CELEX: 62009CJ0296
Zabezpieczenie społeczne
Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71
Artykuł 13 ust. 2 lit. d)
Termin "personel równorzędny" z urzędnikami
Umowa o pracę zawarta z organem władzy publicznej

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni terminów „urzędnicy służby cywilnej” i „personel równorzędny”
w rozumieniu art. 13 ust. 2 lit. d) rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów
zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin
przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U. L 149, s. 2), zmienionego rozporządzeniem Rady (EWG) nr 1390/81 z dnia 12 maja
1981 r. (Dz.U. L 143, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1408/71”).
Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między M. Baesenem a Vlaamse Gemeenschap w przedmiocie żądania odszkodowania
za niesłusznie potrącone składki na ubezpieczenie społeczne w Belgii.

Ramy prawne

Uregulowania Unii
Artykuł 2 ust. 3 rozporządzenia nr 1408/71, zatytułowany „Zakres podmiotowy”, stanowi:
„Niniejsze rozporządzenie stosuje się do urzędników służby cywilnej i do personelu, który zgodnie z właściwym ustawodawstwem
jest z nimi zrównany, o ile podlegają lub podlegali oni ustawodawstwu państwa członkowskiego, do którego stosuje się niniejsze
rozporządzenie”.
Artykuł 4 rozporządzenia nr 1408/71, zatytułowany „Zakres przedmiotowy”, stanowi:
„1.      Niniejsze rozporządzenie stosuje się do wszystkich ustawodawstw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które
dotyczą:
a)      świadczeń w razie choroby i macierzyństwa;
b)      świadczeń z tytułu inwalidztwa, włącznie ze świadczeniami służącymi zachowaniu albo zwiększeniu zdolności do zarobkowania;
c)      emerytur;
d)      rent rodzinnych;
e)      świadczeń z tytułu wypadku przy pracy i choroby zawodowej;
f)      świadczeń z tytułu śmierci;
g)      zasiłków dla bezrobotnych;
h)      świadczeń rodzinnych.
[…]
4.      Niniejszego rozporządzenia nie stosuje się do […] ani do systemów specjalnych dla urzędników służby cywilnej i personelu równorzędnego”.
Artykuł 13 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zasady ogólne”, przewiduje:
„1. Z zastrzeżeniem art. 14c i 14f osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają wyłącznie ustawodawstwu
jednego państwa członkowskiego. Ustawodawstwo określa się zgodnie z przepisami niniejszego tytułu.
2.      Z zastrzeżeniem przepisów art. 14–17:
a)      pracownik najemny zatrudniony na terytorium jednego państwa członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli
zamieszkuje na terytorium innego państwa członkowskiego lub jeżeli przedsiębiorstwo lub pracodawca, który go zatrudnia, ma
swoją zarejestrowaną siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności na terytorium innego państwa członkowskiego;
[…]
d)      urzędnicy służby cywilnej i personel równorzędny podlegają ustawodawstwu państwa członkowskiego, którego administracja ich
zatrudnia;
[…]”.

Uregulowania krajowe
Na podstawie art. 1 ust. 1 loi du 27 juin 1969 révisant l’arrêté‑loi du 28 décembre 1944, concernant la sécurité sociale des
travailleurs (ustawy z dnia 27 czerwca 1969 r. w sprawie zmiany rozporządzenia z mocą ustawy z dnia 28 grudnia 1944 r. w sprawie
systemu zabezpieczenia społecznego pracowników) ustawa ta znajduje zastosowanie do pracowników i pracodawców, których łączy
umowa o pracę.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 wspomnianej ustawy król może, w drodze dekretu poddanego obradom rady ministrów i wydanego po
zapoznaniu się z opinią krajowej rady pracy, ograniczyć zakres stosowania tej ustawy względem określonych kategorii pracowników
do jednego lub kilku z uregulowań wymienionych w art. 5 tej ustawy.
Artykuł 9 ust. 2 arrêté royal du 28 novembre 1969 pris en exécution de la loi du 27 juin 1969 (rozporządzenia królewskiego
z dnia 28 listopada 1969 r. w sprawie wykonania ustawy z dnia 27 czerwca 1969 r.) przewiduje, że w przypadku osób zatrudnianych
przez państwo, prowincje i jednostki podlegające prowincjom w ramach umowy o pracę stosowanie ustawy jest jednak ograniczone
do uregulowań zawartych w ust. 1 akapit pierwszy tego artykułu, czyli do uregulowań dotyczących obowiązkowego ubezpieczenia
zdrowotnego i rentowego, uregulowania dotyczącego emerytur i rent rodzinnych z tytułu śmierci pracownika oraz uregulowania
dotyczącego zatrudnienia i bezrobocia.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 loi du 3 juillet 1967 sur la réparation des dommages résultant des accidents du travail, des
accidents survenus sur le chemin du travail et des maladies professionnelles dans le secteur public (ustawy z dnia 3 lipca
1967 r. w sprawie zabezpieczenia przed wypadkami przy pracy, wypadkami w drodze do pracy i z pracy, chorobami zawodowymi w służbie
cywilnej oraz odszkodowań z tytułu takich zdarzeń) zawarte w tej ustawie uregulowanie ma zastosowanie do osób zatrudnionych
na czas nieokreślony, na okres próbny i na czas określony, do personelu pomocniczego lub osób zatrudnionych na podstawie umowy
o pracę w urzędach lub innych służbach wykonawczych w ramach wspólnot lub regionów.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
M. Baesen, obywatel belgijski, rozpoczął pracę w służbach Wspólnoty flamandzkiej w 1988 r. w charakterze osoby zajmującej
się poszukiwaniem nowych możliwości inwestowania i pozyskiwaniem inwestorów. Początkowo strony zawarły umowę o pracę na czas
określony, a następnie na czas nieokreślony. M. Baesen wykonywał pracę w Sztokholmie (Szwecja).
W dniu 7 października 1996 r. Wspólnota flamandzka rozwiązała umowę o pracę i wypłaciła M. Baesenowi odprawę w wysokości dwunastomiesięcznego
wynagrodzenia za pracę. M. Baesen wniósł do tribunal du travail de Bruxelles (sąd pracy w Brukseli) pozew o zapłatę dodatkowej
odprawy oraz o zasądzenie odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego wypowiedzenia umowy o pracę. W toku postępowania sądowego,
w szczególności w postępowaniu odwoławczym przed cour du travail de Bruxelles (sądem pracy wyższej instancji w Brukseli),
M. Baesen podniósł także żądanie zasądzenia od pozwanej kwoty 19 874,74 EUR tytułem odszkodowania za niesłusznie potrącone
składki na ubezpieczenie społeczne w Belgii.
Na podstawie art. 13 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1408/71 urzędnicy służby cywilnej i personel równorzędny podlegają ustawodawstwu
państwa członkowskiego, którego administracja ich zatrudnia. Zdaniem M. Baesena z uwagi na to, że wykonywał on pracę na rzecz
Wspólnoty flamandzkiej jako „pracownik najemny”, a nie „urzędnik”, powinny się do niego stosować przepisy ogólne rozporządzenia
nr 1408/71. W konsekwencji w jego przekonaniu był on objęty szwedzkim systemem zabezpieczenia społecznego, co oznaczało, że
nie miał obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne w Belgii.
Cour du travail de Bruxelles uznał w postępowaniu odwoławczym za niesłuszne kwoty potrącone z wynagrodzenia M. Baesena w Belgii.
Stwierdził on, że ten ostatni był objęty szwedzkim systemem zabezpieczenia społecznego na podstawie art. 13 ust. 2 lit. a)
rozporządzenia nr 1408/71, który stanowi, że pracownik najemny zatrudniony na terytorium jednego państwa członkowskiego podlega
ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium innego państwa członkowskiego lub jeżeli przedsiębiorstwo
lub pracodawca, który go zatrudnia, ma swoją zarejestrowaną siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności na terytorium innego
państwa członkowskiego.
Wspomniany sąd uznał, że M. Baesen był związany z Wspólnotą flamandzką umową o pracę na czas nieokreślony, że był zatem pracownikiem,
że nie mógł liczyć na stałość zatrudnienia, która charakteryzuje status urzędnika, i że na podstawie regulaminu pracowniczego
znajdującego zastosowanie do personelu kontraktowego przysługiwały mu kompetencje funkcjonalne, a nie – jak to ma miejsce
w przypadku urzędników – kompetencje hierarchiczne.
Opierając się na powyższych rozważaniach, sąd odwoławczy stwierdził, że M. Baesen był „pracownikiem”, a nie członkiem „personelu
równorzędnego” urzędnikom w rozumieniu art. 13 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1408/71, w związku z czym był objęty systemem
zabezpieczenia społecznego w państwie wykonywania przez niego pracy, czyli w Królestwie Szwecji, oraz że składki na ubezpieczenie
społeczne w Belgii zostały potrącone z jego wynagrodzenia bezpodstawnie.
Wspólnota flamandzka wniosła kasację od wyroku cour du travail de Bruxelles. Podniosła zasadniczo, że sąd ten naruszył prawo,
nie uznając M. Baesena za członka personelu równorzędnego z urzędnikami w rozumieniu art. 13 ust. 2 lit. d) rozporządzenia
nr 1408/71 i stwierdzając, że na podstawie art. 13 ust. 2 lit. a) tego rozporządzenia był on objęty szwedzkim systemem zabezpieczenia
społecznego.
Orzekając w postępowaniu kasacyjnym, Cour de cassation stwierdził, że z właściwych przepisów belgijskiego prawa zabezpieczeń
społecznych wynika, iż personel kontraktowy Wspólnoty flamandzkiej jest częściowo objęty ogólnym systemem zabezpieczenia społecznego
pracowników (w zakresie dotyczącym uregulowania obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego i rentowego, uregulowania dotyczącego
emerytur i rent rodzinnych z tytułu śmierci pracownika oraz uregulowania dotyczącego zatrudnienia i bezrobocia), a częściowo
podlega szczególnym przepisom obowiązującym dla urzędników (system zabezpieczenia przed wypadkami przy pracy, chorobami zawodowymi,
system dodatków rodzinnych i wymiaru urlopu wypoczynkowego).
Cour de cassation stwierdza, że należy określić, czy termin „urzędnicy służby cywilnej i personel równorzędny” występujący
w art. 13 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1408/71 odsyła do definicji nadanej temu terminowi w krajowym systemie zabezpieczenia
społecznego, którym objęty jest zainteresowany. Ponadto sąd ten zastanawia się, czy osoba znajdująca się w sytuacji takiej
jak M. Baesen, która w zakresie niektórych działów zabezpieczenia społecznego jest objęta ogólnym systemem zabezpieczenia
społecznego pracowników, a w innych kwestiach podlega szczególnym przepisom obowiązującym dla urzędników, powinna zostać uznana
za członka personelu równorzędnego z urzędnikami w rozumieniu art. 13 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1408/71.
W tych okolicznościach Cour de cassation postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z dwoma następującymi
pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy do celów stosowania art. 13 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1408/71 termin »urzędnicy służby cywilnej i personel równorzędny«
należy definiować na podstawie krajowego systemu zabezpieczenia społecznego, którym objęty jest zainteresowany?
2)      W przypadku udzielenia na pytanie pierwsze odpowiedzi twierdzącej: czy zainteresowanego, który jest zatrudniany na podstawie
umowy o pracę przez pracodawcę w ramach administracji publicznej i według krajowego systemu w zakresie niektórych działów
zabezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 4 ust. 1 rozporządzenia [nr 1408/71] podlega przepisom o zabezpieczeniu społecznym
pracowników, natomiast w zakresie innych działów zabezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. e) tego rozporządzenia
podlega szczególnym przepisom obowiązującym dla urzędników, należy uznać za członka personelu równorzędnego z urzędnikami
w rozumieniu art. 13 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1408/71?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych
Ponieważ oba postawione pytania dotyczą ustalenia definicji, jaką należy nadać terminom „urzędnicy służby cywilnej” i „personel
równorzędny” w rozumieniu art. 13 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1408/71, powinny one zostać rozpatrzone wspólnie.
W swych pytaniach sąd krajowy zastanawia się zasadniczo, po pierwsze, czy terminy „urzędnicy służby cywilnej” i „personel
równorzędny” w rozumieniu art. 13 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1408/71 należy definiować wyłącznie przez odniesienie do
prawa krajowego państwa członkowskiego, którego administracja zatrudnia zainteresowanego, i po drugie, czy w stosunku do osoby
znajdującej się w sytuacji takiej jak pozwany w postępowaniu przed sądem krajowym, która w tym państwie członkowskim jest
objęta częściowo systemem zabezpieczenia społecznego urzędników i częściowo systemem zabezpieczenia społecznego pracowników
najemnych, można stosować, zgodnie z postanowieniami art. 13 ust. 2 lit. d) wspomnianego rozporządzenia, jedynie przepisy
państwa członkowskiego, którego administracja ją zatrudnia.
Na wstępie należy wskazać, że rozporządzenie nr 1408/71 stanowi akt wykonawczy do art. 42 WE, który przewiduje koordynację
krajowych systemów prawnych w zakresie zabezpieczenia społecznego, a nie ich harmonizację. Postanowienie to nie dotyczy zatem
materialnych i proceduralnych różnic między systemami zabezpieczenia społecznego w poszczególnych państwach członkowskich
i co za tym idzie – praw osób w nich pracujących (zob. w szczególności wyroki: z dnia 15 stycznia 1986 r. w sprawie 41/84
Pinna, Rec. s. 1, pkt 20; z dnia 30 stycznia 1997 r. w sprawie C‑340/94 de Jaeck, Rec. s. I‑461, pkt 18; z dnia 16 lipca 2009 r.
w sprawie C‑208/07 von Chamier‑Glisczinski, Zb.Orz. s. I‑6095, pkt 84).
Co do osób, które mogą powoływać się na przepisy wprowadzone w celu zapewnienia koordynacji krajowych systemów zabezpieczenia
społecznego, wspomniane rozporządzenie odnosi się do osób objętych tymi systemami (ww. wyrok w sprawie de Jaeck, pkt 19).
Ponadto Trybunał orzekł w odniesieniu do terminów „pracownicy najemni” i „osoby prowadzące działalność na własny rachunek”,
występujących w art. 1 lit. a) i art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, że odsyłają one do definicji nadanej im przez przepisy
państw członkowskich w dziedzinie zabezpieczenia społecznego i są niezależne od charakteru wykonywanej działalności w rozumieniu
prawa pracy (ww. wyrok w sprawie de Jaeck, pkt 19).
Dokonanie logicznej i spójnej wykładni podmiotowego zakresu stosowania rozporządzenia nr 1408/71 i ustanowionego przez nie
systemu norm kolizyjnych wymaga zastosowania tego samego sposobu rozumowania do wykładni terminów „urzędnicy służby cywilnej”
i „personel równorzędny” w rozumieniu art. 13 ust. 2 lit. d) tego rozporządzenia, a także interpretowania ich zgodnie z definicją
nadaną im w prawie krajowym do celów stosowania przepisów państw członkowskich w dziedzinie zabezpieczenia społecznego. Taka
wykładnia jest zgodna z ogólnym duchem rozporządzenia nr1408/71, któremu przyświeca cel koordynacji, a nie harmonizacji.
Co się tyczy bardziej szczegółowo sytuacji M. Baesena, który zgodnie z ustaleniami dokonanymi przez sąd krajowy w zakresie
niektórych działów zabezpieczenia społecznego jest objęty ogólnym systemem zabezpieczenia społecznego pracowników, natomiast
w zakresie innych działów podlega szczególnym przepisom obowiązującym dla urzędników, ów sąd zastanawia się, czy taka osoba
może zostać uznana za członka personelu równorzędnego urzędnikom w rozumieniu art. 13 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1408/71.
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie ze swym art. 2 ust. 3 rozporządzenie nr 1408/71 ma zastosowanie do urzędników
służby cywilnej i personelu, który zgodnie z właściwym ustawodawstwem jest z nimi zrównany, o ile podlegają lub podlegali
oni ustawodawstwu państwa członkowskiego, do którego stosuje się to rozporządzenie.
Z powyższego wynika, że kwestia kwalifikacji danej osoby jako „urzędnika służby cywilnej” lub członka „personelu równorzędnego”
zależy wyłącznie od prawa państwa członkowskiego, którego administracja tę osobę zatrudnia, oraz że to każde państwo członkowskie
określa zakres ochrony społecznej, jaki pragnie przyznać tym kategoriom osób.
W zakresie dotyczącym stosowania rozporządzenia nr 1408/71 i w szczególności jego art. 2 ust. 3 i art. 13 ust. 2 lit. d) pod
pojęciami urzędnika służby cywilnej i personelu równorzędnego należy zatem rozumieć osobę uznawaną za taką w prawie państwa
członkowskiego, na którego terytorium znajduje się administracja zatrudniająca tę osobę.
Z powyższego wynika, że osoba znajdująca się w takiej sytuacji jak M. Baesen nie jest wyłączona z zakresu stosowania art. 13
ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1408/71 z tego tylko względu, że jedynie częściowo jest objęta systemem zabezpieczenia społecznego
urzędników w państwie członkowskim, na którego terytorium znajduje się zatrudniająca ją administracja.
W świetle powyższego na postawione pytania należy odpowiedzieć w ten sposób, że terminy „urzędnicy służby cywilnej” i „personel
równorzędny” w rozumieniu art. 13 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1408/71 należy definiować wyłącznie przez odniesienie do
prawa krajowego państwa członkowskiego, którego administracja zatrudnia zainteresowanego, oraz że osoba znajdująca się w sytuacji
pozwanego w postępowaniu przed sądem krajowym, która w danym państwie członkowskim jest objęta częściowo systemem zabezpieczenia
społecznego urzędników i częściowo systemem zabezpieczenia społecznego pracowników, może podlegać, zgodnie z postanowieniami
art. 13 ust. 2 lit. d) tego rozporządzenia, wyłącznie przepisom państwa członkowskiego, którego administracja ją zatrudnia.

W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Terminy „urzędnicy służby cywilnej” i „personel równorzędny” w rozumieniu art. 13 ust. 2 lit. d) rozporządzenia Rady (EWG)
nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób
prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U. L 149, s. 2),
zmienionego rozporządzeniem Rady (EWG) nr 1390/81 z dnia 12 maja 1981 r., należy definiować wyłącznie przez odniesienie do
prawa krajowego państwa członkowskiego, którego administracja zatrudnia zainteresowanego. Osoba znajdująca się w sytuacji
pozwanego w postępowaniu przed sądem krajowym, która w danym państwie członkowskim jest objęta częściowo systemem zabezpieczenia
społecznego urzędników i częściowo systemem zabezpieczenia społecznego pracowników, może podlegać, zgodnie z postanowieniami
art. 13 ust. 2 lit. d) tego rozporządzenia, wyłącznie przepisom państwa członkowskiego, którego administracja ją zatrudnia.
Podpisy
*

Język postępowania: niderlandzki.