CELEX: 62010CJ0108
Κοινωνική πολιτική
Οδηγία 77/187/ΕΟΚ
Διατήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση μεταβιβάσεως επιχειρήσεως
Έννοια των όρων "επιχείρηση" και "μεταβίβαση"
Εκχωρητής και εκδοχέας υποκείμενοι στο δημόσιο δίκαιο
Εφαρμογή, από την ημερομηνία της μεταβιβάσεως, της ισχύουσας συλλογικής συμβάσεως στην οποία υπόκειται ο εκδοχέας
Αποδοχές
Συνεκτίμηση της προϋπηρεσίας στον εκχωρητή

Collino και Chiappero, με την οποία το Δικαστήριο αποφάνθηκε σχετικά με αναγνώριση της προϋπηρεσίας σε περίπτωση μεταβιβάσεως
επιχειρήσεως και την οποία επικαλούνται, με τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν στο Δικαστήριο, τόσο η προσφεύγουσα της κύριας δίκης
όσο και η Ιταλική Κυβέρνηση.
Με την απόφαση αυτή κρίθηκε ότι οι εργαζόμενοι της  μεταβιβασθείσας επιχειρήσεως δεν αντλούν από την προϋπηρεσία τους στο
εκχωρητή αυτή καθαυτή δικαίωμα που μπορούν να προβάλουν έναντι του εκδοχέα, πλην όμως η εν λόγω προϋπηρεσία αποτελεί τη βάση
για τον καθορισμό ορισμένων οικονομικής φύσεως δικαιωμάτων των εργαζομένων, τα οποία πρέπει, καταρχήν, να διατηρηθούν έναντι
εκδοχέα όπως και έναντι του εκχωρητή (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Collino και Chiappero, σκέψη 50).
Το Δικαστήριο, αφού υπενθύμισε ότι ο εκδοχέας μπορεί, εκτός της περιπτώσεως της μεταβιβάσεως επιχειρήσεως και κατά το μέτρο
που του το επιτρέπει η εθνική νομοθεσία, να τροποποιεί τους όρους των αποδοχών κατά τρόπο δυσμενή για τους εργαζόμενους, αποφάνθηκε
ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 77/187 έχει την έννοια ότι, για τον υπολογισμό των δικαιωμάτων οικονομικής φύσεως,
ο εκδοχέας οφείλει να λαμβάνει υπόψη το σύνολο των ετών υπηρεσίας του προσωπικού της μεταβιβασθείσας επιχειρήσεως, στο μέτρο
που η υποχρέωση αυτή απέρρεε από τη σχέση μεταξύ του προσωπικού και του εκχωρητή και σύμφωνα με τους όρους που συνομολογήθηκαν
στο πλαίσιο της σχέσεως αυτής (προπαρατεθείσα απόφαση Collino και Chiappero, σκέψεις 51 και 52).
Πάντως, στην υπόθεση όπου αντιδικούν η Ι. Scattolon και το Ministero, δεν αμφισβητείται ότι τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις
του μεταταχθέντος προσωπικού και του εκχωρητή καθορίζονταν από συλλογική σύμβαση, και συγκεκριμένα από τη CCNL του προσωπικού
των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, η οποία υποκαταστάθηκε, από την ημερομηνία της μεταβιβάσεως, την 1η Ιανουαρίου 2000,
από την ισχύουσα για τον εκδοχέα συλλογική σύμβαση, δηλαδή τη CCNL των σχολείων. Υπό τις συνθήκες αυτές, σε αντίθεση με την
υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η προπαρατεθείσα απόφαση Collino και Chiappero, η ζητούμενη ερμηνεία της οδηγίας 77/187 δεν
μπορεί να αφορά μόνον το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, αλλά και, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο
75 των προτάσεών του, την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου, δεδομένου ότι η τελευταία αυτή διάταξη καλύπτει, μεταξύ άλλων, την
περίπτωση κατά την οποία, αντί της ισχύουσας για τον εκχωρητή συμβάσεως, εφαρμόζεται πλέον η ισχύουσα για τον εκδοχέα.
Κατά το γράμμα του πρώτου εδαφίου της παραγράφου 2 του εν λόγω άρθρου 3, ο εκδοχέας υποχρεούται να τηρεί τους συμφωνηθέντες
με συλλογική σύμβαση όρους εργασίας, ως αυτοί εφαρμόζονται και έναντι του εκχωρητή, σύμφωνα με τη σύμβαση, έως την καταγγελία
ή τη λήξη της συλλογικής συμβάσεως ή την έναρξη ισχύος ή εφαρμογής άλλης συλλογικής συμβάσεως. Κατά το δεύτερο εδάφιο της
ίδιας διατάξεως, τα κράτη μέλη δύνανται να περιορίζουν το διάστημα τηρήσεως των εν λόγω όρων εργασίας, υπό την αίρεση ότι
το διάστημα αυτό δεν θα είναι κατώτερο του έτους.
Όπως έχει διευκρινίσει το Δικαστήριο, ο κανόνας του άρθρου 3, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 77/187 δεν μπορεί
καθιστά άνευ ουσίας το πρώτο εδάφιο της παραγράφου αυτής. Το εν λόγω δεύτερο εδάφιο δεν απαγορεύει, επομένως, οι όροι εργασίας
που καθορίζονται με τη συλλογική σύμβαση στην οποία υπαγόταν το οικείο προσωπικό πριν τη μεταβίβαση της επιχειρήσεως να παύσουν
να εφαρμόζονται πριν την πάροδο ενός έτους από τη μεταβίβαση, ή ακόμη και αμέσως κατά την ημερομηνία της μεταβιβάσεως, εφόσον
επέλθει κάποιο από τα γεγονότα που προβλέπει το πρώτο εδάφιο της ίδιας παραγράφου, δηλαδή η καταγγελία ή η λήξη της συλλογικής
συμβάσεως ή η έναρξη ισχύος ή εφαρμογής άλλης συλλογικής συμβάσεως (βλ. απόφαση της 9ης Μαρτίου 2006, C‑499/04, Werhof, Συλλογή
2006, σ. I‑2397, σκέψη 30, καθώς και, σχετικά με το άρθρο 3, παράγραφος 3, της οδηγίας 2001/23, απόφαση της 27ης Νοεμβρίου
2008, C‑396/07, Juuri, Συλλογή 2008, σ. I-8883, σκέψη 34).
Επομένως, ο κανόνας του άρθρου 3, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 77/187, κατά τον οποίο «ο εκδοχέας διατηρεί τους
όρους εργασίας που έχουν συμφωνηθεί από συλλογική σύμβαση κατά το ίδιο μέτρο που αυτοί έχουν προβλεφθεί για τον μεταβιβάζοντα,
μέχρι την ημερομηνία […] ενάρξεως της […] εφαρμογής άλλης συλλογικής συμβάσεως», έχει την έννοια ότι επιτρέπεται στον εκδοχέα
να εφαρμόζει, ακόμη και από την ημερομηνία της μεταβιβάσεως, τους όρους εργασίας που προβλέπει η ισχύουσα γι’ αυτόν συλλογική
σύμβαση, περιλαμβανομένων των σχετικών με τις αποδοχές όρων.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η οδηγία 77/187 παρέχει μεν στον εκδοχέα και στους λοιπούς συμβαλλομένους ορισμένο περιθώριο
χειρισμών όσον αφορά την πραγματοποίηση της μισθολογικής ενσωματώσεως των εργαζομένων της μεταβιβασθείσας επιχειρήσεως, ούτως
ώστε η ενσωμάτωση αυτή να είναι προσαρμοσμένη στις συνθήκες της συγκεκριμένης μεταβιβάσεως, πλην όμως η μισθολογική ενσωμάτωση
πρέπει να πραγματοποιηθεί κατά τρόπο σύμφωνο με τον σκοπό της εν λόγω οδηγίας. Όπως έχει επανειλημμένως αποφανθεί το Δικαστήριο,
ο σκοπός αυτός συνίσταται στο να μην περιέρχονται οι εργαζόμενοι, λόγω της μεταβιβάσεως και μόνο, σε δυσμενέστερη θέση (απόφαση
της 26ης Μαΐου 2005, C‑478/03, Celtec, Συλλογή 2005, σ. I‑4389, σκέψη 26 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία, καθώς και, σχετικά
με την οδηγία 2001/23, διάταξη της 15ης Σεπτεμβρίου 2010, C-386/09, Briot, η οποία δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή,
σκέψη 26).
Η χρήση αυτής της ευχέρειας, η οποία συνίσταται στην άμεση αντικατάσταση των όρων εργασίας που ίσχυαν για τους εργαζομένους
της μεταβιβασθείσας επιχειρήσεως δυνάμει της ισχύουσας για τον εκχωρητή συλλογικής συμβάσεως από τους όρους εργασίας που προβλέπει
η ισχύουσα για τον εκδοχέα συλλογική σύμβαση, δεν μπορεί, συνεπώς, να έχει ως σκοπό ή ως αποτέλεσμα να επιβληθούν στους εν
λόγω εργαζόμενους συνθήκες εργασίας συνολικά δυσμενέστερες σε σχέση με εκείνες που ίσχυαν πριν τη μεταβίβαση. Αν γινόταν δεκτό
το αντίθετο, θα διακυβευόταν η επίτευξη του επιδιωκόμενου από την οδηγία 77/187 σκοπού σε όλους τους κλάδους όπου ισχύουν
συλλογικές συμβάσεις, με συνέπεια να πλήττεται η πρακτική αποτελεσματικότητα της εν λόγω οδηγίας.
Αντιθέτως, είναι αλυσιτελής η επίκληση της οδηγίας 77/187 προς βελτίωση των σχετικών με τις αποδοχές ή άλλων όρων εργασίας
σε περίπτωση μεταβιβάσεως επιχειρήσεως. Όπως, εξάλλου, επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 94 των προτάσεών του, η
εν λόγω οδηγία δεν απαγορεύει να υπάρχουν μισθολογικές διαφορές μεταξύ των εργαζομένων της μεταβιβασθείσας επιχειρήσεως και
εκείνων που ήδη εργάζονταν, κατά τον χρόνο της μεταβιβάσεως, για τον εκδοχέα. Η νομιμότητα τέτοιων διαφορών ενδέχεται να προσκρούει
σε άλλους κανόνες ή αρχές του δικαίου, πλην όμως η οδηγία 77/187 αποσκοπεί αποκλειστικά στο να μην περιέρχονται οι εργαζόμενοι,
λόγω τη μεταβιβάσεως και μόνον, σε δυσμενέστερη, σε σχέση με την προτέρα, κατάσταση.
Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι με τις εκτελεστικές πράξεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, του νόμου 124/99 καθορίστηκαν
τα της μετατάξεως του ΔΤΒ προσωπικού των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης στο Ministero, κατά τέτοιον τρόπο ώστε οι οικείοι
εργαζόμενοι να υπαχθούν, από την ημερομηνία της μετατάξεως, στην ισχύουσα για το Ministero συλλογική σύμβαση, δηλαδή στη CCNL
των σχολείων χωρίς, όμως, να τοποθετηθούν σε μισθολογικό κλιμάκιο αντίστοιχο προς την προϋπηρεσία τους στον εκχωρητή.
Το γεγονός ότι το Ministero, αντί να αναγνωρίσει εξ ολοκλήρου την προϋπηρεσία αυτή, υπολόγισε για κάθε εργαζόμενο «πλασματική»
προϋπηρεσία είχε αποφασιστική σημασία κατά τον καθορισμό των σχετικών με τις αποδοχές όρων εργασίας του μεταταχθέντος προσωπικού.
Συγκεκριμένα, βάσει της CCNL των σχολείων, η τοποθέτηση σε μισθολογικό κλιμάκιο και οι μισθολογικές προαγωγές εξαρτώνται ως
επί το πλείστον από την προϋπηρεσία, όπως αυτή υπολογίζεται και αναγνωρίζεται από το Ministero.
Δεν αμφισβητείται, επίσης, ότι τα καθήκοντα που ασκούσε στα δημόσια σχολεία το ΔΤΒ προσωπικό των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης
πριν τη μεταβίβαση είναι παρόμοια, αν όχι πανομοιότυπα, προς τα καθήκοντα του ΔΤΒ προσωπικού του Ministero. Επομένως, η προϋπηρεσία
του μεταταχθέντος προσωπικού στον εκχωρητή μπορεί να χαρακτηριστεί ως ισότιμη προς την προϋπηρεσία του ΔΤΒ προσωπικού που
εργαζόταν, πριν τη μετάταξη, στο Ministero με τα ίδια καθήκοντα.
Υπό τις περιστάσεις αυτές, που ως χαρακτηριστικό έχουν το ότι η ουσιώδης μείωση των αποδοχών των μεταταχθέντων εργαζομένων
σε σχέση με την αμέσως προτέρα της μετατάξεως κατάστασή τους μπορούσε να αποφευχθεί, διά της, μερικής έστω, αναγνωρίσεως της
προϋπηρεσίας τους στον εκδοχέα, θα αντέβαινε στον σκοπό της οδηγίας 77/187, όπως αυτός υπενθυμίζεται και προσδιορίζεται με
τις σκέψεις 75 έως 77 της παρούσας αποφάσεως, το να μη ληφθεί υπόψη η εν λόγω προϋπηρεσία κατά το αναγκαίο μέτρο, ώστε οι
αποδοχές των εν λόγω εργαζομένων να διατηρηθούν περίπου στα επίπεδα των αποδοχών που λάμβαναν από τον εκχωρητή (βλ., κατ’
αναλογία, απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2004, C‑425/02, Delahaye, Συλλογή 2004, σ. I‑10823, σκέψη 34).
Απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξετάσει αν η προσφεύγουσα της κύριας δίκης υπέστη κατά τη μετάταξή της τέτοια μείωση αποδοχών.
Προς τούτο, το αιτούν δικαστήριο πρέπει, μεταξύ άλλων, να εξετάσει το επιχείρημα του Ministero ότι, με τον περιγραφόμενο στη
σκέψη 79 της παρούσας αποφάσεως υπολογισμό, εξασφαλίστηκε ότι το οικείο ΔΤΒ προσωπικό δεν βρίσκεται, λόγω της μετατάξεως και
μόνο, σε κατάσταση συνολικά δυσμενέστερη σε σχέση με την αμέσως προτέρα της μετατάξεως κατάσταση.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο δεύτερο και στο τρίτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, εφόσον η μεταβίβαση επιχειρήσεως,
κατά την έννοια της οδηγίας 77/187 έχει ως συνέπεια την άμεση εφαρμογή, στους εργαζομένους της επιχειρήσεως αυτής, της ισχύουσας
για τον εκδοχέα συλλογικής συμβάσεως και οι σχετικοί με τις αποδοχές όροι της συμβάσεως αυτής σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με
την προϋπηρεσία, το άρθρο 3 της οδηγίας αυτής απαγορεύει την ουσιώδη μείωση των αποδοχών των εν λόγω εργαζομένων, σε σχέση
με τα ισχύοντα αμέσως πριν τη μεταβίβαση, εφόσον η μείωση αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι η προϋπηρεσία τους στον εκχωρητή,
ισότιμη προς την προϋπηρεσία των εργαζομένων στον εκδοχέα, δεν έχει ληφθεί υπόψη από τον εκδοχέα κατά τον προσδιορισμό του
εισαγωγικού μισθολογικού κλιμακίου τους. Απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να διαπιστώσει αν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, υπήρξε
τέτοια μείωση αποδοχών.

Επί του τέταρτου ερωτήματος
Κατόπιν της απαντήσεως στο δεύτερο και στο τρίτο ερώτημα, δεν είναι απαραίτητο να εξεταστεί αν η επίμαχη εθνική κανονιστική
ρύθμιση, όπως εφαρμόστηκε στην περίπτωση της προσφεύγουσας της κύριας δίκης, παραβιάζει τις αρχές που αναφέρει το αιτούν δικαστήριο
στο τέταρτο ερώτημά του. Επομένως, παρέλκει η απάντηση στο τελευταίο αυτό ερώτημα.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
1)
Η πρόσληψη, από διοικητική αρχή κράτους μέλους, του προσωπικού που εργαζόταν για άλλη διοικητική αρχή με αντικείμενο την παροχή
επικουρικής φύσεως υπηρεσιών στα σχολεία, οι οποίες περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, υπηρεσίες συντηρήσεως και διοικητικής υποστηρίξεως,
συνιστά «μεταβίβαση επιχειρήσεως» εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 77/187/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Φεβρουαρίου
1977, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών, των σχετικών με τη διατήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση
μεταβιβάσεων επιχειρήσεων, εγκαταστάσεων ή τμημάτων εγκαταστάσεων, εφόσον το εν λόγω προσωπικό συνιστά οργανωμένο σύνολο εργαζομένων
οι οποίοι προστατεύονται από τη σχετική με την προστασία των εργαζομένων νομοθεσία του κράτους μέλους αυτού.
2)
Εφόσον η μεταβίβαση επιχειρήσεως, κατά την έννοια της οδηγίας 77/187, έχει ως συνέπεια την άμεση εφαρμογή, στους εργαζομένους
της επιχειρήσεως αυτής, της ισχύουσας για τον εκδοχέα συλλογικής συμβάσεως και οι σχετικοί με τις αποδοχές όροι της συμβάσεως
αυτής σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με την προϋπηρεσία, το άρθρο 3 της οδηγίας αυτής απαγορεύει την ουσιώδη μείωση των αποδοχών
των εν λόγω εργαζομένων, σε σχέση με τα ισχύοντα αμέσως πριν τη μεταβίβαση, εφόσον η μείωση αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι
η προϋπηρεσία τους στον εκχωρητή, ισότιμη προς την προϋπηρεσία των εργαζομένων στον εκδοχέα, δεν έχει ληφθεί υπόψη από τον
εκδοχέα κατά τον προσδιορισμό του εισαγωγικού μισθολογικού κλιμακίου τους. Απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να διαπιστώσει
αν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, υπήρξε τέτοια μείωση αποδοχών.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.