CELEX: 62008CJ0392
Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego
Dyrektywa 96/82/WE
Kontrola niebezpieczeństwa poważnych awarii związanych z substancjami niebezpiecznymi
Artykuł 11 ust. 1 lit. c)
Obowiązek sporządzenia zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych
Termin

W swojej skardze Komisja Wspólnot Europejskich wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że nie sporządzając zewnętrznych planów
operacyjno-ratowniczych dla wszystkich zakładów podlegających przepisom art. 9 dyrektywy Rady 96/82/WE z dnia 9 grudnia 1996 r.
w sprawie kontroli niebezpieczeństwa poważnych awarii związanych z substancjami niebezpiecznymi (Dz.U. 1997, L 10, s. 13),
Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 11 ust. 1 lit. c) tej dyrektywy.

Ramy prawne
Zgodnie z art. 1 dyrektywy 96/82, jej celem jest zapobieganie poważnym awariom, w których istotną rolę odgrywają niebezpieczne
substancje, oraz ograniczenie ich skutków dla ludności i środowiska naturalnego, tak aby w skuteczny i konsekwentny sposób
zapewnić wysoki poziom ochrony we Wspólnocie Europejskiej.
Artykuł 11 dyrektywy 96/82 brzmi:
„1.       Państwa członkowskie zapewniają, że we wszystkich zakładach, do których stosuje się art. 9:
a)       prowadzący zakład sporządzi wewnętrzne plany operacyjno-ratownicze dotyczące środków, jakie należy podjąć w zakładzie,
–        w przypadku nowych zakładów — przed rozpoczęciem działalności,
–        w przypadku zakładów już istniejących nieobjętych uprzednio dyrektywą [Rady] 82/501/EWG [z dnia 24 czerwca w sprawie zagrożenia
poważnymi awariami w niektórych rodzajach działalności przemysłowej (Dz.U. L 230, s. 1)] — w ciągu [w terminie] trzech lat
od daty ustalonej w art. 24 ust. 1,
–        w przypadku innych zakładów — w ciągu [w terminie] dwóch lat od daty ustalonej w art. 24 ust. 1;
b)       prowadzący zakład dostarczy właściwym organom niezbędnych informacji umożliwiających im sporządzenie zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych
w następujących terminach:
–        w przypadku nowych zakładów — przed rozpoczęciem działalności,
–        w przypadku zakładów już istniejących, nieobjętych uprzednio dyrektywą 82/501/EWG — w terminie trzech lat od daty ustalonej
w art. 24 ust. 1,
–        w przypadku innych zakładów — w terminie dwóch lat od daty ustalonej w art. 24 ust. 1;
c)       organy wyznaczone do tego celu przez państwa członkowskie sporządzają zewnętrzne plany operacyjno-ratownicze dotyczące środków,
jakie należy podjąć poza terenem zakładu.
2.       Plany operacyjno-ratownicze muszą zostać ustalone z uwzględnieniem następujących celów:
–        ograniczania oraz kontrolowania zdarzeń w celu zminimalizowania skutków i strat dla ludności, środowiska naturalnego i mienia,
–        wprowadzenia środków niezbędnych do ochrony ludności i środowiska naturalnego przed skutkami poważnych awarii,
–        przekazania niezbędnych informacji do wiadomości publicznej oraz do wiadomości służb i organów związanych z danym terenem,
–        zapewnienia oczyszczenia środowiska oraz przywrócenia go do stanu sprzed poważnej awarii.
Plany operacyjno-ratownicze zawierają informacje wymienione w załączniku IV.
[…]
4.       Państwa członkowskie zapewniają, że wewnętrzne i zewnętrzne plany operacyjno-ratownicze zostaną poddane przeglądom, testom,
a w razie konieczności będą zmieniane i uaktualniane przez prowadzących zakład i wyznaczone organy w odpowiednich odstępach
czasu, nieprzekraczających trzech lat. W przeglądzie uwzględnione zostaną zmiany, które nastąpią w wymienionym zakładzie lub
w służbach odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, najnowsza wiedza techniczna oraz wiedza na temat poważnych awarii.
[…]”.
Zgodnie z art. 24 i 25 dyrektywy 96/82 państwa członkowskie były zobowiązane przyjąć przepisy niezbędne do jej wykonania nie
później niż do dnia 3 lutego 1999 r.

Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
Uznając, że Królestwo Hiszpanii nie zastosowało się do art. 11 ust. 1 lit. c) dyrektywy 96/82, Komisja w dniu 23 marca 2007 r.
wszczęła przewidziane w art. 226 WE postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wzywając to państwo
członkowskie do przedstawienia uwag w tym zakresie.
Pismami z dnia 12 i 25 czerwca 2007 r. władze hiszpańskie udzieliły odpowiedzi na wezwanie Komisji, informując ją o liczbie
zakładów objętych przepisami dyrektywy 96/82 i liczbie zakładów dysponujących zewnętrznym planem operacyjno-ratowniczym.
Stwierdziwszy na podstawie tych informacji, że wciąż istnieją zakłady niedysponujące takim planem, Komisja wystosowała w dniu
23 października 2007 r. uzasadnioną opinię, wzywając Królestwo Hiszpanii do podjęcia środków niezbędnych do zastosowania się
do tej opinii w terminie dwóch miesięcy od dnia jej otrzymania.
Pismem z dnia 10 stycznia 2008 r. władze hiszpańskie udzieliły odpowiedzi na wspomnianą opinię, wyjaśniając, że wśród wskazanych
zakładów, których liczba wynosiła 238 w 2005 roku i 280 w grudniu 2007 roku, 186 zakładów dysponuje zewnętrznym planem operacyjno-ratowniczym.
Wskazały ponadto, że choć art. 11 ust. 1 lit. b) dyrektywy 96/82 określa termin dostarczenia właściwym organom niezbędnych
informacji przez prowadzącego zakład, nie przewiduje on jednak żadnego terminu sporządzenia przez te ostatnie zewnętrznych
planów operacyjno-ratowniczych.
Uznając, że sytuacja w dalszym ciągu jest niezadowalająca, Komisja wniosła skargę w niniejszej sprawie.

W przedmiocie skargi
Królestwo Hiszpanii przyznaje, że w dniu upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii, to znaczy w dniu 23 grudnia 2007 r.,
dla 94 zakładów znajdujących się na jego terytorium i podlegających art. 9 dyrektywy 96/82 nie sporządzono zewnętrznego planu
operacyjno-ratowniczego.
Podkreśla ono jednak, że art. 11 ust. 1 lit. c) dyrektywy 96/82 nie określa terminu sporządzenia zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych
przez właściwe organy i że w stosunku do tych ostatnich nie może obowiązywać przewidziany w art. 11 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy
termin sporządzenia wewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych przez prowadzących zakłady objęte zakresem stosowania tego
przepisu. Jako dodatkowy argument Królestwo Hiszpanii podnosi, że brak przewidzianego w art. 11 ust. 1 lit. b) dyrektywy 96/82
dostarczenia niezbędnych informacji przez prowadzących zakłady może w każdym razie stanowić wytłumaczenie braku zewnętrznego
planu operacyjno-ratowniczego w przypadku niektórych zakładów, których dotyczy ten przepis. Wreszcie, wskazuje ono, że w 2008 roku
sporządzono siedem zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych.
Tytułem wstępu należy wskazać, że przepisy art. 11 dyrektywy 96/82 dotyczącego zakładów, w których występują znaczne ilości
niebezpiecznych substancji, tworzą zbiór norm mających na celu zapewnienie systemu łagodzącego w skuteczny i spójny sposób
skutki poważnych awarii.
Sporządzenie zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych wpisuje się zatem w wieloetapowy proces obejmujący, po pierwsze,
sporządzenie wewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych przez prowadzących zakłady wchodzące w zakres stosowania dyrektywy
96/82 i przekazanie właściwym organom niezbędnych informacji, po drugie, sporządzenie przez te organy zewnętrznych planów
operacyjno-ratowniczych i, po trzecie, przegląd, a w razie konieczności zmianę lub uaktualnienie, wewnętrznych i zewnętrznych
planów operacyjno-ratowniczych odpowiednio przez prowadzących zakłady i właściwe organy.
Artykuł 11 ust. 1 i 4 dyrektywy 96/82 rzeczywiście określa jedynie termin realizacji pierwszego i trzeciego z tych etapów.
Jednak brak w tym przepisie wyraźnego określenia terminu sporządzenia zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych nie oznacza
sam w sobie, że państwa członkowskie nie są związane żadnym terminem na wywiązanie się z obowiązku ich sporządzenia.
Obowiązek ten zostałby bowiem pozbawiony treści, a system ochrony ustanowiony w art. 11 dyrektywy 96/82 byłby całkowicie nieskuteczny,
gdyby sporządzenie wspomnianych planów przez właściwe organy mogło zostać bezterminowo zawieszone.
W tym zakresie należy przypomnieć, że jak wynika z art. 11 ust. 2 dyrektywy 96/82, wewnętrzne i zewnętrzne plany operacyjno-ratownicze
są sporządzane w szczególności w celu ograniczania i kontrolowania zdarzeń, tak aby zminimalizować skutki i straty dla ludności,
środowiska naturalnego i mienia, oraz w celu wprowadzenia środków niezbędnych do ochrony ludności i środowiska naturalnego
przed skutkami poważnych awarii.
Ponadto, jak wynika między innymi z załącznika nr IV do dyrektywy 96/82 dotyczącego danych i informacji, które należy uwzględnić
w planach operacyjno-ratowniczych, istnieje wzajemna zależność pomiędzy wewnętrznymi i zewnętrznymi planami operacyjno-ratowniczymi,
których koordynacja zapewnia skuteczność mechanizmu przewidzianego w art. 11 dyrektywy 96/82.
Oznacza to, że właściwe organy powinny niezwłocznie wykorzystać informacje dostarczone przez prowadzących zakłady w celu sporządzenia
zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych.
Dotyczy to zwłaszcza niektórych wymaganych informacji, których szybka dezaktualizacja może pozbawić skuteczności sporządzony
na ich podstawie plan operacyjno-ratowniczy. Z tego zresztą powodu państwa członkowskie powinny zapewnić, zgodnie z art. 11
ust. 4 dyrektywy 96/82, że wewnętrzne i zewnętrzne plany operacyjno-ratownicze będą poddane przeglądom, a w razie konieczności
będą zmieniane i uaktualniane w odpowiednich odstępach czasu, nieprzekraczających trzech lat.
W związku z tym bieg terminu na wykonanie obowiązku przewidzianego w art. 11 ust. 1 lit c) tej dyrektywy co do zasady nie
może rozpocząć się przed przekazaniem wspomnianych informacji.
W świetle tych rozważań należy uznać, że właściwe organy są zobowiązane sporządzić zewnętrzne plany operacyjno-ratownicze
przewidziane w art. 11 dyrektywy 96/82 w terminie, który, z jednej strony, nie grozi naruszeniem skuteczności przepisów tego
artykułu, ale który, z drugiej strony, uwzględnia czas niezbędny do sporządzenia wspomnianych planów, a więc w rozsądnym terminie
od przekazania niezbędnych informacji przez prowadzących zakłady.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że od wielu lat nie wszystkie wchodzące w zakres stosowania tego przepisu zakłady dysponują
zewnętrznymi planami operacyjno-ratowniczymi.
W tym zakresie należy przypomnieć, że art. 11 ust. 1 lit. b) dyrektywy 96/82 określa kilka terminów, w zależności od kategorii
przedsiębiorstwa. Trzeba jednak stwierdzić, że ostateczny termin, w jakim prowadzący zakłady, których przepis ten dotyczy,
powinni przekazać właściwym organom informacje niezbędne do sporządzenia zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych, został
wyznaczony albo przed rozpoczęciem działalności, albo nie później niż do dnia 3 lutego 2002 r., to znaczy trzy lata po upływie
terminu na dokonanie transpozycji dyrektywy.
Czas, który upłynął pomiędzy tą datą a terminem wyznaczonym w uzasadnionej opinii, to znaczy dniem 23 grudnia 2007 r., w oczywisty
sposób nie jest rozsądny, a zatem w niniejszej sprawie nie można uzasadnić braku sporządzenia zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych
dla wszystkich wskazanych zakładów.
Ponadto, choć prawdą jest, że zgodnie z art. 11 ust. 1 dyrektywy 96/82 obowiązek sporządzenia zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych
wiąże się ze spoczywającym na prowadzących zakłady wchodzące w zakres stosowania tego przepisu obowiązkiem przekazania niezbędnych
informacji właściwym organom, niemniej jednak ten sam przepis nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, że prowadzący
zakłady dostarczą niezbędne informacje w wyznaczonym terminie. W tych okolicznościach fakt, że w niektórych przypadkach właściwe
organy nie dysponowały w tych terminach niezbędnymi informacjami, nie może uzasadniać, jak wskazała rzecznik generalny w pkt 20
swojej opinii, braku zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych.
W odniesieniu do sporządzenia kilku zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych w 2008 roku wystarczy przypomnieć, że zgodnie
z utrwalonym orzecznictwem istnienie uchybienia powinno być oceniane według stanu faktycznego w państwie członkowskim w momencie
upływu terminu określonego w uzasadnionej opinii, a zmiany, które nastąpiły w okresie późniejszym, nie mogą być uwzględniane
przez Trybunał (zob. w szczególności wyrok z dnia 6 grudnia 2007 r. w sprawie C‑456/05 Komisja przeciwko Niemcom, Zb.Orz.
s. I‑10517, pkt 15).
W tych okolicznościach skargę wniesioną przez Komisję należy uznać za uzasadnioną.
Wobec tego należy stwierdzić, że nie sporządzając zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych dla wszystkich zakładów podlegających
przepisom art. 9 dyrektywy 96/82, Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 11 ust. 1 lit. c)
tej dyrektywy.

W przedmiocie kosztów
Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
Komisja wniosła o obciążenie Królestwa Hiszpanii kosztami postępowania, a Królestwo Hiszpanii przegrało sprawę, należy obciążyć
je kosztami postępowania.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
1)
Nie sporządzając zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych dla wszystkich zakładów podlegających przepisom art. 9 dyrektywy
Rady 96/82/WE z dnia 9 grudnia 1996 r. w sprawie kontroli niebezpieczeństwa poważnych awarii związanych z substancjami niebezpiecznymi,
Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 11 ust. 1 lit. c) tej dyrektywy.
2)
Królestwo Hiszpanii zostaje obciążone kosztami postępowania.
Podpisy
*
Język postępowania: hiszpański.