CELEX: 62008CJ0507
Παράβαση κράτους μέλους
Κρατική ενίσχυση
Μερική διαγραφή φορολογικής οφειλής εταιρίας στο πλαίσιο διαδικασίας πτωχευτικού συμβιβασμού
Απόφαση της Επιτροπής με την οποία διαπιστώνεται η ασυμβατότητα της ενισχύσεως αυτής προς την κοινή αγορά και διατάσσεται η ανάκτησή της
Μη εκτέλεση

και φρονεί ότι χρησιμοποίησαν το μόνο μέσο που παρείχε τη δυνατότητα ανακτήσεως της επίμαχης ενισχύσεως.

Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Πριν εξεταστεί η παράβαση που προσάπτεται στη Σλοβακική Δημοκρατία όσον αφορά την υποχρέωσή της να εκτελέσει την απόφαση 2007/254,
πρέπει να υπομνησθούν ορισμένες αρχές που απορρέουν από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου στον τομέα αυτό.
Η κατάργηση παράνομης ενισχύσεως μέσω της αναζητήσεώς της αποτελεί τη λογική συνέπεια της διαπιστώσεως του παρανόμου χαρακτήρα
της και η συνέπεια αυτή δεν μπορεί να εξαρτάται από τη μορφή υπό την οποία χορηγήθηκε η ενίσχυση (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση
της 10ης Ιουνίου 1993, C-183/91, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Συλλογή 1993, σ. Ι-3131, σκέψη 16, και προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή
κατά Πορτογαλίας, σκέψη 38).
Σε περίπτωση αποφάσεως με την οποία διαπιστώνεται ο παράνομος χαρακτήρας ενισχύσεως, η διαταχθείσα από την Επιτροπή ανάκτηση
της ενισχύσεως αυτής πραγματοποιείται σύμφωνα με τους όρους του άρθρου 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 659/1999. Ο μοναδικός
αμυντικός ισχυρισμός τον οποίο μπορεί να επικαλεστεί κράτος μέλος στο πλαίσιο προσφυγής λόγω παραβάσεως την οποία έχει ασκήσει
η Επιτροπή βάσει του άρθρου 88, παράγραφος 2, ΕΚ είναι αυτός που βασίζεται σε απόλυτη αδυναμία ορθής εκτελέσεως της αποφάσεως
περί ανακτήσεως (βλ. απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 2008, C-214/07, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 2008, σ. I‑8357, σκέψεις 43
και 44 καθώς και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Σε περίπτωση δυσκολιών κατά την εκτέλεση, η Επιτροπή και το κράτος μέλος οφείλουν, βάσει του κανόνα που επιβάλλει στα κράτη
μέλη και στα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης αμοιβαίο καθήκον ειλικρινούς συνεργασίας, κανόνα ο οποίος διατυπώνεται ιδίως στο
άρθρο 10 ΕΚ, να συνεργαστούν καλόπιστα για να υπερνικήσουν τις δυσκολίες τηρουμένων πλήρως των διατάξεων της Συνθήκης για
τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ιδίως εκείνων που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις (βλ. απόφαση της 13ης Νοεμβρίου
2008, Επιτροπή κατά Γαλλίας, σκέψη 45 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Στην υπό κρίση υπόθεση, διαπιστώνεται εκ προοιμίου ότι, κατά τον χρόνο ασκήσεως της παρούσας προσφυγής από την Επιτροπή, ήτοι
29 μήνες μετά την κοινοποίηση της αποφάσεως 2007/254, κανένα ποσό δεν είχε ανακτηθεί από τη Frucona. Η Σλοβακική Δημοκρατία
δεν αμφισβητεί το γεγονός αυτό και, επιπλέον, ουδόλως επικαλείται απόλυτη αδυναμία ορθής εκτελέσεως της αποφάσεως της Επιτροπής.
Όσον αφορά τις περιστάσεις που επικαλείται η Σλοβακική Δημοκρατία για να δικαιολογήσει τη μη εκτέλεση της αποφάσεως 2007/254
και, επομένως, τη μη ανάκτηση της ενισχύσεως που χορηγήθηκε στη Frucona παρανόμως, η επιχειρηματολογία του κράτους μέλους
αυτού περιλαμβάνει δύο πτυχές.
Πρώτον, με τις γραπτές της παρατηρήσεις, η Σλοβακική Δημοκρατία προέβαλε τη γραμματική ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφοι 1
και 2, της αποφάσεως 2007/254 και στηρίχτηκε συναφώς στη χρήση, στο σλοβακικό κείμενο της αποφάσεως αυτής, του όρου που αντιστοιχεί
στον γαλλικό «récupération» αντί για τον όρο που αντιστοιχεί στον γαλλικό «recouvrement», πράγμα που, κατά το εν λόγω κράτος
μέλος, συνεπάγεται απλώς την υποχρέωσή του να προβεί σε ορισμένες ενέργειες προς ανάκτηση της παράνομης ενισχύσεως, χωρίς
ωστόσο να οφείλει να ανακτήσει την ενίσχυση αυτή στην πράξη.
Επισημαίνεται ότι η ερμηνεία αυτή των όρων της αποφάσεως 2007/254 υπερακοντίζει προδήλως το αληθές περιεχόμενο της αποφάσεως
αυτής. Στο πλαίσιο της κανονιστικής ρυθμίσεως της Ένωσης, και υπό το πρίσμα, ειδικότερα, της δέκατης τρίτης αιτιολογικής σκέψης
και του άρθρου 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 659/1999, είναι προφανές, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, ότι ο σκοπός της αποφάσεως
2007/254 είναι η αποκατάσταση αποτελεσματικού ανταγωνισμού, οπότε η εν λόγω απόφαση επιβάλλει στο κράτος μέλος στο οποίο απευθύνεται
την υποχρέωση να επιτύχει εμπράκτως, και χωρίς καθυστέρηση, την ανάκτηση της παράνομης κρατικής ενισχύσεως. Ως εκ τούτου,
η γραμματική ερμηνεία που δίδει η Σλοβακική Δημοκρατία στους όρους της αποφάσεως αυτής δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
Δεύτερον, η άποψη της Σλοβακικής Δημοκρατίας βασίζεται στο επιχείρημα ότι η ένδικη διαδικασία που κινήθηκε από τη φορολογική
αρχή, αρχικώς ενώπιον του τοπικού δικαστηρίου του Košice II και εν συνεχεία ενώπιον του περιφερειακού δικαστηρίου του Košice,
με σκοπό την ανάκτηση της χορηγηθείσας στη Frucona κρατικής ενισχύσεως ήταν αναπόφευκτη δεδομένου ότι η συμφωνία του πτωχευτικού
συμβιβασμού, που εγκρίθηκε με απόφαση του αρμόδιου δικαστηρίου περιβληθείσα την ισχύ δεδικασμένου, δεν μπορούσε να ακυρωθεί
από τη φορολογική αρχή, που αποτελεί διοικητικό όργανο.
Συναφώς, υπενθυμίζεται καταρχάς ότι, κατά το άρθρο 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 659/1999, η ανάκτηση παράνομης ενισχύσεως
που επιβάλλεται με απόφαση της Επιτροπής πραγματοποιείται αμελλητί και σύμφωνα με τις διαδικασίες της εθνικής νομοθεσίας του
οικείου κράτους μέλους, εφόσον αυτές επιτρέπουν την άμεση και πραγματική εκτέλεση της εν λόγω αποφάσεως.
Επομένως, κράτος μέλος το οποίο, βάσει τέτοιας αποφάσεως της Επιτροπής, υποχρεούται να ανακτήσει τις παράνομες ενισχύσεις
είναι ελεύθερο να επιλέξει τα μέσα για την εκπλήρωση της υποχρεώσεως αυτής, υπό την προϋπόθεση ότι τα επιλεγέντα μέτρα δεν
θίγουν το περιεχόμενο και την αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης (βλ., συναφώς, αποφάσεις της 12ης Δεκεμβρίου 2002,
C-209/00, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 2002, 34, σ. I-11695, σκέψη 34, καθώς και της 20ής Μαΐου 2010, C-210/09, Scott
και Kimberly Clark, που δεν έχει ακόμα δημοσιευτεί στη Συλλογή, σκέψη 21).
Επομένως, το δίκαιο της Ένωσης επιβάλλει υποχρέωση λήψεως όλων των ενδεδειγμένων μέτρων για την εξασφάλιση της εκτελέσεως
των αποφάσεων της Επιτροπής που επιβάλλουν την ανάκτηση παράνομης ενισχύσεως, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη τις ιδιαιτερότητες
των διαφορετικών διαδικασιών που προβλέπουν συναφώς τα κράτη μέλη. Υπογραμμίζεται ότι δεν αντιβαίνει προς το δίκαιο της Ένωσης
το γεγονός ότι, στο πλαίσιο της υπό κρίση προσφυγής, η Επιτροπή υποστήριξε ότι ουδεμία πρόθεση είχε να επιβάλει στις αρμόδιες
σλοβακικές αρχές τον συγκεκριμένο τρόπο κατά τον οποίο όφειλε να ανακτηθεί η χορηγηθείσα στη Frucona παράνομη κρατική ενίσχυση,
έστω και αν το θεσμικό αυτό όργανο εκτίμησε ότι η εφαρμοσθείσα διαδικασία δεν ανταποκρίνεται στην απαίτηση άμεσης και πραγματικής
ανακτήσεως της παράνομης ενισχύσεως.
Κατά συνέπεια, δεν επικρίνεται αυτό καθαυτό το γεγονός ότι, μετά την έκδοση της αποφάσεως 2007/254, η φορολογική αρχή επιχείρησε
να ανακτήσει δικαστικώς την παράνομη ενίσχυση, καθόσον τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα, όπως επισημάνθηκε ανωτέρω, να επιλέγουν
τα μέσα εκπληρώσεως των υποχρεώσεων που υπέχουν.
Εντούτοις, στην υπό κρίση υπόθεση, τα μέτρα που έλαβαν οι αρμόδιες σλοβακικές αρχές δεν κατέληξαν στην ανάκτηση της παράνομης
ενισχύσεως ούτε στην αποκατάσταση των κανονικών συνθηκών ανταγωνισμού. Το κύριο εμπόδιο στην ανάκτηση αυτή ήταν η απόρριψη,
αρχικώς από το τοπικό δικαστήριο του Košice II και, εν συνεχεία, από το περιφερειακό δικαστήριο του Košice, της αγωγής που
άσκησε η φορολογική αρχή στο πλαίσιο της διαδικασίας αναζητήσεως της ενισχύσεως ενώπιον των σλοβακικών δικαστηρίων, καθόσον
τα εν λόγω δικαστήρια έκριναν ότι η απόφαση του αρμόδιου δικαστηρίου της 14ης Ιουλίου με την οποία εγκρίθηκε η συμφωνία του
πτωχευτικού συμβιβασμού είχε περιβληθεί την ισχύ δεδικασμένου.
Επομένως, η υπό κρίση υπόθεση θέτει το ζήτημα αν ο αμετάκλητος χαρακτήρας αποφάσεως εθνικού δικαστηρίου με την οποία εγκρίνεται,
στο πλαίσιο δικαστικής εκκαθαρίσεως εταιρίας, πτωχευτικός συμβιβασμός από τον οποίο προκύπτει η μερική παραίτηση του Δημοσίου
από απαίτηση κατά της εν λόγω εταιρίας, απαίτηση που μεταγενέστερα χαρακτηρίζεται από την Επιτροπή ως κρατική ενίσχυση, μπορεί
να ματαιώσει την ανάκτηση της ενισχύσεως αυτής.
Συναφώς, υπογραμμίζεται, πρώτον, ότι η επίμαχη κατάσταση εν προκειμένω διακρίνεται από εκείνη της υποθέσεως που οδήγησε στην
έκδοση της προπαρατεθείσας αποφάσεως Lucchini την οποία επικαλέστηκε η Επιτροπή και με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι
το δίκαιο της Ένωσης απαγορεύει την εφαρμογή διατάξεως του εθνικού δικαίου που σκοπεί στη θέσπιση της αρχής του δεδικασμένου,
κατά το μέτρο που η εφαρμογή της εμποδίζει την ανάκτηση κρατικής ενισχύσεως χορηγηθείσας κατά παραβίαση του κοινοτικού δικαίου,
της οποίας το ασύμβατο προς την κοινή αγορά έχει διαπιστωθεί με απόφαση της Επιτροπής η οποία έχει καταστεί απρόσβλητη (βλ.
σκέψη 63 της προπαρατεθείσας αποφάσεως Lucchini).
Συγκεκριμένα, στην υπό κρίση υπόθεση, η έχουσα ισχύ δεδικασμένου δικαστική απόφαση την οποία επικαλείται η Σλοβακική Δημοκρατία
είναι μεταγενέστερη της αποφάσεως με την οποία η Επιτροπή επέβαλε την υποχρέωση ανακτήσεως της επίμαχης ενισχύσεως.
Κατά συνέπεια, όπως υποστηρίζει η Σλοβακική Δημοκρατία, η προπαρατεθείσα απόφαση Lucchini δεν μπορεί να επηρεάσει ευθέως την
υπό κρίση υπόθεση.
Δεύτερον, υπενθυμίζεται η σημασία της αρχής του δεδικασμένου τόσο στην έννομη τάξη της Ένωσης όσο και στις εθνικές έννομες
τάξεις. Συγκεκριμένα, προς διασφάλιση τόσο της σταθερότητας του δικαίου και των εννόμων σχέσεων όσο και της χρηστής απονομής
της δικαιοσύνης, επιβάλλεται να μην μπορεί να τεθεί ζήτημα κύρους των δικαστικών αποφάσεων οι οποίες έχουν καταστεί αμετάκλητες,
μετά την εξάντληση των προβλεπομένων ενδίκων μέσων ή μετά την εκπνοή των προθεσμιών που τάσσονται για την άσκηση αυτών των
ενδίκων μέσων (αποφάσεις της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, C-224/01, Köbler, Συλλογή 2003, σ. I-10239, σκέψη 38, της 16ης Μαρτίου
2006, C‑234/04, Kapferer, Συλλογή 2006, σ. I-2585, σκέψη 20, και της 3ης Σεπτεμβρίου 2009, C-2/08, Fallimento Olimpiclub,
Συλλογή 2009, σ. I‑7501, σκέψη 22).
Κατά συνέπεια, το δίκαιο της Ένωσης δεν επιβάλλει πάντοτε στα εθνικά δικαστήρια να μην εφαρμόζουν τους εθνικούς δικονομικούς
κανόνες που προσδίδουν ισχύ δεδικασμένου σε ορισμένη απόφαση, έστω και αν η μη εφαρμογή αυτή θα είχε ως αποτέλεσμα να αποφευχθεί
η παραβίαση του δικαίου της Ένωσης από την εν λόγω απόφαση (βλ., συναφώς, προπαρατεθείσες αποφάσεις Kapferer, σκέψη 21, και
Fallimento Olimpiclub, σκέψη 23).
Όπως υπογράμμισε ο γενικός εισαγγελέας με τις προτάσεις του, τόσο από τη δικογραφία όσο και από τις παρατηρήσεις που κατέθεσε
η Σλοβακική Δημοκρατία κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση προκύπτει ότι, κατά το εθνικό δίκαιο, οι αρχές αυτού του κράτους
μέλους είχαν στη διάθεσή τους μέσα των οποίων η επιμελής εφαρμογή θα μπορούσε να έχει καταστήσει εφικτή στο εν λόγω κράτος
την ανάκτηση της επίμαχης ενισχύσεως.
Εντούτοις, η Σλοβακική Δημοκρατία δεν προσκόμισε συγκεκριμένα στοιχεία σχετικά με τις συνθήκες υπό τις οποίες οι εν λόγω αρχές
χρησιμοποίησαν τα μέσα που είχαν στη διάθεσή τους.
Ειδικότερα, όπως επισημάνθηκε με τη σκέψη 14 της παρούσας αποφάσεως, το εν λόγω κράτος μέλος δεν παρέσχε σαφείς πληροφορίες
ως προς τη συνέχεια που δόθηκε στην αίτηση που υπέβαλε η φορολογική αρχή για την άσκηση έκτακτου ενδίκου μέσου κατά της αποφάσεως
που εξέδωσε το περιφερειακό δικαστήριο του Košice στις 21 Απριλίου 2008.
Επομένως, το Δικαστήριο οδηγείται στη διαπίστωση ότι, όσον αφορά τις συγκεκριμένες επικρίσεις της Επιτροπής, η Σλοβακική Δημοκρατία
δεν προσκομίζει επαρκή στοιχεία από τα οποία να είναι δυνατό να συναχθεί ότι το κράτος μέλος αυτό προέβη, εντός της ταχθείσας
προθεσμίας, σε όλες τις δυνατές ενέργειες προκειμένου να επιτύχει την ανάκτηση της επίμαχης ενισχύσεως.
Κατόπιν των ανωτέρω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Σλοβακική Δημοκρατία, παραλείποντας να λάβει εντός της προθεσμίας που
της τάχθηκε όλα τα αναγκαία μέτρα για να ανακτήσει από τον αποδέκτη της την παράνομη ενίσχυση την οποία αφορά η απόφαση 2007/254,
παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 249, τέταρτο εδάφιο, ΕΚ και από το άρθρο 2 της αποφάσεως αυτής.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον
υπήρξε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Επειδή η Επιτροπή ζήτησε την καταδίκη της Σλοβακική Δημοκρατίας, η οποία και
ηττήθηκε, το εν λόγω κράτος μέλος πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Η Σλοβακική Δημοκρατία, παραλείποντας να λάβει εντός της προθεσμίας που της τάχθηκε όλα τα αναγκαία μέτρα για να ανακτήσει
από τον αποδέκτη της την ενίσχυση την οποία αφορά η απόφαση 2007/254/ΕΚ της Επιτροπής, της 7ης Ιουνίου 2006, περί της κρατικής
ενίσχυσης C 25/2005 (πρώην NN 21/05) που χορηγείται από τη Σλοβακική Δημοκρατία υπέρ της Frucona Košice, a.s., παρέβη τις
υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 249, τέταρτο εδάφιο ΕΚ και από το άρθρο 2 της ως άνω αποφάσεως.
2)
Καταδικάζει τη Σλοβακική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η σλοβακική.