CELEX: 62008CJ0061
Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu
Artikolu 43 KE
Libertà ta’ stabbiliment
Nutara
Kundizzjoni ta’ ċittadinanza
Artikolu 45 KE
Parteċipazzjoni fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika
Direttiva 89/48/KEE

Permezz tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li, meta imponiet
kundizzjoni ta’ ċittadinanza għall-aċċess għall-professjoni ta’ nutar u billi ma ttrasponietx, għal din il-professjoni, id-Direttiva
tal-Kunsill 89/48/KEE, tal-21 ta’ Diċembru 1988, dwar sistema ġenerali għar-rikonoxximent ta’ diplomi ta’ edukazzjoni ogħla
mogħtija mal-kompletar tal-edukazzjoni u t-taħriġ professjonali ta’ mill-inqas tliet snin (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti,
Kapitolu 5, Vol. 1, p. 337), kif emendata bid-Direttiva 2001/19/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-14 ta’ Mejju 2001
(ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 138), iktar ’il quddiem id‑“Direttiva 89/48”), ir-Repubblika Ellenika
naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikoli 43 KE u 45 KE kif ukoll taħt id-Direttiva 89/48.

Il-kuntest ġuridiku

Id-dritt tal-Unjoni
It-tnax-il premessa tad-Direttiva 89/48 tistabbilixxi li “s-sistema ġenerali għar-rikonxximent ta’ diplomi ta’ edukazzjoni
ogħla hija kompletament mingħajr preġudizzju għall-applikazzjoni ta’ l-Artikolu [45 KE]”.
L-Artikolu 2 tad-Direttiva 89/48 kien għalhekk miktub kif ġej:
“Din id-Direttiva għandha tapplika għal kull ċittadin ta’ Stat Membru li jixtieq iwettaq professjoni regolata fi Stat Membru
ospitanti bħala persuna li taħdem għal rasha jew bħala persuna impjegata.
Din id-Direttiva m’għandhiex tapplika għal professjonijiet li huma s-suġġett ta’ Direttiva separata li tistabbilixxi arranġamenti
għar-rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi mill-Istati Membri.”
Il-professjoni ta’ nutar ma kienet suġġetta għal ebda leġiżlazzjoni ta’ tip bħal dik imsemmija fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 2.
Id-Direttiva 89/48 kienet tipprovdi terminu ta’ traspożizzjoni li kien jiskadi, skont l-Artikolu 12 tagħha, fl-4 ta’ Jannar 1991.
Id-Direttiva 2005/36/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Settembru 2005, dwar ir-Rikonoxximent ta’ Kwalifiki
Professjonali (ĠU L 255, p. 22), ħassar, skont l-Artikolu 62 tiegħu, id-Direttiva 89/48 b’effett mill-20 ta’ Ottubru 2007.
Il-wieħed u erbgħin premessa tad-Direttiva 2005/36 tipprovdi li hija “bla ħsara għall-applikazzjoni ta’ l-Artikoli 39(4) [KE]
u 45 [KE] li jikkonċernaw b’mod partikolari in-nutara”.

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
L-organizzazzjoni ġenerali tal-professjoni ta’ nutar
In-nutara jeżerċitaw il-funzjonijiet tagħhom, fl-ordinament ġuridiku Grieg, fl-ambitu ta’ professjoni libera. L-organizzazzjoni
ta’ din il-professjoni hija rregolata bil-Liġi Nru 2830/2000 tas-16 ta’ Marzu 2000 (FEK A’ 96/16.3.2000, iktar ’il quddiem
il-“Kodiċi tan-nutara”).
Fi kliem l-Artikolu 1(1) ta’ dan il-kodiċi, in-nutar għandu l-funzjoni, b’mod partikolari, li jipprepara u jikkonserva dokumenti
li jikkostitwixxu jew li jservu bħala provi għal ċerti atti legali, li jżid il-formula tal-eżekuzzjoni fuq dawn id‑dokumenti,
li jiffirma dokumenti privati sabiex dawn ikun jistgħu jiksbu data ċerta u li jiċċertifika l-awtentiċità tal-firma ta’ kull
persuna kkonċernata.
L-istess dispożizzjoni tiddefinixxi lin-nutar bħala “uffiċjal pubbliku mingħajr rimunerazzjoni” fis-sens li huwa ma huwiex
imħallas mill-Istat, iżda mill-klijenti tiegħu. Kull parti għandha l-għażla libera ta’ nutar.
In-numru ta’ nutara, iż-żona u r-residenza tagħhom huma ddeterminati skont, b’mod partikolari, l-Artikoli 2 u 17 tal-Kodiċi
tan-nutara. Din l-ewwel dispożizzjoni tipprovdi li n-nutara għandhom jeżerċitaw il-funzjonijiet tagħhom fl-ambitu tad-distrett
ġudizzjarju tar-residenza tagħhom.
Skont l-Artikolu 40 tal-Kodiċi tan-nutara, id-drittijiet tan-nutara, li jinkludu parti fissa u parti varjabbli skont il-valur
indikat fl-att nutarili kkonċernat, huma stabbiliti b’deċiżjoni interministerjali tal-ministri tal-Ekonomija u tal-Finanzi,
minn naħa, u tal-Ġustizzja, min-naħa l-oħra, u l-iktar waħda riċenti hija d‑Deċiżjoni 100692(1)/2009.
Skont l-Artikolu 153 tal-Kodiċi tan-nutara, żewġ nutara jew iktar, li r-residenza tagħhom tkun fl-istess distrett ġudizzjarju,
jistgħu jeżerċitaw il-funzjoni tagħhom taħt il-forma ta’ soċjetà tad-dritt ċivili.
Fil-Greċja, skont l-Artikolu 19 tal-Kodiċi tan-nutara, sabiex persuna tkun tista’ tiġi nnominata kandidat nutar, din għandha
inter alia
tkun Griega.
L-attivitajiet nutarili
Fir-rigward tad-diversi attivitajiet tan-nutar fl-ordinament ġuridiku Grieg, huwa paċifiku li d-dmir prinċipali tiegħu jikkonsisti
fir-redazzjoni ta’ atti awtentiċi. Għalhekk, l-intervent tan-nutar jista’ jkun obbligatorju jew fakultattiv, skont l-att li
huwa jintalab jawtentika. B’dan l-intervent, in-nutar jikkonstata li l‑kundizzjonijiet legali kollha meħtieġa għar-realizzazzjoni
tal-att inkwistjoni jkunu sodisfatti, u kif ukoll il-kapaċità ġuridika u l-kapaċità tal-partijiet ikkonċernati li jaġixxu.
Mill-Artikolu 438 tal-Kodiċi tal-proċedura ċivili, li jidher fil-Kapitolu VIII bit-titolu “Tad-dokumenti”, jirriżulta li l-att
awtentiku huwa dokument pubbliku redatt minn uffiċjal pubbliku u li jipprovdi prova kompleta, infurzabbli kontra kulħadd,
ta’ dak kollu li jkun ġie ddikjarat li sar mill-uffiċjal jew quddiemu.
L-atti nutarili għandhom is-saħħa eżekuttiva fuq il-bażi tal-Artikolu 904(2) tal-kodiċi ta’ proċedura ċivili. Din id-dispożizzjoni
tagħti tali saħħa, barra minn hekk, b’mod partikolari, liċ-ċitazzjonijiet u lill-atti rrikonoxxuti mil-liġi bħala titoli eżekuttivi.
Sabiex dawn ikollhom is-saħħa eżekuttiva, l-atti nutarili għandhom jinkludu, skont l-Artikolu 918 ta’ dan l-istess kodiċi,
il-formula tal-eżekuzzjoni miżjuda min-nutar.
Skont l-Artikolu 1(2) tal-Liġi 2318/1995, tad-19 ta’ Ġunju 1995, li jistabbilixxi l‑kodiċi tal-marixxalli ġudizzjarji (FEK
A’ 126/19.6.1995), il-marixxall ġudizzjarju huwa kompetenti sabiex jeżegwixxi d-deċiżjonijiet ġudizzjarji u kif ukoll l-atti
jew it-titoli f’għamla eżekuttiva.
Barra minn hekk, mill-Artikolu 933 u dawk sussegwenti tal-Kodiċi ta’ proċedura ċivili jirriżulta li kull kontestazzjoni fir-rigward
tal-mezzi ta’ eżekuzzjoni titressaq quddiem il-qorti.
Ir-rwol tan-nutar fil-kuntest tal-eżekuzzjoni sforzata jikkonsisti, essenzjalment, fit-twettiq tal-bejgħ bis-subbasta, skont
id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 959 sa 981, 988 u 998 sa 1021 tal-Kodiċi ta’ proċedura ċivili.
Skont id-dispożizzjonijiet rilevanti ta’ dan il-kodiċi, it-titolu eżekuttiv huwa inizjalment eżegwit minn marixxall ġudizzjarju,
li jgħaddi ordni ta’ ħlas lid-debitur. Id-debitur għandu terminu sabiex jagħmel dan. Fi tmiem dan it-terminu, u jekk id-debitur
ma jkunx fil-frattemp għamel dan, jinqabdu l-beni immobbli kkonċernati permezz ta’ att ta’ notifika mill-marixxall, u sussegwentement
dan l‑att jiġi traskritt fl-uffiċċju tal-ipoteki. Imbagħad il-marixxall jiffissa d-data tal-bejgħ bis-subbasta, fejn opportun,
jinnomina nutar u jinkarigah jipproċedi b’dan il-bejgħ. Fl-aħħar, in-nutar jipproċedi bil-proċedura tal-bejgħ bis-subbasta
u, fil-każ li dan il-bejgħ isir, jipprepara l-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt, li jinkludu fihom it-trasferiment tal-prezz
favur il-kredituri, u jistabbilixxi, fejn applikabbli, l‑elenku tal-kredituri. Fil-każ ta’ kontestazzjoni dwar il-validità
tat-titolu eżekuttiv, il-proċedura tal-eżekuzzjoni sforzata jew il-kreditu, din titressaq quddiem il-qorti skont l-Artikolu 933
u dawk sussegwenti tal-imsemmi kodiċi.
Barra minn hekk, ċerti tranżazzjonijiet għandhom jiġu konklużi b’att nutarili, u dan taħt piena ta’ nullità. Dawn jinkludu,
b’mod partikolari, il-kostituzzjoni u t‑trasferiment ta’ drittijiet reali fuq l-immobbli. Skont l-Artikolu 1033 tal-Kodiċi
ċivili, sabiex proprjetà immobbli tiġi ttrasferita, jeħtieġ li jkun hemm ftehim bejn il-proprjetarju u x-xerrej fir-rigward
tat-trasferiment tal-proprjetà lil dan tal-aħħar għal raġuni leġittima, filwaqt li dan il-ftehim għandu jkun redatt f’att
nutarili. Hemm atti oħra li l-validità tagħhom hija suġġetta għall-awtentikazzjoni nutarili, jiġifieri, b’mod partikolari,
ir-rikonoxximent volontarju ta’ paternità, id‑donazzjoni ta’ immobbli u l-legati.
In-nutar jintervjeni wkoll fil-qasam tad-dritt tal-kumpanniji. Għalhekk, pereżempju, l-atti ta’ kostituzzjoni ta’ kumpanniji
pubbliċi u ta’ kumpanniji b’responsabbiltà limitata kif ukoll ċerti atti ta’ trasformazzjoni u ta’ amalgamazzjoni ta’ dawn
il-kumpanniji għandu jkollhom, skont id‑dispożizzjonijiet rilevanti tal-Liġi 2190/1920 dwar il-kumpanniji pubbliċi (FEK A’
37/30.3.1963) u l-Liġi 3190/1955 dwar il-kumpanniji b’responsabbiltà limitata (FEK A’ 91/16.4.1955), il-forma nutarili, u
dan taħt piena ta’ nullità. Barra minn hekk, il-kostituzzjoni ta’ dawn il-kumpanniji hija suġġetta għall-approvazzjoni tal-Ministru
tal-Iżvilupp jew tal-qorti kompetenti rispettivament. Il-personalità ġuridika tagħhom tinkiseb permezz tal-pubblikazzjoni
tal-istatuti tagħhom, tal-atti kostituttivi u tad-deċiżjoni amministrattiva li tapprova l-istatuti fir-reġistru tal‑kumpanniji
pubbliċi jew fir-reġistru tal-kumpanniji b’responsabbiltà limitata, kif ukoll fil-Ġurnal Uffiċjali. Bl-istess mod, il-ħolqien
ta’ fondazzjoni, li għandha ssir b’att nutarili skont l-Artikolu 109 tal-Kodiċi ċivili, huwa suġġett għall-approvazzjoni tal-awtorità
kompetenti, skont l-Artikolu 112 ta’ dan il-kodiċi.

Il-proċedura prekontenzjuża
Il-Kummissjoni ġiet adita b’ilment fir-rigward tal-kundizzjoni ta’ ċittadinanza meħtieġa għall-aċċess għall-professjoni ta’
nutar fil-Greċja. Wara li pproċediet bl-eżami ta’ dan l-ilment, b’ittra tal-14 ta’ Novembru 2000, il-Kummissjoni intimat lir-Repubblika
Griega sabiex tippreżentalha, f’terminu ta’ xahrejn, l‑osservazzjonijiet tagħha dwar, minn naħa, il-konformità mal-ewwel paragrafu
tal-Artikolu 45 KE tal-imsemmija kundizzjoni ta’ ċittadinanza kif ukoll, min-naħa l-oħra, in-nuqqas ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 89/48
fir-rigward tal-professjoni ta’ nutar.
B’ittra tas-27 ta’ Frar 2001, ir-Repubblika Griega rrispondiet għal din l-ittra ta’ intimazzjoni.
Fit-12 ta’ Lulju 2002, il-Kummissjoni bagħtet ittra ta’ intimazzjoni addizzjonali lil dan l-Istat Membru, fejn akkużatu li
naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu taħt l‑Artikolu 43 KE u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE kif ukoll taħt id‑Direttiva 89/48.
L-imsemmi Stat Membru rrisponda għal din l-ittra ta’ intimazzjoni addizzjonali permezz ta’ ittra tat-8 ta’ Ottubru 2002.
Peress li ma kinitx konvinta mill-argumenti invokati mir-Repubblika Griega, il‑Kummissjoni bagħtet, fit-18 ta’ Ottubru 2006,
lil dan l-Istat Membru opinjoni motivata li fiha kkonkludiet li dan l-Istat Membru kien naqas milli jwettaq l‑obbligi tiegħu
taħt l-Artikolu 43 KE u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE kif ukoll taħt id-Direttiva 89/48. Din l-istituzzjoni stiednet
lil dan l‑Istat Membru sabiex jieħu l‑miżuri meħtieġa sabiex jikkonforma ruħu ma’ din l‑opinjoni motivata f’terminu ta’ xahrejn
min‑notifika tagħha.
B’ittra tat-22 ta’ Diċembru 2006, ir-Repubblika Griega esponiet ir-raġunijiet li għalihom hija kienet tqis li l-pożizzjoni
sostnuta mill-Kummissjoni kienet infondata.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Kummissjoni ddeċidiet li tressaq dan ir-rikors.

Fuq ir-rikors

Fuq l-ammissibbiltà tal-intervent tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq
Ir-Repubblika Ellenika tikkunsidra li n-nota ta’ intervent tar-Renju Unit hija inammissibbli peress li din ma titlobx, bi
ksur tad-dispożizzjonijiet tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 40 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja u tal-Artikolu 93(4) tar-Regoli
tal-Proċedura ta’ din tal-aħħar, is-sostenn tat-talbiet tal-Kummissjoni. Din in-nota hija inammissibbli wkoll peress li r-Renju
Unit irrefera, minn naħa, biss għad-Direttiva 2005/36, meta r-rikors preżenti jittratta d-Direttiva 89/48, u, min-naħa l-oħra,
għall-Artikolu 39(4) KE, meta din id-dispożizzjoni hija irrilevanti għas-suġġett tal-kawża.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li skont ir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 40 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, it-talbiet
tar-rikors għal intervent jista’ jkollhom biss bħala suġġett is-sostenn tat-talbiet ta’ waħda mill-partijiet.
Barra minn hekk, l-Artikolu 93(4) tar-Regoli tal-Proċedura jipprovdi li l‑intervenjent jidħol fil-kawża
in statu et terminis
.
Il-konklużjoni li għaliha wasal ir-Renju Unit fin-nota ta’ intervent tiegħu hija fformulata kif ġej:
“[I]l-professjoni ta’ nutar taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva [2005/36]. Ċerti attivitajiet eżerċitati min-nutara
jistgħu biss jiġu esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni [tal-imsemmija] direttiva kemm-il darba l-Qorti tal-Ġustizzja tikkonkludi
li dawn l-attivitajiet huma koperti mill-eċċezzjoni msemmija fil-wieħed u erbgħin premessa ta’ [din] id-direttiva, skont l-Artikolu 39(4)
u/jew 45 KE.”
Għandu jiġi kkonstatat li, fir-rikors tagħha, il-Kummissjoni ma hijiex qiegħda titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata
li r-Repubblika Ellenika naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt ir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 39 KE u d‑Direttiva 2005/36.
Madankollu, anki jekk, litteralment, l-għan tal-intervent tar-Renju Unit hekk deskritt jidher li huwa differenti minn dak
li jista’ validament jiġi mfittex permezz ta’ nota ta’ intervent, minn qari globali tan-nota ta’ intervent inkwistjoni u mill-kuntest
tagħha jirriżulta li l-argumenti mressqa mir-Renju Unit huma intiżi sabiex jikkontribwixxu, billi jipprovdu kjarifika addizzjonali
tal-kwistjoni, għas-suċċess tal-azzjoni tal-Kummissjoni.
Din l-analiżi ma hijiex ikkonfutata miż-żewġ oġġezzjonijiet imqajma mir-Repubblika Ellenika. Fil-fatt, fir-rigward tar-riferimenti
li saru fl-imsemmija nota ta’ intervent għad-Direttiva 2005/36, għandu jiġi kkonstatat li, skont ir-Renju Unit, din tal-aħħar
terġa’ tikkonferma, essenzjalment, id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 89/48, li hija ssostitwixxiet.
Huwa għal din ir-raġuni li dan l-Istat Membru għażel li jirreferi, fl-argumenti tiegħu, għad-Direttiva 2005/36, bl-intiża
li dawn japplikaw ukoll għad-Direttiva 89/48.
Barra minn hekk, fir-rigward tar-riferimenti li saru f’din l-istess nota ta’ intervent għall-Artikolu 39(4) KE, għandu jiġi
rrilevat li r-Renju Unit irrikonoxxa espressament li din id-dispożizzjoni ma hijiex applikabbli għall-każ ineżami, iżda jsostni
li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja marbuta ma’ dan l-artikolu għandha, min-naħa l-oħra, tiġi applikata b’analoġija
fil-kuntest tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE.
Għalhekk, hemm lok li jiġi kkunsidrat li n-nota ta’ intervent tar-Renju Unit hija ammissibbli.

Fuq l-ewwel ilment
L-argumenti tal-partijiet
Permezz tal-ewwel ilment tagħha, il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li, billi rriżervat l-aċċess għall-professjoni
ta’ nutar unikament għaċ-ċittadini proprji tagħha, ir-Repubblika Ellenika naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 43 KE
u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE. Din l‑istituzzjoni tippreċiża li, b’dan l-ilment, hija qiegħda takkuża lir-Repubblika
Ellenika li kisret l-Artikolu 43 KE, billi dan il-ksur ma huwiex iġġustifikat mid-deroga prevista fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE.
Il-Kummissjoni ssostni, b’mod preliminari, li l-aċċess għall-professjoni ta’ nutar ma huwa suġġett għal ebda kundizzjoni ta’
ċittadinanza f’ċerti Stati Membri u li din il-kundizzjoni kienet tneħħiet minn Stati Membri oħra, bħar-Renju ta’ Spanja, ir-Repubblika
Taljana u r-Repubblika Portugiża.
Din l-istituzzjoni tfakkar, fl-ewwel lok, li l-Artikolu 43 KE jikkostitwixxi waħda mid-dispożizzjonijiet fundamentali tad-dritt
tal-Unjoni li hija intiża sabiex tiżgura l-benefiċċju tat-trattament nazzjonali lil kull ċittadin ta’ Stat Membru li jistabbilixxi
ruħu, anki bħala post sekondarju, fi Stat Membru ieħor sabiex hemmhekk jeżerċita attività bħala persuna li taħdem għal rasha
u jipprojbixxi kull diskriminazzjoni bbażata fuq iċ-ċittadinanza.
Din l-istituzzjoni kif ukoll ir-Renju Unit isostnu li l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE għandu jiġi interpretat b’mod awtonomu
u uniformi (sentenza tal-15 ta’ Marzu 1988, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, 147/86, Ġabra p. 1637, punt 8). Fir-rigward tal-eċċezzjoni
għal-libertà ta’ stabbiliment għall-attivitajiet li jaqgħu fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika, dan l-artikolu
għandu minbarra dan jiġi interpretat b’mod restrittiv (sentenza tal-21 ta’ Ġunju 1974, Reyners, 2/74, Ġabra p. 631, punt 43).
L-eċċezzjoni prevista fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE għalhekk għandha tiġi ristretta għall-attivitajiet li, fihom infushom,
jinkludu parteċipazzjoni diretta u speċifika fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika (sentenza Reyners, iċċitata iktar ’il fuq,
punti 44 u 45). Skont il-Kummissjoni, il-kunċett ta’ awtorità pubblika jimplika l-eżerċizzju ta’ setgħa deċiżjonali li teċċedi
d-dritt komuni li tissarraf fil-kapaċità li tittieħed azzjoni indipendentement mir-rieda ta’ suġġetti oħra jew anki tmur kontra
din l-istess rieda. B’mod partikolari, l-awtorità pubblika timmanifesta ruħha, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja,
bl-eżerċizzju ta’ setgħat vinkolanti (sentenza tad-29 ta’ Ottubru 1998, Il Kummissjoni vs Spanja, C‑114/97, Ġabra p. I-6717,
punt 37).
Fil-fehma tal-Kummissjoni u tar-Renju Unit, għandha ssir distinzjoni bejn l‑attivitajiet li huma parti mill-eżerċizzju tal-awtorità
pubblika u dawk eżerċitati fl-interess ġenerali. Fil-fatt, diversi professjonijiet jiġu attribwiti kompetenzi partikolari
fl-interess ġenerali, mingħajr madankollu ma jkunu parti mill-eżerċizzju tal-awtorità pubblika.
Huma wkoll esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE l-attivitajiet li jikkostitwixxu assistenza
jew kollaborazzjoni għall-funzjonament tal-awtorità pubblika (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-13 ta’ Lulju 1993, Thijssen,
C-42/92, Ġabra p. I-4047, punt 22).
Minbarra dan, il-Kummissjoni u r-Renju Unit ifakkru li l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE huwa intiż prinċipalment għal
attivitajiet partikolari u mhux għal professjoni sħiħa, sakemm l-attivitajiet ikkonċernati ma humiex separabbli mit-totalità
tal-attivitajiet eżerċitati f’din il-professjoni.
Fit-tieni lok, il-Kummissjoni tagħmel eżami tal-attivitajiet differenti eżerċitati min-nutar fl-ordinament ġuridiku Grieg.
Fir-rigward, l-ewwel nett, tal-awtentikazzjoni tal-atti u tal-ftehim, il-Kummissjoni ssostni li n-nutar jillimita ruħu sabiex
ikun xhud tal-volontà tal-partijiet, wara li jkun tahom parir, u sabiex jagħti effetti legali lil din il-volontà. Fl-eżerċizzju
ta’ din l-attività, in-nutur ma għandu ebda setgħa deċiżjonali fir-rigward tal-partijiet. Għalhekk, l-awtentikazzjoni hija
biss il-konferma ta’ ftehim minn qabel bejn dawn il-partijiet. Il-fatt li ċerti atti għandhom ikunu b’mod obbligatorju awtentikati
huwa irrilevanti, peress li diversi proċeduri għandhom natura obbligatorja mingħajr madankollu ma huma l-manifestazzjoni tal-eżerċizzju
tal-awtorità pubblika.
L-istess japplika f’dak li jikkonċerna l-aspetti partikolari tar-regoli tal-provi marbuta mal-atti nutarili, saħħa probatorja
paragunabbli hija mogħtija wkoll lil atti oħra li ma jaqgħux taħt l-eżerċizzju tal-awtorità pubblika, bħall-proċessi verbali
magħmula mill-gwardjani forestali taħt ġurament. Il-fatt li n-nutar jidħol responsabbli fit-tfassil tal-atti nutarili lanqas
ma huwa rilevanti. Fil-fatt, dan huwa l-każ f’dak li jikkonċerna l-parti l-kbira tal-professjonisti indipendenti, bħall-avukati,
il-periti jew it-tobba.
Fir-rigward tas-saħħa eżekuttiva tal-atti awtentikati, il-Kummissjoni tikkunsidra li ż-żieda tal-formula tal-eżekuzzjoni tippreċedi
l-eżekuzzjoni hekk imsejħa mingħajr ma tagħmel parti minnha. Għalhekk, din is-saħħa eżekuttiva ma tagħti ebda setgħa vinkolanti
lin-nutara. Barra minn hekk, kull kontestazzjoni eventwali ma hijiex deċiża min-nutar iżda mill-qorti.
Fir-rigward, it-tieni nett, tad-dmirijiet nutarili fil-qasam tad-dritt tal-kumpanniji u tal-assoċjazzjonijiet, il-Kummissjoni
tqis li n-nutar sempliċement jeżegwixxi ċerti kundizzjonijiet proċedurali previsti mil-liġi għall-finijiet tal-kostituzzjoni
ta’ persuna ġuridika. Barra minn hekk, dawn id-dmirijiet jistgħu wkoll jiġu eżerċitati mill-konsulenti legali u mill-avukati.
Fir-rigward, it-tielet nett, tad-dmirijiet nutarili fil-qasam tal-kostituzzjoni u t‑trasferiment ta’ drittijiet reali fuq
immobbli, dawn ma jinvolvu ebda setgħa deċiżjonali li teżorbita d-dritt ordinarju. Dan huwa l-każ ukoll fir-rigward tad-dmirijiet
tan-nutar marbuta mat-twettiq ta’ ċerti atti, bħalma huma, b’mod partikolari, id-donazzjonijiet, ir-rikonoxximenti volontarji
ta’ paternità u l-legati.
Ir-raba’ nett, lanqas il-parteċipazzjoni tan-nutar fl-eżekuzzjoni sforzata ma tirrifletti, fiha nnifisha, eżerċizzju tal-awtorità
pubblika, peress li r-rwol tiegħu huwa simili għal dak tad-direttur tal-bejgħ bis-subbasti pubbliċi.
Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni u r-Renju Unit iżidu li l-kawża li tat lok għas-sentenza tat-30 ta’ Settembru 2003, Colegio
de Oficiales de la Marina Mercante Española (C-405/01, Ġabra p. I-10391), li għaliha jagħmlu riferiment diversi Stati Membri
fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, kienet tikkonċerna l-eżerċizzju mill-kaptani u l-uffiċjali sekondi ta’ bastimenti
tal-merkanzija ta’ sensiela wiesgħa ta’ funzjonijiet taż-żamma tas-sigurtà, ta’ dmirijiet marbuta mal-ordni pubblika kif ukoll
ta’ kompetenzi fil-qasam nutarili u ta’ status ċivili. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ma kellhiex l-okkażjoni li teżamina
fid-dettall l-attivitajiet differenti eżerċitati min-nutara fid-dawl tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE. Konsegwentement,
din is-sentenza ma hijiex suffiċjenti sabiex jiġi konkluż li din id-dispożizzjoni tapplika għan-nutara.
B’mod preliminari, ir-Repubblika Ellenika ssostni li dan l-ilment huwa infondat peress li dan jittratta allegat ksur konġunt
tal-Artikoli 43 KE u 45 KE, filwaqt li l‑applikazzjoni ta’ waħda minn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet teskludi lil dik tal-oħra.
Fir-rigward tal-kunċett ta’ parteċipazzjoni fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE,
dan l-Istat Membru jqis li dan il‑kunċett għandu jiġi interpretat fis-sens li l-attivitajiet li jinvolvu l-użu ta’ prerogattivi
li joħorġu mill-ambitu tad-dritt ordinarju huma koperti mill‑eċċezzjoni msemmija f’din id-dispożizzjoni. Issa, fis-sentenza
tagħha Colegio de Oficiales de la Marina Mercante Espanola, iċċitata iktar ’il fuq, il‑Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li n-nutar
jipparteċipa fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika.
Fir-rigward tan-natura diretta u speċifika tal-parteċipazzjoni tan-nutar fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika, ir-Repubblika
Ellenika tikkunsidra li din il‑parteċipazzjoni għandha tiġi evalwata fuq il-bażi ta’ ġabra ta’ kriterji, jiġifieri, l‑ewwel
nett, in-natura sostanzjali u prinċipali, u mhux anċillari jew sekondarja, tal-attivitajiet nutarili, it-tieni nett, l-eżerċizzju
ta’ dawn l-attivitajiet b’mod regolari u abitwali, u mhux b’mod sparodiku jew eċċezzjonali, it-tielet nett, dan l‑eżerċizzju
għandu jikkonċerna parti sinjifikattiva tal-attivitajiet inkwistjoni kollha u, ir-raba’ nett, din għandha taffettwa l-evalwazzjoni
tal-awtorità ġudizzjarja (ara s-sentenzi Reyners, iċċitata iktar ’il fuq, punt 53, u tal-10 ta’ Diċembru 1991, Il-Kummissjoni
vs Il-Greċja, C-306/89, Ġabra p. I-5863, punt 7). Issa, dawn il-kriterji huma sodisfatti fir-rigward tal-attivitajiet eżerċitati
min-nutar fl-ordinament ġuridiku Grieg. Ir-rwol tan-nutar ma jistax għalhekk jiġi evalwat biss fid-dawl tal-eżerċizzju ta’
setgħa deċiżjonali kif il-Kummissjoni tissuġġerixxi.
L-intervent obbligatorju tan-nutar, b’mod partikolari fl-inkorporazzjoni ta’ persuni ġuridiċi u t-trasformazzjoni tal-personalità
ġuridika tagħhom, il-kostituzzjoni u t‑trasferiment ta’ drittijiet reali fuq beni immobbli kif ukoll fil-kontroll tal-eżekuzzjoni
sforzata, juri li n-nutar jipparteċipa b’mod dirett u speċifiku fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika.
F’dan ir-rigward, ir-Repubblika Ellenika tosserva, fl-ewwel lok, li n-nutar jintervjeni fl-att ta’ kostituzzjoni ta’ fondazzjoni,
ta’ kumpannija pubblika b’responsabbiltà limitata, ta’ kumpannija pubblika b’responsabbiltà limitata Ewropea u ta’ kumpannija
b’responsabbiltà limitata. Barra minn hekk, kull tibdil li jsir fir-rigward tal-personalità ġuridika ta’ dawn tal-aħħar jirrikjedi
l-intervent tan-nutar taħt piena ta’ nullità. L-attribuzzjoni tal-personalità ġuridika lil dawn l‑entitajiet u kif ukoll it-tibdil
li jsir għall-forma ta’ din il-personalità huma prerogattivi tal-awtorità pubblika.
Fit-tieni lok, l-intervent tan-nutar huwa obbligatorju wkoll għall-kostituzzjoni u t‑trasferiment ta’ drittijiet reali fuq
immobbli. Mingħajr att nutarili, ma jista’ jsir ebda akkwist ta’ dritt ta’ proprjetà jew ta’ drittijiet reali oħra. Dan huwa
l-każ ukoll fir-rigward tar-rikonoxximent volontarju ta’ paternità, id-donazzjoni ta’ immobbli bejn persuni ħajjin u l-legati.
Fit-tielet lok, in-nutar jintervjeni b’mod obbligatorju fil-proċedura ta’ eżekuzzjoni sforzata u, b’mod partikolari, fil-kuntest
tal-bejgħ bis-subbasta sforzat ta’ beni mobbli jew immobbli, bastimenti u inġenji tal-ajru. In-nutar huwa għalhekk awtorizzat
sabiex jipproċedi, b’mod partikolari, bl-ikklassifikar tal-kredituri u t‑tqassim tal-fondi bejniethom fil-każ ta’ proprjetà
maqbuda. Dmirijiet simili ngħataw lin-nutar fil-kuntest tal-likwidazzjoni speċjali ta’ impriżi f’diffikultà. F’dawn il-każijiet,
in-nutar għandu, skont ir-Repubblika Ellenika, setgħat vinkolanti.
Fir-raba’ lok, dan l-Istat Membru jenfasizza li l-atti nutarili jikkostitwixxu titoli eżekuttivi mingħajr ma huwa meħtieġ
l-intervent minn qabel tal-qorti. Għal dan il‑għan, dawn l-atti għandu jkollhom il-formula tal-eżekuzzjoni. Bl-istess mod,
in‑nutar huwa kompetenti sabiex jipprepara protesti fil-każ ta’ nuqqas ta’ aċċettazzjoni jew ta’ ħlas ta’ kambjali jew ta’
ċekkijiet. Dawn l-attivitajiet jikkostitwixxu, skont ir-Repubblika Ellenika, il-fażi preparatorja ta’ eżekuzzjoni sforzata
jew ta’ azzjoni quddiem il-qorti.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
–       Kunsiderazzjonijiet preliminari
Permezz tal-ewwel ilment tagħha, il-Kummissjoni takkuża lir-Repubblika Ellenika li tostakola l-istabbiliment, fid-dawl tal-eżerċizzju
tal-professjoni ta’ nutar, ta’ ċittadini ta’ Stati Membri oħra fit-territorju tagħha, billi tirriżerva l‑aċċess għal din il-professjoni,
bi ksur tal-Artikolu 43 KE, għaċ-ċittadini tagħha stess.
Għalhekk, dan l-ilment jikkonċerna biss il-kundizzjoni ta’ ċittadinanza meħtieġa mil-leġiżlazzjoni Griega inkwistjoni għall-aċċess
għal din il-professjoni fid-dawl tal-Artikolu 43 KE.
Konsegwentement, għandu jiġi ppreċiżat li dan l-ilment ma jirrigwardax la l‑istatus u l-organizzazzjoni tan-notarjat fl-ordinament
ġuridiku Grieg u lanqas il‑kundizzjonijiet ta’ aċċess, barra dik relatata maċ-ċittadinanza, għall-professjoni ta’ nutar f’dan
l-Istat Membru.
Barra minn hekk, għandu jiġi enfasizzat, kif il-Kummissjoni indikat fis-seduta, li l-ewwel ilment lanqas ma jikkonċerna l-applikazzjoni
tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat KE dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Bl-istess mod, dan l-ilment ma jikkonċernax
l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat li jikkonċernaw il‑moviment liberu tal-ħaddiema.
–       Fuq il-mertu
Għandu jitfakkar, l-ewwel nett, li l-Artikolu 43 KE jikkostitwixxi waħda mid-dispożizzjonijiet fundamentali tad-dritt tal-Unjoni
(ara f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza Reyners, iċċitata iktar ’il fuq, punt 43).
Il-kunċett ta’ stabbiliment fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni huwa kunċett wiesa’ ħafna, li jimplika l-possibbiltà għal ċittadin
tal-Unjoni li jipparteċipa, b’mod stabbli u kontinwu, fil-ħajja ekonomika ta’ Stat Membru li ma jkunx l-Istat Membru ta’ oriġini
tiegħu, u li jikseb profitt minn dan, u jiffavorixxi għaldaqstant l-interpenetrazzjoni ekonomika u soċjali fi ħdan l-Unjoni
Ewropea fil-qasam tal-attivitajiet imwettqa minn persuna li taħdem għal rasha (ara, b’mod partikolari, is‑sentenza tat-22
ta’ Diċembru 2008, Il Kummissjoni vs L-Awstrija, C-161/07, Ġabra p. I-10671, punt 24).
Il-libertà ta’ stabbiliment rikonoxxuta liċ-ċittadini ta’ Stat Membru fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor tinkludi b’mod
partikolari l-aċċess għall-attivitajiet ta’ persuni li jaħdmu għal rashom u l-eżerċizzju tagħhom taħt il-kundizzjonijiet iddefiniti
mil-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru ta’ stabbiliment għaċ-ċittadini tiegħu stess (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-28
ta’ Jannar 1986, Il Kummissjoni vs Franza, 270/83, Ġabra p. 273, punt 13, u, f’dan is-sens, is-sentenza Il-Kummissjoni vs
L‑Awstrija, iċċitata iktar ’il fuq, punt 27). Fi kliem ieħor, l-Artikolu 43 KE jipprojbixxi lil kull Stat Membru milli jipprovdi,
fil-leġiżlazzjoni tiegħu, għall-persuni li jagħmlu użu mil-libertà li jistabbilixxu ruħhom fih, kundizzjonijiet għall-eżerċizzju
tal-attivitajiet tagħhom li huma differenti minn dawk iddefiniti għaċ-ċittadini tiegħu stess (sentenza Il-Kummissjoni vs L-Awstrija,
iċċitata iktar ’il fuq, punt 28).
L-Artikolu 43 KE huwa intiż għalhekk sabiex jiżgura l-benefiċċju tat-trattament nazzjonali lil kull ċittadin ta’ Stat Membru
li jistabbilixxi ruħu fi Stat Membru ieħor sabiex jeżerċita hemmhekk attività bħala persuna li taħdem għal rasha u jipprojbixxi
kull diskriminazzjoni bbażata fuq iċ-ċittadinanza li tirriżulta mil-leġiżlazzjonijiet nazzjonali bħala restrizzjoni għal-libertà
ta’ stabbiliment (sentenza Il-Kummissjoni vs Franza, iċċitata iktar ’il fuq, punt 14).
Issa, f’dan il-każ, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tirriżerva l-aċċess għall-professjoni ta’ nutar liċ-ċittadini
Griegi, u għalhekk toħloq differenza fit-trattament minħabba ċittadinanza li hija pprojbita, bħala prinċipju, mill-Artikolu 43 KE.
Ir-Repubblika Ellenika madankollu ssostni li l-attivitajiet nutarili ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 43 KE
peress li dawn jaqgħu fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE. Għalhekk,
fl-ewwel lok, għandha tiġi eżaminata l-portata tal-kunċett ta’ eżerċizzju tal-awtorità pubblika fis-sens ta’ din l-aħħar dispożizzjoni
u, fit-tieni lok, li jiġi vverifikat jekk l-attivitajiet fdati lin-nutara fl-ordinament ġuridiku Grieg jaqgħux taħt dan il-kunċett.
Fir-rigward tal-kunċett ta’ “eżerċizzju ta’ l-awtorità pubblika” fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE, għandu jiġi
enfasizzat li l-evalwazzjoni tiegħu għandha tieħu inkunsiderazzjoni, skont ġurisprudenza stabbilita, in-natura stess fid-dritt
tal-Unjoni tal-limiti magħmula minn din id-dispożizzjoni għall-eċċezzjonijiet permessi għall-prinċipju tal-libertà ta’ stabbiliment,
sabiex jiġi evitat li l-effettività tat-Trattat fil-qasam tal-libertà ta’ stabbiliment tiġi ostakolata minn dispożizzjonjiet
unilaterali tal-Istati Membri (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Reyners, iċċitata iktar ’il fuq, punt 50; tal-15 ta’ Marzu 1988,
Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, iċċitata iktar ’il fuq, punt 8, u tat-22 ta’ Ottubru 2009, Il Kummissjoni vs Il-Portugall, C-438/08,
Ġabra p. I-10219, punt 35).
Hija wkoll ġurisprudenza stabbilita li l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE jikkostitwixxi deroga mir-regola fundamentali
tal-libertà ta’ stabbiliment. Bħala tali, din id-deroga għandha tingħata interpretazzjoni li tillimita l-portata tagħha għal
dak li huwa strettament neċessarju sabiex jitħarsu l-interessi li l-Istati Membri jistgħu jipproteġu abbażi ta’ din id-dispożizzjoni
(sentenzi tal-15 ta’ Marzu 1988, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, iċċitata iktar ’il fuq, punt 7, Il‑Kummissjoni vs Spanja, iċċitata
iktar ’il fuq, punt 34 ; tat-30 ta’ Marzu 2006, Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti, C-451/03, Ġabra p. I-2941, punt 45 ;
tad-29 ta’ Novembru 2007, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija, C-393/05, Ġabra p. I‑10195, punt 35 u Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja,
C-404/05, Ġabra p. I‑10239, punti 37 u 46, kif ukoll Il-Kummissjoni vs Il-Portugall, iċċitata iktar ’il fuq, punt 34).
Minbarra dan, il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet ripetutament li d-deroga prevista fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE għandha
tkun ristretta biss għall-attivitajiet li, fihom infushom, jikkostitwixxu parteċipazzjoni diretta u speċifika fl-eżerċizzju
tal-awtorità pubblika (sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Reyners, punt 45; Thijssen, punt 8; Il-Kummissjoni vs Spanja, punt 35 ;
Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti, punt 46 ; Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, punt 38, u Il‑Kummissjoni vs Il-Portugall,
punt 36).
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja kellha l-okkażjoni tikkunsidra li huma esklużi mid-deroga prevista fl-ewwel paragrafu
tal-Artikolu 45 KE ċerti attivitajiet anċillari jew preparatorji għall-eżerċizzju tal-awtorità pubblika (ara, f’dan is-sens,
is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Thijssen, punt 22; Il-Kummissjoni vs Spanja, punt 38 ; Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti,
punt 47; Il‑Kummissjoni vs Il-Ġermanja, punt 38, u Il-Kummissjoni vs Il-Portugall, punt 36), jew ċerti attivitajiet li l-eżerċizzju
tagħhom, minkejja li jinkludi kuntatti, anki regolari u organiċi, ma’ awtoritajiet amministrattivi jew ġudizzjarji, jew assistenza,
anki obbligatorja, għall-funzjonament tagħhom, iħalli intatti s-setgħat diskrezzjonali u deċiżjonali tal-imsemmija awtoritajiet
(ara, f’dan is-sens, is‑sentenza Reyners, iċċitata iktar ’il fuq, punti 51 u 53), jew ukoll ċerti attivitajiet li ma jinkludux
l-eżerċizzju ta’ setgħat deċiżjonali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Thijssen, punti 21 u 22; tad-29
ta’ Novembru 2007, Il‑Kummissjoni vs L-Awstrija, punti 36 u 42 ; Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, punti 38 u 44, kif ukoll Il-Kummissjoni
vs Il-Portugall, punti 36 u 41), ta’ setgħat vinkolanti (ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza Il-Kummissjoni
vs Spanja, iċċitata iktar ’il fuq, punt 37), jew setgħat ta’ impożizzjoni (ara, f’dan is‑sens, is-sentenzi tat-30 ta’ Settembru 2003,
Anker
et
, C-47/02, Ġabra p. I‑10447, punt 61, kif ukoll Il-Kummissjoni vs Il-Portugall, iċċitata iktar ’il fuq, punt 44).
Għandu jiġi vverifikat, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jekk l‑attivitajiet fdati lin-nutara fl-ordinament ġuridiku
Grieg jinkludux parteċipazzjoni diretta u speċifika fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika.
Għal dan il-għan, hemm lok li tittieħed inkunsiderazzjoni n-natura tal-attivitajiet eżerċitati mill-membri tal-professjoni
inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Thijssen, iċċitata iktar ’il fuq, punt 9).
Ir-Repubblika Ellenika u l-Kummissjoni jaqblu fuq il-fatt li l-attività prinċipali tan-nutara fl-ordinament ġuridiku Grieg
tikkonsisti fir-redazzjoni, bil-formalitajiet meħtieġa, ta’ atti awtentiċi. Sabiex jagħmel dan, in-nutar għandu jivverifika,
b’mod partikolari, li l-kundizzjonijiet kollha legalment meħtieġa għat-twettiq tal-att ikunu sodisfatti. L-att awtentiku jgawdi,
minbarra dan, minn saħħa probatorja u minn saħħa eżekuttiva.
Għandu jiġi enfasizzat, f’dan ir-rigward, li huma suġġetti għal awtentikazzjoni, skont il-leġiżlazzjoni Griega, l-atti jew
il-ftehim li l-partijiet kienu liberament ikkonkludew. Fil-fatt, dawn jiddeċiedu huma stess, fil-limiti mogħtija mil-liġi,
dwar il-portata tad-drittijiet u l-obbligi tagħhom u jagħżlu liberament l‑istipulazzjonijiet li huma jridu jdaħħlu fid-dokument
meta huma jippreżentaw att jew ftehim għal awtentikazzjoni lin-nutar. L-intervent ta’ dan tal-aħħar jippresupponi, għalhekk,
l-eżistenza minn qabel ta’ kunsens jew ta’ qbil tal-volontà tal-partijiet.
Minbarra dan, in-nutar ma jistax jemenda b’mod unilaterali l-ftehim li huwa mitlub jawtentika mingħajr ma jikseb minn qabel
il-kunsens tal-partijiet.
L-att ta’ awtentikazzjoni fdat lin-nutara għalhekk ma jinkludix, bħala tali, parteċipazzjoni diretta u speċifika fl-eżerċizzju
tal-awtorità pubblika fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE.
Il-fatt li ċerti atti jew ċerti ftehim għandhom bilfors jiġu suġġetti għal awtentikazzjoni taħt piena ta’ nullità ma jistax
ipoġġi f’dubju din il-konklużjoni. Fil-fatt, hija prassi li l-validità ta’ diversi atti tkun suġġetta, fl-ordinamenti ġuridiċi
nazzjonali u skont ir-regoli previsti, għal rekwiżiti ta’ forma jew ukoll għal proċeduri obbligatorji ta’ validazzjoni. Din
iċ-ċirkustanza ma tistax, għalhekk, tkun biżżejjed sabiex issostni l-argument difiż mir-Repubblika Ellenika.
Lanqas l-obbligu tan-nutara li jivverifikaw, qabel ma jipproċedu bl-awtentikazzjoni ta’ att jew ta’ ftehim, li l-kundizzjonijiet
kollha legalment meħtieġa għat-twettiq ta’ dan l-att jew ta’ dan il-ftehim ikunu sodisfatti u, jekk dan ma jkunx il-każ, li
jirrifjutaw li jwettqu din l-awtentikazzjoni ma jista’ jikkontesta l-konklużjoni preċedenti.
Ċertament, in-nutar jeżerċita din il-verifika billi jfittex għan ta’ interess ġenerali, jiġifieri l-għan li jiggarantixxi
l-legalità u ċ-ċertezza legali tal-atti konklużi bejn individwi. Madankollu, is-sempliċi tfittxija ta’ dan l-għan ma tistax
tiġġustifika li l-prerogattivi neċessarji għal dan l-għan ikunu rriżervati biss għan-nutara ċittadini tal-Istat Membru kkonċernat.
Il-fatt li jaġixxi billi jsegwi għan ta’ interess ġenerali ma huwiex biżżejjed, minnu nnifsu, sabiex attività partikolari
tiġi kkunsidrata bħala li tagħmel parti direttament u speċifikament mill-eżerċizzju tal-awtorità pubblika. Fil-fatt, huwa
paċifiku li l‑attivitajiet eżerċitati fil-kuntest ta’ diversi professjonijiet regolamentati jimplika ta’ spiss, fl-ordinamenti
ġuridiċi nazzjonali, l-obbligu għall-persuni li jeżerċitawhom li jsegwu tali għan, mingħajr ma dawn l-attivitajiet jaqgħu
għaldaqstant taħt l-eżerċizzju ta’ din l-awtorità.
Madankollu, il-fatt li l-attivitajiet nutarili jsegwu għanijiet ta’ interess ġenerali, li huma intiżi b’mod partikolari sabiex
jiggarantixxu l-legalità u ċ-ċertezza legali tal-atti konklużi bejn individwi, jikkostitwixxi raġuni imperattiva ta’ interess
ġenerali li tippermetti li jiġu ġġustifikati restrizzjonijiet eventwali għall-Artikolu 43 KE li jirriżultaw mill-aspetti speċifiċi
tal-attività nutarili, bħall-kontroll li huma suġġetti għalih in-nutara permezz tal-proċeduri ta’ reklutaġġ applikati għalihom,
il‑limitazzjoni tan-numru tagħhom u l-kompetenzi territorjali tagħhom jew ukoll is-sistema ta’ rimunerazzjoni tagħhom, ta’
indipendenza, ta’ inkompatibbiltà u ta’ sigurtà ta’ pożizzjoni, dejjem jekk dawn ir-restrizzjonijiet jippermettu li jintlaħqu
dawn l-għanijiet u huma neċessarji għal dan il-għan.
Huwa wkoll veru li n-nutar għandu jirrifjuta li jawtentika att jew ftehim li ma jissodisfax il-kundizzjonijiet legalment meħtieġa,
u dan indipendentement mill-volontà tal-partijiet. Madankollu, sussegwentement għal tali rifjut, dawn tal-aħħar jibqgħu liberi
kemm li jirrimedjaw l-illegalità kkonstatata, kemm li jemendaw l‑istipulazzjonijiet tal-att jew tal-ftehim inkwistjoni u kif
ukoll li jirrinunzjaw għal dan l-att jew għal dan il-ftehim.
Fir-rigward tas-saħħa probatorja u tas-saħħa eżekuttiva li minnhom jibbenefika l‑att nutarili, ma jistax jiġi kkonstatat li
dawn jagħtu lil dawn l-atti effetti legali sinjifikattivi. Madankollu, il-fatt li attività partikolari tinkludi r-redazzjoni
ta’ atti li għandhom tali effetti ma jistax ikun biżżejjed sabiex din l-attività tiġi kkunsidrata bħala parteċipanti direttament
u speċifikament fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE.
Fil-fatt, f’dak li jikkonċerna, b’mod partikolari, is-saħħa probatorja li jgawdi minnha att nutarili, għandu jiġi ppreċiżat
li din taqa’ taħt ir-regoli tal-provi stabbiliti mil-liġi fl-ordinament ġuridiku inkwistjoni. Għalhekk, is-saħħa probatorja
mogħtija mil-liġi għal att partikolari ma għandhiex effett dirett fuq il-kwistjoni ta’ jekk l-attività li tinkludi r-redazzjoni
ta’ dan l-att, fiha nnifisha, tikkostitwixxix parteċipazzjoni diretta u speċifika fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika, hekk
kif teħtieġ il-ġurisprudenza (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Thijssen, punt 8, u Il-Kummissjoni vs
Spanja, punt 35).
Barra minn hekk, ma jistax jiġi sostnut li l-att nutarili, minħabba s-saħħa probatorja tiegħu, jorbot b’mod inkundizzjonat
lill-qorti fl-eżerċizzju tas-setgħa diskrezzjonali tagħha meta huwa stabbilit li din tieħu d-deċiżjoni tagħha skont il‑konvinzjoni
interna tagħha billi tieħu inkunsiderazzjoni l-fatti u l-provi kollha miġbura matul il-proċedura ġudizzjarja.
Fir-rigward tas-saħħa eżekuttiva tal-att awtentiku, għandu jiġi indikat, hekk kif ir‑Repubblika Ellenika ssostni, li din tippermetti
l-eżekuzzjoni tal-obbligu li dan l‑att jinkludi, mingħajr l-intervent preċedenti tal-qorti.
Is-saħħa eżekuttiva tal-att awtentiku ma tfissirx madankollu, fil-każ tan-nutar, setgħat li jinkludu parteċipazzjoni diretta
u speċifika fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika. Fil-fatt, għalkemm iż-żieda min-nutar tal-formula tal-eżekuzzjoni fl-att
awtentiku tagħtih is-saħħa eżekuttiva, din hija bbażata fuq il-volontà tal-partijiet li jagħmlu att jew ftehim, wara verifika
tal-konformità tiegħu mal-liġi min-nutar, u li jagħtuh din is-saħħa eżekuttiva.
Għandu wkoll jiġi vverifikat jekk l-attivitajiet l-oħra fdati lin-nutar fl-ordinament ġuridiku Grieg u li għalihom ir-Repubblika
Ellenika tirreferi jinkludux parteċipazzjoni diretta u speċifika għall-eżerċizzju tal-awtorità pubblika.
Fir-rigward, l-ewwel nett, tad-dmirijiet fdati lin-nutar fil-kuntest tal-eżekuzzjoni sforzata, għandu jiġi rrilevat li dan
huwa prinċipalment inkarigat milli jorganizza l-bejgħ bl-irkant u, fil-każ li jsir dan il-bejgħ, li jipprepara l-ispeċifikazzjonijiet
tal-kuntratt, li jinkludu fihom it-trasferiment tal-prezz favur il-kredituri, u li jistabbilixxi, fejn applikabbli, l-elenku
tal-kredituri.
Madankollu, għandu jiġi kkonstatat, minn naħa, li n-nutar ma huwiex kompetenti sabiex jipproċedi huwa stess bil-qbid tal-oġġett
tal-eżekuzzjoni sforzata. Min-naħa l-oħra, il-kontestazzjonijiet fir-rigward tal-validità tat-titolu eżekuttiv, tal-proċedura
tal-eżekuzzjoni sforzata jew tal-kreditu għandhom jinġiebu quddiem il‑qorti b’mod konformi mal-Artikolu 933 u dawk sussegwenti
tal-kodiċi ta’ proċedura ċivili.
Għalhekk, jidher li d-dmirijiet fdati lin-nutara fil-kuntest tal-eżekuzzjoni sforzata huma eżerċitati taħt il-kontroll tal-qorti,
li quddiemha n-nutar għandu jibgħat il‑kontestazzjonijiet li jista’ jkun hemm u li, barra minn hekk, tieħu d-deċiżjoni finali.
Dawn id-dmirijiet ma jistgħux, għalhekk, jiġu kkunsidrati li jipparteċipaw, bħala tali, direttament u speċifikament fl-eżerċizzju
tal-awtorità pubblika (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Thijssen, punt 21; tad-29 ta’ Novembru 2007,
Il-Kummissjoni vs L-Awstrija, punti 41 u 42; Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, punti 43 u 44, kif ukoll Il-Kummissjoni vs Il-Portugall,
punti 37 u 41).
Barra minn hekk, l-istess konklużjoni hija meħtieġa fir-rigward tal-attivitajiet li n‑nutar jeżerċita fil-kuntest tal-likwidazzjoni
speċjali ta’ impriżi f’diffikultà, peress li dawn l-attivitajiet huma simili, kif ir-Repubblika Ellenika stess tirrikonoxxi,
għal dawk eżerċitati min-nutar fil-kuntest tal-bejgħ bis-subbasta sforzat.
Barra minn hekk, għandu jiġi ppreċiżat, fir-rigward tal-attivitajiet nutarili msemmija fil-punti 97 sa 100 ta’ din is-sentenza,
li, kif imfakkar fil-punt 78 tal-istess sentenza, servizzi professjonali li jinvolvu assistenza, anki jekk obbligatorja, għall-funzjonament
tas-sistema ġudizzjarja ma jikkostitwixxux, għal daqshekk, parteċipazzjoni fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika (sentenza Reyners,
iċċitata iktar ’il fuq, punt 51).
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-intervent tan-nutar fil-każ ta’ nuqqas ta’ aċċettazzjoni jew nuqqas ta’ ħlas ta’ kambjali
jew ta’ ċekkijiet, għandu jiġi rrilevat, kif ir‑Repubblika Ellenika tirrikonoxxi b’mod espliċitu, li dan l-intervent, li jikkonsisti
fl-abbozzar ta’ protest, jikkostiwixxi l-fażi preparatorja ta’ eżekuzzjoni sforzata jew ta’ azzjoni ġudizzjarja. Issa, l-attivitajiet
preparatorji għall-eżerċizzju tal-awtorità pubblika huma, skont ġurisprudenza stabbilita, esklużi mid-deroga prevista fl-ewwel
paragrafu tal-Artikolu 45 KE (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Thijssen, punt 22; Il-Kummissjoni vs Spanja,
punt 38; Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti, punt 47; Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, punt 38, u Il-Kummissjoni vs Il-Portugall,
punt 36).
Fir-rigward, fit-tielet lok, tat-tranżazzjonijiet u l-atti, bħall-kostituzzjoni u t‑trasferiment ta’ drittijiet reali fuq
l-immobbli, id-donazzjoni ta’ immobbli, ir‑rikonoxximent volontarju ta’ paternità u l-legati, li għandhom isiru permezz ta’
att nutarili taħt piena ta’ nullità, isir riferiment għall-kunsiderazzjonijiet li jidhru fil-punti 82 sa 95 ta’ din is-sentenza.
L-istess kunsiderazzjonijiet huma meħtieġa fir-rigward, fir-raba’ lok, tal-atti tal-inkorporazzjoni ta’ kumpanniji u fondazzjonijiet,
peress li dawn għandhom jiġu abbozzati, taħt piena ta’ nullità, permezz ta’ att awtentiku. F’dan ir-rigward, għandu wkoll
jiġi ppreċiżat li, minn naħa, il-kostituzzjoni ta’ dawn l-entitajiet hija suġġetta għall-approvazzjoni tal-awtorità kompetenti
u, min-naħa l-oħra, dawn jiksbu l-personalità ġuridika tagħhom permezz tal-iskrizzjoni fir-reġistru rilevanti, kif ukoll bil-pubblikazzjoni
fil-Ġurnal Uffiċjali, tal-istatuti tagħhom, tal-atti kostituttivi u tad-deċiżjoni li tapprova l-istatuti.
F’dak li jikkonċerna l-istatus speċifiku tan-nutara fl-ordinament ġuridiku Grieg, huwa biżżejjed li jitfakkar, hekk kif jirriżulta
fil-punti 77 u 80 ta’ din is-sentenza, li huwa fid-dawl tan-natura tal-attivitajiet inkwistjoni, fihom infushom, u mhux fir-rigward
ta’ dan l-istatus bħala tali, li għandu jiġi vverifikat jekk dawn l‑attivitajiet jaqgħux taħt id-deroga prevista fl-ewwel
paragrafu tal-Artikolu 45 KE.
Madankollu, f’dan ir-rigward, huma meħtieġa żewġ preċiżazzjonijiet. L-ewwel nett, huwa paċifiku li, barra mill-każijiet fejn
il-ħatra ta’ nutar issir taħt il-liġi, kull parti għandha l-għażla libera ta’ nutar. Minkejja li huwa veru li d-drittijiet
tan‑nutara huma ffissati mil-liġi, xorta jibqa’ l-fatt li l-kwalità tas-servizzi pprovduti tista’ tvarja minn nutar għal ieħor
skont, b’mod partikolari, il‑kapaċitajiet professjonali tal-persuni kkonċernati. Minn dan isegwi li, fil-limiti tal-kompetenzi
territorjali rispettivi tagħhom, in-nutara jeżerċitaw il-professjoni tagħhom, kif l-Avukat Ġenerali rrileva fil-punt 18 tal-konklużjonijiet
tiegħu, taħt kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni, ħaġa li ma hijiex karatteristika tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika.
Hemm lok li jiġi rrilevat, it-tieni nett, kif il-Kummissjoni sostniet mingħajr ma ġiet ikkontestata fuq dan il-punt mir-Repubblika
Ellenika, li n-nutara huma direttament u personalment responsabbli, fir-rigward tal-klijenti tagħhom, għad-danni li jirriżultaw
minn kull nuqqas imwettaq fl-eżerċizzju tal-attivitajiet tagħhom.
Fir-rigward tal-argument li r-Repubblika Ellenika tibbaża fuq is-sentenza Oficiales de la Marina Mercante Española, iċċitata
iktar ’il fuq, għandu jiġi ppreċiżat li l-kawża li wasslet għal din is-sentenza kienet tirrigwarda l‑interpretazzjoni tal-Artikolu 39(4) KE,
u mhux dik tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE. Minbarra dan, mill-punt 42 ta’ din is-sentenza jirriżulta li, meta hija
ddeċidiet li l-funzjonijiet fdati lill-kaptani u lill-uffiċjali sekondi jikkostitwixxu parteċipazzjoni fl-eżerċizzju ta’ prerogattivi
ta’ setgħa pubblika, il‑Qorti tal-Ġustizzja kienet qiegħda tirreferi għall-funzjonijiet kollha eżerċitati minnhom. Għalhekk,
il-Qorti tal-Ġustizzja ma eżaminatx biss l-attribuzzjoni fil-qasam nutarili mogħtija lill-kaptani u lill-uffiċjali sekondi,
jiġifieri dik li jirċievu, iħarsu u jgħaddu testmenti, b’mod separat mill-kompetenzi l-oħra tagħhom, bħalma huma, b’mod partikolari,
is-setgħat ta’ impożizzjoni jew ta’ sanzjoni li huma għandhom.
Barra minn hekk, l-oġġezzjoni tar-Repubblika Ellenika fir-rigward tal-allegata kontradizzjoni li tivvizzja l-ilment preżenti
minħabba l-fatt li l-Kummissjoni takkużaha li kisret simultanjament kemm l-Artikolu 43 KE kif ukoll l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE
għandha tiġi miċħuda. F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li mir-rikors, ikkunsidrat fl-intier tiegħu u fil-kuntest tiegħu,
jirriżulta li l‑Kummissjoni tilmenta li l-Istat Membru konvenut kiser l-Artikolu 43 KE u li dan il-ksur ma jistax jiġi ġġustifikat
fl-ambitu tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE. Fil-fatt, dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet tat-trattat għandhom jiġu eżaminati
flimkien, hekk kif jirriżulta mill-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, peress li l‑Artikolu 43 KE jikkostitwixxi r-regola
li għaliha l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE jipprevedi deroga.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, hemm lok li jiġi konkluż li l-attivitajiet nutarili, kif attwalment iddefiniti fl-ordinament ġuridiku
Grieg, ma jipparteċipawx fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE.
Konsegwentement, għandu jiġi kkonstatat li l-kundizzjoni ta’ ċittadinanza meħtieġa mil-leġiżlazzjoni Griega għall-aċċess għall-professjoni
ta’ nutar tikkostitwixxi diskriminazzjoni bbażata fuq iċ-ċittadinanza li hija pprojbita mill-Artikolu 43 KE.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, hemm lok li jiġi kkonstatat li l‑ewwel ilment huwa fondat.

Fuq it-tieni lment
L-argumenti tal-partijiet
Il-Kummissjoni takkuża lir-Repubblika Ellenika li ma ttrasponietx id‑Direttiva 89/48 f’dak li jikkonċerna l-professjoni ta’
nutar. Fil-fehma tagħha, din il-professjoni ma tistax ma taqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id‑direttiva, peress
li n-nutar ma jipparteċipax, b’mod dirett u speċifiku, fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika.
Din l-istituzzjoni tfakkar li d-Direttiva 89/48 tippermetti lill-Istati Membri li jipprovdu test ta’ kapaċità jew perijodu
ta’ adattament, li huma ta’ natura li jiżguraw il-livell għoli ta’ kwalifikazzjoni meħtieġ min-nutara. Minbarra dan, l‑applikazzjoni
ta’ din id-direttiva ma għandhiex l-effett li tipprekludi r-reklutaġġ ta’ nutara permezz ta’ kompetizzjoni, iżda għandha biss
l-effett li tagħti aċċess għal din il-kompetizzjoni liċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra. Tali applikazzjoni lanqas ma għandha
effett fuq il-proċedura ta’ ħatra tan-nutara.
Barra minn hekk, il-fatt li l-kwistjoni tal-applikazzjoni ta’ din id-direttiva għall-professjoni ta’ nutar ma ġiet qatt diskussa
fil-preparazzjoni ta’ din l-istess direttiva u li ma ġiet adottata ebda direttiva settorjali li tipprevedi lil din il-professjoni
ma huwiex argument ġuridikament validu.
Bl-istess mod, il-fatt li l-leġiżlatur tal-Unjoni eskluda ċerti attivitajiet mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ att tal-Unjoni
ma jwassalx, fih innifsu, għan-nuqqas ta’ applikazzjoni għall-attivitajiet inkwistjoni tad-Direttiva 89/48. Fil-fatt, kemm
l-Artikolu 1(5)(d) tad-Direttiva 2000/31 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-8 ta’ Ġunju 2000, dwar ċerti aspetti legali
tas-servizzi minn soċjetà tal-informazzjoni, partikolarment il-kummerċ elettroniku, fis-Suq Intern (“Direttiva dwar il-kummerċ
elettroniku”) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 25, p. 399) kif ukoll il-wieħed u erbgħin premessa tad-Direttiva 2005/36
ma jeskludux mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom l-attivitajiet nutarili ħlief sa fejn dawn jinkludu parteċipazzjoni diretta
u speċifika fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika. Għalhekk, din hija sempliċi riżerva li ma għandha ebda effett fuq l‑interpretazzjoni
tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE. Fir-rigward tal-Artikolu 2(2)(l) tad-Direttiva 2006/123/KE tal-Parlament Ewropew u
tal-Kunsill, tat-12 ta’ Diċembru 2006, dwar is-servizzi fis-suq intern (ĠU L 376, p. 36), li jeskludi l-attivitajiet nutarili
mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva, il‑Kummissjoni ssostni li l-fatt li l-leġiżlatur tal-Unjoni kien għażel
li jeskludi attività partikolari mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva ma jfissirx li l‑ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE
huwa applikabbli għal din l-attività.
Id-Direttiva 77/249/KEE tal-Kunsill, tat-22 ta’ Marzu 1977, biex jiġi ffaċilitat l‑eżerċizzju effettiv tal-libertà biex jiġu
pprovduti servizzi minn avukati (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 52) u d-Direttiva 98/5/KE tal-Parlament
Ewropew u tal-Kunsill, tas-16 ta’ Frar 1998, sabiex tkun iffaċilitata l‑prattika tal-professjoni ta’ avukat fuq bażi permanenti
fl-Istati Membri minbarra dak fejn kienet miksuba l-kwalifikazzjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 3,
p. 83) lanqas ma huma rilevanti peress li dawn jeskludu mill-kamp tal-applikazzjoni tagħhom l-attivitajiet nutarili sabiex
ċerti Stati Membri bi tradizzjoni legali differenti, bħar-Renju Unit, ikunu jistgħu jirrifjutaw li avukati ġejjin minn Stati
Membri oħra jeżerċitaw attivitajiet tipikament nutarili, minkejja li dawn huma eżerċitati, fir-Renju Unit, minn kategorija
speċifika ta’ avukati, jiġifieri s-“solicitors”.
Fir-rigward tar-riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-23 ta’ Marzu 2006 dwar il-professjonijiet legali u l-interess ġenerali
dwar il-funzjonament tas-sistemi legali (ĠU C 292E, p. 105, iktar ’il quddiem ir-“riżoluzzjoni tal-2006”), din hija att purament
politiku, fejn il-kontenut tiegħu huwa ambigwu, peress li, minn naħa, fil-punt 17 ta’ din ir-riżoluzzjoni, il-Parlament Ewropew
kien sostna li l‑Artikolu 45 KE għandu japplika għall-professjoni ta’ nutar, filwaqt li, min-naħa l-oħra, fil-punt 2 tagħha,
huwa kkonferma l-pożizzjoni fformulata fir-riżoluzzjoni tiegħu tat-18 ta’ Jannar 1994 dwar is-sitwazzjoni u l-organizzazzjoni
tan-notarjat fit-tnax-il membru tal-Komunità (ĠU C 44, p. 36, iktar ’il quddiem ir‑“Riżoluzzjoni tal-1994”), li fiha huwa
esprima x-xewqa tiegħu li titneħħa l‑kundizzjoni ta’ ċittadinanza għall-aċċess għall-professjoni ta’ nutar prevista fil-leġiżlazzjoni
ta’ diversi Stati Membri.
Ir-Repubblika Ellenika tosserva, b’mod preliminari, li dan ir-rikors jikkonċerna biss id-Direttiva 89/48 u mhux id-Direttiva 2005/36
minkejja li din tal-aħħar ħassret lill-ewwel waħda qabel il-preżentata ta’ dan ir-rikors.
Dan l-Istat Membru jqis, fl-ewwel lok, li d-Direttiva 89/48 ma hijiex applikabbli għall-professjoni ta’ nutar, u dan kif jirriżulta
mit-tnax-il premessa. Barra minn hekk, il-possibbiltà ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva għal din il-professjoni ma ġiet
qatt diskussa matul il-preparazzjoni ta’ din id-direttiva. Minbarra dan, ma hemmx direttiva settorjali applikabbli għal din
il-professjoni, minkejja li professjonijiet oħra huma s-suġġett ta’ tali direttivi. Din l-interpretazzjoni hija kkonfermata
minn serje ta’ atti tad-dritt sekondarju, bħalma huma dawk iċċitati fil-punti 116 u 117 ta’ din is-sentenza, li jeskludu l-professjoni
ta’ nutar mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom. Barra minn hekk, ir-reżoluzzjonijiet tal-Parlament Ewropew, imsemmija fil-punt 118
ta’ din is-sentenza, jikkonfermaw il-fatt li l‑leġiżlatur tal-Unjoni jikkunsidra li din il-professjoni taqa’ taħt l-ewwel
paragrafu tal-Artikolu 45 KE.
Fit-tieni lok, ir-Repubblika Ellenika takkuża lill-Kummissjoni li ma esponietx, b’mod ċar u eżawrjenti, il-punti kollha ta’
fatt u ta’ dritt li jikkostitwixxu l-bażi tal-allegat ksur tad-Direttiva 89/48.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
–       Fuq l-ammissibbiltà
Hija ġurisprudenza stabbilita li l-eżistenza ta’ nuqqas, fil-kuntest ta’ rikors ibbażat fuq l-Artikolu 226 KE, għandha tiġi
evalwata fid-dawl tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni fis-seħħ fit-tmiem tat-terminu li l-Kummissjoni tkun tat lill-Istat Membru
kkonċernat sabiex jikkonforma ruħu mal-opinjoni motivata tagħha (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tad-9 ta’ Novembru 1999,
Il-Kummissjoni vs L-Italja, C‑365/97, Ġabra p. I-7773, punt 32; tal-5 ta’ Ottubru 2006, Il-Kummissjoni vs Il‑Belġju, C-275/04,
Ġabra p. I-9883, punt 34, u tad-19 ta’ Marzu 2009, Il‑Kummissjoni vs Il-Ġermanja, C‑270/07, Ġabra. p. I‑1983, point 49).
Fil-każ ineżami, dan it-terminu ġie fi tmiemu fit-18 ta’ Diċembru 2006. Issa, f’din id-data, id-Direttiva 89/48 kienet għadha
fis-seħħ, peress li d-Direttiva 2005/36 ħassritha biss b’effett mill-20 ta’ Ottubru 2007. Għalhekk, rikors ibbażat fuq in‑nuqqas
ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 89/48 ma huwiex nieqes mis-suġġett (ara, bħala analoġija, is-sentenza tal-11 ta’ Ġunju 2009,
Il-Kummissjoni vs Franza, C-327/08, punt 23).
Għaldaqstant, l-oġġezzjoni tar-Repubblika Ellenika għandha tiġi miċħuda.
–       Fuq il-mertu
Il-Kummissjoni takkuża lir-Repubblika Ellenika li ma ttrasponietx id‑Direttiva 89/48 f’dak li jikkonċerna l-professjoni ta’
nutar. Konsegwentement, għandu jiġi eżaminat jekk din id-direttiva għandhiex tiġi applikata għal din il‑professjoni.
F’dan ir-rigward, hemm lok li jittieħed inkunsiderazzjoni l-kuntest leġiżlattiv li tagħmel parti minnu.
Għandu għalhekk jġi rrilevat li l-leġiżlatur espressament ippreveda, fit-tnax-il premessa tad-Direttiva 89/48, li s-sistema
ġenerali għar-rikonoxximent ta’ diplomi ta’ edukazzjoni ogħla, stabbilita minnha “hija kompletament mingħajr preġudizzju għall-applikazzjoni
ta’ l-Artikolu [45 KE]”. Ir-riżerva hekk mogħtija tbiddel il‑volontà tal-leġiżlatur li jħalli l-attivitajiet li jaqgħu taħt
l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE barra mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva.
Issa, fil-mument tal-adozzjoni tad-Direttiva 89/48, il-Qorti tal-Ġustizzja ma kienx għad kellha l-okkażjoni li tagħti deċiżjoni
dwar il-kwistjoni ta’ jekk l-attivitajiet nutarili jaqgħux jew le taħt l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE.
Barra minn hekk, matul is-snin li segwew l-adozzjoni tad-Direttiva 89/48, il‑Parlament, fir-riżoluzzjonijiet tiegħu tal-1994
u tal-2006, imsemmija fil-punt 118 ta’ din is-sentenza, afferma, minn naħa, li l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE kellu
jiġi applikat kollu kemm hu għall-professjoni ta’ nutar bħala tali, filwaqt li, min-naħa l-oħra, huwa rrefera għax-xewqa tiegħu
li titneħħa l‑kundizzjoni ta’ ċittadinanza għall-aċċess għal din il-professjoni.
Minbarra dan, waqt l-adozzjoni tad-Direttiva 2005/36, li ssostitwixxiet id‑Direttiva 89/48, il-leġiżlatur tal-Unjoni ħa l-ħsieb
li jippreċiża, fil-wieħed u erbgħin premessa tal-ewwel waħda minn dawn id-direttivi, li din hija bla ħsara għall-applikazzjoni
tal-Artikolu 45 KE “li jikkonċerna [...] b’mod partikolari in‑nutara”. Għalhekk, meta għamel din ir-riżerva, il-leġiżlatur
tal-Unjoni ma ħax pożizzjoni dwar l-applikabbiltà tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE u, għaldaqstant, tad-Direttiva 2005/36
għall-attivitajiet nutarili.
Dan huwa kkonfermat, b’mod partikolari, mix-xogħlijiet preparatorji ta’ din l‑aħħar direttiva. Fil-fatt, il-Parlament kien
ippropona, fir-riżoluzzjoni leġiżlattiva tiegħu dwar il-proposta ta’ direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar ir‑rikonoxximent
tal-kwalifiki professjonali (ĠU 2004, C 97E, p. 230), stabbilita fl-ewwel lettura fil-11 ta’ Frar 2004, li jkun espliċitament
indikat fit-test tad-Direttiva 2005/36 li din ma tapplikax għan-nutara. Minkejja li din il-proposta ma nżammitx fil-proposta
emendata tad-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar ir-rikonoxximent tal-kwalifiki professjonali [COM(2004) 317
finali], u lanqas fil-Pożizzjoni Komuni (KE) Nru 10/2005, tal-21 ta’ Diċembru 2004, stabbilita mill-Kunsill, li tiddeċiedi
skont il-proċedura msemmija fl-Artikolu 251 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea, fid-dawl tal-adozzjoni ta’ direttiva
tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar ir-rikonoxximent tal-kwalifiki professjonali (ĠU 2005, C 58E, p. 1), dan ma huwiex
għar-raġuni li d-direttiva msemmija kellha tapplika għall-professjoni ta’ nutar, iżda għar-raġuni b’mod partikolari li “deroga
għall-prinċipji tal-libertà ta’ stabbiliment u ta’ libertà li jiġu pprovduti servizzi għall-attivitajiet li jimplikaw parteċipazzjoni
diretta u speċifika għall-awtorità pubblika [kienet] prevista [mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45] KE.” [traduzzjoni mhux
uffiċjali].
F’dan ir-rigward, fid-dawl taċ-ċirkustranzi partikolari li akkumpanjaw il-proċess leġiżlattiv kif ukoll tas-sitwazzjoni ta’
inċertezza li rriżultat minn dan, kif jirriżulta mill-kuntest leġiżlattiv imsemmi iktar ’il fuq, ma jidhirx possibbli li jiġi
kkonstatat li kien jeżisti, fit-tmiem it-terminu mogħti fl-opinjoni motivata, obbligu suffiċjentement ċar għall-Istati Membri
li jittrasponu d-Direttiva 89/48 f’dak li jikkonċerna l-professjoni ta’ nutar.
Konsegwentement, hemm lok li t-tieni lment jiġi miċħud.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha premessi, hemm lok li jiġi kkonstatat li, meta imponiet kundizzjoni ta’ ċittadinanza
għall-aċċess għall-professjoni ta’ nutar, ir-Repubblika Ellenika naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 43 KE
u li l-kumplament tar-rikors jiġi miċħud.

Fuq l-ispejjeż
Skont l-Artikolu 69(3) tar-Regoli ta’ Proċedura, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ taqsam l-ispejjeż jew tiddeċiedi li kull parti
għandha tbati l-ispejjeż tagħha jekk il-partijiet ikunu telliefa rispettivament fuq kap jew iktar tat-talbiet tagħhom. Peress
li r‑rikors tal-Kummissjoni ntlaqa’ biss parzjalment, hemm lok li jiġi deċiż li kull parti għandha tbati l-ispejjeż tagħha.
Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 69(4) ta’ dawn ir-regoli, l-Istati Membri intervenjenti fil-kawża għandhom ibatu l-ispejjeż
tagħhom. Għalhekk, ir‑Repubblika Ċeka, ir-Repubblika Franċiża, ir-Repubblika tal-Litwanja, ir‑Repubblika tas-Slovenja, ir-Repubblika
Slovakka u r-Renju Unit għandhom ibatu l-ispejjeż tagħhom.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Bl-impożizzjoni ta’ kundizzjoni ta’ ċittadinanza għall-aċċess għall-professjoni ta’ nutar, ir-Repubblika Ellenika naqset milli
twettaq l‑obbligi tagħha taħt l-Artikolu 43 KE.
2)
Il-kumplament tar-rikors huwa miċħud.
3)
Il-Kummissjoni Ewropea, ir-Repubblika Ellenika, ir-Repubblika Ċeka, ir-Repubblika Franċiża, ir-Repubblika tal-Litwanja, ir-Repubblika
tas-Slovenja, ir-Repubblika Slovakka u r-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l‑Irlanda ta’ Fuq għandhom ibatu l-ispejjeż tagħhom.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: il-Grieg