CELEX: 62008CJ0196
Artikoli 43 KE, 49 KE u 86 KE
Għoti ta’ kuntratti pubbliċi
Għoti tas-servizz tal-ilma lil kumpannija pubblika-privata
Proċedura ta’ kompetizzjoni
Ħatra tas-soċju privat inkarigat mill-operat tas-servizz
Għoti barra mir-regoli tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 43 KE, 49 KE u 86 KE.
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn Acoset SpA (iktar ’il quddiem “Acoset”) u l-Conferenza Sindaci e Presidenza Prov. Reg. Ragusa (assemblea tas-sindki u tal-President tal-provinċja reġjonali ta’ Ragusa, iktar ‘il quddiem il-“Conferenza”)
et,
rigward l-annullament minnha tal-proċedura ta’ sejħa għal offerti fid-dawl tas-selezzjoni tas-soċju b’minoranza f’kumpannija pubblika b’sehem privat li direttament tipprovdi s-servizz sħiħ tal-ilma (“servizio idrico integrato”) fil-provinċja ta’ Ragusa.
Il-kuntest ġuridiku
Il-leġiżlazzjoni Komunitarja
Id-Direttiva 2004/18
L-Artikolu 1 tad-Direttiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004 fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 132), jipprovdi:
“[…]
a)
‘Kuntratti pubbliċi’ huma kuntratti għall-interess tal-flus konklużi bil-miktub bejn wieħed jew aktar operaturi ekonomiċi u li għandhom bħala objettiv tagħhom l-esekuzzjoni tax-xogħlijiet, il-provvista tal-prodotti jew il-disposizzjoni tas-servizzi fi ħdan it-tifsira ta’ din id-Direttiva.
[…]
d)
‘Kuntratti għal servizzi pubbliċi’ huma kuntratti pubbliċi barra kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi jew kuntratti għall-provvisti li għandhom bħala għan il-disposizzjoni tas-servizzi riferuti għalihom fl-Anness II.
[…]
4.   ‘Konċessjoni tas-servizz’ huwa kuntratt ta’ l-istess tip bħal kuntratt għas-servizz pubbliku minbarra l-fatt illi l-konsiderazzjoni għall-disposizzjoni tas-servizzi jikkonsisti jew waħdu fid-dritt li jesplojta s-servizz jew f’dan id-dritt kif ukoll bi ħlas.
[…]”
L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2004/18 jipprovdi:
“Fejn l-awtorità kuntrattwali tagħti drittijiet speċjali jew esklussivi biex issir attività ta’ servizz pubbliku lil xi entità barra dik ta’ l-awtorità kuntrattwali, l-att li bih ingħata dan id-dritt se jipprovdi illi, fil-każ tal-kuntratti għal-provvisti, li tassenja lill-terzi persuni bħala parti mill-attivitajiet tagħha, l-entità kkonċernata trid tkun konformi mal-prinċipji ta’ bla diskriminazzjoni fuq il-bażi tan-nazzjonalità.”
Skont l-Artikolu 7 ta’ din id-direttiva:
“Din id-Direttiva għandha tapplika għal kuntratti publiċi […] li għandhom valur esklussiv ta’ valur addizzjonali ta’ taxxa (VAT) stmat li hu ugwali jew akbar minn dawn il-limiti massimi li ġejjin:
[…]
b)
EUR 249000:
—
għal kuntratti ta’ forniment pubbliku u ta’ servizz mogħtija minn awtoritajiet kontrattwanti barra dawk elenkati fl-Anness IVl’annexe IV [‘Awtoritajiet governattivi ċentrali’],
[…]”
Ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 2083/2005, tad-19 ta’ Diċembru 2005 li jemenda d-Direttivi 2004/17 KE u 2004/18 KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill fir-rigward tal-ammonti minimi ta’ applikazzjoni għall-proċeduri għal għoti ta’ kuntratti (
ĠU L 321M, 21.11.2006, p. 381
), emenda l-Artikolu 7(b) tad-Direttiva 2004/18, fil-verżjoni tagħha li tirriżulta bir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1874/2004, tat-28 ta’ Ottubru 2004 (
ĠU L 183M, 05.07.2006, p. 278
), billi jissostitwixxi l-ammont ta’ EUR 236000 b’dak ta’ EUR 211000 għall-perijodu mill-1 ta’ Jannar 2006 sal-1 ta’ Jannar 2007.
Skont l-Artikolu 2 tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1422/2007 tal-4 ta’ Diċembru 2007 li jemenda d-Direttivi 2004/17 u 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill fir-rigward tal-limiti ta’ applikazzjonijiet għall-proċeduri tal-għoti tal-kuntratti (
ĠU L 317, p. 34
), dan l-ammont sar EUR 206000 mill-1 ta’ Jannar 2008.
L-Artikolu 17 tad-Direttiva 2004/18 jipprovdi:
“Mingħajr preġudizzju għall-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 3, din id-Direttiva m’għandhiex tapplika għal konċessjonijiet ta’ servizz kif definit fl-Artikolu 1(4).”
Skont l-Artikolu 21 tad-Direttiva 2004/18:
“Kuntratti li għandhom bħala l-oġġettiv tagħhom servizzi elenkati fl-Anness II B għandhom ikunu suġġetti biss għall-Artikolu 23 u l-Artikolu 35(4).”
Jaqgħu taħt il-kategorija 27 tal-Anness II B ta’ din id-direttiva s-“servizzi oħra” bl-eċċezzjoni tal-kuntratti ta’ impjieg, ta’ xiri, ta’ żvilupp, ta’ produzzjoni jew ta’ kooproduzzjoni ta’ programmi mill-entitajiet ta’ xandir u tal-kuntratti li jikkonċernaw il-ħin ta’xandir.
Id-Direttiva 2004/17
Skont l-Artikolu 1(2) u (3) tad-Direttiva 2004/17 KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwisti ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, trasport u postali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 19):
“2.   […].
b)
‘Kuntratti tax-xogħol’ huma kuntratti li għandhom bħala l-għan tagħhom jew l-eżekuzzjoni, jew kemm id-disinn u l-eżekuzzjoni, ta’ xogħlijiet li għandhom x’jaqsmu ma’ waħda mill-attivitajiet fit-tifsira ta’ l-Anness XII jew xogħol, jew ir-realizzazzjoni b’kwalunkwe mezz ta’ xogħol li jikkorrespondi għall-ħtiġijiet speċifikati mill-entità kontraenti. ‘Xogħol’ ifisser ir-riżultat ta’ xogħlijiet ta’ bini jew inġinerija ċivili fl-intier tagħhom li huwa biżżejjed fih innifsu biex iwettaq funzjoni ekonomika jew teknika.
c)
‘Kuntratti ta’ provvista’ huma kuntratti oħra għajr dawk riferiti f’(b) li għandhom bħala l-għan tagħhom ix-xiri, kiri b’self, kiri jew xiri bin-nifs, bl-għażla jew mingħajrha ta’ xiri, ta’ prodotti.
Kuntratt li għandu bħala l-għan tiegħu l-provvista ta’ prodotti, li jkopri wkoll, bħala materja inċidentali, operati ta’ tfittxija ta’ post (siting) u stallazzjoni għandu jitqies bħala “kuntratt ta’ provvista”.
d)
‘Kuntratti ta’ servizz’ huma kuntratti oħra għajr kuntratti ta’ xogħol jew ta’ provvista li għandhom bħala l-għan tagħhom il-provvediment ta’ servizzi riferiti fl-Anness XVII.
Kuntratt li għandu bħala l-għan tiegħu kemm il-prodotti kif ukoll is-servizzi fit-tifsira ta’ l-Anness XVII għandu jitqies bħala ‘kuntratt ta’ servizz’ jekk il-valur tas-servizzi msemmija jaqbeż dak tal-prodotti koperti mill-kuntratt.
Kuntratt li għandu bħala l-għan tiegħu servizzi fit-tifsira ta’ l-Anness XVII u jinkludi attivitajiet fit-tifsira ta’ l-Anness XII li huma inċidentali biss għall-iskop prinċipali tal-kuntratt għandu jitqies bħala kuntratt ta’ servizz.
a)
‘Konċessjoni ta’ xogħlijiet’ hija kuntratt ta’ l-istess tip tal-kuntratt tax-xogħlijiet minbarra għall-fatt li l-konsiderazzjoni biex jitwettqu x-xogħlijiet tikkonsisti jew fid-dritt biex jiġi esplojtat ix-xogħol biss jew f’dak id-dritt flimkien ma’ ħlas;
b)
‘Konċessjoni ta’ servizz’ hija kuntratt ta’ l-istess tip tal-kuntratt ta’ servizz minbarra għall-fatt li l-konsiderazzjoni għall-provvediment ta’ servizzi tikkonsisti jew fid-dritt biex jiġi esplojtat is-servizz biss jew f’dak id-dritt flimkien ma’ ħlas.”
Skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 2004/17:
“1.   Din id-Direttiva għandha tapplika għall-attivitajiet li ġejjin:
a)
il-provvediment jew operat ta’ xbieki [netwerks] fissati maħsuba biex jipprovdu servizz lill-pubbliku f’konnessjoni mal-produzzjoni, it-trasport jew id-distribuzzjoni ta’ l-ilma tax-xorb; jew
b)
il-provvista ta’ l-ilma tax-xorb lil dawn ix-xbieki.
[…].”
Skont l-Artikolu 9(1) tal-istess direttiva:
“Kuntratt li huwa maħsub li jkorpi numru ta’ attivitajiet għandu jkun suġġetti għar-regoli applikabbli għall-attività li għaliha kien maħsub prinċipalment.
Madankollu, l-għażla bejn l-għoti ta’ kuntratt wieħed u l-għoti ta’ numru ta’ kuntratti separati ma tistax issir bil-għan li tiġi eskluża mill-iskop ta’ din id-Direttiva jew, fejn applikabbli, id-Direttiva 2004/28/KE.”
L-Artikolu 18 tad-Direttiva 2004/17 jipprovdi:
“Din id-Direttiva m’għandhiex tapplika għal konċessjonijiet ta’ xogħlijiet u servizz li huma mogħtija minn entitajiet kontraenti li qed iwettqu waħda jew aktar mill-attivitajiet riferiti fl-Artikoli 3 sa 7, fejn dawk il-konċessjonijiet huma mogħtija għat-twettieq ta’ dawk l-attivitajiet.”
Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
Id-Digriet Leġiżlattiv Nru 267, tat-18 ta’ Awwissu 2000, dwar il-konsolidazzjoni tat-testi ta’ liġijiet dwar l-organizzazzjoni tal-entitajiet lokali (testo unico delle leggi sull’ordinamento degli enti locali) (suppliment ordinarju għall-GURI Nru 227, tat-28 ta’ Settembru 2000), kif emendat bid-Digriet Nru 269 dwar dispożizzjonijiet urġenti favur l-iżvilupp u għall-korrezzjoni tal-kontabbiltà pubblika (disposizioni urgenti per favorire lo sviluppo e per la correzione dell’andamento dei conti pubbliċi), tat-30 ta’ Settembru 2003 (suppliment ordinarju għall-GURI Nru 229, tat-2 ta’ Ottubru 2003), li sar liġi, wara emenda, bil-Liġi Nru 326, tal-24 ta’ Novembru 2003 (suppliment ordinarju għall-GURI Nru 274, tal-25 ta’ Novembru 2003, iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 267/2000”) jipprovdi fl-Artikolu 113(5) tiegħu:
“Il-provvista tas-servizzi [ta’ servizz pubbliku lokali minn kollettività territorjali] sseħħ skont il-leġiżlazzjoni tas-settur u fl-osservanza tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni Ewropea, billi tagħti l-operat tas-servizz lil:
a)
kumpanniji b’kapital azzjonarju permezz ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti pubblika;
b)
kumpanniji b’kapital pubbliku u privat li fihom is-soċju privat huwa magħżul permezz ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerta pubblika li tiggarantixxi l-osservanza tal-liġijiet nazzjonali u Komunitarji fil-qasam tal-kompetizzjoni, skont il-linji gwida adottati mill-awtoritajiet kompetenti permezz tal-atti jew ċirkolari speċifiċi;
c)
kumpanniji b’kapital għal kollox pubbliku bil-kundizzjoni li l-kollettivitajiet pubbliċi li għandhom il-kapital azzjonarju jeżerċitaw fuq il-kumpannija kontroll analogu għal dak li huma jeżerċitaw fuq id-dipartimenti tagħhom stess u li din il-kumpannija twettaq l-parti l-kbira tal-attività tagħha mal-kollettivitajiet li jikkontrollawha.”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
Fl-10 ta’ Lulju 2002, il-Provincia Regionale di Ragusa (provinċja reġjonali ta’ Ragusa) u l-muniċipalitajiet ibleniċi kkonkludew ftehim ta’ kooperazzjoni li jikkostitwixxi l-Ambito Territoriale Ottimale (qafas territorjali massimu, iktar ’il quddiem l-“ATO”) idrico di Ragusa (għall-ilma ta’ Ragusa), l-awtorità lokali inkarigata mis-servizz sħiħ tal-ilma ta’ Ragusa.
Fis-26 ta’ Marzu 2004, il-Conferenza, il-korp ta’ amministrazzjoni tal-ATO, għażlet bħala forma ta’ amministrazzjoni tas-servizz inkwistjoni l-“kumpannija pubblika b’sehem privat b’kapital prinċipalment pubbliku”, prevista fl-Artikolu 113(5)(b) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 267/2000.
Fis-7 ta’ Ġunju 2005, il-Conferenza approvat l-abbozzi ta’ att li jistabbilixxi kumpannija b’responsabbiltà limitata u l-artikoli tal-assoċjazzjoni tagħha, kif ukoll l-abbozz dwar il-ftehim fuq l-amministrazzjoni ta’ dan is-servizz, fejn l-Artikolu 1 tiegħu jipprovdi li s-servizz ser jingħata direttament, u esklużivament, lill-kumpannija pubblika b’sehem privat li kienet ser tiġi stabbilita (amministratriċi tas-servizz sħiħ tal-ilma).
Sussegwentement, sejħa għal offerti ġiet ippubblikata, b’mod partikolari, fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej tat-8 ta’ Ottubru 2005 (ĠU S 195) sabiex tintgħażel l-impriża, azzjonista privata b’minoranza, li lilha kienet ser tiġi fdata l-attività operattiva tas-servizz sħiħ tal-ilma u t-twettiq tax-xogħlijiet marbuta mal-amministrazzjoni esklużiva ta’ dan is-servizz, jiġifieri x-xogħlijiet previsti b’mod partikolari fil-pjan operattiv ta’ kull tliet snin, approvat mill-assemblea tas-sindki fil-15 ta’ Diċembru 2003.
Skont l-Artikolu 1(8) tal-kundizzjonijiet ix-“xogħlijiet li għandhom jitwettqu huma dawk li jaqgħu taħt il-pjan operattiv ta’ kull tliet snin, kif emendat u/jew ikkompletat mill-offerta, kif ukoll l-abbozz ta’ informazzjoni ulterjuri previst mill-pjan ta’ żvilupp […]” u “għall-għoti tax-xogħlijiet li mhumiex imwettqa direttament mill-azzjonist privat, għandu jkun hemm rikors għall-proċeduri kompetittivi previsti bil-liġi.”
Tliet gruppi ta’ impriżi temporanji li kellhom bħala amministraturi mandatarji, rispettivament, lil Saceccav Depurazioni Sacede SpA, Acoset u Aqualia SpA pparteċipaw għall-proċedura ta’ sejħa għal offerti. Il-kummissjoni dwar l-għoti tal-kuntratti eskludiet lil Aqualia Spa u aċċettat it-tnejn l-oħra. Il-persuna responsabbli mill-proċedura sussegwentement stiednet lil dawn tal-aħħar sabiex jiddikjaraw jekk l-interess tagħhom kien għadux jeżisti. Acoset biss tat tweġiba pożittiva għal din l-istedina.
Jirriżulta wkoll mid-deċiżjoni tar-rinviju li l-Konferenza, minflok ma ħadet att tal-għoti u pproċediet sabiex tiġi stabbilita l-kumpannija pubblika b’sehem privat ta’ amministrazzjoni sabiex tibda s-servizz inkwisjtoni u li tibbenefika mill-fondi Komunitarji, waqt is-sessjoni tas-26 ta’ Frar 2007, peress li beżgħet li l-proċedura segwita fir-rigward tad-dritt Komunitarju kienet illegali, iddeċidiet li tieħu passi sabiex il-proċedura ta’ selezzjoni ta’ Acoset tiġi annullata. Konsegwentement, is-segretarjat tekniku operattiv tal-ATO informa lil Acoset, b’nota tat-28 ta’ Frar 2007, bil-ftuħ tal-proċedura ta’ annullament u Acoset ippreżentat osservazzjonijiet f’dan ir-rigward b’nota tas-26 ta’ Marzu 2007.
Fit-2 ta’ Ottubru 2007, il-Conferenza ddeċidiet favur l-annullament tas-sejħa għal offerti inkwistjoni u adottat bħala forma ta’ amministrazzjoni tas-servizz sħiħ tal-ilma ta’ Ragusa l-forma ta’ “konsorzju”. B’nota tad-9 ta’ Ottubru ta’ wara, l-annullament tal-proċedura ta’ sejħa għal offerti ġie kkomunikat lil Acoset.
Fil-kuntest tar-rikors tagħha fil-kawża prinċipali kontra d-deċiżjoni tat-2 ta’ Ottubru 2007, kif ukoll l-atti li din id-deċiżjoni hija marbuta magħhom, Acoset titlob ir-rikonoxximent ta’ dritt għal kumpens taħt il-forma ta’ għoti tal-kuntratt u ta’ kumpens bħala ekwivalenza tad-danni subiti mill-fatt tal-atti kkontestati. Acoset titlob ukoll, bħala miżura provviżorja, is-sospensjoni provviżorja ta’ dawn l-atti.
Skont Acoset, l-għoti dirett tal-amministrazzjoni ta’ servizzi pubbliċi lokali lil kumpanniji pubbliċi b’sehem privat skont l-Artikolu 113(5)(b) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 267/2000, li fihom is-soċju privat kien intgħażel permezz ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti li tosserva d-dispożizzjonijiet Komunitarji fil-qasam tal-kompetizzjoni, huwa kompatibbli mad-dritt Komunitarju.
Il-konvenuti fil-kawża prinċipali jikkunsidraw min-naħa l-oħra li d-dritt Komunitarju ma jawtorizzax tali għoti dirett u mingħajr sejħa għal offerti ta’ xogħlijiet u ta’ servizzi ħlief lil kumpanniji b’sehem pubbliku totali, li jwettqu l-parti kbira tal-attività tagħhom mal-kollettività jew kollettivitajiet pubbliċi li jikkontrollawhom u li fuqhom dawn tal-aħħar jeżerċitaw kontroll analogu għal dak li huma jeżerċitaw fuq id-dipartimenti tagħhom stess. Is-sehem, anki minoritarju, ta’ impriża privata fil-kapital ta’ kumpannija li fiha għandha sehem ukoll l-awtorità kontraenti inkwistjoni f’kull każ jeskludi li din l-awtorità kontraenti tkun tista’ teżerċita fuq din il-kumpannija kontroll analogu għal dak li hija teżerċita fuq id-dipartimenti tagħha stess (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-11 ta’ Jannar 2005, Stadt Halle et RPL Lochau, C-26/03, Ġabra p. I-1).
It-Tribunale amministrativo regionale della Sicilia jqis li l-kwistjoni tal-kompatibbiltà tal-għoti dirett tal-kuntratt inkwistjoni fir-rigward tad-dritt Komunitarju, li ġiet imqajma minn Acoset, hija rilevanti u li t-tweġiba għal din il-mistoqsija ma tistax tiġi dedotta b’mod ċar mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
F’dawn il-kundizzjonijiet, it-Tribunale amministrativo regionale della Sicilia ddeċieda li jissospendi l-proċeduri sabiex jiddeċiedi fuq it-talba għas-sospensjoni tal-eżekuzzjoni fformulata fil-kawża prinċipali u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Mudell ta’ kumpannija mħallta pubblika-privata [kumpannija pubblika b’sehem privat] stabbilita speċifikament għall-provvista ta’ servizz pubbliku partikolari ta’ tip industrijali u b’għan wieħed, li hija direttament attribwita s-servizz inkwistjoni, li fiha s-soċju privat ta’ tip “industrijali” u “operattiv” huwa magħżul permezz ta’ proċedura kompetittiva, wara verifika kemm tal-kundizzjonijiet finanzjarji u tekniċi kif ukoll tal-kundizzjonijiet tal-operat u tal-ġestjoni li jirrigwardaw is-servizz li għandu jitwettaq u s-servizzi speċifiċi li għandhom jiġu pprovduti, huwa konformi mad-dritt Komunitarju, u b’mod partikolari, mal-obbligi ta’ trasparenza u ta’ kompetizzjoni libera previsti fl-Artikoli 43, 49 u 86 tat-Trattat?”
Fuq l-ammissibbiltà
Il-Gvern Awstrijak josserva li t-talba għal deċiżjoni preliminari għandha tiġi ddikjarata inammissibbli peress li d-deċiżjoni tar-rinviju ma tipprovdix biżżejjed informazzjoni fuq il-kuntest fattali u ġuridiku għall-proċedura fil-kawża prinċipali sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ tirrispondi b’mod effettiv għad-domanda preliminari. B’mod partikolari hija nieqsa minn informazzjoni dwar l-ispeċifiċità tal-provvista jew tal-provvisti inkwistjoni, fuq il-kontenut tas-sejħa għal offerti u fuq il-proċedura tal-għoti tal-kuntratt, kif ukoll ċerti kunċetti użati fid-domanda magħmula.
Peress li din hija informazzjoni li għandha tiġi pprovduta lill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ deċiżjoni tar-rinviju, jeħtieġ li jiġi mfakkar li din l-informazzjoni ma sservix biss sabiex tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposti utli, iżda li din għandha wkoll tagħti lill-gvernijiet tal-Istati Membri kif ukoll lill-partijiet l-oħra interessati, il-possibbiltà li jippreżentaw osservazzjonijiet skont l-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja. Jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita li, għal dawn il-finijiet, huwa minn naħa, neċessarju li l-qorti nazzjonali tiddefinixxi l-kuntest fattwali u leġiżlattiv li fih jinsabu d-domandi li hija tagħmel jew li, għall-inqas, tispjega s-sitwazzjonijiet fattwali li fuqhom dawn id-domandi huma bbażati. Min-naħa l-oħra, id-deċiżjoni tar-rinviju għandha tindika r-raġunijiet preċiżi li wasslu lill-qorti nazzjonali tistaqsi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju u għaliex tqis neċessarju li tistaqsi d-domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja. F’dan il-kuntest, huwa indispensabbli li l-qorti nazzjonali tagħti spjegazzjonijiet minimi fuq ir-raġunijiet tal-għażla tad-dispożizzjonijiet Komunitarji li tagħhom hija titlob l-interpretazzjoni u dwar ir-rabta li hija tistabbilixxi bejn dawn id-dispożizzjonijiet u l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli fil-kawża prinċipali (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-6 ta’ Marzu 2007, Placanica
et
,
C-338/04, C-359/04 u C-360/04, Ġabra p. I-1891
, punt 34).
Id-deċiżjoni tar-rinviju tat-Tribunale amministrativo regionale della Sicilia ssodisfat dawn ir-rekwiżiti.
Fil-fatt, il-qorti nazzjonali ssemmi d-dispożizzjonijiet nazzjonali applikabbli u d-deċiżjoni tar-rinviju tinkludi deskrizzjoni tal-fatti li, għalkemm suċċinti, hija suffiċjenti sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tieħu deċiżjoni. Minbarra dan, din il-qorti tindika r-raġunijiet li wassluha sabiex tqis li kien neċessarju li tagħmel domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġusizzja, sa fejn hija għandha deskrizzjoni dettaljata tal-opinjonijiet opposti sostnuti mill-partijiet fil-kawża prinċipali f’dak li jikkonċerna l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet Komunitarji li huma s-suġġett tad-domanda preliminari u fejn, skont il-qorti tar-rinviju, ir-risposta għal din id-domanda ma tistax tiġi dedotta b’mod ċar mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
Barra minn hekk, il-Conferenza tosserva li, sa fejn il-proċedura ta’ selezzjoni tas-soċju privat inkwistjoni fil-kawża prinċipali ġiet annullata, Acoset m’għandha ebda interess ġuridiku sabiex tikseb risposta għad-domanda magħmula.
F’dan ir-rigward, huwa biżżejjed li jiġi rrilevat li l-Artikolu 234 KE stabbilixxa kooperazzjoni diretta bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali permezz ta’ proċedura li mhijiex relatata ma’ kwalunkwe inizjattiva tal-partijiet u li matulha huma mistiedna biss biex jippreżentaw osservazzjonijiet fir-rigward ta’ domandi fejn l-inizjattiva hija biss tal-qorti nazzjonali (ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza tad-9 ta’ Diċembru 1965, Singer, 44/65, Ġabra p. 1191).
F’dawn iċ-ċirkustanzi, hemm lok li d-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju tiġi eżaminata.
Fuq id-domanda preliminari
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tixtieq tkun taf jekk l-Artikoli 43 KE, 49 KE u 86 KE jipprekludux l-għoti dirett ta’ servizz pubbliku li jimplika t-twettiq minn qabel ta’ ċerti xogħlijiet, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, lil kumpannija b’kapital pubbliku b’sehem privat, speċjalment maħluqa sabiex tipprovdi dan is-servizz u li għandha għan wieħed, li fiha s-soċju privat huwa magħżul fuq sejħa għal offerti pubblika, wara verifika tal-kundizzjonijiet finanzjarji, tekniċi, operattivi u amministrattivi relatati mas-servizz li għandu jiġi żgurat u karatteristiċi tas-sejħa għal offerti fir-rigward tas-servizzi li għandhom jiġu pprovduti.
L-ewwel nett, għandu jiġi rrilevat li l-għoti ta’ servizz pubbliku lokali ta’ amministrazzjoni sħiħ tal-ilma, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jista’ jaqa’ taħt, skont il-partikolaritajiet tal-korrispettiv ta’ dan is-servizz, id-definizzjoni tal-“kuntratti għal servizzi pubbliċi” jew ta’ dak ta’ “konċessjoni tas-servizzi” skont, rispettivament, l-Artikolu 1(2)(d) u (4) tad-Direttiva 2004/18 jiġifieri, skont il-każ, rispettivament, tal-Artikolu 1(2)(d) u 3(b) tad-Direttiva 2004/17, fejn l-Artikolu 4(1)(a) jipprovdi li din id-direttiva tapplika jew għall-provvista jew operat ta’ netwerks iffissati maħsuba biex jipprovdu servizz lill-pubbliku f’konnessjoni mal-produzzjoni, it-trasport jew id-distribuzzjoni tal-ilma tax-xorb jew għall-provvista tal-ilma tax-xorb lil dawn in-netwerks.
Il-kwistjoni dwar jekk operazzjoni għandhiex tiġi kklassifikata jew le bħala “konċessjoni tas-servizz” jew ta’ “kuntratt għal servizzi pubbliċi” għandha tiġi evalwata esklużivament fid-dawl tad-dritt Komunitarju (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-18 ta’ Lulju 2007, Il-Kummissjoni vs L-Italja, C-382/05, Ġabra p. I-6657, punt 31).
Id-differenza bejn kuntratt ta’ servizzi u konċessjoni ta’ servizzi tinsab fil-korrispettiv tal-provvista ta’ servizzi (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-10 ta’ Settembru 2009, WAZV Gotha, C-206/08, Ġabra p. I-8377, punt 51). “Kuntratt għal servizzi pubbliċi” skont id-Direttivi 2004/18 u 2004/17 jwassal għal korrispettiv li huwa mħallas direttament mill-awtorità kontraenti lil min jipprovdi s-servizzi (ara, b’mod paritkolari, is-sentenza tat-13 ta’ Ottubru 2005, Parking Brixen, C-458/03, Ġabra p. I-8585, punt 39). Ikun hemm konċessjoni tas-servizzi meta l-mod ta’ remunerazzjoni miftiehem jikkonsisti fid-dritt li jiġi operat is-servizz u min jipprovdi s-servizz jieħu r-riskju marbut mal-operat tas-servizzi inkwistjoni (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-13 ta’ Novembru 2008, Il-Kummissjoni vs L-Italja, C-437/07, punti 29 u 31, kif ukoll WAZV Gotha, iċċitata iktar ’il fuq, punti 59 u 67).
Il-qorti tar-rinviju tirreferi għall-kumpannija pubblika b’sehem privat li għandha tiġi kkostitwita bħala “konċessjonarja” tal-amministrazzjoni tas-servizz sħiħ tal-ilma. Jirriżulta mill-proċess li t-tul tal-operazzjoni huwa ffissat għal tletin sena.
Bl-istess mod, il-Gvern Taljan josserva li huwa ċar li qed jiġi ttrattat għoti ta’ servizz pubbliku permezz tal-konċessjoni għal tletin sena fejn il-korrispettiv prinċipali tiegħu huwa l-possibbiltà li lill-utenti tiġi mitluba t-tariffa tal-ilma li l-proċedura ta’ sejħa għal offerti ssemmi bħala kumpens għas-servizz mogħti.
Għalhekk il-Qorti tal-Ġustizzja tibda mill-ipoteżi li din hija konċessjoni.
Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet l-eżistenza ta’ konċessjoni tas-servizzi, b’mod partikolari, fil-każijiet fejn ir-remunerazzjoni tal-persuna li tipprovdi s-servizz kienet ġejja minn ħlasijiet li jkunu saru mill-utenti ta’ parking pubbliku, ta’ servizz ta’ trasport pubbliku u ta’ netwerk ta’ teledistribuzzjoni (ara s-sentenzi Parking Brixen, iċċitata iktar ’il fuq, punt 40; tas-6 ta’ April 2006, ANAV, C-410/04, Ġabra p. I-3303, punt 16, u tat-13 ta’ Novembru 2008, Coditel Brabant, C-324/07, Ġabra, p. I-8457, punt 24).
L-Artikolu 17 tad-Direttiva 2004/18 jipprovdi li, bla ħsara għall-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet previsti fl-Artikolu 3 tagħha, din id-direttiva ma tapplikax għall-konċessjonijiet tas-servizzi. Bl-istess mod, l-Artikolu 18 tad-Direttiva 2004/17 jeskludi l-applikazzjoni tagħha għall-konċessjonijiet ta’ servizz li huma mogħtija minn entitajiet kontraenti li qed iwettqu waħda jew aktar mill-attivitajiet imsemmija fl-Artikoli 3 sa 7 ta’ din id-direttiva, fejn dawn il-konċessjonijiet huma mogħtija għat-twettiq ta’ dawn l-attivitajiet.
Huwa barra minn hekk paċifiku li t-twettiq tax-xogħlijiet konnessi mal-amministrazzjoni esklużiva tas-servizz sħiħ tal-ilma inkwistjoni fil-kawża prinċipali huwa ta’ natura aċċessorja meta pparagunat mal-għan prinċipali tal-konċessjoni inkwistjoni li jikkonsisti fil-provvista ta’ dan is-servizz, b’mod li din ma tistax tiġi kklassifikata bħala “konċessjoni għal xogħlijiet pubbliċi” (ara f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza tad-19 ta’ April 1994, Gestión Hotelera Internacional, C-331/92, Ġabra p. I-1329, punti 26 sa 28, u l-Artikolu 9(1) tad-Direttiva 2004/17
Minkejja l-fatt li l-kuntratti ta’ konċessjoni ta’ servizzi pubbliċi huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttivi 2004/18 u 2004/17, l-awtoritajiet pubbliċi li jikkonkluduhom huma madankollu marbuta li josservaw ir-regoli fundamentali tat-Trattat KE b’mod ġenerali u l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni minħabba ċittadinanza, b’mod partikolari (ara, b’mod partikolari, is-sentenza ANAV, iċċitata iktar ’il fuq, punt 18).
Id-dispożizzjonijiet tat-Trattat li huma b’mod aktar speċifiku applikabbli għall-konċessjonijiet ta’ servizzi pubbliċi jinkludu b’mod partikolari l-Artikolu 43 KE u 49 KE (ara b’mod partikolari s-sentenza ANAV, iċċitata iktar ’il fuq, punt 19).
Minbarra l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni minħabba ċittadinanza, il-prinċipju ta’ trattament ugwali fost l-offerenti japplika għall-konċessjonijiet ta’ servizzi pubbliċi anki fin-nuqqas ta’ diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza (ara, b’mod partikolari, is-sentenza ANAV, iċċitata iktar ’il fuq, punt 20).
Il-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ nondiskriminazzjoni minħabba ċittadinanza, jimplikaw, b’mod partikolari, obbligu ta’ trasparenza li jippermetti lill-awtorità pubblika li tagħmel il-konċessjoni li tiżgura li dawn il-prinċipji jiġu osservati. Dan l-obbligu ta’ trasparenza li għandha din l-awtorità jikkonsisti li tiżgura, għal kull offerenti potenzjali, ta’ grad ta’ pubbliċità adegwata li tippermetti ftuħ tal-konċessjoni tas-servizzi għall-kompetizzjoni kif ukoll tal-kontroll tal-imparzjalità tal-proċeduri tal-għoti tal-kuntratt (ara, b’mod partikolari, is-sentenza ANAV, iċċitata iktar ‘il fuq, point 21).
Minbarra dan, mill-Artikolu 86(1) KE jirriżulta li l-Istati Membri m’għandhomx iżommu fis-seħħ leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti l-għoti ta’ konċessjonijiet ta’ servizzi pubbliċi mingħajr ma jkun hemm kompetizzjoni peress li tali għoti jikser l-Artikoli 43 KE jew 49 KE jew ukoll il-prinċipji ta’ trattament ugwali, ta’ nondiskriminazzjoni u ta’ trasparenza (ara, b’mod partikolari, is-sentenza ANAV, iċċitata iktar ’il fuq, punt 23).
L-applikazzjoni tar-regoli stabbiliti mill-Artikoli 12 KE, 43 KE u 49 KE, kif ukoll tal-prinċipji ġenerali li tagħhom jikkostitwixxu l-espressjoni speċifika, hija eskluża jekk, fl-istess ħin, il-kontroll eżerċitat fuq l-entità konċessjonarja mill-awtorità pubblika li tagħti l-konċessjoni huwa analogu għal dak li din tal-aħħar teżerċita fuq id-dipartimenti tagħha stess u jekk din l-entità twettaq l-parti l-kbira tal-attività tagħha mal-awtorità li tikkontrollaha (ara, b’mod partikolari, is-sentenza ANAV, iċċitata iktar ’il fuq, punt 24). F’każ bħal dan, kompetizzjoni mhijiex obbligatorja, anki jekk il-persuna kontraenti l-oħra hija entità legalment distinta mill-awtorità kontraenti (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-10 ta’ Settembru 2009, Sea, C-573/07, Ġabra p. I-8127, punt 36).
Din il-ġurisprudenza hija rilevanti kemm għall-interpretazzjoni tad-Direttivi 2004/18 u 2004/17 u l-interpretazzjoni tal-Artikoli 43 KE u 49 KE kif ukoll għall-prinċipji ġenerali li tagħhom huma jikkostitwixxu l-espressjoni speċifika (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Sea, iċċitata iktar ’il fuq, punt 37).
Is-sehem, anki jekk f’minoranza, ta’ impriża privata fil-kapital ta’ kumpannija li fiha tipparteċipa wkoll l-awtorità kontraenti kkonċernata jeskludi li din l-awtorità kontraenti tista’ teżerċita fuq din il-kumpannija kontroll analogu għal dak li hija teżerċita fuq id-dipartimenti tagħha stess (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Sea, iċċitata iktar ’il fuq, punt 46).
Dan huwa l-każ tal-konċessjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, filwaqt li s-soċju privat għandu jżomm 49% tal-kapital azzjonarju tal-kumpanija semipubblika li tingħata l-konċessjoni inkwistjoni.
F’dawn il-kundizzjonijiet għandu jiġi stabbilit iktar preċiżament jekk l-għoti tas-servizz pubbliku inkwistjoni lil kumpannija pubblika b’sehem privat mingħajr sejħa għal offerti huwiex kompatibbli mad-dritt Komunitarju, peress illi s-sejħa għal offerti sabiex jintgħażel is-soċju privat li jieħu l-amministrazzjoni sħiħa tas-servizz tal-ilma ssir fl-osservanza tal-Artikoli 43 KE u 49 KE kif ukoll tal-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ nondiskriminazzjoni minħabba ċ-ċittadinanza kif ukoll tal-obbligu ta’ trasparenza li jirriżulta minn dan.
Jirriżulta mill-ġurisprudenza li l-għoti ta’ kuntratt pubbliku lil impriża pubblika b’sehem privat mingħajr kompetizzjoni jippreġudika l-għan tal-kompetizzjoni libera u mhux distorta u l-prinċipju tat-trattament ugwali, sa fejn tali proċedura toffri lil impriża privata li għandha sehem fil-kapital ta’ din l-impriża vantaġġ meta pparagunata mal-kompetituri tagħha (ara s-sentenza Stadt Halle u RPL Lochau, iċċitata iktar ’il fuq, punt 51, kif ukoll tal-10 ta’ Novembru 2005, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija, C-29/04, Ġabra p. I-9705, punt 48).
Barra minn hekk, hekk kif huwa rrilevat fil-punt 2.1 tal-Komunikazzjoni interpretattiva tal-Kummissjoni dwar l-applikazzjoni tal-liġi Komunitarja dwar l-Appalti Pubbliċi u l-Konċessjonijiet lil sħubijiet [soċjetajiet] Pubbliċi-Privati istituzzjonalizzati (PPPI) (
ĠU 2008, C 91, pp4
), il-fatt li entità privata u entità kontraenti jikkooperaw fil-kuntest ta’ entità pubblika b’sehem privat ma jistax jiġġustifika n-nonosservanza tad-dispożizzjonijiet dwar il-konċessjonijiet matul l-għoti ta’ konċessjonijiet lil din l-entità privata jew lill-entità pubblika b’sehem privat.
Madankollu, hekk kif l-Avukat Ġenerali rrileva fil-punt 85 tal-konklużjonijiet tiegħu, ir-rikors għal proċedura doppja ta’ kompetizzjoni hija diffiċilment kompatibbli mal-istruttura proċedurali li tispira s-soċjetajiet pubbliċi b’sehem privat istituzzjonalizzati, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, fejn l-użu ta’ proċedura waħda jgħaqqad l-għażla ta’ soċjetà ekonomika privata mal-għoti tal-konċessjoni lil entità pubblika b’sehem privat li tinħoloq għal dan il-għan biss.
Filwaqt li n-nuqqas ta’ sejħa għal offerti fil-kuntest tal-għoti ta’ servizzi jidher irrikonċiljabbli mal-Artikoli 43 KE u 49 KE u mal-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ nondiskiminazzjoni, is-selezzjoni tas-soċju privat fl-osservanza tar-rekwiżiti mfakkra fil-punti 46 sa 49 ta’ din is-sentenza u l-għażla tal-kriterji ta’ selezzjoni tas-soċju privat tippermetti li din is-sitwazzjoni tiġi rrimedjata, peress li l-kandidati għandhom jistabbilixxu, minbarra l-kapaċità tagħhom li jsiru azzjonisti, qabel kollox il-kapaċità teknika tagħhom sabiex jipprovdu s-servizz u l-vantaġġi ekonomiċi u oħrajn li jirriżultaw mill-offerta tagħhom.
Sa fejn il-kriterji ta’ selezzjoni tas-soċju privat huma bbażati mhux biss fuq il-kapital miġjub, iżda wkoll fuq il-kapaċità teknika ta’ dan is-soċju u fuq il-karatteristiċi tal-offerta tiegħu rigward is-servizzi speċifiċi li għandhom jiġu pprovduti, u li dan is-soċju, bħal fil-kawża prinċipali, jiġi fdat l-attività operattiva tas-servizz inkwistjoni u għalhekk l-amministrazzjoni tagħha, jista’ jiġi kkunsidrat li s-selezzjoni tal-konċessjonarju tirriżulta indirettament minn dik ta’ dan is-soċju li seħħet fi tmiem proċedura li tosserva l-prinċipji tad-dritt Komunitarju, b’mod li t-tieni proċedura ta’ kompetizzjoni fid-dawl tas-selezzjoni tal-konċessjonarju mhijiex iġġustifikata.
Ir-rikors, f’tali sitwazzjoni, għal proċedura doppja ta’ selezzjoni tas-soċju privat tal-kumpannija pubblika b’sehem privat, l-ewwel, u l-għoti tal-konċessjoni lil din il-kumpannija, sussegwentement, huwa ta’ natura li jiskoraġġixxi lill-entitajiet privati u l-awtoritajiet pubbliċi li jikkostitwixxu soċjetajiet pubbliċi b’sehem privat istituzzjonalizzati, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali minħabba t-tul ta’ żmien inerenti għall-implementazzjoni ta’ tali proċeduri u tal-inċertezza legali f’dak li jikkonċerna l-għoti tal-konċessjoni lis-soċju privat magħżul qabel.
Għandu jiġi ppreċiżat li kumpannija b’kapital pubbliku u privat, bħal din inkwistjoni fil-kawża prinċipali, għandu jkollha l-istess għan soċjali matul it-tul tal-konċessjoni u li kull bidla sostanzjali tal-kuntratt twassal għal obbligu ta’ sejħa għal offerti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-19 ta’ Ġunju 2008, pressetext Nachrichtenagentur, C-454/06, Ġabra p. I-4401, punt 34).
Fid-dawl ta’ dak li ntqal, id-domanda għandha tiġi risposta li l-Artikoli 43 KE, 49 KE u 86 KE ma jipprekludux l-għoti dirett ta’ servizz pubbliku li jimplika t-twettiq minn qabel ta’ ċerti xogħlijiet, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, lil kumpannija b’kapital pubbliku u privat, maħluqa speċjalment għall-provvista ta’ dan is-servizz u li għandha għan wieħed, li fiha s-soċju privat huwa magħżul fuq sejħa għal offerti pubblika, wara verifika tal-kundizzjonijiet finanzjarji, tekniċi, operattivi u amministrattivi fir-rigward tas-servizz li għandu jiġi żgurat u tal-karatteristiċi tal-offerta fir-rigward tas-servizzi li għandhom jiġu pprovduti, bil-kundizzjoni li l-proċedura ta’ sejħa għal offerti inkwistjoni tkun konformi mal-prinċipji ta’ kompetizzjoni libera, ta’ trasparenza u ta’ trattament ugwali imposti mit-Trattat għall-konċessjonijiet.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikoli 43 KE, 49 KE u 86 KE ma jipprekludux l-għoti dirett ta’ servizz pubbliku li jimplika t-twettiq minn qabel ta’ ċerti xogħlijiet, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, lil kumpannija b’kapital pubbliku u privat, maħluqa speċjalment għall-provvista ta’ dan is-servizz u li għandha għan wieħed, li fiha s-soċju privat huwa magħżul fuq sejħa għal offerti pubblika, wara verifika tal-kundizzjonijiet finanzjarji, tekniċi, operattivi u amministrattivi fir-rigward tas-servizz li għandu jiġi żgurat u tal-karatteristiċi tal-offerta fir-rigward tas-servizzi li għandhom jiġu pprovduti, bil-kundizzjoni li l-proċedura ta’ sejħa għal offerti inkwistjoni tkun konformi mal-prinċipji ta’ kompetizzjoni libera, ta’ trasparenza u ta’ trattament ugwali imposti mit-Trattat KE għall-konċessjonijiet.

Firem
(
*1
)	* Lingwa tal-kawża: it-Taljan.