CELEX: 61987CJ0308
Εξωσυμβατική ευθύνη
Πτώση από κτίριο

Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 9 Οκτωβρίου 1987, ο Alfredo Grifoni, ιδιοκτήτης επιχειρήσεως ειδικευμένης στην εκτέλεση σιδηρουργικών εργασιών, άσκησε, δυνάμει των άρθρων 151 και 188, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΚΑΕ, αγωγή αποζημιώσεως κατά της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, εκπροσωπούμενης από την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Με την αγωγή αυτή ζητείται να αναγνωριστεί η ευθύνη της Επιτροπής για τη ζημία που υπέστη ο ενάγων συνεπεία ατυχήματος που συνέβη στις εγκαταστάσεις του Κοινού Κέντρου Έρευνας της Επιτροπής στο Ispra (στο εξής: Κέντρου) και, επομένως, να υποχρεωθεί η εναγομένη στην αποκατάσταση της εν λόγω ζημίας.
Ο Grifoni ισχυρίζεται ότι ως ανάδοχος έργου συνισταμένου στην εκτέλεση ορισμένων σιδηρουργικών εργασιών στον μετεωρολογικό σταθμό του Κέντρου μετέβη στις εγκαταστάσεις του τελευταίου, στις 20 Οκτωβρίου 1985, και, συνοδευόμενος από υπάλληλο του Κέντρου, ανέβηκε στη στέγη-δώμα του μετεωρολογικού σταθμού, σε ύψος 4,50 μέτρων περίπου, προκειμένου να προβεί σε αυτοψία. Η πτώση του από το δώμα αυτό του προκάλεσε σοβαρές σωματικές βλάβες.
Ο Grifoni υποστηρίζει ότι η Επιτροπή ευθύνεται για το ατύχημα, κατά το άρθρο 188, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης, επειδή παρέλειψε να λάβει τα μέτρα ασφάλειας που επιβάλλονταν για την πρόληψη του ατυχήματος.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία, καθώς και οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Κατά το άρθρο 188, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης, στον τομέα της εξωσυμβατικής ευθύνης η Κοινότητα υποχρεούται, κατά τις γενικές αρχές του δικαίου που είναι κοινές στα δίκαια των κρατών μελών, να αποκαθιστά τη ζημία που προξενούν όργανα ή υπάλληλοί της κατά την ενάσκηση των καθηκόντων τους.
Κατά παγία νομολογία του Δικαστηρίου η θεμελίωση της εξωσυμβατικής ευθύνης της Κοινότητας και η άσκηση του δικαιώματος αποκαταστάσεως της ζημίας που προκλήθηκε εξαρτώνται από τη συνδρομή συνόλου προϋποθέσεων που αναφέρονται στον παράνομο χαρακτήρα της συμπεριφοράς που προσάπτεται στα κοινοτικά όργανα, στην ύπαρξη πραγματικής ζημίας καθώς και στην ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συμπεριφοράς και της προβαλλόμένης ζημίας ( βλ. ιδίως την απόφαση της 4ης Μαρτίου 1980, Pool,
49/79, Race. 1980, σ. 569
).
Στην παρούσα περίπτωση, δεν αμφισβητείται η ύπαρξη πραγματικής ζημίας. Πρέπει, επομένως, να εξεταστεί ο παράνομος χαρακτήρας της συμπεριφοράς της Επιτροπής και ο αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της συμπεριφοράς αυτής και της ζημίας που υπέστη ο Grifoni.
Ως προς τη συμπεριφορά που προσάπτεται στην Επιτροπή, πρέπει να παρατηρηθεί καταρχάς ότι τα όργανα της Κοινότητας που προβαίνουν στην εκτέλεση έργων κατασκευής ή συντηρήσεως κτιρίων υποχρεούνται να τηρούν τις διατάξεις περί ασφαλείας στον τομέα της εργασίας, που ισχύουν στον τόπο εκτελέσεως των έργων αυτών. Η Επιτροπή υποχρεούται, επομένως, όσον αφορά τα έργα που εκτελούνται στο Κέντρο του Ispra, να τηρεί τις σχετικές διατάξεις της ιταλικής νομοθεσίας.
Η υποχρέωση τηρήσεως των διατάξεων της ιταλικής νομοθεσίας προβλέπεται, εξάλλου, ρητά στο άρθρο 31 του παραρτήματος ΣΤ της συμφωνίας της 22ας Ιουλίου 1959 μεταξύ της Ιταλικής Δημοκρατίας και της ΕΚΑΕ, που τέθηκε σε εφαρμογή με τον νόμο 906 της 1ης Αυγούστου 1960 περί εγκρίσεως και εκτελέσεως της συμφωνίας μεταξύ της ιταλικής κυβερνήσεως και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας ( Ευρατόμ ), περί ιδρύσεως Κοινού Κέντρου Πυρηνικής Ερευνας Γενικής Αρμοδιότητας, που συνήφθη στη Ρώμη στις 22 Ιουλίου 1959 ( GURI 212 της 31.8.1960 ). Το εν λόγω άρθρο προβλέπει ότι η Επιτροπή εφαρμόζει υπό την αποκλειστική της ευθύνη τις διατάξεις της ιταλικής νομοθεσίας περί υγιεινής και ασφαλείας της εργασίας.
Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι δεν έχει εφαρμογή εν προκειμένω το προαναφερθέν άρθρο 31 του παραρτήματος ΣΤ της συμφωνίας επειδή αυτό αφορά τη σχέση εργασίας μεταξύ του Κέντρου και ορισμένων δικών του υπαλλήλων, ενώ ο Grifoni δεν ήταν υπάλληλος του Κέντρου.
Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό. Οι διατάξεις της ιταλικής νομοθεσίας περί ασφαλείας, τις οποίες υποχρεούται να τηρεί η Επιτροπή κατ' εφαρμογή της εν λόγω διατάξεως, αποβλέπουν στην προστασία όλων όσων εκτίθενται σε κινδύνους πτώσεως στις εγκαταστάσεις του Κέντρου.
Μεταξύ των ιταλικών διατάξεων περί εργατικών ατυχημάτων πρέπει να αναφερθεί, ιδιαίτερα, το άρθρο 10 του διατάγματος 164 του Προέδρου της Δημοκρατίας, της 7ης Ιανουαρίου 1956, περί των κανόνων προλήψεως των εργατικών ατυχημάτων στις οικοδομές ( GURI 78 της 31.3.1956 ), που επιβάλλει στην Επιτροπή να εφοδιάζει υποχρεωτικά με την κατάλληλη ζώνη ασφαλείας όσους εκτελούν εργασίες ενέχουσες κινδύνους πτώσεως, καθώς και τα άρθρα 26 και 27 του διατάγματος 547 του Προέδρου της Δημοκρατίας, της 27ης Απριλίου 1955, περί των κανόνων προλήψεως των εργατικών ατυχημάτων (GURI 158 της 12.7.1956), που υποχρεώνουν την Επιτροπή να θέτει στηθαίο γύρω από τους χώρους εργασίας που ευρίσκονται σε επίπεδο υψηλότερο του εδάφους.
Από τη δικογραφία προκύπτει ότι στην παρούσα περίπτωση η Επιτροπή παρέλειψε να λάβει τα μέτρα ασφαλείας που προβλέπονται από την προαναφερθείσα ιταλική νομοθεσία, προκειμένου να αποτρέψει τους κινδύνους πτώσεως που διατρέχουν τα πρόσωπα που εκτελούν εργασίες στη στέγη-δώμα του Κέντρου.
Συνεπώς, η συμπεριφορά της Επιτροπής, η οποία δεν επέδειξε τη δέουσα επιμέλεια σχετικά με τα μέτρα ασφαλείας που απαιτούνται για την πρόληψη του ατυχήματος του οποίου ο ενάγων υπήρξε θύμα, είναι παράνομος.
Ως προς τον αιτιώδη σύνδεσμο μεταξύ της παραλείψεως της Επιτροπής και της πτώσεως του ενάγοντος, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η ζημία που υπέστη ο Grifoni οφείλεται εξ ολοκλήρου σε δική του αμέλεια.
Το επιχείρημα αυτό μόνο εν μέρει μπορεί να γίνει δεκτό. Πρέπει σχετικώς να τονιστεί ότι, αφενός, η παράλειψη της Επιτροπής να λάβει τα προαναφερθέντα μέτρα ασφαλείας συνετέλεσε στην επέλευση της ζημίας, αλλ' ότι, αφετέρου, ούτε ο ενάγων επέδειξε την επιμέλεια που ήταν αναγκαία για την προστασία του κατά την εκτέλεση της εργασίας του, που συνίστατο στη διενέργεια αυτοψίας. Πράγματι, ο Grifoni, ως ανάδοχος του έργου και ειδικός στον τομέα έπρεπε να έχει λάβει τις αναγκαίες προφυλάξεις αρνούμενος, ενδεχομένως, να διενεργήσει αυτοψία πριν ληφθούν τα μέτρα προστασίας.
Υπό τις συνθήκες αυτές, η προκληθείσα ζημία δεν έχει ως αποκλειστική αιτία τη συμπεριφορά της Επιτροπής, αλλ' επίσης τη συμπεριφορά του ενάγοντος, ο οποίος, μολονότι θα μπορούσε να αποτρέψει το ατύχημα, επιδεικνύοντας την απαιτούμενη επιμέλεια, δεν το έπραξε συμβάλλοντας, εν μέρει, στην επέλευση της ζημίας. Πρέπει, επομένως, να κατανεμηθεί η ευθύνη σε ίσα μέρη μεταξύ των δύο διαδίκων.
Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι η Επιτροπή πρέπει να υποχρεωθεί να αποκαταστήσει, κατά ποσοστό 50 ο/ο, τη ζημία που υπέστη ο ενάγων λόγω του ατυχήματος του οποίου υπήρξε θύμα υπό τις προεκτεθείσες περιστάσεις. Το ύψος της αποζημιώσεως πρέπει να καθοριστεί με συμφωνία των διαδίκων, ή από το Δικαστήριο, σε περίπτωση μη επιτεύξεως συμφωνίας.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( έκτο τμήμα )
αποφασίζει:

1)
Υποχρεώνει την Επιτροπή να αποκαταστήσει, κατά ποσοστό 50 %, τη ζημία που υπέστη ο ενάγων συνεπεία της πτώσεώς του από τη στέγη-δώμα του μετεωρολογικού σταθμού του Κοινού Κέντρου 'Ερευνας του Ispra.

2)
Απορρίπτει την αγωγή κατά τα λοιπά.

3)
Οι διάδικοι θα ανακοινώσουν στο Δικαστήριο, εντός προθεσμίας έξι μηνών από της δημοσιεύσεως της αποφάσεως, το ύψος της αποζημιώσεως που θα καθοριστεί βάσει κοινής συμφωνίας.

4)
Σε περίπτωση μη επιτεύξεως συμφωνίας, οι διάδικοι θα υποβάλουν στο Δικαστήριο, εντός της ίδιας προθεσμίας, τα αιτήματα τους ως προς το ύψος της αποζημιώσεως.

5)
Επιφυλάσσεται ως προς τα δικαστικά έξοδα.

Κακούρης
Koopmans
Mancini
O'Higgins
Diez de Velasco
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 27 Μαρτίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο πρόεδρος του έκτου τμήματος
Κ. Ν. Κακούρης
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.