CELEX: 62003CJ0404
Gevaarlijke stoffen of preparaten
Siccatieven die lood bevatten
Verbod om op de markt te brengen
Richtlijnen 76/769/EEG en 94/60/EG

Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van punt 31, sub e, van bijlage I bij richtlijn 76/769/EEG
van de Raad van 27 juli 1976 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der
lidstaten inzake de beperking van het op de markt brengen en van het gebruik van bepaalde gevaarlijke stoffen en preparaten
(PB L 262, blz. 201), zoals gewijzigd bij richtlijn 94/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 1994 (PB
L 365, blz. 1; hierna: „richtlijn 76/769”).
Dit verzoek is ingediend in het kader van een strafzaak tegen O. Dupuy en H. Rouvre, inzake het op de markt brengen van bepaalde
producten met een hoog loodgehalte.
Het rechtskader
De communautaire regelgeving
De eerste overweging van de considerans van richtlijn 76/769 luidt, dat „voorschriften voor het op de markt brengen van gevaarlijke
stoffen en preparaten de bescherming van de bevolking en in het bijzonder van de personen die deze stoffen gebruiken, moeten
beogen”.
Artikel 1, leden 1 en 3, van dezelfde richtlijn bepaalt:
„Onverminderd de toepassing van andere desbetreffende communautaire voorschriften heeft deze richtlijn betrekking op de beperking
van het op de markt brengen en het gebruik van de in de bijlage genoemde gevaarlijke stoffen en preparaten in de lidstaten
van de Gemeenschap.
[…]
In de zin van deze richtlijn wordt verstaan onder:
a)
stoffen: chemische elementen en hun verbindingen, zoals deze in natuurlijke toestand voorkomen of door de industrie worden
vervaardigd;
b)
preparaten: mengsels of oplossingen die bestaan uit twee of meer stoffen.”
Punt 31 van bijlage I bij richtlijn 76/769/EEG (ingevoerd bij richtlijn 94/60) regelt de beperkte verhandeling van deze stoffen
als volgt:
„
Benaming van de stof, de groep van stoffen of het preparaat
31. Stoffen van bijlage I bij richtlijn 67/548/EEG die zijn ingedeeld als ‚voor de voortplanting giftige stoffen van categorie
1 of voor de voortplanting giftige stoffen van categorie 2’ en die gekenmerkt zijn met de waarschuwingszin R 60: ‚Kan de vruchtbaarheid
schaden’ en/of R 61: ‚Kan het ongeboren kind schaden’, met de volgende vermeldingen:
Voor de voortplanting giftige stoffen van categorie 1: zie lijst 5 in het aanhangsel.
Voor de voortplanting giftige stoffen van categorie 2: zie lijst 6 in het aanhangsel.
Beperkingsvoorwaarden [voor deze stoffen]
Mogen niet worden toegestaan in stoffen en preparaten die met het oog op verkoop aan het grote publiek in de handel worden
gebracht, in afzonderlijke concentraties gelijk aan of groter dan:
–
hetzij de in bijlage I bij richtlijn 67/548/EEG vastgestelde concentratiegrens,
–
hetzij de in punt 6, tabel VI, van bijlage I bij richtlijn 88/379/EEG vastgestelde concentratiegrens, indien in bijlage I
bij richtlijn 67/548/EEG geen concentratiegrens staat.
[…]
In afwijking hiervan geldt deze bepaling niet voor:
[…]
e)

kleurstoffen voor kunstenaars die onder richtlijn 88/379/EEG vallen.” Na de vaststelling van richtlijn 97/10/EG van de Commissie
van 26 februari 1997 houdende derde aanpassing aan de technische vooruitgang van bijlage I bij richtlijn 76/769 (PB L 68,
blz. 24), is punt 31, sub e, van bijlage I bij richtlijn 76/769 punt 31, sub d, geworden en zijn de bewoordingen ervan dezelfde
gebleven.
Richtlijn 88/379/EEG van de Raad van 7 juni 1988 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen van de lidstaten inzake de indeling, de verpakking en het kenmerken van gevaarlijke preparaten (PB L 187, blz.
14), is ingetrokken en vervangen door richtlijn 1999/45/EG van het Europees Parlement en de Raad van 31 mei 1999 (PB L 200,
blz. 1).
Artikel 2 van laatstgenoemde richtlijn geeft een definitie van verschillende begrippen, onder meer van „stoffen” en „preparaten”
in lid 1, en van „gevaarlijk” in lid 2. Het begrip „kleurstoffen voor kunstenaars” is echter niet gedefinieerd.
De nationale regelgeving
De bepalingen met betrekking tot het gebruik van gevaarlijke stoffen staan in het arrêté interministériel relatif aux limitations
de mise sur le marché et d’emploi de certains produits contenant des substances dangereuses, van 7 augustus 1997 (interministerieel
besluit inzake de beperking van het op de markt brengen en het gebruik van bepaalde gevaarlijke stoffen) (JORF van 17 augustus
1997, blz. 12218). Artikel 1 van dit besluit, zoals gewijzigd bij het arrêté interministériel relatif aux limitations de mise
sur le marché et d’emploi de substances et préparations dangereuses, van 13 oktober 1998 (interministerieel besluit inzake
de beperking van het op de markt brengen en het gebruik van gevaarlijke stoffen en preparaten) (JORF van 6 november 1998,
blz. 16772), bepaalt:
„Bijzondere bepalingen met betrekking tot stoffen en preparaten die als kankerverwekkend, mutageen of giftig voor de voortplanting
zijn ingedeeld.
a) Werkingssfeer:
Het is verboden om met het oog op verkoop aan het publiek de hieronder aangegeven stoffen en preparaten op de markt te brengen
en in te voeren:
–
stoffen die zijn ingedeeld als kankerverwekkend van categorie 1 of 2 en die vermeld staan in bijlage I bij dit besluit;
–
stoffen die zijn ingedeeld als mutageen van categorie 1 of 2 en die vermeld staan in bijlage II bij dit besluit;
–
stoffen die zijn ingedeeld als giftig voor de voortplanting van categorie 1 of 2 en die vermeld staan in bijlage III bij dit
besluit;
–
preparaten die een of meerdere, bovenvermelde, kankerverwekkende en/of mutagene en/of voor de voortplanting giftige stoffen
bevatten, met individuele concentraties gelijk aan of hoger dan hetzij de in bijlage I van het besluit van 20 april 1994 vastgestelde
grens[…], hetzij de in tabel VI van het besluit van 21 februari 1990 […] vastgestelde grens, bij gebreke van een in het besluit
van 20 april 1994 vastgestelde concentratiegrens […]
Dit verbod om met het oog op verkoop aan het publiek op de markt te brengen en in te voeren ziet niet op producten die zijn
bedoeld voor professioneel gebruik.
[…]
Onverminderd de [toepassing van de] andere voorschriften inzake het kenmerken van gevaarlijke stoffen en preparaten, dient
op de verpakking van bovenvermelde stoffen en preparaten op leesbare en onuitwisbare wijze de volgende vermelding te worden
aangebracht:
‚uitsluitend bestemd voor professionele gebruikers […]’
b) Uitzondering:
Dit verbod om met het oog op verkoop aan het publiek op de markt te brengen en in te voeren is niet van toepassing op de volgende
producten, in het eindstadium, die bestemd zijn voor de eindgebruiker:
[…]
5º
kleurstoffen voor kunstenaars.”
Het hoofdgeding en de prejudiciële vraag
Dupuy en Rouvre, verdachten in de hoofdzaak, zijn respectievelijk algemeen directeur en administratief en financieel directeur
van de vennootschap Colart International (hierna: „COLART”), gevestigd te Le Mans (Frankrijk).
Naar aanleiding van op 23 november 1999, op 3, 29 en 30 maart 2000 alsmede op 19 april 2000 uitgevoerde inspecties hebben
ambtenaren van de Directions départementales de la concurrence, de la consommation et de la répression des fraudes du Nord,
de l’Oise et de la Sarthe (departementale directies voor mededinging, consumentenzaken en fraudebestrijding van de departementen
Nord, Oise en Sarthe; hierna: „DDCCRF”) vastgesteld dat drie door COLART gefabriceerde producten, „Siccatif de Courtrai blanc”,
„Siccatif de Courtrai brun” en „Huile Noire” genaamd, werden vervaardigd en op de markt gebracht met het oog op verkoop aan
het publiek, terwijl zij op grond van hun loodgehalte in aanmerking kwamen voor indeling in de categorie van voor de voortplanting
giftige preparaten.
Volgens de DDCCRF is verkoop van die drie producten aan het publiek uitgesloten en mogen zij uitsluitend aan professionele
gebruikers worden verkocht.
Verdachten in de hoofdzaak wordt niet alleen verweten dat zij deze producten voor het publiek op de markt hebben gebracht,
maar ook dat zij een aantal van hun klanten hebben misleid door de producten aan te bieden alsof zij alleen niet in zelfbedieningszaken
aan het grote publiek mochten worden verkocht, terwijl het verboden was om ze op de markt te brengen.
Uit de verwijzingsbeslissing volgt dat verdachten in de hoofdzaak noch het loodgehalte van de betrokken preparaten, noch hun
indeling in de categorie van voor de voortplanting giftige preparaten betwisten. Evenwel is volgens hen geen sprake van de
verweten strafbare feiten, want hoewel de verkoop van deze producten aan het publiek in zelfbedieningszaken verboden is, voorziet
artikel 1 van het interministerieel besluit van 7 augustus 1997 in een uitzondering voor „kleurstoffen voor kunstenaars”,
die, behoudens een aantal in de Code de la santé publique opgenomen verkoopbeperkingen, kunnen worden verkocht aan het publiek.
Bovendien vormt volgens hen deze in voormeld besluit opgenomen uitzondering de omzetting in nationaal recht van de bepalingen
van de ten deze toepasselijke Europese richtlijnen, met name van bijlage I bij richtlijn 76/769.
Volgens hen moeten de betrokken siccatieven worden geacht te vallen onder de uitzondering waarin richtlijn 76/769 voorziet
voor „kleurstoffen voor kunstenaars”. Zij geven aan dat de betrokken producten bij gebruik door schilders noodzakelijkerwijs
met genoemde kleurstoffen moeten worden gemengd, en dat zij derhalve daarvan een vast bestanddeel vormen en niet een op zich
staand „additief” zijn.
Hoewel het openbaar ministerie niet betwist dat de betrokken producten om te kunnen worden gebruikt met de kleurstoffen moeten
worden gemengd, is het toch van mening dat de toepasselijke bepalingen strikt moeten worden uitgelegd en dat de siccatieven
niet onder de categorie kleurstoffen vallen, maar onder additieven.
Onder deze omstandigheden heeft het Tribunal de grande instance te Le Mans besloten de behandeling van de zaak te schorsen
en het Hof de volgende prejudiciële vraag te stellen:
„Is het volgens de bepalingen van gemeenschapsrecht inzake de beperking van het op de markt brengen van gevaarlijke stoffen
en preparaten, met name de bepalingen van de richtlijnen 76/769 en 94/60 […] verboden om siccatieven met loodverbindingen,
die als voor de voortplanting giftige stoffen zijn ingedeeld, op de markt te brengen met het oog op verkoop aan het publiek,
of kan volgens die bepalingen op voormelde producten de uitzondering voor ‚kleurstoffen voor kunstenaars’ worden toegepast?”
Beantwoording van de prejudiciële vraag
De verwijzende rechterlijke instantie wenst met zijn vraag in wezen te vernemen of siccatieven die loodverbindingen bevatten
en zijn ingedeeld als giftig voor de voortplanting, kunnen worden aangemerkt als „kleurstoffen voor kunstenaars” in de zin
van richtlijn 76/769 en derhalve zijn uitgezonderd van het verbod van het op de markt brengen met het oog op verkoop aan het
grote publiek van voor de voortplanting giftige producten.
Bij het Hof ingediende opmerkingen
De Commissie brengt om te beginnen naar voren dat het begrip „kleurstoffen voor kunstenaars” waarop de uitzondering ziet,
door kunstenaars gebruikte preparaten dekt die reeds de essentiële kenmerken van verf bezitten, met name het kleurende vermogen
ervan. Het is denkbaar dat aan deze preparaten door de kunstenaar zelf nog iets wordt toegevoegd, zolang deze toevoeging geen
betrekking heeft op de voornaamste eigenschappen van de verf. De Commissie stelt derhalve dat het begrip „kleurstoffen voor
kunstenaars” in de zin van artikel 31 van bijlage I bij richtlijn 76/769, ziet op preparaten die reeds het pigmentbestanddeel,
een wezenlijk kenmerk van verf, bevatten.
Volgens de Commissie zijn siccatieven preparaten die metaalbestanddelen bevatten, welke zijn toegevoegd om de oxidatieve droging
van verf te doen beginnen, te versnellen of te forceren of om het hard worden van de verf tegen te gaan. Siccatieven worden
met name gebruikt in olieverf, waarvan zij de droogtijd verkorten doordat zij het oxidatieproces versnellen. De keuze voor
een siccatief en de gebruikte concentratie vormen belangrijke elementen voor een goede conservering van de schilderlaag.
Volgens de Commissie zijn siccatieven niet van invloed op de kleur van de door de kunstenaar gebruikte verf en worden zij
voor het kunstschilderen niet systematisch gebruikt. Zij kunnen evenwel onmisbaar blijken voor het gebruik van bepaalde kleuren,
in het bijzonder kleuren die zeer moeilijk drogen.
Gelet op deze overwegingen en overeenkomstig het beginsel van strikte uitlegging van uitzonderingen, meent de Commissie dat
siccatieven additieven zijn die niet kunnen worden gelijkgesteld met een „kleurstof voor kunstenaars”, zodat zij evenmin onder
de betreffende uitzondering kunnen vallen, en dat zij zijn voorbehouden aan professionele gebruikers.
Volgens de Franse regering is de uitzondering voor „kleurstoffen voor kunstenaars” ingevolge richtlijn 76/769 een uitzondering,
die overeenkomstig de rechtspraak van het Hof strikt dient te worden uitgelegd. Een dergelijke uitlegging is tevens geboden
gezien het doel van bescherming van de volksgezondheid dat richtlijn 76/769 in het bijzonder nastreeft. Bij gebreke van aanvullende
aanwijzingen in deze richtlijn kan de uitzondering derhalve enkel voor „kleurstoffen voor kunstenaars” worden toegepast en
kan zij zich niet tevens uitstrekken tot producten die het gebruik van dergelijke kleurstoffen mogelijk maken.
Antwoord van het Hof
Uit punt 31 van bijlage I bij richtlijn 76/769 volgt dat „stoffen van bijlage I bij richtlijn 67/548/EEG die zijn ingedeeld
als ‚voor de voortplanting giftige stoffen van categorie 1 of voor de voortplanting giftige stoffen van categorie 2’” niet
mogen worden toegestaan in stoffen en preparaten die met het oog op verkoop aan het grote publiek in de handel worden gebracht,
indien zij bepaalde concentratiegrenzen te boven gaan.
Uit genoemd punt blijkt tevens dat in afwijking hiervan dit verbod niet geldt voor „kleurstoffen voor kunstenaars” als bedoeld
in richtlijn 88/379.
Evenwel preciseren noch laatstgenoemde richtlijn noch richtlijn 1999/45, die de eerste heeft vervangen, de betekenis van het
begrip „kleurstoffen voor kunstenaars”.
Onder deze omstandigheden dient allereerst de voornaamste eigenschap te worden bepaald op grond waarvan een stof of preparaat
als kleurstof kan worden aangemerkt. Zoals de Commissie terecht heeft opgemerkt, dient het begrip „kleurstoffen voor kunstenaars”
in die zin te worden uitgelegd dat het betrekking heeft op door kunstenaars gebruikte preparaten die reeds de voornaamste
eigenschappen van verf bezitten, in het bijzonder het kleurende vermogen ervan.
Siccatieven, die geen pigment bevatten noch enige kleurende eigenschap bezitten en die louter dienen om de oxidatie van de
olie te versnellen, kunnen niet worden aangemerkt als „kleurstoffen voor schilders” in de zin van punt 31 van bijlage I bij
richtlijn 76/769. De in deze bijlage voorziene uitzondering ziet uitsluitend op preparaten die reeds pigment, een essentiële
eigenschap van verf, bevatten.
Vervolgens zij benadrukt dat deze afwijking een uitzondering is op het algemene verbod van verkoop aan het grote publiek van
producten die zijn ingedeeld als „voor de voortplanting giftige stoffen van categorie 1 of voor de voortplanting giftige stoffen
van categorie 2”.
Uit de rechtspraak van het Hof volgt dat, gelet op het door richtlijn 76/769 beoogde doel van bescherming van de volksgezondheid,
het verbod dat deze richtlijn instelt ten aanzien van producten die zijn ingedeeld als „voor de voortplanting giftige stoffen
van categorie 1 of voor de voortplanting giftige stoffen van categorie 2” ruim moet worden uitgelegd en de daarin voorziene
uitzondering voor „kleurstoffen voor kunstenaars” restrictief (zie in die zin arrest van 1 april 2004, Bellio F.lli, C‑286/02,
Jurispr. blz. I-0000, punt 46).
Nu siccatieven niet uitdrukkelijk worden vermeld in het kader van de in punt 31 van bijlage I bij richtlijn 76/769 voorziene
uitzonderingen, en bij gebreke van aanvullende preciseringen in deze richtlijn, kan de uitzondering slechts worden toegepast
ten aanzien van producten die onder het begrip „kleurstoffen voor kunstenaars” vallen en niet tevens op producten die geen
kleurende eigenschap hebben of die enkel tot doel hebben om het gebruik van een kleur mogelijk te maken.
Deze restrictieve uitlegging van het bereik van de uitzondering wordt bevestigd door de voornaamste doelstelling van richtlijn
76/769, zoals uiteengezet in de eerste overweging van de considerans. Aangezien dit doel bestaat in de bescherming van de
bevolking, in het bijzonder van de personen die deze stoffen gebruiken, moeten de lidstaten zich bij de uitvoering van richtlijn
76/769 laten leiden door het algemene beginsel van een verbod op elk product dat schadelijk is voor de gezondheid, van welk
beginsel slechts in bepaalde, in de richtlijn uitdrukkelijk genoemde gevallen mag worden afgeweken.
Derhalve dient op de gestelde vraag te worden geantwoord dat het volgens de bepalingen van gemeenschapsrecht inzake de beperking
van het op de markt brengen van gevaarlijke stoffen en preparaten, met name de bepalingen van richtlijn 76/769, verboden is
om siccatieven met loodverbindingen, die als voor de voortplanting giftige stoffen zijn ingedeeld, op de markt te brengen
met het oog op verkoop aan het grote publiek.
Kosten
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale
rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof
gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
HET HOF VAN JUSTITIE (Vijfde kamer) verklaart voor recht:
Volgens de bepalingen van gemeenschapsrecht inzake de beperking van het op de markt brengen van gevaarlijke stoffen of preparaten,
met name de bepalingen van richtlijn 76/769/EEG van de Raad van 27 juli 1976 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke
en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake de beperking van het op de markt brengen en van het gebruik van bepaalde
gevaarlijke stoffen en preparaten, zoals gewijzigd bij richtlijn 94/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 december
1994, is het verboden siccatieven met loodverbindingen, die als voor de voortplanting giftige stoffen zijn ingedeeld, op de
markt te brengen met het oog op verkoop aan het grote publiek.
ondertekeningen
–
Procestaal: Frans.