CELEX: 62002CJ0189
Αίτηση αναιρέσεως
Ανταγωνισμός
Σωλήνες αστικής κεντρικής θερμάνσεως (προμονωμένοι σωλήνες)
Άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ)
Σύμπραξη
Εμπορικός αποκλεισμός
Πρόστιμα
Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό του ύψους των προστίμων
Μη αναδρομικότητα
Δικαιολογημένη εμπιστοσύνη
Νομιμότητα
Ανακοίνωση σχετικά με τη συνεργασία των επιχειρήσεων
Υποχρέωση αιτιολογήσεως

(βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 18ης Σεπτεμβρίου 2003, C-338/00 P, Volkswagen κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. I-9189,
σκέψη 146).
338   Ωστόσο, η αρχή αυτή δεν μπορεί να εφαρμοστεί στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεδομένου ότι δεν αμφισβητείται ότι το ύψος του προστίμου
που επιβλήθηκε στην KE KELIT δεν καθορίστηκε από το Πρωτοδικείο στο πλαίσιο της ασκήσεως της πλήρης δικαιοδοσίας του, αλλά
από την Επιτροπή με την επίδικη απόφαση.
339   Επιπλέον, από τον συνδυασμό των σκέψεων 55 και 215 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως Dansk Rørindustri κατά Επιτροπής προκύπτει
ότι το Πρωτοδικείο δεν σκόπευε να αποκλίνει από τη μέθοδο υπολογισμού που ακολούθησε η Επιτροπή, αλλά, αντιθέτως, θέλησε να
εξασφαλίσει ότι οι τρεις παράγοντες που έλαβε υπόψη η Επιτροπή κατά την εκτίμηση της διάρκειας της παραβάσεως, όπως αναφέρθηκε
στη σκέψη 335 της παρούσας αποφάσεως, θα ανακλαστούν στην περίοδο που ελήφθη υπόψη για την Dansk Rørindustri.
340   Περαιτέρω, δεν απεδείχθη ότι η κατάσταση της KE KELIT είναι συγκρίσιμη με εκείνη της Dansk Rørindustri, δεδομένου ότι, ιδίως,
πρόκειται, όσον αφορά την πρώτη επιχείρηση, για παράβαση μέσης διάρκειας κατά την έννοια του σημείου του σημείου 1, B, των
κατευθυντηρίων γραμμών, ήτοι ενός έως πέντε ετών, ενώ στη δεύτερη επιχείρηση καταλογίστηκε παράβαση μακράς διαρκείας κατά
την έννοια της ίδιας διατάξεως, ήτοι πέραν των πέντε ετών.
341   Τέλος, με τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως, η Brugg επικρίνει τις σκέψεις 149 έως 157 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως Brugg Rohrsysteme
κατά Επιτροπής.
342   Κατ’ αυτήν, η Επιτροπή χρησιμοποίησε ως ειδικό σημείο αφετηρίας του υπολογισμού του προστίμου για τις επιχειρήσεις αντιστοίχως
της τρίτης και της τετάρτης κατηγορίας έναν, καθεαυτό πρόσφορο, λόγο πέντε προς ένα.
343   Ωστόσο, δεδομένου ότι το βασικό ποσό που ελήφθη υπόψη για τις επιχειρήσεις της τρίτης κατηγορίας υπερβαίνει ήδη το ανώτατο
όριο του 10 % που διαλαμβάνεται στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, ο λόγος αυτός εγκαταλείφθηκε λόγω της μειώσεως
του ποσού αυτού στο ύψος του ανωτάτου ορίου.
344   Πρέπει συνεπώς, κατά την εν λόγω αναιρεσείουσα, να μειωθεί επίσης το βασικό ποσό που ελήφθη υπόψη για τις επιχειρήσεις της
τετάρτης κατηγορίας, προκειμένου να αποκατασταθεί στο στάδιο αυτό του υπολογισμού ο λόγος πέντε προς ένα.
345   Ο λόγος αυτός αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
346   Συγκεκριμένα, ορθώς το Πρωτοδικείο απέρριψε τον λόγο αυτόν με το αιτιολογικό, που διατυπώθηκε στη σκέψη 155 της αναιρεσιβαλλομένης
αποφάσεως Brugg Rohrsysteme κατά Επιτροπής, ότι δεν μπορούσε να θεωρηθεί δυσμενής διάκριση το γεγονός ότι το σημείο αφετηρίας
που ελήφθη υπόψη, για τις επιχειρήσεις της τρίτης κατηγορίας, κατέληξε σε ποσά τα οποία έπρεπε να μειωθούν, για να ληφθεί
υπόψη το όριο του 10 % του κύκλου εργασιών που προβλέπει το άρθρο 15 του κανονισμού 17, ενώ μια τέτοια μείωση δεν ήταν αναγκαία
για τις επιχειρήσεις της τετάρτης κατηγορίας. Η διαφορετική αυτή μεταχείριση αποτελεί συγκεκριμένα απλώς την άμεση συνέπεια
του ανωτάτου ορίου στο οποίο υπόκεινται τα πρόστιμα βάσει του εν λόγω κανονισμού, του οποίου η νομιμότητα δεν αμφισβητήθηκε
και το οποίο εφαρμόζεται, προφανώς, μόνο στις περιπτώσεις στις οποίες το ύψος του εξεταζομένου προστίμου έχει υπερβεί το 10 %
του κύκλου εργασιών της οικείας επιχειρήσεως, όπως αναφέρθηκε στις σκέψεις 278 έως 283 της παρούσας αποφάσεως.
347   Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι οι λόγοι αναιρέσεως που προέβαλαν οι αναιρεσείοντες και οι οποίοι αντλούνται από παραβίαση
των αρχών της αναλογικότητας και της ίσης μεταχειρίσεως πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους.
γ)       Επί των λόγων αναιρέσεως που αντλεί ο όμιλος Henss/Isoplus από προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας κατά την εκτίμηση των επιβαρυντικών
περιστάσεων
348   Με το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, ο όμιλος Henss/Isoplus προσάπτει στο Πρωτοδικείο ότι πλανήθηκε περί το δίκαιο
απορρίπτοντας, στις σκέψεις 474 έως 481 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής, την ένσταση ελλείψεως νομιμότητας
που προεβλήθη κατά των κατευθυντηρίων γραμμών και, ειδικότερα, κατά του σημείου 2, δεύτερη περίπτωση, των κατευθυντηρίων αυτών
γραμμών, που προβλέπει αύξηση του βασικού ποσού «εάν συντρέχουν ειδικές επιβαρυντικές περιστάσεις, π.χ. στις ακόλουθες περιπτώσεις:
[...] παντελής άρνηση συνεργασίας, ή ακόμη και απόπειρες παρεμπόδισης της έρευνας κατά τη διεξαγωγή της».
349   Κατά τον αναιρεσείοντα αυτόν, οι κατευθυντήριες γραμμές ενέχουν, επί του σημείου αυτού, προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας και,
κατά συνέπεια, πρέπει να κηρυχθούν ανεφάρμοστες, καθόσον η επιβαρυντική αυτή περίσταση εφαρμόζεται αφ ης στιγμής μια επιχείρηση
ασκήσει τα δικαιώματά της άμυνας, ιδίως αν αρνηθεί, σύμφωνα με τη νομολογία, να παράσχει πληροφορίες κατά την έννοια του άρθρου
11 του κανονισμού 17, με το αιτιολογικό ότι οι πληροφορίες αυτές θα συντελούσαν στη δική της ενοχοποίηση.
350   Η αιτίαση αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
351   Συγκεκριμένα, όπως το Πρωτοδικείο ορθώς υπενθύμισε στη σκέψη 475 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής,
η συμπεριφορά της επιχειρήσεως κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας μπορεί να συμπεριληφθεί στα στοιχεία τα οποία
πρέπει να ληφθούν υπόψη για τον καθορισμό του ύψους του προστίμου (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 16ης Νοεμβρίου 2000, C-298/98
P, Finnboard κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. I-10157, σκέψη 56).
352   Όπως προκύπτει από τη σκέψη 478 της εν λόγω αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το σημείο 2, δεύτερη περίπτωση, των κατευθυντηρίων
γραμμών πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι σε μια επιχείρηση η οποία, αμφισβητώντας τη θέση της Επιτροπής, δεν προσφέρει
άλλη συνεργασία παρά μόνον εκείνη την οποία υποχρεούται να προσφέρει από τον κανονισμό 17 δεν θα επιβληθεί, για τον λόγο αυτόν,
προσαυξημένο πρόστιμο (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Finnboard κατά Επιτροπής, σκέψη 58).
353   Κατά συνέπεια, η επιβαρυντική περίσταση που συνίσταται στην παντελή άρνηση συνεργασίας, ή ακόμη και στις απόπειρες παρεμπόδισης
της έρευνας κατά τη διεξαγωγή της, δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην περίπτωση που απλώς ασκούνται τα δικαιώματα άμυνας.
354   Επιπλέον, με το δεύτερο σκέλος του τρίτου του λόγου αναιρέσεως, ο όμιλος Henss/Isoplus προσάπτει στο Πρωτοδικείο ότι πλανήθηκε
περί το δίκαιο κρίνοντας, στις σκέψεις 555 έως 565 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής, ότι το θεμελιώδες
δικαίωμά του να αμυνθεί δεν προσεβλήθη καθόσον η Επιτροπή έλαβε υπόψη ως επιβαρυντική περίσταση κατ’ αυτού το γεγονός ότι
επιχείρησε να εξαπατήσει το εν λόγω θεσμικό όργανο όσον αφορά τις πραγματικές σχέσεις μεταξύ των επιχειρήσεων του ομίλου αυτού.
355   Κατά τον εν λόγω αναιρεσείοντα, κακώς το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η Επιτροπή μπορούσε να του προσάψει ότι αμφισβήτησε την ύπαρξη
σχέσεων εμπιπτουσών στο δίκαιο των εταιριών και ότι δεν αποκάλυψε αυστηρά εμπιστευτικές καταπιστευτικές σχέσεις μεταξύ διαφόρων
εταιριών.
356   Ενεργώντας έτσι, ο όμιλος Henss/Isoplus δεν άσκησε παρά το δικαίωμά του άμυνας, οπότε τα πραγματικά αυτά περιστατικά δεν μπορούσε
η Επιτροπή να τα λάβει υπόψη κατ’ αυτού ως επιβαρυντικές περιστάσεις.
357   Το επιχείρημα αυτό στηρίζεται σε εσφαλμένη ανάγνωση των σκέψεων 556 έως 560 της εν λόγω αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
358   Συγκεκριμένα, με τις σκέψεις αυτές, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι ο εν λόγω όμιλος, κατά τη διοικητική διαδικασία, δεν περιορίστηκε
στο να αμφισβητήσει την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και τη νομική θέση της Επιτροπής, αλλά παρέσχε σε αυτή ελλιπή
και εν μέρει ανακριβή στοιχεία.
359   Το Πρωτοδικείο συνήγαγε το συμπέρασμα αυτό κατόπιν μιας κατ’ αρχήν κυρίαρχης εκτιμήσεως των αποδεικτικών στοιχείων που του
υποβλήθηκαν, ειδικότερα δε κατόπιν εξετάσεως των απαντήσεων στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών, καθώς και των παρατηρήσεων
επί της ανακοινώσεως αιτιάσεων που υπέβαλε ο όμιλος Henss/Isoplus.
360   Τελικώς, αντίθετα προς όσα υποστηρίζει ο εν λόγω αναιρεσείων, η σκέψη 557 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως HFB κ.λπ. κατά
Επιτροπής δεν συνεπάγεται ότι το Πρωτοδικείο διαπίστωσε ότι η αίτηση παροχής πληροφοριών που απεστάλη στον αναιρεσείοντα,
βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού 17, περιείχε ερώτημα που αφορούσε ειδικώς τις καταπιστευτικές σχέσεις μεταξύ των επιχειρήσεων
του εν λόγω ομίλου, σχέσεις τις οποίες εξάλλου η Επιτροπή δεν έπρεπε ούτε μπορούσε να γνωρίζει.
361   Αντιθέτως, το Πρωτοδικείο διαπίστωσε μόνον ότι ο εν λόγω αναιρεσείων, απαντώντας σε μια γενικότερη ερώτηση με την οποία του
ζητήθηκε ο προσδιορισμός όλων των στοιχείων που αφορούσαν τις συσκέψεις που είχαν πραγματοποιηθεί με τις ανταγωνίστριες εταιρίες
και, ιδίως, όσον αφορά τους μετασχόντες στις σκέψεις αυτές, το όνομά τους, την επιχείρηση και τα καθήκοντα, παρέσχε ορισμένα
ελλιπή και εν μέρει ανακριβή στοιχεία.
362   Επομένως, δεν υφίσταται προδήλως επί του σημείου αυτού καμία αντίφαση μεταξύ της διαπιστώσεως αυτής και της δικογραφίας. Κατά
συνέπεια, το διαδικαστικό ελάττωμα που προβάλλει συναφώς ο όμιλος Henss/Isoplus ως τμήμα του εβδόμου λόγου του αναιρέσεως
πρέπει να απορριφθεί.
363   Κατόπιν των προεκτεθέντων, οι λόγοι αναιρέσεως που προέβαλε ο όμιλος Henss/Isoplus και οι οποίοι αντλούνται από προσβολή των
δικαιωμάτων άμυνας κατά την εκτίμηση των επιβαρυντικών περιστάσεων πρέπει να απορριφθούν.
δ)       Επί του λόγου αναιρέσεως που αντλεί η LR A/S από το ότι δεν ελήφθησαν υπόψη ελαφρυντικές περιστάσεις
364   Με τον τρίτο λόγο της αναιρέσεως, η LR A/S προσάπτει στο Πρωτοδικείο ότι έκρινε, στις σκέψεις 336 έως 346 της αναιρεσιβαλλομένης
αποφάσεως LR AF 1998 κατά Επιτροπής, ότι η Επιτροπή μπορούσε θεμιτώς να θεωρήσει ότι ουδεμία ελαφρυντική περίσταση έπρεπε
να ληφθεί υπόψη ως προς αυτήν.
365   Επί του σημείου αυτού, η LR A/S υποστηρίζει, κατ’ αρχάς, ότι έπρεπε να τύχει μειώσεως λόγω των ακόλουθων ελαφρυντικών περιστάσεων:
–       της υποδεέστερης κατάστασής της σχετικά με την ABB, η οποία αποτελεί τον ισχυρότερο επιχειρηματία και τον μοναδικό πολυεθνικό
όμιλο στον τομέα της αστικής θέρμανσης, καθώς και την ηγετική επιχείρηση της συμπράξεως·
–       της οικονομικής πίεσης που άσκησε η ABB στη LR A/S τόσο για να μετάσχει στη σύμπραξη όσο και για να εκτελέσει τις αποφάσεις
που έλαβε το καρτέλ·
–       του γεγονότος ότι οι παραβάσεις που καταλογίστηκαν στην ABB ήσαν πολύ πιο σοβαρές από εκείνες που καταλογίστηκαν στη LR A/S.
366   Ορθώς όμως το Πρωτοδικείο έκρινε, μεταξύ άλλων, στη σκέψη 338 της εν λόγω αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι το μεσαίο μέγεθος
της αναιρεσείουσας αυτής δεν μπορούσε να αποτελεί ελαφρυντική περίσταση.
367   Όσον αφορά ειδικότερα τη θέση της σε σχέση με την ABB, η LR A/S ισχυρίζεται ότι, αντίθετα προς όσα έκρινε το Πρωτοδικείο στη
σκέψη 339 της ίδιας αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, η υποχρέωση καθορισμού του ύψους του προστίμου που της επιβλήθηκε με βάση
όλους τους επιμέρους κρίσιμους παράγοντες καθιστούσε αναγκαίο οι πιέσεις που άσκησε η ABB στις λοιπές επιχειρήσεις που μετέσχον
στη σύμπραξη, όπως η LR A/S, να έχουν ως αποτέλεσμα μια προς τα κάτω προσαρμογή του δικού της προστίμου και όχι μόνο μια προς
τα άνω προσαρμογή του προστίμου της ABB.
368   Η τελευταία αυτή προσαρμογή δεν εξασφαλίζει εξάλλου το ότι το πρόστιμο αντικατοπτρίζει ενδεχόμενες διαφορές μεταξύ της καταστάσεως
της LR A/S και της καταστάσεως άλλων επιχειρήσεων που δεν υπέστησαν ή υπέστησαν σε μικρότερο βαθμό τέτοιες πιέσεις και έχει
ως αποτέλεσμα συστηματική δυσμενή διάκριση της αναιρεσείουσας αυτής έναντι των εν λόγω επιχειρήσεων.
369   Δεν μπορεί όμως να προσάπτεται στο Πρωτοδικείο ότι απέρριψε την εν λόγω αιτίαση, με το αιτιολογικό ότι η LR A/S θα μπορούσε
να καταγγείλει τις πιέσεις που υφίστατο στις αρμόδιες αρχές και να υποβάλει στην Επιτροπή καταγγελία κατ’ εφαρμογή του άρθρου
3 του κανονισμού 17, αντί να μετάσχει στη σύμπραξη.
370   Η ύπαρξη τέτοιων πιέσεων ουδόλως μεταβάλλει, συγκεκριμένα, το υποστατό και τη σοβαρότητα της παραβάσεως που διέπραξε η εν
λόγω αναιρεσείουσα.
371   Τέλος, η LR A/S βάλλει κατά της σκέψεως 345 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως LR AF 1998 κατά Επιτροπής, με την οποία το Πρωτοδικείο
έκρινε ότι η εφαρμογή εκ μέρους της αναιρεσείουσας αυτής ενός προγράμματος συμμορφώσεως προς το κοινοτικό δίκαιο δεν μπορούσε
να χαρακτηρισθεί ελαφρυντική περίσταση έχουσα ως αποτέλεσμα τη μείωση του προστίμου. Το Πρωτοδικείο δεν έλαβε έτσι υπόψη μια
εδραιωμένη πρακτική.
372   Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό.
373   Το Πρωτοδικείο, συγκεκριμένα, ουδόλως πλανήθηκε περί το δίκαιο κρίνοντας, στην οικεία σκέψη της εν λόγω αποφάσεως, ότι, ναι
μεν είναι βεβαίως σημαντικό το ότι η LR A/S έλαβε μέτρα για να εμποδίσει τη διάπραξη νέων παραβάσεων του κοινοτικού δικαίου
του ανταγωνισμού από το προσωπικό της στο μέλλον, πλην όμως το γεγονός αυτό ουδόλως μεταβάλλει το υποστατό της παραβάσεως
που διαπιστώθηκε εν προκειμένω. Ορθώς το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η ως άνω περίσταση, αυτή καθεαυτή, δεν υποχρέωνε την Επιτροπή
να μειώσει, λόγω ελαφρυντικής περιστάσεως, το ύψος του προστίμου της αναιρεσείουσας αυτής.
374   Κατόπιν των προεκτεθέντων, πρέπει να απορριφθεί ο εξετασθείς λόγος αναιρέσεως.
ε)       Επί των λόγων αναιρέσεως που αντλούν ο όμιλος Henss/Isoplus και η LR A/S από το ότι δεν ελήφθη υπόψη ή ελήφθη ανεπαρκώς υπόψη
η συνεργασία τους κατά τη διοικητική διαδικασία
375   Με το πρώτο σκέλος του τρίτου του λόγου αναιρέσεως, ο όμιλος Henss/Isoplus προσάπτει στο Πρωτοδικείο ότι έκρινε, στις σκέψεις
607 έως 623 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής, ότι ορθώς η Επιτροπή δεν του χορήγησε μείωση του ύψους
του προστίμου βάσει της ανακοινώσεως σχετικά με τη συνεργασία και ότι, κατά συνέπεια, το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν παρέβη
το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 επί του σημείου αυτού.
376   Συναφώς, ο όμιλος Henss/Isoplus προσάπτει στο Πρωτοδικείο, κατ’ αρχάς, ότι έκρινε, στις σκέψεις 609 και 610 της εν λόγω αναιρεσιβαλλομένης
αποφάσεως, ότι ορθώς η Επιτροπή δεν του χορήγησε μείωση βάσει του σημείου 3, έκτη περίπτωση, των κατευθυντηρίων γραμμών, με
το αιτιολογικό ότι μια τέτοια μείωση προϋποθέτει ότι πρόκειται για παράβαση η οποία δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της ανακοινώσεως
σχετικά με τη συνεργασία, ενώ μια σύμπραξη παρεμφερής με την επίμαχη εμπίπτει σαφώς στο εν λόγω πεδίο, όπως αυτό περιγράφεται
στο κεφάλαιο A, σημείο 1, της ανακοινώσεως αυτής.
377   Το κείμενο αυτού του κεφαλαίου A, σημείο 1, δεν αναφέρει ότι η εν λόγω ανακοίνωση εφαρμόζεται αποκλειστικά σε τέτοιες παραβάσεις.
378   Ομοίως δεν απορρέει από την ανακοίνωση σχετικά με τη συνεργασία ότι η Επιτροπή μπορεί να λαμβάνει υπόψη μερικές ομολογίες
ή συνεργασίες μόνο βάσει της ανακοινώσεως αυτής. Μια τόσο περιοριστική ερμηνεία θα ήταν, εν πάση περιπτώσει, αντίθετη προς
το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ και προς την αρχή του τεκμηρίου της αθωότητας ως γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου.
379   Η επιχειρηματολογία του ομίλου Henss/Isoplus επί του σημείου αυτού προέρχεται από μια εσφαλμένη ανάγνωση των σκέψεων 609 και
610 της ίδιας αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
380   Συγκεκριμένα, με βάση μια ερμηνεία του σημείου 3, έκτη περίπτωση, των κατευθυντηρίων γραμμών, η οποία εξάλλου δεν παρουσιάζει
καμία πλάνη περί το δίκαιο, το Πρωτοδικείο απλώς διαπίστωσε ότι η ειδική ελαφρυντική περίσταση που περιλαμβάνεται στη διάταξη
αυτή εφαρμόζεται μόνο στις παραβάσεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ανακοινώσεως σχετικά με τη συνεργασία.
381   Είναι όμως αναμφισβήτητο, όπως τονίζει το Πρωτοδικείο, ότι πρόκειται στη συγκεκριμένη περίπτωση για σύμπραξη και, κατά συνέπεια,
για παράβαση που όντως εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω ανακοινώσεως.
382   Κατά συνέπεια, ορθώς το Πρωτοδικείο κατέληξε ότι δεν μπορεί να προσάπτεται στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη τη συνεργασία
του αναιρεσείοντος αυτού στο πλαίσιο της εν λόγω ελαφρυντικής περιστάσεως.
383   Ο όμιλος Henss/Isoplus υποστηρίζει, εν συνεχεία, ότι η τελευταία περίοδος του σημείου 615 της εν λόγω αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως
παρουσιάζει διαδικαστικό ελάττωμα, καθόσον στη δικογραφία αναφέρεται ότι, με την απάντησή τους στην ανακοίνωση αιτιάσεων,
όλες οι εταιρίες που ανήκουν στον όμιλο αυτό αναγνώρισαν ότι μετέσχον στη σύμπραξη σε κοινοτικό επίπεδο μεταξύ του τέλους
του 1994 και των αρχών του 1996.
384   Με την αιτίαση αυτή, ο εν λόγω αναιρεσείων προσάπτει κατ’ ουσίαν στο Πρωτοδικείο ότι έκρινε ότι η εκ μέρους των οικείων εταιριών
του εν λόγω ομίλου αμφισβήτηση, με τις παρατηρήσεις τους επί της ανακοινώσεως αιτιάσεων, της συμμετοχής τους, στη σύμπραξη,
δεν περιοριζόταν στην περίοδο πριν από τον Οκτώβριο του 1994, αλλά ίσχυε για όλη τη διάρκεια της παραβάσεως που ελήφθη υπόψη.
385   Από την επιχειρηματολογία που ανέπτυξε συναφώς ο όμιλος Henss/Isoplus ενώπιον του Δικαστηρίου ουδόλως μπορεί να αποδειχθεί
ότι, επί του σημείου αυτού, το Πρωτοδικείο παρερμήνευσε το περιεχόμενο της απαντήσεως στην ανακοίνωση αιτιάσεων, ερμηνεύοντάς
την ως εάν με το έγγραφο αυτό οι οικείες εταιρίες του ομίλου αυτού αμφισβήτησαν τη συμμετοχή τους στη σύμπραξη για όλη τη
διάρκειά της.
386   Επομένως, δεν προκύπτει από τα στοιχεία της δικογραφίας ότι οι διαπιστώσεις του Πρωτοδικείου είναι επί του σημείου αυτού ελαττωματικές
λόγω ουσιαστικής ανακρίβειας.
387   Ο όμιλος Henss/Isoplus ισχυρίζεται τέλος ότι, αντίθετα προς όσα έκρινε το Πρωτοδικείο, η Επιτροπή ήταν υποχρεωμένη, δυνάμει
του κεφαλαίου Δ της ανακοινώσεως σχετικά με τη συνεργασία, να του χορηγήσει σημαντική μείωση του ύψους του προστίμου.
388   Αντίθετα προς τα κεφάλαια Β και Γ της ανακοινώσεως αυτής, για τη χορήγηση μειώσεως δυνάμει του εν λόγω κεφαλαίου Δ δεν απαιτείται
συνεχής και πλήρης συνεργασία, αλλά η μείωση αυτή εξαρτάται από την προϋπόθεση και μόνο της παροχής, πριν από την αποστολή
ανακοινώσεως αιτιάσεων, ορισμένων πληροφοριών ή ορισμένων εγγράφων ή άλλων αποδεικτικών στοιχείων που συμβάλλουν στην επιβεβαίωση
του υποστατού της διαπραχθείσας παραβάσεως.
389   Τόσο όμως το Πρωτοδικείο, στη σκέψη 617 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής, όσο και η Επιτροπή, κατά
την ακρόαση και στις αιτιολογικές σκέψεις 110 και 180 της επίδικης αποφάσεως, αναγνώρισαν ότι η συνεργασία και οι ομολογίες
των αναιρεσειόντων, έστω και αν δεν ήσαν παρά μερικές, πληρούσαν κατ’ αρχήν τις προϋποθέσεις εφαρμογής του κεφαλαίου Δ, σημείο
2, πρώτη περίπτωση, της ανακοινώσεως σχετικά με τη συνεργασία.
390   Κατά τον όμιλο Henss/Isoplus, η Επιτροπή δεν μπορούσε να του αρνηθεί το ευεργέτημα της μειώσεως αυτής λόγω της υπάρξεως επιβαρυντικών
περιστάσεων ή λόγω του ότι, κατά την άσκηση των δικαιωμάτων του άμυνας, δεν αποκάλυψε στην Επιτροπή ορισμένες περιστάσεις,
ή λόγω του ότι της παρέσχε ορισμένα εσφαλμένα στοιχεία ή αμφισβήτησε ορισμένα πραγματικά περιστατικά.
391   Η αιτίαση αυτή πρέπει να απορριφθεί.
392   Βεβαίως, όπως τονίζει ο εν λόγω αναιρεσείων, από τη σκέψη 617 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής προκύπτει
ότι το Πρωτοδικείο του αναγνώρισε μια συνεργασία, αν και όχι καθοριστική, και μια ομολογία, αν και μερική.
393   Ωστόσο, το Πρωτοδικείο, ορθώς και χωρίς να πλανηθεί περί το δίκαιο κατά τρόπο που να μπορεί να ελεγχθεί στο στάδιο της αναιρετικής
διαδικασίας, έκρινε ότι τα πληροφοριακά αυτά στοιχεία που παρέσχε ο εν λόγω αναιρεσείων και από τα οποία μπορούσαν, κατ’ αρχήν,
να προκύψουν καταστάσεις που να καθιστούν δυνατή τη μείωση του ύψους του προστίμου βάσει του κεφαλαίου Δ, σημείο 2, της ανακοινώσεως
σχετικά με τη συνεργασία δεν έπρεπε αναγκαστικά να οδηγήσουν την Επιτροπή να αναγνωρίσει στον αναιρεσείοντα αυτόν μια μείωση
βάσει της εν λόγω ανακοινώσεως.
394   Συγκεκριμένα, η Επιτροπή διαθέτει συναφώς εξουσία εκτιμήσεως, όπως προκύπτει από το γράμμα του εν λόγω σημείου 2 και, ειδικότερα,
από την εισαγωγική διατύπωση «Αυτό μπορεί ιδίως να συμβεί […]».
395   Επιπλέον και κυρίως, μια μείωση βάση της ανακοινώσεως σχετικά με τη συνεργασία μπορεί να δικαιολογηθεί μόνον όταν τα παρασχεθέντα
πληροφοριακά στοιχεία και, γενικότερα, η συμπεριφορά της οικείας επιχειρήσεως μπορούν συναφώς να θεωρηθούν ότι αποδεικνύουν
μια πραγματική συνεργασία εκ μέρους της.
396   Όπως προκύπτει από την ίδια την έννοια της συνεργασίας, όπως η έννοια αυτή διασαφηνίζεται στο κείμενο της ανακοινώσεως σχετικά
με τη συνεργασία και ειδικότερα στην εισαγωγή και στο κεφάλαιο Δ, σημείο 1, της ανακοινώσεως αυτής, μόνον όταν η συμπεριφορά
της οικείας επιχειρήσεως μαρτυρεί ένα τέτοιο πνεύμα συνεργασίας μπορεί να χορηγηθεί μείωση βάσει της εν λόγω ανακοινώσεως.
397   Όπως όμως διαπίστωσε το Πρωτοδικείο, στις σκέψεις 618 και 622 της εν λόγω αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, δεδομένου ότι εν προκειμένω,
ο όμιλος Henss/Isoplus παρέσχε ελλιπή και εν μέρει ανακριβή στοιχεία δεν μπορεί να επικαλεστεί μια τέτοια συμπεριφορά.
398   Αντίθετα προς όσα υποστηρίζει ο εν λόγω αναιρεσείων, το Πρωτοδικείο δεν αγνόησε μια αρχή του ποινικού δικαίου σύμφωνα με την
οποία κάθε ομολογία, έστω και αν είναι απλώς μερική, πρέπει οπωσδήποτε να οδηγήσει σε μείωση του προστίμου, όπως εξάλλου δεν
παρερμήνευσε τα δικαιώματα άμυνας ή την αρχή non bis in idem.
399   Όσον αφορά τη μείωση του ύψους του προστίμου, που αποσκοπεί στο να ανταμείψει μια επιχείρηση για τη συμβολή της κατά τη διοικητική
διαδικασία που παρέσχε τη δυνατότητα στην Επιτροπή να διαπιστώσει μια παράβαση με λιγότερες δυσχέρειες και, ενδεχομένως, να
θέσει τέρμα σε αυτήν, θα ήταν παράλογο, όπως υποστηρίζει το εν λόγω θεσμικό όργανο, να υποχρεωθεί το όργανο αυτό να χορηγήσει
μια τέτοια μείωση αν η εν λόγω συμβολή δεν παρέχει τη δυνατότητα να επιτευχθεί ο στόχος αυτός, αλλά, αντιθέτως, εμπόδισε την
επίτευξη αυτή.
400   Όπως έχει ήδη κριθεί στις σκέψεις 358 έως 362 της παρούσας αποφάσεως, ο όμιλος Henss/Isoplus δεν μπορεί, σε μια κατάσταση
όπως η επίμαχη, να ισχυρίζεται ότι προσεβλήθησαν τα δικαιώματά του άμυνας.
401   Συγκεκριμένα, ο εν λόγω αναιρεσείων δεν υποχρεώθηκε να προβεί σε οποιαδήποτε συνεργασία ή ομολογία. Επιπλέον, τα δικαιώματα
άμυνας δεν συνεπάγονται το δικαίωμα κοινοποιήσεως ελλιπών και εν μέρει ανακριβών στοιχείων.
402   Ομοίως δεν μπορεί να γίνει δεκτή παραβίαση της αρχής non bis in idem, αν αυτή στηριζόταν στο γεγονός ότι η επίμαχη συμπεριφορά
έχει ήδη ληφθεί υπόψη ως επιβαρυντική περίσταση.
403   Το ότι δεν ανταμείφθηκε μια επιχείρηση για μια συνεργασία η οποία δεν παρέσχε τη δυνατότητα στην Επιτροπή να διαπιστώσει μια
παράβαση με λιγότερες δυσχέρειες και, ενδεχομένως, να θέσει τέρμα σε αυτήν δεν μπορεί να χαρακτηριστεί κύρωση προστιθέμενη
στη δυσμενή συνέπεια που συνίσταται στην αναγνώριση μιας επιβαρυντικής περιστάσεως.
404   Με τον τέταρτο λόγο της αναιρέσεως, η LR A/S ισχυρίζεται ότι οι σκέψεις 359 έως 370 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως LR AF
1998 κατά Επιτροπής είναι ελαττωματικές λόγω πλάνης περί το δίκαιο, καθόσον το Πρωτοδικείο με τις σκέψεις αυτές ενέκρινε το
επίπεδο της μειώσεως του ύψους του προστίμου που χορήγησε η Επιτροπή, λόγω της συνεργασίας της αναιρεσείουσας αυτής κατά τη
διοικητική διαδικασία, ήτοι μείωση κατά 30 %, ενώ η εν λόγω αναιρεσείουσα εδικαιούτο, κατά τη γνώμη της, μια μεγαλύτερη μείωση
για τον λόγο αυτόν.
405   Πρώτον, όπως έχει ήδη κριθεί στις σκέψεις 191 έως 196 της παρούσας αποφάσεως σε απάντηση στον δεύτερο λόγο αναιρέσεως της
ίδιας αναιρεσείουσας, η αναιρεσείουσα αυτή δεν μπορούσε να στηρίξει οποιαδήποτε δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στην πρακτική της
Επιτροπής ως προς τη λήψη αποφάσεων, όπως αυτή υφίστατο όταν υλοποιήθηκε η συνεργασία της και η οποία, εν προκειμένω, ήταν
πιο ευνοϊκή απ’ ό,τι η ανακοίνωση σχετικά με τη συνεργασία.
406   Κατά συνέπεια, ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως που προέβαλε η LR A/S, στον βαθμό που αποσκοπεί στο να αμφισβητηθούν στη βάση αυτή
οι σκέψεις 361 και 366 της εν λόγω της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, πρέπει να απορριφθεί.
407   Η εν λόγω αναιρεσείουσα υποστηρίζει, δεύτερον, ότι έπρεπε να της χορηγηθεί μεγαλύτερη μείωση λόγω του ότι ήταν η πρώτη επιχείρηση
που συνεργάστηκε με την Επιτροπή, πράγμα το οποίο οδήγησε και άλλες επιχειρήσεις να πράξουν το ίδιο.
408   Συναφώς, αρκεί να διαπιστωθεί ότι, στις σκέψεις 363 έως 365 της εν λόγω αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Πρωτοδικείο έκρινε,
μετά από κυρίαρχη εκτίμηση στοιχείων πραγματικής φύσεως, ότι το ύψος της μειώσεως που χορηγήθηκε στην LR A/S λόγω της συνεργασίας
της ήταν το ενδεικνυόμενο, εφόσον κυρίως από την επίδικη απόφαση απορρέει ότι η Επιτροπή δεν ήταν διατεθειμένη να χορηγήσει
μείωση του προστίμου κατά 50 % στις επιχειρήσεις που δεν της είχαν κοινοποιήσει πληροφορίες πριν από τη λήψη αιτήσεως παροχής
πληροφοριών και εφόσον δεν αμφισβητείται ότι η ίδια αναιρεσείουσα δεν κοινοποίησε έγγραφα στο εν λόγω θεσμικό όργανο παρά
μόνον αφού έλαβε από το όργανο αυτό μια τέτοια αίτηση.
409   Τρίτον, η LR A/S προσάπτει στο Πρωτοδικείο ότι απέρριψε, στη σκέψη 368 της ίδιας αποφάσεως, το επιχείρημά της ότι εδικαιούτο
απαλλαγή από το πρόστιμο για την μετά τους ελέγχους περίοδο, καθόσον ήταν η πρώτη επιχείρηση που αποκάλυψε ότι η σύμπραξη
συνεχίστηκε μετά τους ελέγχους της Επιτροπής.
410   Ο λόγος που διατύπωσε το Πρωτοδικείο στην εν λόγω σκέψη 368, ότι δηλαδή η παράβαση, και συνεπώς η μείωση, πρέπει να θεωρηθούν
συνολικά κατά την εκτίμηση της συνεργασίας, δεν είναι καθοριστικός και δεν εμποδίζει τη χορήγηση υψηλότερης μειώσεως.
411   Συναφώς, το Πρωτοδικείο έκρινε, χωρίς να πλανηθεί περί το δίκαιο κατά τρόπο που να μπορεί να ελεγχθεί κατά το στάδιο της αναιρετικής
διαδικασίας, ότι η συνέχιση της συμπράξεως, ιδίως μετά τη διενέργεια των ελέγχων, αποτελούσε αναπόσπαστη πτυχή της παραβάσεως
και ότι η παράβαση αυτή δεν μπορούσε να ληφθεί υπόψη παρά σφαιρικά, κατά την εφαρμογή της ανακοινώσεως σχετικά με τη συνεργασία.
412   Όσον αφορά το ύψος της μειώσεως που αμφισβητεί η LR A/S, το Πρωτοδικείο, με τη συλλογιστική που εξέθεσε στη σκέψη 368 της
αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως LR AF 1998 κατά Επιτροπής και η οποία στηρίζεται στην ανακοίνωση σχετικά με τη συνεργασία, ουδόλως
πλανήθηκε περί το δίκαιο όσον αφορά την ερμηνεία της εν λόγω ανακοινώσεως. Κατά συνέπεια, η αιτίαση αυτή δεν μπορεί να γίνει
δεκτή.
413   Η LR A/S ισχυρίζεται, τέταρτον, ότι το Πρωτοδικείο, κρίνοντας στις σκέψεις 240 έως 245 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ABB
Asea Brown Boveri κατά Επιτροπής ότι η ABB έπρεπε να τύχει μειώσεως του προστίμου μεγαλύτερης από 30 % λόγω του ότι η αναιρεσείουσα
αυτή, αντίθετα ιδίως προς την ίδια, δεν αμφισβήτησε το υποστατό των κύριων πραγματικών περιστατικών μετά τη λήψη της ανακοινώσεως
αιτιάσεων, επέβαλε κύρωση στη LR A/S λόγω της ασκήσεως και μόνον των δικαιωμάτων της άμυνας. Κατά συνέπεια, το Πρωτοδικείο
παραβίασε θεμελιώδεις αρχές, όπως αυτές που διαλαμβάνονται κυρίως στο άρθρο 6 της ΕΣΔΑ και της επιφύλαξε, επιπλέον, μεταχείριση
ενέχουσα διακρίσεις.
414   Από τη σκέψη 243 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ABB Asea Brown Boveri κατά Επιτροπής προκύπτει όμως ότι το Πρωτοδικείο,
αναφερόμενο στις αιτιολογικές σκέψεις 26, δεύτερο εδάφιο, και 27, πέμπτο εδάφιο, της επίδικης αποφάσεως, διαπίστωσε ότι, αντίθετα
προς την ABB, η LR A/S ισχυρίστηκε ότι, πριν από το 1994, δεν υφίστατο σύμπραξη εκτός της δανικής αγοράς και ότι, επιπλέον,
δεν υπήρχε συνεχής σύμπραξη. Επιπλέον, αρνήθηκε ότι μετέσχε σε δράσεις που αποσκοπούσαν στην εξάλειψη της Powerpipe ή ότι
έθεσε σε εφαρμογή τις κυρώσεις αυτές.
415   Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν μπορεί να προσάπτεται στο Πρωτοδικείο οποιαδήποτε ενέχουσα διακρίσεις μεταχείριση της LR A/S σε
σχέση με την ABB.
416   Η LR A/S, αντίθετα προς όσα υποστηρίζει, δεν υπέστη δυσμενή μεταχείριση σε σχέση με την ABB λόγω του γεγονότος και μόνον ότι
άσκησε τα δικαιώματα άμυνας.
417   Συγκεκριμένα, εν προκειμένω, αντίθετα προς τις άλλες επιχειρήσεις όπως η LR A/S, η ABB επέλεξε να παραιτηθεί από το δικαίωμα
να αμφισβητήσει τα κύρια πραγματικά περιστατικά που περιέγραψε η Επιτροπή, καθώς και τα συμπεράσματα της Επιτροπής, και συναφώς
συνεργάστηκε πλήρως με το θεσμικό αυτό όργανο, για να μπορέσει να τύχει πρόσθετης μειώσεως του ύψους του προστίμου.
418   Πρόκειται συνεπώς για ελεύθερη επιλογή στην οποία προέβη η ABB και λόγω της οποίας η Επιτροπή χορήγησε στην εταιρία αυτή ευνοϊκή
μεταχείριση.
419   Η οδός αυτή όμως ήταν ανοικτή και για την LR A/S. Εντεύθεν δεν προκύπτει ότι, επειδή δεν χορηγήθηκε πρόσθετη μείωση στη LR
A/S για τον λόγο ότι είχε αποφασίσει να μην ακολουθήσει την οδό αυτή, η εν λόγω επιχείρηση αναγκάστηκε σε μαρτυρία υπό την
απειλή κυρώσεως κατά παράβαση του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ ή έτυχε δυσμενούς μεταχειρίσεως λόγω της ασκήσεως και μόνον των δικαιωμάτων
της άμυνας.
420   Κατόπιν των προεκτεθέντων, ο τέταρτος λόγος που προέβαλε η LR A/S πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό του.
Δ –     Δ –
Επί των λόγων αναιρέσεως που αφορούν το δικαίωμα ακροάσεως και την υποχρέωση αιτιολογήσεως
1. Επί των λόγων αναιρέσεως που αντλούνται από προσβολή του δικαιώματος ακροάσεως
421   Με τους αντίστοιχους λόγους τους αναιρέσεως, η Dansk Rørindustri (τρίτος λόγος), ο όμιλος Henss/Isoplus (δύο πρώτοι λόγοι),
η KE KELIT (τέταρτος λόγος), η Brugg Rohrsysteme (τρίτος λόγος) και η LR GmbH (τέταρτος λόγος) προσάπτουν στο Πρωτοδικείο
ότι απέρριψε τους λόγους τους που αντλούνται από προσβολή του δικαιώματος ακροάσεως λόγω του ότι, κατά τη διάρκεια της διοικητικής
διαδικασίας και ειδικότερα σε απάντηση στην ανακοίνωση αιτιάσεων, δεν μπορούσαν να διατυπώσουν την άποψή τους επί του ζητήματος
της θεωρούμενης ως αναδρομικής εφαρμογής των κατευθυντηρίων γραμμών στη συγκεκριμένη περίπτωση, στον βαθμό που η Επιτροπή
δεν ανέφερε σε κανένα σημείο της διοικητικής διαδικασίας την πρόθεσή της να εφαρμόσει τις κατευθυντήριες αυτές γραμμές.
422   Επιβάλλεται ευθύς εξ αρχής η διαπίστωση, όπως ορθώς υποστηρίζει η Επιτροπή, ότι ο λόγος που προέβαλε προς τούτο η Dansk Rørindustri
δεν προεβλήθη ενώπιον του Πρωτοδικείου και συνιστά συνεπώς νέο ισχυρισμό και, κατά συνέπεια, απαράδεκτο στο στάδιο της αναιρετικής
διαδικασίας.
423   Με το υπόμνημα απαντήσεως, η αναιρεσείουσα αυτή υποστηρίζει κατ’ ουσίαν ότι δεν πρόκειται για νέο ισχυρισμό, δεδομένου ότι
ο ισχυρισμός αυτός θα μπορούσε να συναχθεί σιωπηρώς από τους ισχυρισμούς και τα επιχειρήματα που ανέπτυξε ενώπιον του Πρωτοδικείου
σχετικά με τον καθορισμό του προστίμου.
424   Από τη δικογραφία ωστόσο προκύπτει ότι ούτε με το δικόγραφο της προσφυγής ούτε με το υπόμνημα απαντήσεως που κατέθεσε ενώπιον
του Πρωτοδικείου η εν λόγω αναιρεσείουσα προέβαλε τον ισχυρισμό που αφορά το δικαίωμα ακροάσεως προς στήριξη ενός από τους
λοιπούς ισχυρισμούς που αυτή προέβαλε πρωτοδίκως.
425   Επιβάλλεται επιπλέον η διαπίστωση ότι, συναφώς, η αίτηση αναιρέσεως δεν αναφέρει και δεν παρέχει εξάλλου τη δυνατότητα να
εντοπιστούν οι επικρινόμενες σκέψεις ή το επικρινόμενο τμήμα της οικείας αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
426   Πρέπει όμως να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, από τα άρθρα 168 A της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 225 ΕΚ), 51, πρώτο εδάφιο,
του Οργανισμού ΕΚ του Δικαστηρίου και 112, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο γ΄, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου
προκύπτει ότι η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να παραθέτει επακριβώς τα επικρινόμενα σημεία της αποφάσεως της οποίας ζητείται η
αναίρεση, καθώς και τα νομικά επιχειρήματα που στηρίζουν κατά τρόπο συγκεκριμένο το αίτημα αυτό επί ποινή απαραδέκτου της
αιτήσεως αναιρέσεως ή του συναφούς λόγου αναιρέσεως (βλ., μεταξύ άλλων, προπαρατεθείσα απόφαση Limburgse Vinyl Maatschappij
κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 497 και την παρατιθέμενη εκεί νομολογία).
427   Όσον αφορά τους λόγους που προέβαλαν επί του σημείου αυτού ο όμιλος Henss/Isoplus, η KE KELIT, η Brugg Rohrsysteme και η LR
GmbH, πέραν ορισμένων πτυχών που αφορούν ειδικώς τους αναιρεσείοντες αυτούς και οι οποίες θα εξεταστούν κατωτέρω καθόσον επικρίνονται
με την παρούσα αίτηση αναιρέσεως, το Πρωτοδικείο τους απέρριψε κατ’ ουσία για τους ίδιους λόγους, με τις σκέψεις 310 έως 322
της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής, 75 έως 89 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως KE KELIT κατά Επιτροπής,
82 έως 98 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως Brugg Rohrsysteme κατά Επιτροπής και 192 έως 206 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως
Lögstör Rör κατά Επιτροπής.
428   Στις εν λόγω αναιρεσιβαλλόμενες αποφάσεις, το Πρωτοδικείο ορθώς υπενθύμισε κατ’ αρχάς ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου,
αν η Επιτροπή αναφέρει ρητώς, με την ανακοίνωση αιτιάσεων, ότι πρόκειται να εξετάσει αν πρέπει να επιβάλει πρόστιμα στις οικείες
επιχειρήσεις και αν αναφέρει τα κύρια πραγματικά και νομικά στοιχεία που μπορούν να επισύρουν πρόστιμο, όπως είναι η σοβαρότητα
και η διάρκεια της υποτιθεμένης παραβάσεως και το γεγονός ότι αυτή διεπράχθη «εκ προθέσεως ή εξ αμελείας», πληροί την υποχρέωσή
της σεβασμού του δικαιώματος ακροάσεως των επιχειρήσεων. Το Πρωτοδικείο έκρινε, ορθώς επίσης, ότι η Επιτροπή, ενεργώντας έτσι,
παρέχει στις επιχειρήσεις τα αναγκαία στοιχεία για να αμυνθούν όχι μόνον έναντι της διαπιστώσεως της παραβάσεως, αλλά και
έναντι της επιβολής προστίμου (βλ., υπό την έννοια αυτή, μεταξύ άλλων, προπαρατεθείσα απόφαση Musique diffusion française
κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 21).
429   Το Πρωτοδικείο διαπίστωσε εν συνεχεία ότι, για έκαστον των εν λόγω αναιρεσειόντων, από την εξέταση της ανακοινώσεως αιτιάσεων
προέκυψε ότι η ανακοίνωση αυτή περιέχει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία στα οποία η Επιτροπή προετίθετο να στηρίξει τον
υπολογισμό του ύψους του προστίμου που επρόκειτο να επιβάλει στις οικείες επιχειρήσεις και συνήγαγε εντεύθεν το συμπέρασμα
ότι, συναφώς, η Επιτροπή σεβάστηκε δεόντως το δικαίωμα ακροάσεως των αναιρεσειόντων αυτών.
430   Όσον αφορά την εκτίμηση αποδεικτικών στοιχείων, ήτοι της ανακοινώσεως αιτιάσεων εκάστου των ίδιων αναιρεσειόντων, ο έλεγχος
του Δικαστηρίου στο στάδιο της αναιρετικής διαδικασίας περιορίζεται αποκλειστικά στις περιπτώσεις αλλοιώσεως των στοιχείων
αυτών (βλ., μεταξύ άλλων, προπαρατεθείσα απόφαση Mag Instrument κατά ΓΕΕΑ, σκέψη 39).
431   Τα επιχειρήματα όμως του ομίλου Henss/Isoplus, της KE KELIT, της Brugg Rohrsysteme και της LR GmbH δεν αποσκοπούν στην απόδειξη
μιας τέτοιας αλλοιώσεως, οπότε δεν μπορεί να επικρίνεται το τμήμα αυτό των εν λόγω αναιρεσιβαλλομένων αποφάσεων.
432   Οι εν λόγω αναιρεσείοντες υποστηρίζουν ότι το Πρωτοδικείο πλανήθηκε περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η ανακοίνωση αιτιάσεων εκάστου
των οικείων αναιρεσειόντων περιείχε επαρκή στοιχεία προκειμένου να γίνει σεβαστό το δικαίωμα ακροάσεως και ότι εντεύθεν προέκυπτε
ότι, εν προκειμένω, για τον σεβασμό του δικαιώματος αυτού δεν απαιτούνταν τίποτα περισσότερο και ότι, κατά συνέπεια, η Επιτροπή
δεν ήταν υποχρεωμένη, κατά τη διοικητική διαδικασία, να ανακοινώσει στους εν λόγω αναιρεσείοντες την πρόθεσή της να εφαρμόσει
μια νέα μέθοδο υπολογισμού των προστίμων.
433   Οι ίδιοι αναιρεσείοντες ισχυρίζονται, κατ’ ουσίαν, ότι, εν προκειμένω, η πρόθεση εφαρμογής των κατευθυντηρίων γραμμών έπρεπε
να είχε αναφερθεί κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, εφόσον οι κανόνες αυτοί συνεπάγονται θεμελιώδη αναθεώρηση
της μεθόδου υπολογισμού των προστίμων και εφόσον πρόκειται επιπλέον για αναδρομική εφαρμογή. Υπό τις συνθήκες αυτές, η πληροφορία
αυτή αποτελούσε αναγκαίο στοιχείο για την άμυνα των αναιρεσειόντων αυτών όσον αφορά το ζήτημα του υπολογισμού του ύψους των
προστίμων.
434   Συναφώς, ορθώς το Πρωτοδικείο υπενθύμισε ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η παροχή στοιχείων σχετικά με το ύψος
των προστίμων των οποίων μελετάται η επιβολή, πριν παρασχεθεί στις επιχειρήσεις η δυνατότητα να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις
τους επί των αιτιάσεων που ελήφθησαν υπόψη κατ’ αυτών, θα προδίκαζε κατά τρόπον ανάρμοστο την απόφαση της Επιτροπής (βλ. προπαρατεθείσες
αποφάσεις Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 21, και Michelin κατά Επιτροπής, σκέψη 19).
435   Το Πρωτοδικείο, επίσης ορθώς, προσέθεσε ότι, σύμφωνα με την ίδια αυτή νομολογία, η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να αναφέρει,
στην ανακοίνωση αιτιάσεων, την πιθανότητα ενδεχόμενης μεταβολής της πολιτικής της όσον αφορά το επίπεδο του ύψους των προστίμων,
πιθανότητα που εξαρτάται από γενικές εκτιμήσεις που αφορούν την πολιτική του ανταγωνισμού και δεν έχουν άμεση σχέση με τα
συγκεκριμένα περιστατικά των υπό κρίση υποθέσεων (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής,
σκέψη 22).
436   Βεβαίως, οι κατευθυντήριες γραμμές περιέχουν μια νέα μέθοδο υπολογισμού του ύψους των προστίμων που καθιερώνει σημαντική μεταρρύθμιση
στον τομέα αυτό, ιδίως όσον αφορά τον, αν και σχετικό και εύκαμπτο, καθορισμό των βασικών ποσών που προβλέπουν ως σημεία αφετηρίας
του υπολογισμού αυτού.
437   Ωστόσο, όπως προκύπτει από την απόρριψη των αιτιάσεων που αφορούν την έλλειψη νομιμότητας των κατευθυντηρίων γραμμών, σύμφωνα
με όσα κρίθηκαν στις σκέψεις 250 έως 253 της παρούσας αποφάσεως, η νέα αυτή μέθοδος εξακολουθεί να στηρίζεται στα επιτακτικά
κριτήρια της σοβαρότητας και της διάρκειας της παραβάσεως που προβλέπονται στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17,
καθόσον συνίσταται ουσιαστικά στη διευκρίνιση του τρόπου κατά τον οποίο η Επιτροπή προτίθεται να χρησιμοποιήσει τα κριτήρια
αυτά για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων.
438   Είναι αληθές ότι οι κατευθυντήριες γραμμές περιέχουν σημαντικές διευκρινίσεις επί του ζητήματος αυτού και ότι μπορεί να είναι
επιθυμητό να παρέχει η Επιτροπή στις επιχειρήσεις τέτοιες διευκρινίσεις, στον βαθμό που αυτό δεν συνεπάγεται ότι η Επιτροπή
προδικάζει κατά τρόπον ανάρμοστο την απόφασή της.
439   Όπως ορθώς έκρινε το Πρωτοδικείο, το δικαίωμα ακροάσεως όσον αφορά τον υπολογισμό του ύψους των προστίμων δεν καλύπτει τον
τρόπο κατά τον οποίο η Επιτροπή προτίθεται να χρησιμοποιήσει τα επιτακτικά κριτήρια της σοβαρότητας και της διάρκειας της
παραβάσεως για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων.
440   Όσον αφορά το επιχείρημα των ίδιων αναιρεσειόντων σύμφωνα με το οποίο είχαν δικαίωμα να ακουστούν σχετικά με την πρόθεση της
Επιτροπής να εφαρμόσει αναδρομικώς τις κατευθυντήριες γραμμές, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όπως έχει ήδη κριθεί στη σκέψη
231 της παρούσας αποφάσεως, η νέα μέθοδος υπολογισμού που περιέχουν οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές μπορούσε ευλόγως να προβλεφθεί
από τις οικείες επιχειρήσεις κατά τον χρόνο διαπράξεως των σχετικών παραβάσεων. Υπό τις συνθήκες αυτές, οι αναιρεσείοντες
δεν μπορούν να επικαλούνται το δικαίωμα ακροάσεως όσον αφορά την αναδρομική εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών. Επομένως,
η αιτίαση αυτή πρέπει επίσης να απορριφθεί.
441   Πρέπει εν συνεχεία να εξεταστούν ορισμένα ειδικά επιχειρήματα που προέβαλαν ορισμένοι από τους αναιρεσείοντες προς στήριξη
των λόγων τους αναιρέσεως που αντλούνται από προσβολή του δικαιώματος ακροάσεως.
442   Ο όμιλος Henss/Isoplus προσάπτει στο Πρωτοδικείο ότι ανέφερε στη σκέψη 312 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως HFB κ.λπ. κατά
Επιτροπής ότι, όσον αφορά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, οι επιχειρήσεις τυγχάνουν πρόσθετης εγγυήσεως όσον αφορά
τα δικαιώματά τους άμυνας, στον βαθμό που το Πρωτοδικείο αποφαίνεται κατά πλήρη δικαιοδοσία και μπορεί ιδίως να καταργήσει
ή να μειώσει το πρόστιμο, δυνάμει του άρθρου 17 του κανονισμού 17.
443   Ο αναιρεσείων αυτός υποστηρίζει ότι είχε δικαίωμα, δυνάμει του εν λόγω κανονισμού, σε δύο βαθμούς πλήρους δικαιοδοσίας, ήτοι
ενώπιον της Επιτροπής και ενώπιον του Πρωτοδικείου, και δεν μπορεί συνεπώς να στερηθεί ενός βαθμού δικαιοδοσίας με την προσβολή
του δικαιώματος ακροάσεως σχετικά με τον υπολογισμό του προστίμου. Η προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας κατά το στάδιο της διοικητικής
διαδικασίας δεν μπορεί να νομιμοποιηθεί κατά τη διαδικασία ενώπιον του Πρωτοδικείου.
444   Η αιτίαση αυτή δεν είναι βάσιμη.
445   Όπως παρατήρησε η Επιτροπή, στη σκέψη 312 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής, το Πρωτοδικείο απλώς
και ορθώς έκρινε ότι η αρμοδιότητά του πλήρους δικαιοδοσίας όσον αφορά τα πρόστιμα συνιστά μια πρόσθετη εγγύηση. Δεν έκρινε
ούτε υπαινίχθηκε, όπως υποστηρίζει ο όμιλος Henss/Isoplus, ότι πρόκειται για αντικατάσταση του βαθμού δικαιοδοσίας που συνιστά
η ενώπιον της Επιτροπής διοικητική διαδικασία και η οποία επιτρέπει στο Πρωτοδικείο να νομιμοποιήσει την όποια προσβολή των
δικαιωμάτων άμυνας σημειώθηκε κατά το στάδιο μιας τέτοιας διαδικασίας.
446   Ο ίδιος αναιρεσείων υποστηρίζει εξάλλου ότι το Πρωτοδικείο πλανήθηκε περί το δίκαιο απορρίπτοντας τον ισχυρισμό του που αντλείται
από προσβολή του δικαιώματος ακροάσεως, δεδομένου ότι, ειδικότερα, η επιβαρυντική περίσταση που προβλέπεται στο σημείο 2,
δεύτερη περίπτωση, των κατευθυντηρίων γραμμών –ήτοι η παντελής άρνηση συνεργασίας ή ακόμη και απόπειρες παρεμπόδισης της έρευνας
κατά τη διεξαγωγή της– ελήφθη υπόψη κατ’ αυτού χωρίς να έχει πληροφορηθεί την πρόθεση της Επιτροπής να ενεργήσει κατ’ αυτόν
τον τρόπο και, κατά συνέπεια, χωρίς να έχει ακουστεί επί του σημείου αυτού.
447   Συναφώς, αρκεί να διαπιστωθεί ότι το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό, δεδομένου ότι από τη δικογραφία προκύπτει
ότι η περίσταση αυτή δεν μπορούσε προδήλως να αποτελέσει το αντικείμενο της ανακοινώσεως αιτιάσεων, καθόσον εμφανίστηκε ιδίως
κατά τη φάση της διοικητικής διαδικασίας, ήτοι στην απάντηση στην εν λόγω ανακοίνωση που κατέθεσε ο όμιλος Henss/Isoplus,
και κατόπιν συνεχίστηκε.
448   Η Brugg Rohrsysteme προσάπτει στο Πρωτοδικείο ότι απέρριψε, στη σκέψη 97 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως Brugg Rohrsysteme
κατά Επιτροπής, το επιχείρημά της ότι, κατά την ακρόαση, η Επιτροπή δημιούργησε στην αναιρεσείουσα αυτή την πεποίθηση ότι
το πρόστιμο θα καθοριζόταν με βάση τον σχετικό κύκλο εργασιών της. Όπως διαπίστωσε το Πρωτοδικείο στην ίδια σκέψη, η Επιτροπή
ζήτησε ρητώς, κατά την ακρόαση αυτή, από την Brugg να επιβεβαιώσει τον εν λόγω κύκλο εργασιών. Η Επιτροπή ουδέποτε ανέφερε
ότι θα στήριζε την απόφασή της στις κατευθυντήριες γραμμές.
449   Συναφώς, αρκεί να διαπιστωθεί ότι, με την αιτίαση αυτή, η εν λόγω αναιρεσείουσα επιχειρεί να θέσει εν αμφιβόλω, μέσω απλού
ισχυρισμού, μια εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών εκ μέρους του Πρωτοδικείου, η οποία δεν συνιστά, εκτός αν πρόκειται
για αλλοίωση των αποδεικτικών στοιχείων, νομικό ζήτημα υποκείμενο, αυτό καθεαυτό, στον έλεγχο του Δικαστηρίου.
450   Εφόσον όμως η ίδια αναιρεσείουσα δεν προβάλλει κανένα επιχείρημα από το οποίο να μπορεί να αποδειχθεί οποιαδήποτε αλλοίωση
των αποδεικτικών στοιχείων όπως αυτά εξετάστηκαν στις σκέψεις 94 έως 97 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως Brugg Rohrsysteme
κατά Επιτροπής, η αιτίαση αυτή πρέπει να απορριφθεί.
2. Επί των λόγων αναιρέσεως που αντλούνται από παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως σχετικά με τον υπολογισμό των προστίμων
451   Με τους αντίστοιχους λόγους τους αναιρέσεως, η KE KELIT (πέμπτος λόγος), η LR A/S (δεύτερος λόγος) και η LR GmbH (τρίτος λόγος)
προσάπτουν στο Πρωτοδικείο ότι έκρινε, αντιστοίχως στις σκέψεις 205 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως KE KELIT κατά Επιτροπής,
390 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως LR AF 1998 κατά Επιτροπής και 374 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως Lögstör Rör κατά Επιτροπής,
ότι η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να διασαφηνίσει αν και για ποιους λόγους εφάρμοζε εν προκειμένω τις κατευθυντήριες γραμμές.
452   Η KE KELIT και η LR GmbH ισχυρίζονται ότι, λαμβανομένης υπόψη της σημασίας των τροποποιήσεων που επιφέρουν οι κατευθυντήριες
γραμμές στη μέθοδο υπολογισμού του ύψους των προστίμων, οι λόγοι της τροποποιήσεως αυτής και της αναδρομικής εφαρμογής των
κατευθυντηρίων γραμμών στη συγκεκριμένη περίπτωση θα έπρεπε να διατυπωθούν ρητώς στην επίδικη απόφαση. Η LR A/S υποστηρίζει
ότι η απόφαση αυτή θα έπρεπε να αιτιολογηθεί όσον αφορά την αναδρομική εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών και της ανακοινώσεως
σχετικά με τη συνεργασία.
453   Συναφώς, πρέπει εκ προοιμίου να υπομνησθεί ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, το ζήτημα που περιεχομένου της υποχρεώσεως
αιτιολογήσεως συνιστά νομικό ζήτημα το οποίο υπόκειται στον έλεγχο του Δικαστηρίου στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως, δεδομένου
ότι ο έλεγχος της νομιμότητας μιας αποφάσεως που ασκείται στο πλαίσιο αυτό από το Δικαστήριο πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνει
υπόψη τα πραγματικά περιστατικά στα οποία στηρίχθηκε το Πρωτοδικείο για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η αιτιολογία είναι
επαρκής ή ανεπαρκής (βλ. υπό την έννοια, απόφαση της 20ής Νοεμβρίου 1997, C-188/96 P, Επιτροπή κατά V, Συλλογή 1997, σ. Ι-6561,
σκέψη 24).
454   Όσον αφορά την αιτίαση των εν λόγω αναιρεσειουσών, σύμφωνα με την οποία η επίδικη απόφαση θα έπρεπε να αιτιολογηθεί όσον αφορά
την αναδρομική εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών, πρέπει να υπομνησθεί ότι κρίθηκε στη σκέψη 231 της παρούσας αποφάσεως
ότι η νέα μέθοδος υπολογισμού που περιέχουν οι κατευθυντήριες γραμμές μπορούσε ευλόγως να προβλεφθεί από τις οικείες επιχειρήσεις
κατά τον χρόνο της διαπράξεως των σχετικών παραβάσεων. Υπό τις συνθήκες αυτές, η αναδρομική εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών
δεν απαιτούσε ειδική αιτιολογία. Επομένως, η αιτίαση αυτή πρέπει να απορριφθεί.
455   Όσον αφορά τον λόγο αναιρέσεως που η LR A/S αντλεί από παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως σχετικά με την αναδρομική εφαρμογή
της ανακοινώσεως σχετικά με τη συνεργασία, και ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί.
456   Για τους ίδιους λόγους με αυτούς που διατυπώνονται στις σκέψεις 227 έως 231 της παρούσας αποφάσεως, η ανακοίνωση σχετικά με
τη συνεργασία, ακόμα και αν υποτεθεί ότι είχε ως συνέπεια να επιδεινωθεί το ύψος των επιβληθέντων προστίμων, μπορούσε ευλόγως
να προβλεφθεί από επιχειρήσεις όπως η εν λόγω αναιρεσείουσα, κατά τον χρόνο διαπράξεως των σχετικών παραβάσεων, οπότε η εφαρμογή
της ανακοινώσεως αυτής σε παραβάσεις που διαπράχθηκαν πριν από την έκδοσή της δεν συνιστά παραβίαση της αρχής της μη αναδρομικότητας.
457   Κατά συνέπεια, η επίδικη απόφαση δεν όφειλε να είναι αιτιολογημένη σχετικά με την αναδρομική εφαρμογή της ανακοινώσεως σχετικά
με τη συνεργασία.
458   Στις τρεις αναιρεσιβαλλόμενες αποφάσεις KE KELIT κατά Επιτροπής, LR AF 1998 κατά Επιτροπής και Lögstör Rör κατά Επιτροπής,
το Πρωτοδικείο έκρινε ότι δεν μπορεί να προσάπτεται στην Επιτροπή ότι δεν διασαφήνισε το νομικό πλαίσιο που εφαρμόζεται στη
συγκεκριμένη περίπτωση, ειδικότερα, την εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών.
459   Από τις αναιρεσιβαλλόμενες αποφάσεις και ιδίως από τη σκέψη 209 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως LR AF 1998 κατά Επιτροπής
προκύπτει επίσης ότι η Επιτροπή ουδέποτε ανήγγειλε, κατά τη διοικητική διαδικασία, την πρόθεσή της να εφαρμόσει τις κατευθυντήριες
γραμμές.
460   Από την ανάγνωση της επίδικης αποφάσεως προκύπτει ότι η απόφαση αυτή δεν περιέχει καμία ρητή αναφορά στις κατευθυντήριες γραμμές.
461   Πρέπει να υπομνησθεί ότι οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές συνιστούν κανόνες συμπεριφοράς γενικής ισχύος που η Επιτροπή υποχρεούται,
κατ’ αρχήν, να εφαρμόζει. Εντεύθεν προκύπτει ότι η νομιμότητα μιας αποφάσεως που εφαρμόζει τις κατευθυντήριες γραμμές, όπως
η επίδικη απόφαση, μπορεί να εκτιμηθεί με γνώμονα τις κατευθυντήριες αυτές γραμμές, όπως κρίθηκε στη σκέψη 211 της παρούσας
αποφάσεως.
462   Κατά πάγια νομολογία, η υποχρέωση αιτιολογήσεως μιας ατομικής αποφάσεως σκοπό έχει να επιτρέψει στο Δικαστήριο να ασκήσει
τον έλεγχό του επί της νομιμότητας της αποφάσεως και να παράσχει στον ενδιαφερόμενο ικανές ενδείξεις ως προς το αν η απόφαση
είναι όντως βάσιμη ή αν ενδεχομένως πάσχει ελάττωμα λόγω του οποίου θα μπορούσε να αμφισβητηθεί το κύρος της (βλ., μεταξύ
άλλων, απόφαση της 2ας Οκτωβρίου 2003, Corus UK κατά Επιτροπής, C-199/99 P, Συλλογή 2003, σ. I-11177, σκέψη 145).
463   Επομένως, η αιτιολογία πρέπει, κατ’ αρχήν, να ανακοινώνεται στον ενδιαφερόμενο ταυτοχρόνως με την απόφαση που τον βλάπτει.
Η έλλειψη αιτιολογίας δεν δύναται να καλυφθεί επειδή ο ενδιαφερόμενος πληροφορείται την αιτιολογία της αποφάσεως κατά τη διάρκεια
της διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου (απόφαση της 26ης Νοεμβρίου 1981, 195/80, Michel κατά Κοινοβουλίου, Συλλογή 1981,
σ. 2861, σκέψη 22).
464   Εντεύθεν προκύπτει ότι πρέπει να εξεταστεί αν, κατά τον χρόνο της εκδόσεως της επίδικης αποφάσεως, οι επιχειρήσεις γνώριζαν
με επαρκή βεβαιότητα ότι ο σχετικός υπολογισμός του ύψους των προστίμων είχε πραγματοποιηθεί με βάση τη νέα μέθοδο υπολογισμού
την οποία προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές προκειμένου να μπορέσουν να αμφισβητήσουν, ενδεχομένως, τη νομιμότητα της αποφάσεως
αυτής από την άποψη των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών.
465   Με τις αναιρεσιβαλλόμενες αποφάσεις, το Πρωτοδικείο έκρινε ορθώς ότι, η απαίτηση αιτιολογήσεως εξαρτάται κυρίως από το πλαίσιο
και το σύνολο των κανόνων που διέπουν το σχετικό θέμα. Εντεύθεν συνήγαγε ότι η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να αναφέρει ρητώς
ανά και για ποιους λόγους εφάρμοζε εν προκειμένω τις κατευθυντήριες γραμμές, δεδομένου ότι η εισαγωγή των κατευθυντηρίων αυτών
γραμμών αναφέρει ότι «η νέα μέθοδος η οποία θα εφαρμόζεται για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων θα πρέπει στο εξής να
ακολουθεί το ακόλουθο σύστημα». Η Επιτροπή δεσμεύθηκε έτσι να εφαρμόζει τις λόγω κατευθυντήριες γραμμές κατά τον καθορισμό
του ύψους των προστίμων που επιβάλλονται λόγω παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού.
466   Επιβάλλεται ωστόσο η διαπίστωση ότι το χωρίο της εισαγωγής των κατευθυντηρίων γραμμών που παρατέθηκε στην προηγούμενη σκέψη
δεν αποδεικνύει σαφώς και αναμφίβολα ότι αποσκοπεί στον καθορισμό του διαχρονικού πεδίου των κατευθυντηρίων αυτών γραμμών,
οπότε καλύπτει παραβάσεις, όπως οι επίμαχες, που διαπράχθηκαν πριν από τη θέσπιση των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών.
467   Τουλάχιστον, το Πρωτοδικείο τόνισε στη σκέψη 375 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως Lögstör Rör κατά Επιτροπής, ότι, εν πάση
περιπτώσει, στην αιτιολογία της επίδικης αποφάσεως σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17,
ιδίως στις αιτιολογικές σκέψεις 163 έως 168, η Επιτροπή διατύπωσε ρητώς σκέψεις σχετικά με τον υπολογισμό του ύψους του προστίμου
που είναι ανάλογες με εκείνες που περιέχονται στις αιτιολογικές σκέψεις των κατευθυντηρίων γραμμών.
468   Από την εξέταση του συνόλου της αιτιολογίας της επίδικης αποφάσεως σχετικά με τον υπολογισμό του ύψους του προστίμου, ήτοι
των αιτιολογικών σκέψεων 168 έως 183, επιβεβαιώνεται ότι η εν λόγω απόφαση έπρεπε λογικά να ερμηνευθεί από τις οικείες επιχειρήσεις
ως περιέχουσα εφαρμογή, καθόσον τις αφορά, των κατευθυντηρίων γραμμών και της νέας μεθόδου υπολογισμού που αυτές προβλέπουν.
469   Υπό τις συνθήκες αυτές, καλώς το Πρωτοδικείο κατέληξε στο ότι η επίδικη απόφαση ήταν επαρκώς αιτιολογημένη.
470   Επομένως, οι λόγοι αναιρέσεως που προέβαλαν η KE KELIT, η LR A/S και η LR GmbH και οι οποίοι αντλούνται από παράβαση της υποχρεώσεως
αιτιολογήσεως σχετικά με τον υπολογισμό των προστίμων πρέπει να απορριφθούν.

VII – Επί των δικαστικών εξόδων
471   Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, που εφαρμόζεται στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου
118 του ίδιου κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, αν υπήρξε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
Δεδομένου ότι η Επιτροπή ζήτησε την καταδίκη της Dansk Rørindustri, του ομίλου Henss/Isoplus, της KE KELIT, της LR A/S, της
Brugg Rohrsysteme, της LR GmbH και της ABB και αυτοί ηττήθηκαν, πρέπει να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφασίζει:
1)
Αποφασίζει τη συνεκδίκαση των υποθέσεων C-189/02 P, C-202/02 P, C-205/02 P έως C-208/02 P και C-213/02 P προς έκδοση κοινής
αποφάσεως.
2)
Απορρίπτει τις αιτήσεις αναιρέσεως.
3)
Καταδικάζει την Dansk Rørindustri A/S, την Isoplus Fernwärmetechnik Vertriebsgesellschaft mbH, την Isoplus Fernwärmetechnik
Gesellschaft mbH, την Isoplus Fernwärmetechnik GmbH, την KE KELIT Kunststoffwerk GmbH, την LR af 1998 A/S, την Brugg Rohrsysteme
GmbH, την LR af 1998 (Deutschland) GmbH και την ABB Asea Brown Boveri Ltd στα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσες διαδικασίας: η δανική, η γερμανική και η αγγλική.