CELEX: 61989CJ0288
Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών
Προϋποθέσεις αναμεταδόσεως διαφημιστικών μηνυμάτων περιεχομένων σε ραδιοτηλεοπτικά προγράμματα που εκπέμπονται από άλλα κράτη

της 3ης Φεβρουαρίου 1982,
62/81 και 63/81, Seco, Συλλογή 1982, σ. 223, σκέψη 14
' απόφαση της 27ης Μαρτίου 1990,
C-113/89, Rush Portuguesa, Συλλογή 1990, σ. I-1417, σκέψη 18
), η προστασία των καταναλωτών ( αποφάσεις της 4ης Δεκεμβρίου 1986,
220/83, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1986, σ. 3663, σκέψη 20
252/83, Επιτροπή κατά Δανίας, Συλλογή 1986, σ. 3713, σκέψη 20
205/84, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 1986, σ. 3755, σκέψη 30
-
206/84, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας, Συλλογή 1986, σ. 3817, σκέψη 20
αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 1991, Επιτροπή κατά Ιταλίας, προπαρατεθείσα, σκέψη 20, και Επιτροπή κατά Ελλάδος, προπαρατεθείσα, σκέψη 21 ), η διατήρηση της εθνικής ιστορικής και καλλιτεχνικής κληρονομιάς (απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 1991, Επιτροπή κατά Ιταλίας, προπαρατεθείσα, σκέψη 20 ), η αξιοποίηση των αρχαιολογικών, ιστορικών και καλλιτεχνικών θησαυρών και η καλύτερη δυνατή διάδοση των γνώσεων σχετικά με την καλλιτεχνική και πολιτιστική κληρονομιά μιας χώρας ( αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 1991, Επιτροπή κατά Γαλλίας, προπαρατεθείσα, σκέψη 17, και Επιτροπή κατά Ελλάδος, προπαρατεθείσα, σκέψη 21 ).
Τέλος, σύμφωνα με πάγια νομολογία, η εφαρμογή των εθνικών ρυθμίσεων επί των παρεχόντων υπηρεσίες προσώπων που είναι εγκατεστημένα σε άλλα κράτη μέλη πρέπει ^ να είναι ικανή να εξασφαλίσει την πραγματοποίηση του επιδιωκομένου σκοπού και να μη βαίνει πέραν αυτού που είναι αναγκαίο για την επίτευξη του σκοπού αυτού· με άλλα λόγια, πρέπει το ίδιο αποτέλεσμα να μη μπορεί να επιτευχθεί διά της εφαρμογής λιγότερο περιοριστικών κανόνων ( βλ., προσφάτως, τις αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 1991, Επιτροπή κατά Γαλλίας, προπαρατεθείσα, σκέψεις 14 και 15 Επιτροπή κατά Ιταλίας, προπαρατεθείσα, σκέψεις 17 και 18' Επιτροπή κατά Ελλάδος, προπαρατεθείσα, σκέψεις 18 και 19 ).
Αυτές είναι οι αρχές υπό το φως των οποίων πρέπει να εξεταστεί αν μία διάταξη σαν αυτή του άρθρου 66, παράγραφος 1, στοιχείο β, του Mediawet, η οποία, κατά το εθνικό δικαστήριο, δεν ενέχει διακρίσεις, περιέχει περιορισμούς στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, αν οι περιορισμοί αυτοί μπορούν να θεωρηθούν δικαιολογημένοι.
Ως προς την ύπαρξη περιορισμών στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών
Επιβάλλεται καταρχάς η διαπίστωση ότι όροι σαν αυτούς που επιβάλλει το άρθρο 66, παράγραφος 1, στοιχείο β, δεύτερη περίοδος, του Mediawet περιέχουν διττό περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Αφενός, εμποδίζουν τις διαχειριζόμενες το ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες σε ορισμένο κράτος μέλος να μεταδίδουν ραδιοφωνικά ή τηλεοπτικά προγράμματα που εκπέμπονται από άλλα κράτη μέλη, τα οποία δεν ανταποκρίνονται στους όρους αυτούς. Αφετέρου, περιορίζουν τις δυνατότητες των σταθμών που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη να προγραμματίζουν για διαφημιστές εγκατεστημένους ιδίως στο κράτος λήψεως διαφημιστικά μηνύματα απευθυνόμενα ειδικώς στο κοινό του εν λόγω κράτους.
Επομένως, στο πρώτο ερώτημα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι όροι σαν αυτούς που επιβάλλει το άρθρο 66, παράγραφος 1, στοιχείο β, δεύτερη περίοδος, του Mediawet συνιστούν περιορισμούς στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στην οποία αναφέρεται το άρθρο 59 της Συνθήκης.
Ως προς τη δυνατότητα δικαιολογήσεως των περιορισμών αυτών
Όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή, οι εν λόγω προϋποθέσεις υπάγονται σε δύο διαφορετικές κατηγορίες. Υπάρχουν, καταρχάς, προϋποθέσεις που συνάπτονται προς τη δομή των σταθμών εκπομπής, οι οποίοι πρέπει να αναθέτουν τη διαφήμιση σε νομικό πρόσωπο ανεξάρτητο από τους προμηθευτές προγραμμάτων πρέπει να διαθέτουν το σύνολο των εσόδων τους από διαφημίσεις για την παραγωγή προγραμμάτων δεν μπορούν να επιτρέπουν σε τρίτους να πραγματοποιούν κέρδη. Εξάλλου, υπάρχουν προϋποθέσεις που αφορούν τη διαφήμιση αυτή καθαυτή: πρέπει να είναι σαφές ότι πρόκειται για διαφήμιση, τούτη δε πρέπει να διαχωρίζεται σαφώς από τα άλλα μέρη
του
προγράμματος δεν δύναται να υπερβαίνει 5 ο/ο του χρόνου εκπομπής' δεν μπορεί να μεταδίδεται τις Κυριακές.
Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο δεύτερο και στο τρίτο ερώτημα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο, με τα οποία ερωτάται κατ' ουσίαν αν μπορούν να δικαιολογηθούν οι εν λόγω περιορισμοί, πρέπει να εξεταστούν χωριστά οι ανωτέρω προϋποθέσεις.
Α — Ως προς τις προϋποθέσεις που έχουν σχέση με τη όομή των ραόιοτηλεοπτικών οργανισμών που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη
Προκειμένου για τις προϋποθέσεις που έχουν σχέση με τη δομή των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη, η Ολλανδική Κυβέρνηση εξηγεί ότι αυτές ταυτίζονται με τις προϋποθέσεις τις οποίες πρέπει να πληρούν οι ολλανδικοί ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί. Συγκεκριμένα, η προϋπόθεση στα πλαίσια της οποίας απαιτείται τα διαφημιστικά μηνύματα να παράγονται από νομικό πρόσωπο διαφορετικό από τους παραγωγούς προγραμμάτων αντιστοιχεί στην επιβαλλόμενη από τον Mediawet στους εθνικούς οργανισμούς απαγόρευση μεταδόσεως εμπορικών διαφημίσεων, το δικαίωμα μεταδόσεως των οποίων ανήκει αποκλειστικά στον οργανισμό τηλεοπτικής διαφημίσεως (τον Stichting Etherreclace, στο εξής: STER). Η επιβαλλόμενη στους εκπέμποντες από άλλα κράτη μέλη σταθμούς υποχρέωση να μην επιτρέπουν την πραγματοποίηση κερδών σε τρίτους αποσκοπεί στην εξασφάλιση του μη εμπορικού χαρακτήρα της ραδιοφωνίας, χαρακτήρα που ο Mediawet επιδιώκει να διατηρήσει για τους εθνικούς ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς. Τέλος, η σχετική με τη διάθεση των εσόδων από τη διαφήμιση προϋπόθεση, σύμφωνα με την οποία τα τελευταία πρέπει να διατίθενται αποκλειστικά για την παραγωγή προγραμμάτων, σκοπό έχει να προσφέρει στους εκπέμποντες οργανισμούς των άλλων κρατών μελών μέσα τουλάχιστον ισοδύναμα με εκείνα που υφίστανται στο εθνικό σύστημα, όπου το μεγαλύτερο τμήμα των εσόδων του STER από διαφημίσεις καλύπτει τα έξοδα λειτουργίας του ραδιοφώνου και της τηλεοράσεως.
Η Ολλανδική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι οι περιορισμοί αυτοί δικαιολογούνται από λόγους αναγόμενους στην πολιτιστική πολιτική την οποία εφαρμόζει στον τομέα των οπτικοακουστικών μέσων. Εξηγεί ότι η πολιτική αυτή σκοπό έχει να εξασφαλίσει την ελευθερία εκφράσεως των διαφόρων τάσεων, ιδίως κοινωνικών, πολιτιστικών, θρησκευτικών ή φιλοσοφικών που υφίστανται στις Κάτω Χώρες, η οποία πρέπει να εκδηλώνεται στον τόπο, στο ραδιόφωνο ή στην τηλεόραση. Η επίτευξη όμως του σκοπού αυτού θα μπορούσε να διακυβευθεί από μία υπέρμετρη επιρροή της διαφημίσεως στην κατάρτιση των προγραμμάτων.
Με την έννοια αυτή, μία πολιτική πολιτιστικής φύσεως μπορεί ασφαλώς να αποτελεί επιτακτικό λόγο γενικού συμφέροντος δικαιολογούντα περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Πράγματι, η διατήρηση της πολυφωνίας την οποία επιζητεί να εξασφαλίσει η πολιτική αυτή της Ολλανδικής Κυβερνήσεως συνδέεται προς την ελευθερία εκφράσεως, όπως αυτή προστατεύεται από το άρθρο 10 της Συμβάσεως περί Προστασίας των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, που συγκαταλέγεται μεταξύ των θεμελιωδών δικαιωμάτων που εξασφαλίζονται στο πλαίσιο της κοινοτικής έννομης τάξεως (απόφαση της 14ης Μαΐου 1974,
4/73, Noid, Jurispr. 1974, σ. 491, σκέψη 13
).
Επιβάλλεται ωστόσο η διαπίστωση ότι δεν υπάρχει κατ' ανάγκη σχέση μεταξύ μιας τέτοιας πολιτιστικής πολιτικής και των προϋποθέσεων που αφορούν τη δομή των αλλοδαπών ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών. Προκειμένου να εξασφαλίσει την πολυφωνία στον τομέα των οπτικοακουστικών μέσων, η εθνική νομοθεσία ουδόλως είναι απαραίτητο να επιβάλλει στους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη να ακολουθούν το ολλανδικό πρότυπο, οσάκις επιθυμούν να μεταδίδουν προγράμματα περιέχοντα διαφημιστικά μηνύματα απευθυνόμενα
στο
ολλανδικό κοινό. Προκειμένου να εξασφαλίσει την πολυφωνία την οποία επιθυμεί να διατηρήσει, η Ολλανδική Κυβέρνηση μπορεί κάλλιστα να περιοριστεί στην προσήκουσα διαρρύθμιση του καθεστώτος των οργανισμών που υπάγονται στη δικαιοδοσία της.
Επομένως, προϋποθέσεις αφορώσες τη δομή των αλλοδαπών οργανισμών ραδιοφωνίας δεν μπορούν να θεωρηθούν ως αντικειμενικά απαραίτητες για την εξυπηρέτηση του γενικού συμφέροντος που συνίσταται στη διατήρηση εθνικού ραδιοφωνικού και τηλεοπτικού συστήματος εξασφαλίζοντος την πολυφωνία.
Β — Ως προς ης προϋποθέσεις που αφορούν τα διαφημιαηκά μηνύματα
Κατά την Ολλανδική Κυβέρνηση, και σε αντίθεση προς τα υποστηριζόμενα από την Επιτροπή, ούτε η απαγόρευση μεταδόσεως διαφημιστικών μηνυμάτων ορισμένες ημέρες ούτε ο περιορισμός της διάρκειας τους ούτε η επιβολή της υποχρεώσεως σαφούς δηλώσεως του διαφημιστικού χαρακτήρα τους και διαχωρισμού τους από τα άλλα μέρη των προγραμμάτων ενέχουν διακρίσεις. Οι προσφερόμενες από τον STER υπηρεσίες υπόκεινται στους αυτούς περιορισμούς. Η Ολλανδική Κυβέρνηση αναφέρθηκε σχετικώς στο άρθρο 39 του Mediawet. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι το Commissariaat voor de Media παραχωρεί στον STER χρόνο εκπομπής που είναι διαθέσιμος στο εθνικό δίκτυο, ο χρόνος δε αυτός πρέπει να παραχωρείται κατά τρόπο που να εξασφαλίζει ότι τα προγράμματα των εθνικών ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών δεν θα διακόπτονται. Τέλος, κατά το ίδιο άρθρο, δεν παρέχεται στον STER καθόλου χρόνος κατά τις Κυριακές.
Στο πλαίσιο αυτό,πρέπει να τονιστεί, καταρχάς, ότι είναι δυνατόν να δικαιολογούνται από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος περιορισμοί στην εκπομπή διαφημιστικών μηνυμάτων, όπως η απαγόρευση διαφημίσεως ορισμένων προϊόντων ή η μετάδοση διαφημίσεων κατά ορισμένες ημέρες, ο περιορισμός της διάρκειας ή της συχνότητας των μηνυμάτων, οι περιορισμοί που σκοπό έχουν να επιτρέψουν στους ακροατές ή στους τηλεθεατές να μη συγχέουν την εμπορική διαφήμιση με άλλα μέρη του προγράμματος. Τέτοιου είδους περιορισμοί μπορούν, πράγματι, να επιβάλλονται προκειμένου να προστατεύουν τους καταναλωτές από τις υπερβολές της εμπορικής διαφημίσεως ή, στα πλαίσια μιας πολιτιστικής πολιτικής, προς διατήρηση της ποιότητας των εκπομπών σε ορισμένο επίπεδο.
Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι οι εν λόγω περιορισμοί αφορούν μόνο την αγορά των διαφημιστικών μηνυμάτων που απευθύνονται ειδικά στο ολλανδικό κοινό. Πρόκειται για την αγορά την οποία αφορούσε επίσης αποκλειστικά η απαγόρευση διαφημίσεως που περιέχεται στον Kabelregeling, απαγόρευση που οδήγησε στην υποβολή των προδικαστικών ερωτημάτων στο πλαίσιο της υποθέσεως Bond Van Adverteerders ( βλ. την απόφαση της 26ης Απριλίου 1988, προπαρατεθείσα ). Και όταν ακόμη τα διαφημιστικά
μψύματα
αφορούν προϊόντα που μπορούν να καταναλωθούν στις Κάτω Χώρες, οι περιορισμοί ισχύουν μόνο στην περίπτωση κατά την οποία τα εν λόγω μηνύματα συνοδεύουν προγράμματα στην ολλανδική γλώσσα ή με ολλανδικούς υποτίτλους. Οι περιορισμοί αυτοί μπορούν να αρθούν προκειμένου για προγράμματα στην ολλανδική γλώσσα που εκπέμπονται στο Βέλγιο και απευθύνονται στο φλαμανδό-φωνο βελγικό κοινό.
Σε αντίθεση προς τον Kabelregeling, οι διατάξεις του Mediawet στις οποίες αναφέρεται το εθνικό δικαστήριο δεν επιφυλάσσουν πλέον στον STER το σύνολο των εσόδων που προέρχονται από τα διαφημιστικά μηνύματα που απευθύνονται ειδικώς στο ολλανδικό κοινό. Ωστόσο, ρυθμίζοντας τη μετάδοση των μηνυμάτων αυτών, περιορίζουν τον ανταγωνισμό που θα μπορούσε να αντιμετωπίσει στην αγορά αυτή ο STER εκ μέρους των αλλοδαπών ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών. Έτσι, οι εν λόγω διατάξεις έχουν ως αποτέλεσμα, καίτοι σε μικρότερο βαθμό απ' ό,τι ο Kabelregeling, να προστατεύουν τα έσοδα του STER, κατά συνέπεια δε επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό όπως και η προϊσχύσασα νομοθεσία. Όμως, όπως κρίθηκε στην απόφαση της 26ης Απριλίου 1988, Bond Van Adverteerder, προπαρατεθείσα, σκέψη 34, ο σκοπός αυτός δεν μπορεί να δικαιολογήσει περιορισμούς στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών.
Επομένως, στο δεύτερο και στο τρίτο ερώτημα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι περιορισμοί σαν αυτούς στους οποίους αναφέρονται τα εν λόγω ερωτήματα δεν μπορούν να δικαιολογηθούν από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Ολλανδική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, οι οποίες υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κυρίας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το δικαιοδοτικό τμήμα του Raad van State των Κάτω Χωρών, με απόφαση της 30ής Αυγούστου 1989, αποφαίνεται:

1)
Όροι σαν αυτούς που επιβάλλει το άρθρο 66, παράγραφος 1, στοιχείο β, δεύτερη περίοδος, του Mediawet συνιστούν περιορισμούς στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών που αφορά το άρθρο 59 της Συνθήκης.

2)
Περιορισμοί όπως οι επίμαχοι δεν μπορούν να δικαιολογηθούν από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος.

Mancini
O'Higgins
Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Diez de Velasco
Slynn
Κακούρης
Joliét
Schockweiler
Grévisse
Zuleeg
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 25 Ιουλίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο εκτελών χρέη προέδρου
G.F. Mancini
Πρόεδρος τμήματος
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.