CELEX: 62004CJ0410
Libertà li jiġu pprovduti servizzi
Servizz ta' trasport pubbbliku lokali
Għoti mingħajr sejħa għall-offerti
Għoti minn awtorità pubblika lil impriża li żżomm il-kapital tagħha

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni ta' l-Artikoli 43 KE, 49 KE u 86 KE.
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta' kawża mill-Associazione Nazionale Autotrasporto Viaggiatori (aktar 'il quddiem
l-"ANAV") kontra l-Comune di Bari (kunsill lokali ta' Bari) u l-AMTAB Servizio SpA (aktar 'il quddiem l-"AMTB Servizio") dwar
l-għoti lil din ta' l-aħħar ta' servizz ta' trasport pubbliku fit-territorju ta' dan il-kunsill lokali.

Il-Kuntest Ġuridiku

Il-leġiżlazzjoni Komnunitarja
L-Artikolu 43 KE jiddisponi:
"Fil-qafas tad-dispos[ż]izzjonijiet ta' hawn taħt ir-restrizzjonijiet għal-libertà ta' l-istabbiliment ta' ċittadini ta' Stat
Membru fit-territorju ta' Stat Membru ieħor, għandhom jiġu [p]projbiti. […]
Il-libertà ta' l-istabbiliment tinkludi d-dritt li tibda u teżerċita attivitajiet bħala persuna li taħdem għal rasa, kif ukoll
li tikkostitwixxi u tmexxi impriżi u b’mod partikolari kumpanniji li jaqgħu taħt it-tifsira ta’ l-Artikolu 58, paragrafu 2,
taħt il-kundizzjonijiet stipulati fil-liġijiet tal-pajjiż ta’ l-istabbiliment, għaċ-ċittadini tiegħu stess, bla ħsara għad-dispos[ż]izzjonijiet
tal-Kapitolu dwar il-kapital."
L-Artikolu 46 KE jaqra:
"1.      Id-dispos[ż]izzjonijiet ta’ dan il-Kapitolu, u l-miżuri adottati bis-saħħa tagħhom, ma jippreġudikawx l-implementazzjoni ta’
liġijiet, regolamenti u regoli amministrattivi li jipprovdu għal trattament speċjali ta' ċittadini barranin u li huma ġustifikati
għal raġunijiet ta’ ordni pubblika, sigurtà pubblika u saħħa pubblika.
2.      Il-Kunsill għandu, billi jaġixxi skond il-proċedura msemmija fl-Artikolu 251, joħroġ direttivi għall-koordinazzjoni tad-dispos[ż]izzjonijiet
imsemmija hawn fuq."
L-ewwel inċiż ta' l-Artikolu 49 KE jipprovdi:
"Fil-qafas tad-disposizzjonijiet ta' hawn taħt, ir-restrizzjonijiet fuq il-libertà li jiġu provduti servizzi fil-Komunità
għandhom jiġu projbiti fir-rigward ta’ ċittadini ta’ Stati Membri li jkunu stabbiliti fi Stat tal-Komunità li ma jkunx dak
tal-persuna li lilha jingħataw is-servizzi."
L-Artikolu 86(1), KE, huwa fformulat kif ġej:
"Dwar impriżi pubbliċi u impriżi li lilhom jagħtu drittijiet speċjali jew esklusivi, l-Istati Membri ma għandhom la jiddekretaw
u lanqas iżommu fis-seħħ miżuri kuntrarji għar-regoli f’dan it-Trattat, b’mod partikolari, għal dawk li hemm fl-Artikolu 12
u fl-Artikoli 81 sa 89 inklużi".

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
Għal dak li għandu x'jaqsam mal-leġiżlazzjoni Taljana, l-Artikolu 14 tad-digriet-liġi Nru 269, li jirrigwarda dispożizzjonijiet
urġenti sabiex jgħin l-iżvilupp u sabiex jirranġa t-tħaddim tal-kontijiet pubbliċi, tat-30 ta' Settembru 2003 (supplement
ordinarju tal-GURI nru 229, tat-2 ta' Ottubru 2003, aktar 'il quddiem id-"digriet-liġi Nru 269/2003"), li emenda l-Artikolu
113 tad-digriet leġiżlattiv Nru 267, li għamel test wieħed tal-liġijiet fuq l-organizzazzjoni ta' l-awtoritajiet lokali, tat-18
ta' Awwissu 2000 (supplement ordinarju għall-GURI Nru 227, tat-28 ta' Settembru 2000, aktar 'il quddiem "id-digriet leġiżlattiv
Nru 267/2000"). Il-verżjoni l-ġdida ta' l-Artikolu 113(5) ta' dan l-aħħar digriet tipprovdi:
"L-għoti ta' servizzi jsir skond il-leġiżlazzjoni ta' dan il-qasam u fir-rispett tal-leġiżlazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea, is-servizz
ikun mogħti:
a)      lil kumpanniji ta' kapitali magħżula permezz tal-proċeduri ta' sejħa għal offerti pubblika;
b)      lil kumpanniji ta' kapital imħallat pubbliku/privat li fihom is-sieħeb privat huwa magħżul permezz tal-proċeduri ta' sejħa
għal offerti pubblika li jiggarantixxu r-rispett tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali u Komunitarji fil-qasam tal-kompetizzjoni
skond il-linji gwida deċiżi mill-awtoritajiet kompetenti fil-miżuri jew ċirkulari speċifiċi;
c)      lil kumpanniji għal kollox pubbliċi bil-kundizzjoni li l-enti jew entijiet pubbliċi li jżommu l-kapital soċjali pubblika jeżerċitaw
fuq din il-kumpannija kontroll analogu għal dak li dawn ta' l-aħħar jeżerċitaw fuq is-servizzi tagħhom stess u jekk din il-kumpannnija
twettaq l-essenzjali ta' l-attività tagħha ma' l-awtorità jew awtoritajiet li jikkontrollawha".

Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
Skond id-deċiżjoni tar-rinviju, AMTAB Servizio hija kumpannija
joint stock
li l-kapital soċjali tagħha huwa miżmum kollu mill-Comune di Bari u fejn l-attività waħdanija tikkonsisti f'servizz ta' trasport
pubbliku fuq it-territorju ta' dan il-Kunsill. L-imsemmija kumpannija kienet kompletament taħt il-kontroll tal-Comune di Bari.
Wara din l-istess deċiżjoni, l-ANAV tirrappreżenta bl-istatut tagħha, l-impriżi li jeżerċitaw servizzi nazzjonali u internazzjonali
ta' trasport ta' passiġġieri kif ukoll attivitajiet simili għal trasport u, f'din il-kwalità, tassigura b'mod partikolari
li jimxi tajjeb is-servizz ta' trasport pubbliku tat-traport tal-belt u dak barra l-belt fl-interess tal-kumpanniji li jipprovdu
tali servizz.
B'deċiżjoni tas-17 ta' Lulju 2003, il-Comune di Bari għamel proċedura ta' sejħa għal offerti pubblika sabiex jassenja l-għoti
ta' servizz ta' trasport pubbliku fit-territorju ta' dan il-kunsill.
Wara l-emenda ta' l-Artikolu 113(5), tad-digriet leġiżlattiv Nru 267/2000, bl-Artikolu 14 tad-digriet liġi Nru 269/2003, il-Comune
di Bari, b'deċiżjoni tat-9 ta' Ottubru 2003, irtira din il-proċedura ta' sejħa ta' offerti.
B'deċiżjoni tat-18 ta' Diċembru 2003, l-imsemmi Kunsill lokali ta s-servizz in kwistjoni direttament lil AMTAB Servizio għal
perijodu mill-1 ta' Jannar 2004 sal-31 ta' Diċembru 2012.
B'rikors innotifikat fl-1 ta' Marzu 2004 u ppreżentat fid-9 ta' Marzu 2004 quddiem it-Tribunale amministrativo regionale per
la Puglia, l-ANAV talab lil dan ta' l-aħħar li jannulla l-imsemmija deċiżjoni kif ukoll l-atti kollha li għandhom x'jaqsmu
ma' jew li segwew din id-deċiżjoni, għall-motiv li jikkostitwixxu ksur tad-dritt Komunitarju, u b'mod partikolari, ta' l-Artikoli
3 KE, 16 KE, 43 KE, 49 KE, 50 KE, 51 KE, 70 KE sa 72 KE, 81 KCE, 82 KE, 86 KE u 87 KE.
Minħabba din l-argumentazzjoni, it-Tribunale amministrativo regionale per la Puglia ddeċieda li jissospendi l-proċeduri u
jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
"L-Artikolu 113(5), tad-digriet leġiżlattiv Nru 267/2000, kif emendat bl-Artikolu 14 tad-digiret-liġi Nru 269/2003, safejn
ma jiffissa ebda restrizzjoni għal-libertà ta' għażla ta' l-amministrazzjoni pubblika bejn il-forom differenti ta' għoti ta'
servizz pubbliku u, b'mod partikolari, bejn l-għoti bil-mezz ta' proċedura ta' sejħa għal offerti pubblika u l-għoti dirett
lil kumpannija li hija tikkontrolla b'mod sħiħ, huwa kompatibbli mad-dritt Komunitarju, ma' l-obbligi ta' trasparenza u kompetizzjoni
ħielsa li hemm fl-Artikoli 43 KE, 49 KE u 86 KE?"

Fuq id-domanda preliminari
B'din id-domanda, il-qorti ta' rinviju talbet fis-sustanza jekk id-dritt Komunitarju, b'mod partikolari l-obbligi ta' trasparenza
u kompetizzjoni li hemm fl-Artikoli 43 KE, 49 KE u 86 KE, jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik fil-kawża prinċipali,
li ma tiffissa ebda restrizzjoni għal-libertà ta' għażla ta' awtorità pubblika bejn il-forom differenti ta' għoti ta' servizz
pubbliku, b'mod partikolari bejn l-għoti permezz ta' proċedura ta' sejħa għal offerti pubblika u l-għoti dirett lil kumpannija
li tagħha din l-awtorità żżomm il-kapital kollu.
Jirriżulta mill-proċess tal-kawża prinċipali li s-servizz ta' trasport pubbliku fit-territorju tal-Comune di Bari huwa remunerat,
mill-inqas f'parti, bix-xiri ta' biljetti ta' trasport mill-vjaġġaturi. Dan il-mod ta' remunerazzjoni jikkaratterizza konċessjoni
ta' servizzi pubbliċi (sentenza tat-13 ta' Ottubru 2005, Parking Brixen, C‑458/03, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra,
punt 40).
Huwa paċifiku li l-konċessjonijiet ta' servizzi pubbliċi huma esklużi mill-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill
92/50 KEE, tat-18 ta' Ġunju 992, relatata mal-koordinazzjoni ta' proċeduri għall-għoti ta' kuntratti tas-servizz pubbliku
(ĠU L 209, p. 1) (sentenza Parking Brixen, iċċitata aktar 'il fuq, punt 42). Din ġiet issostitwita bid-Direttiva tal-Parlament
Ewropew u tal-Kunsill 2004/18/KE tal-31 ta' Marzu 2004, dwar il-koordinazzjoni tal-proċeduri ta' l-għoti ta' kuntratti pubbliċi
ta' xogħlijiet, fornituri, u servizzi (ĠU L 134, p. 114), fejn l-Artikolu 17 jipprovdi espressament li mhux applikabbli għal
konċessjonijiet ta' servizzi.
Minkejja l-fatt li l-kuntratti ta' konċessjoni ta' servizzi pubbliċi huma, fl-istadju attwali tad-dritt Komunitarju, esklużi
mill-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva 92/50, l-awtoritajiet pubbliċi li jikkonkluduhom huma madankollu marbuta li jirrispettaw
ir-regoli fundamentali tat-Trattat KE b'mod ġenerali u l-prinċipju ta' nondiskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità, b'mod
partikolari (ara, f'dan is-sens, is-sentenzi tas-7 ta' Diċembru 2000, Telaustria u Telefonadress, C‑324/98, Ġabra p. I-10745,
punt 60; tal-21 ta' Lulju 2005, Coname, C‑231/03, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 16, u Parking Brixen, iċċitata
aktar 'il fuq, punt 46).
Id-dispożizzjonijiet tat-Trattat li huma b'mod aktar speċifiku applikabbli għall-konċessjonijiet ta' servizzi pubbliċi jinkludu
b'mod partikolari l-Artikolu 43 KE u 49 KE (sentenza Parking Brixen, iċċitata aktar 'il fuq, punt 47).
Barra l-prinċipju ta' nondiskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità, il-prinċipju ta' ugwaljanza fit-trattament fost l-offerenti
japplika għall-konċessjonijiet ta' servizzi pubbliċi anki fin-nuqqas ta' diskriminazzjoni minħabba fin-nazzjonalità (sentenza
Parking Brixen, iċċitata aktar 'il fuq, punt 48).
Il-prinċipji ta' trattament ugwali u ta' nondiskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità, jimplika b'mod partikolari obbligu ta'
trasparenza li jippermetti lill-awtorità pubblika li tagħmel il-konċessjoni li tiżgura li dawn il-prinċipji jiġu rrispettati.
Dan l-obbligu ta' trasparenza li għandha din l-awtorità jikkonsisti fil-garanzija, għal kull offerenti potenzjali, ta' grad
ta' pubbliċità adegwata li tippermetti ftuħ tal-konċessjoni ta' servizzi għall-kompetizzjoni kif ukoll tal-kontroll ta' l-imparzjalità
tal-proċeduri ta' l-għoti (ara, f'dan is-sens, is-sentenza Telaustria u Telefonadress, iċċitata iktar 'il fuq, punt 61 u 62,
kif ukoll Parking Brixen, punt 49).
Bħala prinċipju, in-nuqqas totali ta' tqegħid fil-kompetizzjoni fil-każ ta' l-għoti ta' konċessjoni ta' servizzi pubbliċi
bħal dawk ikkonċernati fil-kawża prinċipali mhuwa konformi la ma' l-eżiġenzi ta' l-Artikoli 43 KE u 49 KE u lanqas mal-prinċipji
ta' ugwaljanza fit-trattament, ta' nondiskriminazzjoni u ta' trasparenza (sentenza Parking Brixen, iċċitata aktar, punt 50).
Minbarra dan, jirriżulta mill-Artikolu 86(1) KE li l-Istati Membri ma jistgħux iżommu fis-seħħ leġiżlazzjoni nazzjonali li
tippermetti l-għoti ta' konċessjonijiet ta' servizzi pubbliċi mingħajr kompetizzjoni peress illi tali għoti jikser l-Artikoli
43 KE jew 49 KE jew il-prinċipji ta' trattament ugwali, ta' nondiskriminazzjoni u ta' trasparenza (sentenza Parking Brixen,
iċċitata aktar 'il fuq, punt 52).
Madankollu, fil-qasam tal-konċessjonijiet ta' servizzi pubbliċi, l-applikazzjoni tar-regoli stabbiliti mill-Artikoli 12 KE,
43 KE u 49 KE, kif ukoll tal-prinċipji ġenerali li jikkostitwixxu l-espressjoni speċifika tagħhom, hija eskluża jekk, fl-istess
ħin, il-kontroll eżerċitat fuq l-entità li tieħu l-konċessjoni mill-awtorità pubblika li tagħti l-konċessjoni huwa analogu
għal dak li din ta' l-aħħar teżerċita fuq is-servizzi tagħha stess u jekk din l-entità twettaq l-essenzjali ta' l-attività
tagħha ma' l-enti jew entijiet ma' l-awtorità li tikkontrollaha (sentenza Parking Brixen, iċċitata aktar ' il fuq, punt 62).
Leġiżlazzjoni nazzjonali li tieħu kelma b'kelma l-ifformular tal-kundizzjonijiet msemmija fil-punt preċedenti, kif ukoll għamel
l-Artikolu 113 (5), tad-digriet leġiżlattiv Nru 267/2000, kif emendat bl-Artikolu 14 tad-digriet-liġi Nru 269/2003, huwa fil-prinċipju
konformi mad-dritt Komunitarju, peress li jiġi ppreċiżat illi l-interpretazzjoni ta' din il-leġiżlazzjoni għandha tkun konformi
ma' l-eżiġenzi tad-dritt komunitarju.
Għandu jiġi ppreċiżat, illi f'dak li jirrigwarda eċċezzjoni għar-regoli ġenerali tad-dritt Komunitarju, iż-żewġ kundizzjonijiet
li joħorġu mill-punt 24 ta' din is-sentenza għandhom ikunu s-suġġett ta' interpretazzjoni stretta, u huwa dak li bi ħsiebu
jagħmel użu minnha li għandu l-oneru li jipprova li ċirkustanzi eċċezzjonali li jiġġustifikaw id-deroga minn dawn ir-regoli
effettivament jeżistu (ara s-sentenzi tal-11 ta' Jannar 2005, Stadt Halle u RPL Lochau, C-26/03, Ġabra p. I-1, punt 46, u
Parking Brixen, iċċitata aktar 'il fuq, punt 63).
Skond l-osservazzjonijiet bil-miktub ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-AMTAB Servizio, il-Comune di Bari ddeċieda,
fis-27 ta' Diċembru 2002, li jipproċedi għaċ-ċessjoni ta' parti li tikkorrispondi għal 80 % ta' l-ishma li huwa jżomm fil-kapital
ta' l-istess soċjetà u ddeċieda, fil-21 ta' Mejju 2004, li jibda l-proċedura ta' sejħa għall-offerti għall-għażla tas-sieħeb
privat maġġoritarju. Din l-informazzjoni ġiet ikkonfermata mill-ANAV waqt is-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
Minkejja dan, waqt l-istess seduta, il-Comune di Bari sostna li kienet l-intenzjoni tiegħu li jċedi parti minn dawn l-ishma
fil-kapital ta' AMTAB Servizio. Kien ġie deċiż, fit-13 ta' Jannar 2005, li ma tiġix segwita d-deċiżjoni preċedenti tiegħu
u ma jipprivatizzax aktar din il-kumpannija. Din id-deċiżjoni ma kellhiex tiżdied mal-proċess tal-qorti tar-rinviju peress
li saret wara d-deċiżjoni ta' rinviju.
Huwa kompetenza ta' dik l-imsemmija qorti u mhux tal-Qorti tal-Ġustizzja li ssolvi l-kwistjoni jekk il-Comune di Bari ħasibx
sabiex jiftaħ il-kapital ta' AMTAB Servizio lil azzjonisti privati. Madankollu, sabiex tagħti lil din il-qorti elementi utli
sabiex tiddeċiedi l-kawża li għandha quddiemha, huwa rilevanti li jiġi ppreċiżat dan li ġej.
Jekk, waqt it-tul tal-kuntratt fil-kawża prinċipali, il-kapital ta' AMTAB Servizio huwa miftuħ għal azzjonisti privati, l-effett
ta' din is-sitwazzjoni jkun li l-għoti ta' servizzi pubbliċi lil impriża semipubblika mingħajr sejħa għall-offerti jippreġudika
l-għanijiet tad-dritt Komunitarju (ara, f'dan is-sens, is-sentenza ta' l-10 ta' Novembru 2005, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija,
C-29/04, li għadha mhix ippubblikata fil-Ġabra, punt 48).
Fil-fatt, is-sehem, anki jekk minoritarju, ta' impriża privata fil-kapital ta' kumpannija li fih għandha sehem ukoll l-awtorità
pubblika konċedenti, jeskludi f'kull każ li din l-awtorità pubblika tista' teżerċita kontroll analogu għal dak eżerċitat fuq
is-servizzi tagħha stess (ara, f'dan is-sens, is-sentenza Stadt Halle u RPL Lochau, iċċitata aktar 'il fuq, punt 49).
Għalhekk, għalkemm il-kumpannija konċessjonarja hija kumpannija miftuħa, għall-inqas parzjalment, għall-kapital privat, din
iċ-ċirkustanza tipprekludiha milli tiġi kkunsidrata bħala struttura ta' tmexxija "interna" ta' servizz pubbliku f'isem it-tmexxija
ta' l-awtorità territorjali li tikkontrollaha (ara, f'dan is-sens, is-sentenza Coname, iċċitata aktar 'il fuq, punt 26).
B'hekk fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, it-tweġiba għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikoli 43 KE, 49
KE u 86 KE, kif ukoll il-prinċipji ta' ugwaljanza fit-trattament, ta' nondiskriminazzjoni minħabba fin-nazzjonalità u t-trasparenza,
ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti lil awtorità pubblika li tagħti servizz pubbliku direttament lil kumpannija
li fiha żżomm għal kollox il-kapital, bil-kundizzjoni li l-awtorità pubblika teżerċita fuq din il-kumpannija kontroll analogu
għal dak li din ta' l-aħħar teżerċita fuq is-servizzi tagħha stess u li din il-kumpannija twettaq l-essenzjali ta' l-attività
tagħha ma' l-awtorità li tikkontrollaha.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta' kwistjoni mqajma quddiem il-Qorti
tar-rinviju, hija din il-Qorti li għandha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni ta' osservazzjonijiet
lill-Qorti, barra dawk ta' l-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (l-Ewwel Awla) taqta' u tiddeċiedi:
L-Artikoli 43 KE, 49 KE u 86 KE, kif ukoll il-prinċipji ta' ugwaljanza fit-trattament, ta' non diskriminazzjoni minħabba fin-nazzjonalità
u t-trasparenza, ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali milli tippermetti lil awtorità pubblika li tagħti servizz pubbliku
direttament lil kumpannija li fiha żżomm għal kollox il-kapital, bil-kundizzjoni li l-awtorità pubblika teżerċita fuq din
il-kumpannija kontroll analogu għal dak li din ta' l-aħħar teżerċita fuq is-servizzi tagħha stess u li din ta' l-aħħar twettaq
l-essenzjali ta' l-attività tagħha ma' l-awtorità li tikkontrollaha.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: it-Taljan.