CELEX: 62006TJ0012
Mededinging
Mededingingsregelingen
Italiaanse markt voor aankoop en eerste bewerking van ruwe tabak
Beschikking tot vaststelling van inbreuk op artikel 81 EG
Prijsvaststelling en marktverdeling
Immuniteit tegen geldboeten
Medewerking
Geldboeten
Evenredigheid
Zwaarte van inbreuk
Verzachtende omstandigheden

Voorgeschiedenis van het geding
Verzoekster, Deltafina SpA, is een Italiaanse vennootschap die zich voornamelijk bezighoudt met de eerste bewerking van ruwe
tabak en de verkoop van bewerkte tabak. Zij is voor 100 % in handen van Universal Corp., een in Richmond (Verenigde Staten)
gevestigde vennootschap.
I –
Administratieve procedure
Op 3, 4 en 5 oktober 2001 heeft de Commissie van de Europese Gemeenschappen krachtens artikel 14 van verordening nr. 17 van
de Raad, Eerste verordening over de toepassing van de artikelen [81 EG] en [82 EG] (PB 1962, 13, blz. 204) verificaties verricht
op de zetels van de Fédération européenne des transformateurs de tabac en het Maison des métiers du tabac te Brussel (België).
Dezelfde dag heeft de Fédération européenne des transformateurs de tabac bij faxbericht al haar leden – daaronder begrepen
de Associazione professionale trasformatori tabacchi italiani (APTI, beroepsvereniging van Italiaanse bewerkers van ruwe tabak),
waartoe de grootste ondernemingen van de sector behoren – van deze verificaties op de hoogte gebracht.
Op 3, 4 en 5 oktober 2001 heeft de Commissie eveneens verificaties verricht op de zetels van de drie belangrijkste Spaanse
bewerkers van ruwe tabak en van de twee Spaanse verenigingen van tabakbewerkers en -producenten. Op 16 januari 2002 hebben
de drie Spaanse bewerkers van ruwe tabak waarbij verificaties waren verricht, alsook een vennootschap van de Universal-groep
gezamenlijk een verzoek om immuniteit bij de Commissie ingediend krachtens de mededeling van de Commissie betreffende het
niet opleggen of verminderen van geldboeten in zaken betreffende mededingingsregelingen (PB 1996, C 207, blz. 4; hierna: „mededeling
inzake medewerking van 1996”).
Op 15 januari 2002 heeft de Commissie een verzoek om inlichtingen gericht tot twee Italiaanse beroepsverenigingen, namelijk
APTI, die de bewerkers van ruwe tabak vertegenwoordigt, en de Unione italiana tabacco (Unitab, Italiaanse tabaksbond), die
de producenten van ruwe tabak vertegenwoordigt. Op 12 februari 2002 heeft APTI het verzoek om inlichtingen beantwoord. Dezelfde
dag is haar beheerscomité bijeengekomen en tijdens deze bijeenkomst is het verzoek van de Commissie besproken.
Op 19 februari 2002 heeft Deltafina krachtens titel A van de mededeling van de Commissie betreffende immuniteit tegen geldboeten
en vermindering van geldboeten in kartelzaken (PB 2002, C 45, blz. 3; hierna: „mededeling inzake medewerking van 2002”) een
verzoek om immuniteit tegen geldboeten en, subsidiair, krachtens titel B van deze mededeling, een verzoek tot verlaging van
de geldboete bij de Commissie ingediend. Het verzoek om immuniteit betrof een vermeende mededingingsregeling tussen bewerkers
van ruwe tabak op de Italiaanse markt.
Op 28 februari 2002 heeft een van de advocaten van Universal een telefoongesprek gevoerd met de ambtenaar van het directoraat-generaal
„Mededinging” van de Commissie die met het dossier was belast.
Op 6 maart 2002 heeft de Commissie Deltafina meegedeeld dat haar verzoek voldeed aan de voorwaarden van punt 8, sub b, van
de mededeling inzake medewerking van 2002 en dat zij haar na afloop van de administratieve procedure immuniteit tegen geldboeten
zou verlenen voor elke inbreuk die na het onderzoek van de Commissie zou zijn vastgesteld op basis van de verstrekte bewijzen,
op voorwaarde dat Deltafina aan alle voorwaarden van punt 11 van deze mededeling voldeed.
Op 14 maart 2002 zijn de diensten van de Commissie en de vertegenwoordigers van Deltafina en Universal bijeengekomen om de
modaliteiten van de samenwerking tussen Deltafina en de Commissie te bespreken (hierna: „bijeenkomst van 14 maart 2002”).
Tijdens deze bijeenkomst is met name de vertrouwelijkheid van het immuniteitsverzoek van Deltafina te berde gebracht.
Op 19, 21, 25 en 26 maart 2002 heeft Deltafina de Commissie aanvullende inlichtingen verstrekt.
Op 22 maart 2002 hebben de vertegenwoordigers van Deltafina en de met het dossier belaste ambtenaar van de Commissie verschillende
kwesties in verband met de samenwerking tussen Deltafina en de Commissie telefonisch besproken.
Op 2 april 2002 heeft de externe juridische raadsman van Universal de externe juridische raadslieden van Standard Commercial
Corp. (hierna: „SCC”) en Dimon Inc., de moedermaatschappijen van respectievelijk Transcatab SpA en Dimon Italia Srl, twee
Italiaanse vennootschappen die zich bezighouden met de eerste bewerking van ruwe tabak, meegedeeld dat Deltafina bij de Commissie
een verzoek om immuniteit had ingediend voor de mededingingsregelingen tussen de bewerkers op de Italiaanse markt voor tabak.
Op de ochtend van 4 april 2002 is het beheerscomité van APTI bijeengekomen. Tijdens deze bijeenkomst heeft de voorzitter van
Deltafina de aanwezige personen meegedeeld dat Deltafina was begonnen mee te werken met de Commissie in de zin van de mededeling
inzake medewerking van 2002, door haar stukken te bezorgen die voor haarzelf bezwarend waren.
In de middag van dezelfde dag, namelijk op 4 april 2002, hebben Dimon Italia en Transcatab, waarvan de vertegenwoordigers
op de in het vorige punt genoemde bijeenkomst van APTI aanwezig waren, eveneens krachtens de mededeling inzake medewerking
van 2002 een verzoek om een gunstige behandeling ingediend (respectievelijk om 16 uur 15 en 18 uur 47).
Op 18 en 19 april 2002 heeft de Commissie krachtens artikel 14 van verordening nr. 17 verificaties verricht in de kantoren
van Dimon Italia en Transcatab en in die van Trestina Azienda Tabacchi SpA (hierna: „Trestina”) en Romana Tabacchi SpA.
Op 18 april en 17 mei 2002 heeft Deltafina de Commissie nog meer aanvullende inlichtingen verstrekt.
Op 29 mei en 11 juli 2002 zijn de vertegenwoordigers en de diensten van de Commissie tweemaal opnieuw bijeengekomen.
Op 8 oktober 2002 heeft de Commissie Dimon Italia en Transcatab meegedeeld dat zij van plan was om hun na afloop van de administratieve
procedure een verlaging toe te kennen van respectievelijk 30 tot 50 % en 20 tot 30 % van het bedrag van de geldboete die hun
anders wegens de eventueel vastgestelde inbreuken zou zijn opgelegd, aangezien zij respectievelijk de eerste en de tweede
onderneming waren die bewijzen van de inbreuk hadden verstrekt in de zin van de mededeling inzake medewerking van 2002.
Op 25 februari 2004 heeft de Commissie een mededeling van punten van bezwaar gericht tot verschillende ondernemingen of ondernemingsverenigingen,
waaronder Deltafina, Universal, Dimon Italia en Transcatab.
Op 22 juni 2004 heeft een hoorzitting plaatsgevonden, waaraan Deltafina heeft deelgenomen. Tijdens deze hoorzitting heeft
een vertegenwoordiger van Dimon Italia de Commissie gewezen op twee stukken in het dossier, handgeschreven notities van vertegenwoordigers
van deze vennootschap die waren gekopieerd tijdens de verificaties die de Commissie op 18 april 2002 in de kantoren van Dimon
Italia had verricht en die een samenvatting bevatten van de verklaringen die de voorzitter van Deltafina tijdens de bijeenkomst
van APTI van 4 april 2002 had afgelegd.
Op 21 december 2004 heeft de Commissie een addendum bij de mededeling inzake punten van bezwaar van 25 februari 2004 (hierna:
„addendum”) vastgesteld, waarbij zij Deltafina en de andere betrokken ondernemingen heeft meegedeeld dat zij van plan was
om haar geen immuniteit tegen geldboeten te verlenen omdat zij haar in punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking
van 2002 bedoelde verplichting tot medewerking niet was nagekomen.
Op 1 maart 2005 heeft een hoorzitting met betrekking tot het addendum plaatsgevonden. Na deze hoorzitting heeft de Commissie
nieuwe opmerkingen van Universal, Deltafina, Dimon en SCC ontvangen.
II –
Bestreden beschikking
Na raadpleging van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities heeft de Commissie, gezien het
eindverslag van de raadadviseur-auditeur, op 20 oktober 2005 beschikking C(2005) 4012 def. in een procedure op grond van artikel 81,
lid 1, [EG] (zaak COMP/C.38.281/B.2 – Ruwe tabak – Italië) vastgesteld (hierna: „bestreden beschikking”), waarvan een samenvatting
is gepubliceerd in het
Publicatieblad van de Europese Unie
van 13 februari 2006 (PB L 353, blz. 45).
Op 10 november 2005 is de bestreden beschikking aan Deltafina ter kennis gebracht.
De bestreden beschikking bevat met name de volgende bepalingen:
„
Artikel 1
1. Deltafina [...], Universal [...] hebben in de genoemde periodes artikel 81, lid 1, [EG] geschonden door deel te nemen aan
overeenkomsten en/of onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de sector ruwe tabak in Italië.
De inbreuk is gepleegd tijdens de volgende periodes:
a)      voor Deltafina, Universal [...], van 29 september 1995 tot 19 februari 2002;
[...]
Artikel 2
Voor de in artikel 1 bedoelde inbreuken worden de volgende geldboeten opgelegd:
a)      aan Deltafina en Universal, hoofdelijk aansprakelijk: 30 000 000 EUR;
[...]”
De bestreden beschikking berust op de hierna uiteengezette overwegingen.
A –
Inbreuk en toerekenbaarheid van het inbreukmakende gedrag
In de bestreden beschikking komt de Commissie na de beschrijving en de juridische beoordeling van de relevante feiten tot
de conclusie dat is aangetoond dat Deltafina, samen met verschillende andere ondernemingen, rechtstreeks aan door artikel 81,
lid 1, EG verboden overeenkomsten en/of onderling afgestemde feitelijke gedragingen heeft deelgenomen. Deze beoordeling wordt
in de onderhavige zaak niet betwist.
Vervolgens onderzoekt de Commissie de kwestie van de toerekenbaarheid van het inbreukmakende gedrag van de ondernemingen die
aan de inbreuk hebben deelgenomen, en komt het tot de slotsom dat zowel Deltafina als haar moedermaatschappij, Universal,
aansprakelijk moet worden gesteld voor de betrokken inbreuken en dat de bestreden beschikking tot beide ondernemingen moet
worden gericht.
B –
Berekening van het boetebedrag
1.     Vaststelling van het basisbedrag van de geldboete
Wat de berekening van de aan Deltafina op te leggen geldboete betreft, merkt de Commissie om te beginnen in punt 357 van de
bestreden beschikking op dat zij bij de vaststelling van het boetebedrag alle omstandigheden van de zaak en met name de zwaarte
en de duur van de inbreuk in aanmerking moet nemen overeenkomstig artikel 23, lid 3, van verordening (EG) nr. 1/2003 van de
Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 [EG] en 82 [EG] (PB 2003,
L 1, blz. 1).
Aldus onderzoekt de Commissie om te beginnen de zwaarte van de inbreuk. Zij herinnert eraan dat bij de beoordeling hiervan
rekening moet worden gehouden met de eigen aard van de inbreuk, met de concrete weerslag ervan op de markt wanneer deze meetbaar
is, en met de omvang van de betrokken geografische markt (punt 365 van de bestreden beschikking).
Voorts merkt de Commissie op dat de productie van ruwe tabak in Italië in 2001, het laatste volledige jaar waarin de inbreuk
is gepleegd, 38 % van de productie binnen de quota in de Europese Unie uitmaakte en een waarde had van 67 338 miljoen EUR
(punt 366 van de bestreden beschikking).
Wat de aard van de inbreuk betreft, zij opgemerkt dat de Commissie deze als zeer zwaar beschouwt, aangezien zij betrekking
heeft op de vaststelling van de aankoopprijzen voor verschillende soorten ruwe tabak in Italië en op de verdeling van de aangekochte
hoeveelheden (punt 367 van de bestreden beschikking).
In punt 368 van de bestreden beschikking verklaart de Commissie onder verwijzing naar het deel van deze beschikking waarin
de mededingingsbeperking wordt onderzocht (overwegingen 277 en volgende) dat inkoopkartels afbreuk kunnen doen aan de bereidheid
van producenten om een bepaald rendement te halen en ook de concurrentie tussen bewerkingsbedrijven op downstreammarkten kunnen
beperken, en dat dit met name het geval is in zaken zoals deze, waar het door het inkoopkartel getroffen product (ruwe tabak)
een belangrijke grondstof is voor de activiteiten die door marktdeelnemers downstream (in casu de eerste bewerking en de verkoop
van bewerkte tabak) worden verricht.
Gelet op deze overwegingen komt de Commissie tot de conclusie dat de door Deltafina gepleegde inbreuk als zeer zwaar moet
worden gekwalificeerd (punt 369 van de bestreden beschikking).
Voorts verklaart de Commissie dat bij de vaststelling van het boetebedrag rekening moet worden gehouden met het specifieke
gewicht van elke onderneming en met de waarschijnlijke weerslag van het ongeoorloofde gedrag ervan. Aldus is de Commissie
van mening dat de geldboeten op basis van de marktpositie van elk van de betrokken partijen moeten worden bepaald. Dienaangaande
stelt zij dat het uitgangsbedrag van de aan Deltafina op te leggen geldboete hoger moet zijn, omdat zij de grootste afnemer
is, aangezien haar marktaandeel in 2001 ongeveer 25 % bedroeg (punten 370‑372 van de bestreden beschikking).
De Commissie is evenwel van mening dat een uitgangsbedrag dat enkel de marktpositie weerspiegelt Deltafina onvoldoende zou
afschrikken, aangezien zij weliswaar een vrij beperkte omzet heeft, maar deel uitmaakt van een multinationale groep met een
aanzienlijke economische en financiële macht, die behoort tot de belangrijkste tabakshandelaars ter wereld en binnen de tabaksindustrie
op verschillende niveaus en op verschillende geografische markten actief is (punt 374 van de bestreden beschikking).
Bijgevolg past de Commissie, om van de geldboete een afschrikkende werking te doen uitgaan, op het uitgangsbedrag een vermenigvuldigingscoëfficiënt
toe, rekening houdend met de omvang van de betrokken ondernemingen. Voor Deltafina bedraagt de door de Commissie toegepaste
vermenigvuldigingscoëfficiënt 1,5. Aldus stelt de Commissie in punt 376 van de bestreden beschikking het uitgangsbedrag van
de geldboete van Deltafina, vermenigvuldigd met deze coëfficiënt, vast op 37,5 miljoen EUR.
Vervolgens verhoogt de Commissie dit bedrag op basis van de duur van de inbreuk met 60 % (punt 377 van de bestreden beschikking),
zodat het basisbedrag van de geldboete van Deltafina is vastgesteld op 60 miljoen EUR (punt 379 van de bestreden beschikking).
2.     Verzachtende omstandigheid
Voorts neemt de Commissie de medewerking die Deltafina daadwerkelijk tijdens de procedure heeft verleend buiten het kader
van de mededeling inzake medewerking van 2002, als verzachtende omstandigheid in aanmerking. Zij merkt om te beginnen op dat
Deltafina om de hierna in de punten 43 en volgende uiteengezette redenen niet meer voldoet aan de voorwaarden van de mededeling
inzake medewerking van 2002 om volledige immuniteit te kunnen genieten of een verlaging van de geldboete te kunnen krijgen
(punt 385 van de bestreden beschikking).
Voorts merkt de Commissie op dat de medewerking van de ondernemingen die aan de procedure deelnemen, in beginsel aan de mededeling
inzake medewerking van 2002 moet worden getoetst wanneer deze van toepassing is. Zij voegt hieraan toe dat de medewerking
van een partij slechts in uitzonderlijke gevallen op grond van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde
van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, [KS] worden opgelegd (PB 1998, C 9, blz. 3;
hierna: „richtsnoeren”) kan worden geacht een milderend effect op het bedrag van de op te leggen geldboete te hebben wanneer
de mededeling inzake medewerking van 2002 in beginsel van toepassing is (punten 386 en 387 van de bestreden beschikking).
De Commissie is van mening dat dit in casu om twee redenen voor Deltafina het geval is. Ten eerste is Deltafina de eerste
onderneming die een verzoek tot toepassing van de mededeling inzake medewerking van 2002 heeft ingediend (slechts enkele dagen
na de vaststelling ervan) en de eerste onderneming waaraan de Commissie voorwaardelijke immuniteit heeft verleend. Het gaat
tevens om de eerste beslissing over de gevolgen van de niet-nakoming van de verplichting tot medewerking die bij punt 11 van
de mededeling inzake medewerking van 2002 is opgelegd aan ondernemingen die een immuniteitsverzoek hebben ingediend. Ten tweede
erkent de Commissie dat Deltafina van meet af aan aanzienlijk aan haar onderzoek heeft bijgedragen en gedurende de gehele
procedure hiermee is doorgegaan, afgezien van de feiten die de weigering om definitieve immuniteit te verlenen rechtvaardigen
(punten 388‑390 van de bestreden beschikking).
Om deze redenen stelt de Commissie zich welwillend op ten aanzien van de medewerking die Deltafina tijdens de procedure heeft
verleend. Ten slotte voegt de Commissie hieraan toe dat Deltafina de feiten waarop de bestreden beschikking betrekking heeft,
nooit heeft betwist. Gelet op deze overwegingen en op de wijze waarop Deltafina zich in het algemeen tijdens de procedure
heeft gedragen, komt de Commissie tot de conclusie dat de haar op te leggen geldboete met 50 % moet worden verlaagd (punten 391‑398
van de bestreden beschikking).
Gelet op deze verzachtende omstandigheid stelt de Commissie het bedrag van de hoofdelijk aan Deltafina en Universal op te
leggen geldboete vast op 30 miljoen EUR.
C –
Immuniteitsverzoek van Deltafina
Vervolgens zet de Commissie de redenen uiteen waarom zij tot de conclusie is gekomen dat Deltafina geen immuniteit tegen geldboeten
in de zin van de mededeling inzake medewerking van 2002 kan genieten.
Zij legt uit dat zij Deltafina na onderzoek van het door haar ingediende immuniteitsverzoek immuniteit heeft verleend, aangezien
zij voldeed aan de voorwaarden van punt 8, sub b, van de mededeling inzake medewerking van 2002, maar deze immuniteit afhankelijk
heeft gesteld van de inachtneming van alle voorwaarden van punt 11 van deze mededeling, waaronder de nakoming van de verplichting
tot medewerking (punt 11, sub a, van deze mededeling) (punten 405‑409 van de bestreden beschikking).
De Commissie merkt evenwel in punt 410 van de bestreden beschikking op dat tijdens de hoorzitting van 22 juni 2004 is gebleken
dat Deltafina haar immuniteitsverzoek openbaar had gemaakt op de hierboven in punt 12 genoemde bijeenkomst van APTI, waaraan
ook de vertegenwoordigers van Dimon Italia, Transcatab en Trestina hadden deelgenomen, voordat de Commissie de gelegenheid
had om verificaties met betrekking tot de betrokken mededingingsregeling te verrichten. Voorts merkt de Commissie op dat deze
feiten zijn vermeld in de punten van bezwaar die in het addendum tegen Deltafina zijn aangevoerd (zie punt 20 hierboven).
Aldus heeft de Commissie om te beginnen de relevante feiten uitvoerig bestudeerd, en is zij vervolgens tot de conclusie gekomen
dat Deltafina niet voldeed aan de voorwaarden van punt 11 van de mededeling inzake medewerking van 2002.
1.     Relevante feiten
De Commissie merkt op dat tijdens de bijeenkomst van 14 maart 2002 de kwestie van de vertrouwelijkheid van het immuniteitsverzoek
van Deltafina ter sprake is gebracht. Volgens de Commissie hebben haar diensten tijdens deze bijeenkomst duidelijk gemaakt
dat zij van plan waren om onverwachtse verificaties met betrekking tot de door Deltafina onthulde mededingingsregeling te
verrichten, dat deze verificaties niet vóór de periode van 18 tot 20 april 2002 konden plaatsvinden en dat dus tot die datum
de vertrouwelijkheid in acht moest worden genomen om de concurrenten niet te alarmeren en de doeltreffendheid van deze verificaties
niet aan te tasten (punt 412 van de bestreden beschikking).
Voorts merkt de Commissie op dat Deltafina tijdens deze bijeenkomst de diensten van de Commissie heeft uitgelegd dat het om
diverse redenen voor haar moeilijk zou zijn om haar immuniteitsverzoek tot de geplande datum van de verificaties geheim te
houden. Ten eerste zou zij binnen afzienbare tijd binnen de APTI met haar concurrenten bijeenkomen en zou het moeilijk zijn
om tijdens deze bijeenkomsten de vertrouwelijkheid te handhaven, ten tweede diende het middenkader van Deltafina (een vijftiental
personen) van het verzoek op de hoogte te worden gebracht en, ten derde, moest dit immuniteitsverzoek openbaar worden gemaakt
in het kader van financieringstransacties waarbij Universal in de Verenigde Staten betrokken was (punt 412 van de bestreden
beschikking).
In de punten 413 tot en met 415 van de bestreden beschikking geeft de Commissie de inhoud weer van een intern verslag van
de bijeenkomst van 14 maart 2002 dat de diensten van de Commissie hebben opgesteld, en van de notities die een van de vertegenwoordigers
van Universal tijdens deze bijeenkomst heeft genomen.
Voorts merkt de Commissie in punt 416 van de bestreden beschikking op dat haar diensten Deltafina tijdens de bijeenkomst van
14 maart 2002 hebben verzocht om haar een reeks inlichtingen te verstrekken op basis waarvan zij verificaties ter plaatse
zouden kunnen verrichten. In punt 417 van de bestreden beschikking wordt verwezen naar de tekst van een intern memorandum
van de diensten van de Commissie van 15 maart 2002, waarin de stand van zaken na de bijeenkomst van de vorige dag wordt samengevat.
In punt 418 van de bestreden beschikking wordt de tekst van de notulen van een bijeenkomst van de raad van bestuur van Deltafina
van 1 maart 2002 weergegeven, waarin deze raad vaststelt dat de onrechtmatige gedragingen van het kartel onmiddellijk moeten
worden beëindigd, en de deelnemers verzoekt om het immuniteitsverzoek zo vertrouwelijk mogelijk te behandelen.
Voorts verwijst de Commissie naar de verklaring die de voorzitter van Deltafina tijdens de bijeenkomst van APTI van 4 april
2002 heeft afgelegd. Dienaangaande baseert zij zich op de inhoud van de twee documenten die de advocaten van Dimon Italia
tijdens de hoorzitting van 22 juni 2004 hebben genoemd, en op de inhoud van een door de voorzitter van Deltafina zelf ondertekend
memorandum waaruit blijkt in welke bewoordingen het immuniteitsverzoek tijdens deze bijeenkomst openbaar is gemaakt (punten 421‑426
van de bestreden beschikking).
De Commissie merkt op dat Dimon Italia en Transcatab op de dag zelf van deze openbaarmaking eveneens een verzoek tot toepassing
van de mededeling inzake medewerking van 2002 hebben ingediend en dat de verklaringen die de voorzitter van Deltafina tijdens
de bijeenkomst van APTI heeft afgelegd, niet in deze verzoeken worden vermeld (punt 427 van de bestreden beschikking).
Ten slotte blijkt uit de bestreden beschikking dat op 29 mei 2002 nog een bijeenkomst tussen de diensten van de Commissie
en Deltafina heeft plaatsgevonden, waarop noch de Commissie, noch Deltafina de kwestie van de vertrouwelijkheid ter sprake
heeft gebracht en waarop Deltafina niet heeft verklaard dat zij tijdens de bijeenkomst van APTI van 4 april 2002 aan Dimon
Italia en Transcatab had onthuld dat zij een immuniteitsverzoek had ingediend (punt 429 van de bestreden beschikking).
2.     Niet-inachtneming door Deltafina van de voorwaarde van punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002
In de bestreden beschikking verklaart de Commissie dat de bij punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002
opgelegde verplichting tot medewerking een wezenlijk onderdeel van de overeenkomst tussen haar en de verzoeker vormt wanneer
voorwaardelijke immuniteit wordt verleend. Volgens de Commissie moet bij de interpretatie van deze verplichting worden uitgegaan
van de onderliggende logica van haar immuniteitsbeleid, namelijk van de premisse dat de verzoeker een doorslaggevende bijdrage
moet leveren tot de inleiding van een onderzoek of de vaststelling van de door een kartel gepleegde inbreuken. Gelet op deze
logica is deze verplichting volgens de Commissie niet beperkt tot het verstrekken van bewijzen met betrekking tot de inbreuk,
maar houdt zij tevens in dat geen maatregelen mogen worden genomen die haar vermogen om een onderzoek te verrichten en/of
de inbreuk vast te stellen kunnen aantasten (punten 431 en 432 van de bestreden beschikking).
In punt 433 van de bestreden beschikking wordt opgemerkt dat wanneer de Commissie, zoals in casu, nog geen verificaties heeft
verricht en de sector niet weet dat zij op het punt staat verificaties te verrichten, elke openbaarmaking van een immuniteitsverzoek
haar vermogen om doeltreffende verificaties te verrichten en de inbreuk vast te stellen volledig en onherroepelijk kan aantasten.
Volgens de Commissie kan de mededeling inzake medewerking van 2002 slechts een nuttig effect sorteren indien de verificaties
niet worden geschaad door het gedrag van de ondernemingen die om een gunstige behandeling verzoeken. Deze ondernemingen kunnen
zich dus niet beroepen op de gewettigde verwachting dat de in punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002
gestelde voorwaarde niet impliceert dat de vertrouwelijkheid in acht moet worden genomen omdat dit niet uitdrukkelijk zou
zijn bepaald. Hieruit volgt volgens de Commissie dat een onderneming die om immuniteit verzoekt en deze informatie welbewust
en vrijwillig aan haar concurrenten onthult, moet worden geacht tekort te schieten in de bij punt 11, sub a, van de mededeling
inzake medewerking van 2002 opgelegde verplichting tot medewerking.
De Commissie voegt hieraan toe dat een verzoeker aan de „intrinsieke spanning” tussen deze verplichting en die welke is opgelegd
bij punt 11, sub b, van de mededeling inzake medewerking van 2002, volgens hetwelk de verzoeker haar betrokkenheid bij de
inbreuk uiterlijk moet beëindigen op het ogenblik waarop hij zijn immuniteitsverzoek indient, niet het recht kan ontlenen
om de andere kartelleden vrijwillig mee te delen dat hij een immuniteitsverzoek heeft ingediend. Deze situatie verschilt van
die waarin de verzoeker zich gedwongen ziet om maatregelen te nemen waardoor de andere kartelleden zouden kunnen vermoeden
dat hij een dergelijk verzoek heeft ingediend (punt 434 van de bestreden beschikking).
Voorts is de Commissie van mening dat uit de specifieke omstandigheden van de onderhavige zaak wel degelijk blijkt dat Deltafina
had begrepen dat haar medewerkingsplicht een vertrouwelijkheidsplicht omvatte. Volgens de Commissie blijkt dit met name duidelijk
uit het besluit van de raad van bestuur van Deltafina van 1 maart 2002, volgens welke het verzoek „uiterst vertrouwelijk”
moest worden behandeld (zie punt 418 van de bestreden beschikking en punt 50 hierboven), en uit de eigen woorden van de voorzitter
van Deltafina, volgens welke het besluit van Deltafina om met de Commissie samen te werken „slechts met de grootste terughoudendheid
en in geval van noodzaak aan de andere ondernemingen kon worden meegedeeld” (punt 440 van de bestreden beschikking).
Gelet op de hierboven genoemde relevante feiten en op de draagwijdte van de in punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking
van 2002 gestelde voorwaarde, komt de Commissie tot de conclusie dat Deltafina niet aan deze voorwaarde heeft voldaan. Hoewel
zij wist dat de Commissie van plan was om in de periode van 18 tot 20 april 2002 ter plaatse verificaties te verrichten, heeft
haar voorzitter immers vóór deze verificaties ter plaatse haar twee voornaamste concurrenten vrijwillig ingelicht over de
indiening van haar immuniteitsverzoek (punt 441 van de bestreden beschikking).
Voorts merkt de Commissie in punt 442 van de bestreden beschikking op dat het gedrag van Deltafina zeer wel afbreuk kan doen
aan het resultaat van deze verificaties, wat Deltafina wist of althans had moeten weten, met name omdat de Commissie haar
specifiek had meegedeeld dat zij spoedig verificaties zou verrichten en had verzocht om haar immuniteitsverzoek vertrouwelijk
te houden om geen afbreuk te doen aan het resultaat van deze verificaties. Volgens de Commissie kan onmogelijk worden nagegaan
of daadwerkelijk afbreuk is gedaan aan het resultaat van haar verificaties en kan deze omstandigheid overigens geen doorslaggevende
factor zijn bij de vaststelling van de aansprakelijkheid van Deltafina (punt 443 van de bestreden beschikking).
Dienaangaande stelt de Commissie vast dat noch de gesprekken die tijdens de bijeenkomst van 14 maart 2002 zijn gevoerd, noch
de wijze waarop zij zich daarna heeft gedragen er enige twijfel over laten bestaan dat zij nooit heeft aanvaard dat Deltafina
haar concurrenten noodzakelijkerwijs op de hoogte moest brengen van haar verzoek tot toepassing van de mededeling inzake medewerking
van 2002 en dat de verificaties dus niet meer plaats konden vinden. Integendeel, de Commissie stelt dat zij duidelijk heeft
gepreciseerd dat de vertrouwelijkheid nog een maand lang in acht moest worden genomen, zodat zij deze verificaties, waarvoor
zij reeds de dag na de bijeenkomst om de nodige informatie heeft verzocht en toebereidselen heeft getroffen, kon voorbereiden
(punten 446 en 447 van de bestreden beschikking).
De Commissie verklaart dat zij heeft erkend dat het voor Deltafina praktisch gezien moeilijk was om het immuniteitsverzoek
vertrouwelijk te houden, maar ook dat het uiterst onwaarschijnlijk was dat nog verificaties konden plaatsvinden indien Deltafina
haar immuniteitsverzoek openbaar had moeten maken aan haar concurrenten. De Commissie is evenwel van mening dat Deltafina
in casu haar immuniteitsverzoek vrijwillig en uit eigen beweging openbaar heeft gemaakt tijdens de bijeenkomst van APTI. Een
dergelijk gedrag kan nooit gerechtvaardigd zijn in het kader van dit immuniteitsverzoek (punten 444, 448 en 450 van de bestreden
beschikking).
Volgens punt 449 van de bestreden beschikking laat het feit dat Deltafina de Commissie nooit over deze openbaarmaking heeft
ingelicht, vermoeden dat zij niet verwachtte dat de Commissie haar gedrag zou goedkeuren.
De Commissie merkt op dat Deltafina tijdens de administratieve procedure heeft gesteld dat zij het verzoek niet vrijwillig
openbaar heeft gemaakt, maar veeleer heeft toegegeven aan de druk van haar concurrenten. De Commissie is evenwel van mening
dat de verplichting om na de indiening van een immuniteitsverzoek de deelname aan de inbreuk te beëindigen weliswaar praktische
moeilijkheden kan meebrengen, maar dat Deltafina niet heeft aangetoond in welke zin de beëindiging van haar deelname aan de
onrechtmatige praktijken en haar weigering om haar concurrenten te ontmoeten „haar konden belemmeren om rechtmatig zaken te
doen”. Voorts kan druk van de omgeving die geen ernstige en nakende dreiging vormt, volgens de Commissie niet uitsluiten dat
het betrokken verzoek vrijwillig openbaar is gemaakt. Aangezien de voorzitter van Deltafina niet onder enige dwingende bedreiging
heeft gehandeld, komt de Commissie tot de conclusie dat het immuniteitsverzoek tijdens de bijeenkomst van APTI vrijwillig
openbaar is gemaakt (punten 451‑453 van de bestreden beschikking).
Ten slotte is de Commissie van mening dat het feit dat de externe juridische raadsman van Universal op 2 april 2002, nadat
de externe juridische raadslieden van de moedermaatschappijen Dimon Italia en Transcatab enige druk hadden uitgeoefend, heeft
bevestigd dat Deltafina een immuniteitsverzoek bij de Commissie had ingediend, op zich niet kan rechtvaardigen dat Deltafina
haar verplichting tot medewerking niet is nagekomen, of deze tekortkoming niet kan wegnemen. Ten eerste is er geen verband
aangetoond tussen de openbaarmaking in de Verenigde Staten en het gedrag van de voorzitter van Deltafina, ten tweede kon een
eventuele afzonderlijke inbreuk op de verplichting tot samenwerking met de Commissie niet worden aangevoerd ter rechtvaardiging
van een latere inbreuk op dezelfde verplichting (ex iniuria non oritur ius), en ten derde ontbrak elk bewijs dat de externe
juridische raadslieden van SCC en Dimon druk hadden uitgeoefend, afgezien van het feit dat de externe juridische raadsman
van SCC een boodschap op het antwoordapparaat van de juridische raadsman van Universal had achtergelaten (punten 454‑459 van
de bestreden beschikking).
Voorts merkt de Commissie op dat Universal de Commissie hoe dan ook niet onverwijld heeft ingelicht over de door haar juridische
raadsman verrichte openbaarmaking (punt 459 van de bestreden beschikking).
In punt 460 van de bestreden beschikking komt de Commissie tot de conclusie dat Deltafina om alle hierboven uiteengezette
redenen de krachtens punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002 op haar rustende verplichting tot medewerking
niet is nagekomen en dat haar dus geen immuniteit kon worden verleend, zodat haar een geldboete voor de betrokken inbreuken
moest worden opgelegd.

Procesverloop en conclusies van partijen
Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 19 januari 2006, heeft Deltafina het onderhavige beroep ingesteld.
Bij brief van 26 juni 2006 heeft Deltafina het Gerecht verzocht, de Commissie te gelasten, een bij het verweerschrift gevoegd
document integraal over te leggen. Op 22 november 2006 heeft de griffie van het Gerecht Deltafina de beslissing van de president
van de Derde kamer ter kennis gebracht waarbij dit verzoek werd verworpen.
Bij brief van 16 september 2010 heeft Deltafina het Gerecht meegedeeld dat zij haar zesde middel introk.
Op rapport van de rechter-rapporteur heeft het Gerecht (Derde kamer) besloten om de mondelinge procedure in te leiden.
Ter terechtzitting van 29 september 2010 hebben de partijen pleidooi gehouden en geantwoord op de vragen van het Gerecht.
Deltafina verzoekt het Gerecht:
–        de haar bij artikel 2 van de bestreden beschikking opgelegde geldboete in te trekken;
–        subsidiair, het bedrag van deze geldboete te verlagen;
–        de Commissie te verwijzen in de kosten.
De Commissie verzoekt het Gerecht:
–        het beroep te verwerpen;
–        Deltafina te verwijzen in de kosten.

In rechte
Ter ondersteuning van haar vordering voert Deltafina zeven middelen aan.
De eerste vier middelen worden primair aangevoerd en strekken tot nietigverklaring van de bestreden beschikking, voor zover
Deltafina daarbij een geldboete wordt opgelegd. Met het eerste middel stelt verzoekster dat sprake is van een kennelijke vergissing,
voor zover de intrekking van de immuniteit tegen geldboeten op een onjuiste feitelijke premisse is gebaseerd. Met het tweede
middel stelt zij dat de Commissie een kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt, voor zover zij heeft vastgesteld dat Deltafina
de in punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002 bedoelde verplichting tot medewerking niet is nagekomen.
Het derde middel houdt in dat de Commissie een kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt, voor zover zij de immuniteit heeft
ingetrokken op grond van de overweging dat Deltafina met de openbaarmaking van haar immuniteitsverzoek het onderzoek heeft
geschaad. Het vierde middel betreft de schending van het vertrouwensbeginsel, het beginsel van goed bestuur en het evenredigheidsbeginsel.
De laatste drie middelen worden subsidiair aangevoerd en strekken tot verlaging van de aan Deltafina opgelegde geldboete.
Met het vijfde middel stelt verzoekster dat het evenredigheidsbeginsel is geschonden omdat het uitgangsbedrag van de geldboete
buitensporig is. Met het zesde middel stelt zij dat de Commissie zich ten onrechte op het standpunt heeft gesteld dat Universal
medeverantwoordelijk is voor het gedrag van Deltafina, en bijgevolg een buitensporige geldboete aan deze laatste heeft opgelegd.
Met het zevende middel stelt zij dat de verzachtende omstandigheden niet correct zijn beoordeeld.
Aangezien Deltafina bij brief van 16 september 2010 haar zesde middel heeft ingetrokken, hoeft dit niet te worden onderzocht.
I –
Primaire middelen
Vooraf zij opgemerkt dat de eerste drie middelen van Deltafina alle betrekking hebben op vergissingen die volgens haar afbreuk
doen aan de rechtmatigheid van de bestreden beschikking, voor zover de Commissie haar geen immuniteit tegen geldboeten heeft
verleend omdat zij de in punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002 bedoelde verplichting tot medewerking
niet zou zijn nagekomen.
Aangezien deze middelen nauw met elkaar verbonden zijn, moeten zij samen worden onderzocht.
A –
Eerste drie middelen: kennelijke vergissingen op basis waarvan geen definitieve immuniteit aan Deltafina is verleend
1.     Argumenten van partijen
In het kader van haar eerste middel stelt Deltafina dat de intrekking van de immuniteit door de Commissie is gebaseerd op
een kennelijke feitelijke vergissing, voor zover de Commissie uitgaat van de onjuiste premisse dat de Italiaanse bewerkers
van ruwe tabak niet op de hoogte waren van het door haar gevoerde onderzoek.
Volgens Deltafina blijkt uit punt 433 van de bestreden beschikking dat de Commissie van mening is dat de mededeling die haar
voorzitter tijdens de bijeenkomst van 4 april 2002 heeft verricht een inbreuk op de verplichting tot medewerking vormt, omdat
zij afbreuk kon doen aan de doeltreffendheid van het onderzoek. De Commissie heeft in dat punt verklaard dat elk informatielek
betreffende het immuniteitsverzoek de andere kartelleden ertoe kan aanzetten bewijzen te vernietigen of te verstoppen. Een
dergelijk standpunt is evenwel slechts gerechtvaardigd indien is voldaan aan de wezenlijke voorwaarde dat de betrokken sector
niet reeds op de hoogte is van het feit dat een onderzoek wordt gevoerd en van de mogelijkheid dat onverwachtse verificaties
worden verricht. Enkel in dat geval kan de mededeling aan derden dat een immuniteitsverzoek is ingediend – in theorie – het
vermogen van de Commissie om een doeltreffend onderzoek te voeren aantasten. Deltafina stelt dan ook dat bij de intrekking
van de immuniteit noodzakelijkerwijs is uitgegaan van de vaststelling dat de betrokken sector niets afwist van het onderzoek
van de Commissie.
Volgens Deltafina waren de Italiaanse bewerkers van ruwe tabak evenwel op de hoogte van het onderzoek van de Commissie, omdat
deze laatste in oktober 2001 in Brussel en in Spanje verificaties had verricht en op 15 januari 2002 verzoeken om inlichtingen
had gericht tot APTI en Unitab. Verschillende andere factoren tonen volgens haar aan dat de sector op de hoogte was van het
onderzoek, zoals een verklaring van Dimon op een formulier dat was ingediend bij de Amerikaanse instantie die toezicht houdt
op de financiële markten, het feit dat zowel Dimon Italia als Transcatab reeds vóór de openbaarmaking van 4 april 2002 waren
begonnen hun verzoeken om een gunstige behandeling voor te bereiden, alsook de omstandigheid dat het onderzoek van de Commissie
tijdens een bijeenkomst van APTI ter sprake was gekomen.
Bovendien leidt de indiening van een immuniteitsverzoek niet automatisch tot onverwachtse verificaties. Deze zijn niet noodzakelijk
wanneer de Commissie op basis van de door de verzoeker verstrekte bewijzen een inbreuk kan vaststellen. Onverwachtse verificaties
zijn immers slechts in het in punt 8, sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002 bedoelde geval onontbeerlijk om
een inbreuk vast te stellen. In de in punt 8, sub b, van deze mededeling bedoelde gevallen daarentegen zijn verificaties niet
onontbeerlijk, aangezien de onderneming die het immuniteitsverzoek heeft ingediend, reeds alle noodzakelijke bewijzen aan
de Commissie heeft verstrekt. Aangezien het immuniteitsverzoek van Deltafina in casu volgens de Commissie zelf aan de voorwaarden
van punt 8, sub b, van de mededeling inzake medewerking van 2002 voldeed, was het in dit geval niet nodig dat de Commissie
onverwachtse verificaties verrichtte.
Volgens Deltafina berust de intrekking van de immuniteit van Deltafina door de Commissie dus, gelet op al deze omstandigheden,
op een kennelijke feitelijke vergissing.
In het kader van het tweede middel, volgens hetwelk de Commissie een kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt, voor zover
zij zich op het standpunt heeft gesteld dat Deltafina de in punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002
bedoelde verplichting tot medewerking niet is nagekomen, voert Deltafina in wezen drie reeksen grieven aan.
In de eerste plaats stelt zij dat zij, anders dan de Commissie stelt, haar verplichting tot medewerking, zoals bedoeld in
punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002, nauwgezet is nagekomen. Zij stelt dat zij de Commissie tijdens
de bijeenkomst van 14 maart 2002 heeft verwittigd dat zij onmogelijk verborgen kon houden dat zij een immuniteitsverzoek had
ingediend. Deze onmogelijkheid om het geheim te bewaren vloeit volgens haar voort uit de vier volgende omstandigheden: het
feit dat een voorafgaande controleprocedure (due diligence) voor een financiële operatie van Universal op de Amerikaanse markt
hangende was; het feit dat in de Verenigde Staten een collectieve antitrustprocedure tegen Universal, Dimon en SCC was ingesteld;
de noodzaak om het middenkader van Deltafina op de hoogte te brengen van de indiening van het verzoek om een gunstige behandeling
om te vermijden dat de activiteiten van het kartel zouden worden voortgezet; de nakende bijeenkomst van APTI, waarop Deltafina
voor het eerst sinds de indiening van haar verzoek om een gunstige behandeling tegenover de andere bewerkers van ruwe tabak
zou komen te staan.
Aangezien de betrokken markt gekenmerkt wordt door haar zeer beperkte omvang, haar transparantie en het gemak waarmee de leden
van het kartel onderling persoonlijke contacten leggen, zou de weigering van Deltafina om in de weken na de indiening van
haar immuniteitsverzoek aan de gebruikelijke besprekingen deel te nemen onvermijdelijk argwaan hebben gewekt bij de andere
leden van het kartel. Het risico dat uit dit gedrag kon worden afgeleid dat zij een immuniteitsverzoek had ingediend, was
nog groter indien de feitelijke context van haar immuniteitsverzoek in aanmerking wordt genomen, met name het feit dat in
oktober 2001 verificaties waren verricht in Spanje en Brussel, dat Dimon, Deltafina en Transcatab een collectief immuniteitsverzoek
hadden ingediend voor de onrechtmatige mededingingsregelingen op de Spaanse markt, dat het gedrag van Deltafina typisch was
voor de indiener van een immuniteitsverzoek en dat Deltafina’s concurrenten, met name Dimon en SCC, druk uitoefenden om bevestigd
te krijgen dat zij een immuniteitsverzoek had ingediend. Deltafina stelt dat in de bestreden beschikking geen rekening wordt
gehouden met deze feitelijke context.
Voorts stelt Deltafina dat de verplichting om de inbreuk onmiddellijk te beëindigen haar in een onmogelijke positie plaatste.
Indien Deltafina zich niet vanaf de indiening van het immuniteitsverzoek uit het kartel had moeten terugtrekken, had zij immers
tijdens de bijeenkomst van APTI deze mededeling niet hoeven te verrichten om een einde te maken aan een situatie die onhoudbaar
was geworden. De openbaarmaking van het immuniteitsverzoek is dus volgens haar in de omstandigheden van het onderhavige geval
het rechtstreekse gevolg van de verplichting om de inbreuk te beëindigen. De Commissie erkent zelf openlijk dat er een „intrinsieke
spanning” is tussen de in punt 11, sub a en b, van de mededeling inzake medewerking van 2002 vastgestelde verplichtingen (punt 434
van de bestreden beschikking), maar zij verbindt daaraan niet de nodige gevolgen. Deltafina vraagt zich af of de verzoeker
krachtens punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002 verplicht is om te liegen om het voordeel van de voorwaardelijke
immuniteit te kunnen behouden.
Voorts kunnen de autoriteiten krachtens de clementieregelingen in de Verenigde Staten en in een groot aantal lidstaten, waaronder
het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk, de ondernemingen die om immuniteit verzoeken toestaan om verder aan de mededingingsregeling
deel te nemen, teneinde het verrassingseffect van latere verificaties te behouden. Deze mogelijkheid is ingevoerd bij de nieuwe
mededeling inzake medewerking van 2006 [mededeling van de Commissie betreffende immuniteit tegen geldboeten en vermindering
van geldboeten in kartelzaken (PB 2006, C 298, blz. 17; hierna: „mededeling inzake medewerking van 2006”)]. Bovendien is de
vertrouwelijkheidsplicht pas uitdrukkelijk ingevoerd bij de mededeling inzake medewerking van 2006.
In de tweede plaats stelt Deltafina dat de Commissie perfect op de hoogte was van het feit dat Deltafina – om de tijdens de
bijeenkomst van 14 maart 2002 genoemde praktische redenen – vóór de periode van 18 tot 20 april 2002, vanaf welke de Commissie
naar eigen zeggen verificaties kon verrichten, zou onthullen dat zij een immuniteitsverzoek had ingediend. Deltafina verklaart
dat zij de Commissie zowel op 28 februari 2002, tijdens een telefoongesprek tussen de advocaat van Universal en de met het
dossier belaste ambtenaar van de Commissie, als tijdens de bijeenkomst van 14 maart 2002 heeft meegedeeld dat zij vreesde
dat zij de indiening van haar immuniteitsverzoek niet lang verborgen zou kunnen houden. Voorts heeft deze ambtenaar volgens
haar tijdens de hoorzitting van 22 juni 2004 bevestigd dat hij had „erkend” dat het verzoek openbaar moest worden gemaakt
en dat „absoluut geen vertrouwelijkheid kon worden bedongen”.
Uit het verslag van de bijeenkomst van 14 maart 2002, dat de Commissie zelf heeft opgesteld, en de notities van de advocaat
van Universal en de advocaten van Deltafina die op de bijeenkomst aanwezig waren, blijkt dat de ambtenaren van de Commissie
akte hadden genomen van het feit dat het voor Deltafina onmogelijk was om haar immuniteitsverzoek niet openbaar te maken tijdens
de bijeenkomst van de APTI. De inhoud van een telefoongesprek dat op 22 maart 2002 heeft plaatsgevonden tussen de advocaten
van Deltafina en de met het dossier belaste ambtenaar, bevestigt dat de Commissie perfect op de hoogte was van het feit dat
Deltafina op het punt stond haar medewerking te onthullen.
Bovendien blijkt uit het verslag van de bijeenkomst van 14 maart 2002, dat door de Commissie zelf is opgesteld, dat de met
het dossier belaste ambtenaar heeft verklaard dat, indien het immuniteitsverzoek openbaar werd gemaakt, „de verplichting van
Deltafina om de Commissie zo snel mogelijk bewijzen te verstrekken des te urgenter [werd]”. Deltafina is deze verplichting
nagekomen, zoals blijkt uit de punten 389 tot en met 397 van de bestreden beschikking. Bijgevolg is zij haar verplichting
tot medewerking nagekomen, aangezien zij aanvullende informatie heeft verstrekt, zoals de diensten van de Commissie haar tijdens
de bijeenkomst van 14 maart 2002 hadden gevraagd, en heeft zij dus deze zwaardere last aanvaard, omdat het onmogelijk was
om haar medewerking geheim te houden. Bovendien zijn de bestuurders van Deltafina op 29 mei 2002 en 11 juli 2002 lang door
de Commissie ondervraagd. Het grootste deel van de in de bestreden beschikking vermelde bewijzen is de facto afkomstig van
Deltafina. Aldus heeft Deltafina volledig voldaan aan de verzoeken die de Commissie heeft geformuleerd in het kader van wat
volgens haar de „tweede beste optie” was. Door Deltafina te verzoeken aanvullende informatie te verstrekken, heeft de Commissie
het mogelijk gemaakt om het immuniteitsverzoek openbaar te maken zonder het onderzoek te schaden.
Volgens Deltafina heeft zij de Commissie niet meegedeeld dat zij haar immuniteitsverzoek openbaar had gemaakt omdat zij de
Commissie tijdens de bijeenkomst van 14 maart 2002 had verwittigd dat het voor haar materieel onmogelijk was om op de nakende
bijeenkomst van APTI niet te onthullen dat zij dit verzoek had ingediend. Volgens Deltafina wisten de ambtenaren van de Commissie
die met de zaak belast waren dus perfect dat Deltafina op deze bijeenkomst deze mededeling zou verrichten.
Voorts maakten de twee documenten betreffende de bijeenkomst van APTI van 4 april 2002 op basis waarvan Dimon Italia Deltafina
ervan heeft beschuldigd haar verplichting tot medewerking niet te zijn nagekomen, reeds lang deel uit van het dossier van
de Commissie, namelijk sinds 18 april 2002, de dag waarop de verificatie bij Dimon Italia is verricht, en heeft de Commissie
daarin niets laakbaars gevonden.
In de derde plaats stelt Deltafina dat het feit dat de Commissie haar gedrag aanvankelijk verkeerd heeft ingeschat, haar conclusies
in de bestreden beschikking heeft beïnvloed. Zij stelt dat de Commissie er in het addendum van is uitgegaan dat Deltafina,
Dimon Italia en Transcatab hun immuniteitsverzoeken in onderling overleg hebben ingediend. Deze vaststelling vloeit voort
uit de punten 57 en 60 van het addendum. In dat laatste punt heeft de Commissie het gedrag van Deltafina met name als „kennelijk
bedrieglijk” gekwalificeerd. Uit de stukken blijkt evenwel dat Deltafina, Dimon Italia en Transcatab hun immuniteitsverzoeken
afzonderlijk hebben voorbereid, zonder enig overleg over de volgorde waarin de verzoeken zouden worden ingediend. Deltafina
heeft zich aldus in overeenstemming met de mededeling inzake medewerking van 2002 gedragen.
Hoewel de beschuldigingen die in het addendum aan het adres van Deltafina zijn geuit, niet in de bestreden beschikking zijn
overgenomen, zijn er nog sporen van in deze beschikking terug te vinden, met name in punt 441, waarin de Commissie verklaart
dat Deltafina „aan haar twee voornaamste concurrenten” heeft onthuld dat zij een verzoek heeft ingediend, alsook in de titel
die volgt op punt 420 van de bestreden beschikking („Verklaringen van Deltafina aan Dimon en Transcatab van 4 april 2002”).
In het kader van het derde middel stelt Deltafina dat de bestreden beschikking op een kennelijke beoordelingsfout berust,
voor zover de Commissie zich op het standpunt heeft gesteld dat de openbaarmaking van haar immuniteitsverzoek het onderzoek
heeft geschaad. Volgens Deltafina kon deze openbaarmaking het onderzoek van de Commissie immers, anders dan deze in punt 433
van de bestreden beschikking stelt, geenszins schaden, aangezien zij niets kon onthullen dat de andere kartelleden niet reeds
wisten.
Wat meer bepaald Dimon Italia en Transcatab betreft, heeft het feit dat zij door de juridische raadsman van Universal zijn
ingelicht over de indiening van het immuniteitsverzoek door Deltafina enkel tot gevolg gehad dat deze ondernemingen hun verzoek
om een gunstige behandeling – dat zij hoe dan ook reeds aan het voorbereiden waren – sneller hebben ingediend. De medewerking
van deze twee ondernemingen heeft het onderzoek niet geschaad. Integendeel, zij heeft het onderzoek van de Commissie verlicht.
Bovendien blijkt uit de stukken dat de Commissie met deze twee ondernemingen is overeengekomen om verificaties te verrichten.
In punt 443 van de bestreden beschikking erkent de Commissie zelf dat „onmogelijk [kan] worden nagegaan of daadwerkelijk afbreuk
is gedaan aan [haar] verificaties”. Bovendien is het in hetzelfde punt van de bestreden beschikking genoemde feit dat de in
de kantoren van Trestina verrichte verificaties geen resultaat hebben opgeleverd, niet te wijten aan de verklaring van de
voorzitter van Deltafina, maar veeleer aan het feit dat de Commissie zelf door haar gedrag vooraf de aandacht van de gehele
Italiaanse sector op het onderzoek heeft gevestigd. Bovendien klaagt de Commissie in het geval van Romana Tabacchi niet over
het feit dat de verificatie geen resultaat heeft opgeleverd.
Op basis van al deze overwegingen verzoekt Deltafina het Gerecht dus om de bestreden beschikking nietig te verklaren, voor
zover haar daarbij een geldboete wordt opgelegd.
De Commissie verzoekt om de eerste drie middelen van Deltafina te verwerpen.
2.     Beoordeling door het Gerecht
Voordat de verschillende argumenten van Deltafina worden onderzocht, dient te worden gewezen op de juridische context waarin
deze worden aangevoerd.
a)     Clementieregeling
In het kader van de vervolging van inbreuken op artikel 81 EG heeft de Commissie een clementieregeling opgezet die ertoe strekt,
ondernemingen die met haar meewerken aan onderzoeken naar geheime kartels die de Unie schaden, een gunstige behandeling te
verlenen.
Deze clementieregeling, die oorspronkelijk is ingevoerd bij de mededeling inzake medewerking van 1996, is vervolgens verder
uitgewerkt in de mededeling inzake medewerking van 2002, die van toepassing is op het onderhavige geval, en later in de mededeling
inzake medewerking van 2006.
Volgens de mededeling inzake medewerking van 2002 vindt de invoering van een clementieregeling haar rechtvaardiging in de
overweging dat het in het belang van de Unie is om ondernemingen die met de Commissie meewerken aan onderzoeken naar geheime
kartels die zich schuldig maken aan praktijken die tot de zwaarste inbreuken op artikel 81 EG behoren – zoals het afspreken
van prijzen, productie- of verkoopquota, de verdeling van markten of het beperken van importen of exporten – een gunstige
behandeling te verlenen.
De Commissie is namelijk van mening dat het ontdekken en verbieden van geheime kartels voor consumenten en burgers van groter
belang is dan het beboeten van die ondernemingen die de Commissie in staat hebben gesteld deze praktijken op te sporen en
te bestraffen (zie punt 4 van de mededeling inzake medewerking van 2002, overgenomen in punt 3 van de mededeling inzake medewerking
van 2006).
De clementieregeling is er dus op gericht, praktijken die tot de zwaarste inbreuken op artikel 81 EG behoren, te onderzoeken
en tegen te gaan en een ontradend effect te creëren. Zij berust op een soort afspraak tussen de Commissie en de ondernemingen
die aan deze onrechtmatige mededingingsregelingen hebben deelgenomen en besluiten om met de Commissie samen te werken.
Deze ondernemingen werken immers actief en vrijwillig aan het onderzoek mee en vergemakkelijken aldus de taak van de Commissie,
die erin bestaat inbreuken op de mededingingsregels vast te stellen en tegen te gaan (zie in die zin arrest Gerecht van 12 december
2007, BASF en UCB/Commissie, T‑101/05 en T‑111/05, Jurispr. blz. II‑4949, punt 90 en aldaar aangehaalde rechtspraak). In ruil
voor deze medewerking kunnen zij een gunstigere geldboete krijgen dan die welke hun anders zouden zijn opgelegd, mits zij
aan de in de mededeling inzake medewerking gestelde voorwaarden voldoen.
De clementieregeling, zoals vastgesteld in de mededeling inzake medewerking van 2002, biedt de Commissie de mogelijkheid om
zowel volledige immuniteit tegen geldboeten te verlenen aan de eerste onderneming die aan het onderzoek meewerkt, als een
verlaging van de geldboeten aan de ondernemingen die later hun medewerking verlenen. In het eerste geval geldt voor de betrokken
onderneming een totale uitzondering op het beginsel van persoonlijke aansprakelijkheid, volgens hetwelk een onderneming die
de mededingingsregels overtreedt, daarvoor de verantwoordelijkheid moet dragen (zie in die zin arrest Hof van 24 september
2009, Erste Group Bank e.a./Commissie, C‑125/07 P, C‑133/07 P, C‑135/07 P en C‑137/07 P, Jurispr. blz. I‑8681, punt 77). In
de andere gevallen hangt de mate waarin deze uitzondering wordt toegepast, af van de chronologische volgorde waarin het verzoek
tot medewerking wordt ingediend en van de kwaliteit van de verleende medewerking.
Dienaangaande zij opgemerkt dat het inherent is aan de logica van de clementieregeling dat slechts één van de leden van een
kartel volledige immuniteit tegen geldboeten kan genieten, aangezien het de bedoeling is om een klimaat van onzekerheid binnen
de kartels te creëren door de aangifte van het kartel bij de Commissie aan te moedigen. Deze onzekerheid vloeit juist voort
uit het feit dat de kartelleden weten dat slechts één van hen een volledige immuniteit zal kunnen verkrijgen door de overige
deelnemers aan de inbreuk aan te geven, zodat deze het risico lopen dat hun geldboeten worden opgelegd.
Uit de mededeling inzake medewerking van 2002 blijkt dat de procedure tot verlening van volledige boete-immuniteit aan een
onderneming in het kader van de in deze mededeling vastgestelde clementieregeling, die in wezen is overgenomen in de mededeling
inzake medewerking van 2006, drie verschillende fasen omvat.
In een eerste fase moet de onderneming die haar medewerking aan de Commissie wil verlenen, contact met haar opnemen en haar
bewijzen verstrekken van het bestaan van een vermeend kartel dat de mededinging in de Unie aantast. Deze bewijzen moeten de
Commissie in staat stellen ofwel een beschikking te nemen tot het verrichten van een verificatie, in het geval van punt 8,
sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002, ofwel een inbreuk op artikel 81 EG vast te stellen, in het geval van
punt 8, sub b, van deze mededeling.
In een tweede fase beoordeelt de Commissie na ontvangst van het immuniteitsverzoek de ter ondersteuning van dit verzoek verstrekte
bewijzen om na te gaan of de betrokken onderneming voldoet aan de voorwaarden van punt 8, sub a of b, van de mededeling inzake
medewerking van 2002, naargelang van het geval. Indien deze onderneming als eerste aan deze voorwaarden voldoet, kent de Commissie
haar schriftelijk voorwaardelijke immuniteit tegen geldboeten toe (punten 15 en 16 van de mededeling inzake medewerking van
2002).
De toekenning van voorwaardelijke immuniteit impliceert dus dat tijdens de administratieve procedure ten behoeve van de onderneming
die aan de voorwaarden van punt 8 van de mededeling inzake medewerking van 2002 voldoet, een bijzondere procedurele status
wordt gecreëerd die bepaalde rechtsgevolgen heeft. Deze voorwaardelijke immuniteit kan evenwel geenszins worden gelijkgesteld
met een definitieve immuniteit tegen geldboeten, die pas aan het einde van de administratieve procedure wordt verleend.
Meer bepaald wordt door de toekenning van de voorwaardelijke immuniteit bevestigd dat de betrokken onderneming als eerste
aan de voorwaarden van punt 8, sub a of b, van de mededeling inzake medewerking van 2002 heeft voldaan, zodat de Commissie
geen andere verzoeken om immuniteit tegen geldboeten in aanmerking zal nemen zolang zij geen standpunt heeft ingenomen ten
aanzien van haar verzoek (punt 18 van de mededeling inzake medewerking van 2002). Voorts krijgt deze onderneming hierdoor
de zekerheid dat de Commissie haar immuniteit tegen geldboeten zal verlenen indien zij aan het einde van de administratieve
procedure tot de conclusie komt dat deze onderneming heeft voldaan aan de in punt 11, sub a tot en met c, van de mededeling
inzake medewerking van 2002 gestelde voorwaarden.
Punt 11, sub a tot en met c, van de mededeling inzake medewerking van 2002 luidt als volgt:
„Afgezien van de voorwaarden die in de punten 8, sub a, en 9 of in de punten 8, sub b, en 10 zijn vermeld, naargelang van
het geval, moet in ieder geval aan de volgende cumulatieve voorwaarden worden voldaan om in aanmerking te komen voor immuniteit
tegen geldboeten:
a)       de onderneming moet, gedurende de gehele administratieve procedure van de Commissie, onafgebroken en zonder dralen haar volledige
medewerking verlenen en de Commissie alle bewijsmateriaal ter beschikking stellen dat met betrekking tot de vermoedelijke
inbreuk in haar bezit is of waarover zij kan beschikken. Inzonderheid zal zij ter beschikking blijven van de Commissie om
snel antwoord te geven op verzoeken die kunnen bijdragen tot de vaststelling van de betrokken feiten;
b)       de onderneming moet haar betrokkenheid bij de vermoedelijke inbreuk uiterlijk beëindigen op het tijdstip waarop zij op grond
van punt 8, sub a, of 8, sub b, naargelang van het geval, haar bewijsmateriaal indient;
c)       de onderneming mag andere ondernemingen niet tot deelname aan de inbreuk hebben gedwongen.”
Ten slotte kent de Commissie pas in een derde fase, aan het einde van de administratieve procedure, wanneer zij de eindbeschikking
vaststelt, hierin al dan niet de eigenlijke immuniteit tegen geldboeten toe aan de onderneming die voorwaardelijke immuniteit
geniet. Juist op dat ogenblik houdt de uit de voorwaardelijke immuniteit voortvloeiende procedurele status op gevolgen te
sorteren. De definitieve immuniteit tegen geldboeten wordt evenwel slechts verleend indien de betrokken onderneming gedurende
de gehele administratieve procedure, tot op het ogenblik van de eindbeschikking, voldoet aan de drie cumulatieve voorwaarden
van punt 11, sub a tot en met c, van de mededeling inzake medewerking van 2002 (punt 19 van deze mededeling).
Aldus blijkt uit het systeem zoals dit is vastgesteld in de mededeling inzake medewerking van 2002, dat vóór de eindbeschikking
geen echte immuniteit tegen geldboeten wordt verleend aan de onderneming die om immuniteit verzoekt, maar dat deze onderneming
slechts een procedurele status geniet die aan het einde van de administratieve procedure in immuniteit tegen geldboeten kan
worden omgezet indien aan de gestelde voorwaarden is voldaan.
Zowel in haar memories als ter terechtzitting heeft Deltafina evenwel herhaaldelijk verwezen naar een vermeend besluit van
de Commissie om de voorwaardelijke immuniteit die haar krachtens de mededeling inzake medewerking van 2002 was verleend, „in
te trekken”.
Dienaangaande zij opgemerkt dat Deltafina in casu op 19 februari 2002 haar verzoek om immuniteit of verlaging van de geldboete
heeft ingediend. Vervolgens heeft de Commissie haar bij brief van 6 maart 2002 de uit de voorwaardelijke immuniteit voortvloeiende
procedurele status verleend, omdat zij van mening was dat zij aan de voorwaarden van punt 8, sub b, van de mededeling inzake
medewerking van 2002 voldeed. Ten slotte heeft de Commissie aan het einde van de administratieve procedure besloten om Deltafina
geen definitieve immuniteit te verlenen, aangezien zij van mening was dat zij niet had voldaan aan de voorwaarde van punt 11,
sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002.
Hieruit volgt dat de voorwaardelijke immuniteit niet, zoals Deltafina beweert, in de bestreden beschikking is „ingetrokken”,
aangezien de hieruit voortvloeiende procedurele status heeft opgehouden gevolgen te sorteren op het ogenblik dat de Commissie
haar eindbeschikking heeft vastgesteld. In deze beschikking heeft de Commissie dus de voorwaardelijke immuniteit niet „ingetrokken”,
maar besloten om Deltafina geen definitieve immuniteit te verlenen.
Aangezien de voorwaardelijke immuniteit niet is „ingetrokken”, moeten de argumenten van Deltafina aldus worden opgevat dat
zij gericht zijn tegen de beslissing van de Commissie om haar geen definitieve immuniteit te verlenen.
b)     Omvang van de verplichting tot medewerking
Aangezien Deltafina voornamelijk stelt dat de bestreden beschikking onrechtmatig is, voor zover de Commissie heeft beslist
om haar geen definitieve immuniteit te verlenen omdat zij de krachtens punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking
van 2002 op haar rustende verplichting tot medewerking niet zou zijn nagekomen, moet eerst de omvang van deze verplichting
worden toegelicht.
Uit de bewoordingen zelf van punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002 (zie punt 116 hierboven) en met
name uit het feit dat de onderneming „onafgebroken en zonder dralen haar volledige” medewerking moet verlenen, blijkt dat
de verplichting tot medewerking van de onderneming die om immuniteit verzoekt een zeer algemene, niet duidelijk afgebakende
verplichting is, waarvan de juiste omvang slechts duidelijk wordt in de context waarin deze verplichting geldt, namelijk in
het kader van de clementieregeling.
Uit de hierboven in de punten 103 en volgende uiteengezette overwegingen volgt dat de toekenning van volledige immuniteit
tegen geldboeten een uitzondering vormt op het beginsel van persoonlijke aansprakelijkheid van de onderneming voor schendingen
van de mededingingsregels die gerechtvaardigd is door het doel, het opsporen, onderzoeken, bestrijden en ontraden van praktijken
die tot de zwaarste mededingingsbeperkingen behoren, te bevorderen. In deze omstandigheden is het dus een logische eis dat
de onderneming die om immuniteit verzoekt in ruil voor de toekenning van volledige immuniteit tegen geldboeten voor de door
haar gepleegde inbreuk, volgens de bewoordingen van de mededeling inzake medewerking van 2002 „onafgebroken en zonder dralen
haar volledige” medewerking verleent aan het onderzoek van de Commissie.
Uit de kwalificatie van de medewerking als „volledig” blijkt dat de medewerking die de onderneming die om immuniteit verzoekt
aan de Commissie moet verlenen om immuniteit te kunnen genieten, totaal en absoluut moet zijn en zonder voorbehoud moet zijn
verleend. De kwalificatie „onafgebroken” en „zonder dralen” houdt in dat deze medewerking gedurende de gehele administratieve
procedure en in beginsel direct moet worden verleend.
Bovendien kan een verlaging van de geldboete op grond van de mededeling inzake medewerking volgens vaste rechtspraak slechts
gerechtvaardigd zijn indien de verstrekte inlichtingen en meer algemeen het gedrag van de betrokken onderneming in dat verband
kunnen worden geacht aan te tonen dat zij daadwerkelijk heeft meegewerkt (zie met betrekking tot de mededeling inzake medewerking
van 1996 arresten Hof van 28 juni 2005, Dansk Rørindustri e.a./Commissie, C‑189/02 P, C‑202/02 P, C‑205/02 P–C‑208/02 P en
C‑213/02 P, Jurispr. blz. I‑5425, punt 395, en 29 juni 2006, Commissie/SGL Carbon, C‑301/04 P, Jurispr. blz. I‑5915, punt 68,
alsook arrest Erste Group Bank e.a./Commissie, aangehaald in punt 109, punt 281).
Blijkens het begrip medewerking zelf, zoals dit in de tekst van de mededeling inzake medewerking van 2002 wordt gehanteerd,
kan een verlaging op grond van deze mededeling immers slechts worden toegekend wanneer het gedrag van de betrokken onderneming
blijk geeft van een dergelijke geest van medewerking (zie in die zin, met betrekking tot de mededeling inzake medewerking
van 1996, arresten Dansk Rørindustri e.a./Commissie, aangehaald in punt 127, punt 396, en Erste Group Bank e.a./Commissie,
aangehaald in punt 109, punt 282).
Deze overweging geldt a fortiori voor de medewerking die noodzakelijk is om een volledige immuniteit tegen geldboeten te kunnen
rechtvaardigen, aangezien de immuniteit een nog gunstiger behandeling is dan een loutere verlaging van de geldboete.
Uit het voorgaande volgt dat het begrip „onafgebroken en zonder dralen verleende volledige medewerking”, die de toekenning
van volledige immuniteit tegen geldboeten rechtvaardigt, een werkelijke, totale samenwerking impliceert die blijk geeft van
een echte geest van medewerking.
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat het Hof reeds heeft geoordeeld dat wanneer een onderneming de Commissie onvolledige
of onjuiste feitelijke informatie verstrekt, haar gedrag niet getuigt van een geest van daadwerkelijke medewerking in de zin
van zijn rechtspraak (zie in die zin arresten Dansk Rørindustri e.a./Commissie, aangehaald in punt 127, punt 397; Commissie/SGL
Carbon, aangehaald in punt 127, punt 69, en Erste Group Bank e.a./Commissie, aangehaald in punt 109, punt 283).
Zo ook mag een onderneming die volledige immuniteit tegen geldboeten wil genieten wegens de medewerking die zij aan het onderzoek
heeft verleend, niet nalaten de Commissie in te lichten over relevante feiten waarvan zij kennis heeft en die, zij het potentieel,
een negatieve invloed kunnen uitoefenen op het verloop van de administratieve procedure en op de doeltreffendheid van het
onderzoek van de Commissie. Een werkelijke en totale samenwerking veronderstelt dus dat de betrokken onderneming tijdens de
gehele duur van de administratieve procedure de Commissie te gepasten tijde op de hoogte brengt van elke relevante omstandigheid
die een negatieve invloed kan hebben op het goede verloop van het onderzoek en op de opsporing en de doeltreffende bestrijding
van de betrokken mededingingsregeling. Deze informatieverplichting is des te belangrijker wanneer een dergelijke omstandigheid
betrekking heeft op de betrekkingen tussen deze onderneming en de andere leden van het kartel en, a fortiori, wanneer de Commissie
en deze onderneming vooraf in het kader van de administratieve procedure het eventuele optreden van deze omstandigheid uitdrukkelijk
hebben besproken.
Voorts kan de vraag of sprake is van gedrag dat getuigt van een geest van daadwerkelijke medewerking, overeenkomstig de vereisten
die hierboven in de punten 124 tot en met 132 en met name in de hierboven in de punten 127 en 128 aangehaalde rechtspraak
zijn genoemd, slechts worden beoordeeld op basis van de omstandigheden die golden op het ogenblik dat dit gedrag heeft plaatsgevonden.
Gelet op het feit dat de medewerking „onafgebroken” gedurende de gehele procedure moet worden verleend, volstaat elk gedrag
dat indruist tegen de geest van daadwerkelijke medewerking op zich om van een inbreuk op de verplichting tot medewerking te
kunnen spreken. Omstandigheden die zich na dit gedrag hebben voorgedaan, kunnen een dergelijke inbreuk dus niet rechtvaardigen.
Hieruit volgt dat de eventuele vaststelling achteraf dat de niet-nakoming van de verplichting tot medewerking geen negatieve
gevolgen heeft gehad, niet ter rechtvaardiging van het betrokken gedrag kan worden aangevoerd.
De door Deltafina aangevoerde relevante feiten en argumenten moeten aan deze overwegingen worden getoetst.
c)     Niet-nakoming door Deltafina van de verplichting tot medewerking
In het kader van haar eerste drie middelen stelt Deltafina in wezen dat de Commissie verschillende vergissingen heeft begaan,
voor zover zij haar aan het einde van de administratieve procedure geen immuniteit tegen geldboeten heeft verleend omdat zij
de in punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002 bedoelde verplichting tot medewerking niet zou zijn nagekomen.
Dienaangaande is in de eerste plaats gebleken dat de voorzitter van Deltafina op 4 april 2002 tijdens een bijeenkomst van
APTI uit eigen beweging een verklaring heeft afgelegd en daarbij de aanwezige personen heeft ingelicht over het feit dat Deltafina
in het kader van de clementieregeling bij de Commissie een immuniteitsverzoek had ingediend voor de mededingingsregelingen
tussen de bewerkers op de Italiaanse markt voor tabak en dat Deltafina aldus was begonnen mee te werken met de Commissie.
Deze mededeling wordt door de voorzitter van Deltafina zelf uitvoerig weergegeven in een schriftelijke verklaring die letterlijk
is overgenomen in punt 426 van de bestreden beschikking. Uit deze verklaring blijkt dat de voorzitter van Deltafina heeft
gesteld dat hij zelf heeft besloten om tijdens de bijeenkomst van 4 april 2002 deze mededeling te verrichten.
Deltafina betwist niet het met name in punt 449 van de bestreden beschikking aangehaalde feit dat zij de diensten van de Commissie
nooit heeft ingelicht over de verklaring die haar voorzitter tijdens de bijeenkomst van APTI van 4 april 2002 heeft afgelegd,
hoewel zij na deze onthullingen de diensten van de Commissie herhaaldelijk heeft ontmoet. In haar beroep bevestigt zij dit
feit zelfs uitdrukkelijk.
Bovendien is gebleken dat de Commissie er pas achterkwam dat de voorzitter van Deltafina onthullingen had verricht nadat Dimon
Italia tijdens de hoorzitting van 22 juni 2004, meer dan twee jaar na deze onthullingen, daarop had gewezen (zie punten 410,
422, 423 en 449 van de bestreden beschikking).
In de tweede plaats is eveneens gebleken dat de externe juridische raadsman van Universal, de moedermaatschappij van Deltafina,
op 2 april 2002 de externe juridische raadslieden van SCC en Dimon, de moedermaatschappijen van respectievelijk Transcatab
en Dimon Italia, concurrenten van Deltafina op de Italiaanse markt, op de hoogte heeft gebracht van het feit dat Deltafina
bij de Commissie een immuniteitsverzoek had ingediend voor de mededingingsregelingen tussen de bewerkers op de Italiaanse
markt voor tabak. Dit feit, dat door Deltafina niet wordt betwist, blijkt uit de verklaring van de externe juridische raadsman
van Universal die is overgenomen in punt 455 van de bestreden beschikking, en met name uit de laatste zin van deze verklaring,
waarin hij uitdrukkelijk stelt dat hij „op 2 april 2002 de juridische raadslieden van de andere partijen hierover [heeft]
ingelicht”.
Deltafina betwist niet dat zij en Universal de Commissie pas in februari 2005, na de toezending van het addendum door de Commissie,
hebben ingelicht over de mededeling die op 2 april 2002 door de externe juridische raadsman van Universal was verricht, hoewel
zij na deze mededeling de diensten van de Commissie herhaaldelijk hebben ontmoet (zie punt 454 van de bestreden beschikking).
In haar beroep bevestigt Deltafina zelfs uitdrukkelijk dit feit.
De Commissie kwam dus pas bijna drie jaar na de door de externe juridische raadsman van Universal verrichte mededeling erachter
dat deze mededeling had plaatsgevonden. In punt 459 in fine van de bestreden beschikking wordt uitdrukkelijk gesteld dat de
Commissie niet onverwijld over deze mededeling is ingelicht.
Aangezien Deltafina op 19 februari 2002 een immuniteitsverzoek heeft ingediend en de Commissie haar op 6 maart 2002 de uit
de voorwaardelijke immuniteit voortvloeiende procedurele status heeft verleend, moest zij de bij punt 11 van de mededeling
inzake medewerking van 2002 opgelegde verplichtingen en met name de verplichting om onafgebroken en zonder dralen haar volledige
medewerking te verlenen in de zin van punt 11, sub a, van deze mededeling, volledig nakomen om aan het einde van de administratieve
procedure definitieve immuniteit te kunnen genieten.
Zoals hierboven in de punten 127, 128 en 131 in herinnering is gebracht, kan een onderneming die om een gunstige behandeling
in de zin van de mededeling inzake medewerking van 2002 heeft verzocht, volgens vaste rechtspraak slechts een dergelijke behandeling
genieten wanneer haar gedrag blijk geeft van een geest van daadwerkelijke medewerking. Bovendien getuigt het gedrag van een
onderneming niet van een geest van daadwerkelijke medewerking in de zin van deze rechtspraak wanneer zij de Commissie onvolledige
of onjuiste feitelijke informatie verstrekt.
In casu is gebleken dat Deltafina de Commissie niet heeft ingelicht over omstandigheden die relevant waren voor het onderzoek,
namelijk over het feit dat haar voorzitter tijdens de bijeenkomst van APTI van 4 april 2002 had onthuld dat zij een immuniteitsverzoek
had ingediend en dat de externe juridische raadsman van haar moedermaatschappij Universal op 2 april 2002 hetzelfde had gedaan
ten overstaan van de moedermaatschappijen van bepaalde van haar concurrenten. Verder is gebleken dat de Commissie gedurende
meer dan twee jaar geen kennis had van deze voor het onderzoek relevante omstandigheden.
Bovendien blijkt uit de bestreden beschikking en uit de stukken dat de partijen tijdens de contacten die zij in het kader
van de clementieregeling onderhielden en met name tijdens de bijeenkomst van 14 maart 2002 uitdrukkelijk hadden gediscussieerd
over de vraag of de indiening van het immuniteitsverzoek geheim moest blijven teneinde de concurrenten niet te alarmeren en
de doeltreffendheid van de verificaties niet aan te tasten (zie de punten 8 en 47‑49 hierboven, alsook de in de punten 413‑415
van de bestreden beschikking genoemde verslagen van deze bijeenkomst, die Deltafina bij het dossier heeft gevoegd). Meer bepaald
blijkt uit deze stukken dat de Commissie Deltafina uitdrukkelijk had verzocht om het immuniteitsverzoek geheim te houden omdat
zij van plan was verificaties te verrichten. Aldus was Deltafina zich bewust van het feit dat een eventuele openbaarmaking
van het immuniteitsverzoek werd beschouwd als een relevante omstandigheid die, althans potentieel, een invloed kon uitoefenen
op het goede verloop van het onderzoek en op het vermogen van de Commissie om de betrokken mededingingsregeling op doeltreffende
wijze vast te stellen, te onderzoeken en te bestrijden.
Voorts kan niet worden betwist dat een eventuele openbaarmaking van het immuniteitsverzoek op dat ogenblik door zowel Deltafina
als de Commissie werd opgevat als een omstandigheid die, althans potentieel, negatieve gevolgen voor het onderzoek kon hebben.
Dit wordt bevestigd door de omstandigheid dat Deltafina zelf het noodzakelijk achtte om het immuniteitsverzoek zo vertrouwelijk
mogelijk te behandelen (zie punt 50 in fine hierboven), wat aantoont dat zij zich bewust was van de mogelijke negatieve gevolgen
van de openbaarmaking van deze informatie, en door de omstandigheid dat zij zelf stelt dat zij een zwaardere last heeft aanvaard
omdat het onmogelijk was om haar medewerking geheim te houden (zie punt 92 hierboven en punt 163 hierna), wat aantoont dat
zij erkende dat de openbaarmaking van deze informatie een probleem vormde waarvoor een oplossing moest worden gezocht en gevonden.
Deltafina kan dus niet stellen dat zij niet wist dat de vertrouwelijke behandeling van het immuniteitsverzoek werd beschouwd
als een belangrijk element voor het succes van het onderzoek.
In deze omstandigheden moet worden vastgesteld dat Deltafina’s gedrag slechts van een geest van daadwerkelijke medewerking
zou hebben getuigd indien zij de Commissie onverwijld op de hoogte had gebracht van het feit dat haar immuniteitsverzoek openbaar
was gemaakt.
Aangezien Deltafina de Commissie evenwel niet heeft ingelicht over het feit dat het immuniteitsverzoek op 2 en 4 april 2002
openbaar is gemaakt, terwijl dit feit, althans potentieel, een negatieve invloed kon hebben op het goede verloop van het onderzoek,
kan zij niet stellen dat uit haar gedrag is gebleken dat zij daadwerkelijk heeft meegewerkt in de zin van de hierboven in
de punten 127, 128 en 131 aangehaalde rechtspraak en dat zij dus niet is tekortgeschoten in haar verplichting tot medewerking
waaraan zij – als onderneming die om immuniteit verzocht –krachtens punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking van
2002 diende te voldoen.
Aan deze conclusie wordt niet afgedaan door de specifieke argumenten die Deltafina in het kader van haar eerste drie middelen
heeft aangevoerd.
d)     Specifieke argumenten van Deltafina volgens welke de bestreden beschikking op vergissingen berust, voor zover de Commissie
haar geen definitieve immuniteit heeft verleend
Argument dat de Commissie had aanvaard dat Deltafina op de bijeenkomst van APTI haar immuniteitsverzoek bekend zou maken
Om te beginnen moet het in het kader van het tweede middel door Deltafina aangevoerde argument worden onderzocht dat de Commissie
ervan op de hoogte was en had aanvaard dat Deltafina op de nakende bijeenkomst van APTI bekend zou maken dat zij een immuniteitsverzoek
had ingediend. In haar verzoekschrift stelt Deltafina immers dat zij de Commissie hierover niet had ingelicht omdat zij haar
reeds vooraf, op de bijeenkomst van 14 maart 2002, had verwittigd dat het onmogelijk was om het verzoek niet openbaar te maken
op de bijeenkomst van APTI. De diensten van de Commissie waren er dus van op de hoogte dat Deltafina dit op deze bijeenkomst
openbaar zou maken.
–       Informatie die vooraf aan de Commissie zou zijn verstrekt
Dienaangaande zij vastgesteld dat noch uit de bestreden beschikking noch uit de stukken van het dossier blijkt dat Deltafina
de Commissie vooraf uitdrukkelijk en duidelijk heeft ingelicht over het feit dat een van haar vertegenwoordigers tijdens de
nakende bijeenkomst van APTI uit eigen beweging bekend zou maken dat zij een immuniteitsverzoek had ingediend, zoals de voorzitter
van Deltafina op 4 april 2002 heeft gedaan.
Zo wordt noch in het verslag van de bijeenkomst van 14 maart 2002, dat de diensten van de Commissie hebben opgesteld, noch
in de notities die een van de vertegenwoordigers van Universal tijdens deze bijeenkomst heeft genomen, vermeld dat Deltafina
de Commissie tijdens deze bijeenkomst uitdrukkelijk heeft verwittigd dat zij dit verzoek openbaar zou maken (zie punten 413‑415
van de bestreden beschikking).
Tijdens deze bijeenkomst heeft Deltafina weliswaar vier redenen aangevoerd waarom het volgens haar onmogelijk was om haar
immuniteitsverzoek nog een maand langer geheim te houden, waaronder de nakende bijeenkomst van APTI, maar uit het verslag
van deze bijeenkomst dat de vertegenwoordiger van Universal zelf heeft opgesteld, blijkt dat Deltafina enkel heeft opgemerkt
dat het moeilijk was om haar immuniteitsverzoek geheim te houden omdat haar concurrenten zouden kunnen vermoeden dat zij een
immuniteitsverzoek had ingediend indien zij zich tijdens de nakende bijeenkomst van APTI anders zou gedragen dan tijdens de
vorige bijeenkomsten (zie met name punt 415 van de bestreden beschikking). Deltafina heeft daarentegen op deze bijeenkomst
geenszins vermeld dat zij van plan was om uit eigen beweging haar immuniteitsverzoek openbaar te maken.
Voorts heeft Deltafina zelf in antwoord op een vraag die het Gerecht ter terechtzitting heeft gesteld, in wezen erkend dat
zij de diensten van de Commissie tijdens de bijeenkomst van 14 maart 2002 niet uitdrukkelijk heeft ingelicht over het feit
dat zij tijdens de nakende bijeenkomst van APTI haar immuniteitsverzoek uit eigen beweging openbaar zou maken.
Bovendien blijkt uit geen van de stukken van het dossier dat Deltafina de Commissie bij enige andere gelegenheid vooraf uitdrukkelijk
heeft verwittigd dat zij een dergelijke spontane verklaring zou afleggen.
Meer bepaald kan het argument van Deltafina niet worden aanvaard dat de Commissie tijdens het telefoongesprek dat de met het
dossier belaste ambtenaar en de vertegenwoordigers van Deltafina op 22 maart 2002 – een tiental dagen vóór de openbaarmaking,
die plaatsvond op 4 april 2002 – hebben gevoerd, is ingelicht over het feit dat zij haar immuniteitsverzoek openbaar zou maken
(zie punten 10 en 91 hierboven).
Uit de samenvatting van de inhoud van dit telefoongesprek, dat een van de advocaten van Deltafina voor interne doeleinden
heeft gemaakt, blijkt immers dat de vertegenwoordigers van Deltafina tijdens dit gesprek hadden „gezinspeeld” op het feit
dat de bijeenkomst van APTI spoedig zou plaatsvinden en dat aldus het punt was bereikt waarop de vertrouwelijkheid niet meer
in acht kon worden genomen („tenuta confidenzialità era conseguentemente alla fine”). Evenwel moet worden vastgesteld dat
een dergelijke „zinspeling” geen voorafgaande, uitdrukkelijke en duidelijke mededeling vormt dat de voorzitter van Deltafina
tijdens de nakende bijeenkomst van APTI het immuniteitsverzoek uit eigen beweging openbaar zou maken. Deltafina kan dus uit
het antwoord van de met het dossier belaste ambtenaar op deze „zinspeling” dat „het punt voldoende besproken was in Brussel
en dat het duidelijk was” niet afleiden dat de Commissie had aanvaard dat Deltafina uit eigen beweging het immuniteitsverzoek
openbaar zou maken. Deze beoordeling wordt overigens bevestigd door een samenvatting van de inhoud van hetzelfde telefoongesprek
die de Commissie voor interne doeleinden heeft gemaakt en waaruit enkel blijkt dat de tijdens dit gesprek gevoerde discussie
over de mogelijkheid om het immuniteitsverzoek geheim te houden, evenals de tijdens de bijeenkomst van 14 maart 2002 hierover
gevoerde discussie betrekking had op het risico dat de andere kartelleden tijdens de nakende bijeenkomst van APTI zouden begrijpen
dat Deltafina met de Commissie samenwerkte.
Daarbij komt dat de met het dossier belaste ambtenaar die zowel aan de bijeenkomst van 14 maart 2002 als aan het telefoongesprek
van 22 maart 2002 heeft deelgenomen, ter terechtzitting heeft verklaard dat hij niet had begrepen dat Deltafina van plan was
om tijdens de nakende bijeenkomst van APTI een spontane verklaring af te leggen, en dat de Commissie niet akkoord zou zijn
gegaan indien zij had begrepen dat Deltafina dit van plan was, wat overigens blijkt uit punt 449 van de bestreden beschikking.
Voorts kan de door Deltafina aangehaalde verklaring die deze ambtenaar ter terechtzitting van 22 juni 2004 heeft afgelegd
(zie punt 90 hierboven), evenmin haar argument ondersteunen. Anders dan Deltafina stelt, blijkt uit deze verklaring immers
geenszins dat deze ambtenaar aanvaardde dat zij het immuniteitsverzoek uit eigen beweging openbaar diende te maken.
Gelet op al deze overwegingen moet worden vastgesteld dat Deltafina niet heeft aangetoond dat zij de Commissie vooraf naar
behoren heeft ingelicht over het feit dat zij het immuniteitsverzoek uit eigen beweging openbaar zou maken tijdens de bijeenkomst
van APTI van 4 april 2002. Hieruit volgt dat de Commissie niet op de hoogte was van het feit dat Deltafina dit verzoek uit
eigen beweging openbaar zou maken en dit dus niet vooraf kan hebben aanvaard of goedgekeurd. Bijgevolg moet het argument van
Deltafina dat de Commissie wist dat zij tijdens de bijeenkomst van APTI van 4 april 2002 het immuniteitsverzoek openbaar zou
maken, worden verworpen.
Deltafina stelt evenwel ook dat de twee documenten betreffende de bijeenkomst van APTI van 4 april 2002, op basis waarvan
Dimon Italia tijdens de hoorzitting van 22 juni 2004 de Commissie heeft gemeld dat Deltafina haar immuniteitsverzoek openbaar
had gemaakt, zich reeds in het dossier bevinden sinds de Commissie verificaties heeft verricht in de kantoren van Dimon Italia.
Dienaangaande zij vastgesteld dat deze twee documenten louter handgeschreven, moeilijk verstaanbare notities zijn waarin de
verklaringen worden weergegeven die tijdens de bijeenkomst van APTI van 4 april 2002 zijn afgelegd, maar dat het niet mogelijk
is de auteur ervan te achterhalen. Deltafina kan de Commissie dus niet verwijten dat zij zich er niet op basis van deze notities
rekenschap van heeft gegeven dat haar voorzitter haar immuniteitsverzoek tijdens de bijeenkomst van APTI van 4 april 2002
openbaar had gemaakt. Hoe dan ook kan het feit dat de Commissie niet heeft gemerkt dat er documenten waren waaruit bleek dat
dit verzoek openbaar was gemaakt, geenszins vergoelijken dat zij niet is ingelicht en geenszins de niet-nakoming van de verplichting
tot medewerking rechtvaardigen.
–       Vermeend akkoord over het feit dat de openbaarmaking onvermijdelijk was
Deltafina stelt dat zij tijdens de bijeenkomst van 14 maart 2002, waarop de „spelregels” – namelijk de wijze waarop zij zou
meewerken – moesten worden vastgesteld, een soort akkoord met de Commissie heeft gesloten. Volgens dit akkoord heeft de Commissie
aanvaard dat het gelet op de vier hierboven in punt 86 genoemde omstandigheden onmogelijk was voor Deltafina om haar immuniteitsverzoek
vertrouwelijk te houden en dat de openbaarmaking van deze informatie dus onvermijdelijk was. In ruil voor de erkenning dat
deze openbaarmaking onvermijdelijk was, heeft Deltafina een zwaardere last aanvaard door zich ertoe te verbinden zo snel mogelijk
bewijzen te leveren. Deltafina is dan ook haar verplichting tot medewerking nagekomen, aangezien zij de door de Commissie
gevraagde aanvullende informatie heeft verstrekt.
Dienaangaande zij opgemerkt dat de stelling van Deltafina, ook al zou zij bewezen zijn, niet kan afdoen aan de conclusie dat
Deltafina haar verplichting tot medewerking niet is nagekomen, aangezien zij de Commissie niet heeft ingelicht over het feit
dat zij het immuniteitsverzoek openbaar heeft gemaakt, en dat de Commissie dus gerechtigd was om haar geen definitieve immuniteit
te verlenen (zie punt 149 hierboven).
Ook al zou de Commissie tijdens de bijeenkomst van 14 maart 2002 hebben aanvaard dat het gelet op de hierboven in punt 86
genoemde omstandigheden onmogelijk was voor Deltafina om haar immuniteitsverzoek vertrouwelijk te houden, wat overigens door
de Commissie wordt betwist, doet dit niet af aan de vaststelling dat Deltafina’s gedrag slechts blijk kon geven van een geest
van daadwerkelijke medewerking indien zij de Commissie onverwijld had ingelicht over het feit dat het immuniteitsverzoek openbaar
was gemaakt (zie punten 145‑149 hierboven).
Hetzelfde geldt in het geval dat Deltafina daadwerkelijk gedwongen was om haar immuniteitsverzoek openbaar te maken om een
van de redenen die zij tijdens de administratieve procedure heeft aangevoerd, en met name in het geval dat zij zich daadwerkelijk,
zoals zij stelt, in een zo „urgente” situatie bevond dat het nodig was om dit feit openbaar te maken, gelet op het rechtmatige
streven om haar in punt 11, sub b, van de mededeling inzake medewerking van 2002 bedoelde verplichting tot beëindiging van
de inbreuk na te komen. Als onderneming die om immuniteit verzocht, bleef Deltafina immers hoe dan ook onderworpen aan de
hierboven in de punten 123 tot en met 134 uiteengezette verplichting tot medewerking, op grond waarvan zij de Commissie onverwijld
over de openbaarmaking moest inlichten.
En ook al zou Deltafina, zoals zij zelf stelt, hebben voldaan aan de vereisten van de „tweede beste optie” die zij naar eigen
zeggen met de Commissie is overeengekomen om te trachten de negatieve gevolgen van de openbaarmaking te verzachten door de
door de Commissie gevraagde informatie te verstrekken, kon deze omstandigheid Deltafina evenmin bevrijden van haar verplichting
om de Commissie onverwijld in te lichten over de openbaarmaking van haar immuniteitsverzoek.
Wat de aangevoerde clementieregelingen in het recht van de Verenigde Staten en van de andere landen van de Unie betreft, kan
worden volstaan met de opmerking dat deze niet relevant zijn, aangezien de in die rechtsordes heersende rechtsopvatting niet
boven die van het recht van de Unie kan prevaleren (zie in die zin arrest Gerecht van 30 september 2003, Atlantic Container
Line e.a./Commissie, T‑191/98, T‑212/98–T‑214/98, Jurispr. blz. II‑3275, punt 1407). Wat ten slotte de argumenten betreft
die Deltafina ontleent aan de nieuwe mededeling inzake medewerking van 2006, kan worden volstaan met de vaststelling dat deze
niet van toepassing is op de feiten die aan het onderhavige geding ten grondslag liggen (zie in die zin arrest Hof van 17 juni
2010, Lafarge/Commissie, C‑413/08 P, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 108).
Kennis van het onderzoek en ontbreken van gevolgen voor het onderzoek
In het kader van haar eerste middel stelt Deltafina dat het besluit om haar geen immuniteit te verlenen berust op een vergissing,
voor zover het gebaseerd is op de onjuiste feitelijke premisse dat de andere leden van het kartel niet op de hoogte waren
van het onderzoek van de Commissie betreffende de Italiaanse markt voor ruwe tabak. Dit argument kan evenmin afdoen aan de
vaststelling in punt 149 hierboven dat Deltafina haar verplichting tot medewerking in de zin van punt 11, sub a, van de mededeling
inzake medewerking van 2002 niet is nagekomen. Ook al zou vaststaan dat de andere leden van het kartel ervan op de hoogte
waren dat de Commissie een onderzoek verrichtte, bevrijdt deze omstandigheid Deltafina immers niet van haar verplichting tot
medewerking, op grond waarvan zij de Commissie onverwijld moest inlichten over de twee hierboven in de punten 137 en 140 genoemde
openbaarmakingen van het immuniteitsverzoek. De vaststelling dat de verplichting tot medewerking niet is nagekomen staat immers
los van de vraag of de concurrenten van Deltafina al dan niet op de hoogte waren van het onderzoek.
In het kader van haar derde middel stelt Deltafina dat de bestreden beschikking berust op een kennelijke beoordelingsfout,
voor zover de Commissie heeft vastgesteld dat de openbaarmaking van het immuniteitsverzoek het onderzoek heeft geschaad. Dit
argument kan evenwel evenmin afdoen aan de vaststelling dat Deltafina haar verplichting tot medewerking niet is nagekomen.
Ook al zou de twee hierboven genoemde openbaarmakingen geen negatieve gevolgen hebben gehad voor het onderzoek, wat overigens
niet is bewezen, kan deze omstandigheid niet a posteriori rechtvaardigen dat Deltafina de Commissie niet over deze openbaarmakingen
heeft ingelicht, hoewel zij wist, zoals blijkt uit de punten 146 en 147 hierboven, dat een eventuele openbaarmaking werd beschouwd
als een omstandigheid die negatieve gevolgen kon hebben voor het onderzoek, aangezien zij dit uitdrukkelijk met de Commissie
had besproken (zie punten 133 en 134 hierboven).
Ten slotte moet ook het in het kader van het eerste middel aangevoerde argument worden verworpen dat de Commissie ten onrechte
is voorbijgegaan aan het onderscheid tussen punt 8, sub a, en punt 8, sub b, van de mededeling inzake medewerking van 2002.
Ten eerste blijkt immers geenszins uit deze mededeling dat onverwachtse verificaties slechts nodig zijn in het in punt 8,
sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002 bedoelde geval, en dat de Commissie in het in hetzelfde punt, sub b,
bedoelde geval geen dergelijke verificaties hoeft te verrichten, zoals Deltafina stelt. Ten tweede blijkt uit de rechtspraak
dat zelfs indien de Commissie reeds over aanwijzingen of zelfs over bewijzen voor het bestaan van een inbreuk beschikt, zoals
in het geval dat een immuniteitsverzoek in de zin van punt 8, sub b, van de mededeling inzake medewerking van 2002 is ingediend,
zij het zeer wel noodzakelijk kan achten aanvullende verificaties te gelasten om zich een nauwkeuriger idee te vormen van
de inbreuk en de duur ervan of van de ondernemingen die erbij betrokken zijn (zie in die zin arrest Hof van 22 oktober 2002,
Roquette frères, C‑94/00, Jurispr. blz. I‑9011, punt 78).
De in het kader van het eerste en het derde middel aangevoerde argumenten moeten dus worden verworpen.
Gelet op al het bovenstaande moet worden geconcludeerd dat de Commissie zich niet heeft vergist, voor zover zij Deltafina
in de bestreden beschikking geen definitieve immuniteit heeft verleend op grond van de overweging dat zij de krachtens punt 11,
sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002 op haar rustende verplichting tot medewerking niet is nagekomen.
e)     Grief dat Deltafina haar verzoek om een gunstige behandeling niet in samenspraak met haar voornaamste concurrenten heeft ingediend
Ten slotte stelt Deltafina in het kader van haar tweede middel dat de bestreden beschikking op een beoordelingsfout berust,
voor zover de in de bestreden beschikking geformuleerde conclusies zijn beïnvloed door het feit dat de Commissie haar gedrag
aanvankelijk verkeerd heeft ingeschat, zoals blijkt uit de uiteenzetting in de punten 57 en 60 van de mededeling van de punten
van bezwaar.
Dienaangaande zij ten eerste opgemerkt dat noch uit de verklaringen in de punten 57 en 60 van het addendum noch uit de andere
punten van dit addendum blijkt dat de Commissie zich in dit document heeft gebaseerd op de premisse dat Deltafina, Dimon Italia
en Transcatab hun immuniteitsverzoeken in onderling overleg hebben ingediend. De door Deltafina aangehaalde zin in punt 57
van het addendum is zuiver hypothetisch. De zin in punt 60 van het addendum, waarin de Commissie het gedrag van Deltafina
als „bedrieglijk” heeft gekwalificeerd, verwijst niet naar de redenering in punt 57 van dat document, maar naar de niet-nakoming
van de verplichtingen die voortvloeien uit de mededeling inzake medewerking van 2002. Het argument van Deltafina is dus gebaseerd
op een onjuiste lezing van het addendum.
Ten tweede kan de Commissie de argumenten die zij in de mededeling van de punten van bezwaar heeft aangevoerd, in de beschikking
wijzigen, op voorwaarde dat de beschikking de rechten van verdediging van de partijen eerbiedigt door de betrokkenen geen
andere inbreuken ten laste te leggen dan die welke in de punten van bezwaar zijn genoemd, en slechts feiten in aanmerking
te nemen waarover de betrokkenen zich hebben kunnen uitspreken (zie in die zin arrest Gerecht van 30 januari 2007, France
Télécom/Commissie, T‑340/03, Jurispr. blz. II‑107, punt 18 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Dienaangaande zij vastgesteld dat Deltafina in deze context niet heeft gesteld dat haar rechten van verdediging zijn geschonden,
en dat de verklaringen waarnaar zij in het kader van dit argument verwijst hoe dan ook, zoals zij zelf in haar memories erkent,
niet in de bestreden beschikking zijn overgenomen.
Voorts legt Deltafina niet concreet uit in welke zin de verklaringen in het addendum de bestreden beschikking ondergraven.
Zij stelt enkel dat sporen van deze verklaringen in de bestreden beschikking zijn terug te vinden en dat de in de bestreden
beschikking geformuleerde conclusies kennelijk zijn beïnvloed door het feit dat de Commissie haar gedrag aanvankelijk verkeerd
heeft ingeschat.
Dienaangaande zij opgemerkt dat uit de bestreden beschikking geenszins blijkt dat het besluit van de Commissie om geen immuniteit
aan Deltafina te verlenen berust op de premisse dat deze zich bedrieglijk heeft gedragen door haar verzoek om een gunstige
behandeling in samenspraak met haar voornaamste concurrenten in te dienen. Integendeel, de beslissing van de Commissie om
Deltafina geen immuniteit te verlenen is gebaseerd op de vaststelling dat Deltafina niet heeft voldaan aan een van de voorwaarden
van punt 11 van de mededeling inzake medewerking van 2002, aangezien zij haar verplichting tot medewerking in de zin van deze
mededeling niet is nagekomen.
Voorts kan meer in het algemeen de loutere verwijzing naar argumenten en verklaringen in een addendum bij de mededeling van
de punten van bezwaar die niet in de bestreden beschikking zijn overgenomen, geen afbreuk doen aan de geldigheid van deze
beschikking, indien niet is vastgesteld in welke mate de bestreden beschikking door de initiële onjuiste redenering is aangetast.
Algemene beweringen als die van Deltafina kunnen geen afbreuk doen aan de geldigheid van de bestreden beschikking.
Gelet op deze overwegingen moet ook deze grief worden afgewezen.
Gelet op het voorgaande moeten de eerste drie middelen in hun geheel worden verworpen.
B –
Vierde middel: schending van het vertrouwensbeginsel, het beginsel van goed bestuur en het evenredigheidsbeginsel
1.     Argumenten van partijen
In het kader van haar vierde middel voert Deltafina drie grieven aan.
In de eerste plaats stelt zij dat de Commissie het vertrouwensbeginsel heeft geschonden door de voorwaardelijke immuniteit
die zij haar heeft verleend, in te trekken. Dienaangaande verwijst zij naar punt 29 van de mededeling inzake medewerking van
2002.
Deltafina stelt dat de Commissie de immuniteit niet kon intrekken zonder haar vooraf duidelijk te hebben meegedeeld dat de
openbaarmaking van haar immuniteitsverzoek tijdens de bijeenkomst van APTI als een inbreuk op de verplichting tot medewerking
zou worden beschouwd. Noch in de mededeling inzake medewerking van 2002, noch in de brief van 6 maart 2002, waarbij de Commissie
Deltafina voorwaardelijke immuniteit heeft verleend, wordt vermeld dat een immuniteitsverzoek vertrouwelijk moet worden gehouden.
In die omstandigheden kon Deltafina niet redelijkerwijs voorzien dat zij haar immuniteit zou verliezen indien zij onthulde
dat zij een verzoek om een gunstige behandeling had ingediend. Voorts heeft de ambtenaar die met het dossier belast was zelf
tijdens de hoorzitting van 22 juni 2004 erkend dat hij niet wist of een dergelijke verplichting rust op de onderneming die
om immuniteit heeft verzocht.
Verder heeft de Commissie Deltafina voorwaardelijke immuniteit verleend op basis van punt 8, sub b, van de mededeling inzake
medewerking van 2002 en erkend dat de door Deltafina verstrekte bewijzen zo sterk waren dat op basis daarvan een inbreuk kon
worden vastgesteld zonder dat verificaties hoefden te worden verricht. Deltafina kon aldus naar eigen zeggen niet voorzien
dat zij het recht op immuniteit zou verliezen omdat zij het vermogen van de Commissie om verificaties te verrichten had aangetast.
Deltafina stelt tevens dat zij de Commissie onverwijld heeft ingelicht over het feit dat haar immuniteitsverzoek moeilijk
vertrouwelijk kon worden gehouden en dat zij heeft voldaan aan de „nog urgentere” verplichting (higher burden) die de Commissie
haar had opgelegd, door haar aanvullende, onderling overeenstemmende bewijzen te verstrekken. Pas nadat Dimon Italia tijdens
de hoorzitting van 22 juni 2004 haar verklaring had afgelegd, heeft de Commissie plots haar standpunt gewijzigd en de hoogste
geldboete aan Deltafina opgelegd.
In de tweede plaats stelt Deltafina dat de Commissie het beginsel van goed bestuur heeft geschonden door de voorwaardelijke
immuniteit die zij haar had verleend, in te trekken, aangezien zij de Commissie vooraf had verwittigd dat zij op de bijeenkomst
van APTI zou onthullen dat zij een immuniteitsverzoek had ingediend, maar de Commissie haar niettemin niet duidelijk had meegedeeld
dat deze openbaarmaking tot het verlies van haar immuniteit zou leiden.
In de derde plaats stelt Deltafina dat de Commissie tevens het evenredigheidsbeginsel heeft geschonden door de voorwaardelijke
immuniteit die zij haar had verleend, in te trekken, aangezien de haar opgelegde geldboete – die 30 miljoen EUR bedraagt en
daarmee het hoogst is van alle bij de bestreden beschikking opgelegde geldboeten – gelet op de specifieke omstandigheden van
het geval volkomen onevenredig is.
2.     Beoordeling door het Gerecht
Wat de eerste grief van Deltafina betreft, zij er om te beginnen aan herinnerd dat het vertrouwensbeginsel behoort tot de
fundamentele beginselen van de Unie (arrest Hof van 5 mei 1981, Dürbeck, 112/80, Jurispr. blz. 1095, punt 48). Volgens de
rechtspraak moet voor een beroep op dit beginsel aan drie voorwaarden zijn voldaan. Ten eerste moet de betrokkene van de instanties
nauwkeurige, onvoorwaardelijke en onderling overeenstemmende toezeggingen hebben gekregen die van bevoegde en betrouwbare
bronnen afkomstig zijn. Ten tweede moeten deze toezeggingen gegronde verwachtingen kunnen wekken bij degene tot wie zij gericht
zijn. Ten derde moeten de toezeggingen in overeenstemming zijn met de toepasselijke voorschriften (zie arrest Gerecht van
4 februari 2009, Omya/Commissie, T‑145/06, Jurispr. blz. II‑145, punt 117 en aldaar aangehaalde rechtspraak; zie eveneens
in die zin arrest Gerecht van 30 april 2009, Nintendo en Nintendo of Europe/Commissie, T‑13/03, Jurispr. blz. II‑947, punt 203
en aldaar aangehaalde rechtspraak).
In casu is duidelijk niet voldaan aan de eerste door de rechtspraak gestelde voorwaarde. Deltafina kan zich immers niet beroepen
op nauwkeurige, onvoorwaardelijke en onderling overeenstemmende toezeggingen dat zij aan het einde van de administratieve
procedure definitieve immuniteit zou verkrijgen.
Om te beginnen beoordeelt de Commissie, zoals hierboven in punt 117 is opgemerkt, volgens punt 19 van de mededeling inzake
medewerking van 2002 pas of aan de in punt 11 van deze mededeling gestelde voorwaarden is voldaan wanneer zij haar eindbeschikking
vaststelt. Hieruit volgt dat de Commissie in de fase van de procedure vóór de vaststelling van de eindbeschikking Deltafina
geen nauwkeurige toezegging kon doen dat haar definitieve immuniteit zou worden verleend (zie in die zin, met betrekking tot
de mededeling inzake medewerking van 1996, arrest Hof van 9 juli 2009, Archer Daniels Midland/Commissie, C‑511/06 P, Jurispr.
blz. I‑5843, punt 118).
Voorts hoeft de Commissie de ondernemingen die om immuniteit verzoeken niet in te lichten over het feit dat zij de uit de
mededeling inzake medewerking van 2002 voortvloeiende verplichtingen en met name de verplichting tot medewerking moeten nakomen,
aangezien de mededeling zelf duidelijk aangeeft welke de gevolgen zijn van de niet-nakoming hiervan.
Uit punt 30 van deze mededeling blijkt immers dat indien in een van de fasen van de administratieve procedure niet wordt voldaan
aan een van de in de mededeling gestelde voorwaarden, dit kan leiden tot het verlies van de daarin beschreven gunstige behandeling.
De Commissie hoefde Deltafina dus niet uit te leggen welke gevolgen de niet-nakoming van de bij punt 11, sub a, van de mededeling
inzake medewerking van 2002 opgelegde verplichting tot medewerking voor haar zou hebben. Deltafina kan dus niet stellen dat
de Commissie op dit punt is tekortgeschoten.
Bovendien heeft de Commissie Deltafina uitdrukkelijk verwittigd dat slechts immuniteit kon worden verleend indien aan alle
voorwaarden van punt 11 van deze mededeling was voldaan. Deze verwittiging volgde niet alleen uit bovengenoemd punt 30 van
de mededeling inzake medewerking van 2002, dat Deltafina, als onderneming die om immuniteit verzocht, diende te kennen, maar
ook uitdrukkelijk uit het op 6 maart 2002 aan Deltafina gezonden besluit waarbij de Commissie haar voorwaardelijke immuniteit
had verleend (zie punt 7 hierboven). In punt 6 van dat besluit heeft de Commissie Deltafina immers uitdrukkelijk meegedeeld
dat „de niet-vervulling van de [in punt 11,] sub a tot en met c, gestelde voorwaarden op enig ogenblik tijdens de administratieve
procedure kan leiden tot het verlies van de gunstige behandeling”.
Zoals hierboven in de punten 149 en 173 is opgemerkt, heeft de Commissie zich niet vergist, voor zover zij heeft overwogen
dat het gedrag van Deltafina geen blijk geeft van een geest van daadwerkelijke medewerking en dat zij bijgevolg de bij punt 11,
sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002 opgelegde verplichting tot medewerking niet is nagekomen.
Hoewel in casu aanvankelijk voorwaardelijke immuniteit aan Deltafina is verleend, heeft zij dus vervolgens niet voldaan aan
een van de voorwaarden waaronder volgens de mededeling inzake medewerking van 2002 definitieve immuniteit kan worden verleend.
Dit kon leiden tot het verlies van de gunstige behandeling in de zin van punt 30 van deze mededeling. In deze omstandigheden
kan Deltafina niet stellen dat zij gewettigde verwachtingen kon koesteren op basis van de mededeling inzake medewerking van
2002.
Deltafina kan evenmin stellen dat haar gewettigd vertrouwen is beschaamd omdat zij heeft voldaan aan de vereisten van de „tweede
beste optie” die zij met de Commissie is overeengekomen, door haar aanvullende bewijzen te verstrekken. Ook al zou dit juist
zijn, kon deze omstandigheid Deltafina immers, zoals hierboven in punt 167 is opgemerkt, niet bevrijden van haar verplichting
om de Commissie in te lichten over het feit dat zij haar immuniteitsverzoek openbaar had gemaakt. Door de Commissie niet onverwijld
over deze omstandigheid in te lichten, voldeed Deltafina aan het einde van de procedure dus niet aan een van de voorwaarden
waaronder volgens de mededeling inzake medewerking van 2002 definitieve immuniteit kan worden verleend, zodat de Commissie
het recht, of zelfs de plicht, had om haar geen definitieve immuniteit te verlenen.
Ten slotte blijkt uit punt 171 hierboven dat Deltafina geen specifieke gewettigde verwachtingen kon putten uit het feit dat
de uit de voorwaardelijke immuniteit voortvloeiende procedurele status haar was verleend op grond van punt 8, sub b, van de
mededeling inzake medewerking van 2002 en niet op grond van punt 8, sub a, van deze mededeling.
Hieruit volgt dat de grief inzake schending van het vertrouwensbeginsel moet worden afgewezen.
De tweede grief houdt in dat de Commissie het beginsel van goed bestuur heeft geschonden, voor zover zij vooraf door Deltafina
is verwittigd dat deze op de bijeenkomst van APTI zou onthullen dat zij een immuniteitsverzoek had ingediend, maar haar niettemin
niet duidelijk heeft meegedeeld dat deze openbaarmaking zou leiden tot het verlies van haar immuniteit. Zonder dat zelfs maar
uitspraak hoeft te worden gedaan over de relevantie van het beroep op het beginsel van goed bestuur in deze context, zij opgemerkt
dat deze grief op onjuiste premissen berust. Het staat immers vast dat Deltafina tijdens haar gesprekken met de Commissie
vóór de bijeenkomst van APTI van 4 april 2002 de Commissie geenszins heeft ingelicht over het feit dat zij op deze bijeenkomst
uit eigen beweging en vrijwillig zou onthullen dat zij een immuniteitsverzoek had ingediend (zie punten 152‑160 hierboven).
Voorts hoefde de Commissie, zoals hierboven eveneens – in de punten 193 en 194 – is opgemerkt, Deltafina niet in te lichten
over de gevolgen van de eventuele niet-nakoming van haar verplichting tot medewerking.
Hieruit volgt dat de grief inzake schending van het beginsel van goed bestuur moet worden verworpen.
Wat de derde grief, inzake schending van het evenredigheidsbeginsel, betreft, zij eraan herinnerd dat dit beginsel vereist
dat handelingen van de instellingen niet verder gaan dan wat geschikt en noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de legitieme
doelstellingen die met de betrokken regeling worden nagestreefd, met dien verstande dat, wanneer een keuze mogelijk is tussen
meerdere geschikte maatregelen, die maatregel moet worden gekozen die de minste belasting met zich brengt, en dat de veroorzaakte
nadelen niet onevenredig mogen zijn aan het nagestreefde doel (arrest Hof van 5 mei 1998, Verenigd Koninkrijk/Commissie, C‑180/96,
Jurispr. blz. I‑2265, punt 96, en arrest Gerecht van 12 september 2007, Prym en Prym Consumer/Commissie, T‑30/05, niet gepubliceerd
in de Jurisprudentie, punt 223).
Deltafina stelt dat de Commissie, gelet op de omstandigheden van het onderhavige geval, dit beginsel heeft geschonden door
haar geen immuniteit te verlenen.
Dienaangaande zij evenwel opgemerkt dat de toekenning van volledige immuniteit tegen geldboeten, die een regelrechte uitzondering
vormt op het beginsel van persoonlijke aansprakelijkheid van de onderneming voor schendingen van de mededingingsregels, in
de logica van de clementieregeling zoals deze in de punten 103 en volgende hierboven is uiteengezet, haar rechtvaardiging
vindt in het feit dat de medewerking van de onderneming de taak van de Commissie, die erin bestaat inbreuken op deze regels
vast te stellen en tegen te gaan, vergemakkelijkt. De Commissie verleent dus slechts in ruil voor een daadwerkelijke, totale
en zonder dralen verleende medewerking volledige immuniteit tegen geldboeten. De toekenning van volledige immuniteit aan het
einde van de administratieve procedure is dus afhankelijk van de nakoming van de bij punt 11, sub a, van de mededeling inzake
medewerking van 2002 opgelegde verplichting tot medewerking (zie punten 116 en 117 hierboven).
In deze context is het geenszins onevenredig om te bepalen, zoals in punt 30 van de mededeling inzake medewerking van 2002
is gedaan, dat indien in een van de fasen van de administratieve procedure niet wordt voldaan aan een van de in deze mededeling
gestelde voorwaarden, dit kan leiden tot het verlies van de daarin beschreven gunstige behandeling. Indien de onderneming
die om een gunstige behandeling verzoekt de mogelijkheid had om niet aan de gestelde voorwaarden te voldoen en met name de
verplichting tot medewerking niet na te komen, zonder het risico te lopen dat zij geen aanspraak meer kan maken op deze behandeling,
zou immers afbreuk worden gedaan aan de grondslag en de doelstellingen van de clementieregeling.
In deze omstandigheden kan Deltafina niet stellen dat de Commissie het evenredigheidsbeginsel heeft geschonden door haar aan
het einde van de administratieve procedure geen volledige immuniteit te verlenen, aangezien is vastgesteld dat de Commissie
zich in casu niet heeft vergist, als zij heeft vastgesteld dat Deltafina de krachtens punt 11, sub a, van de mededeling inzake
medewerking van 2002 op haar rustende verplichting tot medewerking niet is nagekomen.
Wat Deltafina’s grief betreft dat de geldboete onevenredig is, gelet op de omstandigheden van het onderhavige geval, deze
is opgeworpen in het kader van het vijfde en het zevende middel. Deze grief dient bijgevolg bij het onderzoek van deze middelen
te worden geanalyseerd.
Gelet op het voorgaande moet het vierde middel in zijn geheel worden verworpen.
II –
Subsidiaire middelen
A –
Vijfde middel: schending van het evenredigheidsbeginsel wegens buitensporigheid van het uitgangsbedrag van de geldboete en
ontoereikende motivering
Met haar vijfde middel, dat drie onderdelen omvat, voert Deltafina verschillende grieven aan ter ondersteuning van haar stelling
dat het door de Commissie vastgestelde basisbedrag van 25 miljoen EUR kennelijk buitensporig is en onevenredig is aan de zwaarte
van de inbreuk. Deltafina verzoekt het Gerecht dan ook om een nieuw boetebedrag vast te stellen.
Deltafina betwist formeel het „basisbedrag” van de geldboete, dat overeenkomstig punt 1 B, vierde alinea, van de richtsnoeren
wordt verkregen door de bedragen op basis van de zwaarte en de duur van de inbreuk samen te tellen. Blijkens haar betoog betwist
zij evenwel het op basis van de zwaarte van de inbreuk berekende boetebedrag, zodat het bedrag dat in dit middel aan de orde
is, het uitgangsbedrag van de boete is (zie in die zin arrest Gerecht van 30 september 2009, Hoechst/Commissie, T‑161/05,
Jurispr. blz. II‑3555, punt 107).
1.     Algemene overwegingen
Vooraf dienen de algemene beginselen inzake de vaststelling van het bedrag van de geldboeten en meer bepaald de beoordeling
van de zwaarte van de inbreuk, alsook het evenredigheidsbeginsel op het gebied van geldboeten in herinnering te worden gebracht.
Artikel 81, lid 1, sub a en b, EG bepaalt uitdrukkelijk dat overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen
die bestaan in het rechtstreeks of zijdelings bepalen van de aan- of verkoopprijzen of van andere contractuele voorwaarden
of in het beperken of controleren van de productie of de afzet, onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt. Dergelijke
inbreuken worden door de rechtspraak gekwalificeerd als bijzonder zwaar, met name wanneer het om horizontale kartels gaat,
aangezien zij rechtstreeks ingrijpen in de belangrijkste mededingingsparameters op de betrokken markt (arrest Gerecht van
11 maart 1999, Thyssen Stahl/Commissie, T‑141/94, Jurispr. blz. II‑347, punt 675), of als duidelijke inbreuken op de mededingingsregels
(arresten Gerecht van 6 april 1995, Tréfilunion/Commissie, T‑148/89, Jurispr. blz. II‑1063, punt 109, en 14 mei 1998, BPB
de Eendracht/Commissie, T‑311/94, Jurispr. blz. II‑1129, punt 303).
Volgens artikel 23, lid 3, van verordening nr. 1/2003 wordt bij de vaststelling van het bedrag van de geldboete die wegens
inbreuken op artikel 81, lid 1, EG moet worden opgelegd, zowel met de zwaarte als met de duur van de inbreuk rekening gehouden.
Volgens vaste rechtspraak moet de zwaarte van inbreuken op het mededingingsrecht worden bepaald met inachtneming van een groot
aantal factoren, zoals de bijzondere omstandigheden van de zaak, de context ervan en de afschrikkende werking van de geldboeten,
zonder dat een dwingende of uitputtende lijst van verplicht in aanmerking te nemen criteria is opgesteld (arrest Hof Dansk
Rørindustri e.a./Commissie, aangehaald in punt 127, punt 241; arrest van 3 september 2009, Prym en Prym Consumer/Commissie,
C‑534/07 P, Jurispr. blz. I‑7415, punt 54, en arrest Erste Group Bank e.a./Commissie, aangehaald in punt 109, punt 91).
Teneinde de doorzichtigheid en de objectiviteit te waarborgen van haar beslissingen waarbij geldboeten wegens schendingen
van de mededingingsregels worden opgelegd, heeft de Commissie de richtsnoeren vastgesteld (eerste alinea van de richtsnoeren).
De richtsnoeren zijn een instrument waarmee, met inachtneming van het recht van hogere rang, de criteria worden gespecificeerd
die de Commissie voornemens is toe te passen in het kader van de uitoefening van de haar bij artikel 23, lid 2, van verordening
nr. 1/2003 verleende beoordelingsbevoegdheid bij de vaststelling van de geldboeten. De richtsnoeren vormen niet de rechtsgrondslag
van een beschikking waarbij geldboeten worden opgelegd, aangezien deze gebaseerd is op verordening nr. 1/2003, maar zij bepalen
op algemene en abstracte wijze de methode die de Commissie bij de vaststelling van het bedrag van bij deze beschikking opgelegde
geldboeten dient te volgen, en waarborgen derhalve de rechtszekerheid van de ondernemingen (arrest Dansk Rørindustri e.a./Commissie,
aangehaald in punt 127, punten 209‑213, en arrest Gerecht van 14 december 2006, Raiffeisen Zentralbank Österreich e.a./Commissie,
T‑259/02–T‑264/02 en T‑271/02, Jurispr. blz. II‑5169, punten 219 en 223).
De richtsnoeren kunnen dus weliswaar niet worden aangemerkt als een rechtsregel die de administratie hoe dan ook dient na
te leven, maar zij vormen wel een gedragsregel voor de te volgen praktijk, waarvan de administratie in een concreet geval
niet mag afwijken zonder dit te rechtvaardigen (zie in die zin arrest Hof Dansk Rørindustri e.a./Commissie, aangehaald in
punt 127, punten 209 en 210, en arrest van 18 mei 2006, Archer Daniels Midland en Archer Daniels Midland Ingredients/Commissie,
C‑397/03 P, Jurispr. blz. I‑4429, punt 91).
De zelfbeperking van de beoordelingsbevoegdheid van de Commissie die volgt uit de vaststelling van de richtsnoeren, is evenwel
niet onverenigbaar met het behoud van een aanzienlijke beoordelingsmarge voor de Commissie (arrest Gerecht van 8 juli 2004,
Mannesmannröhren-Werke/Commissie, T‑44/00, Jurispr. blz. II‑2223, punten 246, 274 en 275). Het feit dat de Commissie via de
richtsnoeren haar benadering met betrekking tot de beoordeling van de zwaarte van een inbreuk heeft gepreciseerd, verzet zich
immers niet ertegen dat zij deze zwaarte globaal beoordeelt aan de hand van alle relevante omstandigheden, waaronder de factoren
die niet uitdrukkelijk in de richtsnoeren worden genoemd (arrest Raiffeisen Zentralbank Österreich e.a./Commissie, aangehaald
in punt 217, punt 237).
Volgens de methode van de richtsnoeren gaat de Commissie voor de berekening van het bedrag van de aan de betrokken ondernemingen
op te leggen geldboeten uit van een bedrag dat is bepaald op basis van de „intrinsieke” zwaarte van de inbreuk. Bij de beoordeling
van deze zwaarte dient rekening te worden gehouden met de eigen aard van de inbreuk, met de concrete weerslag ervan op de
markt wanneer deze meetbaar is, en met de omvang van de betrokken geografische markt (punt 1 A, eerste alinea).
In dit kader worden de inbreuken in drie categorieën ingedeeld, namelijk „niet te ernstige inbreuken”, waarvoor het bedrag
van de geldboeten kan oplopen van 1 000 tot 1 miljoen EUR, „zware inbreuken”, waarvoor het bedrag van de geldboeten kan oplopen
van 1 miljoen tot 20 miljoen EUR, en „zeer zware inbreuken”, waarvoor de geldboeten meer dan 20 miljoen EUR kunnen bedragen
(punt 1 A, tweede alinea, eerste tot en met derde streepje). Wat de zeer zware inbreuken betreft, preciseert de Commissie
dat het in hoofdzaak gaat om horizontale beperkingen van het type prijskartel en marktverdelingsregeling, of andere gedragingen
die de goede werking van de interne markt in het gedrang brengen, zoals maatregelen tot afscherming van nationale markten
of regelrecht misbruik van een machtspositie door ondernemingen die vrijwel een monopoliepositie innemen (punt 1 A, tweede
alinea, derde streepje).
Voorts wegen de hierboven in punt 220 genoemde drie aspecten van de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk in het kader
van het gehele onderzoek niet even zwaar. De aard van de inbreuk speelt met name bij de kwalificatie van de inbreuken als
„zeer zwaar” een vooraanstaande rol (arrest Erste Group Bank e.a./Commissie, aangehaald in punt 109, punt 101, en arrest Gerecht
van 28 april 2010, Gütermann en Zwicky/Commissie, T‑456/05 en T‑457/05, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 137).
Daarentegen vormt noch de concrete weerslag op de markt noch de omvang van de geografische markt een noodzakelijke factor
om de inbreuk als zeer zwaar te kunnen kwalificeren in het geval van horizontale kartels die met name, zoals in casu, de vaststelling
van de prijzen beogen. Deze twee criteria zijn immers weliswaar factoren die in aanmerking moeten worden genomen bij de beoordeling
van de zwaarte van de inbreuk, maar het gaat slechts om enkele van de criteria op basis waarvan de zwaarte algemeen wordt
beoordeeld (zie in die zin arrest van 3 september 2009, Prym en Prym Consumer/Commissie, aangehaald in punt 215, punten 74
en 81; arrest Gerecht Raiffeisen Zentralbank Österreich/Commissie, aangehaald in punt 217, punten 240 en 311, en arrest van
8 oktober 2008, Carbone-Lorraine/Commissie, T‑73/04, Jurispr. blz. II‑2661, punt 91).
Volgens eveneens vaste rechtspraak blijkt aldus uit de richtsnoeren dat horizontale kartels die met name, zoals in casu, de
vaststelling van de prijzen beogen, louter op grond van hun eigen aard als een „zeer zware” inbreuk kunnen worden gekwalificeerd,
zonder dat de Commissie een concrete weerslag van de inbreuk op de markt hoeft aan te tonen (arrest van 3 september 2009,
Prym en Prym Consumer/Commissie, aangehaald in punt 215, punt 75; zie eveneens in die zin arresten Gerecht van 27 juli 2005,
Brasserie nationale e.a./Commissie, T‑49/02–T‑51/02, Jurispr. blz. II‑3033, punt 178, en 25 oktober 2005, Groupe Danone/Commissie,
T‑38/02, Jurispr. blz. II‑4407, punt 150), en dat de beperkte omvang van de betrokken geografische markt zich niet tegen een
dergelijke kwalificatie verzet (zie in die zin arresten Erste Group Bank e.a./Commissie, aangehaald in punt 109, punt 103,
en Carbone-Lorraine/Commissie, aangehaald in punt 223, punt 91).
Deze conclusie vindt steun in het feit dat in de beschrijving van zware inbreuken uitdrukkelijk sprake is van de weerslag
op de markt en van de gevolgen voor uitgestrekte gebieden van de gemeenschappelijke markt, maar dat in de beschrijving van
zeer zware inbreuken daarentegen niet staat dat er sprake moet zijn van enige concrete weerslag op de markt of van gevolgen
die zich in een bepaald geografisch gebied doen gevoelen (arrest Gütermann en Zwicky/Commissie, aangehaald in punt 222, punt 137;
zie eveneens in die zin arresten Brasserie nationale e.a./Commissie, aangehaald in punt 224, punt 178, en Groupe Danone/Commissie,
aangehaald in punt 224, punt 150).
Bovendien hangen de drie aspecten van de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk onderling samen in die zin dat de kwalificatie
van een inbreuk vanuit het oogpunt van het ene of andere aspect als zeer zwaar een kwalificatie van de inbreuk vanuit het
oogpunt van andere aspecten als minder zwaar kan compenseren (arrest Raiffeisen Zentralbank Österreich e.a./Commissie, aangehaald
in punt 217, punt 241).
Wat specifiek het onderhavige geval betreft, blijkt uit de bestreden beschikking dat de Commissie het bedrag van de geldboete
die aan de verschillende adressaten is opgelegd, heeft bepaald op basis van de algemene methode die zij in de richtsnoeren
voor zichzelf heeft vastgesteld, ook al vermeldt zij deze richtsnoeren niet uitdrukkelijk in deze beschikking.
Aangezien Deltafina in het kader van het onderhavige middel aanvoert dat het evenredigheidsbeginsel is geschonden, zij er
eveneens aan herinnerd dat dit beginsel, zoals hierboven in punt 203 is opgemerkt, vereist dat handelingen van de instellingen
niet verder gaan dan wat geschikt en noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de legitieme doelstellingen die met de betrokken
regeling worden nagestreefd.
In het kader van de procedures die de Commissie inleidt om schendingen van de mededingingsregels te bestraffen, houdt de toepassing
van dit beginsel in dat de geldboeten niet onevenredig mogen zijn aan het nagestreefde doel, de naleving van de mededingingsregels
te verzekeren, en dat het bedrag van de geldboete die wegens een inbreuk op de mededingingsregels aan een onderneming wordt
opgelegd, evenredig moet zijn aan de inbreuk, in haar geheel beschouwd, waarbij met name rekening dient te worden gehouden
met de zwaarte ervan (zie in die zin arrest van 12 september 2007, Prym en Prym Consumer/Commissie, aangehaald in punt 203,
punten 223 en 224 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Meer bepaald impliceert het evenredigheidsbeginsel dat de Commissie
de geldboete moet vaststellen in verhouding tot de factoren die bij de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk in aanmerking
zijn genomen en dat zij daarbij deze factoren op samenhangende en objectief gerechtvaardigde wijze moet toepassen (arresten
Gerecht van 27 september 2006, Jungbunzlauer/Commissie, T‑43/02, Jurispr. blz. II‑3435, punten 226‑228, en 28 april 2010,
Amann & Söhne en Cousin Filterie/Commissie, T‑446/05, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 171).
2.     Eerste onderdeel van het vijfde middel: schending van het evenredigheidsbeginsel, gelet op de beperkte omvang van de markt
en de beperkte omzet van Deltafina
a)     Argumenten van partijen
Deltafina stelt dat het uitgangsbedrag van de geldboete onevenredig is, aangezien het 37,1 % uitmaakt van de totale waarde
van de aankopen op de betrokken markt, namelijk 67,3 miljoen EUR, 52,2 % van de waarde van haar verkoop van Italiaanse bewerkte
tabak, namelijk 47,9 miljoen EUR, en 82,5 % van haar aankopen van ruwe of voorbewerkte tabak, namelijk 30,2 miljoen EUR. Het
eerste en het derde punt zijn van bijzonder belang, aangezien de inbreuk betrekking heeft op onderling afgestemde aankooppraktijken.
Deltafina stelt bovendien dat het uitgangsbedrag hoger is dan de totale winst, na belasting, die zij tijdens de periode 1996‑2002
heeft behaald, namelijk 23,5 miljoen EUR. Uit de vergelijking van deze cijfers met die welke betrekking hebben op andere mededingingsregelingen
blijkt dat het uitgangsbedrag dat de Commissie in casu heeft vastgesteld, buitensporig hoog is.
De Commissie verzoekt om de argumenten van Deltafina te verwerpen.
b)     Beoordeling door het Gerecht
Wat in de eerste plaats de grief inzake de onevenredigheid van de geldboete ten aanzien van de totale waarde van de aankopen
op de betrokken markt betreft, blijkt noch uit verordening nr. 1/2003, noch uit de richtsnoeren dat het bedrag van de geldboeten
rechtstreeks op basis van de omvang van de betrokken markt dient te worden vastgesteld; deze omvang is geen verplichte factor,
maar slechts één van de relevante factoren voor de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk (arresten Hof van 25 januari
2007, Dalmine/Commissie, C‑407/04 P, Jurispr. blz. I‑829, punt 132, en 3 september 2009, Prym en Prym Consumer/Commissie,
aangehaald in punt 215, punt 55). Deze bepalingen verplichten de Commissie dus als zodanig niet om rekening te houden met
de geringe omvang van de productmarkt (zie in die zin arrest Gerecht van 27 september 2006, Roquette Frères/Commissie, T‑322/01,
Jurispr. blz. II‑3137, punt 148).
Zoals hierboven in punt 215 is opgemerkt, moet de Commissie evenwel volgens de rechtspraak bij de beoordeling van de zwaarte
van een inbreuk rekening houden met een groot aantal factoren, die qua karakter en belang verschillen naargelang van het soort
inbreuk waar het om gaat en de bijzondere omstandigheden waarin deze is gepleegd. Het kan niet worden uitgesloten dat de omvang
van de betrokken productmarkt naargelang van het geval een van deze factoren is waaruit de zwaarte van een inbreuk blijkt
(arrest Hof van 7 juni 1983, Musique Diffusion française e.a./Commissie, 100/80–103/80, Jurispr. blz. 1825, punt 120, en arrest
Gütermann en Zwicky/Commissie, aangehaald in punt 222, punt 267).
Hoewel de omvang van de markt een factor kan zijn waarmee bij de vaststelling van de zwaarte van de inbreuk rekening moet
worden gehouden, verschilt het belang ervan bijgevolg naargelang van de aard van de inbreuk en de bijzondere omstandigheden
waarin deze is gepleegd.
Wat in casu ten eerste de aard van de inbreuk betreft, dient te worden vastgesteld dat de betrokken mededingingsregeling met
name betrekking had op de gemeenschappelijke vaststelling van de prijzen die door de bewerkers voor de ruwe tabak werden betaald,
en op de verdeling van de leveranciers en de hoeveelheden ruwe tabak. Dergelijke praktijken vormen horizontale beperkingen
van het type prijskartel in de zin van de richtsnoeren en vormen dus naar hun aard „zeer zware” inbreuken. Voor dit soort
mededingingsregelingen, die door de rechtspraak als duidelijke inbreuken op de mededingingsregels of als bijzondere zware
inbreuken worden gekwalificeerd, aangezien zij rechtstreeks ingrijpen in de belangrijkste mededingingsparameters op de betrokken
markt (zie punt 213 hierboven), voorzien de richtsnoeren in een sanctie met een minimaal uitgangsbedrag van meer dan 20 miljoen
EUR.
Wat ten tweede de bijzondere omstandigheden betreft waarin de betrokken inbreuk is gepleegd, dient te worden vastgesteld dat
de omvang van de betrokken markt geenszins zeer gering was, aangezien uit punt 366 van de bestreden beschikking blijkt dat
de productie van ruwe tabak in Italië 38 % van de productie binnen de quota binnen de Unie uitmaakte. Voorts blijkt uit voetnoot 290
van de bestreden beschikking dat de waarde van de aankopen waarop de mededingingsregeling betrekking had hoger was dan de
loutere waarde van de aankopen van in Italië geteelde ruwe tabak, aangezien de mededingingsregeling ook betrekking had op
de aankoop bij „derde partijen/verpakkers”, namelijk tussenpersonen die zelf ruwe tabak bij de telers inkopen en de tabak
een eerste bewerking laten ondergaan.
In deze omstandigheden kan Deltafina niet stellen dat haar geldboete onevenredig is aan de totale waarde van de aankopen op
de betrokken markt.
Wat in de tweede plaats de grief van Deltafina betreft dat de geldboete onevenredig is aan de waarde van haar aankopen op
de betrokken markt, alsook aan de omzet die zij met haar eigen downstreamactiviteiten behaalt, en aan de totale winst die
zij in de periode van 1996 tot 2002 heeft behaald, zij om te beginnen opgemerkt dat het toepasselijke recht geen algemeen
geldend beginsel bevat volgens hetwelk de sanctie evenredig moet zijn aan de omzet van de onderneming op de betrokken markt
(zie arrest Gütermann en Zwicky/Commissie, aangehaald in punt 222, punt 277 en aldaar aangehaalde rechtspraak), aan de omzet
op de downstreammarkt of aan de winst die tijdens de duur van de mededingingsregeling is behaald.
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat volgens vaste rechtspraak bij de vaststelling van de geldboete zowel rekening mag worden
gehouden met de totale omzet van de onderneming, die – zij het bij benadering en onvolledig – een aanwijzing vormt voor haar
omvang en economische macht, als met het gedeelte van de omzet dat is behaald met de verkoop van de goederen waarop de inbreuk
betrekking heeft, en dat dus een indruk geeft van de omvang van deze inbreuk. Aan geen van deze omzetcijfers mag een belang
worden toegekend dat niet in verhouding staat tot de overige beoordelingselementen, zodat de vaststelling van een passende
geldboete niet de uitkomst van een eenvoudige berekening op basis van de totale omzet kan zijn. Dit geldt in het bijzonder
wanneer de betrokken goederen slechts een klein deel van deze omzet vertegenwoordigen (arrest Hof Musique Diffusion française
e.a./Commissie, aangehaald in punt 233, punt 121; arrest Dansk Rørindustri e.a./Commissie, aangehaald in punt 127, punt 243,
en arrest van 3 september 2009, Papierfabrik August Koehler e.a./Commissie, C‑322/07 P, C‑327/07 P en C‑338/07 P, Jurispr.
blz. I‑7191, punt 114).
Zoals blijkt uit punt 34 hierboven, heeft de Commissie in de bestreden beschikking de geldboete vastgesteld op basis van het
marktaandeel van elk van de ondernemingen op de betrokken markt, gemeten in termen van aankoop van het betrokken product op
de markt waarop de inbreuk is gepleegd. Aldus is de waarde van de aankopen op de betrokken markt als criterium in aanmerking
genomen bij de vaststelling van de geldboete in het onderhavige geval.
Bovendien dient eraan te worden herinnerd dat de in artikel 23, lid 2, van verordening nr. 1/2003 genoemde bovengrens van
10 % betrekking heeft op de totale omzet van de betrokken onderneming en dat enkel het uiteindelijke bedrag van de geldboete
binnen deze grens dient te blijven. In casu blijkt uit de punten 374 en 401 van de bestreden beschikking dat de Commissie
heeft vastgesteld dat de moedermaatschappij van Deltafina, namelijk Universal, een beslissende invloed op Deltafina heeft
uitgeoefend, en bijgevolg de omzet van Universal in aanmerking heeft genomen om het bedrag van de geldboete op een zodanig
niveau vast te stellen dat daar een voldoende afschrikkende werking van uitgaat. Uit de gegevens in punt 374 van de bestreden
beschikking, die door Deltafina niet worden betwist, blijkt dat de aan Deltafina en Universal opgelegde geldboete lager is
dan 2 % van de totale omzet van Universal en dus aanzienlijk lager is dan het in artikel 23, lid 2, van verordening nr. 1/2003
bedoelde plafond. In deze omstandigheden kan Deltafina niet stellen dat het door de Commissie vastgestelde uitgangsbedrag
onevenredig is aan de omvang van haar onderneming (zie in die zin arresten Dalmine/Commissie, aangehaald in punt 232, punt 146,
en Prym en Prym Consumer/Commissie, aangehaald in punt 203, punt 229).
Voorts blijkt uit de rechtspraak dat de geldboete niet onevenredig kan worden geacht op de loutere grond dat zij de omzet
op de betrokken markt overschrijdt, voor zover de uiteindelijke geldboete 10 % van de totale omzet van de betrokken onderneming
in het laatste jaar van de inbreuk niet overschrijdt (zie in die zin arrest Gerecht van 9 juli 2003, Archer Daniels Midland
en Archer Daniels Ingredients/Commissie, T‑224/00, Jurispr. blz. II‑2597, punt 200). Hetzelfde geldt voor de omzet op de downstreammarkt.
In casu moet worden vastgesteld dat het uitgangsbedrag van de aan Deltafina opgelegde geldboete, die volgens haar onevenredig
is, niet hoger is dan de omzet die zij op de betrokken markt heeft behaald, en ook niet hoger dan de omzet die zij op de downstreammarkt
heeft behaald. Daarenboven is zelfs het eindbedrag van de geldboete lager dan deze twee omzetcijfers.
Gelet op het feit dat de gepleegde inbreuk zeer zwaar is, is voorts noch de omstandigheid dat de geldboete 52,2 % bedraagt
van de waarde van de verkoop van Italiaanse bewerkte tabak door Deltafina en 82,5 % van de waarde van haar aankopen van ruwe
of voorbewerkte tabak, noch de omstandigheid dat zij hoger is dan de totale winst, na belasting, die Deltafina, de Italiaanse
dochtermaatschappij van de Universal-groep, in de periode van 1996 tot 2002 heeft behaald, zo buitengewoon dat deze geldboete
hierdoor onevenredig wordt.
Wat ten slotte de verwijzingen betreft naar de beschikkingen die de Commissie vroeger heeft gegeven, zij eraan herinnerd dat
de beschikkingspraktijk van de Commissie op zich niet fungeert als rechtskader voor geldboeten in mededingingszaken, aangezien
dit kader uitsluitend wordt bepaald door verordening nr. 1/2003, zoals deze tegen de achtergrond van de richtsnoeren wordt
toegepast, en dat de Commissie bij de vaststelling van het bedrag van de geldboeten over een ruime beoordelingsvrijheid beschikt
en niet gebonden is door haar eerdere beoordelingen (zie in die zin arrest Hof van 19 maart 2009, Archer Daniels Midland/Commissie,
C‑510/06 P, Jurispr. blz. I‑1843, punt 82, en arrest Erste Group Bank e.a./Commissie, aangehaald in punt 109, punt 123). Bijgevolg
kan het argument van Deltafina betreffende de vroegere beschikkingspraktijk van de Commissie niet worden aanvaard.
Gelet op al deze overwegingen moet het eerste onderdeel van het vijfde middel worden verworpen.
3.     Tweede onderdeel van het vijfde middel: schending van het evenredigheidsbeginsel, gelet op de beperkte omvang van de geografische
markt
a)     Argumenten van partijen
Deltafina stelt eveneens dat de Commissie geen rekening heeft gehouden met de geringe geografische omvang van de markt waarop
de inbreuk betrekking heeft, die beperkt is tot Italië of, preciezer, voornamelijk betrekking heeft op slechts vier Italiaanse
regio’s (waar 87,5 % van de Italiaanse productie geconcentreerd is). In een groot aantal vroegere gevallen heeft de Commissie
zich op het standpunt gesteld dat de inbreuk als „zwaar” en niet als „zeer zwaar” diende te worden gekwalificeerd, gelet op
het feit dat zij op een beperkt deel van de interne markt was gepleegd.
De Commissie verzoekt om de argumenten van Deltafina te verwerpen.
b)     Beoordeling door het Gerecht
Volgens de rechtspraak is de omvang van de geografische markt geen zelfstandig criterium in die zin dat enkel inbreuken die
het merendeel van de lidstaten treffen, als „zeer zwaar” kunnen worden gekwalificeerd. Noch het Verdrag, noch verordening
nr. 1/2003, noch de richtsnoeren, noch de rechtspraak bieden steun aan de veronderstelling dat uitsluitend geografisch zeer
omvangrijke beperkingen aldus kunnen worden aangemerkt (zie in die zin arrest Gerecht van 18 juli 2005, Scandinavian Airlines
System/Commissie, T‑241/01, Jurispr. blz. II‑2917, punt 87, en arrest Raiffeisen Zentralbank Österreich e.a./Commissie, aangehaald
in punt 217, punt 311).
Voorts kunnen overeenkomsten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen die, zoals in casu, met name strekken tot vaststelling
van de aankoopprijzen en tot verdeling van de aangekochte hoeveelheden, reeds op grond van hun aard als zeer zwaar worden
gekwalificeerd, en is hiervoor niet nodig dat zij een bepaald geografisch gebied bestrijken (zie dienaangaande de hierboven
in de punten 222‑225 aangehaalde rechtspraak).
Hieruit volgt dat de omvang van de betrokken geografische markt, ook al zou deze beperkt zijn, zich in beginsel niet verzet
tegen de kwalificatie van de in casu vastgestelde inbreuk als „zeer zwaar”.
Bovendien was de productie van ruwe tabak in casu weliswaar geconcentreerd in bepaalde regio’s in Italië, maar was de mededingingsregeling
niet enkel van toepassing in deze regio’s, maar betrof zij de aankoop van ruwe tabak op het gehele Italiaanse grondgebied.
Volgens vaste rechtspraak vormt het gehele grondgebied van een lidstaat een wezenlijk deel van de gemeenschappelijke markt
(zie in die zin arrest Hof van 9 november 1983, Nederlandsche Banden-Industrie-Michelin/Commissie, 322/81, Jurispr. blz. 3461,
punt 28, en arrest Groupe Danone/Commissie, aangehaald in punt 224, punt 150).
Bijgevolg moet worden geconcludeerd dat het uitgangsbedrag van 25 miljoen EUR in casu niet onevenredig is aan de geografische
omvang van de betrokken markt.
Wat ten slotte de verwijzingen naar de vroegere beschikkingen van de Commissie betreft, blijkt uit de hierboven in punt 244
genoemde rechtspraak dat de argumenten van Deltafina betreffende de vroegere beschikkingspraktijk van de Commissie niet kunnen
worden aanvaard.
Gelet op het voorgaande moet het tweede onderdeel van het vijfde middel worden verworpen.
4.     Derde onderdeel van het vijfde middel: schending van het evenredigheidsbeginsel, gelet op het feit dat de inbreuk geen weerslag
op de markt heeft gehad, en gebrekkige motivering
a)     Argumenten van partijen
Deltafina stelt dat het basisbedrag van de geldboete kennelijk onevenredig is, gelet op het feit dat de inbreuk geen of een
zeer geringe weerslag op de betrokken markt heeft gehad. Zij verwijt de Commissie dat zij geen rekening heeft gehouden met
het feit dat uit de gegevens waarover zij beschikte bleek dat de betrokken praktijken, die tot doel hadden de aankoopprijzen
voor ruwe tabak vast te stellen, geen gevolgen op de markt voor ruwe tabak hebben gehad. De Commissie heeft immers zelf in
de bestreden beschikking erkend dat de prijs van ruwe tabak, in plaats van te dalen, in de periode van 1990 tot 2000 in Italië
met 53,5 % is gestegen, terwijl de prijs van de andere landbouwproducten in dezelfde periode slechts met 15,9 % is gestegen.
Bovendien zijn de prijzen van de meest geteelde tabaksoorten in Italië (namelijk Bright en Burley) in de periode van 1993
tot 2000 in Italië meer gestegen dan in de andere lidstaten. De Commissie had dus moeten concluderen dat de praktijken waarvoor
een sanctie is opgelegd en die ertoe strekten een stijging van de prijzen van Italiaanse ruwe tabak te beperken of te voorkomen,
ondoeltreffend waren geweest. Deze gegevens, die in de bestreden beschikking uitdrukkelijk zijn erkend, hadden bij de beoordeling
van de zwaarte van de inbreuk in aanmerking moeten worden genomen, en hadden de Commissie ertoe moeten brengen het uitgangsbedrag
van de geldboete op een lager niveau vast te stellen.
Anders dan de Commissie voor het eerst in haar verweerschrift stelt, was de weerslag van de inbreuk op de markt in casu duidelijk
meetbaar. De gegevens die de Commissie naar eigen zeggen nodig had om deze weerslag te kunnen meten, zijn best te vinden en
bovendien wordt dit soort analyses vaak in kartelbeschikkingen verricht. Zo had de Commissie volgens de rechtspraak de situatie
die uit deze inbreuk voortvloeit, moeten vergelijken met die welke zonder deze inbreuk zou hebben bestaan. Aangezien de bestreden
beschikking bovendien geen aanwijzingen bevat waarom de Commissie heeft geconcludeerd dat de weerslag van de inbreuk niet
meetbaar was, is zij ook op dit punt gebrekkig gemotiveerd.
Deltafina stelt dat ook al was de weerslag van de inbreuk op de markt in casu niet echt meetbaar, wat hij wel was, de Commissie
niettemin bij de vaststelling van het uitgangsbedrag van de geldboete had moeten concluderen dat de inbreuk geen enkele weerslag
op de markt heeft gehad. De eventuele onmogelijkheid om de weerslag te meten betekent immers niet dat van het bestaan van
een dergelijke weerslag kan worden uitgegaan.
In repliek preciseert Deltafina dat haar middel niet gericht is tegen de kwalificatie van de inbreuk als „zeer zwaar”, maar
tegen de verhoging van het uitgangsbedrag wegens de weerslag van de inbreuk op de markt.
Deltafina verzoekt aldus om de geldboete op passende wijze te verlagen, gelet op het feit dat de Commissie bij de vaststelling
van het uitgangsbedrag van de geldboete geen rekening heeft gehouden met het feit dat de inbreuk geen weerslag of, subsidiair,
een beperkte weerslag op de markt heeft gehad.
De Commissie verzoekt om de argumenten van Deltafina te verwerpen.
b)     Beoordeling door het Gerecht
Om te beginnen zij eraan herinnerd dat de aard van de inbreuk als een van de drie in de richtsnoeren genoemde criteria voor
de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk (zie punt 220 hierboven) een vooraanstaande rol speelt bij de kwalificatie van
de inbreuken als zeer zwaar. Aldus kunnen overeenkomsten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen die strekken tot vaststelling
van de prijzen of tot verdeling van de markten, reeds op grond van hun aard als „zeer zwaar” worden gekwalificeerd, en is
hiervoor niet nodig dat zij een concrete weerslag hebben op de specifieke markt (zie dienaangaande de hierboven in de punten 222‑225
aangehaalde rechtspraak).
Zoals hierboven in punt 235 is opgemerkt, had de betrokken mededingingsregeling met name betrekking op de gemeenschappelijke
vaststelling van de prijzen die door de bewerkers voor ruwe tabak werden betaald, en op de verdeling van de leveranciers en
de hoeveelheden, alsook op de uitwisseling van informatie. Dergelijke praktijken vormen een horizontale beperking van het
type prijskartel in de zin van de richtsnoeren en vormen dus naar hun aard een „zeer zware” inbreuk.
Hieruit volgt dat de Commissie in casu de mededingingsregeling als een zeer zware inbreuk kon kwalificeren zonder dat zij
de concrete weerslag ervan op de markt hoefde aan te tonen (zie in die zin arresten van 3 september 2009, Prym en Prym Consumer/Commissie,
aangehaald in punt 215, punt 76, en Erste Group Bank e.a./Commissie, aangehaald in punt 109, punt 103).
Voorts blijkt uit de lezing van de bestreden beschikking dat de Commissie weliswaar in punt 365 ervan onder verwijzing naar
de bewoordingen van de richtsnoeren heeft verklaard dat zij bij de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk de drie in de
eerste alinea van punt 1 A van deze richtsnoeren genoemde factoren in aanmerking moet nemen (zie punt 220 hierboven), maar
vervolgens haar beoordeling van de zwaarte van de inbreuk niet op de concrete weerslag ervan heeft gebaseerd.
In geen enkele overweging van het deel van de bestreden beschikking waarin de zwaarte van de inbreuk wordt beoordeeld (punten 365‑369),
wordt immers naar deze factor verwezen. In het bijzonder wijdt de Commissie in punt 368 van de bestreden beschikking onder
verwijzing naar het deel van de beschikking waarin de mededingingsbeperkende werking van de overeenkomsten tussen de bewerkers
wordt geanalyseerd, een aantal algemene beschouwingen aan inkoopkartels en aan het feit dat deze kartels evenals de typische
„verkoopkartels” de mededinging kunnen wijzigen, en verklaart zij dat dit vermogen des te belangrijker is in het geval van
een product zoals dat waar het in het onderhavige geval om gaat. Deze beschouwingen kunnen niet worden opgevat als een analyse
van de concrete weerslag van de inbreuk op de markt, maar vormen veeleer beschouwingen betreffende het vermogen van het inkoopkartel
om de mededinging in het onderhavige geval te vervalsen.
Hieruit volgt dat de argumenten die Deltafina in het kader van het onderhavige onderdeel heeft aangevoerd, geen afbreuk kunnen
doen aan de kwalificatie van de inbreuk als zeer zwaar.
Voorts heeft Deltafina in repliek de strekking van de in het kader van dit onderdeel aangevoerde argumenten toegelicht en
uitgelegd dat zij niet opkomt tegen de kwalificatie van de inbreuk als zeer zwaar, maar de Commissie verwijt dat het door
haar vastgestelde uitgangsbedrag van de geldboete onevenredig is, gelet op het feit dat de inbreuk geen concrete weerslag
op de markt heeft gehad.
Dienaangaande zij in de eerste plaats vastgesteld dat uit het gemeenschapsstelsel van sancties voor schending van de mededingingsregels,
zoals opgezet door verordening nr. 1/2003 en uitgelegd door de rechtspraak, blijkt dat mededingingsregelingen op grond van
de aard ervan de zwaarste geldboeten verdienen. De eventuele concrete weerslag ervan op de markt, met name de vraag in hoeverre
de mededingingsbeperking tot een hogere marktprijs heeft geleid dan het geval zou zijn geweest indien er geen kartel was geweest,
is geen doorslaggevend criterium voor de bepaling van het niveau van de geldboeten (zie in die zin arrest Hof Musique Diffusion
française e.a./Commissie, aangehaald in punt 233, punten 120 en 129, en arrest van 16 november 2000, Stora Kopparbergs Bergslags/Commissie,
C‑286/98 P, Jurispr. blz. I‑9925, punten 68‑77; zie eveneens de conclusie van advocaat-generaal Mischo in de zaak die heeft
geleid tot het arrest van het Hof van 16 november 2000, Mo och Domsjö/Commissie, C‑283/98 P, Jurispr. blz. I‑9855, I‑9858,
punten 95‑101).
Volgens vaste rechtspraak kan de bedoeling van een mededingingsverstorende praktijk voor de beoordeling van het bedrag van
de geldboete belangrijker zijn dan de gevolgen ervan, vooral wanneer het, zoals in casu, gaat om op zich zware inbreuken,
zoals de vaststelling van prijzen (zie in die zin arresten Hof van 2 oktober 2003, Thyssen Stahl/Commissie, C‑194/99 P, Jurispr.
blz. I‑10821, punt 118; 3 september 2009, Prym en Prym Consumer/Commissie, aangehaald in punt 215, punt 96, en 12 november
2009, Carbonne-Lorraine/Commissie, C‑554/08 P, niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 44).
In casu blijkt uit de analyse van het deel van de bestreden beschikking dat betrekking heeft op de ten laste gelegde feiten,
dat de bewerkers de mededingingsverstorende handelingen waarvoor hun een sanctie is opgelegd, welbewust hebben verricht (zie
bijvoorbeeld punten 111, 124, 125, 141 en 158 van de bestreden beschikking). Deze overweging vindt overigens steun in de omstandigheid
dat de mededingingsregeling geheim was, zoals blijkt uit de punten 363 en 473 van de bestreden beschikking.
Bovendien blijkt uit de bestreden beschikking dat de bewerkers herhaaldelijk maatregelen hebben afgesproken om ervoor te zorgen
dat de mededingingsregeling daadwerkelijk werd uitgevoerd. Zo zonden zij elkaar de facturen van hun respectieve leveranciers
(punten 122 en 129 van de bestreden beschikking), verbonden zij zich ertoe elkaar te raadplegen in geval van aankopen buiten
het kader van de overeenkomsten (punt 139 van de bestreden beschikking) en om de werknemers te controleren teneinde te vermijden
dat zij zonder de noodzakelijke coördinatie initiatieven zouden ontplooien (punt 140 van de bestreden beschikking), en zetten
zij een structuur op om ervoor te zorgen dat de mededingingsverstorende doelstellingen zouden worden bereikt (punt 187 van
de bestreden beschikking). Voorts blijkt uit punt 383 van de bestreden beschikking dat de Commissie heeft vastgesteld dat
de mededingingsregeling is uitgevoerd, wat door Deltafina niet wordt betwist.
In de tweede plaats zij vastgesteld dat de Commissie bij de bepaling van het uitgangsbedrag van de geldboete rekening heeft
gehouden met de waarschijnlijke gevolgen van het onrechtmatige gedrag van elk van de betrokken ondernemingen. Uit de punten 370
en 371 van de bestreden beschikking blijkt immers dat de Commissie het passend heeft geacht om de geldboeten vast te stellen
op basis van de marktpositie van elk van de betrokken partijen teneinde zowel rekening te houden met het specifieke gewicht
als met de waarschijnlijke repercussies van het onrechtmatige gedrag van elk van de ondernemingen.
Uit de rechtspraak blijkt dat het marktaandeel van elk van de betrokken ondernemingen op de markt waarop mededingingsbeperkende
praktijken hebben plaatsgevonden, een objectief element vormt dat de verantwoordelijkheid van elk van deze ondernemingen voor
de mogelijke schadelijkheid van deze praktijk voor de goede werking van de mededinging juist weergeeft, zelfs indien een concrete
weerslag van de inbreuk op de markt niet is aangetoond (zie in die zin arrest Gerecht van 29 april 2004, Tokai Carbon e.a./Commissie,
T‑236/01, T‑239/01, T‑244/01–T‑246/01, T‑251/01 en T‑252/01, Jurispr. blz. II‑1181, punten 196‑198 en met name punt 197).
Volgens de rechtspraak is het marktaandeel van een onderneming dus bij de vaststelling van het boetebedrag relevant om te
bepalen welke invloed deze onderneming op de markt heeft kunnen uitoefenen (arresten Hof van 17 december 1998, Baustahlgewebe/Commissie,
C‑185/95 P, Jurispr. blz. I‑8417, punt 139, en 3 september 2009, Prym en Prym Consumer/Commissie, aangehaald in punt 215,
punt 62).
Aldus moet worden vastgesteld dat de Commissie in casu een relevant criterium heeft gebruikt ter bepaling van de invloed die
het gedrag van Deltafina op de markt kon hebben, voor zover zij het uitgangsbedrag van de geldboete heeft vastgesteld op basis
van de marktaandelen van elk van de partijen.
In deze omstandigheden is het niet ongepast om het uitgangsbedrag van de geldboete van Deltafina – een marktdeelnemer waarvan
het marktaandeel aanzienlijk groter was dan dat van de andere deelnemers aan de mededingingsregeling op de betrokken markt
– vast te stellen op een niveau dat hoger is dan het in de richtsnoeren bedoelde minimum van 20 miljoen EUR, met name op 25
miljoen EUR, gelet op het feit dat sprake is van een zeer zware inbreuk op de mededingingsregels en gelet op de factoren waaruit
de bedoeling van deze regeling blijkt, zoals die welke in de punten 270 en 271 zijn genoemd, ook al zou de overeenkomst geen
gevolgen op de markt hebben gehad, zoals Deltafina stelt.
Gelet op deze overwegingen kan het argument van Deltafina dat het uitgangsbedrag van de geldboete kennelijk onevenredig is,
aangezien de inbreuk geen gevolgen op de markt heeft gehad, niet worden aanvaard.
Wat meer bepaald de gegevens in de bestreden beschikking betreft die aantonen dat de mededingingsregeling geen gevolgen op
de markt heeft gehad (zie punt 255 hierboven), zij opgemerkt dat volgens de rechtspraak voor de beoordeling van de zwaarte
van de inbreuk beslissend is dat de kartelleden alles hebben gedaan wat in hun macht lag om hun wensen concreet gestalte te
geven. Wat daarna met de reële marktprijzen gebeurde, kon worden beïnvloed door andere factoren, waarop de leden van het kartel
geen greep hadden, zodat zij externe factoren die hun inspanningen hebben tegengewerkt, niet in hun voordeel kunnen aanvoeren
als elementen die een verlaging van de geldboeten rechtvaardigen (zie arrest Raiffeisen Zentralbank Österreich e.a./Commissie,
aangehaald in punt 217, punt 287; arrest van 8 oktober 2008, Carbone-Lorraine/Commissie, aangehaald in punt 223, punt 86,
en arrest Gütermann en Zwicky/Commissie, aangehaald in punt 222, punt 130 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
In omstandigheden als die van het onderhavige geval, waarin de leden van het kartel met name maatregelen hebben genomen om
hun mededingingsverstorende doelstellingen concreet te verwezenlijken (zie punten 270 en 271 hierboven, met name dit laatste
punt), kan de evolutie van de prijzen op de markt, zoals de door Deltafina genoemde stijging van de tabaksprijzen, dus op
zich geen verlaging van de geldboete rechtvaardigen. Er kan immers niet worden uitgesloten dat de prijsstijging zonder de
mededingingsregeling hoger zou zijn geweest dan de genoemde stijging.
Bovendien kan volgens de rechtspraak, wanneer de uitvoering van een kartel is vastgesteld, van de Commissie niet worden verlangd
dat zij stelselmatig aantoont dat de afspraken de betrokken ondernemingen daadwerkelijk in staat hebben gesteld een hogere
of – zoals in casu, in het geval van inkoopkartels – een lagere transactieprijs te bereiken dan zonder het kartel het geval
zou zijn geweest. Het zou buitensporig zijn een dergelijk bewijs – waarmee aanzienlijke middelen gemoeid zouden zijn – te
verlangen, aangezien daarvoor hypothetische berekeningen moeten worden gemaakt op grond van economische modellen waarvan de
juistheid door de rechter slechts moeilijk is na te gaan en waarvan de onfeilbaarheid geenszins is bewezen (zie in die zin
arrest Raiffeisen Zentralbank Österreich e.a./Commissie, aangehaald in punt 217, punt 286; arrest van 8 oktober 2008, Carbone-Lorraine/Commissie,
aangehaald in punt 223, punt 85, en arrest Gütermann en Zwicky/Commissie, aangehaald in punt 222, punt 129 en aldaar aangehaalde
rechtspraak).
Zelfs indien de Commissie over gegevens beschikte waaruit bleek dat de prijsstijging voor ruwe tabak hoger was dan de gemiddelde
stijging voor andere landbouwproducten, zou deze omstandigheid dus niet tot gevolg hebben dat de Commissie dient aan te tonen
dat de bewerkers via hun overeenkomsten daadwerkelijk een lager prijsniveau hebben kunnen bereiken dan zonder het kartel het
geval zou zijn geweest.
Ten slotte stelt Deltafina eveneens dat de Commissie haar verplichting tot motivering van de bestreden beschikking niet is
nagekomen, aangezien zij niet heeft uiteengezet op welke gronden zij heeft geconcludeerd dat de weerslag van de inbreuk niet
meetbaar was.
Wat de motiveringsplicht betreft, zij er om te beginnen aan herinnerd dat volgens de rechtspraak in het kader van de vaststelling
van geldboeten wegens schending van het mededingingsrecht aan deze verplichting wordt voldaan wanneer de Commissie in haar
beschikking de factoren aangeeft op basis waarvan zij de zwaarte en de duur van de inbreuk heeft beoordeeld. Wat beschikkingen
betreft waarbij aan verschillende ondernemingen geldboeten worden opgelegd, moet de omvang van de motiveringsplicht met name
worden beoordeeld in het licht van het feit dat de zwaarte van de inbreuken moet worden bepaald op basis van een groot aantal
factoren, zoals onder meer de bijzondere omstandigheden van de zaak, de context ervan en de afschrikkende werking van de geldboeten,
zonder dat een dwingende of uitputtende lijst van verplicht in aanmerking te nemen criteria is opgesteld (arrest Hof van 15 oktober
2002, Limburgse Vinyl Maatschappij e.a./Commissie, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P–C‑252/99 P en
C‑254/99 P, Jurispr. blz. I‑8375, punten 463 en 465).
In casu heeft de Commissie in de punten 365 tot en met 376 van de bestreden beschikking de factoren vermeld die zij bij de
vaststelling van het uitgangsbedrag van de aan de verschillende betrokken ondernemingen opgelegde geldboeten in aanmerking
heeft genomen. De Commissie heeft in deze punten met name de criteria vermeld op basis waarvan zij overeenkomstig de richtsnoeren
de zwaarte van de inbreuk heeft beoordeeld en vervolgens het uitgangsbedrag heeft vastgesteld, waarbij zij de ondernemingen
heeft ingedeeld naargelang van hun belang op de markt, dat wordt bepaald door hun marktaandeel, rekening houdend met het specifieke
gewicht van elke onderneming en de waarschijnlijke weerslag van hun ongeoorloofde gedrag. Aldus is voldaan aan de door de
rechtspraak aan de motivering gestelde vereisten.
Wat specifiek de grief van Deltafina betreft, zij opgemerkt dat de concrete weerslag op de markt geen noodzakelijke factor
is om de inbreuk als zeer zwaar te kunnen kwalificeren in het geval van horizontale kartels die met name, zoals in casu, de
vaststelling van de prijzen beogen, zodat de Commissie deze factor niet in aanmerking hoefde te nemen bij de vaststelling
van de zwaarte van de inbreuk (zie punten 222‑224 en 261‑265 hierboven). Zoals hierboven in de punten 264 en 265 is opgemerkt,
heeft zij de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk in casu niet op dit criterium gebaseerd. De omstandigheid dat de Commissie
niet heeft gemotiveerd waarom zij een criterium dat zij niet in aanmerking hoefde te nemen en waarmee zij haars inziens in
casu geen rekening hoefde te houden, buiten beschouwing heeft gelaten, betekent niet dat de vaststelling van de geldboete
van Deltafina niet is gemotiveerd.
Voorts kan volgens de rechtspraak artikel 253 EG in het kader van analyses betreffende inbreuken op artikel 81 EG niet aldus
worden uitgelegd dat het de Commissie voorschrijft in haar beschikkingen de redenen aan te geven waarom zij met betrekking
tot de berekening van het bedrag van de geldboete geen andere benaderingen heeft gevolgd dan die welke daadwerkelijk in de
bestreden beschikking is toegepast (zie arrest Gerecht van 19 mei 2010, IMI e.a./Commissie, T‑18/05, nog niet gepubliceerd
in de Jurisprudentie, punt 153 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Bijgevolg kan de Commissie niet worden verweten dat zij haar motiveringsplicht niet is nagekomen.
Uit al deze overwegingen volgt dat het derde onderdeel van het vijfde middel moet worden verworpen.
Gelet op het voorgaande moet het vijfde middel in zijn geheel worden verworpen.
B –
Zevende middel: onjuiste beoordeling van de verzachtende omstandigheden en schending van het gelijkheids- en het evenredigheidsbeginsel
1.     Argumenten van partijen
In het kader van haar zevende middel verwijt Deltafina de Commissie om te beginnen dat zij bij de beoordeling van haar gedrag
geen rekening heeft gehouden met een verzachtende omstandigheid op basis waarvan zij de geldboete had moeten verlagen. De
Commissie heeft geen rekening gehouden met het feit dat de referentieregeling in de sector waarop de mededingingsregeling
betrekking had ten tijde van de feiten volstrekt onduidelijk was en dat het dus niet zeker was of artikel 81 EG van toepassing
was op de bedrijfstakovereenkomsten. De wet waarbij dit soort overeenkomsten wordt geregeld, namelijk wet nr. 88 van 16 maart
1988 houdende regeling van de bedrijfstakovereenkomsten en de overeenkomsten inzake de teelt en de verkoop van landbouwproducten
(legge n° 88 sulle norme sugli accordi interprofessionali e sui contratti di coltivazione e vendita dei prodotti agricoli)
(GURI nr. 69 van 23 maart 1988; hierna: „wet nr. 88/88”), heeft immers het horizontale overleg tussen bewerkers aangemoedigd.
Uit de punten 315 en 359 tot en met 362 van de bestreden beschikking blijkt dat de Commissie van deze context op de hoogte
was, maar hieraan geen gevolgen heeft verbonden bij de vaststelling van het bedrag van de geldboete.
Deltafina stelt eveneens dat de Commissie in de zaak waarin zij beschikking C(2004) 4030 def. van 20 oktober 2004 in een procedure
op grond van artikel 81, lid 1, [EG] (zaak COMP/C.38.238/B.2 – Ruwe tabak – Spanje) (hierna: „beschikking Ruwe tabak − Spanje”)
heeft vastgesteld en waarin het regelgevingskader grotendeels overeenstemde met dat van het onderhavige geval, de geldboeten
van de bewerkers met 40 % heeft verlaagd.
Voorts stelt Deltafina dat haar geldboete onevenredig is, gelet op de feiten op grond waarvan de Commissie haar geen immuniteit
heeft verleend. Zij beklemtoont dat het onderzoek van de Commissie niet is geschaad door het feit dat zij het immuniteitsverzoek
openbaar heeft gemaakt, dat niet kan getwijfeld worden aan haar goede trouw tijdens de administratieve fase, dat de Commissie
zelf heeft erkend dat zij een aanzienlijke bijdrage aan het onderzoek heeft geleverd en dat deze zaak „buitengewone kenmerken”
vertoont, voor zover Deltafina de eerste onderneming is die op grond van de mededeling inzake medewerking van 2002 om immuniteit
heeft verzocht en dit het eerste geval is waarin de voorwaardelijke immuniteit wordt ingetrokken. Desondanks heeft de Commissie
een buitengewoon hoge geldboete opgelegd voor een gedraging waarvan zelfs de ambtenaar die verantwoordelijk was voor de zaak
26 maanden na de feiten niet wist of zij daadwerkelijk een inbreuk op de medewerkingsplicht vormde (zie punt 185 hierboven).
Deltafina verwijst ook naar de praktijk van de Commissie die erin bestaat symbolische geldboeten op te leggen wanneer er redelijke
twijfel over het bestaan van een inbreuk bestaat.
Ten slotte heeft Deltafina ter terechtzitting onder verwijzing naar punt 169 van het hierboven in punt 190 aangehaalde arrest
Nintendo en Nintendo of Europe/Commissie de Commissie verweten dat zij haar voor haar medewerking dezelfde verlaging van de
geldboete heeft verleend als aan Dimon Italia, namelijk 50 % van de geldboete, terwijl Dimon Italia later was beginnen mee
te werken dan zij en de kwaliteit van de door haar verleende medewerking hoger was dan die van de door Dimon Italia verleende
medewerking.
De Commissie verzoekt om de argumenten van Deltafina te verwerpen.
2.     Beoordeling door het Gerecht
Wat de grief betreft dat geen rekening is gehouden met een verzachtende omstandigheid, moet worden opgemerkt dat volgens de
rechtspraak het gedrag van de betrokken ondernemingen bij de vaststelling van de hoogte van de sanctie kan worden beoordeeld
in het licht van de verzachtende omstandigheid die het nationale rechtskader oplevert (arrest Hof van 9 september 2003, CIF,
C‑198/01, Jurispr. blz. I‑8055, punt 57, en arrest Erste Group Bank e.a./Commissie, aangehaald in punt 109, punten 228 en
volgende).
Bovendien bevat punt 3 van de richtsnoeren, onder de titel „Verzachtende omstandigheden”, een niet-uitputtende lijst van omstandigheden
die kunnen leiden tot een verlaging van het boetebedrag, waaronder het feit dat bij de betrokken onderneming een redelijke
twijfel kon bestaan over het inbreukmakende karakter van de concurrentiebeperkende gedraging.
In casu moet worden vastgesteld dat de Commissie in de bestreden beschikking rekening heeft gehouden met het nationale rechtskader
en met name met de door Deltafina genoemde wet nr. 88/88. De Commissie analyseert met name de weerslag van deze wet in de
punten 315 tot en met 324 en 358 tot en met 362 van de bestreden beschikking. In dat verband verklaart de Commissie dat het
nationale rechtskader onzekerheid kon scheppen over de rechtmatigheid van de praktijken van APTI en Unitab. Juist om deze
reden heeft de Commissie deze verenigingen symbolische geldboeten opgelegd (zie met name punt 362 van de bestreden beschikking).
Wat het kartel van de bewerkers betreft, waaraan Deltafina heeft deelgenomen, heeft de Commissie evenwel in punt 323 van de
bestreden beschikking verklaard dat dit „volledig onder artikel 81, lid 1, [EG valt], aangezien het buiten de werkingssfeer
van de bepalingen van wet nr. 88/88 valt, daar het in wezen de vaststelling van maximale of gemiddelde leveringsprijzen en
de verdeling van de hoeveelheden en de leveranciers beoogde”. Deltafina betwist deze vaststelling niet. Zij stelt enkel, zonder
dit te onderbouwen, dat het nationale rechtskader het horizontale overleg tussen bewerkers heeft aangemoedigd.
In deze omstandigheden kan Deltafina niet stellen dat de Commissie de referentieregeling als verzachtende omstandigheid in
aanmerking had moeten nemen.
Wat de grief inzake de beschikking Ruwe tabak – Spanje betreft, zij opgemerkt dat Deltafina – ook al zegt zij dit niet uitdrukkelijk
– in wezen stelt dat het gelijkheidsbeginsel is geschonden omdat de Commissie in een soortgelijk geval als het onderhavige
de betrokken verzachtende omstandigheid op de bewerkers heeft toegepast.
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat volgens vaste rechtspraak het gelijkheidsbeginsel slechts wordt geschonden wanneer vergelijkbare
situaties verschillend of verschillende situaties gelijk worden behandeld, tenzij een dergelijke behandeling objectief gerechtvaardigd
is (arrest Hof van 13 december 1984, Sermide, 106/83, Jurispr. blz. 4209, punt 28, en arrest Gerecht van 30 september 2009,
Hoechst/Commissie, T‑161/05, Jurispr. blz. II‑3555, punt 79).
In casu blijkt uit een vergelijking tussen de twee betrokken beschikkingen wat de invloed van het nationale regelgevingskader
op de gelaakte praktijken betreft, dat de twee situaties aanzienlijk verschillen wat de weerslag van dit regelgevingskader
op de onrechtmatige gedragingen betreft. Meer bepaald blijkt uit de punten 52 en volgende, 349 en volgende, 426 tot en met
429, 437 en 438 van de beschikking Ruwe tabak – Spanje dat de publieke autoriteiten in Spanje een belangrijke rol hadden gespeeld
in de onderhandelingen over de overeenkomsten tussen producenten en bewerkers. Het ging om onderhandelingen die als „publiek”
werden gekwalificeerd. In Spanje bestond zelfs een „ministeriële praktijk om de partijen toe te staan en aan te moedigen,
collectief over de aankoop- en verkoopvoorwaarden, daaronder begrepen de prijzen, voor tabak te onderhandelen” (punt 60 van
de beschikking Ruwe tabak – Spanje). De Commissie heeft hieruit afgeleid dat „de publieke onderhandelingen tussen de vertegenwoordigers
van de producenten en de bewerkers, althans in zekere mate, het materiële kader [hadden] bepaald (in het bijzonder wat de
gelegenheden betrof om overleg te plegen en een gemeenschappelijk standpunt in te nemen) waarin de bewerkers, naast het gemeenschappelijke
standpunt dat zij in het kader van de openbare onderhandelingen zouden aannemen, hun geheime strategie inzake de gemiddelde
leveringsprijzen (maxima) en hoeveelheden [hadden] kunnen ontwikkelen” (punt 438 van de beschikking Ruwe tabak – Spanje).
Voornamelijk om die reden heeft de Commissie het bedrag van de aan de Spaanse bewerkers opgelegde geldboeten met 40 % verlaagd.
In het onderhavige geval hebben de publieke autoriteiten evenwel niet een dergelijke rol gespeeld in de onderhandelingen tussen
bewerkers en producenten. Deltafina kan dus niet stellen dat de Commissie het gelijkheidsbeginsel heeft geschonden door de
betrokken verzachtende omstandigheid niet op haar toe te passen.
Bovendien impliceert volgens de rechtspraak het loutere feit dat de Commissie in haar vroegere beschikkingspraktijk bij de
vaststelling van het bedrag van de geldboete bepaalde factoren als verzachtende omstandigheid in aanmerking heeft genomen,
niet dat zij verplicht is dit in een latere beschikking eveneens te doen (arrest Gerecht van 20 maart 2002, LR AF 1998/Commissie,
T‑23/99, Jurispr. blz. II‑1705, punt 337, en arrest Groupe Danone/Commissie, aangehaald in punt 224, punt 395). Deltafina
kan dus niet uit de toepassing van een verzachtende omstandigheid in een andere zaak afleiden dat de Commissie in de onderhavige
zaak een vergissing heeft begaan.
Vervolgens dient de grief te worden onderzocht dat de geldboete onevenredig is, gelet op de feiten op basis waarvan de Commissie
heeft beslist om geen definitieve immuniteit aan Deltafina te verlenen.
Dienaangaande zij opgemerkt dat de Commissie in de bestreden beschikking –zonder zich op dit punt te vergissen – heeft vastgesteld
dat de medewerkingsplicht niet is nagekomen en daarom heeft besloten om Deltafina aan het einde van de procedure geen definitieve
immuniteit te verlenen. Aangezien Deltafina dus geen gunstige behandeling meer genoot, is haar een sanctie opgelegd wegens
haar deelneming aan de onrechtmatige mededingingsregeling tussen de bewerkers, waarvan het basisbedrag op 60 miljoen EUR is
vastgesteld (zie punt 379 van de bestreden beschikking).
Hoewel Deltafina niet heeft voldaan aan een noodzakelijke voorwaarde om krachtens de mededeling inzake medewerking van 2002
immuniteit te kunnen genieten, heeft de Commissie niettemin besloten om haar geldboete te verlagen wegens de verzachtende
omstandigheid dat zij in het kader van de procedure aanzienlijk heeft meegewerkt. Gelet op de hierboven in de punten 38 tot
en met 42 samengevatte overwegingen heeft de Commissie dus besloten om de geldboete van Deltafina met 50 % te verlagen.
Vastgesteld moet worden dat de Commissie bij de berekening van de op de geldboete toe te passen verlaging zowel de uitzonderlijke
omstandigheden van de onderhavige zaak als het belang van de door Deltafina tijdens de gehele procedure verleende medewerking,
waarnaar deze laatste ter ondersteuning van haar grief verwijst, in aanmerking heeft genomen en heeft erkend. Op basis van
deze overwegingen heeft de Commissie Deltafina ondanks de niet-nakoming van haar verplichting tot medewerking een zeer aanzienlijke
verlaging verleend van de geldboete die haar anders zou zijn opgelegd.
In de omstandigheden van de onderhavige zaak kan Deltafina, gelet op de verlaging van haar geldboete, niet stellen dat de
geldboete onevenredig is, gelet op de feiten op basis waarvan de Commissie haar immuniteit heeft ingetrokken. De overige argumenten
van Deltafina doen niet af aan deze beoordeling.
Wat het argument betreft dat het onderzoek niet is geschaad, zij opgemerkt dat dit niet alleen niet is bewezen, maar in casu
ook irrelevant is voor de vaststelling dat de verplichting tot medewerking niet is nagekomen (zie punt 171 hierboven) en voor
de beoordeling van de medewerking. Aangezien is gebleken dat de verplichting tot medewerking niet is nagekomen, kan Deltafina
zich bovendien niet beroepen op haar goede trouw tijdens de administratieve fase om een aanvullende verlaging van de geldboete
te vorderen. Wat ten slotte de verwijzing naar de beschikkingspraktijk van de Commissie betreft die erin bestaat symbolische
geldboeten op te leggen, deze kan gelet op de hierboven in punt 244 genoemde rechtspraak evenmin afdoen aan bovengenoemde
conclusie.
Voor zover Deltafina ten slotte ter terechtzitting voor het eerst in de procedure heeft aangevoerd dat de Commissie het gelijkheidsbeginsel
heeft geschonden, gelet op de aan Dimon Italia verleende verlaging van de geldboete, heeft zij een nieuw middel aangevoerd,
zonder dit te steunen op gegevens, hetzij rechtens of feitelijk, waarvan eerst in de loop van de behandeling is gebleken.
Overeenkomstig artikel 48, lid 2, eerste alinea, van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht dient dit middel
niet-ontvankelijk te worden verklaard.
Gelet op het voorgaande dient het zevende middel in zijn geheel te worden verworpen.
Bijgevolg moet de vordering tot gedeeltelijke nietigverklaring van de bestreden beschikking in haar geheel worden afgewezen.
Wat de subsidiaire vordering tot herziening van de bestreden beschikking betreft, is het Gerecht van oordeel dat er in casu
geen gronden zijn die een verlaging van het bedrag van de geldboete kunnen rechtvaardigen, zodat deze vordering niet hoeft
te worden ingewilligd. Uit een en ander volgt dat het beroep in zijn geheel moet worden verworpen.
III –
Verzoek tot overlegging van een document
Wat het verzoek van Deltafina betreft om de Commissie te gelasten, een bij het verweerschrift gevoegd document integraal over
te leggen (zie punt 68 hierboven), zij er om te beginnen aan herinnerd dat de Commissie volgens vaste rechtspraak niet verplicht
is tijdens de procedure inzage te verlenen in interne documenten van de instelling (arresten Gerecht van 17 december 1991,
Hercules Chemicals/Commissie, T‑7/89, Jurispr. blz. II‑1711, punt 54, en 15 maart 2000, Cimenteries CBR e.a./Commissie, T‑25/95,
T‑26/95, T‑30/95–T‑32/95, T‑34/95–T‑39/95, T‑42/95–T‑46/95, T‑48/95, T‑50/95–T‑65/95, T‑68/95–T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95
en T‑104/95, Jurispr. blz. II‑491, punt 420). Bovendien worden volgens vaste rechtspraak interne documenten van de Commissie
tijdens de procedure voor de Unierechter slechts aan de verzoekende partijen ter inzage gegeven indien deze serieuze aanwijzingen
hebben verstrekt dat de bijzondere omstandigheden van het geval dit vereisen. Deze beperking van het recht van inzage in interne
documenten is gerechtvaardigd door de noodzaak de goede werking van de betrokken instelling op het gebied van de bestrijding
van inbreuken op de mededingingsregels te verzekeren (zie arrest Gerecht van 20 maart 2002, HFB e.a./Commissie, T‑9/99, Jurispr.
blz. II‑1487, punt 40 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Vastgesteld moet worden dat Deltafina niet op basis van serieuze aanwijzingen heeft aangetoond dat sprake is van bijzondere
omstandigheden die vereisen dat het document waarnaar zij in haar verzoek verwijst integraal wordt overgelegd, en dat zij
niet heeft uitgelegd waarom dit document van belang kan zijn voor de eerbiediging van de rechten van de verdediging. In deze
omstandigheden kan het verzoek tot overlegging van de integrale versie van dit document niet worden ingewilligd.

Kosten
Volgens artikel 87, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen.
Aangezien Deltafina in het ongelijk is gesteld, moet zij overeenkomstig de vordering van de Commissie in de kosten worden
verwezen.
HET GERECHT (Derde kamer),
rechtdoende, verklaart:
1)
Het beroep wordt verworpen.
2)
Deltafina SpA wordt verwezen in de kosten.
Azizi
Cremona
Frimodt Nielsen
Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 9 september 2011.
ondertekeningen
Inhoud
Voorgeschiedenis van het geding
I –  Administratieve procedure
II –  Bestreden beschikking
A –  Inbreuk en toerekenbaarheid van het inbreukmakende gedrag
B –  Berekening van het boetebedrag
1.  Vaststelling van het basisbedrag van de geldboete
2.  Verzachtende omstandigheid
C –  Immuniteitsverzoek van Deltafina
1.  Relevante feiten
2.  Niet-inachtneming door Deltafina van de voorwaarde van punt 11, sub a, van de mededeling inzake medewerking van 2002
Procesverloop en conclusies van partijen
In rechte
I –  Primaire middelen
A –  Eerste drie middelen: kennelijke vergissingen op basis waarvan geen definitieve immuniteit aan Deltafina is verleend
1.  Argumenten van partijen
2.  Beoordeling door het Gerecht
a)  Clementieregeling
b)  Omvang van de verplichting tot medewerking
c)  Niet-nakoming door Deltafina van de verplichting tot medewerking
d)  Specifieke argumenten van Deltafina volgens welke de bestreden beschikking op vergissingen berust, voor zover de Commissie
haar geen definitieve immuniteit heeft verleend
Argument dat de Commissie had aanvaard dat Deltafina op de bijeenkomst van APTI haar immuniteitsverzoek bekend zou maken
–  Informatie die vooraf aan de Commissie zou zijn verstrekt
–  Vermeend akkoord over het feit dat de openbaarmaking onvermijdelijk was
Kennis van het onderzoek en ontbreken van gevolgen voor het onderzoek
e)  Grief dat Deltafina haar verzoek om een gunstige behandeling niet in samenspraak met haar voornaamste concurrenten heeft
ingediend
B –  Vierde middel: schending van het vertrouwensbeginsel, het beginsel van goed bestuur en het evenredigheidsbeginsel
1.  Argumenten van partijen
2.  Beoordeling door het Gerecht
II –  Subsidiaire middelen
A –  Vijfde middel: schending van het evenredigheidsbeginsel wegens buitensporigheid van het uitgangsbedrag van de geldboete
en ontoereikende motivering
1.  Algemene overwegingen
2.  Eerste onderdeel van het vijfde middel: schending van het evenredigheidsbeginsel, gelet op de beperkte omvang van de markt
en de beperkte omzet van Deltafina
a)  Argumenten van partijen
b)  Beoordeling door het Gerecht
3.  Tweede onderdeel van het vijfde middel: schending van het evenredigheidsbeginsel, gelet op de beperkte omvang van de geografische
markt
a)  Argumenten van partijen
b)  Beoordeling door het Gerecht
4.  Derde onderdeel van het vijfde middel: schending van het evenredigheidsbeginsel, gelet op het feit dat de inbreuk geen
weerslag op de markt heeft gehad, en gebrekkige motivering
a)  Argumenten van partijen
b)  Beoordeling door het Gerecht
B –  Zevende middel: onjuiste beoordeling van de verzachtende omstandigheden en schending van het gelijkheids- en het evenredigheidsbeginsel
1.  Argumenten van partijen
2.  Beoordeling door het Gerecht
III –  Verzoek tot overlegging van een document
Kosten
*
Procestaal: Italiaans.