετέρου, της κυκλοφορίας
ορισμένων βαρέων φορτηγών με συγκεκριμένες προδιαγραφές Euro. Εκτιμώντας ότι τα μέτρα αυτά δεν ήσαν επαρκή, η Δημοκρατία της
Αυστρίας έλαβε επίσης ένα μέτρο που αποσκοπούσε στη μείωση του συνολικού αριθμού των μεταφορών με βαρέα φορτηγά, δηλαδή την
τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας. Με τη λήψη των μέτρων αυτών, η μέση ετήσια συγκέντρωση διοξειδίου του αζώτου στη  συγκεκριμένη
περιοχή ήταν, κατά το 2010, περίπου 55 µg/m
.
Δεν αμφισβητείται ότι η εφαρμογή μέτρων περιορισμού της οδικής κυκλοφορίας, όπως η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας, επιφέρει
μείωση των εκπομπών ατμοσφαιρικών ρύπων και συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα. Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται
ότι με το εν λόγω μέτρο μειώθηκαν κατά περίπου 1,5 % ετησίως οι εκπομπές ατμοσφαιρικών ρύπων στη συγκεκριμένη περιοχή.
Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να υπομνησθεί ότι η ανάγκη μείωσης των οδικών μεταφορών εμπορευμάτων, ενδεχομένως με τη διοχέτευση
των επιχειρηματιών προς άλλους τρόπους μεταφοράς, φιλικότερους για το περιβάλλον, όπως οι σιδηροδρομικές μεταφορές, έχει αναγνωριστεί
στο πλαίσιο της κοινής πολιτικής μεταφορών, όπως δέχθηκε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση. Πρέπει επίσης να επισημανθεί
η οδηγία 92/106/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 7ης Δεκεμβρίου 1992, σχετικά με τη θέσπιση κοινών κανόνων για ορισμένες συνδυασμένες
εμπορευματικές μεταφορές μεταξύ των κρατών μελών (ΕΕ L 368, σ. 38), η τρίτη αιτιολογική σκέψη της οποίας ορίζει ότι «τα αυξανόμενα
προβλήματα τα σχετικά με τη συμφόρηση του οδικού δικτύου, το περιβάλλον και την οδική ασφάλεια επιβάλλουν, για το δημόσιο
συμφέρον, ταχύτερη ανάπτυξη των συνδυασμένων μεταφορών ως εναλλακτική λύση αντί των οδικών μεταφορών».
Όσον αφορά το κριτήριο των εμπορευμάτων «που ενδείκνυνται για σιδηροδρομική μεταφορά» το οποίο επέλεξαν οι αυστριακές αρχές
για να ορίσουν ποια εμπορεύματα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της τομεακής απαγορεύσεως κυκλοφορίας, δεν αμφισβητείται ότι
ορισμένα εμπορεύματα ενδείκνυνται ιδιαίτερα για  σιδηροδρομική μεταφορά.
Όσον αφορά τον ισχυρισμό της Επιτροπής κατά τον οποίο το κριτήριο που επιλέχθηκε ενέχει τον κίνδυνο τα εμπορεύματα στα οποία
επιβάλλεται η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας να επιλέγονται αυθαίρετα, αρκεί η παρατήρηση ότι η Επιτροπή δεν ανέπτυξε επιχειρήματα
για να υποστηρίξει ότι αυτό ίσχυε στην περίπτωση των εμπορευμάτων που απαριθμούνται στο άρθρο 3 της επίδικης απόφασης. Δεδομένου
ότι το Δικαστήριο πρέπει να αποφαίνεται, στο πλαίσιο προσφυγής λόγω παραβάσεως, λαμβάνοντας υπόψη μόνον τα πραγματικά στοιχεία
της υποθέσεως, αποκλειομένων των υποθετικών στοιχείων, ο ισχυρισμός αυτός πρέπει να απορριφθεί (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις
της 26ης Απριλίου 2005, C-494/01, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας, Συλλογή 2005, σ. I-3331, σκέψη 41, και της 6ης Οκτωβρίου 2009,
C-335/07, Επιτροπή κατά Φινλανδίας, Συλλογή 2009, σ. I-9459, σκέψη 46).
Όσον αφορά το κατά πόσον η επίδικη απόφαση αποσκοπεί στην επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού με συνέπεια και σύστημα, είναι
αληθές ότι αυτό έχει ως αποτέλεσμα να επιτρέπεται η κυκλοφορία βαρέων φορτηγών πλέον ρυπογόνων όταν μεταφέρουν, ιδίως, εμπορεύματα
που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω απαγόρευσης, ενώ απαγορεύεται η κυκλοφορία φορτηγών λιγότερο ρυπογόνων όταν
μεταφέρουν π.χ. κεραμικά πλακίδια. Ωστόσο, δεν μπορεί να κριθεί ως ασυνεπές το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος, το οποίο αποφάσισε
να κατευθύνει, σύμφωνα με στόχο που αναγνωρίζεται στο πλαίσιο της κοινής πολιτικής μεταφορών, τη μεταφορά των εμπορευμάτων
προς τον σιδηρόδρομο, λαμβάνει μέτρο επικεντρούμενο σε προϊόντα κατάλληλα να μεταφερθούν με διάφορους τρόπους σιδηροδρομικής
μεταφοράς.
Όσον αφορά την εξαίρεση των τοπικών μεταφορών από την  τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας, πρέπει να τονιστεί ότι ένα από τα χαρακτηριστικά
των εθνικών μέτρων που θεσπίζονται προκειμένου να κατευθύνουν τη ροή των μεταφορών ή να επηρεάσουν τους τρόπους μεταφοράς
είναι ότι, κατά κανόνα, προβλέπουν εξαιρέσεις για τις μεταφορές με σημείο αναχώρησης ή προορισμού εντός της οικείας περιοχής.
Συγκεκριμένα, φαίνεται, όπως ορθώς υποστηρίζει η Δημοκρατία της Αυστρίας, ότι η χρήση της σιδηροδρομικής μεταφοράς για το
είδος αυτό κυκλοφορίας ενδέχεται να συνεπάγεται επιμήκυνση των διαδρομών, εφόσον στις αρχικές διαδρομές προστίθενται και οι
διαδρομές προς τους σιδηροδρομικούς σταθμούς, γεγονός που θα είχε αποτέλεσμα αντίθετο προς τον επιδιωκόμενο σκοπό της τομεακής
απαγόρευσης κυκλοφορίας. Περαιτέρω, δεν αμφισβητείται ότι η σιδηροδρομική μεταφορά δεν αποτελεί βιώσιμη εναλλακτική λύση έναντι
των οδικών μεταφορών παρά μόνο για δρομολόγια ορισμένων αποστάσεων.
Εξάλλου, στον βαθμό που η εξαίρεση αφορά βαρέα φορτηγά οχήματα που φορτώνονται και εκφορτώνονται στην «ευρύτερη ζώνη», πρέπει
να υπομνησθεί ότι η ζώνη αυτή περιλαμβάνει επίσης περιοχές που βρίσκονται εκτός Αυστρίας.
Περαιτέρω, από τον φάκελο της δικογραφίας προκύπτει ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας έχει λάβει μέτρα κατά των καταστρατηγήσεων
ή των καταχρηστικών  συμπεριφορών στο πλαίσιο εφαρμογής της εν λόγω εξαιρέσεως.
Υπό τις συνθήκες αυτές, η εξαίρεση των τοπικών μεταφορών από το πεδίο εφαρμογής της τομεακής απαγορεύσεως κυκλοφορίας δεν
μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τον συνεπή και συστηματικό χαρακτήρα της επίδικης αποφάσεως.
Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, διαπιστώνεται ότι η τομεακή απαγόρευση κυκλοφορίας μπορεί να διασφαλίσει την πραγματοποίηση
του στόχου της προστασίας του περιβάλλοντος.
Στη συνέχεια, όσον αφορά το κατά πόσον ο περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο
για την επίτευξη του σκοπού αυτού, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι μέτρα όπως η επέκταση της απαγόρευσης κυκλοφορίας που αφορά
τα βαρέα φορτηγά με κινητήρα ορισμένων προδιαγραφών Euro και σε φορτηγά άλλων προδιαγραφών, ή την αντικατάσταση του κυμαινόμενου
ορίου ταχύτητας με το σταθερό όριο των 100 km/h, μολονότι μπορούν να επηρεάσουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων,
καθιστούν δυνατή την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού περιορίζοντας, σε μικρότερο βαθμό, την άσκηση της ελευθερίας αυτής.
Όπως έχει υπογραμμίσει το Δικαστήριο, στη σκέψη 87 της προπαρατεθείσας αποφάσεως της 15ης Νοεμβρίου 2005, Επιτροπή κατά Αυστρίας,
πριν από τη λήψη ενός τόσο δραστικού μέτρου, όπως η καθολική απαγόρευση κυκλοφορίας σε ένα τμήμα του αυτοκινητοδρόμου που
αποτελεί ζωτικής σημασίας οδό επικοινωνίας μεταξύ ορισμένων κρατών μελών, οι αυστριακές αρχές όφειλαν να εξετάσουν επισταμένως
τη δυνατότητα χρησιμοποιήσεως άλλων μέσων που να περιορίζουν λιγότερο την ελευθερία κυκλοφορίας και να τα απορρίψουν μόνον
εφόσον αποδεικνυόταν σαφώς ότι ήταν απρόσφορα για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού.
Όσον αφορά, πρώτον, τη λύση της επέκτασης της απαγόρευσης κυκλοφορίας που επιβάλλεται στα βαρέα φορτηγά ορισμένων προδιαγραφών
Euro και στα φορτηγά άλλων προδιαγραφών, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι το όριο για τις εκπομπές οξειδίων του αζώτου έχει καθοριστεί
σε 5 g/kWh για τα φορτηγά προδιαγραφών Euro III και ότι με τις προδιαγραφές Euro IV κατέστη δυνατή η μείωση σε 3,5 g/kWh.
Η Δημοκρατία της Αυστρίας έχει ωστόσο τη γνώμη ότι τα βαρέα φορτηγά προδιαγραφών Euro IV εκπέμπουν συχνά περισσότερο διοξείδιο
του αζώτου από τα φορτηγά προδιαγραφών Euro III. Για τον λόγο αυτόν θεωρεί σκόπιμο, πριν από την επέκταση της απαγόρευσης
κυκλοφορίας που επιβάλλεται στα βαρέα φορτηγά και σε εκείνα που είναι προδιαγραφών Euro III, να μελετήσει εκτενέστερα τις
επιπτώσεις των εκπομπών διοξειδίου του αζώτου στο περιβάλλον.
Πάντως, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι στην αλυσίδα των διαφόρων διαδοχικών προδιαγραφών Euro οι νεότερες προδιαγραφές
αναμφίβολα μειώνουν κάθε φορά σημαντικά τις εκπομπές οξειδίων του αζώτου, ουδόλως αποδεικνύεται ότι η επέκταση της απαγόρευσης
κυκλοφορίας που επιβάλλεται στα βαρέα φορτηγά ορισμένων προδιαγραφών Euro και στα φορτηγά άλλων προδιαγραφών δεν θα μπορούσε
να συμβάλει στην επίτευξη του στόχου το ίδιο αποτελεσματικά όπως η εφαρμογή της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας.
Όσον αφορά, δεύτερον, τη λύση που προτείνει η Επιτροπή να αντικαταστήσει το κυμαινόμενο όριο ταχύτητας με σταθερό όριο στα
100 km/h, η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστηρίζει, με βάση τα στοιχεία της μελέτης Ökoscience, ότι η αντικατάσταση αυτή θα είχε
ως αποτέλεσμα περαιτέρω ετήσια μείωση των εκπομπών του διοξειδίου του αζώτου στην περιοχή μόνον κατά 1,1 %, ενώ με την τομεακή
απαγόρευση κυκλοφορίας επιτυγχάνεται μείωση των εκπομπών αυτών κατά 1,5 %.
Συναφώς, πρέπει να τονιστεί ότι τα στοιχεία της μελέτης Ökoscience αφορούν ιδίως τις πραγματικές ταχύτητες κυκλοφορίας στον
αυτοκινητόδρομο στη ζώνη αυτή το διάστημα μεταξύ Νοεμβρίου 2007 και Οκτωβρίου 2008. Έτσι, σημαντικό μέρος αυτών των στοιχείων
αφορούν την κατάσταση στη Δημοκρατία της Αυστρίας, όπως είχε κατά τη λήξη της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας,
δηλαδή στις 8 Ιουνίου 2008. Τα στοιχεία αυτά μπορούν επομένως να ληφθούν λυσιτελώς υπόψη για την εκτίμηση του βασίμου της
παρούσας προσφυγής.
Κατά τη μελέτη αυτή, το διάστημα κατά το οποίο είχε επιβληθεί ανώτατο όριο ταχύτητας 130 km/h στη Vomp, η μέση ταχύτητα των
ιδιωτικής χρήσεως αυτοκινήτων ήταν περίπου 116 km/h, ενώ κατά τη διάρκεια της έρευνας, κατά την οποία είχε επιβληθεί σταθερό
ανώτατο όριο ταχύτητας 100 km/h, η μέση ταχύτητα των εν λόγω αυτοκινήτων μειώθηκε μόνο στα 103 km/h. Έτσι, η επιβολή του μέτρου
αυτού επέφερε μείωση της μέσης ταχύτητας μόνον κατά 13 km/h σε σχέση με τα διαστήματα περιορισμού της ταχύτητας στα 130 km/h.
Μολονότι το αποτέλεσμα του περιορισμού του ορίου ταχύτητας στην πραγματική ταχύτητα που ανέπτυξαν οι χρήστες του αυτοκινητοδρόμου
μπορεί να επηρεαστεί από τον τρόπο με τον οποίο αυτοί αποδέχονται το μέτρο, παρ’ όλ’ αυτά, δεν αμφισβητείται ότι στο οικείο
κράτος μέλος εναπόκειται να εξασφαλίσει την αποτελεσματική τήρηση ενός τέτοιου μέτρου με τη λήψη δεσμευτικών μέτρων συνοδευόμενων
ενδεχομένως από κυρώσεις. Έτσι, η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν μπορεί να βασίζεται στη μετρηθείσα στην περιοχή μέση ταχύτητα,
δηλαδή τα 103 km/h, για να εκτιμήσει τα αποτελέσματα της εφαρμογής ενός σταθερού ορίου ταχύτητας 100 km/h.
Επομένως, φαίνεται ότι η αντικατάσταση του κυμαινόμενου ορίου ταχύτητας με το σταθερό όριο ταχύτητας των 100 km/h παρουσιάζει
δυναμικό μειώσεως των εκπομπών του διοξειδίου του αζώτου το οποίο δεν ελήφθη επαρκώς υπόψη από τη Δημοκρατία της Αυστρίας.
Εξάλλου, όπως προκύπτει από τη σκέψη 67 της παρούσας αποφάσεως, η ύπαρξη ενός τέτοιου δυναμικού ενισχύεται από τη μελέτη IFEU.
Περαιτέρω, πρέπει να τονιστεί ότι τα αποτελέσματα της αντικατάστασης του κυμαινόμενου ορίου ταχύτητας με το σταθερό όριο των
100 km/h τα οποία περιορίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων είναι ελάσσονα σε σύγκριση με τα αποτελέσματα από την
εφαρμογή της τομεακής απαγόρευσης κυκλοφορίας. Συγκεκριμένα, η αντικατάσταση αυτή δεν μπορεί να επηρεάσει την κυκλοφορία των
βαρέων φορτηγών για τα οποία το επιτρεπόμενο ανώτατο όριο ταχύτητας είναι εν πάση περιπτώσει περιορισμένο.
Υπό τις περιστάσεις αυτές, πρέπει να συναχθεί ότι, λαμβάνοντας υπόψη τα κριτήρια που παρατίθενται στη σκέψη 140 της παρούσας
αποφάσεως, δεν αποδείχθηκε η ακαταλληλότητα των δύο κύριων εναλλακτικών λύσεων που πρότεινε η Επιτροπή ως μέτρων λιγότερο
περιοριστικών της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων. Επομένως, χωρίς να είναι αναγκαία η εξέταση και των λοιπών μέτρων
που προτείνει η Επιτροπή, η παρούσα προσφυγή πρέπει να γίνει δεκτή.
Λαμβανομένων υπόψη όλων των ανωτέρω εκτιμήσεων, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας, επιβάλλοντας στα φορτηγά
βάρους άνω των 7,5 τόνων που μεταφέρουν ορισμένα εμπορεύματα απαγόρευση κυκλοφορίας σε τμήμα του αυτοκινητοδρόμου A 12 εντός
της κοιλάδας του Inn, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 28 ΕΚ και 29 ΕΚ.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει
σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι Επιτροπή υπέβαλε τέτοιο αίτημα και η Δημοκρατία της Αυστρίας ηττήθηκε
κατά το ουσιώδες μέρος των ισχυρισμών της, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.
Κατ’ εφαρμογή της παραγράφου 4, πρώτο εδάφιο, του ίδιου άρθρου, η Ιταλική Δημοκρατία και το Βασίλειο των Κάτω Χωρών, που παρενέβησαν
στη δίκη, θα φέρουν τα δικαστικά τους έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφασίζει:
1)
Η Δημοκρατία της Αυστρίας, επιβάλλοντας στα φορτηγά βάρους άνω των 7,5 τόνων που μεταφέρουν ορισμένα εμπορεύματα απαγόρευση
κυκλοφορίας σε τμήμα του αυτοκινητοδρόμου A 12 εντός της κοιλάδας του Inn, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα
28 ΕΚ και 29 ΕΚ.
2)
Καταδικάζει τη Δημοκρατία της Αυστρίας στα δικαστικά έξοδα.
3)
Η Ιταλική Δημοκρατία και το Βασίλειο των Κάτω Χωρών φέρουν τα δικαστικά τους έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.