CELEX: 61987CJ0142
Κρατικές ενισχύσεις υπέρ επιχειρήσεως κατασκευής χαλυβδοσωλήνων
Κατάργηση μέσω αναζητήσεως

Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 8 Μαΐου 1987, το Βασίλειο του Βελγίου ζήτησε, δυνάμει του άρθρου 173, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΟΚ, την ακύρωση της αποφάσεως 87/507/ΕΟΚ, της 4ης Φεβρουαρίου 1987, με την οποία η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η οικονομική συνδρομή που έδωσε υπό διάφορες μορφές το βελγικό κράτος στην επιχείρηση SA des Usines à tubes de la Meuse-Tubemeuse ( στο εξής: Tubemeuse ) συνιστούσε παράνομη ενίσχυση λόγω μη τηρήσεως της προβλεπόμενης στο άρθρο 93, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΟΚ διαδικασίας, καθώς και λόγω του ότι ήταν ασυμβίβαστη προς την κοινή αγορά υπό την έννοια του άρθρου 92 της Συνθήκης ΕΟΚ, και επομένως έπρεπε να καταργηθεί μέσω αναζητήσεως.
Σύμφωνα με την προσβαλλόμενη πράξη, η επιχείρηση Tubemeuse, που συστάθηκε το 1911 στην περιοχή της Λιέγης, προσανατολίστηκε προς την κατασκευή μη συγκολλημένων χαλυβδοσωλήνων προοριζομένων για τη βιομηχανία προϊόντων πετρελαίου. Αφού αντιμετώπισε δυσχέρειες ήδη κατά τη δεκαετία του 1970, η Tubemeuse βρέθηκε σε κρίσιμη κατάσταση το 1979, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την αποχώρηση ορισμένων ιδιωτών μετόχων, στην ιδιότητα των οποίων υπεισήλθε το βελγικό κράτος, αναλαμβάνοντας το 72 ο/ο του εταιρικού κεφαλαίου.
Καθώς οι νέοι μέτοχοι της Tubemeuse αποφάσισαν τη βιομηχανική αναδιάρθρωση της επιχειρήσεως και την ανανέωση του παραγωγικού εξοπλισμού της, η Επιτροπή ενέκρίνε το 1982 τη χορήγηση ενός συνόλου ενισχύσεων εκ μέρους του βελγικού κράτους με σκοπό την υλοποίηση ενός προγράμματος επενδύσεων, μέσω των οποίων επιδιωκόταν η εξασφάλιση του μέλλοντος της επιχειρήσεως στο πλαίσιο δύο συμβάσεων, μιας μεσοπρόθεσμης και μιας μακροπρόθεσμης, που είχαν συναφθεί με τη Σοβιετική Ένωση.
Τα αναμενόμενα αποτελέσματα των προσπαθειών ανανεώσεως της Tubemeuse δεν επήλθαν, η δε εξέλιξη της καταστάσεως οδήγησε στην οριστική αποχώρηση των ιδιωτών μετόχων και στην ανάληψη από το βελγικό κράτος του συνόλου σχεδόν των μετοχών της Tubemeuse.
Στην προσβαλλόμενη απόφαση η Επιτροπή αναφέρει ότι η βελγική κυβέρνηση της γνωστοποίησε στις 19 Ιουλίου 1984, βάσει του άρθρου 93, παράγραφος 3, την πρόθεση της να προβεί, προς όφελος της Tubemeuse, σε αύξηση του κεφαλαίου της και στην έκδοση μετατρεψίμων ομολογιών με συμμετοχή στα κέρδη υπό όρους. Η βελγική κυβέρνηση προέβη στη χορήγηση της προαναφερθείσας οικονομικής συνδρομής, η οποία είχε κοινοποιηθεί, ενώ βρισκόταν ακόμα στο στάδιο του σχεδιασμού, προτού καταλήξει στην έκδοση τελικής αποφάσεως η διαδικασία του άρθρου 93, παράγραφος 2, την οποία είχε κινήσει στο μεταξύ η Επιτροπή. Εξάλλου η βελγική κυβέρνηση δέχθηκε, με έγγραφο της 29ης Ιουλίου 1985, ότι η Tubemeuse είχε λάβει προηγουμένως και άλλες κρατικές συνδρομές χωρίς να έχουν κοινοποιηθεί στην Επιτροπή. Το σύνολο των κρατικών αυτών παρεμβάσεων ανέρχεται σε 9,085 δισεκατ. βελγικά φράγκα (BFR).
Επιπλέον η βελγική κυβέρνηση κοινοποίησε με έγγραφο της 6ης Ιουνίου 1986 στην Επιτροπή σχέδιο περί κεφαλαιοποιήσεως 3,010 δισεκατ. BFR εγγυημένων δανείων, πάντοτε υπέρ της Tubemeuse, σχέδιο το οποίο τελικά υλοποιήθηκε για ποσό 2,510 δισεκατ. BFR, ενώ αποτελούσε το αντικείμενο διαδικασίας που είχε κινήσει η Επιτροπή βάσει του προαναφερθέντος άρθρου 93, παράγραφος 2.
Το συνολικό ποσό των εν λόγω παρεμβάσεων ανέρχεται σε 12 δισεκατ. BFR περίπου.
Στην προσβαλλόμενη πράξη η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι ενισχύσεις αυτές είναι παράνομες λόγω του ότι δεν τηρήθηκε η διαδικασία του άρθρου 93, παράγραφος 3. Ως προς την ουσία, οι ενισχύσεις αυτές είναι επιπλέον ασυμβίβαστες προς την κοινή αγορά δυνάμει του άρθρου 92, παράγραφος 1, και δεν μπορούν να τύχουν καμιάς των παρεκκλίσεων της παραγράφου 3 του άρθρου αυτού. Με βάση αυτούς τους δύο λόγους η Επιτροπή υποχρέωσε το βελγικό κράτος να καταργήσει τις ενισχύσεις και να τις αναζητήσει, του έταξε δε προθεσμία δύο μηνών για να την πληροφορήσει σχετικά με τα μέτρα που θα ελάμβανε.
Για τους λόγους που εκθέτει στο δικόγραφο της προσφυγής της, η βελγική κυβέρνηση :
α)
αμφισβητεί ότι η επίδικη οικονομική συνδρομή αποτελεί ενίσχυση·
β)
υποστηρίζει ότι, αν υφίσταται ενίσχυση, πρόκειται για εξαγωγική ενίσχυση, η οποία επομένως διέπεται από το άρθρο 112 της Συνθήκης ΕΟΚ, αποκλειόμενης της εφαρμογής των άρθρων της 92 έως 94·
γ)
αμφισβητεί ότι επηρεάστηκαν, κατά την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, οι συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών·
δ)
υποστηρίζει ότι, κατά το στάδιο της εξετάσεως της ενισχύσεως, κατά το οποίο επέρχεται η δυνατότητα της εκατέρωθεν προβολής απόψεων, σύμφωνα με το άρθρο 93, παράγραφος 2, προσβλήθηκαν τα δικαιώματα της υπερασπίσεως της·
ε)
ισχυρίζεται ότι η προσβαλλόμενη πράξη είναι άνευ αντικειμένου, δεδομένου ότι κατά τον χρόνο εκδόσεώς της η Tubemeuse βρισκόταν σε κατάσταση προπτωχευτικού συμβιβασμού ( concordat judiciaire )·
στ)
ισχυρίζεται ότι η εν λόγω οικονομική συνδρομή εδικαιολογείτο βάσει του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχεία α ) και γ ) ·
ζ)
υποστηρίζει ότι η αναζήτηση της ενισχύσεως ήταν αδύνατη λόγω του ότι εκκρεμούσε ως προς την Tubemeuse διαδικασία προπτωχευτικού συμβιβασμού.
Η Επιτροπή προβάλλει το απαράδεκτο των λόγων ακυρώσεως της προσφυγής, κατά τους οποίους η επίδικη οικονομική συνδρομή εδικαιολογείτο βάσει του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχεία α ) και γ ).
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς, η εξέλιξη της διαδικασίας και οι λόγοι ακυρώσεως και οι ισχυρισμοί των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί της ενστάσεως απαραδέκτου
Η Επιτροπή προέβαλε αρχικώς την εν λόγω ένσταση απαραδέκτου ως προς το σύνολο της προσφυγής, πλην όμως, με το υπόμνημα ανταπαντήσεως της και κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου, την περιόρισε στους λόγους ακυρώσεως της προσφυγής που στρέφονται κατά των περιλαμβανομένων στην προσβαλλομένη πράξη διαπιστώσεων, κατά τις οποίες η εν λόγω ενίσχυση δεν μπορούσε να θεωρηθεί σύμφωνη προς την κοινή αγορά κατ' εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχεία α ) και γ ).
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι διαπιστώσεις αυτές αποτελούν μόνο το επικουρικό και υπερβάλλον μέρος της αιτιολογίας, ενώ η κύρια και επαρκής αιτιολογία συνίσταται στο ότι η εν λόγω ενίσχυση ήταν παράνομη λόγω του ότι χορηγήθηκε κατά παράβαση της απαγορεύσεως του άρθρου 93, παράγραφος 3, προτού περατωθεί η διαδικασία που είχε κινηθεί βάσει της διατάξεως αυτής. Ακόμα και αν η ενίσχυση αυτή συμβιβαζόταν, ως προς την ουσία, με την κοινή αγορά, κατ' εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχεία α ) και γ ), το γεγονός αυτό δεν θα μπορούσε να εξαλείψει το παράνομο αυτής εξαιτίας της παραβάσεως του άρθρου 93, παράγραφος 3.
Πρέπει να σημειωθεί ότι, όσον αφορά τις συνέπειες από τις παραβάσεις αυτής της διατάξεως, το Δικαστήριο είχε δεχθεί με την απόφαση του της 14ης Φεβρουαρίου 1990, Γαλλία κατά Επιτροπής (
C-301/87, Συλλογή 1990, σ. I-307
), τα ακόλουθα.
Η Επιτροπή, όταν διαπιστώσει ότι μια ενίσχυση θεσπίστηκε ή τροποποιήθηκε χωρίς να έχει προηγουμένως κοινοποιηθεί, έχει την εξουσία, αφού παράσχει στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος τη δυνατότητα να εκφράσει σχετικά την άποψη του, να υποχρεώσει το κράτος αυτό, εκδίδοντας προσωρινή απόφαση εν αναμονή του αποτελέσματος της εξετάσεως της ενισχύσεως, να αναστείλει αμέσως την καταβολή της και να παράσχει στην Επιτροπή, εντός προθεσμίας που η ίδια καθορίζει, όλα τα απαραίτητα έγγραφα, στοιχεία και πληροφορίες ώστε να εξετάσει το αν συμβιβάζεται η ενίσχυση προς την κοινή αγορά.
Η Επιτροπή έχει την ίδια εξουσία έναντι του οικείου κράτους στις περιπτώσεις όπου η ενίσχυση της έχει μεν κοινοποιηθεί, αλλά το εν λόγω κράτος μέλος προβαίνει στη χορήγηση της ενισχύσεως χωρίς να αναμείνει το πέρας της διαδικασίας του άρθρου 93, παράγραφοι 2 και 3, σε αντίθεση προς την απαγόρευση της παραγράφου 3 αυτού του άρθρου.
Εάν το κράτος μέλος συμμορφωθεί πλήρως προς την επιταγή της Επιτροπής, αυτή είναι υποχρεωμένη να εξετάσει το αν συμβιβάζεται η ενίσχυση προς την κοινή αγορά, σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 93, παράγραφοι 2 και 3.
Σε περίπτωση που το κράτος μέλος, παρά την επιταγή της Επιτροπής, δεν παράσχει τις ζητούμενες πληροφορίες, η Επιτροπή έχει την εξουσία να τερματίσει τη διαδικασία και να λάβει απόφαση διαπιστώνουσα το συμβιβαστό ή το ασυμβίβαστο της ενισχύσεως με την κοινή αγορά με βάση τα στοιχεία που διαθέτει. Με την απόφαση αυτή μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να αναζητήσει την ήδη καταβληθείσα ενίσχυση.
Εάν το κράτος μέλος δεν αναστείλει την καταβολή της ενισχύσεως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή δικαιούται να προσφύγει απευθείας ενώπιον του Δικαστηρίου λόγω αυτής της παραβάσεως της Συνθήκης, παράλληλα με τη συνέχιση της εξετάσεως επί της ουσίας. Αυτή η ενέργεια της δικαιολογείται ενόψει του επείγοντος, καθόσον υπήρξε ήδη απόφαση επιτάσσουσα την αναστολή της καταβολής της ενισχύσεως, εκδοθείσα αφού δόθηκε στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος η δυνατότητα να εκθέσει τις παρατηρήσεις του και, επομένως, αφού περατώθηκε η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της προσφυγής του άρθρου 93, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο. Πράγματι, αυτή η προσφυγή αποτελεί απλώς και μόνο μια παραλλαγή της προσφυγής λόγω παραβάσεως, ειδικά προσαρμοσμένη στα ιδιαίτερα προβλήματα που παρουσιάζουν οι κρατικές ενισχύσεις για τον ανταγωνισμό εντός της κοινής αγοράς.
Ενόψει των προεκτεθέντων, δεν μπορεί να γίνει δεκτός ο ισχυρισμός της Επιτροπής ότι η πλημμέλεια που συνίσταται στην καταβολή της ενισχύσεως πριν από την ολοκλήρωση της διαδικασίας του άρθρου 93, παράγραφος 3, καθιστά
με τον τρόπο αυτό
περιττή την εξέταση του συμβιβαστού της ενισχύσεως προς την κοινή αγορά από πλευράς άρθρου 92, παράγραφος 3.
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η ένσταση απαραδέκτου των λόγων της προσφυγής οι οποίοι αφορούν την εφαρμογή γου άρθρου 92, παράγραφος 3, πρέπει να απορριφθεί και, συνεπώς, να εξετασθούν όλοι οι λόγοι ακυρώσεως της προσφυγής.
Ως προς τον χαρακτηρισμό ως ενισχύσεως της επίδικης οικονομικής συνδρομής
Στην προσβαλλόμενη πράξη η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η οικονομική κατάσταση της επιχειρήσεως ήταν προβληματική, ότι ο τομέας στον οποίο αυτή ασκούσε τις δραστηριότητές της παρουσίαζε μεγάλη διαρθρωτική υπερεπάρκεια δυναμικού παραγωγής και ότι η κατάσταση της αγοράς προϊόντων πετρελαίου οδηγούσε στον περιορισμό των γεωτρήσεων και στη μείωση της ζητήσεως μη συγκολλημένων σωλήνων. Υπό τις συνθήκες αυτές, από κανένα ιδιώτη επενδυτή δεν αναμενόταν εισφορά κεφαλαίων. Επομένως, οι προναφερθείσες παρεμβάσεις του βελγικού κράτους αποτελούν κρατικές ενισχύσεις οι οποίες πρέπει να εκτιμηθούν βάσει του άρθρου 92.
Με τον πρώτο λόγο ακυρώσεως το βελγικό κράτος ισχυρίζεται ότι έγινε εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 1, καθόσον η επίδικη οικονομική συνδρομή δεν αποτελεί ενίσχυση υπό την έννοια της διατάξεως αυτής, αλλά κανονική εισφορά μετόχου στην εταιρία.
Προς στήριξη του λόγου αυτού η βελγική κυβέρνηση διατείνεται ότι οι παρεμβάσεις της υπέρ της Tubemeuse δεν αποτελούν κατά κυριολεξία ενισχύσεις, αλλά τη λογική συνέχεια του ευρέος προγράμματος αναδιαρθρώσεως και ανανεώσεως της επιχειρήσεως, καθώς και της ολοκληρώσεως της επενδύσεως την οποία επέτρεψε η ίδια η Επιτροπή το 1982. Τότε το σχέδιο επενδύσεως είχε κοινοποιηθεί στην Επιτροπή παρά το ότι η βελγική κυβέρνηση δεν είχε καμία προς τούτο υποχρέωση, αφού δεν επρόκειτο περί κρατικής ενισχύσεως. Επομένως, η επίδικη συνδρομή υπέρ της Tubemeuse αποτελεί τη συνήθη αντίδραση κάθε επενδυτή όταν απειλείται η αρχική του επένδυση.
Πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, η επέμβαση των κρατικών αρχών στο κεφάλαιο μιας επιχειρήσεως, με οποιαδήποτε μορφή, μπορεί να αποτελεί κρατική ενίσχυση αν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 92 της Συνθήκης ( βλέπε αποφάσεις της 14ης Νοεμβρίου 1984, Intermills,
323/82, Συλλογή 1984, σ. 3809
, και της 13ης Μαρτίου 1985, Leeuwarder Papierwarenfabriek,
296/82 και 318/82, Συλλογή 1985, σ. 809
).
Για να εξακριβωθεί αν τέτοια μέτρα αποτελούν κρατικές ενισχύσεις, επιβάλλεται η εφαρμογή του αναφερομένου στην απόφαση της Επιτροπής κριτηρίου, το οποίο βασίζεται στις δυνατότητες της επιχειρήσεως να εξασφαλίσει τα σχετικά ποσά στην κεφαλαιαγορά και η ορθότητα του οποίου, εξάλλου, δεν αμφισβητήθηκε από τη βελγική κυβέρνηση.
Στην προκειμένη περίπτωση από την προσβαλλόμενη πράξη, εξεταζόμενη σε συνδυασμό με τα στοιχεία της δικογραφίας, προκύπτει ότι η Tubemeuse, πέραν του γεγονότος ότι χρειάστηκε να εφαρμόσει, το 1982, ευρύ πρόγραμμα ανανεώσεως του μη προσαρμοσμένου στις συνθήκες της αγοράς παραγωγικού της εξοπλισμού, το οποίο υλοποιήθηκε χάρη στη συνδρομή των κρατικών αρχών που είχε επιτραπεί από την Επιτροπή, αντιμετώπιζε από το 1979 διαρθρωτικές οικονομικές δυσχέρειες. Αποτέλεσμα του υπερβολικά υψηλού κόστους παραγωγής και των ελλειμμάτων που είχε επί σειράν ετών η επιχείρηση υπήρξε η συνεχής συσσώρευση ζημιών χρήσεως. Η προβληματική οικονομική κατάσταση και η υπερχρέωση οδήγησαν στην ολική σχεδόν αποχώρηση των ιδιωτών μετόχων από την εν λόγω επιχείρηση.
Επιπλέον, δεν αμφισβητείται το ότι ο τομέας κατασκευής μη συγκολλημένων χαλυβδοσωλήνων, που χρησιμοποιούνται κυρίως στις έρευνες προς αναζήτηση κοιτασμάτων πετρελαίου, βρισκόταν σε κατάσταση κρίσεως, χαρακτηριστικά της οποίας ήταν τα σημαντικά πλεονάσματα παραγωγικής ικανότητας στις παραγωγούς χώρες και η ανάπτυξη νέων παραγωγικών ικανοτήτων στις αναπτυσσόμενες χώρες και στις χώρες κρατικού εμπορίου. Εξάλλου, οι περιορισμοί που επέβαλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες στις εισαγωγές χαλυβδοσωλήνων στο έδαφος τους και η πτώση των τιμών του πετρελαίου σε παγκόσμια κλίμακα, που συνετέλεσε στη μείωση των γεωτρήσεων, είχαν ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της ζητήσεως των εν λόγω σωλήνων και, επομένως, την ουσιαστική πτώση της τιμής τους και τη μείωση της παγκόσμιας παραγωγής. Αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο τα άλλα κράτη μέλη κατέβαλλαν προσπάθειες να μειώσουν τις ικανότητες παραγωγής τους στον τομέα αυτό.
Υπό τις συνθήκες αυτές δεν υπάρχει κανένα στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι είναι εσφαλμένη η εκτίμηση της Επιτροπής, κατά την οποία οι προβλέψεις για τη δυνατότητα να καταστεί αποδοτική η Tubemeuse δεν μπορούσαν να παρακινήσουν έναν ιδιώτη επενδυτή, που ενεργεί υπό κανονικές συθήκες οικονομίας της αγοράς, να πραγματοποιήσει τις εν λόγω επενδύσεις, ότι ήταν ελάχιστα πιθανό ότι η επιχείρηση αυτή θα μπορούσε να εξασφαλίσει στην κεφαλαιαγορά τα απαραίτητα για την επιβίωσή της ποσά και ότι, για τον λόγο αυτό, η επικρινόμενη επέμβαση της βελγικής κυβερνήσεως αποτελούσε κρατική ενίσχυση.
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι ο πρώτος λόγος πρέπει να απορριφθεί.
Επί του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης
Το προσφεύγον κράτος υποστηρίζει ότι, ακόμα και αν οι εν λόγω επεμβάσεις αποτελούν όντως ενισχύσεις, πρόκειται για εξαγωγικές ενισχύσεις, λόγω του ότι η Tubemeuse εξήγε το 90 % της παραγωγής της σε τρίτες χώρες. Επομένως, διέπονται από το άρθρο 112, πράγμα το οποίο αποκλείει τη δυνατότητα εφαρμογής των άρθρων 92 έως 94.
Επ' αυτού πρέπει να σημειωθεί ότι, ανεξάρτητα από το αν θα μπορούσαν οι επίδικες ενισχύσεις να θεωρηθούν ως εξαγωγικές, το άρθρο 112, το οποίο αφορά την εναρμόνιση των εθνικών εξαγωγικών ενισχύσεων στο πλαίσιο της κοινής εμπορικής πολιτικής, δεν αποκλείει τη δυνατότητα εφαρμογής των άρθρων 92 έως 94. Πράγματι, δεν αποκλείεται να μπορεί μια εξαγωγική ενίσχυση να επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.
Κατά τη βελγική κυβέρνηση, η εν λόγω οικονομική συνδρομή δεν μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών ούτε να νοθεύσει τον ανταγωνισμό εντός της κοινής αγοράς, καθόσον το 90 ο/ο της παραγωγής της Tubemeuse εξάγεται εκτός Κοινότητας, έστω και αν γίνει δεκτό, όπως υποστηρίζεται στην προσβαλλόμενη πράξη, ότι η παραγωγή της σε μη συγκολλημένους σωλήνες αντιπροσωπεύει το 17 ο/ο της κοινοτικής παραγωγής.
Η επιχείρηση αναδιαρθρώθηκε με σκοπό την ικανοποίηση κυρίως των αναγκών της αγοράς της Σοβιετικής Ενώσεως. Επομένως, οι δημιουργούμενες με τον τρόπο αυτό παραγωγικές ικανότητες δεν μπορούσαν να κατακλύσουν με τα εν λόγω προϊόντα την κοινή αγορά, οι δε ενδοκοινοτικές συναλλαγές δεν μπορούσαν να επηρεαστούν λόγω των επίμαχων επεμβάσεων του βελγικού κράτους. Αναφορικά με το σημείο αυτό η προσβαλλόμενη απόφαση είναι επομένως ανεπαρκώς αιτιολογημένη.
Πρέπει να σημειωθεί εξαρχής ότι, λαμβανομένης υπόψη της αλληλεξαρτήσεως μεταξύ των αγορών στις οποίες δρουν οι κοινοτικές επιχειρήσεις, δεν μπορεί να αποκλειστεί η δυνατότητα νοθεύσεως του ανταγωνισμού εξαιτίας μιας ενισχύσεως, έστω και αν η λαμβάνουσα την ενίσχυση επιχείρηση εξάγει το σύνολο σχεδόν της παραγωγής της εκτός Κοινότητας. Πράγματι, η εξαγωγή μέρους της παραγωγής της εν λόγω επιχειρήσεως προς τρίτες χώρες αποτελεί απλώς ένα από τα στοιχεία τα οποία πρέπει να συνεκτιμηθούν μεταξύ άλλων.
Επί του προκειμένου η Επιτροπή ανέφερε στην προσβαλλόμενη πράξη ότι οι δραστηριότητες των κοινοτικών παραγωγών μη συγκολλημένων σωλήνων ήταν προσανατολισμένες κατά το μεγαλύτερο μέρος τους προς τις εξαγωγές μεγάλων ποσοτήτων, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι η κοινοτική αγορά συνεχίζει να απορροφά μέρος της παραγωγής.
Εξάλλου, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι ο τομέας της παραγωγής μη συγκολλημένων σωλήνων αντιμετωπίζει, σε παγκόσμια κλίμακα, κατάσταση κρίσεως, υφέσεως και αυξημένου ανταγωνισμού, η οποία χαρακτηρίζεται από σημαντικά πλεονάσματα παραγωγικής ικανότητας στις παραγωγούς χώρες και από αστάθεια τιμών που απορρέει από την κατάσταση αυτή, η οποία επιδεινώνεται λόγω των περιορισμών που επιβάλλονται στις εισαγωγές στις Ηνωμένες Πολιτείες καθώς και λόγω των νέων παραγωγικών ικανοτήτων των αναπτυσσομένων χωρών και των χωρών κρατικού εμπορίου. Επομένως, κάθε υποστήριξη προς επιχείρηση του υπό εξέταση τομέα μπορούσε να ευνοήσει την ανταγωνιστική της θέση έναντι των άλλων επιχειρήσεων.
Κατά την προσβαλλόμενη πράξη, στο γενικό πλαίσιο που περιγράφηκε κατ' αυτόν τον τρόπο, ο νέος ομολογημένος στόχος της Tubemeuse, η παραγωγή της οποίας σε μη συγκολλημένους σωλήνες αντιπροσώπευε σημαντικό μερίδιο της κοινοτικής παραγωγής και οι εξαγωγές της οποίας αποτελούσαν το 90 ο/ο περίπου του κύκλου εργασιών της, ήταν η απαγκίστρωση της από τη σοβιετική αγορά, που κρίθηκε ως ανεπαρκώς προσοδοφόρα, και ο προσανατολισμός της, χάρη στις χορηγηθείσες ενισχύσεις, προς άλλες αγορές. Επομένως, μπορούσε λογικά να προβλεφθεί ότι οι δραστηριότητες της Tubemeuse θα στρέφονταν πλέον στην εσωτερική κοινοτική αγορά.
Επ' αυτού η Επιτροπή προσέθεσε κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου, χωρίς να αντικρουσθεί από τη βελγική κυβέρνηση, ότι το πρώτο εξάμηνο του 1988 οι εξαγωγές της Tubemeuse προς τη Σοβιετική 'Ενωση μειώθηκαν στο 33,3 ο/ο της συνολικής της παραγωγής, ενώ οι εξαγωγές της προς τις χώρες της Κοινότητας αντιπροσώπευαν το 31,8 ο/ο της παραγωγής αυτής.
Ενόψει των στοιχείων αυτών, η εκτίμηση στην οποία προέβη η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη πράξη, κατά την οποία οι χορηγηθείσες στην Tubemeuse ενισχύσεις μπορούσαν να έχουν επίπτωση επί της ανταγωνιστικής θέσεως των κοινοτικών επιχειρήσεων του εξεταζόμενου τομέα και, επομένως, να επηρεάσουν τις συναλλαγές και να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, είναι επαρκώς αιτιολογημένη και δεν φαίνεται εσφαλμένη.
Όσον αφορά το επιχείρημα του προσφεύγοντος κράτους ότι η Tubemeuse δεν κατέχει το 17 ο/ο της κοινοτικής παραγωγής μη συγκολλημένων σωλήνων, αλλά πολύ μικρότερο ποσοστό,πρέπει να σημειωθεί ότι, και αν ακόμα τούτο αληθεύει, δεν θίγει σε τίποτε την προαναφερθείσα εκτίμηση αναφορικά με την επίπτωση των επίμαχων ενισχύσεων επί της ανταγωνιστικής θέσεως των κοινοτικών επιχειρήσεων του εξεταζόμενου τομέα.
Το προσφεύγον κράτος υπογραμμίζει επίσης ότι, αφού δεν υφίσταται κανένας κανόνας που να καθορίζει, αναφορικά με τις κρατικές ενισχύσεις, το όριο πέραν του οποίου επηρεάζονται οι ενδοκοινοτικές συναλλαγές, μπορεί να ληφθεί υπόψη το όριο του 5 ο/ο της αγοράς, το οποίο δέχεται συνήθως η Επιτροπή σε ζητήματα ανταγωνισμού.
Αυτό το επιχείρημα δεν μπορεί να γίνει δεκτό. Πράγματι, πρέπει να υπομνηστεί ότι, σύμφωνα με τις αποφάσεις της 17ης Σεπτεμβρίου 1980, Philip Morris (
730/79, Rec. 1980, σ. 2671
) και της 11ης Νοεμβρίου 1987, Γαλλία κατά Επιτροπής (
259/85, Συλλογή 1987, σ. 4393
), το σχετικά χαμηλό ύψος μιας ενισχύσεως ή το σχετικά μέτριο μέγεθος της λαμβάνουσας την ενίσχυση επιχειρήσεως δεν αποκλείουν a priori τη δυνατότητα επηρεασμού των συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών.
Από το σύνολο των παραπάνω σκέψεων προκύπτει ότι ο λόγος αυτός δεν είναι βάσιμος και πρέπει, επομένως, να απορριφθεί.
Επί του λόγου που βασίζεται στην προσβολή των δικαιωμάτων της υπερασπίσεως
Το προσφεύγον κράτος σημειώνει ότι η Επιτροπή αναφέρεται, στην προσβαλλόμενη απόφαση, στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν « τρία άλλα κράτη μέλη και τέσσερις επαγγελματικές ενώσεις παραγωγών χαλυβδοσωλήνων » χωρίς να έχει προσκομίσει τα σχετικά έγγραφα και χωρίς να παράσχει τη δυνατότητα στο κράτος αυτό να σχολιάσει τις παρατηρήσεις αυτές. Έτσι είναι άγνωστη η επίδραση που μπορεί να είχαν οι παρατηρήσεις αυτές στην απόφαση της Επιτροπής. Κατά συνέπεια, υπήρξε προσβολή των δικαιωμάτων της υπερασπίσεως καθώς και της αρχής της ευθυδικίας.
Συναφώς πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, όπως προκύπτει από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου και ιδίως από την απόφαση της 10ης Ιουλίου 1986 ( Βέλγιο κατά Επιτροπής,
234/84, Συλλογή 1986, σ. 2263
) και την προαναφερθείσα απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 1987, ο σεβασμός των δικαιωμάτων υπερασπίσεως σε κάθε διαδικασία που κινείται κατά προσώπου και μπορεί να καταλήξει σε βλαπτική κατ' αυτού πράξη αποτελεί θεμελιώδη αρχή του κοινοτικού δικαίου, η τήρηση της οποίας πρέπει να διασφαλίζεται έστω και αν δεν υφίσταται ειδική ρύθμιση.
Με τις προαναφερθείσες αποφάσεις, το Δικαστήριο δέχθηκε ότι η αρχή αυτή απαιτεί να παρέχεται στο οικείο κράτος μέλος η δυνατότητα να καθιστά λυσιτελώς γνωστή την άποψη του επί των παρατηρήσεων που υποβλήθηκαν από τρίτους ενδιαφερομένους, σύμφωνα με το άρθρο 93, παράγραφος 2, και επί των οποίων η Επιτροπή σκοπεύει να στηρίξει την απόφαση της. Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, εφόσον δεν δόθηκε στο κράτος μέλος η δυνατότητα να σχολιάσει τέτοιες παρατηρήσεις, η Επιτροπή δεν μπορεί να τις λάβει υπόψη στην απόφαση της κατά του κράτους αυτού.
Εντούτοις, για να συνεπάγεται μια τέτοια προσβολή των δικαιωμάτων υπερασπίσεως ακυρότητα, θα έπρεπε, εφόσον δεν υφίστατο αυτή η πλημμέλεια, η διαδικασία να είχε καταλήξει σε διαφορετικό αποτέλεσμα. Εν προκειμένω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι εν λόγω παρατηρήσεις, που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου κατόπιν δικού του αιτήματος, δεν περιλαμβάνουν καμία επιπλέον πληροφορία σε σχέση με τα στοιχεία που διέθετε ήδη η Επιτροπή και τα οποία γνώριζε η βελγική κυβέρνηση. Υπό τις συνθήκες αυτές, το γεγονός ότι η βελγική κυβέρνηση δεν είχε τη δυνατότητα να σχολιάσει τις εν λόγω παρατηρήσεις δεν ήταν ικανό να επηρεάσει το αποτέλεσμα της διοικητικής διαδικασίας. Επομένως, ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί.
Επί του λόγου ακυρώσεως ο οποίος στηρίζεται στο γεγονός ότι, όταν εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, η Tubemeuse βρισκόταν σε κατάσταση προπτωχευτικού συμβιβασμού με παραχώρηση του ενεργητικού
Το προσφεύγον κράτος υποστηρίζει, επικουρικώς, ότι, και αν ακόμα υποτεθεί ότι η παραχωρηθείσα στην Tubemeuse συνδρομή αποτελεί ενίσχυση απαγορευόμενη από το άρθρο 92, παράγραφος 1, η απόφαση της Επιτροπής ήταν άνευ αντικειμένου, διότι, όταν εκδόθηκε, η επιχείρηση βρισκόταν ήδη σε κατάσταση συμβιβασμού με παραχώρηση του ενεργητικού, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι είχε παύσει οικονομικώς να υφίσταται. Κατά συνέπεια, δεν ήταν πλέον δυνατό ούτε οι συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών να επηρεαστούν ούτε ο ανταγωνισμός να νοθευθεί.
Το προσφεύγον κράτος ισχυρίζεται ακόμη ότι, όταν εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, η επίμαχη ενίσχυση είχε παύσει να υφίσταται με την κατάθεση του πτωχευτικού ισολογισμού της εν λόγω επιχειρήσεως, η δε κατάργηση της ενισχύσεως πραγματοποιήθηκε με την εκκαθάριση του ενεργητικού της επιχειρήσεως. Επομένως, αγνοώντας την κατάσταση αυτή, η προσβαλλόμενη απόφαση στηρίζεται σε ανακριβή πραγματικά περιστατικά, η δε επιταγή περί αναζητήσεως της ενισχύσεως είναι άνευ αντικειμένου.
Επ' αυτού πρέπει να λεχθεί ότι, κατά το βελγικό δίκαιο, το αρμόδιο για τη διαδικασία του προπτωχευτικού συμβιβασμού δικαστήριο μπορεί να επιτρέψει στον εκκαθαριστή τη συνέχιση των εμπορικών δραστηριοτήτων της οικείας επιχειρήσεως. Εν προκειμένω δεν αμφισβητείται ότι η Tubemeuse συνέχισε την παραγωγή χαλυβδοσωλήνων, έστω και σε περιορισμένο βαθμό, καθ' όλη τη διάρκεια της διαδικασίας του προπτωχευτικού συμβιβασμού, ότι δεν έπαυσε να υπάρχει ούτε από οικονομική ούτε από νομική άποψη και ότι παραχωρήθηκε τελικά σε άλλη επιχείρηση. Επομένως, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση ήταν άνευ αντικειμένου.
Κατά συνέπεια, ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί.
Επί του άρθρου 92, παράγραφος 3
Όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο α ), η Επιτροπή παραπέμπει, με την προσβαλλόμενη απόφαση, σε εμπεριστατωμένη κοινωνικοοικονομική ανάλυση για τις βελγικές περιφέρειες που είχε συντάξει ( απόφαση 82/740/ΕΟΚ της 22ας Ιουλίου 1982,
ΕΕ L 312, σ. 18
, όπως τροποποιήθηκε από την απόφαση 85/544/ΕΟΚ της 31ης Ιουλίου 1985,
ΕΕ L 341, σ. 19
) και στο πλαίσιο της οποίας είχε θεωρήσει ότι η περιοχή της Λιέγης δεν παρουσίαζε ασυνήθως χαμηλό βιοτικό επίπεδο ούτε σοβαρή υποαπασχόληση. Η βελγική κυβέρνηση δεν αμφισβήτησε την ανάλυση αυτή ούτε παρουσίασε από τότε νέα στοιχεία που ενδεχομένως να την διαφοροποιούν.
Όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γ ), η Επιτροπή αναφέρει, στην προσβαλλόμενη απόφαση, ότι οι επίδικες επεμβάσεις του βελγικού κράτους υπέρ της Tubemeuse δεν μπορούσαν να διευκολύνουν την ανάπτυξη της προαναφερθείσας περιοχής, λόγω του ότι η εν λόγω επιχείρηση δεν ήταν σε θέση να εξασφαλίσει τη βιωσιμότητά της.
Η βελγική κυβέρνηση ισχυρίζεται συναφώς ότι τα κοινωνικοοικονομικά δεδομένα άλλαξαν από τότε που έγινε η προαναφερθείσα ανάλυση της Επιτροπής και ότι οι εν λόγω ενισχύσεις θα έπρεπε να υπαχθούν στις παρεκκλίσεις του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχεία α ) και γ ), καθόσον αποσκοπούσαν στην προώθηση της οικονομικής αναπτύξεως της περιοχής της Λιέγης, η οποία είχε υποστεί πρόσφατα σοβαρά πλήγματα από το κλείσιμο εργοστασίων και την κατάργηση θέσεων εργασίας.
Τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας δεν μπορούν να γίνουν δεκτά. Πρέπει να υπομνηστεί ότι, στο πλαίσιο του άρθρου 92, παράγραφος 3, η Επιτροπή έχει ευρεία εξουσία εκτιμήσεως, της οποίας η άσκηση προϋποθέτει εκτιμήσεις οικονομικής και κοινωνικής φύσεως, που πρέπει να γίνονται σε συνάρτηση με τα κοινοτικά δεδομένα.
Ενόψει αυτής της εξουσίας της Επιτροπής, ο λόγος ακυρώσεως με τον οποίο η προσφεύγουσα κυβέρνηση περιορίστηκε στο να αμφισβητήσει γενικά τις εκτιμήσεις που περιελαμβάνοντο στην αιτιολογία της προσβαλλομένης πράξεως, χωρίς να προσκομίσει στοιχεία ικανά να κλονίσουν τις εκτιμήσεις αυτές, πρέπει να απορριφθεί.
Επί του λόγου που βασίζεται στην αδυναμία άμεσης εκτέλεσης της προσβαλλόμενης απόφασης
Το προσφεύγον κράτος υποστηρίζει ότι η άμεση εκτέλεση της αποφάσεως της Επιτροπής, καθόσον επιτάσσει την αναζήτηση της επίμαχης ενίσχυσης, είναι αδύνατη. Πράγματι, η αναζήτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν κατά παράβαση της Συνθήκης μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο σύμφωνα με τους εφαρμοστέους στον τομέα αυτό κανόνες του εθνικού δικαίου. Εν προκειμένω, το γεγονός ότι η Tubemeuse βρίσκεται σε κατάσταση προπτωχευτικού συμβιβασμού μπορεί να αντιταχθεί σε κάθε απαίτηση του βελγικού κράτους. Το ενεργητικό της επιχειρήσεως παραχωρήθηκε στους δανειστές της και, επομένως, το κράτος δεν έχει καμία εξουσία να διατάξει την επιστροφή της εν λόγω ενισχύσεως.
Το προσφεύγον κράτος προσθέτει ότι η απόφαση της Επιτροπής, όπως και μια ενδεχόμενη απόφαση του Δικαστηρίου, δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία οποιουδήποτε προνομίου υπέρ αυτού, το οποίο να του επιτρέψει να παρεκκλίνει από τους εφαρμοστέους κανόνες στον τομέα αυτό σε βάρος των δανειστών της Tubemeuse. Στο πλαίσιο της διαδικασίας προπτωχευτικού συμβιβασμού το βελγικό κράτος μπορεί να αναγγείλει, ως εγχειρόγραφος δανειστής, την απαίτηση του, η οποία θα περιληφθεί στο παθητικό της επιχειρήσεως. Επομένως, η προσβαλλόμενη απόφαση, καθόσον επιτάσσει την άμεση αναζήτηση της φερομένης ως ενισχύσεως, παραβιάζει τις κοινές στα κράτη μέλη γενικές αρχές επί θεμάτων δικαίου των εταιριών και πτωχευτικού δικαίου.
Επ' αυτού πρέπει να σημειωθεί ότι η επιχειρηματολογία της βελγικής κυβερνήσεως βασίζεται στην ιδέα ότι η προσβαλλόμενη απόφαση επιτάσσει την προνομιακή αναζήτηση της εν λόγω ενισχύσεως. Όμως η επίδικη πράξη επιτάσσει απλώς την αναζήτηση της ενισχύσεως, χωρίς να καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να πραγματοποιηθεί.
Συναφώς πρέπει να λεχθεί ότι, καταρχήν, η αναζήτηση μιας παρανόμως χορηγηθείσας ενίσχυσης πρέπει να γίνεται κατά τις ενδεδειγμένες δικονομικές διατάξεις του εθνικού δικαίου, με την επιφύλαξη όμως ότι οι διατάξεις αυτές πρέπει να εφαρμόζονται έτσι ώστε να μη καθίσταται αδύνατη η αναζήτηση που επιτάσσει το κοινοτικό δίκαιο ( βλέπε απόφαση της 2ας Φεβρουαρίου 1989, Επιτροπή κατά Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας,
94/87, Συλλογή 1989, σ. 175
).
Αυτός είναι εξάλλου ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή δήλωσε κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση ότι η βελγική κυβέρνηση εκπλήρωσε τις απορρέουσες από την προσβαλλόμενη πράξη υποχρεώσεις της όσον αφορά την αναζήτηση της ενισχύσεως, δεδομένου ότι, μετά την απόρριψη από τον πρόεδρο του Δικαστηρίου της αιτήσεως της περί λήψεως προσωρινών μέτρων, η εν λόγω κυβέρνηση ζήτησε να εγγραφεί η απαίτηση της ως εγχειρόγραφη στο παθητικό της Tubemeuse και άσκησε έφεση κατά της δικαστικής αποφάσεως με την οποία απορρίφθηκε το αίτημά της αυτό.
Πρέπει να προστεθεί ότι οι ενδεχόμενες διαδικαστικής ή άλλης φύσεως δυσχέρειες αναφορικά με την εκτέλεση της προσβαλλόμενης πράξεως δεν μπορούν να έχουν επίδραση επί της νομιμότητας της.
Συνεπώς, ο εξετασθείς λόγος πρέπει να απορριφθεί.
Το προσφεύγον κράτος υποστηρίζει επιπλέον ότι η επιβαλλόμενη με την προσβαλλόμενη απόφαση υποχρέωση, βάσει της οποίας επιτάσσεται η κατάργηση της επίμαχης ενίσχυσης μέσω αναζητήσεως, είναι δυσανάλογη σε σχέση με τους στόχους των άρθρων 92 και 93, καθόσον η αναγγελία της απαιτήσεως αυτής από το βελγικό κράτος στη διαδικασία του προπτωχευτικού συμβιβασμού προξενεί σοβαρή ζημία στους τρίτους δανειστές.
Συναφώς πρέπει να λεχθεί ότι από τη νομολογία του Δικαστηρίου ( βλέπε παραδείγματος χάρη την απόφαση της 24ης Φεβρουαρίου 1987, Deufil κατά Επιτροπής,
310/85, Συλλογή 1987, σ. 901
) προκύπτει ότι η κατάργηση μιας παράνομης ενίσχυσης μέσω της αναζητήσεως της αποτελεί λογική συνέπεια της διαπιστώσεως του παρανόμου χαρακτήρα της. Κατά συνέπεια, η αναζήτηση μιας κρατικής ενισχύσεως, παρανόμως χορηγηθείσας, με σκοπό την αποκατάσταση της προτέρας καταστάσεως, δεν μπορεί, καταρχήν, να θεωρηθεί ως μέτρο δυσανάλογο προς τους στόχους των διατάξεων της Συνθήκης επί θεμάτων κρατικών ενισχύσεων.
Επομένως και ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί.
Δεδομένου ότι κανένας από τους λόγους ακυρώσεως που πρότεινε η βελγική κυβέρνηση δεν έγινε δεκτός, η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί στο σύνολο της.
Επί των δικαστικών εξόδων
Σύμφωνα με το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Δεδομένου ότι το προσφεύγον ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει:

1)
Απορρίπτει την προσφυγή.

2)
Καταδικάζει το Βασίλειο του Βελγίου στα δικαστικά έξοδα.

Due
Κακούρης
Schockweiler
Mancini
Joliét
Rodríguez Iglesias
Diez de Velasco
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 21 Μαρτίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο πρόεδρος
Ο. Due
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.