CELEX: 62005TJ0297
Pomoc finansowa na rzecz projektu z dziedziny turystyki ekologicznej
Zmowa
Rozporządzenie (WE, Euratom) nr 2988/95
Ochrona interesów finansowych Wspólnot Europejskich
Cofnięcie bezprawnie uzyskanej korzyści
Przedawnienie
Brak przerwania okresu przedawnienia

Ramy prawne
Motyw 20 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego
zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 248, s. 1, zwanego dalej „rozporządzeniem finansowym”) w brzmieniu
mającym zastosowanie w okolicznościach faktycznych zachodzących w niniejszej sprawie sformułowany jest następująco:
„[…] w przypadkach nadużyć […] niniejsze rozporządzenie powinno odnosić się do obowiązujących przepisów w sprawie ochrony
interesów finansowych Wspólnot Europejskich oraz zwalczania korupcji urzędników Wspólnot Europejskich lub urzędników państw
członkowskich”.
Artykuł 72 ust. 2 rozporządzenia finansowego stanowi:
„Instytucja może formalnie ustalić kwotę należną od osób innych niż państwa przy pomocy decyzji, która [stanowi tytuł wykonawczy]
w rozumieniu artykułu 256 [WE]”.
Zgodnie z art. 109 rozporządzenia finansowego zatytułowanym „Zasady przyznawania dotacji”:
„1.      Przyznawanie dotacji podlega zasadom przejrzystości i równego traktowania. Dotacje nie mogą się kumulować ani też zostać przyznane
z mocą wsteczną, a ponadto muszą pociągać za sobą współfinansowanie.
2.      Celem ani też skutkiem dotacji nie może być osiągnięcie korzyści przez beneficjenta”.
Artykuł 119 ust. 2 rozporządzenia finansowego stanowi:
„Jeżeli beneficjent nie wywiąże się ze swoich zobowiązań, dotacja ulega zawieszeniu lub zmniejszeniu lub zaprzestaje się jej
wypłacania w przypadkach przewidzianych w zasadach wykonawczych, po umożliwieniu beneficjentowi przedstawienia swoich uwag”.
Artykuł 183 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Komisji (WE, Euratom) nr 2342/2002 z dnia 23 grudnia 2002 r. ustanawiającego szczegółowe
zasady wykonania rozporządzenia finansowego (Dz.U. L 357, s. 1, zwanego dalej „zasadami wykonawczymi”), odnoszący się do art. 119
rozporządzenia finansowego i zatytułowany „Zawieszenie i zmniejszenie dotacji”, w brzmieniu mającym zastosowanie w okolicznościach
faktycznych zachodzących w niniejszej sprawie stanowi:
„1.      Właściwy intendent zawiesza płatności i, w zależności od osiągniętego etapu procedury, zmniejsza dotacje lub żąda zwrotu pro
rata przez beneficjenta lub beneficjentów:
a)      w przypadku gdy uzgodnione działania lub program pracy nie są wcale realizowane lub są realizowane niewłaściwie [częściowo
lub z opóźnieniem]
[…]”.
Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich
(Dz.U. L 312, s. 1) w tytule pierwszym „Zasady ogólne” stanowi:
„
Artykuł 1
1.      W celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli
oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.
2.      Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony
podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są
zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych
bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.
Artykuł 2
1.      Kontrole administracyjne, środki i kary wprowadza się w takim zakresie, w jakim jest to konieczne dla zapewnienia właściwego
stosowania prawa wspólnotowego. Muszą one być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, w celu zapewnienia odpowiedniej ochrony
interesów finansowych Wspólnot.
2.      Sankcji administracyjnej nie nakłada się, jeżeli nie zostało to przewidziane w akcie prawnym Wspólnoty obowiązującym przed
datą dopuszczenia się nieprawidłowości. Jeśli po dokonaniu nieprawidłowości nastąpi zmiana przepisów nakładających kary administracyjne
i zawartych w zasadach Wspólnoty, stosowane będą z mocą wsteczną mniej surowe przepisy.
3.      W postanowieniach prawa wspólnotowego zostaną określone charakter oraz zakres środków administracyjnych i sankcji, jakie są
niezbędne dla prawidłowego stosowania danych zasad, z uwzględnieniem charakteru i wagi nieprawidłowości, przyznanej lub uzyskanej
korzyści oraz stopnia odpowiedzialności.
4.      Z zastrzeżeniem stosowanego prawa wspólnotowego procedury dotyczące zastosowania wspólnotowych kontroli, środków i kar będą
podlegały prawu państw członkowskich.
Artykuł 3
1.      Okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe
mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.
W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość
ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia
programu.
Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę,
a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie
na nowo.
Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójne[j] [długości] okresu przedawnienia,
jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne
zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.
2.      Okres wykonania decyzji nakładającej karę administracyjną wynosi trzy lata. Okres ten biegnie od dnia uprawomocnienia się
decyzji.
Przypadki przerwania i zawieszenia okresu przedawnienia zostaną uregulowane we właściwych przepisach prawa krajowego.
3.      Państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany odpowiednio w ust. 1 i 2”.
W tytule drugim „Środki i kary administracyjne” rozporządzenie nr 2988/95 stanowi:
„
Artykuł 4
1.      Każda nieprawidłowość będzie pociągała za sobą z reguły cofnięcie bezprawnie uzyskanej korzyści:
–        poprzez zobowiązanie do zapłaty lub zwrotu kwot pieniężnych należnych lub bezprawnie uzyskanych,
–        […]
2.      Stosowanie środków wymienionych w ust. 1 ogranicza się do wycofania uzyskanej korzyści łącznie – jeśli to zostało przewidziane
– z odsetkami, które mogą być ustalane w oparciu o stawkę ryczałtową.
3.      Działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie
w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści prowadzą do nieprzyznania lub wycofania
korzyści.
4.      Środków przewidzianych w niniejszym artykule nie uznaje się za kary.
Artykuł 5
1.      Nieprawidłowości [których dopuszczono się] celowo lub będące skutkiem zaniedbania mogą prowadzić do następujących kar administracyjnych:
[…]
c)      całkowitego lub częściowego odebrania korzyści przyznanej zgodnie z zasadami wspólnotowymi, nawet jeżeli podmiot gospodarczy
bezprawnie korzystał tylko z jej części;
d)      wyłączenia bądź wycofania korzyści za okres po [dopuszczeniu się] nieprawidłowości;
[…]
Artykuł 6
1.      Bez uszczerbku dla administracyjnych środków i kar Wspólnoty przyjętych na podstawie zasad sektorowych istniejących w dniu
wejścia w życie niniejszego rozporządzenia nakładanie kar finansowych, takich jak grzywny, może zostać zawieszone decyzją
właściwego organu władzy, jeżeli przeciw danej osobie wszczęte zostało postępowanie karne w związku z tym samym stanem faktycznym.
Wstrzymanie postępowania administracyjnego spowoduje zawieszenie okresu przedawnienia przewidzianego w art. 3.
[…]
Artykuł 7
Środki administracyjne i kary Wspólnoty mogą być stosowane wobec podmiotów gospodarczych wymienionych w art. 1, tzn. wobec
osób fizycznych lub prawnych i innych jednostek posiadających zdolność prawną na mocy prawa krajowego, które popełniły nieprawidłowość
[dopuściły się nieprawidłowości]. Mogą być także stosowane wobec osób, które uczestniczyły w nieprawidłowości, oraz wobec
tych osób, na których ciąży obowiązek poniesienia odpowiedzialności za nieprawidłowości lub obowiązek zapobiegania im”.
Artykuł 2 ust. 1 protokołu sporządzonego na podstawie art. K.3 Traktatu o Unii Europejskiej do Konwencji w sprawie ochrony
interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. 1996, C 313, s. 2, zwany dalej „protokołem do Konwencji w sprawie ochrony
interesów finansowych Wspólnot Europejskich”, zatytułowany „Korupcja bierna” stanowi:
„Do celów niniejszego protokołu korupcja bierna oznacza umyślne zachowanie funkcjonariusza, który bezpośrednio bądź przez
pośrednika żąda lub osiąga jakiekolwiek korzyści dla siebie albo dla strony trzeciej, lub też akceptuje obietnicę takiej korzyści
dla podjęcia albo powstrzymania działań należących do jego obowiązków lub pod warunkiem wykonania jego zadań z naruszeniem
służbowych obowiązków w sposób szkodzący lub mogący zaszkodzić interesom finansowym Wspólnot Europejskich”.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 tego protokołu zatytułowanym „Korupcja czynna”:
„Do celów niniejszego protokołu korupcja czynna oznacza umyślne działanie kogokolwiek, kto obiecuje albo udziela, bezpośrednio
lub przez pośrednika, jakiekolwiek korzyści samemu funkcjonariuszowi lub stronie trzeciej dla funkcjonariusza, dla podjęcia
albo powstrzymania się przez funkcjonariusza od działań należących do jego obowiązków dla wykonania jego zadań z naruszeniem
służbowych obowiązków w sposób szkodzący lub mogący wyrządzić szkodę interesom finansowym Wspólnot Europejskich”.

Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu

Postępowanie w przedmiocie zaproszenia do składania wniosków i realizacja projektu Ecodata
Uchwałą w sprawie ostatecznego zatwierdzenia budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich na rok budżetowy 1992 Parlament Europejski
postanowił, że „kwota co najmniej 530 tys. ECU [zostanie przeznaczona] na wsparcie na rzecz utworzenia sieci informacyjnej
dotyczącej projektów turystyki ekologicznej w Europie” [rozdział B2, art. 7100 (turystyka)] (Dz.U. L 26, s. 1, 659, zwanego
dalej „ostatecznym budżetem ogólnym na rok budżetowy 1992”).
W dniu 26 lutego 1992 r. Komisja Wspólnot Europejskich opublikowała w
Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich
zaproszenie do składania wniosków, w celu udzielenia wsparcia dla projektów w dziedzinie turystyki i środowiska naturalnego
(Dz.U. C 51, s. 15). W zaproszeniu tym wskazała, że zamierza przyznać łącznie 2 mln ECU i wyłonić około 25 projektów kwalifikujących
się do objęcia finansowaniem do wysokości 60% ich całkowitych kosztów.
W dniu 22 kwietnia 1992 r. skarżąca, IPK International – World Tourism Marketing Consultants GmbH (zwana dalej „IPK”), spółka
mająca siedzibę w Niemczech i prowadząca działalność w dziedzinie turystyki, złożyła wniosek o wsparcie finansowe dla projektu
dotyczącego utworzenia bazy danych na temat turystyki ekologicznej w Europie, noszącego nazwę „Ecodata” (zwanego dalej „projektem
Ecodata”). Koordynacja projektu miała być zadaniem IPK. Jednakże przy realizacji prac IPK miała współpracować z trzema partnerami,
a mianowicie z francuskim przedsiębiorstwem Innovence, z włoskim przedsiębiorstwem Tourconsult oraz z greckim przedsiębiorstwem
01‑Pliroforiki. Wniosek nie zawierał żadnych informacji na temat rozdziału zadań między te przedsiębiorstwa, lecz ograniczono
się w nim do wskazania, że wszystkie one są „konsultantami wyspecjalizowanymi w dziedzinie turystyki, a także w zakresie projektów
dotyczących informacji i turystyki”.
Pismem z dnia 4 sierpnia 1992 r. (zwanym dalej „decyzją o przyznaniu wsparcia”) Komisja – na wniosek pana Tzoanosa, kierownika
wydziału 3 ds. turystyki dyrekcji A ds. rozwoju przedsiębiorczości i polepszania atmosfery dla biznesu dyrekcji generalnej
ds. polityki przedsiębiorczości, handlu, turystyki i gospodarki społecznej (DG XXIII) – przyznała IPK pomoc finansową w kwocie
530 tys. ECU dla projektu Ecodata (zwaną dalej „sporną pomocą finansową”). Komisja wezwała to przedsiębiorstwo do podpisania
i odesłania „oświadczenia beneficjenta pomocy finansowej”, które załączono do decyzji o przyznaniu wsparcia i w którym określono
warunki uzyskania rzeczonej pomocy. Dokument ten stanowił, że 60% kwoty pomocy zostanie wypłacone po otrzymaniu przez Komisję
oświadczenia beneficjenta pomocy finansowej prawidłowo podpisanego przez IPK i że pozostała część tej kwoty zostanie wypłacona
po otrzymaniu i zatwierdzeniu przez Komisję sprawozdań z wykonania projektu. W pkt 7 oświadczenia wskazano, że beneficjent
wyraża zgodę na rezygnację z części należności, jaka może ewentualnie pozostawać do zapłaty, w razie niedotrzymania określonych
w pkt 4 i 5 terminów przekazania sprawozdań dotyczących stanu zaawansowania projektu oraz wykorzystania pomocy finansowej.
Zgodnie z pkt 8 oświadczenia beneficjent wyraża zgodę na to, że o ile wysokość kosztów projektu nie będzie uzasadniać wykorzystania
kwoty pomocy finansowej, zwróci Komisji, na jej żądanie, nieznajdujące uzasadnienia kwoty, które zostały już wypłacone. Oświadczenie
zostało podpisane przez IPK w dniu 23 września 1992 r. i wpłynęło do DG XXIII Komisji w dniu 29 września 1992 r.
W dniu 24 listopada 1992 r. pan Tzoanos wezwał IPK oraz 01‑Pliroforiki na spotkanie, które odbyło się pod nieobecność dwóch
pozostałych partnerów uczestniczących w realizacji projektu. Przy tej okazji pan Tzoanos zaproponował powierzenie zasadniczej
części prac i przyznanie zasadniczej części funduszy przedsiębiorstwu 01‑Pliroforiki. IPK sprzeciwiła się wprowadzaniu takiego
wymogu.
Pierwsza część pomocy finansowej, czyli 318 tys. ECU (tj. 60% całkowitej dotacji w wysokości 530 tys. ECU) została wypłacona
w styczniu 1993 r.
Pod koniec lutego 1993 r. odebrano panu Tzoanosowi akta dotyczące projektu Ecodata. Następnie wszczęto postępowanie dyscyplinarne
przeciwko niemu oraz wewnętrzne dochodzenia dotyczące prowadzonych przez niego spraw. Postępowanie dyscyplinarne doprowadziło
do odwołania pana Tzoanosa ze stanowiska ze skutkiem od dnia 1 sierpnia 1995 r. Wewnętrzne dochodzenie w przedmiocie procedury
administracyjnej zakończonej wydaniem decyzji o przyznaniu wsparcia nie wykazało natomiast żadnych nieprawidłowości.
Na podstawie sprawozdania zawierającego negatywną ocenę dotyczącą wykonania projektu Ecodata, decyzją z dnia 3 sierpnia 1994 r.
(zwaną dalej „decyzją odmowną” z dnia 3 sierpnia 1994 r. lub „sporną decyzją”) Komisja odmówiła wypłaty drugiej transzy pomocy
finansowej w kwocie 212 tys. ECU i wskazała, że zamierza rozważyć ewentualność podjęcia decyzji w przedmiocie żądania zwrotu
pierwszej transzy omawianej pomocy.

Sporne postępowanie dotyczące decyzji odmownej z dnia 3 sierpnia 1994 r.
IPK wniosła skargę zmierzającą do stwierdzenia nieważności decyzji odmownej z dnia 3 sierpnia 1994 r., która doprowadziła
do wszczęcia pierwszego postępowania spornego przed sądami wspólnotowymi (zwanego dalej „pierwszym postępowaniem spornym”).
Wyrokiem z dnia 15 października 1997 r. w sprawie IPK przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1665, Sąd oddalił tę skargę.
Uzasadniając oddalenie skargi, Sąd stwierdził w szczególności, w pkt 47 wskazanego wyroku, co następuje:
„[…] [IPK] nie może zarzucać Komisji, że spowodowała ona opóźnienia w wykonaniu projektu [Ecodata]. W tym względzie należy
stwierdzić, [że IPK] zwlekała aż do marca 1993 r. z podjęciem ze swymi partnerami negocjacji w przedmiocie rozdzielenia zadań
w celu wykonania projektu, mimo iż była przedsiębiorstwem koordynującym jego realizację. Tak więc [IPK] dopuściła do tego,
że przez połowę okresu przewidzianego na wykonanie projektu nie była w stanie w rozsądny sposób rozpocząć skutecznych prac.
Chociaż [IPK] wskazała, że jeden lub kilku urzędników Komisji ingerowało w projekt, zaburzając jego wykonanie, w okresie od listopada
1992 r. do lutego 1993 r., to jednak nie wykazała ona w żaden sposób, że ingerencje te pozbawiły jej wszelkiej możliwości
rozpoczęcia skutecznej współpracy z jej partnerami przed marcem 1993 r.”.
Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez IPK Trybunał uchylił wyrok Sądu i zwrócił mu sprawę do ponownego rozpoznania (wyrok
Trybunału z dnia 5 października 1999 r. w sprawie C‑433/97 P IPK przeciwko Komisji, Rec. s. 6795).
W uzasadnieniu wyroku Trybunał orzekł w szczególności, co następuje:
„15      […] [N]ależy stwierdzić, że – jak wynika z pkt 47 zaskarżonego wyroku – [IPK] dostarczyła informacji na temat opisanych w pkt 9
i 10 zaskarżonego wyroku ingerencji w zarządzanie projektem, których to ingerencji dopuścili się urzędnicy Komisji i które
mogły mieć wpływ na jego prawidłowe wykonanie.
16      W tym stanie rzeczy to Komisja winna wykazać, że pomimo zarzucanych machinacji [IPK] była w stanie w wystarczającym stopniu
zarządzać projektem.
17      Oznacza to, że Sąd naruszył prawo, wymagając [aby IPK] przedstawiła dowód na to, że machinacje urzędników Komisji pozbawiły
ją wszelkiej możliwości rozpoczęcia skutecznej współpracy z partnerami uczestniczącymi w realizacji projektu”.
W następstwie odwołania Sąd uwzględnił skargę wyrokiem z dnia 6 marca 2001 r. w sprawie T‑331/94 IPK‑München przeciwko Komisji,
Rec. s. II‑779.
W części tego wyroku zatytułowanej „Co do przedmiotu sporu” Sąd stwierdził, co następuje:
„34      W ramach niniejszej skargi do Sądu zwrócono się o rozstrzygnięcie kwestii zgodności z prawem decyzji Komisji w przedmiocie
odmowy wypłaty [drugiej] transzy [pomocy finansowej] przyznanej skarżącej na realizację projektu Ecodata. Przyczyny odmowy
przedstawiono w decyzji [spornej] oraz w piśmie z dnia 30 listopada 1993 r., do którego decyzja ta odsyła.
35      Należy jednak stwierdzić, że pismo z dnia 30 listopada 1993 r. składa się z dwu części. Pierwsza część pisma, obejmująca pkt 1–5,
dotyczy odmowy wypłaty przez Komisję [drugiej] transzy [pomocy finansowej], a zatem zawiera motywy [spornej] decyzji. Druga
część, obejmująca pkt 6–12 pisma, dotyczy ewentualnego zwrotu 60% [pomocy finansowej] już wypłaconej. Tymczasem do dnia dzisiejszego
Komisja nie podjęła decyzji w przedmiocie tego zwrotu.
36      Wynika stąd, jak przyznała Komisja na rozprawie, że pkt 6–12 pisma z dnia 30 listopada 1993 r. nie stanowią części motywów
[spornej] decyzji. Punkty te zostały w niej zamieszczone wyłącznie w kontekście ewentualnej przyszłej decyzji Komisji w przedmiocie
nakazania zwrotu transzy [pomocy finansowej], która została już wypłacona. Przedstawione w skardze argumenty odnoszące się
do pkt 6–12 pisma z dnia 30 listopada 1993 r. należy więc uznać za niedopuszczalne”.
Odnosząc się do istoty sprawy Sąd orzekł w szczególności, co następuje:
„85      W tych okolicznościach oraz w braku innych argumentów Komisji należy stwierdzić, iż [Komisja] nie udowodniła, że mimo jej
ingerencji, w szczególności zaś ingerencji mającej na celu włączenie Studienkreis do realizacji projektu […], »[IPK] była
nadal w stanie zarządzać projektem [Ecodata] w wystarczającym zakresie«.
86      Dlatego mając na uwadze okoliczność, z jednej strony, że od lata 1992 r. aż do 15 marca 1993 r. przynajmniej Komisja namawiała
[IPK] do włączenia Studienkreis do realizacji projektu […] – mimo że propozycja [IPK] i decyzja o przyznaniu wsparcia […]
nie przewidywały uczestnictwa tego przedsiębiorstwa w projekcie [Ecodata] – co musiało opóźnić wykonanie projektu, a z drugiej
strony, że Komisja nie udowodniła, iż pomimo tej ingerencji [IPK] była nadal w stanie zarządzać projektem w wystarczającym
zakresie, należy uznać, iż Komisja naruszyła zasadę dobrej wiary, odmawiając wypłaty [drugiej] transzy [pomocy finansowej]
ze względu na to, że projekt nie został ukończony w dniu 31 października 1993 r.”.
Sąd zbadał następnie argument Komisji dotyczący istnienia zmowy między panem Tzoanosem, 01‑Pliroforiki oraz IPK, który to
argument Komisja podniosła w odpowiedzi na skargę, pogłębiając i wyjaśniając go potem w kolejnych pismach, i stwierdził w szczególności,
co następuje:
„88      Jednakże w zakresie, w jakim – w odniesieniu do tej ostatniej ingerencji –Komisja zamierza zwrócić uwagę na istnienie bezprawnej
zmowy między panem Tzoanosem, 01‑Pliroforiki i [IPK] […], należy jeszcze rozstrzygnąć kwestię zastosowania zasady fraus omnia
corrumpit, która, zdaniem Komisji, winna uzasadniać oddalenie niniejszej skargi.
89      Komisja wyjaśnia w tym względzie […], że decyzja [o przyznaniu wsparcia] była wynikiem bezprawnej zmowy między panem Tzoanosem,
01‑Pliroforiki i [IPK]. W uzasadnieniu tego twierdzenia Komisja powołuje się na treść protokołu z przesłuchań, które miały
miejsce w ramach dochodzenia, jakie belgijski wymiar sprawiedliwości wszczął przeciwko panu Tzoanosowi […]. Instytucja ta
podkreśla, że pan Freitag, dyrektor i właściciel [IPK] oświadczył, że pan Tzoanos zwrócił się do niego o wyznaczenie komandytariusza
jednej z jego spółek ETIC [European Travel Intelligence Center], dając mu do zrozumienia, że [IPK] będzie mogła w przyszłości
łatwiej pozyskiwać kontrakty od Komisji […]. Ponadto pan Tzoanos wskazał panu Freitagowi, że projekt wspomniany przez tego
drugiego podczas konferencji DG XXIII w Lizbonie w maju 1992 r. »mógłby być realizowany«, jeśli otrzymałby on prowizję w wysokości
30 tys. ECU […]. W uzasadnieniu tych twierdzeń Komisja podnosi jeszcze, że począwszy od czerwca 1992 r. Lex Group reprezentowała
ETIC w Grecji (broszura ETIC nr 1/92). Tymczasem pan Tzoanos był założycielem Lex Group, zaś funkcja osoby odpowiedzialnej
za umowy z klientami tej spółki została powierzona pani Sapountzaki, jego ówczesnej narzeczonej, którą później poślubił. Spółka
01‑Pliroforiki zastąpiła Lex Group jako przedstawiciela ETIC w Grecji. Komisja powołuje się nadto na oświadczenie pana Francka,
współpracownika ETIC, który jednoznacznie wykazał, że pan Tzoanos, 01‑Pliroforiki i [IPK] podejmowali działania noszące znamiona
zmowy […]. Istotne znaczenie ma okoliczność, że spółka Innovence – jedyny partner [IPK] w ramach projektu, który nie posiadał
związków ani z panem Tzoanosem, ani z panem Freitagiem – nie została zaproszona na spotkanie w dniu 24 listopada 1992 r. […],
które odbyło się w lokalu spółki ETIC. Komisja sygnalizuje także, że pan Tzoanos dysponował numerem prywatnego telefonu pana
Freitaga. W trakcie rozmowy telefonicznej, jaką pan von Moltke przeprowadził z panem Freitagiem w dniu 10 marca 1993 r., ten
drugi ochraniał pana Tzoanosa, stając się w ten sposób współsprawcą. Na rozprawie Komisja powołała się także na wyrok Tribunal
de grande instance de Paris (dwunasta izba) z dnia 22 września 2000 r., na mocy którego pan Tzoanos został skazany na karę
czterech lat pozbawienia wolności za korupcję.
90      Sąd stwierdza, że ani w [spornej] decyzji, ani w piśmie z dnia 30 listopada 1993 r., do którego [sporna] decyzja odsyła, nie
wspomniano o istnieniu zachowań noszących znamiona zmowy między panem Tzoanosem, 01‑Pliroforiki i [IPK], która stałaby na
przeszkodzie wypłaceniu [drugiej] transzy [pomocy finansowej] ostatniej z wymienionych spółek. [Sporna] decyzja ani pismo
z dnia 30 listopada 1993 r. nie zawierają ponadto żadnych informacji, które świadczyłyby o tym, że Komisja uważa, iż [pomoc
fnansowa] została przyznana [IPK] w sposób nieprawidłowy. W tych okolicznościach przedstawione przez Komisję wyjaśnienia dotyczące
domniemanego istnienia bezprawnej zmowy między zainteresowanymi stronami nie mogą zostać uznane za przedstawione w trakcie
postępowania wyjaśnienie motywów zawartych w [spornej] decyzji […].
91      W świetle okoliczności, że zgodnie z art. [230 WE] Sąd winien ograniczyć się do przeprowadzenia kontroli legalności [spornej]
decyzji na podstawie zawartych w tym akcie motywów, argumentacji Komisji dotyczącej zasady fraus omnia corrumpit nie można
uwzględnić.
92      Warto dodać, że jeśli po przyjęciu [spornej] decyzji Komisja doszła do wniosku, że okoliczności opisane w pkt 89 powyżej wystarczą,
by uznać, że istniała bezprawna zmowa między panem Tzoanosem, 01‑Pliroforiki i [IPK], która to zmowa skutkowała wadliwością
procedury przyznania dotacji na rzecz projektu Ecodata, zamiast przedstawiania w trakcie niniejszego postępowania niewymienionego
w decyzji motywu, instytucja ta mogła ją cofnąć i wydać nową decyzję, której przedmiotem byłaby nie tylko odmowa wypłaty [drugiej]
transzy [pomocy finansowej], ale także nakazanie zwrotu transzy już wypłaconej”.
Zarówno Komisja, jak i IPK wniosły odwołanie od wskazanego wyroku Sądu. W uzasadnieniu swego odwołania Komisja podniosła w szczególności
zarzut piąty, dotyczący braku zbadania zasady fraus omnia corrumpit. IPK wniosła natomiast o uchylenie zaskarżonego wyroku
w zakresie, w jakim w jego pkt 34–36 uznano, że pkt 6–12 uzasadnienia pisma Komisji z dnia 30 listopada 1993 r. nie stanowią
części decyzji odmownej z dnia 3 sierpnia 1994 r.
Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawach połączonych C‑199/01 P i C‑200/01 P IPK‑München i Komisja, Rec. s. I‑4627,
Trybunał odrzucił odwołanie IPK jako niedopuszczalne oraz oddalił odwołanie Komisji jako bezzasadne.
W odniesieniu do zarzutu piątego Komisji Trybunał orzekł, co następuje:
„62      W zarzutach drugim i piątym, które należy zbadać łącznie i w pierwszej kolejności, Komisja podnosi, że Sąd, po pierwsze, nie
wziął pod uwagę rozważań przedstawionych w pkt 15 i 16 wyroku Trybunału z dnia 5 października 1999 r. w sprawie [C‑433/97 P]
IPK przeciwko Komisji [Rec. s. 6795], w szczególności w odniesieniu do znaczenia domniemanej bezprawnej zmowy między [panem
Tzoanosem], […] 01‑Pliroforiki i IPK.
63      Komisja utrzymuje, że zmowa ta opóźniła wykonanie projektu przynajmniej do lutego 1993 r., gdyż z jednej strony partnerzy
uczestniczący w projekcie nie mogli porozumieć się co do kwestii przydzielenia [przez pana Tzoanosa] wymaganych funduszy na
rzecz partnera greckiego, a z drugiej strony IPK wyraźnie ukrywała machinacje [pana Tzoanosa]. W świetle pkt 15 i 16 wyroku
Trybunału z dnia 5 października 1999 r. w sprawie [C‑433/97 P] IPK przeciwko Komisji [Rec. s. 6795] Sąd winien był zbadać,
czy Komisja wykazała, że pomimo tych machinacji IPK była nadal w stanie zarządzać projektem w wystarczającym zakresie. Dlatego
według Komisji Sąd naruszył prawo, pozostawiając bez rozpoznania argument dotyczący tej zmowy, jako niemający znaczenia dla
sprawy.
64      Z drugiej strony Komisja podnosi, że Sąd naruszył zasadę dolo agit, qui petit, quod statim redditurus oraz zasadę fraus omnia
corrumpit, stwierdzając, że nie jest on sądem karnym i że nie może zbadać kwestii tego rodzaju zmowy.
65      Z kolei IPK podkreśla, że nie istniała żadna bezprawna zmowa między [panem Tzoanosem], […] 01‑Pliroforiki a nią samą. W każdym
razie zgodność z prawem decyzji należy oceniać jedynie w świetle uzasadnienia, wraz z którym została [ona] wydana, oraz –
jak orzekł Sąd – sporna decyzja nie zawierała żadnych wniosków na temat domniemanej bezprawnej zmowy IPK z [panem Tzoanosem]
i […] 01‑Pliroforiki.
66      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem obowiązek uzasadnienia niekorzystnej decyzji ma za cel umożliwienie Trybunałowi kontroli
jej legalności oraz dostarczenie zainteresowanej osobie informacji wystarczających do stwierdzenia, czy decyzja jest zasadna,
czy też jest dotknięta wadą pozwalającą na podważenie jej legalności. Oznacza to, że uzasadnienie winno co do zasady zostać
ujawnione zainteresowanej osobie jednocześnie z niekorzystną dla niej decyzją i że braku uzasadnienia nie może tłumaczyć fakt,
że zainteresowana osoba zapoznaje się z motywami decyzji w trakcie postępowania przed Trybunałem […].
67      Ponadto zgodnie z art. [230 WE] Sąd winien ograniczyć się do przeprowadzenia kontroli legalności spornej decyzji na podstawie
zawartych w tym akcie motywów.
68      W niniejszej sprawie na mocy spornej decyzji Komisja odmówiła IPK, ze względów wskazanych w piśmie z dnia 30 listopada 1993 r.,
wypłaty 40% nieprzekazanej jeszcze pomocy finansowej w wysokości 530 tys. ECU, jaką przewidziała dla tego projektu. We wskazanym
piśmie Komisja poinformowała IPK, iż uważa, że prace wykonane do dnia 31 października 1993 r. nie odpowiadają w wystarczającym
stopniu zakresowi prac przewidzianemu w złożonej propozycji oraz w pkt 1–6 wskazała względy, które skłoniły ją do podjęcia
tej decyzji.
69      Z pkt 15 niniejszego wyroku wynika, że ani w piśmie z dnia 30 listopada 1993 r., ani w spornej decyzji nie wspomniano o istnieniu
zmowy między [panem Tzoanosem, […] 01‑Pliroforiki a IPK. Sąd słusznie uznał zatem w pkt 90 zaskarżonego wyroku, że okoliczność
istnienia takiej zmowy nie mogła stanowić motywu spornej decyzji.
70      Ponadto, uznając, że pismo z dnia 30 listopada 1993 r. ani sporna decyzja nie zawierały żadnej wzmianki o tym, że Komisja
uznała, iż pomoc finansowa została IPK przyznana w sposób nieprawidłowy, Sąd słusznie doszedł do wniosku, że przedstawione
przez Komisję wyjaśnienia dotyczące domniemanego istnienia bezprawnej zmowy między zainteresowanymi stronami nie mogą zostać
uznane za przedstawione w trakcie postępowania wyjaśnienie motywów zawartych w spornej decyzji i że w badanej sprawie zastosowanie
znajduje orzecznictwo przytoczone w pkt 66 niniejszego wyroku.
71      W tych okolicznościach, w świetle wszystkich wskazanych wyżej argumentów, Sąd mógł zatem, nie naruszając przy tym prawa, sformułować
w pkt 91 zaskarżonego wyroku wniosek, że argumenty Komisji dotyczące zasady fraus omnia corrumpit nie mogą zostać uwzględnione”.

Postępowanie administracyjne, które doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji
W piśmie z dnia 30 września 2004 r. Komisja poinformowała IPK, powołując się na ww. w pkt 28 wyrok w sprawie IPK‑München i Komisja,
o przeprowadzeniu szczegółowego dochodzenia w sprawie pana Tzoanosa, które to dochodzenie wykazało, iż zwykle przydzielał
on projekty w taki sposób, że partnerami uczestniczącymi w ich realizacji były zaproponowane przez niego przedsiębiorstwa
greckie, a on sam czerpał stąd korzyści osobiste. Komisja ponownie zbadała legalność i prawidłowość procedury przyznania spornej
pomocy finansowej, po czym doszła do wniosku, że decyzja o przyznaniu wsparcia była niezgodna z prawem, jako że wydana została
w wyniku zmowy między panem Tzoanosem a panem Freitagiem, dyrektorem i właścicielem IPK. Komisja zamierzała wobec tego „unieważnić”
decyzję o przyznaniu wsparcia.
W pismach z dnia 26 listopada i z dnia 23 grudnia 2004 r. oraz z dnia 21 lutego 2005 r. IPK przedstawiła swe uwagi na temat
pisma z dnia 30 września 2004 r. W pismach z dnia 23 grudnia 2004 r. i z dnia 21 lutego 2005 r. IPK zażądała także wypłaty
drugiej transzy spornej pomocy finansowej. W piśmie z dnia 20 lipca 2005 r. IPK formalnie powtórzyła to żądanie.
W piśmie z dnia 13 maja 2005 r. [ENTR/01/Audit/RVDZ/ss D(2005) 11382] skierowanym do IPK, a w szczególności do pana Freitaga
(zwanym dalej „zaskarżoną decyzją”) Komisja stwierdziła w szczególności, co następuje:
„W tych okolicznościach [Komisja] ponownie przeanalizowała procedurę przyznania [spornej] pomocy finansowej, w celu zbadania
jej legalności i prawidłowości.
Ze względów, które zostaną przedstawione w ppkt od (a) do (k) poniżej [zob. pkt 33 poniżej], [Komisja] doszła do wniosku,
że przyznanie [spornej] pomocy finansowej było nielegalne i nieprawidłowe, gdyż było rezultatem zmowy między panem Tzoanosem
a [panem Freitagiem].
Z tego powodu Komisja postanowiła unieważnić wcześniejszą decyzję o przyznaniu pomocy finansowej w kwocie 530 tys. ECU w ramach
projektu Ecodata […].
Zgodnie z tą decyzją Komisja odmawia przede wszystkim wypłaty drugiej transzy [spornej pomocy finansowej], która wynosi 212 tys. ECU,
oraz oddala zgłoszone przez państwa żądanie zapłaty odsetek za zwłokę.
W drugiej kolejności Komisja zażąda zwrotu zaliczki w kwocie 318 tys. ECU, wraz z odsetkami.
Wskazany nakaz zwrotu pomocy jest obecnie w trakcie przygotowywania i zostanie państwu przekazany w stosownym czasie”.
Według zaskarżonej decyzji o istnieniu zmowy między panem Tzoanosem a panem Freitagiem świadczą następujące okoliczności:
„a)      Propozycja projektu Ecodata została przedstawiona po opublikowaniu w
Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich
w dniu 26 lutego 1992 r. zaproszenia do składania wniosków, w celu udzielenia wsparcia dla projektów w dziedzinie turystyki
i środowiska naturalnego (Dz.U. C 51, s. 16). Punkt D wskazanego zaproszenia zatytułowany »Kryteria wyboru« wymieniał pięć
priorytetowych zagadnień dotyczących tych projektów. Utworzenie bazy danych, będące przedmiotem projektu Ecodata, nie należało
do tych pięciu zagadnień. W świetle samego oficjalnego tekstu zaproszenia do składania wniosków nie sposób zatem zrozumieć,
dlaczego złożył Pan wniosek, którego przedmiotem jest utworzenie rzeczonej bazy danych. Mając na uwadze Pańskie wcześniejsze
stosunki z panem Tzoanosem oraz istnienie dowodu na to, że w chwili przedstawienia opisanej niżej propozycji kontaktowali
się panowie ze sobą, jedynym wyjaśnieniem może być okoliczność, że pan Tzoanos poinformował Pana, że projekt taki może otrzymać
dotację, pomimo treści zaproszenia do składania wniosków.
b)      Dokonany przez pana Tzoanosa […] wybór projektu Ecodata był nieprawidłowy. W celu zapewnienia przejrzystości, uczciwej konkurencji,
równego traktowania i dostępu do finansowania wspólnotowego ocena i wybór wniosków, które mają zostać objęte finansowaniem,
winny być dokonywane na podstawie kryteriów określonych w zaproszeniu do składania wniosków. Nie było tak oczywiście w przypadku
projektu Ecodata, gdyż nie odnosił się on do żadnego z pięciu zagadnień wskazanych w zaproszeniu. Treść ppkt (a) i ppkt (b)
świadczy niezbicie o istnieniu zakazanych praktyk.
c)      W zaproszeniu do składania wniosków opublikowanym w
Dzienniku Urzędowym
[
Wspólnot Europejskich
] wskazano, że kwota przeznaczona na finansowanie, która wynosi łącznie 2 (dwa) mln ECU, zostanie rozdzielona między około
25 projektów. Przeciętna wysokość pomocy finansowej, na jaką można było liczyć, wynosiła zatem w przybliżeniu 80 tys. ECU. Tymczasem
przedstawił Pan wniosek zmierzający do uzyskania wsparcia wspólnotowego w kwocie 600 tys. ECU (30% całkowitej kwoty przeznaczonej
na finansowanie). Złożenie takiej propozycji byłoby całkowicie nierealistyczne, gdyby pan Tzoanos nie poinformował Pana wcześniej,
że może Pan spodziewać się korzystnego rozstrzygnięcia.
d)      Budżet [ogólny i ostateczny na rok budżetowy] 1992 zawierał zapis na temat budżetu dla turystyki, który stanowił, że kwota
wynosząca co najmniej 530 tys. ECU winna zostać przeznaczona na utworzenie systemu informacyjnego w dziedzinie turystyki ekologicznej.
Zagadnienia tego nie wymieniono jednak w zaproszeniu do składania wniosków opublikowanym w dniu 26 lutego 1992 r. Nie miał
Pan żadnych podstaw, by spodziewać się, że mimo braku jakiegokolwiek odniesienia do zagadnienia »bazy danych lub systemu informacyjnego«
w zaproszeniu do składania wniosków lub w zapisie budżetu dotyczącym konieczności utworzenia systemu informacyjnego, Komisja
zamierzała wykorzystać tę część budżetu w tym właśnie momencie. Jedynym wyjaśnieniem może być okoliczność, że [pan Tzoanos]
poinformował Pana o swym zamiarze, przekształcając procedurę wyboru w procedurę nieuczciwą i nieprawidłową, wykluczającą wszelką
konkurencję.
e)      W trakcie dochodzenia przeprowadzonego przez Komisję pan Franck, prezes zarządu spółki ETIC, poinformował dwóch funkcjonariuszy
Komisji, że pan Tzoanos przekazał Panu cały tekst wniosku o udzielenie [wsparcia finansowego] (propozycji [projektu] Ecodata).
Pana jedynym zadaniem było wówczas skopiowanie tego tekstu na papierze z nagłówkiem IPK oraz odesłanie go Komisji. Według
[pana Francka] rzeczywiste uczestnictwo Pana spółki w realizacji projektu nie było wówczas przewidywane; spośród środków przeznaczonych
do rozdzielenia między partnerów projektu miał Pan otrzymać 10%, zaś 90% otrzymać mieli pozostali partnerzy, w tym 01‑Pliroforiki
– spółka grecka wskazana przez pana Tzoanosa. Nie ulega wątpliwości, że stosowanie takich praktyk przy opracowywaniu wniosku
zakłóca procedurę wyboru i stanowi działanie o znamionach zmowy między skorumpowanym urzędnikiem a osobą trzecią, która prawdopodobnie
wyraża na to zgodę.
f)      Oświadczenia pana Francka zostały częściowo potwierdzone przez jednego z Pańskich konkurentów. Twierdzi on, iż przyznał Pan,
że prowadził Pan rozmowy z Panem Tzoanosem przed złożeniem wniosku i że poinformował [on] Pana, że otrzyma pan pomoc finansową,
jeśli zgodzi się Pan realizować projekt przy współpracy trzech wskazanych przez niego partnerów. Była to faktycznie propozycja,
której złożenie przez urzędnika wspólnotowego należy uznać za niedopuszczalne, wobec czego okoliczność ta winna była zostać
niezwłocznie zgłoszona właściwym władzom. Kontynuując pertraktacje z tym urzędnikiem, dał Pan wyraz swej woli uczestniczenia
w zakazanych praktykach na szkodę Komisji, mimo iż od długiego czasu utrzymywał Pan stosunki umowne z tą instytucją.
g)      W trakcie realizacji projektu E[codata] miał pan wiele możliwości zasygnalizowania, że pan Tzoanos zafałszował procedurę wyboru
i że zamierzał bezprawnie wpłynąć na proces przydzielania funduszy. Tymczasem podczas pańskich rozmów z urzędnikami DG XXIII
[…] nigdy nie podzielił się Pan swymi obawami, a wręcz przeciwnie, ochraniał pan i bronił pana Tzoanosa. Jednakże, gdy był
Pan przesłuchiwany przez belgijską policję w lutym 1995 r., zeznał Pan, że w okresie od 1989 r. do 1990 r. oraz w 1992 r.
pan Tzoanos składał już propozycje, w szczególności dotyczące [projektu] Ecodata, które jasno świadczyły o jego zamiarach
korupcyjnych. Mimo iż w trakcie przesłuchania przez policję zaprzeczył Pan przyjmowaniu tych propozycji, to jednak fakt, że
nie zgłosił Pan wówczas tych prób korupcyjnych władzom ani funkcjonariuszom DG XXIII, lecz, wprost przeciwnie, kontynuował
Pan współpracę z panem Tzoanosem, jest istotną przesłanką świadczącą o tym, że postępował pan wbrew prawu.
h)      Kiedy w marcu 1993 r. dyrektor generalny DG XXIII zapytał Pana, czy utrzymywał Pan kontakty z panem Tzoanosem w trakcie opracowywania
wniosku, zaprzeczył Pan temu, że pan Tzoanos w jakikolwiek sposób ingerował w projekt przed złożeniem wniosku, i oświadczył
Pan, że […] 01‑Pliroforiki została włączona do projektu zgodnie z zaleceniem pana Tzoanosa wyrażonym w trakcie rozmów, które
były z nim prowadzone w czasie przygotowywania Pańskiego wniosku. Zważywszy, że przyznał Pan, iż pan Tzoanos już wcześniej
podejmował próby działań o charakterze korupcyjnym, przyjęcie tego zalecenia przed złożeniem Pańskiego wniosku, który miał
być następnie oceniany i zatwierdzany przez samego pana Tzoanosa w celu przyznania [spornej pomocy finansowej], stanowi kolejną
okoliczność świadczącą o tym, że procedura przyznawania wsparcia była nieprawidłowa i została zafałszowana.
i)      W protokole z przesłuchania pana Tzoanosa przez belgijską policję wskazano, że zgodnie z kalendarzem pana Tzoanosa w trakcie
okresu opracowywania wniosku dotyczącego projektu Ecodata miały miejsce spotkania między Panem a panem Tzoanosem, a także
między nim a Pana współpracownikami. Informacja ta pokrywa się z treścią oświadczeń, o których mowa w ppkt (e) i (f). Wobec
tego pismo, które przesłał Pan faksem w dniu 31 marca 1993 r. do dyrektora generalnego [DG XXIII], na jego żądanie, w którym
to piśmie wskazał Pan, iż w okresie przygotowania wniosku nie utrzymywał Pan żadnych kontaktów z panem Tzoanosem, należy uznać
za oświadczenie nieprawdziwe.
j)      Spotkanie pana Tzoanosa z [partnerami projektu] Ecodata, które odbyło się w listopadzie 1992 r. w Brukseli, w lokalu ETIC
– jednej z należących do Pana spółek – i które dotyczyło rozdziału funduszy pomiędzy partnerów projektu, wydaje się stanowić
przykład takich praktyk noszących znamiona zmowy. Innovence, będąca jedyną spółką tej grupy niepowiązaną ani z Panem, ani
z panem Tzoanosem, nie została zaproszona na to ważne spotkanie. Partner włoski – spółka Tourconsult – była reprezentowana
przez Pana, działającego w charakterze jej akcjonariusza.
k)      Okoliczność, że narzeczona (która następnie została małżonką) pana Tzoanosa pracowała w charakterze przedstawiciela greckiego
spółki ETIC (utworzonej przez IPK) w ramach Lex Group (utworzonej przez pana Tzoanosa) potwierdza, że Pańskie związki z panem
Tzoanosem zostały nawiązane dawniej i były stosunkowo bliskie”.

Decyzja o odzyskaniu pierwszej transzy pomocy finansowej
Po zakwestionowaniu przez IPK noty obciążeniowej i wezwania do zapłaty, jakie Komisja skierowała do niej odpowiednio w dniach
13 czerwca i 31 sierpnia 2005 r., Komisja wydała decyzję C(2006) 6452 z dnia 4 grudnia 2006 r. (zwaną dalej „decyzją o odzyskaniu
pomocy”).
W art. 1 tej decyzji Komisja stwierdziła, że na dzień 31 października 2006 r. IPK zobowiązana jest do zapłaty kwoty głównej
318 tys. EUR powiększonej o odsetki za zwłokę od dnia 25 lipca 2005 r. W art. 3 decyzji o odzyskaniu pomocy Komisja poinformowała
IPK, że w razie braku zapłaty w terminie piętnastu dni od daty doręczenia decyzji o odzyskaniu pomocy wszczęte zostanie postępowanie
egzekucyjne zgodnie z art. 256 WE. W art. 4 decyzji wskazano, że stanowi ona tytuł wykonawczy w rozumieniu art. 256 akapit
pierwszy WE.
W dniu 15 maja 2007 r. IPK zwróciła Komisji kwotę zażądaną w decyzji o zwrocie pomocy, bez uznania zobowiązania do jej zapłaty.

Postępowania karne na szczeblu krajowym przeciwko panu Tzoanosowi
Postępowanie karne przeciwko panu Tzoanosowi prowadzone w Belgii, dotyczące w szczególności jego działań związanych z projektem
Ecodata, zakończyło się wydaniem przez sąd apelacyjny w Brukseli, w dniu 6 maja 2008 r., wyroku stwierdzającego niedopuszczalność
ze względu na upływ okresu przedawnienia.
Postępowanie karne przeciwko panu Tzoanosowi we Francji, których przedmiotem nie były jego działania dotyczące projektu Ecodata,
zakończyło się skazaniem, na mocy wyroku zaocznego Tribunal de grande instance de Paris z dnia 22 września 2000 r. (sprawa
nr 9508001053), na karę czterech lat pozbawienia wolności oraz karę grzywny za szereg oszustw. Wyrok skazujący został potwierdzony
wyrokiem Cour d’appel de Paris (sądu apelacyjnego w Paryżu) z dnia 3 listopada 2005 r. (sprawa nr 04/06084). Odwołanie od
tego wyroku wniesione przez pana Tzoanosa zostało oddalone przez Cour de cassation (trybunał kasacyjny) wyrokiem z dnia 20 grudnia
2006 r.

Przebieg postępowania i żądania stron
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 29 lipca 2005 r. IPK wniosła niniejszą skargę.
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 21 grudnia 2006 r. IPK wniosła o zastosowanie środka tymczasowego zmierzającego
do zawieszenia przymusowego wykonania decyzji o zwrocie pomocy do dnia wydania przez Sąd prawomocnego orzeczenia w niniejszej
sprawie. Wniosek ten zarejestrowano pod sygnaturą T‑297/05 R.
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 16 lutego 2007 r. IPK wniosła skargę zmierzającą do stwierdzenia nieważności decyzji
o zwrocie pomocy, zarejestrowaną pod sygnaturą T‑41/07.
W postanowieniu z dnia 2 maja 2007 r. w sprawie T‑297/05 R IPK International – World Tourism Marketing Consultants przeciwko
Komisji, niepublikowanym w Zbiorze prezes Sądu zinterpretował wniosek o zastosowanie środka tymczasowego, o którym mowa w pkt 40
powyżej, jako wniosek zmierzający do uzyskania zawieszenia wykonania zaskarżonej decyzji (pkt 18 wskazanego postanowienia)
i oddalił go ze względu na brak pilnego charakteru.
Postanowieniem Sądu z dnia 20 listopada 2009 r. w sprawie T‑41/07 IPK International – World Tourism Marketing Consultants
przeciwko Komisji, niepublikowanym w Zbiorze, pkt 15, Sąd postanowił umorzyć postępowanie w sprawie T‑41/07 na podstawie art. 113
regulaminu postępowania, ponieważ IPK zwróciła Komisji kwotę żądaną w decyzji o zwrocie pomocy, wobec czego skarga stała się
bezprzedmiotowa.
IPK wnosi do Sądu o:
–        stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;
–        obciążenie Komisji kosztami postępowania.
Komisja wnosi do Sądu o:
–        oddalenie skargi w całości;
–        obciążenie IPK kosztami postępowania.
Skarżąca wniosła do Sądu o przesłuchanie kilku osób w charakterze świadków. Ponadto zażądała ona, na podstawie art. 64 § 3
lit. d) i art. 64 § 4 regulaminu postępowania, przedstawienia pewnych dokumentów Komisji. Tak więc zasadniczo zwróciła się
ona do Sądu, aby nakazał Komisji przedstawienie w szczególności „pochodzących z DG XXIII oraz z dyrekcji generalnej ds. kontroli
finansów dokumentów dotyczących projektu oraz całości dokumentów dotyczących dochodzeń prowadzonych w przedmiocie środków
rozpatrywanych w niniejszej sprawie” oraz aby zbadał dokumenty dotyczące pierwszego postępowania spornego przed Sądem (w sprawie
T‑331/94), gdyż dokumenty te „mają znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej skargi”. Także Komisja wymienia nazwiska szeregu
osób, które mogłyby zostać powołane na świadków, i sugeruje, aby Sąd oparł się na aktach sprawy T‑331/94.
Pismem z dnia 30 kwietnia 2010 r. tytułem środków organizacji postępowania przewidzianych w art. 64 regulaminu postępowania
Sąd wezwał strony do złożenia pewnych dokumentów i zadał im pytania, wzywając je do udzielenia odpowiedzi na piśmie. Strony
zastosowały się do tych środków organizacji postępowania w wyznaczonych terminach.
Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (trzecia izba) postanowił otworzyć procedurę ustną.
Podczas rozprawy w dniu 9 czerwca 2010 r. wysłuchano wystąpień stron i ich odpowiedzi na pytania ustne postawione przez Sąd.
Ponadto na rozprawie, tytułem środków organizacji postępowania przewidzianych w art. 64 regulaminu postępowania, Sąd wezwał
strony do złożenia pewnych dokumentów oraz do złożenia pewnych wyjaśnień na piśmie. Strony zastosowały się do tych środków
organizacji postępowania w wyznaczonych terminach. Po przedstawieniu przez strony ich uwag na temat złożonych dokumentów,
a także na temat dostarczonych wyjaśnień, procedura ustna została zamknięta w dniu 2 września 2010 r.

Co do prawa
I –
Uwagi wstępne
W uzasadnieniu skargi skarżąca podnosi cztery zarzuty. Zarzut pierwszy dotyczy okoliczności, że nie są spełnione wymagane
przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej pomoc finansową. Zarzuty drugi i trzeci dotyczą odpowiednio naruszenia
zasady dobrej administracji oraz braku uzasadnienia w rozumieniu art. 253WE. Zarzut czwarty, podniesiony posiłkowo, dotyczy
„zakazu powtarzania unieważnionych decyzji”.
Sąd stoi na stanowisku, że należy najpierw przedstawić wszystkie argumenty dotyczące dowodu istnienia zmowy, leżące w szczególności
u podstaw zarzutu pierwszego, a następnie zbadać je wraz z tym zarzutem.

W przedmiocie dowodu istnienia zmowy oraz w przedmiocie zarzutu pierwszego

Argumenty stron
W przedmiocie dowodu postępowania o znamionach zmowy, które należy przypisać IPK
IPK zaprzecza twierdzeniu, że miała miejsce zmowa zarzucana w zaskarżonej decyzji. Argument ten, który Komisja podniosła po
tym, jak pierwsze postępowanie sporne (zob. pkt 18–28 powyżej) zakończyło się dla niej niepowodzeniem, ma na celu jedynie
przypisanie bezprawnych działań, których dopuściły się służby Komisji, spółce IPK, będącej ich prawdziwą ofiarą.
IPK utrzymuje zasadniczo, że o projekcie Ecodata dowiedziała się za pośrednictwem 01‑Pliroforiki podczas rozmowy telefonicznej
przeprowadzonej w dniu 16 marca 1992 r., w następstwie której 01‑Pliroforiki przedstawiła w dniu 3 kwietnia 1992 r. zarys
projektu. IPK w znacznym stopniu dopracowała koncepcję zaprezentowaną w zarysie projektu oraz przekazała Komisji, w dniu 22 kwietnia
1992 r., swą pierwszą propozycję projektu Ecodata, przewidującą współpracę spółek Innovence, Tourconsult i 01‑Pliroforiki.
Na rozprawie, udzielając odpowiedzi na pytanie Sądu, IPK przyznała jednak, że zarys projektu sporządzony przez 01‑Pliroforiki
otrzymała dopiero w dniu 20 kwietnia 1992 r., co odnotowano w protokole z rozprawy.
Dopiero po decyzji o przyznaniu wsparcia, którą pan Tzoanos po raz pierwszy próbował przeforsować, lecz która została udaremniona
dzięki sprzeciwowi IPK, zasadnicza część zadań i funduszy została powierzona 01‑Pliroforiki, ze względu na silną pozycję,
jaką spółka ta zajmowała w sektorze baz danych. Wbrew stanowisku Komisji żadne porozumienie dotyczące omawianego projektu
nie zostało zawarte między IPK a panem Tzoanosem przed wydaniem decyzji o przyznaniu wsparcia i nie przewidywano, że 10% pomocy
finansowej zostanie przyznane IPK, zaś pozostałe 90% innym partnerom uczestniczącym w realizacji projektu Ecodata. Kontakty
między IPK a panem Tzoanosem, jakie miały miejsce przed wydaniem decyzji o przyznaniu wsparcia, nie miały bowiem żadnego związku
z tym projektem i nie mają znaczenia dla niniejszego postępowania. IPK zawsze postępowała lojalnie wobec Komisji i na próżno
domagała się przeprowadzenia poufnej rozmowy z przełożonymi pana Tzoanosa, aby złożyć doniesienie o podejmowanych przez niego
działaniach.
Odnosząc się do akapitu dziewiątego lit. a) zaskarżonej decyzji, czyli do kwestii braku konkretnego zaproszenia do składania
propozycji opracowania baz danych takich, jakie zaproponowano w ramach projektu Ecodata, IPK podnosi, że zaproszenie do składania
wniosków nie określało kryteriów wyboru w sposób wyczerpujący, wobec czego w zakresie, w jakim w zaproszeniu tym nie wskazano
wyraźnie pewnych zastrzeżeń oraz na podstawie części B zaproszenia przedkładane mogły być wszelkie projekty innowacyjne i sprzyjające
rozwojowi turystyki ekologicznej. W tym kontekście istnieje oczywisty związek między funduszami przewidzianymi w budżecie
ogólnym na rok budżetowy 1992 a zaproszeniem do składania wniosków. Tak więc nie może dziwić fakt, że IPK przedstawiła Komisji
projekt Ecodata.
Odnosząc się do akapitu dziewiątego lit. b) zaskarżonej decyzji, dotyczącego okoliczności, że wybór projektu Ecodata przez
pana Tzoanosa był ponoć nieprawidłowy, IPK wskazuje, że nie miała ona żadnego wpływu na ten akt Komisji o charakterze czysto
wewnętrznym, na podstawie którego nie można w każdym razie formułować wniosku o istnieniu zmowy. Ponadto IPK nie może zrozumieć,
dlaczego decyzja o przyznaniu wsparcia miałaby być nieprawidłowa, skoro po pierwsze propozycja projektu Ecodata była idealnie
dostosowana do potrzeb sieci informacyjnej dotyczącej projektów w dziedzinie turystyki ekologicznej w Europie, o której mowa
w ostatecznym budżecie ogólnym na rok budżetowy 1992, a po drugie – jak Komisja sama przyznała, zmieniając treść zaskarżonej
decyzji w stosunku do treści przedstawionej w piśmie z dnia 30 września 2004 r. – wybór nie musiał wcale zostać dokonany wyłącznie
na podstawie kryteriów, które w zaproszeniu do składania wniosków wskazano tytułem przykładu.
Co się tyczy akapitu dziewiątego lit. c) zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym IPK zażądała nierealistycznej kwoty pomocy
finansowej wynoszącej 600 tys. ECU i stanowiącej 30% całkowitej dotacji przewidzianej dla około 25 projektów, IPK odpiera
argumentację Komisji, twierdząc, że jest ona sprzeczna z „zalecanym podejściem ekonomicznym”. Podejście to wyklucza na wstępie
rozdrabnianie pomocy finansowej między tak dużą liczbę projektów. Ponieważ IPK oszacowała koszt realizacji projektu Ecodata
na 1 mln ECU, złożyła wniosek o dofinansowanie wspólnotowe w przewidzianej wysokości (60%).
Odnosząc się do akapitu dziewiątego lit. d) zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym zakomunikowany spółce IPK przez pana Tzoanosa
zamiar wyboru projektu Ecodata mógł wyjaśniać, dlaczego spółka ta złożyła swój wniosek, IPK podnosi zasadniczo, że zarówno
tekst ostatecznego budżetu ogólnego na rok budżetowy 1992, jak i treść zaproszenia do składania wniosków, zostały ogłoszone
i były dostępne publicznie. Aby błędna teza Komisji o rzekomym wycieku informacji mogła zostać udowodniona, teksty te musiałyby
być poufne.
IPK kwestionuje treść akapitu dziewiątego lit. e) zaskarżonej decyzji, opartego na zeznaniach pana Francka, zgodnie z którym,
po pierwsze, tekst wniosku o przyznanie wsparcia finansowego został w całości przygotowany przez pana Tzoanosa i skopiowany
przez IPK na papierze z nagłówkiem tej spółki przed przesłaniem go Komisji, a po drugie, od IPK nie oczekiwano rzeczywistego
uczestnictwa w projekcie, skoro miała ona otrzymać 10% kwoty spornej pomocy finansowej, zaś pozostałe 90% miało zostać przekazane
między innymi spółce 01‑Pliroforiki, którą jako uczestnika projektu zaproponował pan Tzoanos. Teza ta nie jest poparta żadnym
dowodem. Wręcz przeciwnie, zarys projektu Ecodata został opracowany przez prezesa zarządu 01‑Pliroforiki, po czym został on
przekazany do wiadomości IPK.
Ponadto przed wydaniem decyzji o przyznaniu wsparcia nie była nigdy podnoszona kwestia, że IPK otrzyma 10% sumy pomocy bez
wykonania jakiegokolwiek świadczenia wzajemnego. Dopiero po wydaniu tej decyzji pan Tzoanos na próżno próbował ingerować w stosunki
między partnerami uczestniczącymi w realizacji projektu Ecodata. Komisja oparła swe błędne twierdzenia wyłącznie na niewiarygodnych
zeznaniach pana Francka. Tymczasem nie był on nigdy pracownikiem ani przedstawicielem IPK, a jego rola ograniczała się do
zarządzania spółką doradczą, która prowadziła działalność w zakresie wynajmu powierzchni biurowych w Brukseli (Belgia) i z którą
IPK była związana umową najmu lokalu biurowego przez okres około jednego roku. IPK wypowiedziała tę umowę ze względu na poważne,
szkodliwe dla niej uchybienia, jakich dopuścił się pan Franck. Następnie próbował on zarejestrować w Luksemburgu spółkę pod
nazwą IPK International, czemu IPK sprzeciwiła się. Okoliczności te leżą u podstaw fałszywych oskarżeń, jakie pan Franck złożył
przeciwko IPK.
IPK kwestionuje także akapit dziewiąty lit. f) zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym pan Tzoanos zmusił IPK do zaakceptowania
trzech partnerów wyznaczonych przez niego przed wydaniem decyzji o przyznaniu wsparcia. Formułując ten błędny zarzut, Komisja
nie wskazała nazwy konkurenta. IPK domyśla się jednak, że chodzi o spółkę Studienkreis, która była żywo zainteresowana uczestnictwem
w realizacji projektu Ecodata ze względu na grożącą jej upadłość i na której uczestnictwo w projekcie nalegała Komisja (ww.
w pkt 23 wyrok w sprawie IPK‑München przeciwko Komisji, pkt 75). Wskazane fakty wystarczą, by podać w wątpliwość wiarygodność
tego twierdzenia. Wreszcie analizowane twierdzenie nie tylko nie świadczy o tym, że postępowanie IPK nosiło znamiona zmowy,
ale – wręcz przeciwnie – jest ono świadectwem bezprawności działań Komisji, która utrzymywała niedopuszczalną wspólnotę interesów
ze spółką Studienkreis.
Odnosząc się do akapitu dziewiątego lit. g) zaskarżonej decyzji, według którego IPK nie powiadomiła Komisji o oszustwach,
których dopuścił się pan Tzoanos, IPK utrzymuje, że argument ten nie może być podstawą zarzutu dotyczącego istnienia domniemanej
zmowy, ponieważ wszystkie przywoływane w nim okoliczności miały miejsce po wydaniu decyzji o przyznaniu wsparcia. Omawiany
argument pozbawiony jest nadto podstaw, gdyż IPK próbowała skarżyć się u urzędników Komisji wyższego szczebla na działania
pana Tzoanosa, których padła ofiarą. W tym celu w sierpniu 1992 r. poprosiła o spotkanie z panem von Moltkem, dyrektorem generalnym
DG XXIII, bez udziału pana Tzoanosa. Pan von Moltke zaprosił jednak pana Tzoanosa na rozmowę w dniu 30 września 1992 r. i poinformował
IPK, że procedura przyznania wsparcia miała prawidłowy przebieg. W odniesieniu do zdarzeń z lat 1989, 1990 i 1992, na które
powołuje się Komisja, IPK podnosi, że nie dysponowała ona ówcześnie dowodami ani poszlakami, które uzasadniałyby zwrócenie
się do Komisji. Poza tym wskazane zdarzenia nie miały ani związku z projektem Ecodata, ani wpływu na decyzję o przyznaniu
wsparcia.
Ze względów wskazanych w pkt 53 powyżej IPK odpiera także twierdzenie zawarte w akapicie dziewiątym lit. h) zaskarżonej decyzji,
zgodnie z którym fakt, że w marcu 1993 r. zaprzeczyła ona domniemanym manipulacjom pana Tzoanosa przy projekcie Ecodata przed
jego przedłożeniem Komisji, świadczy o tym, że postępowanie IPK nosiło znamiona zmowy.
IPK kwestionuje także akapit dziewiąty lit. i) zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym złożyła ona fałszywe oświadczenie, sprzeczne
z treścią sporządzonego przez belgijską policję protokołu z przesłuchania pana Tzoanosa, wskazując w przesłanym do pana von
Moltkego w dniu 31 marca 1993 r. faksie, że ani pan Freitag, ani jego pracownik, nie utrzymywali kontaktów z panem Tzoanosem
na etapie przygotowywania projektu Ecodata. Kontakty takie nie miały bowiem miejsca. IPK dodaje, że jeśli jakieś kontakty
w ogóle miały miejsce, to mogły to być kontakty między panem Tzoanosem, a panem Franckiem, który działał bez upoważnienia
IPK i bez wiedzy tej spółki.
Odnosząc się do akapitu dziewiątego lit. j) zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym w listopadzie 1992 r. odbyło się spotkanie
między panem Tzoanosem, 01‑Pliroforiki oraz IPK, która reprezentowała jednocześnie spółkę Tourconsult, IPK podnosi, iż zignorowała
okoliczność, że spółki Innovence i Tourconsult nie zostały na nie zaproszone. Nie była także w stanie przewidzieć, że spotkanie
to dotyczyć będzie rozdziału zadań między przedsiębiorstwa uczestniczące w projekcie. Podejmowane przy tej okazji przez pana
Tzoanosa próby ingerencji nie świadczą zresztą o istnieniu zarzucanej zmowy, gdyż spotkanie to odbyło się po wydaniu decyzji
o przyznaniu wsparcia. IPK dodaje, że chociaż faktycznie posiadała ona udział o symbolicznej wartości 1000 EUR w spółce Tourconsult
– którego nie udało jej się zbyć – to jednak nie reprezentowała tej spółki na wskazanym spotkaniu za pośrednictwem pana Freitaga,
który nie był umocowany w tym zakresie. Przeciwnie, spółką Tourconsult kierował i reprezentował ją pan F., który występował
w imieniu Tourconsult przy okazji wszystkich innych projektów realizowanych dla Komisji. W odpowiedzi na pytanie Sądu IPK
wyjaśniła, że na próżno próbowała uzyskać zwrot swego wynoszącego 1000 EUR wkładu kapitałowego od pana F. i że ostatecznie
zrezygnowała z występowania w tej sprawie na drogę sądową.
Odnosząc się wreszcie do akapitu dziewiątego lit. k) zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym pani Sapountzaki, narzeczona i przyszła
małżonka pana Tzoanosa pracowała w charakterze przedstawiciela greckiego spółki ETIC, utworzonej przez IPK, w ramach Lex Group,
która z kolei została utworzona przez pana Tzoanosa, co potwierdza, że związki między panem Freitagiem a panem Tzoanosem zostały
nawiązane dawniej i były stosunkowo bliskie, IPK utrzymuje, że nie wiedziała o stosunkach osobistych istniejących między panem
Tzoanosem a jego narzeczoną, że narzeczona pana Tzoanosa, jako rzekomy właściciel Lex Group była dla IPK jedynie osobą do
kontaktu w Grecji i że, w każdym razie, okoliczność ta nie pozwala stwierdzić, że między IPK a państwem Tzoanos istniały od
dawna bliskie związki.
Ponadto nie dość, że Komisja uzasadniła swe twierdzenia wątpliwymi oświadczeniami pana Tzoanosa, przeciwko któremu prowadzone
były postępowania karne we Francji i w Belgii, oraz pana Francka, który dopuścił się uchybień w ramach swych działań na rachunek
IPK, to jeszcze nie wzięła ona w wystarczającym zakresie pod uwagę pewnych okoliczności łagodzących przeczących istnieniu
zmowy. Tak więc przeciwko IPK nigdy nie wszczęto żadnego postępowania karnego, zaś władze francuskie i belgijskie doszły do
wniosku, iż nie istnieją najmniejsze wątpliwości, że winą za popełnienie naruszenie należy obciążyć pana Freitaga. Poza tym
wewnętrzne dochodzenia przeprowadzone przez Komisję nie wykazały, że sporna pomoc finansowa została przyznana w sposób nieprawidłowy.
Przeciwnie, z pierwszego postępowania spornego wynika, że Komisja wywierała bezprawne naciski na IPK (ww. w pkt 23 wyrok w sprawie
IPK‑München przeciwko Komisji, pkt 75, 85). Co więcej, we właściwym czasie doniosła o działaniach pana Tzoanosa i od sierpnia
1992 r. próbowała umówić się z panem von Moltkem na poufne spotkanie, które dotyczyłoby tej kwestii.
IPK wyjaśnia, że śledztwo prowadzone przez belgijską policję było konsekwencją skargi wniesionej przez IPK w dniu 27 kwietnia
1994 r. przeciwko panu von Moltkemu oraz wywiadu, jakiego w dniu 4 maja 1994 r. udzieliła dziennikowi
The European
. IPK nie wnosiłaby skargi, gdyby obawiała się, że narazi ją to na ściganie karne, a zatem jedynym wiarygodnym wyjaśnieniem
tego kroku jest okoliczność, że między tą spółką a panem Tzoanosem nie było zmowy. Przeciwnie, IPK sprzeciwiła się żądaniom
pana Tzoanosa, zapewniając we własnym zakresie wykonanie i koordynację znacznej części projektu Ecodata, wbrew oczekiwaniom
pana Tzoanosa, który zamierzał faworyzować 01‑Pliroforiki. Ponieważ IPK zainwestowała swe własne środki w projekt Ecodata,
którego całkowity koszt przekraczał 1 mln EUR, miała ona osobisty i bezpośredni interes w powodzeniu tego przedsięwzięcia.
Jednakże gdyby zarzucana zmowa istniała, wydarzenia musiałyby się potoczyć inaczej. W szczególności w takim wypadku IPK przestrzegałaby
rzekomych porozumień, tak aby pobrać część pomocy finansowej, nie wykonując w zamian żadnego świadczenia.
Komisja twierdzi, że niniejszy spór należy umieścić w kontekście systemu korupcyjnego, jaki stworzył pod koniec lat 80. i na
początku lat 90. były kierownik wydziału ds. turystyki DG XXIII, pan Tzoanos. System ten polegał zasadniczo na wypłacaniu
„honorariów” proporcjonalnych do przyznanych przez Komisję dotacji spółkom‑konsultantom kontrolowanym przez pana Tzoanosa
bądź jego narzeczoną, a potem małżonkę – panią Sapountzaki. Komisja wskazuje, że pan Tzoanos został prawomocnie skazany za
tego rodzaju przestępstwa we Francji i że postępowanie karne skierowane przeciwko niemu i jego małżonce toczy się jeszcze
w Belgii.
Pan Tzoanos jest poszukiwany na mocy międzynarodowego nakazu aresztowania i przypuszczalnie przebywa w Grecji, która odmawia
jego ekstradycji. Pan Tzoanos, przezywany „panem trzydzieści procent”, znany był ze swej sprzedajności w zainteresowanych
kręgach, w szczególności zaś dyrektorowi i właścicielowi IPK, panu Freitagowi. Według różnych protokołów sporządzonych przez
belgijską policję panowie Freitag i Tzoanos pozostawali w kontakcie od 1989 r. Tak więc pan Tzoanos zaproponował panu Freitagowi
pozycję komandytariusza w swej spółce European Travel Monitor, by ułatwić uzyskiwanie przez tę spółkę kontraktów od Komisji.
Ponadto tylko w okresie od 1991 r. do 1992 r. spółki kontrolowane przez pana Freitaga uzyskały od Komisji dotacje w wysokości
949 365 ECU.
Co się tyczy projektu Ecodata Komisja powtarza tezę, że pan Tzoanos poinformował pana Freitaga o możliwości otrzymania znacznej
kwoty pomocy finansowej dla systemu informacyjnego dotyczącego projektów w dziedzinie turystyki ekologicznej. Pan Tzoanos
dał do zrozumienia, że IPK mogłaby uzyskać taką pomoc finansową, jeśli złoży stosowny wniosek, który zostanie jej przesłany
w postaci dokumentu zredagowanego wcześniej. Wyłącznie z tego tytułu otrzymała zatem 10% funduszy. Reszta środków finansowych
została rozdzielona między pozostałych uczestników projektu i w znacznej mierze trafiła do 01‑Pliroforiki, spółki greckiej,
która – podobnie jak Lex Group – znajdowała się pod wpływem pana Tzoanosa i która była przezeń bezprawnie faworyzowana (wyrok
Sądu z dnia 19 marca 1998 r. w sprawie T‑74/96 Tzoanos przeciwko Komisji, RecFP s. I‑A‑129, II‑343, pkt 252–255).
Ponieważ inne podmioty gospodarcze nie miały możliwości dowiedzenia się o możliwości ubiegania się o tę pomoc finansową, w braku
wyraźnego zaproszenia do składania wniosków, IPK była jedynym podmiotem, który złożył wniosek o przyznanie wsparcia finansowego
dla utworzenia bazy danych dla projektów w dziedzinie turystyki ekologicznej. W okresie urlopów letnich pan Tzoanos mógł bez
trudności przyznać pomoc IPK, i to mimo wyrażonego przez Studienkreis – która współpracowała już z Komisją przy realizacji
podobnego projektu – zdziwienia, że przyznanie pomocy nastąpiło tak szybko i bez zaproszenia do składania wniosków.
Nawet przed wydaniem decyzji o przyznaniu wsparcia spółka ETIC, utworzona przez IPK, była reprezentowana w Grecji przez spółkę
Lex Group, w której 10% udziałów posiadał pan Tzoanos (ww. w pkt 72 wyrok w sprawie Tzoanos przeciwko Komisji, pkt 58–79).
Osobą odpowiedzialną za relacje z klientami była pani Sapountzaki, czyli narzeczona, a później małżonka pana Tzoanosa.
Po wydaniu decyzji o przyznaniu wsparcia pan Freitag nie czuł się już związany porozumieniem zawartym z panem Tzoanosem, wobec
czego ten drugi został zmuszony do wywarcia presji na IPK, aby wymóc realizację projektu w przewidzianym początkowo kształcie.
Kiedy w dniu 26 marca 1993 r. sprawa projektu Ecodata została odebrana panu Tzoanosowi, IPK, 01‑Pliroforiki oraz dwie inne
pozostałe spółki partnerskie porozumiały się co do rozdziału kwestii finansowych i technicznych projektu, który w tym stanie
rzeczy nie mógł już zostać ukończony w przewidzianym terminie. To właśnie w tych okolicznościach Komisja postanowiła, decyzją
odmowną z dnia 3 sierpnia 1994 r. (zob. pkt 17 powyżej) nie wypłacać drugiej transzy pomocy finansowej.
Ponieważ IPK doprowadziła do stwierdzenia nieważności decyzji odmownej z dnia 3 sierpnia 1994 r. pod koniec pierwszego postępowania
spornego, Komisja wydała zaskarżoną decyzję, opierając się po pierwsze na informacjach dotyczących istnienia zmowy między
panami Tzoanosem i Freitagiem, uzyskanych od czasu wydania decyzji odmownej, a po drugie na „wyraźnie zasygnalizowanej przez
sądy wspólnotowe” (ww. w pkt 23 wyrok w sprawie IPK‑München przeciwko Komisji, pkt 92; opinia rzecznika generalnego J. Mischa
przedstawiona w postępowaniu, w którym zapadł ww. w pkt 28 wyrok w sprawie IPK‑München i Komisja, Rec. s. I‑4630, pkt 101)
możliwości zażądania zwrotu całości pomocy finansowej zgodnie z zasadą fraus omnia corrumpit.
Odnosząc się bardziej szczegółowo do akapitu dziewiątego lit. a) zaskarżonej decyzji, dotyczącego kwestii braku konkretnego
zaproszenia do składania wniosków dotyczących opracowania bazy danych takiej jak projekt Ecodata, Komisja utrzymuje, iż zgodnie
z zasadami mającymi zastosowanie w dziedzinie pomocy finansowej kwestię kwalifikowalności projektu rozstrzyga się na podstawie
zaproszenia do składania wniosków. Tymczasem wniosek IPK nie spełniał żadnego z kryteriów wyboru, jakie określono w zaproszeniu
do składania wniosków. W odpowiedzi na argument IPK, że ostateczny budżet ogólny na rok budżetowy 1992 przewidywał przeznaczenie
sumy 530 tys. ECU na finansowanie utworzenia sieci informacyjnej dotyczącej projektów turystyki ekologicznej w Europie, którego
związek z zaproszeniem do składania wniosków był „oczywisty”, Komisja podnosi, że „zwykły” wnioskodawca nie mógł zdawać sobie
sprawy z tego, że zaproszenie do składania wniosków dotyczyło także pomocy finansowej, o której wspomniano w jednym tylko
zdaniu zawartym na stronie 659 wskazanego budżetu ogólnego. Komisja dodaje, że w pkt B zaproszenia do składania wniosków wyraźnie
odesłano do kryteriów zawartych w pkt D. Jednakże IPK nie próbowała nawet wykazać w swym wniosku o udzielenie wsparcia finansowego,
że zaproponowany projekt spełnia kryteria wyboru, co przewidywał pkt C 2 zaproszenia do składania wniosków. Według Komisji
zaniechanie to świadczy o tym, że IPK była pewna otrzymania wnioskowanej pomocy finansowej. Tymczasem jedynie pan Tzoanos
– osoba, która faktycznie decydowała o przyznaniu pomocy – mógł być źródłem powstania takiej pewności. W tym stanie rzeczy
nie budzi zdziwienia okoliczność, że IPK była jedynym podmiotem, który przedłożył propozycję odpowiadającą opisowi zawartemu
na stronie 659 ostatecznego budżetu ogólnego na rok budżetowy 1992 i że nie zrobiła tego spółka Studienkreis, mimo iż mogła
ona być szczególnie zainteresowana realizacją tego rodzaju projektu.
Według Komisji, jeśli związek między ostatecznym budżetem ogólnym na rok budżetowy 1992 a zaproszeniem do składania wniosków
był tak oczywisty, jak twierdzi IPK, to zaskakujące jest, że – jak twierdzi Komisja – to po stronie 01‑Pliroforiki lub – zgodnie
ze wskazaną przez IPK alternatywną wersją – greckiego przedsiębiorcy pana C., a nie jej samej, zrodziła się koncepcja projektu
Ecodata w kwietniu 1992 r. Dziwne jest także, że w marcu 1993 r. pan Fraitag oświadczył jeszcze panu von Moltkemu w rozmowie
telefonicznej oraz na piśmie, że inicjatywa realizacji projektu Ecodata pochodziła od niego samego. Te sprzeczne opisy podważają
wiarygodność i prawdopodobieństwo prawdziwości twierdzeń IPK. Oświadczenia przedstawicieli 01‑Pliroforiki złożone funkcjonariuszom
Komisji przeprowadzającym audyt jej księgowości w dniu 18 października 1993 r., w świetle których to od IPK po raz pierwszy
usłyszeli oni o projekcie Ecodata, także nie odpowiadają wersji przedstawionej przez IPK. Według Komisji prawdopodobne jest
również, że pan Tzoanos, urzędnik odpowiadający za sprawę zaproszenia do składania wniosków i odgrywający decydującą rolę
przy wydaniu decyzji o przyznaniu wsparcia, sam zredagował zaproszenie do składania wniosków w taki sposób, aby obejmowało
ono pomoc finansową, o której mowa na stronie 659 ostatecznego budżetu ogólnego na rok budżetowy 1992. Sytuacja taka silnie
sprzyjała rozwojowi systemu korupcyjnego wprowadzonego przez pana Tzoanosa i polegającego na udzielaniu pomocy finansowej
w zamian za prowizję.
Odnosząc się do akapitu dziewiątego lit. b) zaskarżonej decyzji, dotyczącego okoliczności, że wybór projektu Ecodata przez
pana Tzoanosa był ponoć nieprawidłowy, Komisja wskazuje, że IPK nie mogła oczywiście sama podjąć decyzji o przyznaniu wsparcia,
mogła jednak wpłynąć na jej treść, zgadzając się – w ramach wcześniejszego porozumienia narzuconego przez właściwego urzędnika
– na współpracę z 01‑Pliroforiki. Jedynie istnienie takiego wcześniejszego porozumienia może wyjaśniać, dlaczego spośród 301
wniosków przedstawionych w odpowiedzi na zaproszenie do składania wniosków, z czego tylko 25 mogło zostać uwzględnionych,
pan Tzoanos wybrał wniosek IPK, zwłaszcza że miał on świadomość tego, że projekt Studienkreis, który był już finansowany przez
Wspólnotę, był bardzo zbliżony do projektu Ecodata. W każdym razie IPK nie zaproponowała w tym względzie żadnego innego przekonywającego
wyjaśnienia.
W odniesieniu do akapitu dziewiątego lit. c) zaskarżonej decyzji, w którym mowa jest o nierealistycznej kwocie pomocy finansowej
wynoszącej 600 tys. ECU i stanowiącej 30% wynoszącej 2 mln ECU całkowitej dotacji przewidzianej dla około 25 projektów, Komisja
podnosi, że jest to jednoznaczna wskazówka świadcząca o tym, że sprawa była z góry rozstrzygnięta. Wniosek o przyznanie jednej
trzeciej ogólnej kwoty dotacji dla jednego tylko projektu jest bowiem zjawiskiem wyjątkowo rzadkim.
Co się tyczy akapitu dziewiątego lit. d) zaskarżonej decyzji, Komisja podnosi, że jedynie skierowanie przez pana Tzoanosa
wcześniejszego zaproszenia do IPK może tłumaczyć fakt, że spółka ta złożyła wniosek o udzielenie wsparcia finansowego, którego
treść nie odpowiadała opublikowanym obiektywnym kryteriom przyznawania pomocy i w którym zawnioskowano o przyznanie kwoty
oczywiście nieproporcjonalnej w stosunku do całkowitego budżetu omawianego programu subwencji. Ponieważ bowiem przygotowanie
każdego wniosku o przyznanie wsparcia finansowego jest czasochłonne i kosztowne, żaden rozsądny podmiot gospodarczy nie sporządziłby
go, gdyby nie widział szansy na jego pozytywne rozpatrzenie. IPK nie przeciwstawia tym wywodom żadnego wiarygodnego argumentu,
zaś próby przedstawienia wyjaśnienia są abstrakcyjne, nierealistyczne i sprzeczne.
Odnosząc się do akapitu dziewiątego lit. e) zaskarżonej decyzji, dotyczącego w szczególności zeznań pana Francka, Komisja
odpiera tezę IPK, że pan Franck nie pracował dla tej spółki w Brukseli. Na prośbę pana Freitaga utworzył on tamże spółkę ETIC
Headquarters Bruxelles, która miała nawiązywać i poszerzać kontakty z instytucjami wspólnotowymi. W tym właśnie kontekście
pan Franck spotkał pana Tzoanosa i dowiedział się o projekcie Ecodata. Pan Franck był też wymieniony pośród ekspertów IPK
we wniosku o przyznanie wsparcia finansowego dla tego projektu. Jego zeznania są zatem decydujące dla ustalenia faktów i dlatego
właśnie IPK próbuje podważyć ich wiarygodność.
W odniesieniu do akapitu dziewiątego lit. f) zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym pan Tzoanos zmusił IPK do zaakceptowania
trzech partnerów projektu wyznaczonych przez niego przed wydaniem decyzji o przyznaniu wsparcia, Komisja zaprzecza twierdzeniu
IPK, zgodnie z którym 01‑Pliroforiki podjęła inicjatywę przedłożenia IPK zarysu projektu. Przedstawiony przez IPK opis faktów
jest sprzeczny z wiarygodnymi i wzajemnie spójnymi oświadczeniami panów Francka i Bauscha, a także z treścią faksu z dnia
31 marca 1993 r. przesłanego do pana von Moltkego przez pana Freitaga, zgodnie z którym IPK była inicjatorem projektu Ecodata
i wybrała partnerów do jego realizacji.
Co się tyczy akapitu dziewiątego lit. g) zaskarżonej decyzji, według którego, w szczególności, w trakcie postępowania IPK
nie powiadomiła wyższych urzędników Komisji o oszustwach, których dopuścił się pan Tzoanos, Komisja utrzymuje, że to zaniechanie
świadczy w sposób oczywisty o istnieniu zmowy między panem Tzoanosem a panem Freitagiem podczas wydawania decyzji o przyznaniu
wsparcia, a nawet jest jedynym wiarygodnym wyjaśnieniem takiej zmowy. Składając donos na pana Tzoanosa u jego przełożonego
IPK narażałaby się bowiem na ryzyko ujawnienia prawdziwego przebiegu zdarzeń, a w konsekwencji utraty spornej pomocy finansowej.
Jeśli chodzi o rzekome żądanie IPK odbycia poufnego spotkania z panem von Moltkem w obecności pana Tzoanosa, Komisja dodaje,
że wystarczyłoby, gdyby IPK odbyła z nim rozmowę telefoniczną.
Odnosząc się do akapitu dziewiątego lit. h) zaskarżonej decyzji, według którego pan Tzoanos ingerował w projekt Ecodata przed
jego przedstawieniem Komisji i zarekomendował 01‑Pliroforiki jako partnera, Komisja wyjaśnia, że w trakcie przeprowadzonej
w marcu 1993 r. rozmowy telefonicznej z panem von Moltkem pan Freitag oświadczył, że na etapie przygotowywania projektu między
kwietniem a czerwcem 1992 r. rozmawiał z panem Tzoanosem na temat krajów i przedsiębiorstw, jakie mają zostać włączone w realizację
projektu, czego wynikiem było zarekomendowanie przez pana Tzoanosa spółki 01‑Pliroforiki. Oświadczenie to jest jednak sprzeczne
z treścią powtarzanego przez IPK twierdzenia, że pomysłodawcą projektu Ecodata była 01‑Pliroforiki. Poza tym samo to oświadczenie
pana Freitaga dowodzi istnienia między panem Tzoanosem a IPK współpracy o znamionach zmowy.
Co się tyczy akapitu dziewiątego lit. i) zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym IPK złożyła fałszywe oświadczenie, sprzeczne
z treścią sporządzonego przez belgijską policję protokołu z przesłuchania pana Tzoanosa, wskazując w przesłanym do pana von
Moltkego w dniu 31 marca 1993 r. faksie, że ani pan Freitag, ani jego współpracownicy, nie utrzymywali kontaktów z panem Tzoanosem
na etapie przygotowywania projektu Ecodata, Komisja wyjaśnia, że to fałszywe oświadczenie, o którego nieprawdziwości świadczy
kilka dokumentów zawartych w aktach sprawy, stanowi dodatkową okoliczność wskazującą na istnienie zmowy między panem Tzoanosem
a IPK. Komisja dodaje, że linia obrony IPK nie jest w tym względzie jasna, zwłaszcza że spółka ta nie zaprzecza tezie, że
w okresie poprzedzającym przedłożenie projektu Ecodata Komisji miały miejsce spotkania między panem Freitagiem lub panem Franckiem
a panem Tzoanosem.
Odnosząc się do akapitu dziewiątego lit. j) zaskarżonej decyzji, według którego w listopadzie 1992 r. miało miejsce spotkanie
między panem Tzoanosem, 01‑Pliroforiki a IPK, Komisja uściśla, iż wskazywana przez IPK okoliczność, że spotkanie to odbyło
się po wydaniu decyzji o przyznaniu wsparcia, nie pozwala podważyć tezy, że spotkanie to świadczy o tym, że podjęta na nim
przez pana Tzoanosa próba ingerencji zmierzającej do rozdzielenia zadań i funduszy w sposób odpowiadający wcześniejszym uzgodnieniom
nosiła znamiona zmowy.
W odniesieniu do akapitu dziewiątego lit. k) zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym zatrudnienie pani Sapountzaki, narzeczonej
i przyszłej małżonki pana Tzoanosa, w charakterze przedstawiciela spółki ETIC potwierdza, że związki między panem Freitagiem
a panem Tzoanosem zostały nawiązane dawniej i były stosunkowo bliskie, Komisja przypomina, że IPK od dawna wiedziała o sprzedajności
pana Tzoanosa, co czyni niewiarygodnym twierdzenie tej spółki, że kontaktowała się z nim jedynie dlatego, że był on kierownikiem
wydziału Komisji i tylko w celu uzyskania wskazówek.
Komisja zaprzecza, że okoliczności opisane przez IPK (pkt 67 powyżej) mogą podważyć poszlaki istnienia zmowy. To samo tyczy
się okoliczności, że przeciwko panu Freitagowi nie jest prowadzone postępowanie karne. Okoliczność taka nie stoi na przeszkodzie
interwencji Komisji w przypadku istnienia wystarczającej ilości poszlak świadczących o istnieniu zmowy (opinia rzecznika generalnego
J. Mischa przedstawiona w postępowaniu, w którym zapadł ww. w pkt 28 wyrok w sprawie IPK‑München i Komisja, pkt 101).
To samo tyczy się wewnętrznych dochodzeń Komisji wobec pana Tzoanosa. Oprócz faktu, że IPK nie sprecyzowała, na jakie konkretnie
dochodzenia się powołuje, ani w jakim zakresie dochodzenia te mogą świadczyć o braku jej winy, Komisja utrzymuje, że belgijskie
postępowanie karne przeciwko panu Tzoanosowi jest jeszcze w toku, wobec czego może ono dostarczyć nowych informacji. Również
wewnętrzne dochodzenia Komisji nie zostały jeszcze definitywnie zakończone. Ponadto IPK przytacza jedynie w sposób fragmentaryczny
ww. w pkt 23 wyrok w sprawie IPK‑München przeciwko Komisji (pkt 75 i 85), który nie zawiera w rzeczywistości żadnych twierdzeń
stanowiących poparcie dla jej argumentu.
Jeśli chodzi o złożoną przez IPK skargę, Komisja podkreśla, że skarga ta, której tekstu IPK nie dostarczyła, skierowana została
przeciwko panu von Moltkemu, a nie przeciwko panu Tzoanosowi. W ten sposób IPK próbowała skierować podejrzenia ciążące na
panu Tzoanosie na pana Moltkego, a podejrzenia ciążące na 01‑Pliroforiki na spółkę Studienkreis. Skarga IPK stanowi zatem,
wprost przeciwnie, dodatkowy element świadczący o istnieniu zmowy.
Co się tyczy sprzeciwu IPK wobec nacisków wywieranych przez pana Tzoanosa, Komisja podnosi, że sprzeciw ten, wyrażony dopiero
po wydaniu decyzji o przyznaniu spornej pomocy finansowej, nie uprawnia do wniosku, że przed wydaniem rzeczonej decyzji zmowa
nie istniała.
Odnosząc się wreszcie do okoliczności wniesienia przez IPK własnego wkładu kapitałowego w realizację projektu Ecodata, Komisja
utrzymuje, że wniesienie takiego wkładu nie było warunkiem koniecznym uzyskania współfinansowania ze strony Komisji.
W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego okoliczności, że nie zostały spełnione wymagane przesłanki stwierdzenia nieważności
decyzji przyznającej pomoc finansową
W pierwszej kolejności IPK utrzymuje, że określone w rozporządzeniu nr 2988/95 właściwe przesłanki stwierdzenia nieważności
ze skutkiem wstecznym decyzji o przyznaniu funduszy wspólnotowych nie są spełnione w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja
narusza rozporządzenie nr 2988/95 w szczególności dlatego, że u podstaw wydania decyzji o przyznaniu wsparcia nie leży nieprawidłowość
w rozumieniu tego rozporządzenia. Posiłkowo IPK podnosi, że w każdym razie Komisja nie była uprawniona do wydania zaskarżonej
decyzji, gdyż upłynął okres przedawnienia, o którym mowa w art. 3 tego rozporządzenia.
Według IPK, jak wynika z motywów 3 i 4 rozporządzenia nr 2988/95, akt ten ma zastosowanie do wszystkich dziedzin polityki
wspólnotowej, a więc także do odzyskiwania funduszy wspólnotowych przez organy Wspólnoty. Struktura i cel omawianego rozporządzenia
wskazują, że jego zakres zastosowania może zostać rozszerzony o środki podejmowane przez Komisję, gdy w grę wchodzą interesy
finansowe Wspólnot, bez względu na to, czy chodzi o scentralizowane, czy zdecentralizowane wykonywanie prawa wspólnotowego.
Ponadto, jak wynika z orzecznictwa, w niniejszej sprawie rozporządzenie to stosuje się z mocą wsteczną i niezależnie od okoliczności,
że przyznanie rozpatrywanej pomocy finansowej nastąpiło przed jego wejściem w życie.
IPK utrzymuje, że stwierdzenie nieprawidłowości w rozumieniu art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, czyli w tym przypadku
bezprawności decyzji o przyznaniu wsparcia, stanowi warunek wstępny cofnięcia korzyści na podstawie art. 4 ust. 1 tego aktu.
Tymczasem istnieje domniemanie, że decyzja o przyznaniu wsparcia jest zgodna z prawem, zaś Komisja nie dostarczyła ciążącego
na niej dowodu bezprawności tego aktu, w szczególności ze względu na rzekomą zmowę, zarzucaną w zaskarżonej decyzji.
W tym względzie IPK zaprzecza istnieniu zmowy zarzucanej przez Komisję w zaskarżonej decyzji (zob. pkt 33, 52–67 powyżej).
Ponadto twierdzi, że Komisja nie wzięła pod uwagę szeregu okoliczności świadczących o tym, że zmowa nie istniała (zob. pkt 67
powyżej).
W każdym razie, nawet przy założeniu, że istniała nieprawidłowość w rozumieniu art. 1 ust. 2 i art. 4 ust. 1 rozporządzenia
nr 2988/95, IPK utrzymuje, że przedawnienie przewidziane w art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia stoi na przeszkodzie cofnięciu
decyzji o przyznaniu wsparcia mocą zaskarżonej decyzji. W tym względzie IPK twierdzi, że – wbrew twierdzeniom Komisji – przedawnienie
dotyczy nie tylko sankcji, ale także środków administracyjnych, co zostało potwierdzone w orzecznictwie.
IPK utrzymuje w tym względzie, że czteroletni okres przedawnienia, biegnący od daty stwierdzenia nieprawidłowości, upłynął
już, gdy wydawano zaskarżoną decyzję, w dniu 13 maja 2005 r., ponieważ zarzucana zmowa miała miejsce przed wydaniem decyzji
o przyznaniu wsparcia w dniu 4 sierpnia 1992 r. W związku z tym IPK zaprzecza istnieniu ciągłego lub powtarzającego się naruszenia,
które zdaniem Komisji przejawiało się uchybieniem rzekomemu obowiązkowi informowania oraz lojalności ciążącemu na każdym beneficjencie
pomocy wspólnotowej. Przyjęcie takiej tezy doprowadziłoby do sytuacji, w której wskazany w art. 3 rozporządzenia nr 2988/95
okres przedawnienia nigdy nie rozpoczynałby biec, gdyż rzeczony obowiązek informowania i lojalności dotyczy każdej nieprawidłowości.
IPK podnosi zresztą, że Komisja oparła swój zarzut dotyczący istnienia zmowy na faktach, o których wiedziała od 1996 r., wobec
czego mogła powołać się na nie dużo wcześniej, w ramach nowej decyzji dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu
wsparcia. Ponieważ Komisja tego nie zrobiła, IPK ma prawo – ponad jedenaście lat po pomyślnym ukończeniu projektu Ecodata
– domagać się przywrócenia pewności prawa.
Ponadto okres przedawnienia nie został w niniejszej sprawie przerwany. IPK podnosi w tym względzie, po pierwsze, że decyzja
odmowna z dnia 3 sierpnia 1994 r. nie tylko nie była oparta na zarzucie dotyczącym zmowy, ale nie miała też tego samego przedmiotu
co zaskarżona decyzja, gdyż ograniczała się do odmowy wypłaty drugiej transzy pomocy finansowej, a po drugie że stanowiła
ona akt o którym IPK winna zostać zawiadomiona, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości
w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 2988/95. Co więcej, według IPK, zarzut dotyczący zmowy, który Komisja
podniosła w sprawie T‑331/94 dopiero w swych uwagach przedstawionych po odesłaniu sprawy Sądowi przez Trybunał, był zarzutem
spóźnionym, niezwiązanym z przedmiotem sporu, a zatem niedopuszczalnym (ww. w pkt 23 wyrok w sprawie IPK‑München przeciwko
Komisji, pkt 90). Dlatego okres przedawnienia nie został także przerwany w postępowaniu w sprawie T‑331/94.
Zdaniem IPK, nawet gdyby uznać, że okres przedawnienia uległ przerwaniu, to skoro Komisja nie nałożyła sankcji ani nie zawiesiła
postępowania administracyjnego, maksymalny okres ośmiu lat, przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia nr 2988/95
upłynął w chwili wydania zaskarżonej decyzji.
Posiłkowo IPK podnosi, że w razie uznania, że rozporządzenie nr 2988/95 nie powinno zostać zastosowane – mimo iż ma ono charakter
lex specialis – a zamiast niego zastosowanie znaleźć winny zasady ogólne, ścisłe wymogi, jakim podlega cofnięcie bezprawnego
aktu administracyjnego z mocą wsteczną, nie zostały w niniejszej sprawie spełnione.
W odniesieniu do przywołanego przez Komisję art. 119 ust. 2 i do art. 72 ust. 2 rozporządzenia finansowego IPK wskazuje, że
kwestia, czy omawiana pomoc finansowa stanowi dotację w rozumieniu tytułu VI rozporządzenia finansowego, może pozostać otwarta.
Artykuł 119 ust. 2 tego rozporządzenia nie stanowi sam w sobie wystarczającej podstawy prawnej cofnięcia decyzji o przyznaniu
wsparcia, gdyż przewiduje on ustanowienie w tym względzie zasad wykonawczych. Tymczasem ani w motywach zaskarżonej decyzji,
ani w odpowiedzi Komisji na skargę nie wskazano zasad wykonawczych, na podstawie których decyzja o przyznaniu wsparcia mogłaby
zostać cofnięta. W każdym razie art. 72 rozporządzenia finansowego nie stanowi takiej zasady wykonawczej. Co więcej, zaskarżona
decyzja nie przewiduje zawieszenia, zmniejszenia ani zaprzestania wypłacania dotacji w rozumieniu art. 119 ust. 2 rozporządzenia
finansowego, gdyż podjęcie takiego środka wymaga wydania odrębnego nakazu zwrotu pomocy. Wreszcie w braku konkretyzującego
przepisu prawa wtórnego paremia prawnicza fraus omnia corrumpit także nie stanowi podstawy prawnej stwierdzenia nieważności
decyzji o przyznaniu pomocy finansowej.
Komisja stoi na stanowisku, że skoro IPK otrzymała omawianą pomoc finansową bezpośrednio z budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich,
to odzyskanie tej pomocy uregulowane jest w tytule VI (dotacje) rozporządzenia finansowego. Mimo że tytuł ten nie zawiera
wyraźnej reguły, która dotyczyłaby dotacji przyznanej w wyniku zmowy, to art. 119 ust. 2 rozporządzenia finansowego – mając
na względzie zasadę fraus omnia corrumpit oraz fakt, że wymuszanie dotacji w drodze oszustwa objęte jest elementarnym zakazem
– winien być interpretowany rozszerzająco i uznany za podstawę prawną zaskarżonej decyzji. Techniczne kwestie dotyczące przeprowadzania
windykacji uregulowane są w art. 72 ust. 2 rozporządzenia finansowego.
W tym względzie nie przewidziano żadnego okresu przedawnienia, a przepisy rozporządzenia nr 2988/95 w dziedzinie przedawnienia
nie mają zastosowania w drodze analogii. W odpowiedzi na pytania Sądu Komisja przyznała jednak, zarówno na piśmie, jak i na
rozprawie, iż przy założeniu, że zastosowanie miałaby reguła przedawnienia przewidziana w art. 3 ust. 1 rozporządzenia – co
jednak nie ma miejsca, gdyż rozporządzenie to nie stanowi podstawy prawnej zaskarżonej decyzji – jej wsteczne zastosowanie
w niniejszej sprawie należałoby dopuścić w świetle odnośnego orzecznictwa, co odnotowano w protokole z rozprawy. Na rozprawie
Komisja wyjaśniła ponadto, że w każdym razie – jak uznano w orzecznictwie – obowiązek zwrotu pomocy przez IPK jest prostą
konsekwencją faktu, że spółka ta uzyskała korzyść finansową, dopuszczając się nadużycia, wobec czego żądanie zwrotu nie musi
mieć w prawie pierwotnym czy wtórnym podstawy prawnej takiej jak przewidziana w art. 4 rozporządzenia nr 2988/95.
Posiłkowo Komisja podnosi, że zaskarżona decyzja jest także uzasadniona w świetle rozporządzenia nr 2988/95, w szczególności
zaś w świetle art. 1 ust. 2, art. 4 ust. 1 i art. 7, a także art. 2 i 3 protokołu do Konwencji w sprawie ochrony interesów
finansowych Wspólnot Europejskich odnoszącymi się do korupcji biernej i czynnej, której kryteria zostały spełnione w niniejszej
sprawie. Pan Tzoanos potraktował bowiem IPK w sposób preferencyjny, przyznając jej sporną pomoc finansową bez wyraźnego zaproszenia
do składania wniosków, w zamian za udział spółki 01‑Pliroforiki w projekcie Ecodata prowadzonym przez IPK. W tym względzie
wskazana przez IPK okoliczność, że sama ta spółka nie popełniła bezpośrednio oszustwa, jest bez znaczenia, ponieważ zgodnie
z art. 7 rozporządzenia nr 2988/95 środki administracyjne mogą być także stosowane wobec osób, które uczestniczyły w nieprawidłowości.
W niniejszej sprawie istnieje szereg okoliczności, które wydają się wskazywać, że działania IPK nosiły znamiona korupcji czynnej,
jako że spółka ta zgodziła się – w celu uzyskania spornej pomocy finansowej – sformować zespół do realizacji projektu Ecodata
zgodnie z życzeniem pana Tzoanosa i w jego osobistym interesie. Podobnie IPK udzieliła zlecenia spółce Lex Group tuż przed
wydaniem decyzji o przyznaniu wsparcia, na czym także mógł skorzystać pan Tzoanos.
Zgodnie z własnymi twierdzeniami przedstawionymi w ramach pierwszego postępowania spornego, gdy pan Tzoanos otwarcie zażądał,
aby 01‑Pliroforiki otrzymała znaczną część spornej pomocy finansowej, IPK powinna była zdawać sobie sprawę z faktu, że otrzymała
tę pomoc tylko dlatego, że zgodziła się realizować projekt wraz z 01‑Pliroforiki. Później, począwszy od chwili, w której IPK
próbowała realizować projekt sama, rozmyślnie uczestniczyła ona w nieprawidłowości. Komisja uściśla, że IPK od wielu lat wiedziała
o przekupności pana Tzoanosa oraz od samego początku miała świadomość okoliczności, że sporna pomoc finansowa została przyznana
bezprawnie. Późniejsza odmowa IPK respektowania zawartego z panem Tzoanosem porozumienia o znamionach zmowy nie może sanować
bezprawności decyzji o przyznaniu wsparcia.
Ponadto według Komisji będąca wynikiem tej zmowy decyzja o przyznaniu wsparcia mogła wyrządzić szkodę interesom finansowym
Wspólnot. Gdyby zmowa ta nie miała miejsca, pomoc finansowa zostałaby przyznana z poszanowaniem wymogów przejrzystości, dzięki
czemu sporne fundusze mogłyby zostać lepiej wykorzystane. Komisja przypomina, że według twierdzeń IPK spółka 01‑Pliroforiki
nie miała szczególnego doświadczenia w sektorze turystyki ani w dziedzinie baz danych dotyczących środowiska naturalnego i że
gdyby nie została włączona do zespołu realizującego projekt Ecodata przez IPK, nie otrzymałaby spornej pomocy finansowej.
Z kolei wniosek IPK nie zostałby przyjęty przez pana Tzoanosa, gdyby 01‑Pliroforiki nie uczestniczyła w projekcie. Wreszcie
niepowodzenie projektu Ecodata potwierdza tezę, że przyznanie spornej pomocy finansowej było nieefektywne.
Według Komisji okres przedawnienia przewidziany w art. 3 rozporządzenia nr 2988/95 nie stał na przeszkodzie wydaniu zaskarżonej
decyzji. Nawet jeśli rozporządzenie to znajduje zastosowanie, to omawiana decyzja dotyczy cofnięcia bezprawnie uzyskanej korzyści
w rozumieniu art. 4 rozporządzenia nr 2988/95, a nie sankcji administracyjnej. Tymczasem zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit czwarty
i art. 3 ust. 2 rozporządzenia i bez względu na niejasne orzecznictwo, z którego mógłby wynikać wniosek przeciwny, przedawnienie
ma zastosowanie jedynie do sankcji administracyjnych.
Ponadto okres przedawnienia nie rozpoczął jeszcze biegu, skoro usiłując zaprzeczyć istnieniu zmowy z panem Tzoanosem, IPK
nieustannie naruszała ciążący na niej obowiązek informowania i lojalności względem Komisji, wynikający z przyznania spornej
pomocy finansowej, wobec czego nieprawidłowość, której się dopuściła, jeszcze nie ustała w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit
drugi rozporządzenia nr 2988/95.
Komisja podnosi, że w każdym razie okres przedawnienia został przerwany decyzją odmowną z dnia 3 sierpnia 1994 r., wydaną
przed jego upływem, aż do 29 kwietnia 2004 r., czyli dnia wydania przez Trybunał wyroku kończącego pierwsze postępowanie sporne.
Co się tyczy maksymalnego ośmioletniego okresu przedawnienia przewidzianego w art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia
nr 2988/95, Komisja odrzuca argumentację IPK i wyjaśnia, że pojęcie „sankcji” obejmuje także „działania”, o których mowa w art. 4
tego rozporządzenia, wobec czego każda sankcja lub środek w rozumieniu wskazanego artykułu może przerwać okres przedawnienia.
Tak więc decyzja odmowna z dnia 3 sierpnia 1994 r. również przerwała, a nawet unicestwiła ten okres. Komisja dodaje, że skutek
wsteczny art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 czyni niezbędnym przyjęcie takiego spójnego podejścia, nawet jeśli decyzja
odmowna z dnia 3 sierpnia 1994 r. nie została wydana na podstawie art. 4 omawianego rozporządzenia. Przyjęcie przeciwnego
podejścia prowadziłoby do „absurdu”, gdyż zobowiązywałoby Komisję – w ramach toczącego się postępowania spornego wymierzonego
przeciwko takiej decyzji – do wydania „tytułem prewencyjnym” nowej decyzji, wyłącznie w celu przerwania okresu przedawnienia.
Wreszcie ze względu na wydanie decyzji odmownej z dnia 3 sierpnia 1994 r. żadna z czynności zawieszających, o których mowa
w art. 3 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 2988/95, nie ma decydującego znaczenia.
Komisja dodaje, że decyzja odmowna z dnia 3 sierpnia 1994 r. i zaskarżona decyzja odnoszą się do nieprawidłowości dotyczących
jednej i tej samej pomocy finansowej. Co więcej, nieprawidłowości te są ze sobą ściśle powiązane, ponieważ nienależyte wykonanie
projektu Ecodata jest w znacznej mierze rezultatem zmowy. Instytucja ta przypomina, że we właściwym czasie podniosła tę kwestię
w ramach pierwszego postępowania spornego. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby podstawą zaskarżonej decyzji były argumenty podniesione
przy tej okazji.
W odpowiedzi na pisemne pytanie Sądu Komisja wskazała wreszcie, że nie podjęła żadnego środka prowadzącego do zawieszenia
postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, przy czym zawieszenie takie przewidziane
jest w każdym razie jedynie w razie nałożenia kar pieniężnych, co nie miało w tym przypadku miejsca.

Ocena Sądu

W przedmiocie zakresu zastosowania ratione materiae rozporządzenia nr 2988/95
Należy przypomnieć, że według IPK rozporządzenie nr 2988/95 znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja
narusza po pierwsze art. 4 tego rozporządzenia, ze względu na brak nieprawidłowości, którą można by przypisać IPK, a po drugie
art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ze względu na przedawnienie karalności domniemanej nieprawidłowości. Z kolei Komisja zaprzecza
w pierwszej kolejności tezie, że niniejszą sprawę należy oceniać w świetle przepisów rozporządzenia nr 2988/95, gdyż podstawą
prawną zaskarżonej decyzji był w szczególności art. 119 ust. 2 rozporządzenia finansowego w związku z zasadą fraus omnia corrumpit,
a nie art. 4 rozporządzenia nr 2988/95. Wobec tego art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 dotyczący przedawnienia także nie
ma zastosowania.
W odniesieniu do kwestii, czy niniejsza sprawa objęta jest zakresem zastosowania rozporządzenia nr 2988/95, a w szczególności,
czy art. 4 tego rozporządzenia stanowi właściwą podstawę prawną zaskarżonej decyzji, należy na początek przypomnieć, że we
wskazanej decyzji, która dotyczy cofnięcia decyzji o przyznaniu wsparcia, nie wymieniono żadnego przepisu prawa pierwotnego
ani wtórnego, który mógłby stanowić podstawę prawną tego aktu.
Tymczasem z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż obowiązek zwrotu nienależnej korzyści, uzyskanej poprzez praktykę będącą naruszeniem
prawa, nie narusza zasady praworządności. Obowiązek ten nie jest bowiem sankcją, lecz jedynie konsekwencją ustalenia, że warunki
wymagane dla uzyskania korzyści wynikającej z przepisów wspólnotowych zostały stworzone w sposób sztuczny, co powoduje uznanie
przyznanej korzyści za nienależną i w konsekwencji uzasadnia obowiązek jej zwrotu (zob. podobnie wyroki Trybunału: z dnia
14 grudnia 2000 r. w sprawie C‑110/99 Emsland‑Stärke, Rec. s. I‑11569, pkt 56; z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawie C‑158/08
Pometon, Zb.Orz. s. I‑4695, pkt 28). Tak więc w odróżnieniu od sankcji administracyjnych, które wymagają szczegółowej podstawy
prawnej poza ogólnymi uregulowaniami zawartymi w rozporządzeniu nr 2988/95 (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 13 marca
2008 r. w sprawach połączonych od C‑383/06 do C‑385/06 Vereniging Nationaal Overlegorgaan Sociale Werkvoorziening, Zb.Orz.
s. I‑1561, pkt 39; opinia rzecznika generalnego J. Kokott przedstawiona w sprawie C‑367/09 SGS Belgium i in., dotychczas nieopublikowana
w Zbiorze, pkt 33–49), unormowania zawarte w art. 4 ust. 1–3 w związku z art. 1 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia należy uznać
za właściwą i wystarczającą podstawę prawną wszelkich środków dotyczących cofnięcia korzyści nienależnie uzyskanej w wyniku
nieprawidłowości, a więc także cofnięcia decyzji przyznającej tę korzyść.
Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 każda nieprawidłowość będzie pociągała za sobą z reguły cofnięcie
bezprawnie uzyskanej korzyści, w szczególności poprzez zobowiązanie do zapłaty lub zwrotu kwot pieniężnych należnych lub bezprawnie
uzyskanych. Podobnie, zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny
z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu
uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Z art. 1 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 4 omawianego
rozporządzenia wynika nadto, że środków dotyczących cofnięcia korzyści nienależnie uzyskanej w wyniku nieprawidłowości nie
uważa się za sankcje. Wreszcie w utrwalonym orzecznictwie uznano, że w każdym razie, nawet w braku konkretnych przepisów w tym
względzie, z zasad ogólnych prawa wspólnotowego wynika, że organy administracji są zasadniczo upoważnione do wycofania z mocą
wsteczną korzystnego aktu administracyjnego, który przyjęto bezprawnie (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 20 listopada 2002 r.
w sprawie T‑251/00 Lagardère i Canal+ przeciwko Komisji, Rec. s. II‑4825, pkt 138–140 i przytoczone tam orzecznictwo), a przepisy
takie jak art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 urzeczywistniają tylko te zasady ogólne na poziomie prawa wtórnego.
W tym stanie rzeczy należy oddalić główny argument Komisji, w myśl którego zaskarżona decyzja, której przedmiotem jest właśnie
cofnięcie decyzji o przyznaniu wsparcia ze względu na to, że IPK w sposób nieprawidłowy otrzymała pomoc finansową, dzięki
zawarciu z właściwym urzędnikiem, panem Tzoanosem, porozumienia o znamionach zmowy, nie wchodzi w zakres zastosowania rozporządzenia
nr 2988/95. Tak więc, skoro stosowne przepisy tego rozporządzenia stanowią konkretną podstawę prawną zaskarżonej decyzji,
nie zachodzi potrzeba dokonywania oceny, czy decyzja ta oparta jest w sposób dorozumiany na art. 119 ust. 2 rozporządzenia
finansowego, na zasadzie fraus omnia corrumpit, czy też na innej regule prawa wspólnotowego.
Należy zatem zbadać, czy Komisja słusznie uznała, że istnieją nieprawidłowości, które należy przypisać IPK.
W przedmiocie pojęcia nieprawidłowości w rozumieniu art. 4 ust. 1–3 w związku z art. 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 2988/95
Zgodnie z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego
wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym
budżecie Wspólnot.
Jak wynika z art. 109 ust. 1 rozporządzenia finansowego, przyznawanie dotacji podlega w szczególności zasadom przejrzystości
i równego traktowania, co oznacza, że ze względu na ograniczony budżet dostępny dla finansowania takich dotacji, podmioty
potencjalnie ubiegające się o wsparcie finansowe winny być traktowane w równy sposób, w odniesieniu do, po pierwsze, przekazywania
im w zaproszeniu do składania wniosków właściwych informacji na temat kryteriów wyboru projektów, jakie mają być przedkładane,
a po drugie, porównawczej oceny tych projektów, prowadzącej do ich wyboru i przyznania dotacji. Przepis ten jest zatem wyrazem
ogólnej zasady równego traktowania (wyroki Trybunału: z dnia 19 października 1977 r. w sprawach 117/76 i 16/77 Ruckdeschel
i in., Rec. s. 1753, pkt 7; z dnia 13 grudnia 1984 r. w sprawie 106/83 Sermide, Rec. s. 4209, pkt 28), której szczególna waga
została podkreślona w pokrewnym sektorze udzielania zamówień publicznych (wyroki Trybunału: z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawach
połączonych C‑285/99 i C‑286/99 Lombardini i Mantovani, Rec. s. I‑9233, pkt 37; z dnia 19 czerwca 2003 r. w sprawie C‑315/01
GAT, Rec. s. I‑6351, pkt 73), w szczególności zaś w odniesieniu do ciążącego na organie udzielającym zamówienia obowiązku
czuwania nad równością szans wszystkich oferentów (zob. wyrok Sądu z dnia 17 marca 2005 r. w sprawie T‑160/03 AFCon Management
Consultants i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑981, pkt 75 i przytoczone tam orzecznictwo).
Wobec fundamentalnego znaczenia zasad przejrzystości i równego traktowania Sąd stoi na stanowisku, że mają one zastosowanie
mutatis mutandis do procedury przyznawania dotacji obciążających budżet wspólnotowy (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 13 marca
2003 r. w sprawie T‑125/01 José Martí Peix przeciwko Komisji, Rec. s. II‑865, pkt 113), bez względu na fakt, że rozporządzenie
finansowe z dnia 21 grudnia 1977 r. mające zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 356, s. 1), znajdujące
zastosowanie w okolicznościach faktycznych zachodzących w chwili wydania decyzji o przyznaniu wsparcia, nie wspominało jeszcze
wyraźnie o tych zasadach.
W dziedzinie budżetowej zasada przejrzystości, jako dopełnienie zasady równego traktowania, ma bowiem zasadniczo na celu wyłączenie
ryzyka faworyzowania i arbitralności ze strony instytucji zamawiającej. Oznacza ona, że wszystkie warunki i szczegółowe zasady
procedury udzielania zamówienia powinny być sformułowane w sposób jasny, precyzyjny i jednoznaczny między innymi w zaproszeniu
do składania wniosków. Tak więc wszystkie informacje istotne dla prawidłowego zrozumienia zaproszenia do składania wniosków
powinny, gdy tylko jest to możliwe, zostać udostępnione wszystkim podmiotom potencjalnie zainteresowanym uczestnictwem w procedurze
przyznawania dotacji, po pierwsze, by pozwolić wszystkim rozsądnie poinformowanym i wykazującym zwykłą staranność wnioskodawcom
na zrozumienie ich dokładnego zakresu i dokonanie ich wykładni w taki sam sposób, a po drugie, by umożliwić instytucji budżetowej
rzeczywistą weryfikację, czy przedstawione projekty odpowiadają ogłoszonym wcześniej kryteriom wyboru (zob. podobnie i analogicznie
wyrok Sądu z dnia 12 marca 2008 r. w sprawie T‑345/03 Evropaïki Dynamiki przeciwko Komisji, Rec. s. II‑341, pkt 142–145).
Wobec tego każde naruszenie równości szans i zasady przejrzystości stanowi nieprawidłowość dotykającą procedury przyznawania
pomocy (zob. podobnie i analogicznie ww. w pkt 124 wyrok w sprawie Evropaïki Dynamiki przeciwko Komisji, pkt 147).
Tak więc otrzymanie pomocy finansowej pochodzącej z budżetu ogólnego Wspólnot, takiej jak sporna pomoc finansowa, dzięki zachowaniu
o znamionach zmowy – oczywiście sprzecznym z bezwzględnie obowiązującymi przepisami regulującymi przyznawanie takiej pomocy
– między podmiotem wnioskującym o przyznanie wsparcia finansowego a urzędnikiem odpowiedzialnym za przygotowanie zaproszenia
do składania wniosków, jak również za ocenę i wybór projektu mającego otrzymać finansowanie, stanowi nieprawidłowość w rozumieniu
art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, przy czym nie zachodzi konieczność dokonywania oceny, czy zachowanie to spełnia również
kryteria korupcji czynnej lub biernej bądź naruszenia innego przepisu o charakterze karnym. W tym względzie należy przypomnieć,
że Komisja stawia zarzut, że IPK uzyskała w sposób nieprawidłowy, czyli w wyniku zmowy z panem Tzoanosem, urzędnikiem odpowiedzialnym
za zarządzanie częścią budżetu przeznaczoną na finansowanie projektów w dziedzinie turystyki i środowiska naturalnego, poufne
informacje na temat tego, jak należy postąpić, by mieć pewność otrzymania spornej pomocy finansowej.
Należy zatem zbadać, czy przy pomocy dowodów przedstawionych przez Komisję da się wykazać zaistnienie zarzucanej nieprawidłowości.
W przedmiocie dowodu wystąpienia nieprawidłowości
W niniejszej sprawie Komisja, na której spoczywa ciężar dowodowy, przedstawiła w zaskarżonej decyzji oraz w pismach przedstawionych
w toku postępowania szereg dowodów – których prawdziwość, jako taka, nie została zakwestionowana przez IPK – by wykazać, że
spółka ta aktywnie uczestniczyła w zmowie z panem Tzoanosem, mającej na celu uzyskanie spornej pomocy finansowej w nieprawidłowy
sposób.
Tak więc, po pierwsze, okolicznością bezsporną jest to, że ostateczny budżet ogólny na rok budżetowy 1992, liczący w sumie
1575 stron, stanowił w jednym zdaniu umieszczonym w ostatnim akapicie na stronie 659, że „kwota co najmniej 530 tys. ECU [zostanie
wykorzystana] jako wsparcie dla utworzenia sieci informacyjnej dotyczącej projektów w dziedzinie turystyki ekologicznej w Europie”.
Zaproszenie do składania wniosków zmierzających do uzyskania wsparcia dla projektów w dziedzinie turystyki i środowiska naturalnego
nie przewidywało jednak konkretnie utworzenia sieci informacyjnej dotyczącej projektów z zakresu turystyki ekologicznej w Europie,
lecz ograniczało się do stwierdzenia w sposób ogólny, że „Komisja przewiduje przyznanie 2 mln ECU dla tego programu” i że
[„o]koło 25 projektów zostanie wybranych spośród propozycji otrzymanych” i kwalifikowalnych do objęcia wsparciem finansowym
Wspólnoty w wysokości 60% kosztów. Ponadto kryteria wyboru przyjęte w pkt D zaproszenia do składania wniosków, w którym skonkretyzowano
tematykę projektów, które traktowane będą priorytetowo, nie odnosiły się do utworzenia takiej sieci informacyjnej, a mianowicie
bazy danych takiej jak zaproponowana w projekcie Ecodata. Pan Tzoanos, jako urzędnik odpowiedzialny za przygotowanie zaproszenia
do składania wniosków, był oczywiście w stanie stworzyć powiązanie między jego treścią a treścią ostatecznego budżetu ogólnego
na rok budżetowy 1992.
Sąd wywodzi stąd, iż teza, że wniosek dotyczący projektu Ecodata oparty był na informacjach poufnych dostarczonych wcześniej
i w sposób nieprawidłowy przez pana Tzoanosa, czy nawet na treści sporządzonej przez niego samego, przekazanej następnie spółce
01‑Pliroforiki bądź bezpośrednio IPK, jest wystarczająco wiarygodna i poparta dowodami. Jak twierdzi bowiem Komisja, przy
pomocy samej tej tezy można wyjaśnić fakt, że IPK była jedynym podmiotem, który złożył wniosek o przyznanie wsparcia finansowego
dla utworzenia bazy danych dla projektów dziedziny turystyki ekologicznej. W szczególności spółka Studienkreis, będąca podmiotem
dysponującym doświadczeniem w tej dziedzinie, nie przedłożyła takiego wniosku, mimo że współpracowała już z Komisją przy realizacji
podobnego projektu, wobec czego miała oczywisty interes, by to uczynić. Istnieje zatem duże prawdopodobieństwo, że pan Tzoanos
celowo zredagował zaproszenie do składania wniosków w taki sposób, by nie wynikał z niego wprost związek z ostatnim zdaniem
zawartym na stronie 659 ostatecznego budżetu ogólnego na rok budżetowy 1992, w celu umożliwienia IPK i 01‑Pliroforiki stania
się – dzięki tym poufnym informacjom – jedynymi podmiotami, które zgłosiły taki projekt.
Po drugie, IPK przyznała, że kontaktowała się ze spółką 01‑Pliroforiki w kwestii projektu bazy danych dla projektów z dziedziny
turystyki ekologicznej i że w dniu 22 kwietnia 1992 r. złożyła do Komisji wniosek o przyznanie wsparcia finansowego dla projektu
Ecodata, którego treść odpowiadała zasadniczo zarysowi projektu, który został sporządzony i przesłany jej w dniu 20 kwietnia
1992 r. przez 01‑Pliroforiki, czyli tylko dwa dni przed złożeniem tego wniosku. IPK powtórzyła dokładnie opis projektu zawarty
w rzeczonym zarysie, a także łączną kwotę wnioskowanego wsparcia finansowego, która wynosiła 600 tys. ECU, czyli 60% całkowitych
kosztów w kwocie 1 mln ECU. Ograniczyła się do wymienienia dodatkowego świadczenia zatytułowanego „gromadzenie informacji”,
którego koszt wynosił 250 tys. ECU, modyfikując w ten sposób rozdział kosztów między poszczególne zaproponowane świadczenia.
Fakty te zaprzeczają zatem wyraźnie początkowemu twierdzeniu IPK, że to ona sama w znacznej mierze opracowała treść wniosku
dotyczącego projektu Ecodata (zob. pkt 53 powyżej).
Po trzecie, z przedstawionego przez Komisję wykazu – zawierającego daty spotkań figurujące między innymi w terminarzu pana
Tzoanosa zatrzymanym przez belgijską policję – wynika, że pan Freitag i pan Franck spotkali się z panem Tzoanosem wiele razy
w okresie od 18 marca 1992 r. do 25 listopada 1992 r., a w szczególności co najmniej trzy razy przed złożeniem w dniu 22 kwietnia
1992 r. wniosku o przyznanie wsparcia finansowego dla projektu Ecodata, a mianowicie w dniu 18 marca 1992 r. (spotkanie między
panem Freitagiem a panem Tzoanosem), w dniu 3 kwietnia 1992 r. (spotkanie między panem Franckiem a panem Tzoanosem) i w dniu
6 kwietnia 1992 r. (spotkanie między panem Freitagiem a panem Tzoanosem). IPK nie zaprzeczyła samemu zaistnieniu tych faktów
i ograniczyła się do stwierdzenia, że, po pierwsze, tematem tych spotkań nie był projekt Ecodata i że, po drugie, w tym czasie
nie znała spółki 01‑Pliroforiki, ani nie wiedziała o istnieniu powiązania między nią a panem Tzoanosem. Jednakże wbrew tym
faktom, potwierdzonym w piśmie przesłanym do pana von Moltkego faksem w dniu 31 marca 1993 r., pan Freitag oświadczył w imieniu
IPK, że nie utrzymywał żadnych kontaktów z panem Tzoanosem podczas przygotowywania wniosku o przyznanie wsparcia finansowego
dla projektu Ecodata.
W piśmie tym pan Freitag wyjaśnił nadto, że IPK od ponad 20 lat prowadzi działalność w sektorze turystyki ekologicznej, wobec
czego zdecydowała się przedstawić projekt Ecodata. W ramach przygotowywania tego projektu IPK poszukiwała i znalazła partnerów,
w tym spółkę 01‑Pliroforiki, szczególnie predestynowanych do współpracy z nią przy realizacji tego projektu. W tym kontekście
IPK opracowała propozycję realizacji projektu Ecodata. Należy jednak stwierdzić, że to ostatnie twierdzenie nie znajduje potwierdzenia
w faktach przedstawionych w pkt 131 powyżej, z których wynika, że po tym jak 01‑Pliroforiki skontaktowała się z IPK, IPK porozumiała
się z nią co do rozdziału zadań związanych z przedłożeniem projektu Ecodata i że w oznaczonym nagłówkiem IPK wniosku o przyznanie
wsparcia finansowego zasadniczo powtórzyła zarys projektu przekazany jej przez 01‑Pliroforiki w dniu 20 kwietnia 1992 r.
Oznacza to, że Komisja wykazała w wymagany prawem sposób, że po wydaniu decyzji o przyznaniu wsparcia IPK aktywnie próbowała,
w drodze składania nieprawdziwych oświadczeń, ukryć przed przełożonym pana Tzoanosa różne okoliczności leżące u podstaw złożenia
wniosku o przyznanie wsparcia finansowego dla projektu Ecodata.
Po czwarte, ze złożonego przez IPK wniosku o przyznanie wsparcia finansowego wynika, że pan Franck był jednym z ekspertów
wyznaczonych przez IPK do realizacji projektu Ecodata. Ponadto Komisja przedstawiła dokument oznaczony nagłówkiem ETIC, w którym
wskazano, że „od maja 1992 r. w Brukseli istnieje spółka ETIC Headquarters” i w którym figurują nazwiska panów Francka i Freitaga,
po pierwsze, w miejscu przewidzianym na ich podpisy, a po drugie, na dole strony, ze wskazaniem ich funkcji odpowiednio dyrektora
zarządzającego i dyrektora generalnego tej spółki. Co więcej, z pisma z dnia 8 września 1993 r. skierowanego przez pana Freitaga
do pana Francka wynika, że pan Freitag zwrócił się do niego w szczególności o zaprzestanie wszelkiej działalności handlowej
w imieniu „ETIC, European Travel Intelligence Center, European Travel Monitor i IPK” i o wyrażenie pisemnej zgody na natychmiastową
likwidację spółki „ETIC – Headquarter SA Luxembourg”. Wreszcie w wydanej przez ETIC broszurze zatytułowanej „European Travel
Monitor No. 1/1992 – Update” na stronie 13, w rubryce „News from ETIC” zawarta jest wzmianka ETIC o nowym członku ETIC w Atenach.
ETIC wyznaczyła bowiem spółkę Lex Group jako swego przedstawiciela w Grecji począwszy od czerwca 1992 r., zaś osobą odpowiedzialną
za kontakty z wszystkimi klientami została pani Sapountzaki. Tymczasem bezsporne jest to, że po pierwsze pani Sapountzaki
była narzeczoną, a później małżonką pana Tzoanosa, a po drugie, że Lex Group była spółką, którą utworzył on sam i w której
posiadał ówcześnie 10% udziałów (ww. w pkt 72 wyrok w sprawie Tzoanos przeciwko Komisji, pkt 65). W tym względzie IPK ogranicza
się bowiem do stwierdzenia, że nie wiedziała nic o związkach między panią Sapountzaki a panem Tzoanosem oraz między tym drugim
a spółką Lex Group.
Z rozważań przedstawionych w pkt 132 i 135 powyżej Sąd wyciąga wniosek, że wbrew twierdzeniom IPK, w okresie od kwietnia 1992 r.
do września 1993 r. pan Franck utrzymywał ścisłe stosunki umowne i zawodowe z panem Freitagiem, zarówno w ramach spółek „ETIC
Headquarters Bruxelles” i „ETIC – Headquarter SA Luxembourg”, jak i w ramach pełnionej przez pana Freitaga funkcji dyrektora
i właściciela IPK, w imieniu i na rachunek której pan Franck nawiązał kontakty z Komisją, w tym również w kontekście wniosku
o przyznanie wsparcia finansowego dla projektu Ecodata. Wniosek ten potwierdzają nadto zeznania pana Tzoanosa złożone w dniu
26 lutego 1996 r. przed belgijską policją, w których potwierdził on fakt uczestnictwa pana Francka w spotkaniu dotyczącym
projektu Ecodata, jakie odbyło się w listopadzie 1992 r., a także wykaz spotkań między panem Franckiem a panem Tzoanosem o okresie
od 3 kwietnia do 9 listopada 1992 r., które to spotkania odbywały się albo podczas przerw południowych, albo poza godzinami
pracy.
W tym stanie rzeczy należy oddalić twierdzenie IPK, że pan Franck nigdy nie był współpracownikiem czy przedstawicielem IPK
i że kontaktował się z panem Tzoanosem bez upoważnienia tej spółki.
W świetle wszystkich powyższych faktów należy również oddalić niepoparte dowodami twierdzenie IPK, że przedmiotem spotkań
między panem Freitagiem lub panem Franckiem a panem Tzoanosem w okresie między opublikowaniem zaproszenia do składania wniosków
w dniu 26 lutego 1992 r. a złożeniem przez IPK wniosku o przyznanie wsparcia finansowego dla projektu Ecodata w dniu 22 kwietnia
1992 r., nie było toczące się postępowanie w przedmiocie zaproszenia do składania wniosków, gdyż w ówczesnym czasie było ono
przedmiotem dużego zainteresowania i bardzo aktualnym tematem dla obu stron. Twierdzenie to jest tym mniej wiarygodne, że
równolegle do tych spotkań lub po ich odbyciu IPK nawiązała kontakty ze spółką 01‑Pliroforiki – z którą ówczesne związki pana
Tzoanosa w ramach realizacji innego projektu są niezaprzeczalne (ww. w pkt 72 wyrok w sprawie Tzoanos przeciwko Komisji, pkt 213,
252–254), mimo iż IPK utrzymuje, że w owym czasie nie wiedziała o istnieniu takich związków – oraz że kontakty te zaowocowały
wspólnym przygotowaniem i złożeniem przez IPK wniosku o przyznanie wsparcia finansowego dla projektu Ecodata, a ostatecznie
– zgodnie z propozycją pana Tzoanosa – wydaniem decyzji o przyznaniu wsparcia na rzecz tego projektu. IPK nie podważyła także
argumentu Komisji, że spółka 01‑Pliroforiki sama nie była zdolna do uzyskania spornej pomocy finansowej, wobec czego to IPK
powierzono rolę wnioskodawcy i głównego podmiotu kierującego realizacją projektu.
IPK kwestionuje przede wszystkim prawdziwość zeznań, jakie złożył pan Franck w dniu 19 stycznia 1996 r. przed panem von Moltkem
(dyrektorem generalnym DG XXIII) oraz panem Brumterem (asystentem dyrektora generalnego), które streszczono w „adnotacji w aktach”
oznaczonej nagłówkiem DG XXIII, której autentyczność została potwierdzona przez Komisję w piśmie przewodnim z dnia 25 stycznia
1996 r. podpisanym przez pana von Moltkego. Według IPK pan Franck musiał składać fałszywe oświadczenia na niekorzyść IPK po
to, by zaszkodzić panu Freitagowi. W świetle faktów przedstawionych w pkt 132 i 135 powyżej pan Franck w sposób wiarygodny
potwierdził jednak w swych zeznaniach istnienie swych ścisłych stosunków umownych i zawodowych z panem Freitagiem w latach
1992 i 1993, w szczególności zaś za pośrednictwem spółki „ETIC Headquarters Bruxelles”, aż do września 1993 r., kiedy to stosunki
te zostały zakończone z inicjatywy pana Freitaga.
IPK odrzuca w szczególności następujące twierdzenia pana Francka, które stanowią istotną podstawę akapitu dziewiątego lit. e)
zaskarżonej decyzji:
„Kompletny tekst wniosków o przyznanie [pomocy finansowej], obejmujący opis projektu [Ecodata] oraz podział prac między podwykonawców,
został przesłany przez pana Tzoanosa panu Freitagowi, którego znał on od pewnego czasu. Rola pana Freitaga ograniczała się
do przepisania tego tekstu na papierze z jego nagłówkiem i odesłania go Komisji. W tym czasie nie było przewidywane jakiekolwiek
uczestnictwo pana Freitaga w realizacji projektu. [Natomiast] przewidziano, że otrzyma on kwotę wynoszącą 10% wartości projektu
(stanowiącej 530 tys. ECU) w zamian za samo złożenie dokumentów panu Tzoanosowi. Pozostałe 90% (477 tys. ECU) miało zostać
rozdzielone między różnych podwykonawców, do których należała w szczególności 01‑Pliroforiki”.
Sąd stoi na stanowisku, że samo twierdzenie, że zasadniczo to pan Tzoanos a nie 01‑Pliroforiki (zob. pkt 131 powyżej) przekazał
panu Freitagowi lub IPK zarys projektu Ecodata, nie podważa wiarygodności tych zeznań, które w pozostałym zakresie całkowicie
odpowiadają opisowi faktów przedstawionemu w pkt 129–139 powyżej. W szczególności potwierdzają one fakt, że po pierwsze pan
Tzoanos wielokrotnie spotykał się z panami Freitagiem i Franckiem w trakcie postępowania w przedmiocie zaproszenia do składania
wniosków i przed złożeniem przez IPK wniosku o przyznanie wsparcia finansowego dla projektu Ecodata (zob. pkt 132 powyżej),
a po drugie, w ówczesnym czasie, w ramach realizacji innego projektu, pan Tzoanos nawiązał stosunki ze spółką 01‑Pliroforiki
(ww. w pkt 72 wyrok w sprawie Tzoanos przeciwko Komisji, pkt 213, 252–254), której aktywne uczestnictwo w projekcie Ecodata
zamierzał wyraźnie wspierać. Wobec istnienia tych stosunków możliwe jest, że w chwili składania zeznań pan Franck nie rozróżniał
już wyraźnie, jaką rolę pełnił w postępowaniu w przedmiocie zaproszenia do składania wniosków pan Tzoanos, a jaką rolę pełniła
w nim spółka 01‑Pliroforiki. Niezależnie od powyższego okoliczność, że w dniu 20 kwietnia 1992 r. 01‑Pliroforiki przesłała
IPK zarys projektu, nie wyklucza tego, że zarys ten mógł zostać sporządzony przez samego pana Tzoanosa, co w świetle powyższych
rozważań jest zresztą wysoce prawdopodobne.
Ponadto w zeznaniach złożonych przed policją belgijską pan Freitag wskazał, że podczas spotkania odbytego w listopadzie 1992 r.
z panem Tzoanosem, w którym uczestniczyła także, między innymi, 01‑Pliroforiki – co potwierdził sam pan Tzoanos w zeznaniach
złożonych przed tym samym organem – ten ostatni nalegał na to, by 01‑Pliroforiki stała się głównym beneficjentem spornej pomocy
finansowej i aby IPK otrzymała tylko 10%. Zaprzeczając tej wersji wydarzeń w swych własnych zeznaniach i podnosząc, że to
pan Freitag zaproponował, że pobierze 10% prowizji za zarządzanie projektem Ecodata, pan Tzoanos potwierdził jednak, że na
różnych etapach realizacji projektu kwota 477 tys. ECU miała zostać rozdzielona między pozostałych partnerów, do których należała
01‑Pliroforiki. Tymczasem kwota ta oraz sposób jej rozdzielenia odpowiadają dokładnie kwocie i sposobowi jej rozdzielenia,
o których mowa w zeznaniach pana Francka, którego uczestnictwo w omawianym spotkaniu także zostało dowiedzione (zob. pkt 136
powyżej). W tym względzie IPK ogranicza się do zakwestionowania okoliczności, że przewidywany sposób rozdzielenia kwoty spornej
pomocy finansowej był wynikiem porozumienia o znamionach zmowy, zawartego między panem Tzoanosem a panem Freitagiem przed
wydaniem decyzji o przyznaniu wsparcia, która to teza odpowiada opisowi faktów przedstawionemu przez pana Francka. IPK utrzymuje
bowiem, że to właśnie na spotkaniu w dniu 24 listopada 1992 r. pan Tzoanos po raz pierwszy próbował ingerować w realizację
projektu Ecodata, nalegając na taki sposób rozdziału zadań i środków finansowych, czemu IPK się sprzeciwiła.
W świetle wszystkich przedstawionych i ocenionych wyżej informacji i dowodów Sąd stoi jednak na stanowisku, że sposobu przedstawienia
faktów przez IPK nie można uznać ani za wiarygodny, ani za podważający wersję zdarzeń przedstawioną przez pana Francka. Tak
więc mało prawdopodobne jest, by pan Franck złożyl fałszywe zeznania wyłącznie w celu zaszkodzenia panu Freitagowi, zwłaszcza
że przedstawiona przez niego wersja zdarzeń jest zbieżna z wersją opisaną w pkt 129–139 powyżej. Wnioskowi temu nie stoi również
na przeszkodzie okoliczność, że IPK sprzeciwiła się później podziałowi zadań i środków w ramach projektu Ecodata, gdyż – jak
wiarygodnie zeznał pan Franck – wbrew temu, co uzgodniono początkowo z panem Tzoanosem, „w pewnym momencie, jesienią 1992 r.,
pan Freitag nie zgadzał się już na zorganizowanie realizacji projektu [Ecodata] tak, jak przewidział to pan Tzoanos”. Otóż
według pana Francka, „[p]onieważ [pan Freitag] był sam beneficjentem [spornej pomocy finansowej], zamierzał on realizować
projekt na swój sposób” i „uważał, że jego procentowy udział w projekcie jest zbyt niski wobec ponoszonego ryzyka”. Okoliczność,
że we wniosku o przyznanie wsparcia finansowego dla projektu Ecodata IPK zmieniła sposób rozdziału kosztów, proponując dodatkową
usługę „gromadzenia informacji” (zob. pkt 131 powyżej) stanowi zatem pierwszą wskazówkę świadczącą o tym, że spółka ta chciała
partycypować w realizacji projektu w większym zakresie niż ten, który został początkowo przewidziany przez 01‑Pliroforiki,
względnie przez pana Tzoanosa. Wreszcie okoliczność, że pan Franck potwierdził w swych zeznaniach wypowiedzi IPK, w myśl których
podczas przygotowywania wniosku o przyznanie wsparcia finansowego dla projektu Ecodata pan Freitag nie wiedział jeszcze o spółce
01‑Pliroforiki ani o jej powiązaniu z panem Tzoanosem, nie przeczy wiarygodnemu twierdzeniu, że zawarł on z panem Tzoanosem
porozumienie o znamionach zmowy, w celu złożenia takiego wniosku na podstawie zarysu projektu dostarczonego przez tę spółkę
bądź przez samego pana Tzoanosa i że w świetle tego porozumienia rzeczona spółka miała być beneficjentem przeważającej części
funduszy przeznaczonych do podziału.
W świetle wszystkich powyższych rozważań należy zatem uznać, że Komisja przedstawiła wystarczające dowody na poparcie tezy,
że IPK otrzymała sporną pomoc finansową dzięki zawarciu z panem Tzoanosem porozumienia o znamionach zmowy. Wniosku tego nie
podważają „okoliczności uniewinniające”, na które powołuje się IPK (zob. pkt 67–69 powyżej), gdyż brak wyników krajowych postępowań
karnych przeciwko panu Freitagowi oraz naciski wywierane na IPK przez pana von Moltkego od lata 1992 r. (ww. w pkt 23 wyrok
w sprawie IPK‑München przeciwko Komisji, pkt 75) nie zaprzeczają istnieniu takiego tajnego porozumienia od marca 1992 r. Wreszcie
w tym stanie rzeczy nie zachodzi potrzeba oceniania wartości dowodowej pozostałych dowodów przedstawionych przez Komisję,
ani też zarządzania środków organizacji postępowania lub środków dowodowych, czy też przesłuchania świadków.
Należy zatem uznać, iż wykazano w wymagany prawem sposób, że IPK aktywnie uczestniczyła w nieprawidłowości w rozumieniu art. 4
ust. 1–3 w związku z art. 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 2988/95 i że wobec tego Komisja co do zasady słusznie cofnęła decyzję
o przyznaniu wsparcia i zażądała od IPK zwrotu pierwszej transzy spornej pomocy finansowej.
Należy jednak zbadać, czy przedawnienie w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 nie stało na
przeszkodzie wydaniu zaskarżonej decyzji.
W przedmiocie przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95
Co się tyczy kwestii zastosowania w niniejszej sprawie reguły przedawnienia przewidzianej w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95,
należy przypomnieć orzecznictwo, w którym uznano, iż reguła ta ma zastosowanie zarówno do nieprawidłowości prowadzących do
nałożenia sankcji administracyjnych w rozumieniu art. 5 tego rozporządzenia, jak i do nieprawidłowości będących przedmiotem
środków administracyjnych w rozumieniu art. 4 rzeczonego rozporządzenia, które mają na celu odebranie nienależnie uzyskanych
korzyści, nie mając jednakże charakteru sankcji (zob. wyroki Trybunału: z dnia 15 stycznia 2009 r. w sprawie C‑281/07 Bayerische
Hypotheken‑ und Vereinsbank, Zb.Orz. s. I‑91, pkt 18; z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawach połączonych od C‑278/07 do C‑280/07
Josef Vosding Schlacht‑, Kühl‑ und Zerlegebetrieb i in., Zb.Orz. s. I‑457, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo; wyrok Sądu
z dnia 15 października 2008 r. w sprawie T‑375/05 Le Canne przeciwko Komisji, niepublikowany w Zbiorze, pkt 64 i przytoczone
tam orzecznictwo, zob. także pkt 118 powyżej).
Trybunał orzekł także, że ustanawiając rozporządzenie nr 2988/95, a w szczególności jego art. 3 ust. 1 akapit pierwszy, prawodawca
wspólnotowy zamierzał jednak ustanowić ogólną regułę przedawnienia mającą zastosowanie w tej dziedzinie, poprzez którą pragnął
po pierwsze określić minimalny termin mający zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich, a po drugie, zrezygnować
z możliwości odzyskania kwot nienależnie pobranych z budżetu wspólnotowego po upływie okresu czterech lat po wystąpieniu nieprawidłowości
mającej wpływ na sporne płatności. Wynika z tego, że począwszy od daty wejścia w życie rozporządzenia nr 2988/95 wszelkie
korzyści nienależnie uzyskane z budżetu wspólnotowego mogą, co do zasady i z wyjątkiem sektorów, dla których prawodawca wspólnotowy
przewidział termin krótszy, zostać odzyskane przez właściwe władze państw członkowskich w okresie czterech lat. Co się tyczy
korzyści nienależnie uzyskanych z budżetu wspólnotowego ze względu na nieprawidłowości, których dopuszczono się przed wejściem
w życie rozporządzenia nr 2988/95, Trybunał wyjaśnił, że poprzez ustanowienie art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia i bez uszczerbku
dla art. 3 ust. 3, prawodawca wspólnotowy określił ogólną regułę przedawnienia, poprzez którą dobrowolnie skrócił do czterech
lat okres, w którym władze państw członkowskich, działając w imieniu i na rachunek budżetu wspólnotowego, powinny lub powinny
były odzyskać takie nienależnie uzyskane korzyści (ww. w pkt 147 wyrok w sprawie Josef Vosding Schlacht‑, Kühl‑ und Zerlegebetrieb
i in., pkt 27–29).
Trybunał ostatecznie wyciągnął stąd wniosek, że zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 wszelkie
kwoty nienależnie uzyskane przez przedsiębiorców przed wejściem w życie rozporządzenia nr 2988/95 muszą, co do zasady, zostać
uznane za przedawnione z braku czynności zawieszającej podjętej w okresie czterech lat następujących po dopuszczeniu się takiej
nieprawidłowości, przy czym przez czynność zawieszającą, w świetle art. 3 ust. 1 akapit trzeci tego rozporządzenia należy
rozumieć czynność właściwych władz mającą związek z badaniem lub ściganiem tej nieprawidłowości, o której osoba, której czynność
ta dotyczy, została powiadomiona (ww. w pkt 147 wyrok w sprawie Josef Vosding Schlacht‑, Kühl‑ und Zerlegebetrieb i in., pkt 32).
Sąd stoi na stanowisku, że zasady te znajdują zastosowanie mutatis mutandis, gdy dany środek, zgodnie z art. 4 ust. 1–3 w związku
z art. 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 2988/95, został przyjęty przez Komisję, gdyż rozporządzenie to zawiera uregulowania
o charakterze ogólnym, skierowane do wszystkich władz, zarówno krajowych, jak i wspólnotowych, na których ciąży obowiązek
właściwego zarządzania finansami i kontrolowania, czy środki budżetowe Wspólnoty wykorzystywane są zgodnie z przewidzianymi
celami, takimi jak cele, o których mowa w motywach 3 i 13 rozporządzenia nr 2988/95.
Oznacza to, że art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 ma zastosowanie w niniejszej sprawie, mimo że fakty
leżące u podstaw nieprawidłowego uzyskania spornej pomocy finansowej zaistniały przed wejściem w życie omawianego rozporządzenia.
Komisja utrzymuje jednak, że nawet jeśli art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 znajduje zastosowanie, to
przedawnienie nie nastąpiło jeszcze w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Zarzucana nieprawidłowość ma bowiem charakter ciągły
bądź powtarzający się w rozumieniu akapitu drugiego tego przepisu, gdyż wbrew ciążącemu na IPK obowiązkowi informowania Komisji
i lojalności względem tej instytucji, spółka ta aż do chwili obecnej zaprzeczała swemu uczestnictwu w porozumieniu o znamionach
zmowy, zmierzającym do uzyskania w nieprawidłowy sposób spornej pomocy finansowej.
W odniesieniu do tej kwestii należy przypomnieć, że nieprawidłowość ma charakter ciągły lub powtarzający się w rozumieniu
art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95, jeżeli popełniana jest przez przedsiębiorcę wspólnotowego, który czerpie
korzyści ekonomiczne z ogółu podobnych operacji, które naruszają ten sam przepis prawa wspólnotowego (wyrok Trybunału z dnia
11 stycznia 2007 r. w sprawie C‑279/05 Vonk Dairy Products, Zb.Orz. s. I‑239, pkt 41, 44).
Tymczasem w niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom Komisji, nieprawidłowość zarzucana IPK, polegająca na uczestnictwie w porozumieniu
o znamionach zmowy z panem Tzoanosem, zmierzającym do otrzymania spornej pomocy finansowej, nie może zostać uznana za powtarzającą
się w rozumieniu tego przepisu.
Nieprawidłowość ta zaistniała bowiem podczas składania przez IPK wniosku o przyznanie wsparcia finansowego dla projektu Ecodata
i dobiegła końca albo z chwilą wydania decyzji o przyznaniu wsparcia, zawierającej zobowiązanie organu władzy dysponującego
budżetem do wypłacenia jej spornej pomocy finansowej, albo najpóźniej z chwilą, gdy IPK podpisała i odesłała Komisji oświadczenie
beneficjenta (zob. pkt 13 powyżej), czyniąc to zobowiązanie prawnie wiążącym.
W tych okolicznościach mało istotna jest okoliczność, że IPK aż do dnia dzisiejszego podtrzymywała swe żądanie, zaprzeczając
wielokrotnie swemu uczestnictwu w zarzucanej nieprawidłowości, a nawet jej istnieniu, gdyż żądanie to znajduje swą podstawę
prawną w zdarzeniach, które zaistniały i dobiegły końca w 1992 r. (zob. podobnie i analogicznie ww. w pkt 147 wyrok w sprawie
La Canne przeciwko Komisji, pkt 65–67).
Ponadto fakt wielokrotnego zaprzeczania tym okolicznościom nie tylko przed Komisją, ale także przed sądami Unii – nawet jeśli
jest on godny potępienia w świetle stwierdzeń zawartych w pkt 129–144 powyżej oraz obowiązku informowania i lojalności ciążącego
na beneficjencie wspólnotowej pomocy finansowej (zob. podobnie ww. w pkt 123 wyrok w sprawie José Martí Peix przeciwko Komisji,
pkt 52) – nie stanowi w każdym razie zachowania nieprawidłowego identycznego bądź porównywalnego z zarzucaną początkowo nieprawidłowością,
ani też zachowania będącego naruszeniem tych samych przepisów prawa wspólnotowego w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego
w pkt 153 powyżej.
Wobec tego art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie pierwsze rozporządzenia nr 2988/95 nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
Oznacza to, że czteroletni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 biegł
albo od dnia 22 kwietnia 1992 r., czyli od daty złożenia przez IPK wniosku o przyznanie pomocy finansowej dla projektu Ecodata,
albo od 4 sierpnia 1992 r., czyli od daty wydania decyzji o przyznaniu wsparcia, albo najpóźniej od 23 września 1992 r., czyli
od daty podpisania przez IPK i odesłania Komisji oświadczenia beneficjenta (zob. pkt 13 powyżej). Wynika stąd, że okres ten
upłynął, w pierwszym przypadku w dniu 22 kwietnia 1996 r., w drugim przypadku w dniu 4 sierpnia 1996 r., zaś w trzecim przypadku
w dniu 23 września 1996 r. Jednakże bez względu na to, którą z tych dat należy uznać za właściwą z punktu widzenia obliczania
czteroletniego okresu przedawnienia w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana w dniu 13 maja
2005 r., czyli długo po upływie tego okresu, o ile omawiany okres przedawnienia nie został zawieszony w rozumieniu art. 6
rozporządzenia nr 2988/95 lub przerwany w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit trzeci zdanie pierwsze wskazanego rozporządzenia.
W tym względzie należy stwierdzić przede wszystkim, że – jak przyznała Komisja, udzielając odpowiedzi na pisemne pytanie Sądu
– art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 dotyczy jedynie sankcji, a nie środków administracyjnych i że, w każdym razie, w niniejszej
sprawie instytucja ta nie podjęła działania, które prowadziłoby do zawieszenia okresu przedawnienia.
Następnie należy ustalić, czy okres ten został przerwany przez podjęty przez Komisję akt, odnoszący się do śledztwa lub postępowania
w sprawie spornej nieprawidłowości, w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit trzeci zdanie pierwsze rozporządzenia nr 2988/95. Przepis
ten wymaga bowiem istnienia „aktu właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa
lub postępowania w sprawie nieprawidłowości”.
Według Komisji decyzja odmowna z dnia 3 sierpnia 1994 r. stanowi taki akt przerywający czteroletni okres przedawnienia. Trzeba
jednak stwierdzić, że nawet jeśli argument Komisji jest zasadny i jeśli okres ten biegł od nowa od dnia 3 sierpnia 1994 r.,
to wobec braku kolejnego aktu przerywającego upłynął on w dniu 3 sierpnia 1998 r. Poza tym zarówno z ww. w pkt 23 wyroku w sprawie
IPK‑München przeciwko Komisji (pkt 90, 91), jak i z ww. w pkt 28 wyroku w sprawie IPK‑München i Komisja (pkt 67–71) wynika,
że decyzja odmowna z dnia 3 sierpnia 1994 r. nie dotyczyła spornej nieprawidłowości, czyli porozumienia o znamionach zmowy
z panem Tzoanosem i że wobec tego nieprawidłowość ta nie była przedmiotem pierwszego postępowania spornego, ograniczającego
się do kwestii nienależytego wykonania projektu Ecodata, które doprowadziło do tego, że Komisja odmówiła wypłacenia drugiej
transzy spornej pomocy finansowej. W tym stanie rzeczy, wbrew twierdzeniom Komisji, nie można uznać decyzji odmownej z dnia
3 sierpnia 1994 r. za akt odnoszący się do śledztwa lub postępowania w sprawie spornej nieprawidłowości, którą zarzucono IPK
w zaskarżonej decyzji.
Ponadto akty proceduralne przedsięwzięte przez Komisję w trakcie pierwszego postępowania spornego w celu stwierdzenia a posteriori
nieprawidłowości przez sąd Unii również nie stanowią aktów przerywających czteroletni okres przedawnienia.
Chociaż IPK, jako skarżąca w niniejszym postępowaniu, oczywiście została zawiadomiona o tych aktach, to jednak ich przedmiotem
nie było śledztwo ani postępowanie w sprawie spornej nieprawidłowości, lecz jedynie poinformowanie sądu Unii o nowych faktach
i dowodach przemawiających na rzecz legalności decyzji odmownej z dnia 3 sierpnia 1994 r., która nie dotyczyła tej nieprawidłowości.
Bezsporne jest bowiem, że Komisja nie wszczęła jeszcze wówczas procedury administracyjnej, która byłaby śledztwem lub postępowaniem
w sprawie spornej nieprawidłowości. Tymczasem, jak stwierdził Sąd w pkt 92 ww. w pkt 23 wyroku w sprawie IPK‑München przeciwko
Komisji, jeżeli po wydaniu decyzji odmownej z dnia 3 sierpnia 1994 r. Komisja doszła do wniosku, że wskazane przez nią nowe
informacje wystarczają, by uznać, że istniała bezprawna zmowa między panem Tzoanosem, 01‑Pliroforiki a IPK, która skutkowała
wadliwością procedury przyznania wsparcia, to zamiast przedstawiać w pierwszym postępowaniu spornym argument niewymieniony
w tej decyzji, mogła cofnąć ten akt i wydać w to miejsce nową decyzję nie tylko odnoszącą się do odmowy wypłaty drugiej transzy
pomocy finansowej, ale także nakazującą zwrot transzy już wypłaconej. Jednakże Komisja celowo nie postąpiła w ten sposób i zdecydowała
się zaczekać na wynik pierwszego postępowania spornego, mimo że w dniu 25 stycznia 1996 r., po złożeniu zeznań przez pana
Francka, pan von Moltke zaproponował wszczęcie postępowania, które zmierzałoby do pełnego zwrotu spornej pomocy finansowej
ze względu na pierwotną nieprawidłowość.
Wobec tego, ponieważ czteroletni okres przedawnienia nie został przerwany najpóźniej przed 23 września 1996 r., postępowanie
w sprawie spornej nieprawidłowości uległo przedawnieniu z chwilą wysłania pisma z dnia 30 września 2004 r. (zob. pkt 30 powyżej)
i wydania zaskarżonej decyzji, w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie pierwsze rozporządzenia nr 2988/95.
Z powyższego wynika, że należy uwzględnić zarzut pierwszy i na tej podstawie stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji bez
konieczności badania pozostałych zarzutów i argumentów podniesionych przez IPK.

W przedmiocie kosztów
Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu postępowania kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca
sprawę.
Ponieważ w tym przypadku Komisja przegrała sprawę, zgodnie z żądaniem IPK należy obciążyć ją kosztami postępowania, w tym
także kosztami postępowania w przedmiocie zastosowania środków tymczasowych.
Z powyższych względów
SĄD (trzecia izba)
orzeka, co następuje:
1)
Stwierdza się nieważność decyzji Komisji z dnia 13 maja 2005 r. [ENTR/01/Audit/RVDZ/ss D(2005) 11382] w sprawie uchylenia
decyzji Komisji z dnia 4 sierpnia 1992 r. (003977/XXIII/A3 – S92/DG/ENV8/LD/kz) przyznającej pomoc finansową w kwocie 530
tys. ECU w ramach projektu Ecodata.
2)
Komisja Europejska zostaje obciążona kosztami postępowania, w tym kosztami postępowania w przedmiocie zastosowania środków
tymczasowych.
Azizi
Cremona
Frimodt Nielsen
Podpisy
Spis treści
Ramy prawne
Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
Postępowanie w przedmiocie zaproszenia do składania wniosków i realizacja projektu Ecodata
Sporne postępowanie dotyczące decyzji odmownej z dnia 3 sierpnia 1994 r.
Postępowanie administracyjne, które doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji
Decyzja o odzyskaniu pierwszej transzy pomocy finansowej
Postępowania karne na szczeblu krajowym przeciwko panu Tzoanosowi
Przebieg postępowania i żądania stron
Co do prawa
Uwagi wstępne
W przedmiocie dowodu istnienia zmowy oraz w przedmiocie zarzutu pierwszego
Argumenty stron
W przedmiocie dowodu postępowania o znamionach zmowy, które należy przypisać IPK
W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego okoliczności, że nie zostały spełnione wymagane przesłanki stwierdzenia nieważności
decyzji przyznającej pomoc finansową
Ocena Sądu
W przedmiocie zakresu zastosowania ratione materiae rozporządzenia nr 22988/95
W przedmiocie pojęcia nieprawidłowości w rozumieniu art. 4 ust. 1–3 w związku z art. 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 2988/95
W przedmiocie dowodu wystąpienia nieprawidłowości
W przedmiocie przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95
W przedmiocie kosztów
*
Język postępowania: niemiecki.