CELEX: 62014CJ0523
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili
Regolament (KE) Nru 44/2001
Artikolu 1
Kamp ta’ applikazzjoni
Ilment b’kostituzzjoni parti ċivili
Artikolu 27
Lis alibi pendens
Talba mressqa quddiem qorti ta’ Stat Membru ieħor
Istruttorja ġudizzjarja pendenti
Artikolu 30
Data li fiha qorti titqies li ġiet adita

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 1, 27 u 30 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001, tat 22 ta’ Diċembru 2000, dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, Aannemingsbedrijf Aertssen NV u Aertssen Terrassements SA, kumpanniji rregolati mid-dritt Belġjan (iktar ’il quddiem, flimkien, il-“kumpanniji Aertssen”, u, min-naħa l-oħra, VSB Machineverhuur BV u Van Sommeren Bestrating BV, kumpanniji rregolati mid-dritt Olandiż, kif ukoll J. van Sommeren (iktar ’il quddiem, flimkien, “VSB
et
”), dwar aġir frawdolenti li bih kienu akkużati VSB
et
.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Il-premessa 15 tar-Regolament Nru 44/2001 hija fformulata kif ġej:
“Fl-interessi tal-amministrazzjoni armoniżżata tal-ġustizzja huwa meħtieġ li titnaqqas il-possibiltà ta’ proċedimenti simultanji u biex ikun assigurat li ma jiġux mogħtija ġudizzji rrikonċiljabbli f’żewġ Stati Membri. Għandu jkun hemm mekkaniżmu ċar u effettiv sabiex jiġu riżolti każijiet ta’ lis [alibi] pendens u azzjonijiet relatati [ta’ konnessjoni] u għal problemi ovvji li jirriżultaw minn differenzi nazzjonali dwar id-determinazzjoni taż-żmien meta jiġi rreġistrat każ bħala pendenti. Għall-iskopijiet ta’ dan ir-Regolament dak iż-żmien għandu jiġi definit b’mod awtonomu.”
Il-Kapitolu 1 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Kamp ta’ applikazzjoni”, jinkludi biss l-Artikolu 1, li l-paragrafu (1) tiegħu jipprovdi:
“Dan ir-Regolament għandu japplika f’materji ċivili u kummerċjali independentament min-natura tal-qorti jew tat-tribunal. M’għandux jestendi b’mod partikolari, għal introjtu minn taxxi, dwana jew materji amministrattivi.”
L-Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament, li jinstab taħt is-Sezzjoni 2 tal-Kapitolu II, intitolata “Ġurisdizzjoni speċjali”, jipprevedi:
“Persuna domiċiljata fi Stat Membru tista’, fi Stat Membru ieħor, tkun imfittxijja:
[…]
4)
f’dak li għandu x’jaqsam ma’ talba għad-danni jew restituzzjoni bbażata fuq att li jagħti bidu għal proċedimenti kriminali, fil-qorti li jkollha l-pussess ta’ dawk il-proċedimenti, sal-limitu li dik il-qorti jkollha ġurisdizzjoni permezz tal-liġi tagħha li tilqa’ proċedimenti ċivili bħal dawk;
[…]”
Ir-Regolament Nru 44/2001 jinkludi, fis-Sezzjoni 9 tal-Kapitolu II tiegħu, intitolata “Lis [alibi] pendens - azzjonijiet relatati [konnessjoni]”, l-Artikoli 27 sa 30. L-Artikolu 27 ta’ dan ir-regolament jipprovdi kif ġej:
“1.   Meta proċedimenti [li] jinvolvu [l-istess għan u] l-istess kawża ta’ azzjoni u bejn l-istess partijiet ikunu miġjuba quddiem qrati ta’ Stati Membri differenti, xi qorti apparti mil-ewwel qorti li jkollha quddiema l-każ għandha bl-inizjattiva tagħha stess tissosspendi l-proċedimenti ta’ quddiemha sa dak iż-żmien li fih tiġi stabbilita l-ġurisdizzjoni ta’ l-ewwel qorti invokata [adita].
2.   Meta tiġi stabbilita l-ġurisdizzjoni ta’ l-ewwel qorti invokata, xi qorti oħra apparti mill-ewwel qorti invokata għandha tastieni mill-ġurisdizzjoni favur dik il-qorti.”
Skont l-Artikolu 28 ta’ dan ir-regolament:
“1.   Meta azzjonijiet relatati [konnessi] jkunu pendenti fi qrati ta’ Stati Membri differenti, xi qorti apparti mill-qorti li tkun l-ewwel invokata [adita] għandha tissosspendi l-proċedimenti ta’ quddiemha.
2.   Meta dawn l-azzjonijiet ikunu pendenti quddiem il-qorti tal-prima istanza, xi qorti ieħor apparti mill-ewwel qorti invokata tista’ wkoll, fuq applikazzjoni ta’ wieħed mill-partijiet, tiċħad il-ġurisdizzjoni jekk il-qorti l-ewwel invokat ikollha ġurisdizzjoni fuq l-azzjonijiet f’dak il-każ u li l-liġi tagħha tippermetti l-konsolidazzjoni ta’ dan.
3.   Għall-iskopijiet ta’ dan l-Artikolu, azzjonijiet huma meqjusa li jkunu relatati meta jkunu konnessi hekk mill-qrib illi jkun aktar konvenjenti illi jinstemgħu u jiġu determinati flimkien sabiex ikun evitat ir-riskju ta’ ġudizzji irrikonċiljabbli li jirriżultaw minn proċedimenti separati.”
L-Artikolu 30 ta’ dan l-istess regolament jipprevedi:
“Għall-iskopijiet ta’ din is-Sezzjoni, qorti għandha tkun meqjusa bħala invokata [adita]:
1)
fil-waqt meta d-dokument li jiftaħ il-proċedimenti jew dokument ekwivalenti jkun ippreżentat fil-qorti, basta illi l-attur ma jkunx sussegwentament naqas milli jieħu l-passi li kien meħtieġ jieħu sabiex ikollu s-servizz effettwat fuq il-konvenut, jew
2)
jekk id-dokument għandu jkun servut qabel ma jkun ippreżentat fil-qorti, fil-waqt meta jitwassal għand l-awtorità responsabbli għas-servizz, basta illi l-attur ma jkunx sussegwentament naqas milli jieħu l-passi li kien meħtieġ jieħu biex jara li d-dokument ikun ippreżentat lill-qorti.”
Id-dritt Olandiż
L-Artikolu 700 tal-Kodiċi tal-proċedura ċivili (Wetboek van burgerlijke rechtsvordering) jipprovdi:
“1.   L-elevazzjoni kawtelatorja teħtieġ l-awtorizzazzjoni tal-Imħallef għal miżuri provviżorji tal-qorti li fil-ġurisdizzjoni tagħha jinstabu l-beni kkonċernati jew, jekk l-elevazzjoni ma tirrigwardax beni, fejn huwa ddomiċiljat id-debitur jew kull persuna oħra li hija s-suġġett tal-elevazzjoni.
2.   L-awtorizzazzjoni għandha tiġi mitluba permezz ta’ talba li tindika n-natura tal-elevazzjoni li għandha ssir u tad-dritt invokat mir-rikorrent kif ukoll, jekk dan id-dritt ikun dejn pekunjarju, l-ammont tiegħu jew, jekk dan tal-aħħar ikun għadu ma ġiex stabbilit, l-ammont massimu tiegħu, bla ħsara għar-rekwiżiti partikolari stabbiliti mil-liġi għal elevazzjoni tat-tip inkwistjoni. L-Imħallef għal miżuri provviżorji għandu jiddeċiedi wara eżami sommarju. [...]
3.   Sakemm ma tkunx diġà tressqet talba fil-kawża prinċipali fid-data tal-awtorizzazzjoni, din tal-aħħar hija mogħtija bil-kundizzjoni li t-talba titressaq f’terminu li għandu jiġi ddeterminat għal dan il-għan mill-Imħallef għal miżuri provviżorji iżda ta’ mill-inqas tmint ijiem wara l-elevazzjoni. L-Imħallef għal miżuri provviżorji jista’ jestendi dan it-terminu jekk l-awtur tal-elevazzjoni jressaq talba għal dan il-għan qabel l-iskadenza ta’ dan it-terminu. [...] L-iskadenza tat-terminu mogħti għat-tressiq ta’ talba fil-kawża prinċipali twassal għall-annullament tal-elevazzjoni.
[...]”
Id-dritt Belġjan
Il-Kodiċi ta’ istruttorja kriminali jinkludi, fl-Ewwel Ktieb tiegħu intitolat “Tal-pulizija ġudizzjarja u tal-uffiċjali tal-pulizija li jeżerċitaw il-funzjonijiet tagħha”, il-Kaptiolu VI, li huwa stess huwa intitolat “Tal-qrati istruttorji”. Fi ħdan dan il-Kapitolu VI, l-Artikolu 63 ta’ dan il-kodiċi jipprovdi:
“Kull persuna li tqis li ġiet leża minħabba reat jew delitt tista’ tressaq ilment dwar dan u tikkostitwixxi ruħha parti ċivili quddiem il-qorti istruttorja li għandha ġurisdizzjoni.
Kull vittma li tikkostitwixxi ruħha parti ċivili, tista’ tinstema’, fuq sempliċi talba, għall-inqas darba waħda, mill-qorti istruttorja li quddiemha titressaq il-kawża.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Fis-26 ta’ Marzu 2013, il-kumpanniji Aertssen ressqu ilment b’kostituzzjoni parti ċivili, bis-saħħa tal-Artikolu 63 tal-Kodiċi ta’ istruttorja kriminali, quddiem il-qorti istruttorja fi ħdan ir-rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen (qorti tal-ewwel istanza ta’ Antwerpen, il‑Belġju), kontra Nicolaas Kraaijeveld, VSB Groep BV, kumpannija rregolata mid-dritt Olandiż, u s-sussidjarji tagħha Van Sommeren Bestrating BV u VSB Machineverhuur BV, kif ukoll kontra Van Sommeren Bestrating BV, J. van Sommeren u X, fejn din l-aħħar ittra tindika l-persuni kollha li, matul l-istruttorja, irriżulta li pparteċipaw fi ksur kriminali bħal dawk li fir-rigward tagħhom il-qorti hija adita permezz tal-ilment.
Dan l-ilment kien jirrigwarda allegazzjonijiet ta’ frodi. F’dan l-ilment il-kumpanniji Aertssen indikaw li huma kienu qegħdin jistmaw, provviżorjament, id-dannu li sarilhom għal madwar EUR 200000.
Fis-26 ta’ April 2013, il-kumpanniji Aertssen ressqu quddiem il-voorzieningenrechter te Arnhem (Imħallef għal miżuri provviżorji ta’ Arnhem, il-Pajjiżi l-Baxxi), skont l-Artikolu 700 tal-Kodiċi tal-proċedura ċivili, talba għal awtorizzazzjoni li ssir elevazzjoni kawtelatorja kontra VSB
et
. Din l-awtorizzazzjoni ngħatat fl-istess jum u l-kumpanniji Aertssen ipproċedew b’din l-elevazzjoni fl-1 ta’ Mejju 2013.
Wara talba mressqa minn VSB
et
, il-voorzieningenrechter te Arnhem (Imħallef għal miżuri provviżorji ta’ Arnhem) ordna, permezz ta’ sentenza tat-18 ta’ Lulju 2013, ir-rilaxx tal-elevazzjonijiet magħmula. F’din is-sentenza ġie kkonstatat li lment b’kostituzzjoni parti ċivili ma setax ikun ekwivalenti għal tressiq ta’ talba fil-kawża prinċipali fis-sens tal-Artikolu 700(3) tal-Kodiċi tal-proċedura ċivili.
Fid-19 ta’ Lulju 2013, il-kumpanniji Aertssen talbu mill-ġdid lill-voorzieningenrechter te Arnhem (Imħallef għal miżuri provviżorji ta’ Arnhem) jawtorizzahom jagħmlu elevazzjoni kawtelatorja kontra VSB
et
. Din il-qorti laqgħet din it-talba fil-25 ta’ Lulju 2013, filwaqt li ssuġġettat l-awtorizzazzjoni tagħha għat-tressiq ta’ talba fil-kawża prinċipali fi żmien 30 jum wara l-elevazzjoni.
Fid-29 ta’ Lulju 2013 il-kumpanniji Aertssen għamlu elevazzjoni kawtelatorja ġdida. Sabiex tiġi ssodisfatta l-kundizzjoni imposta minn din il-qorti, il-kumpanniji Aertssen ppreżentaw quddiem ir-Rechtbank Gelderland (qorti ta’ Gelderland) rikors fuq il-mertu li fih huma talbu li VSB
et
jiġu rrikonoxxuti responsabbli għad-dannu li huma jallegaw li sostnew b’riżultat tal-frodi li twettqet minn dawn tal-aħħar u li dawn jiġu kkundannnati, provviżorjament, sakemm jiġi ffissat definittivament l-ammont ta’ dan id-dannu, għall-ħlas ta’ somma ta’ EUR 200000.
Madankollu, il-kumpanniji Aertssen jitolbu lir-Rechtbank Gelderland (qorti ta’ Gelderland), prinċipalment, tiddikjara li hija ma għandhiex ġurisdizzjoni u tiddeċiedi li l-ilment b’kostitizzjoni parti ċivili, pendenti fil-Belġju, huwa ekwivalenti għal talba fil-kawża prinċipali fis-sens tal-Artikolu 700(3) tal-Kodiċi tal-proċedura ċivili. F’dan ir-rigward, il-kumpannji Aertssen isostnu, filwaqt li jinvokaw l-Artikolu 27(2) tar-Regolament Nru 44/2001, li din il-qorti ma għandhiex ġurisdizzjoni, ħlief jekk il-ġurisdizzjoni tal-qorti Belġjana adita bl-ilment b’kostituzzjoni parti ċivili tkun is-suġġett ta’ kontestazzjoni, każ li fih il-qorti tar-rinviju għandha
ex officio
tissospendi l-proċeduri skont l-Artikolu 27(1).
Sussidjarjament, huma jitolbu li r-Rechtbank Gelderland (qorti ta’ Gelderland) tissospendi l-proċeduri, bis-saħħa tal-Artikolu 28 ta’ dan ir-regolament, minħabba li l-kawża prinċipali hija konnessa ma’ dik pendenti, fil-Belġju, sussegwentement għall-ilment b’kostituzzjoni parti ċivili.
B’mod iktar sussidjarju, il-kumpanniji Aertssen jitolbu li din il-qorti tisspospendi l-proċeduri immedjatament sakemm il-qorti istruttorja fi ħdan ir-rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen (qorti tal-ewwel istanza ta’ Antwerpen) tkun iddeċidiet li tibgħat lura l-kawża lill-qorti kriminali jew tiddeċiedi li ma hemmx lok li tittieħed deċiżjoni
VSB
et
isostnu li l-ilment b’kostituzzjoni parti ċivili mressaq mill-kumpanniji Aertssen huwa ta’ natura essenzjalment kriminali. Minn dan huma jikkonkludu li l-kawża prinċipali ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni
ratione materiae
tar-Regolament Nru 44/2001. Huma jżidu li dan l-ilment u t-talba mressqa quddiem ir-Rechtbank Gelderland (qorti ta’ Gelderland) la għandhom l-istess għan u lanqas l-istess kawża ta’ azzjoni.
Ir-Rechtbank Gelderland (qorti ta’ Gelderland) tqis, minn naħa, li minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament huwa delimitat essenzjalment minħabba l-elementi li jikkaratterizzaw in-natura tar-relazzjonijiet ġuridiċi bejn il-partijiet fit-tilwima jew is-suġġett tagħha. Peress li l-kumpanniji Aertssen jippruvaw jiksbu l-kumpens għad-dannu li huma jallegaw li sostnew b’riżultat tal-atti illegali li huma jimputaw lil VSB
et
, it-tilwima tagħhom għandha tiġi kklassifikata bħala “materja ċivili jew kummerċjali” fis-sens tal-Artikolu 1 ta’ dan l-istess regolament. Għaldaqstant, ir-Regolament Nru 44/2001 huwa applikabbli fir-rigward ta’ kawża bħal dik li biha ġiet adita l-qorti istrutturja fi ħdan ir-rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen (qorti tal-ewwel istanza ta’ Antwerpen), anki jekk din il-kawża hija ttrattata fil-kuntest ta’ proċedura li hija prinċipalment ta’ natura kriminali.
Min-naħa l-oħra, l-ilment b’kostituzzjoni parti ċivili ma huwiex biss intiż għall-ftuħ ta’ istruttorja kriminali, iżda huwa intiż ukoll sabiex, fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali, jingħata kumpens għad-danni lil-lanjant. L-għan tal-proċeduri pendenti quddiem il-qorti istruttorja fi ħdan ir-rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen (qorti tal-ewwel istanza ta’ Antwerpen) u quddiem ir-Rechtbank Gelderland (qorti ta’ Gelderland) huwa simili. F’dan ir-rigward, dawn iż-żewġ proċeduri jirrigwardaw, fir-rigward tal-fatti kkunsidrati, atti allegatament frawdolenti u dawn l-atti, skont il-kumpanniji Aertssen, jikkostitwixxu, fir-rigward tad-dispożizzjonijiet legali, mhux biss ksur kriminali, iżda wkoll ksur ċivili. Barra minn hekk, l-ilment imressaq fil-Belġju huwa intiż kontra l-partijiet intimati quddiem il-qorti tar-rinviju.
Għaldaqstant, hemm lok li jiġi ddeterminat jekk l-ilment b’kostituzzjoni parti ċivili mressaq quddiem il-qorti istruttorja fi ħdan ir-rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen (qorti tal-ewwel istanza ta’ Antwerpen) għandux, fid-dawl tal-fatt li l-istruttorja preliminari għadha ma ntemmitx, jitqies bħala talba mressqa quddiem qorti fis-sens tal-Artikolu 27(1) tar-Regolament Nru 44/2001 u, jekk dak ikun il-każ, f’liema mument din il-qorti ġiet adita fis-sens tal-Artikolu 30 ta’ dan ir-regolament.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-Rechtbank Gelderland (qorti ta’ Gelderland) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)
L-ilment flimkien mal-kostituzzjoni bħala parti ċivili mressaq mi[ll-kumpanniji Aertssen], hekk kif previst fl-Artikoli 63
et seq
tal-Kodiċi ta’ istruttorja kriminali Belġjan, jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni
ratione materiae
tar-Regolament Nru 44/2001 , fid-dawl tal-metodu ta’ tressiq ta’ dan l-ilment u tal-istadju li fih tinsab il-proċedura?
Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv:
2)
L-Artikolu 27(1) [ta’ dan ir-regolament] għandu jiġi interpretat fis-sens li talba ssir ukoll, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, quddiem qorti barranija (f’dan il-każ [qorti] Belġjana) meta lment b’kostituzzjoni bħala parti ċivili ikun tressaq quddiem l-onderzoeksrechter [il-qorti istruttorja] Belġjana u li l-istruttorja minn qabel tkun għadha ma ntemmitx?
3)
Fil-każ li r-risposta tkun fl-affermattiv, f’liema mument it-talba li tirriżulta mit-tressiq ta’ lment b’kostituzzjoni bħala parti ċivili titqies li tressqet quddiem il-qorti u/jew f’liema mument għandu jitqies li hija tkun ġiet adita b’din it-talba għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikoli 27(1) u 30 rispettivament [ta’ dan ir-regolament]?
4)
Jekk ir-risposta tkun fin-negattiv, l-Artikolu 27(1) tar-Regolament Nru 44/2001 għandu jiġi interpretat fis-sens li t-tressiq ta’ lment b’kostituzzjoni bħala parti ċivili jista’ jkollu bħala konsegwenza li talba tkun sussegwentement pendenti quddiem qorti Belġjana għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni?
5)
Jekk ir-risposta għad-domanda preċedenti tkun fl-affermattiv, f’liema mument it-talba għandha titqies li tressqet u/jew f’liema mument il-qorti għandha titqies li tkun ġiet adita bit-talba għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikoli 27(1) u 30 rispettivament tar-Regolament Nru 44/2001?
6)
Li kieku kellu jitqies li tressaq ilment b’kostituzzjoni bħala parti ċivili u li, fil-mument tat-tressiq ta’ dan l-ilment, talba skont l-Artikolu 27(1) tar-Regolament Nru 44/2001 tkun għadha ma hijiex pendenti minħabba f’hekk iżda tista’ ssir pendenti sussegwentement, matul l-ipproċessar tal-ilment imressaq, u dan b’effett retroattiv sal-mument tat-tressiq tal-ilment, l-Artikolu 27(1) tar-Regolament Nru 44/2001 għandu bħala effett li l-qorti li quddiemha tkun tressqet talba wara t-tressiq ta’ lment b’kostituzzjoni bħala parti ċivili quddiem il-qorti Belġjana jkollha tissospendi l-proċedura quddiemha sakemm tkun tinqata’ l-kwistjoni dwar jekk talba bħal dik imsemmija fl-Artikolu 27(1) tal-imsemmi regolament tkunx tressqet quddiem il-qorti Belġjana?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinvju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 44/2001 għandux jiġi interpretat fis-sens li lment b’kostituzzjoni parti ċivili mressaq quddiem qorti istruttorja jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament sa fejn dan huwa intiż għall-kumpens pekunjarju għad-dannu allegat mil-lanjant.
L-ewwel nett, għandu jitfakkar li skont l-Artikolu 1(1) tiegħu, ir-Regolament Nru 44/2001 japplika “f’materji ċivili u kummerċjali independentament min-natura tal-qorti jew tat-tribunal”.
Għaldaqstant, skont din id-dispożizzjoni, id-deċiżjonijiet mogħtija f’materja ċivili minn qorti kriminali jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Krombach,
C‑7/98
,
EU:C:2000:164
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Barra minn hekk, mill-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 44/2001 jirriżulta li biss ċerti materji espressament indikati minn dan ir-regolament huma esklużi mill-kunċett ta’ materji ċivili u kummerċjali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Mahamdia,
C‑154/11
,
EU:C:2012:491
, punt
).
Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex jiġu żgurati, sa fejn huwa possibbli, l-ugwaljanza u l-uniformità tad-drittijiet u tal-obbligi li jirriżultaw minn dan ir-regolament kemm għall-Istati Membri kif ukoll għall-persuni kkonċernati, jeħtieġ li l-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali” ma jiġix interpretat bħala sempliċi riferiment għad-dritt intern ta’ wieħed jew ieħor mill-Istati kkonċernati. L-imsemmi kunċett għandu jitqies li huwa kunċett awtonomu li għandu jiġi interpretat b’riferiment, minn naħa, għall-għanijiet u għall-istruttura tar-Regolament Nru 44/2001 u, min-naħa l-oħra, għall-prinċipji ġenerali li joħorġu mill-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali (sentenza Schneider,
C‑386/12
,
EU:C:2013:633
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll flyLAL-Lithuanian Airlines,
C‑302/13
,
EU:C:2014:2319
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Sabiex jiġi stabbilit jekk materja taqax jew le taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament, għandhom jiġu eżaminati l-elementi li jikkaratterizzaw in-natura tar-relazzjonijiet ġuridiċi bejn il-partijiet fit-tilwima jew is-suġġett tagħha (sentenza flyLAL-Lithuanian Airlines,
C‑302/13
,
EU:C:2014:2319
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan ir-rigward, fil-punt
tas-sentenza Sonntag (
C‑172/91
,
EU:C:1993:144
), il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li, anki jekk azzjoni ċivili hija magħquda ma’ istanza kriminali, din l-azzjoni, eżerċitata għall-kumpens għad-dannu kkawżat lil individwu sussegwentement għal ksur kriminali, iżżomm in-natura ċivili tagħha. Fil-fatt, fis-sistemi ġuridiċi tal-Istati kontraenti, id-dritt għall-ksib ta’ kumpens għad-dannu subit sussegwentement għal aġir meqjus bħala kundannabbli taħt id-dritt kriminali huwa ġeneralment meqjus bħala ta’ natura ċivili.
F’dan il-każ, għalkemm l-ilment b’kostituzzjoni parti ċivili huwa intiż li jibda l-azzjoni kriminali u għalkemm l-istruttorja mwettqa mill-qorti Belġjana adita hija ta’ natura kriminali, xorta jibqa’ l-fatt li dan huwa wkoll intiż sabiex isolvi tilwima bejn persuni privati relatata mal-kumpens għad-dannu li waħda minn dawn il-persuni tqis li subiet minħabba aġir frawdolenti ta’ oħrajn. Għaldaqstant, ir-relazzjoni ġuridika bejn il-partijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandha titqies bħala “relazzjoni ġuridika tad-dritt privat” u għaldaqstant taqa’ taħt il-“kunċett ta’ materji ċivili u kummerċjali” fis-sens tar-Regolament Nru 44/2001 (ara, b’analoġija, is-sentenza Realchemie Nederland,
C‑406/09
,
EU:C:2011:668
, punt
).
Barra minn hekk, l-istruttura ġenerali ta’ dan ir-regolament ma teħtieġx li t-trattament ta’ talba anċillari jkun neċessarjament marbut ma’ dak ta’ talba prinċipali (ara, b’analoġija, is-sentenza Cavel,
120/79
,
EU:C:1980:70
, punti
sa
).
B’mod partikolari, l-Artikolu 5(4) tar-Regolament Nru 44/2001, jagħti lil qorti kriminali, li d-deċiżjonijiet tagħha huma manifestament esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament, il-ġurisdizzjoni sabiex tisma’ l-azzjoni ċivili anċillari għall-azzjoni kriminali, bil-konsegwenza li d-deċiżjoni mogħtija fir‑rigward tal-azzjoni ċivili taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament. Għaldaqstant minn din id-dispożizzjoni jirriżulta li taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament talba għad-danni anċillari għall-azzjoni kriminali li, minħabba n-natura kriminali, hija eskluża minnu.
Għaldaqstant, minkejja li talba għad-danni mressqa quddiem qorti kriminali hija anċillari għall-azzjoni kriminali, tali talba taqa’ taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali”, fis-sens tal-Artikolu 1(1) ta’ dan ir-regolament.
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 44/2001 għandu jiġi interpretat fis-sens li lment b’kostituzzjoni parti ċivili mressaq quddiem qorti istruttorja jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament sa fejn dan huwa intiż għall-kumpens pekunjarju għad-dannu allegat mil-lanjant.
Fuq it-tieni domanda
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 27(1) tar-Regolament Nru 44/2001 għandux jiġi interpretat fis-sens li talba titressaq, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, meta lment b’kostituzzjoni parti ċivili jkun tressaq quddiem qorti istruttorja, anki jekk l-istruttorja tal-kawża inkwistjoni tkun għadha ma ngħalqitx.
Għandu jitfakkar li l-kunċetti użati fl-Artikolu 27 ta’ dan ir-regolament, sabiex tiġi ddeterminta sitwazzjoni ta’
lis alibi pendens
, għandhom jiġu interpretati b’mod awtonomu filwaqt li jsir riferiment għall-istruttura u għall-għanijiet ta’ dan l-istess regolament (sentenza Cartier parfums‑lunettes u Axa Corporate Solutions assurances,
C‑1/13
,
EU:C:2014:109
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Wieħed mill-għanijiet tar-Regolament Nru 44/2001, kif jirriżulta mill-premessa 15 tiegħu, huwa li titnaqqas għall-massimu possibbli l-possibbiltà ta’ proċeduri simultanji u li jiġi evitat li jingħataw deċiżjonijiet opposti meta diversi qrati jkollhom ġurisdizzjoni sabiex jiddeċiedu l-istess kawża. Huwa għal dan il-għan li l-leġiżlatur tal-Unjoni Ewropea kellu l-intenzjoni li jistabbilixxi mekkaniżmu ċar u effettiv sabiex isolvi l-każijiet ta’
lis alibi pendens
. Minn dan jirriżulta li, sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet, l-Artikolu 27 ta’ dan ir-regolament għandu jingħata interpretazzjoni wiesgħa (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Mærsk Olie & Gas,
C‑39/02
,
EU:C:2004:615
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll Cartier parfums-lunettes u Axa Corporate Solutions assurances,
C‑1/13
,
EU:C:2014:109
, punt
).
Skont il-kliem ta’ dan l-Artikolu 27, dan japplika meta l-partijiet fiż-żewġ tilwimiet pendenti quddiem qrati ta’ Stati Membri differenti huma l-istess u meta t-talbiet għandhom l-istess kawża ta’ azzjoni u l-istess għan, u din id-dispożizzjoni ma tistabbilixxi ebda kundizzjoni addizzjonali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Gubisch Maschinenfabrik,
144/86
,
EU:C:1987:528
, punt
).
L-ewwel nett, fir-rigward tal-identiċità tal-partijiet fis-sens tal-Artikolu 27 tar-Regolament Nru 44/2001, mis-sentenzi Sonntag (
C‑172/91
,
EU:C:1993:144
, punt
) u Cavel (
120/79
,
EU:C:1980:70
, punti
sa
) jirriżulta li d-dritt għall-ksib ta’ kumpens għad-dannu subit sussegwentement għal aġir li jkun is-suġġett ta’ proċeduri kriminali jżomm in-natura ċivili tiegħu sa fejn l-istruttura ġenerali ta’ dan ir-regolament ma teħtieġx li t-trattament ta’ talba anċillari jkun neċessarjament marbut ma’ dak ta’ talba prinċipali. L-identiċità tagħhom għandha tiġi intiża irrispettivament mill-pożizzjoni ta’ parti waħda jew l-oħra fiż-żewġ proċeduri (sentenza Tatry,
C‑406/92
,
EU:C:1994:400
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, il-fatt li l-eżerċizzju tal-azzjoni kriminali ma jaqax taħt il-kompetenza tal-partijiet fl-azzjoni ċivili ma huwiex tali li jbiddel l-identiċità ta’ dawn tal-aħħar fir-rigward tar-rikorrenti u l-konvenuti fl-azzjoni mressqa quddiem il-qorti tar-rinviju, sa fejn dawn huma wkoll msemmija fl-ilment b’kostituzzjoni parti ċivili li bih hija adita l-qorti istruttorja fi ħdan ir-rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen (qorti tal-ewwel istanza ta’ Antwerpen).
It-tieni nett, fir-rigward tal-kawża ta’ azzjoni fis-sens tal-Artikolu 27 tar-Regolament Nru 44/2001, din tinkludi l-fatti u r-regola ġuridika invokati bħala bażi tat-talba (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Mærsk Olie & Gas,
C‑39/02
,
EU:C:2004:615
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, fiż-żewġ istanzi paralleli, huwa paċifiku li l-kumpanniji Aertssen iqisu li subew dannu minħabba atti frawdolenti. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma jistax jiġi eskluż li dawn l-istanzi għandhom l-istess kawża ta’ azzjoni, fatt li madankollu għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju abbażi ta’ analiżi tal-fatti u tar-regoli ġuridiċi kollha invokati.
It-tielet nett, fir-rigward tal-għan fis-sens tal-Artikolu 27 tar-Regolament Nru 44/2001, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li dan jikkonsisti fl-għan tat-talba (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Gantner Electronic,
C‑111/01
,
EU:C:2003:257
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata). Dan l-aħħar kunċett ma jistax jiġi ristrett għall-identiċità formali tat-talbiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Gubisch Maschinenfabrik,
144/86
,
EU:C:1987:528
, punt
) u għandu jiġi interpretat b’mod wiesa’ [ara, f’dan is-sens, is-sentenza Nipponkoa Insurance Co. (Europe),
C‑452/12
,
EU:C:2013:858
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata].
F’dan il-każ, huwa paċifiku li l-kumpanniji Aertssen qed jitolbu kumpens għad-dannu li huma subew, evalwat provviżorjament għal ammont ta’ madwar EUR 200000.
Għaldaqstant, bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, jirriżulta li kriterji kollha elenkati fil-punt 40 ta’ din is-sentenza huma sodisfatti.
Barra minn hekk, għandu jitfakkar, qabel kollox, li l-mekkaniżmu sabiex jissolvew il-każijiet ta’
lis alibi pendens
, stabbilit permezz tar-Regolament Nru 44/2001, huwa ta’ natura oġġettiva u awtomatika (ara, b’analoġija, is-sentenza Gantner Electronic,
C‑111/01
,
EU:C:2003:257
, punt
) u huwa bbażat fuq l-ordni kronoloġika li fiha ġew aditi l-qrati inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Weber,
C‑438/12
,
EU:C:2014:212
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll, b’analoġija, A,
C‑489/14
,
EU:C:2015:654
, li għadha ma ġietx ippubblikata, punt 30).
Sussegwentement, hemm lok li jiġi rrilevat li l-Artikolu 27(1) tar-Regolament Nru 44/2001, peress li ma jinkludi ebda eċċezzjoni, ikopri t-talbiet kollha li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament. Hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat fil-punt 36 ta’ din is-sentenza, ilment b’kostituzzjoni parti ċivili mressaq quddiem qorti istruttorja jaqa’ taħt dan il-kamp ta’ applikazzjoni.
Fl-aħħar, kif tfakkar fil-punt 39 ta’ din is-sentenza, l-Artikolu 27 tar-Regolament Nru 44/2001 għandu, fid-dawl tal-għan intiż, li huwa li titnaqqas għall-massimu possibbli l-possibbiltà ta’ proċeduri simultanji u li jiġi evitat li jingħataw deċiżjonijiet opposti, jiġi interpretat b’mod wiesa’. Issa, meta persuna tkun ikkostitwixxiet ruħha parti ċivili quddiem qorti istuttorja, it-tressiq ta’ kawża quddiem kull qorti oħra ta’ Stat Membru ieħor relatata mal-istess azzjoni ċivili, jiġifieri talba bejn l-istess partijiet u li għandha l-istess kawża ta’ azzjoni u l-istess għan, iwassal, jekk l-applikazzjoni ta’ dan l-artikolu kellha tiġi eskluża, għal proċeduri simultanji u jwassal għal riskju li jingħataw deċiżjonijiet opposti, fatt li jkun kuntrarju għal dan il-għan.
F’dan ir-rigward, kif tirrileva l-Kummissjoni Ewropea fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-fatt li hemm inċertezza dwar l-eżitu tal-istruttorja huwa irrilevanti. Fil-fatt, tali inċertezza tissussisti għal kull tip ta’ talba pendenti u, għaldaqstant, teżisti f’kull każ li fih jista’ jkun hemm sitwazzjoni ta’
lis alibi pendens
.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, hemm lok li r-risposta għat-tieni domanda tkun li l-Artikolu 27(1) tar-Regolament Nru 44/2001 għandu jiġi interpretat fis-sens li talba titressaq, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, meta lment b’kostituzzjoni parti ċivili jkun tressaq quddiem qorti istuttorja, anki jekk l-istruttorja tal-kawża inkwistjoni tkun għadha ma ngħalqitx.
Fuq it-tielet domanda
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi b’liema mod l-Artikoli 27(1) u 30 tar-Regolament Nru 44/2001 għandhom jiġu interpretati sabiex tiġi identifikata, meta persuna tressaq ilment b’kostituzzjoni parti ċivili quddiem qorti istruttorja, id-data li fiha din il-qorti titqies li ġiet adita fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet.
Minn naħa, hemm lok li jitfakkar li, skont l-Artikolu 27(1) ta’ dan ir-regolament, fil-każ ta’
lis alibi pendens
quddiem qrati ta’ Stati Membri differenti, it-tieni qorti adita għandha tissospendi l-proċeduri quddiemha
ex officio
sakemm il‑ġurisdizzjoni tal-ewwel qorti adita tiġi stabbilita. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 27(2) ta’ dan ir-regolament jipprevedi li, meta l-ġurisdizzjoni tal-ewwel qorti adita tkun stabbilita, it-tieni qorti adita għandha tirrinunzja għall-ġurisdizzjoni favur l-ewwel qorti.
Barra minn hekk, sakemm il-kundizzjonijiet sostantivi msemmija fil-punt 40 ta’ din is-sentenza huma sodisfatti, sitwazzjoni ta’
lis alibi pendens
teżisti mill-mument li fih żewġ qrati ta’ Stati Membri differenti huma aditi b’mod definittiv b’talbiet ġudizzjarji, jiġifieri qabel mal-konvenuti jkunu setgħu jsostnu l-pożizzjoni tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Gantner Electronic,
C‑111/01
,
EU:C:2003:257
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Ir-Regolament Nru 44/2001 ma jippreċiżax f’liema ċirkostanzi l-ġurisdizzjoni tal-ewwel qorti adita għandha titqies bħala “stabbilita” fis-sens tal-Artikolu 27 ta’ dan ir-regolament (sentenza Cartier parfums-lunettes u Axa Corporate Solutions assurances,
C‑1/13
,
EU:C:2014:109
, punt
). Madankollu, hekk kif tfakkar fil-punt 48 ta’ din is-sentenza, ir-regola proċedurali prevista f’dan l-artikolu hija bbażata fuq l-ordni kronoloġika li fiha l-qrati inkwistjoni ġew aditi.
L-Artikolu 30 ta’ dan ir-regolament jiddefinixxi b’mod uniformi u awtonomu d-data li fiha qorti titqies li ġiet adita għall-finijiet tal-applikazzjoni tas-Sezzjoni 9 tal-Kapitolu II tiegħu, dwar il-
lis alibi pendens
. Skont dan l-artikolu, qorti titqies li ġiet adita jew fid-data li fiha l-att promotur jew att ekwivalenti huwa ppreżentat quddiem il-qorti, bil-kundizzjoni li r-rikorrent ma jkunx sussegwentement naqas milli jieħu l-miżuri li huwa kien obbligat li jieħu sabiex l-att ikun innotifikat lill-konvenut, jew, jekk l-att għandu jiġi nnotifikat qabel ma jiġi ppreżentat quddiem il-qorti, fid-data li fiha dan huwa riċevut mill-awtorità responsabbli għan-notifika, bil-kundizzjoni li r-rikorrent ma jkunx sussegwentement naqas milli jieħu l-miżuri li huwa kien obbligat li jieħu sabiex l-att ikun ippreżentat quddiem il-qorti. Huma previsti żewġ metodi ta’ kif qrati nazzjonali jistgħu jiġu aditi, jew permezz tal-preżentata tal-att promotur quddiem il-qorti jew permezz ta’ notifika ta’ dan l-att.
Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju għandha teżamina, f’dan il-każ, jekk il-kumpanniji Aertssen kinux, meta huma ressqu l-ilment tagħhom b’kostituzzjoni parti ċivili, suġġetti, bis-saħħa tad-dritt nazzjonali applikabbli, għal obbligu ta’ notifika minn qabel ta’ dan l-ilment.
Fl-assenza ta’ tali obbligu ta’ notifika minn qabel, għandu jiġi konkluż li l-qorti istruttorja fi ħdan ir-rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen (qorti tal-ewwel istanza ta’ Antwerpen) ġiet adita fid-data tat-tressiq, quddiem din il-qorti, ta’ dan l-ilment b’kostituzzjoni parti ċivili, bil-kundizzjoni madankollu li l-kumpanniji Aertssen ma naqsux milli jieħdu l-miżuri li, dejjem abbażi tad-dritt nazzjonali applikabbli, huma kienu obbligati jieħdu sabiex l-att ippreżentat ikun sussegwentement innotifikat lill-konvenuti. Fil-fatt, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-kumpanniji Aertssen ressqu l-ilment tagħhom b’kostituzzjoni parti ċivili kontra konvenuti li l-identità tagħhom hija magħrufa, jiġfieri l-persuni msemmija fil-punt 11 ta’ din is-sentenza.
Mill-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti jirriżulta li hemm lok li r-risposta għat-tielet domanda tkun li l-Artikolu 30 tar-Regolament Nru 44/2001 għandu jiġi interpretat fis-sens li, meta persuna tressaq ilment b’kostituzzjoni parti ċivili quddiem qorti istruttorja permezz tal-preżentata ta’ att li ma għandux, skont id-dritt nazzjonali applikabbli, jiġi nnotifikat qabel din il-preżentata, id-data li għandha titqies sabiex jiġi kkunsidrat li din il-qorti hija adita hija dik li fiha tressaq dan l-ilment.
Fuq ir-raba
’ sas-sitt domandi
Peress li r-raba’ domanda saret fil-każ li kellha tingħata risposta negattiva fir-rigward tat-tieni domanda u peress li din ġiet risposta fl-affermattiv, ma hemmx lok li tingħata risposta fir-rigward tar-raba’ domanda. Fid-dawl tar-risposti mogħtija fir-rigward tal-ewwel sat-tielet domandi, lanqas ma hemm lok li tingħata risposta għall-ħames u għas-sitt domandi.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

1)
L-Artikolu 1 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001, tat-22 ta’ Diċembru 2000, dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, għandu jiġi interpretat fis-sens li lment b’kostituzzjoni parti ċivili mressaq quddiem qorti istruttorja jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament sa fejn dan huwa intiż għall-kumpens pekunjarju għad-dannu allegat mil-lanjant.

2)
L-Artikolu 27(1) tar-Regolament Nru 44/2001 għandu jiġi interpretat fis-sens li talba titressaq, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, meta lment b’kostituzzjoni parti ċivili jkun tressaq quddiem qorti istuttorja, anki jekk l-istruttorja tal-kawża inkwistjoni tkun għadha ma ngħalqitx.

3)
L-Artikolu 30 tar-Regolament Nru 44/2001 għandu jiġi interprtat fis-sens li, meta persuna tressaq ilment b’kostituzzjoni parti ċivili quddiem qorti istruttorja permezz tal-preżentata ta’ att li ma għandux, skont id-dritt nazzjonali applikabbli, jiġi nnotifikat qabel din il-preżentata, id‑data li għandha titqies sabiex jiġi kkunsidrat li din il-qorti hija adita hija dik li fiha tressaq dan l-ilment.

Firem
(
*
)   Lingwa tal-kawża: l-Olandiż.