CELEX: 62009CJ0264
Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu
Enerġija
Suq intern tal-elettriku
Direttiva 2003/54/KE
Kuntratt ta’ investiment
Ftehim Bilaterali dwar il-Protezzjoni tal-Investimenti konkluż qabel l-adeżjoni mal-Unjoni Ewropea
Artikolu 307 KE

Permezz tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej qed titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstatata li, billi
ma pprovdietx aċċess mhux diskriminatorju għan-netwerk ta’ trażmissjoni, ir-Repubblika Slovakka naqset milli twettaq l-obbligi
tagħha taħt l-Artikolu 20(1) u l-Artikolu 9(e) tad-Direttiva 2003/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-26 ta’ Ġunju 2003,
dwar ir-regoli komuni għas-suq intern fil-qasam tal-elettriku u li tħassar id-Direttiva 96/92/KE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti,
Kapitolu 12, Vol. 1, p. 211).

Il-kuntest ġuridiku

Il-Ftehim bejn il-Konfederazzjoni Svizzera u r-Repubblika Federali Ċeka u Slovakka dwar il-Promozzjoni u l-Protezzjoni Reċiproka
tal-Investimenti
Skont l-Artikolu 1(1) tal-Ftehim iffirmat, fil-5 ta’ Ottubru 1990, bejn il-Konfederazzjoni Svizzera u u r-Repubblika Federali
Ċeka u Slovakka dwar il-Promozzjoni u l-Protezzjoni Reċiproka tal-Investimenti (iktar ’il quddiem il-“Ftehim dwar il-Promozzjoni
u l-Protezzjoni Reċiproka tal-Investimenti”), il-kelma “investitur” tfisser:
“[...]
(b) l-entitajiet legali, inklużi l-kumpanniji, il-kumpanniji rreġistrati, is-soċjetajiet ta’ persuni jew organizzazzjonijiet
oħra, li huma kkostiwiti jew organizzati xort’oħra skont il-leġiżlazzjoni ta’ din il-Parti Kontraenti, u li għandhom is-sede
tagħhom, fl-istess żmien bħall-attivitajiet ekonomiċi reali, fit-territorju ta’ din l-istess Parti Kontraenti;
[...]”
Skont l-Artikolu 1(2) ta’ dan il-ftehim, il-kelma “investiment” tinkludi kull xorta ta’ beni u, b’mod partikolari:
“[…];
(c) pretensjonijiet u drittijiet għal kull prestazzjoni li għandha valur ekonomiku;
[…]”
L-Artikolu 4 tal-imsemmi ftehim, intitolat “Protezzjoni, trattament” jgħid:
“[…]
(2)       Kull Parti Kontraenti għandha tagħti trattament ġust u ekwu fit-territorju tagħha lill-investimenti tal-investituri tal-Parti
Kontraenti l-oħra […]
[…]”
Skont l-Artikolu 6 tal-istess ftehim, intitolat “Konfiska, kumpens”:
“(1) L-ebda waħda mill-Partijiet Kontraenti ma għandha tadotta, kemm direttament jew indirettament, miżuri ta’ esproprjazzjoni,
nazzjonalizzazzjoni jew kwalunkwe miżura oħra li għandha l-istess natura jew effett kontra investimenti ta’ investituri tal-Parti
Kontraenti l-oħra, sakemm il-miżuri ma jkunux ittieħdu fl-interess pubbliku u bil-kundizzjoni li ma jkunux diskriminatorji,
ikunu konformi mal-liġi u jagħtu lok għal kumpens effettiv u adegwat […]”
[…]”

It-Trattat tal-Karta tal-Enerġija ffirmat f’Lisbona fis-17 ta’ Diċembru 1994
Skont l-Artikolu 10(1) tat-Trattat tal-Karta tal-Enerġija, approvat f’isem il-Komunitajiet Ewropej permezz tad-deċiżjoni tal-Kunsill
u tal-Kummissjoni, tat-23 ta’ Settembru 1997, rigward il-konklużjoni, mill-Komunitajiet Ewropej, tat-Trattat fuq il-Karta
tal-Enerġija u tal-Protokoll fuq l-effiċjenza fl-enerġija u l-aspetti ambjentali relatati (ĠU 1998, L 69, p. 1, iktar ’il
quddiem it-“TKE”):
“Kull Parti Kontraenti għandha, skond id-dispożizzjonijiet ta’ dan it-Trattat, tinkoraġġixxi u toħloq kondizzjonijet stabbli,
ekwi, favorevoli u trasparenti għall-investituri ta’ Partijiet Kontraenti oħra biex jagħmlu investimenti fiż-żona tagħha.
Dawn il-kondizzjonijiet għandhom jinkludu impenn biex jagħtu dejjem trattament ġust u ekwu lill-investimenti ta’ investituri
ta’ Partijiet Kontraenti oħra. Dawn l-investimenti għandhom ukoll igawdu l-aktar protezzjoni u sigurtà kostanti u l-ebda Parti
Kontraenti ma tista’ b’xi mod ixxellef b’miżuri mhux raġonevoli jew diskriminatorji l-amministrazzjoni, l-manutenzjoni, l-użu,
it-tgawdija jew it-tneħħija tagħhom. Fl-ebda każ għandhom dawn l-investimenti jingħataw trattament anqas favorevoli minn dak
meħtieġ mil-liġi internazzjonali, inklużi l-obbligazzjonijiet tat-trattat. Kull Parti Kontrattati għandha tosserva l-obbligazzjonijiet
kollha li tkun daħlet għalihom ma’ investitur jew f’investiment ta’ investitur ta’ xi Parti Kontraenti oħra.”
Skont l-Artikolu 13 ta’ dan it-trattat, intitolat “Esproprijazzjoni”:
“(1) Investimenti ta’ investituri ta’ Parti Kontraenti fiż-żona ta’ xi Parti Kontraenti oħra m’għandhomx jiġu nazzjonalizzati,
esproprjati jew assoġġettati għal miżura jew miżuri li jkollhom effett ekwivalenti għan-nazzjonalizzazzjoni jew l-esproprjazzjoni
(minn issa ’l quddiem imsejħa ‘esproprjazzjoni’) minbarra fejn din l-esproprjazzjoni tkun:
(a) għal għan li jkun fl-interess pubbliku;
(b) non-diskriminatorja;
(ċ) imwettqa taħt il-proċess normali tal-liġi,
u
(d) akkompanjata mill-ħlas ta’ kumpens bla dewmien, adegwat u effettiv”.
Dan il-kumpens għandu jammonta għall-valur ġust kummerċjali ta’ l-investiment esproprjat fil-waqt immedjatament qabel l-esproprjazzjoni
jew l-esproprjazzjoni imminenti tkun ġiet magħrufa b’mod li teffettwa l-valur ta’ l-investiment (minn issa ’l quddiem imsejħa
‘id-data tal-valutazzjoni’).
Dan il-valur kummerċjali ġust fuq it-talba ta’ l-investitur għandu jiġi espress f’munita liberament konvertibbli fuq il-bażi
tar-rata kummerċjali tal-kambju eżistenti għal dik il-munita fid-data tal-valutazzjoni. Il-kumpens għandu wkoll jinkludi l-interessi
b’rata’ kummerċjali stabbilita fuq il-bażi tas-suq mid-data ta’ l-esproprjazzjoni sad-data tal-ħlas.
[…]”

Il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni
Skont l-Artikolu 2 tal-Att li jirrigwarda l-kondizzjonijiet tal-adeżjoni tar-Repubblika Ċeka, ir-Repubblika tal-Estonja, ir-Repubblika
ta’ Ċipru, ir-Repubblika tal-Latvja, ir-Repubblika tal-Litwanja, ir-Repubblika tal-Ungerija, ir-Repubblika ta’ Malta, ir-Repubblika
tal-Polonja, ir-Repubblika tas-Slovenja u r-Repubblika tas-Slovakkja u l-aġġustamenti għat-trattati li fuqhom hija stabbilita
l-Unjoni Ewropea (ĠU 2003, L 236, p. 33), “id-disposizzjonjiet tat-Trattati oriġinali u l-atti adottati mill-istituzzjonijiet
[...] għandhom jorbtu l-Istati Membri l-ġodda u għandhom japplikaw f’dawk l-Istati Membri bil-kondizzjonijiet kif imniżżla
f’dawk it-Trattati u f’dan l-Att”.
L-Artikolu 9(e) tad-Direttiva 2003/54 jipprovdi:
“Kull operatur ta’ sistema ta’ trasmissjoni għandu jkun responsabbli biex:
[…] jiżgura li ma jkunx hemm diskriminazzjoni bejn l-utenti tas-sistema jew bejn klassijiet ta' utenti tas-sistema, speċjalment
favur l-impriżi relatati tiegħu;
[…]”.
L-Artikolu 20(1) ta’ din id-Direttiva 2003/54 jipprovdi:
“1. L-Istati Membri għandhom jiżguraw l-implimentazzjoni ta' sistema ta’ aċċess għal terzi partijiet lejn is-sistemi ta’ trasmissjoni
u distribuzzjoni bbażati fuq tariffi ppubblikati, li jkunu japplikaw għall-klijenti kollha eliġibbli u applikati b’mod oġġettiv
u mingħajr diskriminazzjoni bejn l-utenti tas-sistema. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li dawn it-tariffi, jew il-metodoloġiji
li jkunu moħbija fil-kalkoli tagħhom, ikunu approvati qabel id-dħul tagħhom fis-seħħ f’konformità ma’ l-Artikolu 23 u li dawn
it-tariffi, u il-metodoloġiji - fejn il-metodoloġiji jkunu approvati - jiġu ppubblikati qabel id-dħul tagħhom fis-seħħ”.

Il-fatti li wasslu għall-kawża u l-proċedura prekontenzjuża
Fis-27 ta’ Ottubru 1997, Aare-Tessin AG für Elektrizität (iktar ’il quddiem “ATEL”), impriża li għandha s-sede tagħha f’Olten
(l‑Isvizzera), u Slovenské elektrárne a.s (iktar ’il quddiem “ Slovenské elektrárne”), kumpannija bbażata fi Bratislava (is-Slovakkja)
u li ssuċċedietha  Slovenská elektrizačná prenosová sústava, a.s. (iktar ’il quddiem “SEPS”), li taġixxi bħala opertatur tas-sistema
tat-trasport tas-Slovakkja, iffirmaw kuntratt ta’ rikonoxximent ta’ dritt ta’ trażmissjoni fuq in-netwerk b’vultaġġ għoli
ta’ Slovenské elektrárne a.s. fis-Slovakkja (iktar ’il quddiem il-“kuntratt inkwistjoni”). Skont l-Artikolu 3 ta’ dan il-kuntratt,
SEPS tat lil ATEL dritt ta’ trażmissjoni ggarantit b’kapaċità ta’ 300 MW bejn il-Polonja u l-Ungerija, mill-1 ta’ Ottubru
1998 sat-30 ta’ Settembru 2014. ATEL tista’ liberament tiddisponi minn dan id-dritt.
Id-dritt ta’ trażmissjoni ta’ ATEL jirrappreżenta l-korrispettiv tal-parteċipazzjoni finanzjarja tagħha fil-kostruzzjoni tal-linja
ta’ trażmissjoni li fuqha hija tgawdi dan id-dritt, liema parteċipazzjoni taqbeż 50 % tal-ispejjeż ta’ kostruzzjoni sostnuti.
Wara li intimat lir-Repubblika Slovakka, il-Kummissjoni bagħtet lil din tal-aħħar, fil-15 ta’ Diċembru 2006, opinjoni motivata
li fiha hija qieset li, billi rriżervat kapaċità fil-livell tal-“interkonnessjoni SEPS” fuq il-linji li jgħaqqdu n-netwerk
Slovakk man-netwerks Pollakki u Ungeriżi, ir-Repubblika Slovakka kienet qed tonqos milli twettaq l-obbligi tagħha taħt id-Direttiva 2003/54.
Permezz ta’ ittra tad-9 Frar, 2007, ir-Repubblika Slovakka rrispondiet għall-opinjoni motivata billi sostniet li l-kuntratt
inkwistjoni ma kienx kuntratt ta’ aċċess privileġġjat, iżda kuntratt ta’ investiment. Ir-Repubblika Slovakka indikat ukoll
li, minkejja n-negozjati sabiex ikun hemm ix-xoljiment jew l-emenda ta’ dan il-kuntratt, ATEL baqgħet tinsisti li dan il-kuntratt
jiġi eżegwit u li l-Ftehim dwar il-Promozzjoni u l-Protezzjoni Reċiproka tal-Investiment jiġi osservat.
Peress li qieset li r-Repubblika Slovakka ma kinitx irrimedjat għan-nuqqas allegat ta’ twettiq ta’ obbligu, il-Kummissjoni
ddeċidiet li tippreżenta dan ir-rikors.

Fuq ir-rikors

L-argumenti tal-partijiet
Il-Kummissjoni ssostni, fl-ewwel lok, li r-Repubblika Slovakka naqset milli twettaq l-obbligi tagħha li jirriżultaw mill-Artikoli 9(e)
u 20(1) tad-Direttiva 2003/54, li jirrkjedu li aċċess mhux diskriminatorju għan-netwerk ta’ trażmissjoni jiġi ggarantit.
Fil-fatt, skont il-Kummissjoni, id-dritt ta’ trażmissjoni preferenzjali li SEPS irrikonoxxiet lil ATEL sat-30 ta’ Settembru
2014 ipoġġi lil din tal-aħħar f’pożizzjoni privileġġjata mqabbla ma’ dik ta’ utenti oħra tan-netwerk.
Il-Kummissjoni ssostni, fit-tieni lok, li, kuntrarjament għal dak li ssostni r-Repubblika Slovakka, il-ksur tal-imsemmija
direttiva ma jistax jiġi ġġustifikat mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 307 KE. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni tista’ tiġi
applikata biss jekk ikun hemm kunflitt bejn l-obbligi li jirriżultaw, għall-Istati aderenti, ta’ konvenzjonijiet konklużi
qabel id-data tal-adeżjoni tagħhom għall-Unjoni Ewropea u d-dritt Komunitarju. Issa, skont il-Kummissjoni, ma hemm l-ebda
kunflitt bejn il-Ftehim dwar il-Promozzjoni u l-Protezzjoni Reċiproka tal-Investimenti u dan id-dritt. Barra minn hekk, dan
il-ftehim bl-ebda mod ma jobbliga lir-Repubblika Slovakka żżomm applikabbli l-kuntratt inkwistjoni. Għall-kuntrarju, hija
libera għal kollox li tittermina dan il-kuntratt, sabiex tissodisfaa l-obbligi tagħha li jirriżultaw mid-Direttiva 2003/54.
Fit-tielet lok, il-Kummissjoni ssostni li, peress li l-Artikolu 4(2) u (6) tal-imsemmi ftehim ma jirrikjedux li l-kuntratt
inkwistjoni jiġi eżegwit sal-iskadenza tiegħu, it-30 ta’ Settembru 2014, ma hemm l-ebda obbligu, fis-sens tal-ewwel paragrafu
tal-Artikolu 307 KE, li jżomm lir-Repubblika Slovakka milli tittermina dan il-kuntratt, u b’hekk tistabbilixxi aċċess mhux
diskriminatorju għan-netwerk ta’ trażmissjoni skont id-Direttiva 2003/54.
Fir-risposta tagħha, ir-Repubblika Slovakka tqis, fl-ewwel lok, li l-kuntratt inkwistjoni ma jiddiskriminax kontra operaturi
oħra fis-suq Slovakk tal-elettriku.
Fit-tieni lok, ir-Repubblika Slovakka tqis li huwa neċessarju li jiġi kkunsidrat li l-kuntratt inkwistjoni ma jikkostitwixxix
kuntratt ta’ aċċess preferenzjali iżda kuntratt ta’ investiment. Hija tippreċiża li d-dritt ta’ trażmissjoni huwa biss forma
speċifika ta’ ħlas għall-investiment li sar kuntrattwalment minn ATEL u l-irtirar stess tal-garanzija tad-dritt ta’ trażmissjoni
jwassal li tiddaħħal, kontra din l-istess kumpannija, diskriminazzjoni mqabbla mal-operaturi l-oħra tas-suq. Fil-fatt, dan
l-irtirar jissuġġetta lil ATEL għall-istess kundizzjonijiet bħall-operaturi tas-suq, għalkemm dawn tal-aħħar ma jkunu għamlu
ebda investiment fin-netwerk tat-trażmissjoni fis-Slovakkja. Dan ikun jammonta għal ċaħda tad-drittijiet ta’ din il-kumpannija,
mingħajr kumpens xieraq, u jkun inkonsistenti mhux biss mal-kuntratt inkwistjoni iżda wkoll mat-TKE, li tifforma parti sħiħa
mid-dritt Komunitarju.
F’dak li jirrigwarda, fit-tielet lok, il-protezzjoni tal-investiment li sar minn ATEL, abbażi tat-TKE, ir-Repubblika Slovakka
ssostni li dan it-trattat jeskludi interpretazzjoni tad-Direttiva 2003/54 fis-sens li hija timponi l-irtirar tal-garanzija
tad-dritt ta’ trażmissjoni li tibbenefika minnu ATEL, peress li din id-direttiva ma tistax tippreġudika l-protezzjoni tal-investituri
ggarantita mit-TKE. Issa, l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2003/54 li tagħmel il-Kummissjoni jkollha l-effett li tippermetti
lil ATEL issostni, matul arbitraġġ potenzjali, li l-irtirar tal-garanzija tad-dritt ta’ trażmissjoni, mingħajr l-għoti ta’
kumpens xieraq, jikkostitwixxi ksur tad-dispożizzjonijiet dwar l-esproprjazzjoni (Artikolu 13 tat-TKE), ksur tad-dritt għal
trattament ġust u ekwu (Artikolu 10 tat-TKE), jew ksur tal-klawżola tal-kuntratt inkwistjoni (l-aħħar sentenza tal-Artikolu 10(1)
tat-TKE).
Fir-raba’ lok, ir-Repubblika Slovakka ssostni li, anki jekk l-irtirar tal-garanzija tad-dritt ta’ trażmissjoni ma jissodisfax
il-kundizzjonijiet għal esproprjazzjoni diretta u għalkemm din il-miżura ttieħdet fl-interess pubbliku, ATEL setgħet turi
li esproprjazzjoni regolatorja indiretta tista’ ssir biss permezz tal-osservanza tal-kundizzjonijiet kollha pprovduti rigward
l-esproprjazzjoni, fosthom inkluż dik li timponi l-ħlas ta’ kumpens lill-investitur ikkonċernat.
Fil-ħames lok, dan l-Istat Membru jqis infondati d-dikjarazzjonijiet tal-Kummissjoni li, minn naħa, ix-xoljiment tal-kuntratt
inkwistjoni ma jmurx kontra d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 4(2) tal-Ftehim dwar il-Promozzjoni u l-Protezzjoni Reċiproka
tal-Investimenti, li jeżiġu trattament ġust u ekwu tal-investimenti, peress li ATEL kienet f’pożizzjoni li tantiċipa d-dħul
tar-Repubblika Slovakka fl-Unjoni Ewropea u l-liberalizzazzjoni tas-suq tal-enerġija u, min-naħa l-oħra, li r-Repubblika Slovakka
ma impenjatx ruħha fir-rigward tal-Konfederazzjoni Svizzera li ma tintroduċix tibdiliet regolatorji li jirriżulta fix-xoljiment
tal-kuntratt inkwistjoni qabel l-iskadenza tat-30 ta’ Settembru 2014.
Fir-replika tagħha, il-Kummissjoni ssostni li huma infondati l-argumenti tar-Repubblika Slovakka li, minn naħa, il-ksur waqaf
peress li l-prattiki fis-seħħ inbidlu mill-1 ta’ Jannar 2008 sabiex, minn dakinhar ’il quddiem, ATEL ma setgħetx tibbenefika
iktar minn aċċess preferenzjali u, min-naħa l-oħra, it-tibdil tal-kuntratt inkwistjoni jwassal għall-għoti ta’ kumpens taħt
id-dritt internazzjonali, li għandu natura oneruża.
Il-Kummissjoni ssostni f’dan ir-rigward li, minn naħa, skont ġurisprudenza stabbilita, sempliċi prattika ma tistax ittemm
ksur, meta dispożizzjonijiet vinkolanti kuntrarji għad-dritt Komunitarju jibqgħu fis-seħħ, u li, f’din il-kawża, il-ksur jibqa’
sakemm il-kuntratt inkwistjoni jiġi emendat jew xolt. Min-naħa l-oħra, kumpanniji jistgħu jibqgħu jibbenefikaw minn kumpens
skont id-dispożizzjonijiet tad-dritt internazzjonali jew tad-dritt nazzjonali, minħabba t-telf tad-drittijiet kuntrattwali
li fuqhom jistrieħ it-trattament preferenzjali li jirriżultaw mill-investimenti li huma jkunu għamlu.
Il-Kummissjoni tikkonkludi minn dan li, peress li r-Repubblika Slovakka ma wrietx li d-Direttiva 2003/54 tmur kontra t-TKE,
l-argumenti tagħha, ibbażati fuq l-Artikolu 307 KE, dwar l-impenji internazzjonali tal-Komunità Ewropea, huma bla bażi.
Fir-rigward tal-argument invokat mir-Repubblika Slovakka li x-xoljiment tal-kuntratt inkwistjoni jmur kontra l-Artikolu 4(2)
tal-Ftehim dwar il-Promozzjoni u l-Protezzjoni Reċiproka tal-Investimenti, sa fejn dan ma jikkostitwixxix trattament ġust
u ekwu, il-Kummissjoni, tirreplika li l-ebda investitur ma jista’ leġittimament jistenna li l-qafas leġiżlattiv jibqa’ ma
jinbidilx u li l-investituri avżati kienu jafu, jew kellhom ikunu jafu, li l-effetti tas-sħubija mal-Unjoni fuq is-sitwazzjoni
ġuridika tar-Repubblika Slovakka ser ikunu kunsiderevoli. B’hekk, l-Artikolu 4(2) ta’ dan il-ftehim bl-ebda mod ma jobbliga
lir-Repubblika Slovakka żżomm sistema ta’ aċċess diskriminatorja għan-netwerk ta’ trażmissjoni bħal dik li tirriżulta mill-kuntratt
inkwistjoni.

Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Id-difiża tar-Repubblika Slovakka hija bbażata kemm fuq it-TKE kif ukoll fuq il-Ftehim dwar il-Promozzjoni u l-Protezzjoni
Reċiproka tal-Investimenti.
Peress li dan l-aħħar ftehim huwa intiż direttament għall-protezzjoni tal-investimenti, għandha tiġi eżaminata d-difiża tar-Repubblika
Slovakka bbażata fuq dan il-ftehim.
Il-Ftehim dwar il-Promozzjoni u l-Protezzjoni Reċiproka tal-Investimenti ġie ffirmat fil-5 ta’ Ottubru 1990, jiġifieri qabel
is-sħubija tar-Repubblika Slovakka fl-Unjoni, li seħħet biss fl-1 ta’ Mejju 2004. Dan il-ftehim, li jorbot lir-Repubblika
Slovakka fir-rigward tal-investimenti li saru fit-territorju tagħha, jinkludi dispożizzjonijiet li jiżguraw protezzjoni ta’
investimenti magħmula mill-investituri Svizzeri fis-Slovakkja.
Konsegwentement, kif irrilevat l-Avukat Ġenerali fil-punt 77 tal-konklużjonijiet tagħha, għalkemm ir-Repubblika Slovakka kellha,
skont dan il-ftehim, tissodisfa l-obbligi li jirriżultaw mill-kuntratt inkwistjoni, id-diskriminazzjoni eventwali marbuta
mat-trattament preferenzjali mogħti lil ATEL huwa ġġustifikat, għalkemm kellu jitqies li ma huwiex konformi mad-Direttiva 2003/54.
Sabiex jiġi vverifikat jekk dan huwiex il-każ, għandu jiġi eżaminat jekk l-aċċess preferenzjali mogħti lil ATEL għandux jitqies
li huwa investiment kopert, f’dak iż-żmien, mill-imsemmi ftehim. Huwa biss f’tali ipoteżi li ser jiġi eżaminat ukoll jekk
ir-Repubblika Slovakka tistax ixxolji l-kuntratt inkwistjoni mingħajr ma tikser dan il-ftehim.
Skont l-Artikolu 1(2)(ċ) tiegħu, il-Ftehim dwar il-Promozzjoni u l-Protezzjoni Reċiproka tal-Investimenti, japplika għall-investimenti,
iddefiniti bħala “kull xorta ta’ beni”, u, b’mod partikolari, għall-“pretensjonijiet u drittijiet għal kull prestazzjoni li
għandha valur ekonomiku.”
F’din il-kawża, ATEL, meta ħallset iktar minn 50 % tal-ispejjeż tal-kostruzzjoni tal-linja ta’ trażmissjoni minn Krosno (il-Polonja)
sa Lemesany (is-Slovakkja), setgħet tikseb dritt ta’ trażmissjoni fuq din il-linja għal kapaċità speċifika. Fi kliem ieħor,
l-obbligu ta’ SEPS li tagħti lil ATEL kapaċità ta’ trażmissjoni, fuq sempliċi talba ta’ din tal-aħħar, huwa parti mir-remunerazzjoni
miftiehma fil-kuntratt bħala korrispettiv għall-kontribuzzjoni finanzjarja mogħtija minn ATEL għall-kostruzzjoni tal-linja
ta’ trażmissjoni inkwistjoni.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, id-dritt ta’ trażmissjoni miksub minn ATEL għandu manifestament valur ekonomiku, sa fejn jiggarantixxilha,
għal kapaċità speċifika, l-aċċess għan-netwerk ta’ trasport Slovakk neċessarju sabiex hija tkun tista’ tbigħ l-elettriku fil-Polonja
vija l-Ungerija.
Konsegwentement, kif irrilevat l-Avukat Ġenerali fil-punt 71 tal-konklużjonijiet tagħha, l-investiment minn ATEL għandu jitqies
li huwa investiment skont it-tifsira tal-Artikolu (1)(c) tal-Ftehim dwar il-Promozzjoni u l-Protezzjoni Reċiproka tal-Investimenti,
li r-Repubblika Slovakka għandha tipproteġi skont l-Artikolu 4(1) u (2) ta’ dan l-istess ftehim.
Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat jekk xoljiment eventwali tal-kuntratt inkwistjoni minn SEPS iwassalx, fid-dawl tal-obbligi
internazzjonali tar-Repubblika Slovakka, għal ksur tal-imsemmi ftehim minn dan l-Istat Membru.
F’din il-kawża, u kuntrarjament għal dak li ssostni r-Repubblika Slovakka, il-Kummissjoni tqis li x-xoljiment ta’ dan il-kuntratt
la jmur kontra l-Artikolu 4(2) ta’ dan il-ftehim, li jipprovdi għal trattament ġust u ekwu tal-investimenti, u lanqas kontra
l-Artikolu 6 tal-istess ftehim, sa fejn huwa ma jikkostitwixxix esproprjazzjoni fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, għalkemm ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tinterpreta l-Ftehim dwar il-Promozzjoni
u l-Protezzjoni Reċiproka tal-Investimenti, hija madankollu għandha teżamina l-elementi li bihom jista’ jiġi ddeterminat jekk
dan il-ftehim jipprovdix, għar-Repubblika Slovakka, obbligu li, skont it-tifsira tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 307 KE,
ma jistax jiġi affettwat mid-dispożizzjonijiet tat-Trattat KE.
Issa, skont ġurisprudenza stabbilita, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 307 KE għandu bħala għan li jippreċiża, skont il-prinċipji
tad-dritt internazzjonali, kif jirriżultaw b’mod partikolari mill-Artikolu 30(4)(b) tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar il-Liġi
tat-Trattati, tat-23 ta’ Mejju 1969, li l-applikazzjoni tat-Trattat KE ma jaffettwax l-impenn tal-Istat Membru kkonċernat
li jirrispetta d-drittijiet tal-pajjiżi terzi li jirriżultaw minn konvenzjoni li saret qabel, u li josserva l-obbligi korrispondenti
tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-14 ta’ Ottubru 1980 Burgoa, 812/79, Ġabra p. 2787, punt 8).
Barra minn hekk, sabiex jiġi ddeterminat jekk regola Komunitarja tistax tiġi mfixkla minn konvenzjoni internazzjonali li saret
qabel, għandu jiġi eżaminat jekk din timponix fuq l-Istat Membru kkonċernat obbligi li t-twettiq tagħhom jista’ jibqa’ rikjest
mill-Istati terzi li huma partijiet fil-konvenzjoni (sentenza tat-2 ta’ Awwissu 1993, Levy, C‑158/91, Ġabra p. I-4287, punt 13).
Skont ir-Repubblika Slovakka, il-Ftehim dwar il-Promozzjoni u l-Protezzjoni Reċiproka tal-Investimenti jeżiġi li hija żżomm
fis-seħħ l-obbligu ta’ SEPS li tiżgura l-aċċess preferenzjali ta’ ATEL tal-linja ta’ trażmissjoni msemmija fil-kuntratt inkwistjoni.
Issa, għandu jitfakkar li fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal-4 ta’ Lulju 2000, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (C-62/98,
Ġabra p. I-5171, punt 49) il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat li, għalkemm, fil-kuntest tal-Artikolu 307 KE, l-Istati Membri
għandhom l-għażla dwar il-miżuri li jadottaw sabiex jeliminaw l-inkompatibbiltajiet li hemm bejn konvenzjoni prekomunitarja
u t-Trattat KE, meta Stat Membru jiltaqa’ ma’ diffikultajiet li jagħmlu l-emenda ta’ ftehim impossibbli, ma jistax jiġi eskluż
li huwa għandu l-obbligu li jiddenunzja dan il-ftehim.
F’din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet b’mod partikolari kkunsidrat li, peress li l-ftehim ikkonċernat kien fih klawżola
li espliċitament tirreferi għall-possibbiltà li jiġi ddenunzjat, id-denunzja tiegħu mir-Repubblika Portugiża ma jiksirx id-drittijiet
li, f’din il-kawża, ir-Repubblika tal-Angola kisbet minn dan il-ftehim (sentenza Il‑Kummissjoni vs Il-Portugall, iċċitata
iktar ’il fuq, punt 46).
Għandu madankollu jiġi kkonstatat li l-kuntratt inkwistjoni ma għandu ebda klawżola dwar il-possibbiltà li jiġi ddenunzjat.
Fir-rigward tal-possibbiltà għar-Repubblika Slovakka li xxolji l-imsemmi kuntratt skont l-Artikolu 6 tal-Ftehim dwar il-Promozzjoni
u l-Protezzjoni Reċiproka tal-Investimenti, għandu jiġi rrilevat li din id-dispożizzjoni tistabbilixxi protezzjoni wiesgħa
tal-investimenti, li tkopri mhux biss il-miżuri ta’ esproprjazzjoni diretti u indiretti, iżda wkoll il-miżuri li għandhom
l-istess effett bħall-esproprjazzjoni.
Għaldaqstant, sa fejn tali xoljiment tal-kuntratt inkwistjoni jkollu l-effett li jċaħħad lil ATEL mir-remunerazzjoni li l-imsemmi
kuntratt jipprovdi bħala korrispettiv għall-parteċipazzjoni finanzjarja tagħha fil-kostruzzjoni tal-linja ta’ trażmissjoni
bejn Krosno u Lemesany, tali miżura tista’ tippreġudika d-drittijiet ta’ ATEL u jkollha, għaldaqstant, l-istess effett bħal
esproprjazzjoni fis-sens tal-Artikolu 6 tal-Ftehim dwar il-Promozzjoni u l-Protezzjoni Reċiproka tal-Investimenti.
Ċertament, l-imsemmi Artikolu 6 jistabbilixxi wkoll dritt għal kumpens minħabba l-preġudizzju li sar għad-dritt tal-investitur
li ma jkunx esproprjat. Madankollu, l-obbligu ta’ kumpens fil-każ ta’ esproprjazzjoni ma għandux l-effett li jneħħi l-obbligu
tar-Repubblika Slovakka li ma tiħux miżuri ta’ esproprjazzjoni kontra investimenti protetti mill-Ftehim dwar il-Promozzjoni
u l-Protezzjoni Reċiproka tal-Investimenti.
Għandu jingħad ukoll, kif irrilevat l-Avukat Ġenerali fil-punt 105 tal-konklużjonijiet tagħha, li r-Repubblika Slovakka ma
tistax temenda t-termini jew l-effetti tal-kuntratt inkwistjoni bil-leġiżlazzjoni tagħha, jew iċċaħħdu mill-effetti legali
tiegħu. Leġiżlazzjoni Slovakka li tiddikjara li l-kuntratti li jipprovdu għal aċċess ipprivileġġjat għal netwerks tat-trażmissjoni
huma invalidi u inapplikabbli ma tibdilx il-fatt li SEPS tibqa’ legalment marbuta bil-kuntratt. Għaldaqstant, l-uniku mod
konċepibbli sabiex ir-Repubblika Slovakka tissodisfa l-obbligu tagħha huwa li tgħaddi leġiżlazzjoni li jkollha fil-mira tagħha
lil SEPS u żżommha lura milli timplementa l-kuntratt, li jammonta għal esproprjazzjoni indiretta tad-dritt ta’ trażmissjoni
li tgawdi minnu ATEL.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jiġi kkonstatat li l-aċċess privileġġjat mogħti lil ATEL jista’ jitqies
li huwa investiment protett mill-Ftehim dwar il-Promozzjoni u l-Protezzjoni Reċiproka tal-Investimenti u, skont l-ewwel paragrafu
tal-Artikolu 307, ma jistax jiġi affettwat mid-dispożizzjonijiet tat-Trattat KE.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jitqies li, anki jekk jiġi preżunt li l-aċċess privileġġjat mogħti lil ATEL ma huwiex skont
id-Direttiva 2003/54, dan l-aċċess privileġġjat huwa protett mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 307 KE.
Konsegwentement, ir-rikors tal-Kummissjoni għandu jiġi miċħud.

Fuq l-ispejjeż
Skont l-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura, il-parti li titlef għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ntalbu. Peress
li r-Repubblika Slovakka talbet il-kundanna tal-Kummissjoni u din tal-aħħar tilfet it-talbiet tagħha, hemm lok li tiġi kkundannata
għall-ispejjeż.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Ir-rikors huwa miċħud.
2)
Il-Kummissjoni Ewropea hija kkundannata għall-ispejjeż.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: is-Slovakk.