CELEX: 62009CJ0075
Rozporządzenie (EWG) nr 2913/92
Wspólnotowy kodeks celny
Artykuł 221 ust. 3 i 4
Retrospektywne pokrycie długu celnego
Przedawnienie
Czyn podlegający ściganiu karnemu

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 221 ust. 3 i 4 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92
z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny (Dz.U. L 302, s. 1), zmienionego rozporządzeniem (WE)
nr 2700/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 listopada 2000 r. (Dz.U. L 311, s. 17, zwanego dalej „kodeksem celnym”).
Wspomniany wniosek został złożony w ramach sporu między Agra Srl (zwaną dalej „Agra”) a Agenzia Dogane – Ufficio delle Dogane
di Alessandria (agencją celną – urzędem celnym w Alessandrii, zwaną dalej „Ufficio delle Dogane”) w przedmiocie retrospektywnego
pokrycia długu celnego.

Ramy prawne

Prawo Unii
Artykuł 9 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 954/2002 z dnia 4 czerwca 2002 r. otwierającego i ustalającego zarządzanie
kontyngentem taryfowym mrożonego mięsa wołowego i cielęcego objętego kodem CN 0202 i produktów objętych kodem CN 0206 29 91
(od dnia 1 lipca 2002 r. do dnia 30 czerwca 2003 r.) (Dz.U. L 147, s. 8), stanowi:
„Jeżeli w dowodzie przywozu lub wywozu, o którym mowa w ust. 2, wpisanych jest dwóch lub większa liczba wnioskodawców mających
ten sam adres pocztowy, lub jeżeli w chwili złożenia wniosku wnioskodawcy są wpisani do rejestru [podatku od wartości dodanej]
pod tym samym adresem pocztowym, lub jeżeli państwa członkowskie mają poważne powody by przypuszczać, że przedsiębiorcy są
powiązani ze sobą, państwa członkowskie weryfikują, czy wnioskodawcy ci nie są powiązani ze sobą w rozumieniu art. 143 rozporządzenia
Komisji (EWG) nr 2454/93 [z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia nr 2913/92 (Dz.U.
L 253, s. 1)]. W razie stwierdzenia powiązania przedmiotowe wnioski zostają odrzucone.
[…]”. [tłumaczenie nieoficjalne]
Artykuł 221 ust. 3 i 4 kodeksu celnego stanowi:
„3.      Powiadomienie dłużnika nie może nastąpić po upływie trzech lat, licząc od dnia powstania długu celnego. Bieg tego terminu
zostaje zawieszony z chwilą złożenia odwołania w rozumieniu art. 243 na czas trwania procedury odwoławczej.
4.      Jeżeli dług celny powstał na skutek czynu podlegającego, w chwili popełnienia, wszczęciu postępowania karnego [ściganiu karnemu],
dłużnika można powiadomić o kwocie długu celnego na warunkach przewidzianych w obowiązujących przepisach, po upływie terminu
trzech lat, określonych w ust. 3”.

Prawo krajowe
Artykuł 11 decreto legislativo 8 novembre 1990, n. 374, recante il riordinamento degli istituti doganali e revisione delle
procedure di accertamento e controllo in attuazione delle direttive n. 79/695/CEE del 24 luglio 1979 e n. 82/57/CEE del 17
dicembre 1981, in tema di procedure di immissione in libera pratica delle merci, e delle direttive n. 81/177/CEE del 24 febbraio
1981 e n. 82/347/CEE del 23 aprile 1982, in tema di procedure di esportazione delle merci comunitarie (rozporządzenia wykonawczego
nr 374/1990 z dnia 8 listopada 1990 r. dotyczącego reorganizacji instytucji celnych i rewizji procedur ustalania i weryfikacji
w ramach wykonania dyrektyw 79/695/EWG z dnia 24 lipca 1979 r. i 82/57/EWG z dnia 17 grudnia 1981 r. w sprawie procedur dopuszczania
towarów do swobodnego obrotu oraz dyrektyw 81/177/EWG z dnia 24 lutego 1981 r. i 82/347/EWG z dnia 23 kwietnia 1982 r. w sprawie
procedur wywozu towarów wspólnotowych, GURI nr 291 z dnia 14 grudnia 1990 r.) ma następujące brzmienie:
„1.      Urząd celny może dokonać weryfikacji ustalenia, które stało się ostateczne, nawet jeżeli towary będące jej przedmiotem pozostawiono
do swobodnej dyspozycji przedsiębiorcy lub opuściły już obszar celny. Weryfikację przeprowadza się z urzędu lub jeżeli dany
przedsiębiorca zwrócił się o jej przeprowadzenie, składając wniosek w terminie zawitym trzech lat od dnia, w którym ustalenie
stało się ostateczne.
[…]
5.      Jeżeli weryfikacja, przeprowadzona z urzędu lub na wniosek strony, wykazuje nieścisłości, pomięcia lub błędy dotyczące elementów,
na których oparte zostało ustalenie, urząd dokonuje odpowiedniej korekty i powiadamia o tym zainteresowanego przedsiębiorcę,
doręczając mu decyzję w tym względzie. W przypadku korekty będącej następstwem weryfikacji przeprowadzonej z urzędu decyzję
doręcza się w terminie zawitym trzech lat od dnia, w którym ustalenie stało się ostateczne.
[…]”.
Artykuł 84 decreto del Presidente della Repubblica 23 gennaio 1973, n. 43, recante il Testo unico delle disposizioni legislative
in materia doganale (dekretu Prezydenta Republiki nr 43 z dnia 23 stycznia 1973 r. o przyjęciu tekstu jednolitego przepisów
ustawowych dotyczących spraw celnych, GURI nr 80 z dnia 28 marca 1973 r., zwanego dalej „TULD”) przewiduje:
„1.      Uprawnienie państwa do odzyskania należności celnych przedawnia się z upływem pięciu lat.
[…]
3.      Jeśli całkowity lub częściowy brak zapłaty należności celnych wynika z przestępstwa, termin przedawnienia biegnie od dnia,
w którym wydany w postępowaniu karnym wyrok lub wyrok nakazowy stały się niewzruszalne.
[…]”.
Na mocy legge 29 dicembre 1990, n. 428, recante le disposizioni per l’adempimento di obblighi derivanti dall’appartenenza
dell’Italia alle Comunità europee (ustawy nr 428 z dnia 29 grudnia 1990 r. ustanawiającej przepisy wykonawcze w odniesieniu
do obowiązków wynikających z członkowstwa Republiki Włoskiej we Wspólnotach Europejskich, GURI nr 10 z dnia 12 stycznia 1991 r.)
termin przedawnienia przewidziany w art. 84 TULD został skrócony do trzech lat.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
Agra dokonała przywozu mrożonego mięsa bez kości (objętego kodem CN 0202 30 90 90) w ramach kontyngentu rocznego (podkontyngent
II) ustanowionego na mocy rozporządzenia nr 954/2002.
W celu uzyskania pozwolenia na przywóz Agra złożyła stosowny wniosek, w którym oświadczyła, iż spełnia przesłanki przewidziane
w art. 9 rozporządzenia nr 954/2002. Do przesłanek tych należał wymóg braku powiązań ze spółkami z innych państw członkowskich,
które złożyły podobne wnioski przed dniem 14 czerwca 2002 r.
W następstwie kontroli przeprowadzonej w pomieszczeniach Agra w dniu 12 lutego 2007 r. Guardia di Finanza di Milano (policja
skarbowa w Mediolanie) stwierdziła istnienie nieprawidłowości w odniesieniu do wspomnianych przesłanek.
Na podstawie protokołu z kontroli wszczęte zostało, po pierwsze, postępowanie wyjaśniające.
Po drugie, opierając się na ww. protokole, Ufficio delle Dogane wydał w dniu 28 lutego 2008 r. decyzję o korekcie zgłoszeń
celnych złożonych przez Agra, zgodnie z którą odzyskaniu podlegała kwota podstawowa w wysokości ogółem 141 125,49 EUR tytułem
należności celnych i podatku od wartości dodanej, oraz 47 298,45 EUR tytułem odsetek.
Decyzja o korekcie została doręczona Agra w dniu 11 marca 2008 r.
Agra zaskarżyła powyższą decyzję do Commissione Tributaria Provinciale di Alessandria (komisji podatkowej prowincji Alessandria),
powołując się na przedawnienie uprawnienia do dokonania korekty zgłoszeń celnych. Zdaniem tej spółki wspomniane uprawnienie
objęte jest terminem przedawnienia wynoszącym trzy lata od chwili złożenia zgłoszeń celnych. Ponieważ sporne zgłoszenia celne
złożone zostały w dniach 13 sierpnia, 18 września i 23 października 2002 r., należy przyjąć, że terminy przedawnienia upłynęły
odpowiednio w dniach 13 sierpnia, 18 września i 23 października 2005 r.
Ufficio delle Dogane powołuje się natomiast na „zawieszenie i przerwanie biegu terminu przedawnienia” przewidziane w art. 221
kodeksu celnego, a w szczególności w ustępie 4 tego artykułu, na mocy którego powiadomienie o dokładnej kwocie długu celnego
może nastąpić po upływie trzyletniego terminu, jeżeli organy celne nie były w stanie ustalić dokładnej kwoty należności ze
względu na czyn podlegający ściganiu karnemu.
Zdaniem Ufficio delle Dogane wspomniane postanowienie należy interpretować w związku z art. 84 TULD, zgodnie z którym jeśli
całkowity lub częściowy brak zapłaty należności celnych wynika z przestępstwa, termin przedawnienia biegnie od dnia, w którym
wydany w postępowaniu karnym wyrok lub wyrok nakazowy nabywa powagę rzeczy osądzonej.
W tych okolicznościach Commissione Tributaria Provinciale di Alessandria postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do
Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy mając na uwadze przepisy art. 11 decreto legislativo nr 374 [z dnia 8 listopada 1990 r.] w związku z art. 221 ust. 3
[i 4] [kodeksu celnego] […] oraz z uwzględnieniem art. 84 akapit trzeci TULD […], prawo [Ufficio] della Dogane do przeprowadzenia
weryfikacji decyzji w sprawie ustalenia wysokości należności celnych ulega przedawnieniu bądź wygaśnięciu wraz z upływem trzech
lat od dnia złożenia zgłoszenia celnego czy też bieg tego terminu może zostać przerwany lub ulec zawieszeniu na czas trwania
postępowania karnego wszczętego z powodu naruszenia związanego z należnościami celnymi, o których mowa w decyzji w sprawie
ustalenia ich wysokości?”

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

Uwagi przedłożone Trybunałowi
W niniejszej sprawie uwagi zostały przedstawione przez Agra, rządy włoski, czeski i grecki oraz przez Komisję Europejską.
Zgodnie ze stanowiskiem Agra Trybunał powinien bądź przyjąć jako przesłankę stosowania art. 221 ust. 4 kodeksu celnego przeprowadzenie
co najmniej jednej czynności procesowej przed upływem trzyletniego terminu przedawnienia, bądź orzec, że określenie przesłanek
stosowania wspomnianego postanowienia należy do wewnętrznego porządku prawnego.
Zdaniem Agra organy celne są wprawdzie właściwe do stwierdzenia, do celów postępowań administracyjnych, istnienia czynu podlegającego
ściganiu karnemu. Niemniej, zasada pewności prawa nakłada na te organy wymóg działania przed upływem terminu przedawnienia
wynoszącego trzy lata.
W tym względzie Agra przytacza dokonaną przez Corte suprema di Cassazione (sąd kasacyjny) wykładnię art. 84 TULD i art. 221
kodeksu celnego, zgodnie z którą aby przerwać bieg trzyletniego terminu przedawnienia konieczna jest interwencja organów celnych
w trakcie tego trzyletniego okresu.
Rząd grecki twierdzi co do istoty, że bieg terminu przedawnienia długu celnego ulega zawieszeniu, jeżeli stwierdzone naruszenie
związane z należnościami celnymi podlega ściganiu karnemu i ostatecznie uniemożliwiło właściwemu organowi celnemu określenie
dokładnej kwoty należności celnych. Rząd ten proponuje zatem na zadane pytanie prejudycjalne odpowiedzieć w ten sposób, że
nie może dojść do przedawnienia na podstawie art. 221 ust. 3 kodeksu celnego w sytuacji, w której dług celny powstał w wyniku
czynu podlegającego ściganiu karnemu.
Rządy włoski i czeski oraz Komisja wskazują co do istoty, że art. 221 ust. 4 kodeksu celnego nie stoi na przeszkodzie uregulowaniu
takiemu jak będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym i odsyła do prawa krajowego w odniesieniu do wszelkich kwestii
związanych z przedawnieniem długów celnych powstałych w wyniku czynu karalnego na mocy prawa karnego.
Komisja prezentuje w tym względzie pogląd, że art. 221 ust. 4 kodeksu celnego nie przewiduje ani terminu przedawnienia, ani
podstawy zawieszenia lub przerwania biegu tego terminu. W szczególności nie wymaga on, w opinii Komisji, jakiegokolwiek zawieszenia
biegu terminu przedawnienia na czas trwania ewentualnego postępowania odwoławczego, odmiennie niż to przewiduje art. 221 ust. 3
kodeksu celnego.
Ustawodawca krajowy nie dysponuje jednakże – jak podnoszą rząd czeski i Komisja – swobodą absolutną. Po pierwsze, uregulowania
państw członkowskich powinny być zgodne z zasadami równoważności i skuteczności. Po drugie, ograniczenie biegu terminu przedawnienia
musi być uzasadnione względami interesu ogólnego, a także konieczne i proporcjonalne do zgodnego z prawem, zamierzonego celu.
Wobec powyższego to sąd krajowy znajduje się w najlepszej pozycji by dokonać analizy zgodności uregulowania krajowego będącego
przedmiotem zawisłego przed nim postępowania z wymienionymi powyżej zasadami.

Odpowiedź Trybunału
Tytułem wstępu należy przypomnieć, że w ramach postępowania na podstawie art. 234 WE do Trybunału nie należy orzekanie w przedmiocie
zgodności przepisów prawa krajowego z prawem Unii. Natomiast rolą Trybunału jest dostarczyć sądowi krajowemu wszystkich elementów
wykładni prawa Unii, które mogą być mu pomocne w dokonaniu oceny tej zgodności (wyrok z dnia 23 września 2004 r. w sprawie
C‑414/02 Spedition Ulustrans, Zb.Orz. s. I‑8633, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).
Z postanowienia odsyłającego wynika, że sąd krajowy wyraża wątpliwości co do zgodności z prawem Unii przepisów stanowiących,
że w sytuacji gdy brak zapłaty należności celnych wynika z przestępstwa, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w dniu,
w którym wydany w postępowaniu karnym wyrok lub wyrok nakazowy stały się niewzruszalne.
Mając powyższe na względzie należy przyjąć, że sąd krajowy zmierza co do istoty do ustalenia, czy art. 221 ust. 3 i 4 kodeksu
celnego stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak będące przedmiotem zawisłej przed nim sprawy, stanowiącemu,
że w sytuacji gdy brak zapłaty należności celnych wynika z przestępstwa, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w dniu,
w którym wydany w postępowaniu karnym wyrok lub wyrok nakazowy stały się niewzruszalne.
Przede wszystkim należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 221 ust. 3 zdanie pierwsze kodeksu celnego
ustanawia normę w przedmiocie przedawnienia, zgodnie z którą powiadomienie o kwocie należności celnych przywozowych lub wywozowych
podlegających zapłacie nie może już zostać dokonane po upływie trzyletniego terminu, który biegnie od dnia powstania długu
celnego (zob. podobnie wyroki: z dnia 23 lutego 2006 r. w sprawie C‑201/04 Molenbergnatie, Zb.Orz. s. I‑2049, pkt 39; a także
z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawach połączonych C‑124/08 i C‑125/08 Snauwaert i in., Zb.Orz. s. I‑6793, pkt 28).
Artykuł 221 ust. 3 zdanie drugie kodeksu celnego przewiduje, że bieg tego terminu przedawnienia zostaje zawieszony z chwilą
złożenia odwołania w rozumieniu art. 243 tego kodeksu na cały czas trwania postępowania odwoławczego.
Na zasadzie wyjątku od zasady przedstawionej w pkt 30 niniejszego wyroku art. 221 ust. 4 kodeksu celnego stanowi, że na warunkach
przewidzianych w obowiązujących przepisach, organy celne mogą dokonać powiadomienia po upływie wspomnianego terminu, jeżeli
wskutek czynu podlegającego ściganiu karnemu organy te nie były w stanie określić dokładnej kwoty należności celnych podlegających,
zgodnie z prawem, zapłacie (ww. wyrok w sprawie Snauwaert i in., pkt 29).
W tym względzie należy stwierdzić po pierwsze, że art. 221 ust. 4 kodeksu celnego sam nie ustanawia jakiegokolwiek terminu
przedawnienia ani podstaw zawieszenia lub przerwania biegu mającego zastosowanie terminu przedawnienia. W szczególności, odmiennie
od przepisów art. 221 ust. 3 kodeksu celnego, art. 221 ust. 4 nie wymaga jakiegokolwiek zawieszenia biegu terminu przedawnienia
na czas trwania ewentualnego postępowania odwoławczego.
Po drugie, należy zauważyć, że ograniczając się do odniesienia do „warunk[ów] przewidzianych w obowiązujących przepisach”,
art. 221 ust. 4 kodeksu celnego dokonuje odesłania do prawa krajowego w odniesieniu do zasad przedawnienia długu celnego,
w sytuacji gdy dług ten powstał na skutek czynu podlegającego, w chwili popełnienia, ściganiu karnemu.
Co za tym idzie, jako że prawo Unii nie zawiera w tym zakresie wspólnych reguł, określenie zasad przedawnienia długu celnego,
którego wysokości nie można było ustalić ze względu na czyn podlegający ściganiu karnemu, należy do każdego państwa członkowskiego
(zob. analogicznie wyroki: z dnia 16 października 2003 r. w sprawie C‑91/02 Hannl-Hofstetter, Rec. s. I‑12077, pkt 18–20;
ww. wyrok w sprawie Molenbergnatie, pkt 53).
Mając na uwadze całość powyższych rozważań, na zadane pytanie należy odpowiedzieć, że art. 221 ust. 3 i 4 kodeksu celnego
należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu stanowiącemu, że w sytuacji gdy brak
zapłaty należności celnych wynika z przestępstwa, bieg terminu przedawnienia długu celnego rozpoczyna się w dniu, w którym
wydany w postępowaniu karnym wyrok lub wyrok nakazowy stały się niewzruszalne.

W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 221 ust. 3 i 4 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks
celny, zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 2700/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 listopada 2000 r. należy interpretować
w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu stanowiącemu, że w sytuacji gdy brak zapłaty należności
celnych wynika z przestępstwa, bieg terminu przedawnienia długu celnego rozpoczyna się w dniu, w którym wydany w postępowaniu
karnym wyrok lub wyrok nakazowy stały się niewzruszalne.
Podpisy
*
Język postępowania: włoski.