CELEX: 62006CJ0250
Artikolu 49 KE
Libertà li jiġu pprovduti servizzi
Liġi nazzjonali li tipprovdi għall-obbligu li operaturi ta’ netwerks ta’ distribuzzjoni bil-kejbil jittrażmettu programmi minn xandara privati (‘must carry’)
Restrizzjoni
Raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali
Żamma tal-pluraliżmu f’reġjun bilingwali

1       It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni ta’ l-Artikoli 49 KE u 86 KE, b’dan ta’ l-aħħar moqri b’mod
partikolari flimkien ma’ l-Artikolu 82 KE.
2       Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawżi bejn United Pan-Europe Communications Belgium SA (iktar ’il quddiem “UPC”),
Coditel Brabant SPRL, is-Société Intercommunale pour la Diffusion de la Télévision (“Brutélé”) u Wolu TV ASBL ma’ l-Istat
Belġjan fir-rigward ta’ l-obbligu fuqhom impost minn dan ta’ l-aħħar li jittrażmettu, fir-reġjun bilingwi ta’ Brussell-Kapitali,
il-programmi tat-televiżjoni trażmessi minn xandara privati magħżula mill-awtoritajiet ta’ dan l-Istat.

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
3       L-Artikolu 13 tal-liġi tat-30 ta’ Marzu 1995, dwar in-netwerks ta’ distribuzzjoni għax-xandir u l-eżerċizzju ta’ attivitajiet
ta’ xandir fir-reġjun bilingwi ta’ Brussell-Kapitali (
Moniteur belge
tat-22 ta’ Frar 1996, p. 3797, iktar ’il quddiem il-“liġi ta’ l-1995”) jiddisponi li:
“Operaturi tal-kejbil li għandhom permess biex joperaw netwerk ta’ distribuzzjoni għal xandiriet fir-reġjun bilingwali [bilingwi]
ta’ Brussell-Kapitali għandhom jittrażmettu simultanjament u fl-intier tagħhom il-programmi li ġejjin:
–       il-programmi tat-televiżjoni mxandra mix-xandara tas-servizz pubbliku tal-Komunità Franċiża u dawk tal-Komunità Fjamminga;
–       il-programmi tat-televiżjoni mxandra minn kwalunkwe xandara oħrajn tal-Komunitajiet Franċiżi jew Fjammingi, kif speċifikati
mill-ministru kompetenti.”
4       Din id-dispożizzjoni ġiet implementata bid-digriet Ministerjali tas-17 ta’ Jannar 2001, li jistabbilixxi x-xandara msemmija
fit-tieni inċiż ta’ l-Artikolu 13, tal-liġi tat-30 ta’ Marzu 1995, dwar in-netwerks ta’ distribuzzjoni għax-xandir u l-eżerċizzju
ta’ attivitajiet ta’ xandir fir-reġjun bilingwali ta’ Brussell-Kapitali (
Moniteur belge
tat-2 ta’ Frar 2001, p. 2781, iktar ’il quddiem is-“sentenza tas-17 ta’ Jannar 2001”), li hija fformulata kif ġej:
“[...]
“Peress li s-sistema ta’ l-obbligu ta’ trażmissjoni must carry hija parti mill-politika awdjoviżwali maħsuba sabiex tagħmilha
possibbli għat-telespettaturi li jkollhom aċċess kemm għax-xandara tas-servizz pubbliku kif ukoll għax-xandara privati li
jidħlu għall-obbligi ta’ servizz pubbliku;
Peress li l-għan tas-sistema ta’ l-obbligu ta’ trażmissjoni must carry huwa li jħares in-natura pluralista u kulturali ta’
l-għażla tal-programmi disponibbli fuq in-netwerks ta’ distribuzzjoni tat-televiżjoni u sabiex tassigura li t-telespettaturi
kollha jkollhom aċċess għal dan il-pluraliżmu;
Peress li din is-sistema hija mingħajr dubju ġġustifikata fl-interess pubbliku;
Peress li l-għażla ta’ kanali privati li jgawdu mill-istatus ta’ l-obbligu ta’ trażmissjoni must carry saret fl-interess li
jiġi armonizzat ix-xenarju awdjoviżwali fil-Belġju;
Peress li l-Komunità Franċiża u l-Komunità Fjamminga ġew ikkonsultati;
Peress li l-istatus ta’ l-obbligu ta’ trażmissjoni must carry għandha tingħata lix-xandara magħżula bħala riżultat tal-fatt
li jkunu qabblu ma’ obbligi sinjifikanti li ġew imposti;
Peress li ċerti xandara magħżula huma fdati b’inkarigu ta’ servizz pubbliku;
Peress li l-istatus ta’ l-obbligu ta’ trażmissjoni must carry għandu jingħata wkoll lil asbl Télé Bruxelles u vzw TV Brussel
bil-ħsieb li jiġi promoss l-iżvilupp tat-televiżjoni lokali, li jxandru aħbarijiet lokali intiżi għal pubbliku lokali;
Peress li l-konsegwenza tal-fatt li jiġi rtirat l-istatus ta’ l-obbligu ta’ trażmissjoni must carry tkun li titqiegħed fil-perikolu
l-eżistenza ta’ dawn ix-xandara li ma jistgħux jifilħu għall-ispejjeż għoljin tad-distribuzzjoni,
Għalhekk qed jiġi stabbilit:
Artikolu 1
Distributur awtorizzat li jopera netwerk ta’ distribuzzjoni tat-televiżjoni fir-reġjun bilingwali ta’ Brussell-Kapitali huwa
meħtieġ li jittrażmetti, simultanjament fl-intier tagħhom, il-programmi tat-televiżjoni tax-xandara li ġejjin:
1. Vlaamse Media Maatschappij n.v.
2. TV Brussel v.z.w.
3. Belgian business television n.v.
4. Media ad infinitum n.v.
5. TVi s.a.
6. [Télé Bruxelles]
7. Canal+ Belgique s.a. [li minn dak iż-żmien ’il quddiem sar, BeTV SA]
8. Satellimages s.a. [li minn dak iż-żmien ’il quddiem sar, TV5-Monde SA (iktar ’il quddiem ‘TV5-Monde’)]
[…]”
5       Id-digriet Ministerjali ta’ l-24 ta’ Jannar 2002 li jemenda d-digriet Ministerjali tas-17 ta’ Jannar 2001 li jistabbilixxi
x-xandara msemmija fit-tieni inċiż ta’ l-Artikolu 13, tal-liġi tat-30 ta’ Marzu 1995, dwar in-netwerks ta’ distribuzzjoni
għax-xandir u l-eżerċizzju ta’ attivitajiet ta’ xandir fir-reġjun bilingwi ta’ Brussell-Kapitali (
Moniteur belge
tas-16 ta’ Frar 2002, p. 6066, iktar ’il quddiem is-“sentenza ta’ l-24 ta’ Jannar 2002”), ikkompleta l-Artikolu 1 tad-digriet
tas-17 ta’ Jannar 2001 hekk kif ġej:
“9.      Event TV Vlaanderen n.v.
10.      YTV s.a.”

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
6       Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali huma operaturi tal-kejbil li jassiguraw, permezz tan-netwerks tagħhom tal-kejbil, id-distribuzzjoni
ta’ programmi ta’ numru ta’ xandara, b’mod partikolari fir-reġjun bilingwi ta’ Brussell-Kapitali. Jirriżulta mid-deċiżjoni
tar-rinviju, li permezz ta’ din is-sistema, madwar erbgħin stazzjon huma disponibili b’mod analogu.
7       Fit-2 ta’ April 2001, kull wieħed minn dawn l-operaturi tal-kejbil ressaq rikors, f’dak li jirrigwarda lilu, għall-annullament
tad-digriet tas-17 ta’ Jannar 2001, quddiem il-Conseil d’État. Wara, fis-17 ta’ April 2002, ressqu rikors konġunt quddiem
l-istess qorti għall-annullament tad-digriet ta’ l-24 ta’ Jannar 2002.
8       B’digriet tas-17 ta’ Mejju 2006, il-Conseil d’État, li għaqqad dawn ir-rikorsi differenti, ċaħad ir-rikors ippreżentat mis-Société
Intercommunale pour la Diffusion de la Télévision (Brutélé) bħala inammissibili għal raġunijiet purament ta’ forma. Fir-rigward
tar-rikors ippreżentat mit-tliet operaturi tal-kejbil l-oħra, il-qorti tar-rinviju ma laqgħetx il-biċċa ’l kbira tal-motivi
tagħhom. Madankollu, hija annullat id-digriet tas-17 ta’ Jannar 2001 peress illi jipprovdi l-għoti ta’ l-istatus ta’ trażmissjoni
“must carry” lil TV5-Monde, minħabba li din ta’ l-aħħar, li hija kumpannija stabbilita fi Franza skond id-dritt Franċiż, hija
stazzjon internazzjonali tal-lingwa Franċiża li għandha mal-komunità Franċiża, anki jekk istituzzjoni li tagħmel parti minn
din ta’ l-aħħar għandha parteċipazzjoni limitata fil-kapital tagħha, rapport wisq dgħajjef sabiex hija tista’ tiġi kkunsidrata
bħala li “taqa’ taħt” din il-Komunità fis-sens ta’ l-Artikolu 13 tal-liġi ta’ l-1995, u barra minn dan, mingħajr xejn ma jindika
li TV5-Monde daħlet f’dan ir-rigward f’xi obbligi li jagħmel l-obbligu ta’ trażmissjoni “must carry” il-korrispettiv ta’ dan.
9       Għall-bqija, il-Conseil d’État jikkonstata li r-rikors imressaq quddiemu jeħtieġ l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju.
10     Fil-fatt, minn naħa, l-operaturi tal-kejbil in kwistjoni jqisu li l-miżuri kkontestati jagħtu lix-xandara privati li għandhom
l-istatus ta’ trażmissjoni “must carry”, dritt speċjali li, bi ksur ta’ l-Artikoli 3(1)(g) KE u 10 KE, kif ukoll ta’ l-Artikoli
82 KE u 86 KE, huwa ta’ natura li joħloq distorsjoni tal-kompetizzjoni bejn ix-xandara u li jisfavorixxi x-xandara stabbiliti
fi Stati Membri oħra li mhumiex ir-Renju tal-Belġju, meta BeTV SA għandha pożizzjoni dominanti, fil-parti tal-Belġju fejn
jitkellmu bil-Franċiż, fis-suq tat-televiżjoni diġitali terrestri. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li l-kunċett
ta’ “dritt speċjali” skond l-Artikolu 86 KE mhuwiex definit mill-Qorti tal-Ġustizzja.
11     Min-naħa l-oħra, dawn l-operaturi tal-kejbil iqisu li l-miżuri kkontestati jostakolaw b’mod mhux ġustifikat, bi ksur ta’ l-Artikoli
3(1)(g) KE, 49 KE u 86 KE, il-libertà li tipprovdi servizzi peress illi jnaqqsu n-numru ta’ stazzjonijiet disponibili u minħabba
li huwa iktar oneruż, waqt illi x-xandara privati bl-istatus ta’ trażmissjoni “must carry” japprofittaw minn dan l-obbligu
ta’ trażmissjoni impost lill-operaturi tal-kejbil matul in-negozjati tal-prezz ta’ aċċess magħhom. F’dan ir-rigward, il-qorti
tar-rinviju tosserva li, jekk mhuwiex minnu li l-infrastruttura użata mill-operaturi tal-kejbil in kwistjoni laħqet il-limitu,
min-naħa l-oħra huwa minnu, li l-miżuri kkontestati għandhom bħala effett li jqiegħdu x-xandara barranin li jixtiequ jiġu
ddistribwiti permezz tal-kejbil fir-reġjun bilingwi ta’ Brussell-Kapitali f’pożizzjoni inqas favorevoli f’negozjati mix-xandara
privati bl-istatus ta’ trażmissjoni “must carry”.
12     F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Conseil d’État iddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda
preliminari li ġejjin:
“1)      L-obbligu impost fuq impriżi li jiddistribwixxu programmi tat-televiżjoni bil-kejbil sabiex [jittrażmettu] ċerti programmi
stabbiliti minn qabel, għandu jiġi interpretat bħala li jagħti lill-awturi ta’ dawn il-programmi “dritt speċjali” fit-tifsira
ta’ l-Artikolu 86 [KE]?
2)      Jekk l-ewwel domanda tingħata risposta fl-affermattiv, ir-regoli li ssir referenza għalihom fl-aħħar ta’ l-Artikolu 86(1)
[KE] (jiġifieri “għar-regoli f’dan it-Trattat, b’mod partikolari, għal dawk li hemm fl-Artikolu 12 [KE] u fl-Artikoli 81 [KE]
sa 89 [KE] inklużi”) għandhom jiġu interpretati bħala li ma jippermettux lil Stati Membri li jimponu fuq impriżi li jiddistribwixxu
programmi tat-televiżjoni bil-kejbil sabiex [jittrażmettu] ċerti programmi minn xandara privati, imma “li jaqgħu taħt” (fis-sens
tal-[liġi ta’ l-1995] dwar in-netwerks ta’ distribuzzjoni għax-xandir u l-eżerċizzju ta’ attivitajiet ta’ xandir fir-reġjun
bilingwi ta’ Brussell-Kapitali) poteri pubbliċi speċifiċi ta’ dak l-Istat, bir-riżultat li n-numru ta’ programmi li jiġu minn
Stati Membri oħrajn jew minn Stati mhux membri ta’ l-Unjoni Ewropea, u minn organizzazzjonijiet li ma jaqgħux taħt dawk il-poteri
pubbliċi naqas għan-numru ta’ programmi koperti bl-“obbligu ta’ trażmissjoni must carry”?
3)      L-Artikolu 49 [KE] għandu jiġi interpretat bħala li jfisser li ostaklu għal-libertà li tipprovdi servizzi, li huwa pprojbit,
ikun jeżisti mill-mument li fih tittieħed miżura meħuda minn Stat Membru, f’din il-kawża l-obbligu li tirritrażmetti programmi
televiżivi fuq in-netwerks tad-distribuzzjoni tal-kejbil, li tista’ tostakola direttament jew indirettament, attwalment jew
potenzjalment, il-provvista ta’ servizzi minn Stat Membru ieħor minn min jirċievi dawn is-servizzi fl-ewwel Stat Membru, li
jkun il-każ jekk, minħabba f’din il-miżura, il-fornitur tas-servizz isib ruħu f’pożizzjoni sfavorevoli meta jinnegozja aċċess
għal dawk in-netwerks?
4)      L-Artikolu 49 [KE] għandu jiġi interpretat li jfisser li ostaklu għal-libertà li tipprovdi servizzi, li huwa pprojbit, jeżisti
minħabba li miżura meħuda minn Stat Membru, f’din il-kawża l-obbligu li tirritrażmetti programmi televiżivi fuq in-netwerks
tad-distribuzzjoni bil-kejbil, fil-biċċa ’l kbira tal-każijiet jingħata biss lil impriżi stabbiliti f’dak l-Istat Membru,
minħabba fil-post ta’ l-istabbiliment ta’ dawk li jibbenefikaw mill-miżura jew il-fatt li għandhom xi rabta oħra ma’ dak l-Istat
Membru, filwaqt li mhemm l-ebda ġustifikazzjoni għal tali ostaklu bbażat fuq raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali
fir-rispett tal-prinċipju tal-proporzjonalità?”

Fuq id-domandi preliminari

Fuq l-ammissibbiltà ta’ l-ewwel żewġ domandi, dwar l-Artikolu 86(1) KE
13     Permezz ta’ l-ewwel żewġ domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 86 KE għandux jiġi interpretat
fis-sens li jipprekludi liġi ta’ Stat Membru, bħal dik fil-kawża prinċipali, li tipprevedi li x-xandara privati li jaqgħu
taħt poteri pubbliċi ta’ dan l-Istat, li huma minnu stabbiliti, għandhomx dritt sabiex il-programmi tat-televiżjoni tagħhom
ikunu, skond l-obbligu ta’ trażmissjoni “must carry”, trażmessi fl-intier tagħhom mill-operaturi tal-kejbil li huma attivi
fit-territorju kkonċernat ta’ dan l-Istat.
14     F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li, skond l-Artikolu 86(1) KE, dwar impriżi pubbliċi u impriżi li lilhom jagħtu drittijiet
speċjali jew esklużivi, l-Istati Membri ma għandhom la jiddekretaw u lanqas iżommu fis-seħħ miżuri kuntrarji għar-regoli f’dan
it-Trattat, b’mod partikolari, għal dawk li hemm fl-Artikoli 12 KE u fl-Artikoli 81 KE sa 89 KE inklużi.
15     Jirriżulta mit-termini ċari ta’ l-Artikolu 86(1) KE li dan m’għandux portata awtonoma, fis-sens li għandu jinqara flimkien
mar-regoli l-oħra rilevanti tat-Trattat (sentenza tad-19 ta’ April 2007, Asemfo, C-295/05, Ġabra p. I-2999, punt 40).
16     Jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju li d-dispożizzjoni rilevanti kkunsidrata mill-Conseil d’État hija l-Artikolu 82 KE, skond
liema huwa pprojbit, għal impriża waħda jew iktar, illi tuża’ b’mod abużiv pożizzjoni dominanti fis-suq komuni jew f’parti
sostanzjali tiegħu.
17     Skond ġurisprudenza kostanti tal-Qorti tal-Ġustizzja, is-sempliċi fatt li tinħoloq pożizzjoni dominanti permezz ta’ l-għoti
ta’ drittijiet speċjali jew esklużivi skond it-tifsira ta’ l-Artikolu 86(1) KE mhuwiex, fih innifsu, inkompatibbli ma’ l-Artikolu
82 KE. Stat Membru jikser il-projbizzjonijiet ipprovduti minn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet biss meta l-impriża in kwistjoni
tiġi indotta, bis-sempliċi eżerċizzju tad-drittijiet speċjali jew esklużivi li tkun ingħatat, tuża l-pożizzjoni dominanti
tagħha b’mod abużiv jew meta dawn id-drittijiet jistgħu joħolqu sitwazzjoni li fiha din l-impriża tiġi indotta twettaq tali
abbuż (sentenzi tat-23 ta’ Mejju 2000, Sydhavnens Sten & Grus, C-209/98, Ġabra p. I-3743, punt 66; tal-25 ta’ Ottubru 2001,
Ambulanz Glöckner, C-475/99, Ġabra p. I-8089, punt 39, u tat-30 ta’ Marzu 2006, Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti,
C-451/03, Ġabra p. I-2941, punt 23).
18     Konsegwentement, fil-kawża prinċipali, tqum il-kwistjoni jekk il-liġi in kwistjoni, jiġifieri l-liġi ta’ l-1995 kif ukoll
id-digrieti tas-17 ta’ Jannar 2001 u ta’ l-24 ta’ Jannar 2002, kellu bħala effett mhux biss li jagħti lix-xandara privati
stabbiliti minnu drittijiet speċjali jew esklużivi fis-sens ta’ l-Artikolu 86(1) KE, iżda wkoll li jwasslu għal abbuż ta’
pożizzjoni dominanti fis-sens ta’ l-Artikolu 82 KE.
19     Madankollu, sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun f’pożizzjoni li tagħti risposta utli għad-domandi li jsirulha, hemm bżonn li
l-qorti nazzjonali tiddefinixxi l-kuntest fattwali u leġiżlattiv li fih jidħlu dawn id-domandi, jew li għall-inqas tispjega
ċ-ċirkustanzi fattwali li fuqhom jistrieħu dawn id-domandi (ara, f’dan is-sens, id-digriet tat-8 ta’ Ottubru 2002, Viacom,
C-190/02, Ġabra p. I-8287, punt 15 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll is-sentenza tas-17 ta’ Frar 2005, Viacom Outdoor,
C-134/03, Ġabra p. I-1167, punt 22).
20     F’dan ir-rigward, skond ġurisprudenza kostanti tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-bżonn ta’ preċiżjoni fir-rigward tal-kuntest fattwali
japplika b’mod partikolari fis-settur tal-kompetizzjoni li huwa kkaratterizzat minn ċirkustanzi ta’ fatt u ta’ dritt kumpless
(ara s-sentenzi tat-13 ta’ April 2000, Lehtonen u Castors Braine, C-176/96, Ġabra p. I-2681, punt 22; Viacom Outdoor, iċċitata
iktar ’il fuq, punt 23, u tat-23 ta’ Novembru 2006, Asnef-Equifax u Administración del Estado, C-238/05, Ġabra p. I-11125,
punt 23).
21     F’dan il-każ, indipendentement mill-kwistjoni li jsir magħruf jekk ix-xandara privati ngħatawx drittijiet speċjali jew esklużivi
hekk kif stabbiliti bid-digrieti tas-17 ta’ Jannar 2001 u ta’ l-24 ta’ Jannar 2002, la d-deċiżjoni tar-rinviju la l-osservazzjonijiet
bil-miktub u lanqas l-ispjegazzjonijiet orali mogħtija matul is-seduta ma jagħtu lill-Qorti tal-Ġustizzja l-elementi ta’ fatt
u ta’ dritt li jippermettulha tistabbilixxi jekk il-kundizzjonijiet dwar l-eżistenza ta’ pożizzjoni dominanti jew ta’ mġiba
abbużiva skond l-Artikolu 82 KE huma sodisfatti. B’mod partikolari, il-qorti tar-rinviju ma indikatx f’liema suq rilevanti
u b’liema mod ix-xandara privati in kwistjoni għandhom pożizzjoni dominanti individwali jew kollettiva.
22     F’dawn iċ-ċirkustanzi, hekk kif iqisu Belgian Business Television SA, Media ad infinitum SA, TV5-Monde, il-Gvern Belġjan u
l-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tagħti risposta utli għall-ewwel żewġ domandi.
23     Għalhekk, jirriżulta minn dan li l-ewwel żewġ domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju għandhom jiġu ddikjarati inammissibbli.

Fuq it-tielet u r-raba domanda, dwar l-Artikolu 49 KE
24     Permezz ta’ dawn id-domandi, li jaqbel li jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu
49 KE għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix liġi ta’ Stat Membru, bħal dik in kwistjoni fil-kawża prinċipali,
milli timponi fuq l-operaturi tal-kejbil li huma attivi fit-territorju kkonċernat ta’ dan l-Istat milli jittrażmettu, skond
obbligu ta’ trażmissjoni “must carry”, programmi minn xandara privati li jaqgħu taħt poteri pubbliċi ta’ dan l-Istat li ġew
stabbiliti minnu.
25     L-ewwel nett, għandu jiġi osservat li, kuntrarjament għal dak li sostnew numru ta’ partijiet ikkonċernati fl-osservazzjonijiet
bil-miktub tagħhom, din il-kwistjoni m’għandhiex tiġi eżaminata fir-rigward tad-Direttiva 2002/22/KE tal-Parlament Ewropew
u tal-Kunsill tas-7 ta’ Marzu 2002 dwar servizz universali u d-drittijiet ta’ l-utenti li jirrelataw ma’ netwerks u servizzi
ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (Direttiva Servizz Universali) (ĠU L 108, p. 51), li l-Artikolu 31 tagħha jawtorizza lill-Istati
Membri, taħt ċerti kundizzjonijiet, jimponu obbligu ta’ trażmissjoni “must carry”, b’mod partikolari, għat-trażmissjoni ta’
programmi televiżivi.
26     Fil-fatt, hekk kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, din id-Direttiva, li mhijiex is-suġġett tad-domandi mressqa mill-Conseil
d’État, mhijiex utli sabiex tinsab soluzzjoni għall-kawża prinċipali peress illi, hekk kif ġie enfasizzat ukoll minn UPC matul
is-seduta, din ma kinitx fis-seħħ fid-data li ġew adottati d-digrieti tas-17 ta’ Jannar 2001 u ta’ l-24 ta’ Jannar 2002 li
dwarhom din il-qorti hija mitluba teżerċita l-kontroll tal-legalità fil-kuntest ta’ din il-kawża.
27     Isegwi minn dan li t-tielet u r-raba’ domanda għandhom jiġu eżaminati biss fir-rigward ta’ l-Artikolu 49 KE.
28     Skond ġurisprudenza kostanti tal-Qorti tal-Ġustizzja, it-trażmissjoni ta’ sinjali televiżivi, inklużi dawk trażmessi permezz
tad-distribuzzjoni bil-kejbil, jikkostitwixxu, bħala tali, provvista ta’ servizzi skond l-Artikolu 49 KE (ara, f’dan is-sens,
is-sentenzi tat-30 ta’ April 1974, Sacchi, 155/73, Ġabra p. 409, punt 6; tat-18 ta’ Marzu 1980, Debauve
et
, 52/79, Ġabra p. 833, punt 8; tal-5 ta’ Ottubru 1994, TV10, C-23/93, Ġabra p. I-4795, punt 13, u tad-29 ta’ Novembru 2001,
De Coster, C-17/00, Ġabra p. I-9445, punt 28).
29     Fir-rigward tad-domanda dwar jekk leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik in kwistjoni fil-kawża prinċipali, twassalx għal restrizzjoni
pprojbita skond l-Artikolu 49 KE, għandu jiġi mfakkar li, skond ġurisprudenza kostanti tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-libertà
li jiġu pprovduti servizzi titlob mhux biss l-eliminazzjoni ta’ kull diskriminazzjoni kontra l-fornitur ta’ servizzi stabbilit
fi Stat Membru ieħor minħabba n-nazzjonalità tiegħu, iżda wkoll it-tneħħija ta’ kull restrizzjoni, anki jekk din tapplika
mingħajr distinzjoni għall-fornituri nazzjonali u għal dawk ta’ Stati Membri oħra, meta hija ta’ natura li tipprojbixxi, tostakola
jew tagħmel inqas attrajenti l-attivitajiet tal-fornitur stabbilit fi Stat Membru ieħor, fejn dan jipprovdi servizzi simili
legalment (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi De Coster, iċċitata iktar ’il fuq, punt 29; tat-8 ta’ Settembru 2005, Mobistar
u Belgacom Mobile, C-544/03 u C-545/03, Ġabra. p. I-7723, punt 29; tal-5 ta’ Diċembru 2006, Cipolla
et
, C-94/04 u C-202/04, Ġabra p. I-11421, punt 56, kif ukoll tal-11 ta’ Jannar 2007, ITC, C-208/05, Ġabra p. I-181, punt 55).
30     Barra minn dan, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-Artikolu 49 KE jipprekludi l-applikazzjoni ta’ kull liġi nazzjonali
li għandha bħala effett li tagħmel l-provvista tas-servizzi bejn l-Istati Membri iktar diffiċli minn provvista ta’ servizzi
purament interna fi Stat Membru (ara s-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq De Coster, punt 30; Mobistar u Belgacom Mobile, punt
30; Cipolla
et
, punt 57, kif ukoll tal-11 ta’ Settembru 2007, Schwarz u Gootjes-Schwarz, C-76/05, Ġabra p. I-6849, punt 67).
31     B’applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi tista’ tiġi invokata minn impriża fir-rigward ta’
l-Istat Membru fejn hija stabbilita peress illi s-servizzi jiġu pprovduti lil destinatarji stabbiliti fi Stat Membru ieħor,
u, b’mod iktar ġenerali, f’kull każ fejn fornitur ta’ servizzi joffri servizzi fit-territorju ta’ Stat Membru minn barra dak
fejn huwa stabbilit (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-5 ta’ Ottubru 1994, Il-Kummissjoni vs Franza, C-381/93, Ġabra
p. I-5145, punt 14, u ITC, iċċitata iktar ’il fuq, punt 56).
32     F’din il-kawża, għandu jiġi kkonstatat li, hekk kif ġustament isostnu UPC, sempliċiment mill-fatt li m’għandhomx l-istatus
ta’ trażmissjoni “must carry” fir-reġjun bilingwi ta’ Brussell-Kapitali skond il-liġi nazzjonali fil-kawża prinċipali, ix-xandara
stabbiliti fi Stati Membri oħra li mhumiex ir-Renju tal-Belġju għaldaqstant, kuntrarjament għal dawk ix-xandara li għandhom
dan l-istatus, peress illi m’għandhomx il-garanzija mingħajr kundizzjoni sabiex jaċċedu għan-netwerk ta’ l-operaturi tal-kejbil
f’dan ir-reġjun, għandhom jinnegozjaw il-kundizzjonijiet għal aċċess bħal dan ma’ dawn ta’ l-aħħar, u għalhekk jikkompetu
ma’ xandara oħra, stabbiliti fit-territorju tar-Renju tal-Belġju jew fi Stati Membri oħra, li lanqas huma m’għandhom dan l-istatus.
Il-fatt, imqajjem minn Télé Bruxelles u mill-Gvern Belġjan matul is-seduta, li l-ebda xandar stabbilit fi Stat Membru ieħor
ma talab sabiex jingħata l-istatus ta’ trażmissjoni “must carry” huwa nieqes minn kull rilevanza f’dan ir-rigward.
33     Għalhekk, il-liġi nazzjonali in kwistjoni fil-kawża prinċipali tistabbilixxi b’mod dirett il-kundizzjonijiet għall-aċċess
tas-suq tas-servizzi fir-reġjun bilingwi ta’ Brussell-Kapitali, u timponi lill-fornituri ta’ servizzi stabbiliti fi Stati
Membri oħra li mhumiex ir-Renju tal-Belġju u li mhumiex stabbiliti permezz ta’ din il-liġi, piż, li però ma jolqotx lill-fornituri
ta’ servizzi stabbiliti minnu. Liġi bħal din hija għalhekk ta’ natura li tostakola l-provvista ta’ servizzi bejn l-Istati
Membri (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi ta’ l-10 ta’ Mejju 1995, Alpine Investments, C-384/93, Ġabra p. I-1141, punt 38, u
De Coster, iċċitata iktar ’il fuq, punt 33).
34     Ma jirriżultax b’mod ċar mill-inkartament jekk l-Artikolu 13 tal-liġi ta’ l-1995 jitlobx li x-xandara jkunu stabbiliti fil-Belġju
sabiex jiksbu l-istatus ta’ trażmissjoni “must carry”. Madankollu, anki jekk din id-dispożizzjoni għandha tinftiehem b’mod
illi ma tirriżervax espliċitament dan l-istatus għax-xandara stabbiliti fil-Belġju, peress illi dan jikkostitwixxi, hekk kif
qies l-istess Gvern Belġjan, strument ta’ politika kulturali li essenzjalment għandu bħala għan li jiggarantixxi liċ-ċittadini
Belġjani l-aċċess għal informazzjoni lokali u nazzjonali kif ukoll għall-kultura tagħhom, dan huwa ħafna iktar suxxettibbli
li jingħata lix-xandara stabbiliti fil-Belġju milli lil dawk stabbiliti fi Stati Membri oħra li mhumiex ir-Renju tal-Belġju.
35     Permezz tad-deċiżjoni tar-rinviju, il-Conseil d’État, hekk, annulla l-għoti ta’ l-istatus ta’ trażmissjoni “must carry” lill-uniku
xandar stabbilit fi Stat Membru ieħor li mhuwiex ir-Renju tal-Belġju, minħabba li dan ix-xandar ma setgħax ikun ikkunsidrat
bħal li “jaqa’ taħt” il-komunità Franċiża skond l-Artikolu 13 tal-liġi ta’ l-1995. Għalhekk, huwa paċifiku li, in segwitu
għal din id-deċiżjoni, ix-xandara li għandhom dan l-istatus permezz tad-digrieti tas-17 ta’ Jannar 2001 u ta’ l-24 ta’ Jannar
2002 huma minn issa ’l quddiem kollha stabbiliti fil-Belġju. Barra minn dan, matul din is-seduta, l-istess Gvern Belġjan indika
li l-fatt li xandar privat li għandu status bħal dan, li reċentement iddeċieda li jittrasferixxi l-uffiċċju rreġistrat tiegħu
fi Stat Membru ieħor, huwa element li ser jittieħed in kunsiderazzjoni sabiex jiġi evalwat il-bżonn li jinżamm il-benefiċċju
ta’ dan l-istatus, anki jekk il-kontenut tal-programmi mxandra minn dan ix-xandar ma nbidilx.
36     Jirriżulta minn dan li l-liġi nazzjonali in kwistjoni fil-kawża prinċipali għandha għalhekk bħala effett li tagħmel il-provvista
ta’ servizzi bejn l-Istati Membri iktar diffiċli mill-provvista ta’ servizzi fuq livell purament domestiku għall-Istat Membru
kkonċernat.
37     F’dan ir-rigward, kuntrarjament għal dak li jqis il-Gvern Belġjan kemm fl-osservazzjonijiet tiegħu bil-miktub kif ukoll mis-seduta,
ftit huwa importanti li din il-liġi għandha l-istess effetti restrittivi fir-rigward tax-xandara stabbiliti fil-Belġju li
m’għandhomx l-istatus ta’ trażmissjoni “must carry” fir-reġjun bilingwi ta’ Brussell-Kapitali. Fil-fatt, sabiex liġi tikkostitwixxi
ostakolu għall-provvista ta’ servizzi bejn l-Istati Membri, mhemmx bżonn li l-impriżi kollha ta’ Stat Membru jkunu avvantaġġati
meta mqabbla ma’ l-impriżi stabbiliti fi Stati Membri oħra. Huwa biżżejjed li ċerti impriżi stabbiliti fit-territorju nazzjonali
jibbenefikaw minn din il-liġi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-25 ta’ Lulju 1991, Il-Kummissjoni vs L-Olanda, C-353/89,
Ġabra p. I-4069, punt 25).
38     F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkunsidrat li l-liġi nazzjonali in kwistjoni fil-kawża prinċipali tikkostitwixxi restrizzjoni
għal-libertà ta’ provvista ta’ servizzi skond l-Artikolu 49 KE.
39     Skond il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, restrizzjoni bħal din għal-libertà fondamentali ggarantita mit-Trattat tista’
tiġi ġġustifikata peress illi tissodisfa raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali, kif ukoll tkun adatta sabiex tiggarantixxi
l-kisba ta’ l-għan li tfittex tilħaq u ma tmurx lil hinn minn dak meħtieġ sabiex tikseb dan (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi
tal-5 ta’ Ġunju 1997, SETTG, C-398/95, Ġabra p. I-3091, punt 21; tat-28 ta’ Ottubru 1999, ARD,       C-6/98, Ġabra p. I-7599,
punti 50 u 51, kif ukoll Cipolla
et
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 61).
40     L-ewwel nett, f’dak li jirrigwarda l-għan imfittex mil-liġi nazzjonali in kwistjoni fil-kawża prinċipali, il-Gvern Belġjan
isostni li din għandha bħala għan li jiġi ssalvagwardjat il-karattru pluralista u kulturali ta’ l-għażla ta’ programmi trażmessi
permezz tan-netwerks tad-distribuzzjoni tat-televiżjoni u sabiex tiggarantixxi l-aċċess lit-telespettaturi kollha għall-pluraliżmu
u għal għażla ta’ programmi, b’mod partikolari billi tassigura liċ-ċittadini Belġjani tar-reġjun bilingwi ta’ Brussell-Kapitali
li mhumiex ser ikunu mċaħħda minn informazzjoni lokali u nazzjonali jew mill-kultura tagħhom. Għalhekk, din il-liġi tfittex
li jiġi armonizzat ix-xenarju awdjoviżwali fil-Belġju.
41     F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li, skond ġurisprudenza kostanti tal-Qorti tal-Ġustizzja, politika kulturali tista’
tikkostitwixxi raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali li tiġġustifika restrizzjoni għal-libertà tal-provvista ta’ servizzi.
Fil-fatt, iż-żamma tal-pluraliżmu li hija intiża sabiex tiggarantixxi din il-politika hija marbuta mal-libertà ta’ l-espressjoni,
hekk kif protetta mill-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali,
iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950, u din il-libertà hija fost dawk id-drittijiet fundamentali ggarantiti mis-sistema
ġuridika Komunitarja (ara s-sentenzi tal-25 ta’ Lulju 1991, Collectieve Antennevoorziening Gouda, C-288/89, Ġabra p. I-4007,
punt 23; Il-Kummissjoni vs L-Olanda, iċċitata iktar ’il fuq, punt 30; tat-3 ta’ Frar 1993, Veronica Omroep Organisatie, C-148/91,
Ġabra p. I-487, punt 10, u TV10, iċċitata iktar ’il fuq, punt 19).
42     Għaldaqstant, għandu jiġi ammess li l-liġi nazzjonali in kwistjoni fil-kawża prinċipali tfittex għan ta’ interess ġenerali,
peress illi tippreżerva l-karattru pluralista ta’ l-għażla ta’ programmi fir-reġjun bilingwi ta’ Brussell-Kapitali u li għalhekk
hija tidħol fi politika kulturali li għandha bħala għan li tissalvagwardja, fis-settur awjdoviżiv, il-libertà ta’ l-espressjoni
ta’ komponenti differenti, b’mod partikolari, soċjali, kulturali, lingwistiċi, reliġjużi u filosofiċi, li jeżistu f’dan ir-reġjun.
43     It-tieni nett, f’dak li jirrigwarda li jkun magħruf jekk din il-liġi tiggarantixxi t-twettiq ta’ l-għan imfittex, għandu jiġi
ammess, hekk kif l-Avukat Ġenerali ġustament qies fil-punt 13 tal-konklużjonijiet tiegħu, li fid-dawl tan-natura bilingwi
tar-reġjun ta’ Brussell-Kapitali, liġi nazzjonali bħal din in kwistjoni fil-kawża prinċipali tikkostitwixxi mezz xieraq sabiex
jintlaħaq l-għan kulturali msemmi, b’mod partikolari, billi, hija ta’ natura li tippermetti f’dan ir-reġjun, lit-telespettaturi
li l-lingwa tagħhom huwa l-Olandiż li jkollhom aċċess, fuq in-netwerk ta’ l-operaturi tal-kejbil li jassiguraw id-distribuzzjoni
fit-territorju tagħhom, għall-programmi tat-televiżjoni b’rabta kulturali u lingwistika mal-komunità Fjamminga u għat-telespettaturi
li l-lingwa tagħhom huwa l-Franċiż, li jkollhom aċċess simili għall-programmi tat-televiżjoni b’rabta kulturali u lingwistika
mal-komunità Franċiża. Liġi bħal din għalhekk tassigura li t-telespettaturi ta’ dan ir-reġjun mhumiex ser ikunu mċaħħda mill-aċċess,
fil-lingwa tagħhom, għal informazzjoni lokali u nazzjonali kif ukoll għal programmi li jivvalorizzaw il-wirt kulturali tagħhom.
44     It-tielet nett, f’dak li jirrigwarda n-natura neċessarja tal-liġi fil-kawża prinċipali sabiex jintlaħaq l-għan imfittex, għandu
jiġi enfasizzat li, anki jekk iż-żamma tal-pluraliżmu, skond il-politika kulturali, huwa marbut mad-dritt fundamentali tal-libertà
ta’ l-espressjoni u li, għaldaqstant, l-awtoritajiet nazzjonali għandhom poter diskrezzjonali wiesgħa f’dan ir-rigward, ir-rekwiżiti
li jirriżultaw mill-miżuri intiżi sabiex tiġi implementata din il-politika m’għandhomx f’kull każ ikunu sproporzjonati meta
mqabbla ma’ dan l-għan u l-metodi ta’ l-applikazzjoni tagħhom m’għandhomx ikunu diskriminatorji għad-dannu ta’ ċittadini ta’
Stati Membri oħra (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-28 ta’ Novembru 1989, Groener, C-379/87, Ġabra p. 3967, punt 19, u
tat-12 ta’ Ġunju 2003, Schmidberger, C-112/00, Ġabra p. I-5659, punt 82).
45     B’mod partikolari, liġi bħal din ma tagħtix id-dritt li jittieħdu deċiżjonijiet diskrezzjonali minn naħa ta’ l-awtoritajiet
nazzjonali ta’ natura tali li jċaħħdu d-dispożizzjonijiet Komunitarji li jirrigwardaw libertà fundamentali mill-effettività
tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza ta’ l-20 ta’ Frar 2001, Analir
et
, C-205/99, Ġabra p. I-1271, punt 37, u tat-22 ta’ Jannar 2002, Canal Satélite Digital, C-390/99, Ġabra p. I-607, punt 35).
46     Għalhekk, l-għoti ta’ l-istatus ta’ trażmissjoni “must carry” għandu l-ewwel nett jirriżulta, hekk kif qieset il-Kummissjoni,
minn proċedura trasparenti bbażata fuq kriterji magħrufa minn qabel mix-xandara, sabiex jiġi evitat li l-poter ta’ evalwazzjoni
ta’ l-Istati Membri jintuża b’mod arbitrarju. B’mod partikolari, kull xandar għandu jkun f’pożizzjoni li jkun jista’ jiddetermina
minn qabel in-natura u l-portata tal-kundizzjonijiet definiti li għandhom jiġu sodisfatti kif ukoll għall-obbligi ta’ servizz
pubbliku li, skond il-każ, għandhom jiġu sodisfatti sabiex jingħata dan l-istatus. F’dan ir-rigward, mhuwiex ikkunsidrat bħala
biżżejjed li fil-premessa għal din il-liġi nazzjonali jiġu sempliċiment imsemmija d-dikjarazzjonijiet ta’ prinċipju kif ukoll
l-għanijiet tal-politika ġenerali.
47     Barra minn dan, l-għoti ta’ l-istatus ta’ trażmissjoni “must carry” għandha tkun ibbażata fuq kriterji oġġettivi li jiggarantixxu
l-pluraliżmu billi jippermettu, skond il-każ, permezz ta’ l-obbligi ta’ servizz pubbliku, l-aċċess, b’mod partikolari, għall-informazzjoni
nazzjonali u lokali fit-territorju kkonċernat. Għalhekk status bħal dan ma jingħatax awtomatikament lill-istazzjonijiet tat-televiżjoni
kollha mxandra mill-istess xandara privat, iżda għandu jkun limitat b’mod strett għal dawk bi kontenut globali ta’ programmi
li jista’ jilħaq dan l-għan. Barra minn dan, in-numru ta’ stazzjonijiet irriżervati għax-xandara li għandhom dan l-istatus
m’għandhux manifestament jaqbeż dak meħtieġ għat-twettiq ta’ dan il-għan.
48     Fl-aħħar nett, il-krtierji li abbażi tagħhom jingħata l-istatus ta’ trażmissjoni “must carry” m’għandhomx ikunu diskriminatorji.
B’mod partikolari, l-għoti ta’ l-istatus mhuwiex, la bid-dritt u lanqas bil-fatt, suġġett għal bżonn li jkunu stabbiliti fit-territorju
nazzjonali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-16 ta’ Diċembru 1992, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, C‑211/91, Ġabra p. I‑6757,
punt 12).
49     Barra minn dan, sakemm ir-rekwiżiti mitluba għall-għoti ta’ l-istatus ta’ trażmissjoni “must carry”, anki meta dawn huma applikabbli
mingħajr distinzjoni, jistgħu  jiġu ssodisfatti b’mod iktar faċli mix-xandara stabbiliti fit-territorju nazzjonali, b’mod
partikolari minħabba l-kontenut tal-programmi li għandhom jiġu trażmessi, dawn għandhom ikunu indispensabbli sabiex jintlaħaq
l-għan leġittimu ta’ interess ġenerali mfittex.
50     Hij l-qorti tar-rinviju li għandha teżamina jekk il-liġi nazzjonali in kwistjoni fil-kawża prinċipali tissodisfax dawn il-kundizzjonijiet
wara li jkunu ttieħdu in kunsiderazzjoni l-elementi ta’ l-inkartament li għandha tiddeċiedi dwaru.
51     Għaldaqstant, ir-risposta għat-tielet u r-raba’ domanda għandha tkun li l-Artikolu 49 KE għandu jiġi interpretat fis-sens
li ma jipprekludix liġi ta’ Stat Membru, bħal dik in kwistjoni fil-kawża prinċipali, milli timponi fuq l-operaturi tal-kejbil
li huma attivi fit-territorju kkonċernat ta’ dan l-Istat milli jittrażmettu, skond obbligu ta’ trażmissjoni magħruf bħala
“must carry”, programmi minn xandara privati li jaqgħu taħt poteri pubbliċi ta’ dan l-Istat li ġew stabbiliti minn dawn ta’
l-aħħar peress illi din il-liġi:
–       tfittex għan ta’ interess ġenerali, bħaż-żamma, skond il-politika kulturali ta’ dan l-istess Stat Membru, tal-karattru pluralista
ta’ l-għażla tal-programmi tat-televiżjoni f’dan it-territorju, u
–       mhijiex sproporzjonata meta mqabbla ma’ dan l-għan, li jimplika li l-metodi ta’ applikazzjoni tagħha għandhom jirriżultaw
minn proċedura trasparenti bbażata fuq kriterji oġġettivi, mhux diskriminatorji u magħrufa minn qabel.
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tistabbilixxi jekk dawn il-kundizzjonijiet humiex sodisfatti.

Fuq l-ispejjeż
52     Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni ta’ l-osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk ta’ l-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla), taqta’ u tiddeċiedi li:
L-Artikolu 49 KE għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix liġi ta’ Stat Membru, bħal dik in kwistjoni fil-kawża
prinċipali, milli timponi fuq l-operaturi tal-kejbil li huma attivi fit-territorju kkonċernat ta’ dan l-Istat milli jittrażmettu,
skond obbligu ta’ trażmissjoni magħruf bħala “must carry”, programmi minn xandara privati li jaqgħu taħt poteri pubbliċi ta’
dan l-Istat li ġew stabbiliti minn dawn ta’ l-aħħar, peress illi din il-liġi:
–
tfittex għan ta’ interess ġenerali, bħaż-żamma, skond il-politika kulturali ta’ dan l-istess Stat Membru, tal-karattru pluralista
ta’ l-għażla tal-programmi tat-televiżjoni f’dan it-territorju, u
–
mhijiex sproporzjonata meta mqabbla ma’ dan l-għan, li jimplika li l-metodi ta’ applikazzjoni tagħha għandhom jirriżultaw
minn proċedura trasparenti bbażata fuq kriterji oġġettivi, mhux diskriminatorji u magħrufa minn qabel.
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tistabbilixxi jekk dawn il-kundizzjonijiet humiex sodisfatti.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.