CELEX: 62004CJ0465
Aġenti kummerċjali li jaħdmu għal rashom
Direttiva 86/653/KEE
Dritt ta' l-aġent kummerċjali għal indennizz wara t-terminazzjoni tal-kuntratt

1       It-talba għal deċiżjoni preliminari tittratta l-interpretazzjoni ta' l-Artikoli 17 u 19 tad-Direttiva tal-Kunsill 86/653/KEE,
tat-18 ta’ Diċembru 1986, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membru li jirrigwardaw aġenti kummerċjali li jaħdmu
għal rashom (ĠU L 382, p. 17, iktar 'il quddiem id-"direttiva").
2       Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta' kawża bejn Honyvem informazioni commerciali Srl (iktar 'il quddiem "Honyvem")
u M. De Zotti dwar l-ammont ta' indennizz għal terminazzjoni ta' kuntratt dovut lil din ta' l-aħħar peress li l-kuntratt tagħha
ġie tterminat mill-imsemmija kumpannija.

Il-kuntest ġuridiku

Il-leġiżlazzjoni Komunitarja
3       L-Artikolu 17 tad-direttiva jiddisponi li:
"1.      L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji biex jassiguraw li l-aġent kummerċjali jkun, wara t-terminu [terminazzjoni]
tal-kuntratt ta’ l-aġenzija, indennizzat skond il-paragrafu 2 jew ikkunpensat għad-danni skond il-paragrafu 3.
2.      a)     L-aġent kummerċjali għandu jkun intitolat għal indennizz jekk u sal-limiti li:
–       ikun ressaq lill-klijenti prinċipali ġodda jew ikun żied b'mod sin[i]fikanti l-volum tan-negozju ma' klijenti eżistenti u
l-prinċipal jibqa' jieħu benefiċċji sostanzjali min-negozju ma' dawn il-klijenti
u
–       il-ħlas ta' [dan] l-indennizz ikun indaqs fir-rigward taċ-ċirkostanzi kollha u, b'mod partikolari, il-kommissjoni mitlufa
mill-aġent kummerċjali fuq in-negozju mwettaq ma' dawk il-klijenti. L-Istati Membri jistgħu jipprovdu biex dawn iċ-ċirkostanzi
jinkludu l-applikazzjoni jew [le] ta' klawsola fuq ir-restrizzjoni tal-kummerċ, fis-sens ta' l-Artikolu 20.
b)      L-ammont ta’ l-indennizz ma jistax jeċċedi figura ekwivalenti għal indennizz għal sena waħda ikkalkolata mir-remunerazzjoni
annwali medja ta' aġent kummerċjali tul il-ħames snin preċedenti u jekk il-kuntratt imur lura anqas minn ħames snin, l-indennizz
għandu jiġi kkalkolat fuq il-medja tal-perijodu in kwistjoni.
c)      Il-għotja ta’ dan l-indennizz m’għand[h]iex iżżomm lill-aġent kummerċjali milli jfittex id-danni.
[…]
6.      Il-Kummissjoni għandha tissottometti lill-Kunsill, fi żmien tmi[e]n snin wara d-data tan-notifika ta’ din id-direttiva, rapport
dwar l-implementazzjoni ta’ dan l-Artikolu, u għandha jekk neċessarju tissottometti lilu l-proposti tagħha għal emendi."
4       L-Artikolu 19 tad-direttiva jipprevedi li:
"Il-partijiet ma jistgħux jidderogaw mill-Artikoli 17 u 18 għad-detriment ta' l-aġent kummerċjali qabel ma' l-kuntratt ta'
l-aġenzija jiskadi."

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
5       L-Artikoli 17 u 19 tad-direttiva ġew trasposti fil-liġi nazzjonali permezz ta' l-Artikolu 1751 tal-Kodiċi Ċivili Taljan (iktar
'il quddiem il-"Kodiċi Ċivili"). Wara l-adozzjoni tad-Digriet leġiżlattiv Nru 303, ta' l-10 ta' Settembru 1991 (Supplement
ordinarju tal-GURI Nru 221, ta' l-20 ta' Settembru 1991), il-kliem użat f'din id-dispożizzjoni ġie emendat u issa huwa bbażat
fuq dak ta' l-imsemmija Artikoli tad-direttiva.  Bħall-Artikolu 17 tagħha, huwa jirrifletti sistema meritokratika għal dak
li għandu x'jaqsam mal-kalkolu ta' l-indennizz li għalih l-aġent kummerċjali għandu dritt wara t-terminazzjoni tal-kuntratt
tiegħu.
6       Fis-27 ta' Novembru 1992, il-Confcommercio (Organizzazzjoni li tirrappreżenta lill-impriżi fis-settur tal-kummerċ, tat-turiżmu
u tas-servizzi) u l-FNAARC (Organizzazzjoni li tirrappreżenta lill-aġenti u r-rappreżentanti tal-kummerċ) iffirmaw ftehim
kollettiv (iktar 'il quddiem il-"ftehim ta' l-1992") li jgħid dan li ġej:
"Punt I
B'referenza għad-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 1751 tal-Kodiċi Ċivili, kif emendati mill-Artikolu 4 tad-Digriet leġiżlattiv
Nru 303 ta' l-10 ta' Settembru 1991, u b'mod partikolari għall-prinċipju ta' l-ekwità, kull meta kuntratt jiġi tterminat,
l-aġent jew ir-rappreżentant għandu jingħata indennizz li l-ammont tiegħu jkun ugwali għal 1% ta' l-ammont sħiħ tal-kummissjonijiet
dovuti u mħallsa matul il-kuntratt.
Din is-somma għandha tiġi kkompletata mill-miżuri li ġejjin:
A.      Aġenti u rappreżentanti marbuta b'obbligu ta' esklussività ma' impriża waħda biss:
–       3% tal-kummissjonijiet b'limitu ta' 24 000 000 lira kull sena;
–       1% ta' l-ammont tal-kummissjonijiet minn 24 000 001 sa 36 000 000 lira kull sena.
B.      Aġenti u rappreżentanti li mhumiex marbuta b'obbligu ta' esklussività ma' impriża waħda biss:
–       3% tal-kummissjonijiet b'limitu ta' 12 000 000 lira kull sena;
–       1% ta' l-ammont tal-kummissjonijiet minn 12 000 001 sa 18 000 000 lira kull sena.
[…]
Il-partijiet jiddikjaraw reċiprokament li, fid-dawl ta' dak kollu li jippreċedi, huma għandhom l-intenzjoni li jissodisfaw
il-kriterju ta' ekwità msemmi fl-Artikolu 1751 tal-Kodiċi Ċivili, iċċitat iktar 'il fuq.
Punt II
B'applikazzjoni dejjem ta' l-Artikolu 1751 tal-Kodiċi Ċivili, minbarra s-somom iċċitati fil-Punt I ta' dan il-ftehim, għandha
titħallas somma oħra […] u kkalkulata kif ġej:
–       3% tal-kummissjonijiet dovuti fl-ewwel tliet snin tal-kuntratt ta' aġenzija;
–       3,50% tal-kummissjonijiet dovuti bejn ir-raba' u s-sitt sena;
–       4% tal-kummissjonijiet dovuti matul is-snin ta' wara.
[…]
Dikjarazzjoni vverbalizzata
Il-partijiet jikkonfermaw li dawn id-dispożizzjonijiet kollettivi dwar ħlas fi tmiem il-kuntratt, b'applikazzjoni ta' l-Artikolu
1751 tal-Kodiċi Ċivili, jikkostitwixxu fit-totalità tagħhom sistema iktar favorevoli minn dik li tipprovdi l-liġi. Dawn id-dispożizzjonijiet
huma interdipendenti u inseparabbli u ma jistgħux jiġu applikati ma ebda sistema oħra.
[…]"
7       Skond il-ftehim ta' l-1992, il-kalkolu ta' l-indennizz li għalih għandu dritt l-aġent kuntrattwali wara t-terminazzjoni tal-kuntratt
huwa għalhekk ibbażat, kuntrarjament għall-kriterji msemmija fl-Artikoli 17 tad-direttiva u 1751 tal-Kodiċi Ċivili, kif emendat
mid-Digriet leġiżlattiv Nru 303, ta' l-10 ta' Settembru 1991 (iktar 'il quddiem l-"Artikolu 1751 tal-Kodiċi Ċivili"), fuq
perċentwali fissi tal-kummissjonijiet miġbura mill-imsemmi aġent kuntrattwali u fuq it-tul tal-kuntratt ta' aġenzija.

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
8       Honyvem itterminat, b'effett mit-30 ta' Ġunju 1998, il-kuntratt konkluż ma' M. De Zotti. Skond il-klawżola 10 tiegħu, l-imsemmi
kuntratt "huwa rregolat mid-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi Ċivili, tal-liġijiet speċjali dwar il-mandat ta' aġent kummerċjali
kif ukoll tal-ftehim kollettivi fis-settur kummerċjali […]".
9       Peress li kkunsidrat li l-kalkolu ta' l-indennizz għal terminazzjoni ta' kuntratt kellu jiġi bbażat fuq il-ftehim ta' l-1992,
Honyvem ipproponiet li tagħti lil M. De Zotti s-somma ta' 78 880 276 ITL bħala l-imsemmi indennizz.
10     Billi M. De Zotti kienet tikkunsidra li din is-somma ma kinitx biżżejjed, fit-12 ta' April 1999, hija ressqet rikors quddiem
it-Tribunale di Milano sabiex Honyvem tiġi kkundannata tħallasha s-somma ta' 181 889 420 ITL b'applikazzjoni tal-kriterji
mniżżla fl-Artikolu 1751 tal-Kodiċi Ċivili.
11     Peress li t-Tribunale di Milano ċaħad l-imsemmi rikors billi laqa' l-argument ta' Honyvem, M. De Zotti appellat quddiem il-Corte
d’appello di Milano. Din il-qorti laqgħet l-appell u rrikonoxxiet li l-persuna kkonċernata kellha dritt għal somma supplimentari
ta' 57 000 000 ITL b'applikazzjoni ta' l-Artikolu 1751 tal-Kodiċi Ċivili.
12     Honyvem appellat mis-sentenza mogħtija mill-Corte d’appello di Milano quddiem il-Corte suprema di cassazione. Din il-kumpannija
sostniet, b'mod partikulari, li r-referenza għall-prinċipju ta' l-awtonomija tal-volontà tal-partijiet u, għaldaqstant, għall-ftehim
kollettivi hija espressament awtorizzata mill-Artikolu 1751 tal-Kodiċi Ċivili fil-każ fejn dawn jipprovdu kundizzjonijiet
iktar favorevoli għall-aġent kummerċjali minn dawk li jirriżultaw mill-applikazzjoni tas-sistema prevista fil-leġiżlazzjoni.
L-evalwazzjoni tan-natura iktar favorevoli ta' l-indennizz pprovdut fil-ftehim għandha ssir
ex ante
. Issa, peress li s-sistema stabbilita mill-ftehim kollettiv tassigura, f'kull każ, il-benefiċċju ta' indennizz lill-aġent
kummerċjali, għandu jiġi konkluż li din hija iktar favorevoli għalih minn dik stabbilita mill-Artikolu 1751 tal-Kodiċi Ċivili.
13     M. De Zotti ressqet appell inċidentali minħabba li l-indennizz għal terminazzjoni ta' kuntratt dovut lilha għandu jikkorrispondi,
b'applikazzjoni tal-kriterji mniżżla fl-Artikolu 1751 tal-Kodiċi Ċivili, għal indennizz li l-ammont tiegħu jqarreb dak mitlub
fl-ewwel istanza.
14     Jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju li la l-ġurisprudenza u lanqas id-duttrina Taljana ma waslu għal konklużjonijiet unanimi
dwar il-legalità tal-ftehim ta' l-1992.
15     Huwa f'dawn iċ-ċirkustanzi li l-Corte suprema di cassazione iddeċidiet li tissospendi l-proċedimenti u li tagħmel lill-Qorti
tal-Ġustizzja s-segwenti domandi preliminari:
"1)      Fid-dawl tal-kontenut u ta' l-għan ta' l-Artikolu 17 tad-direttiva u, eventwalment, tal-kriterji li dan joffri sabiex jiġi
kkalkulat l-indennizz li huwa jipprovdi, l-Artikolu 19 ta' l-istess direttiva jista' jiġi interpretat bħala li huwa jaċċetta
l-possibbiltà li liġi nazzjonali li tittrasponi d-direttiva tippermetti li ftehim kollettiv (li japplika għall-partijiet f'ċerti
kuntratti) ma jipprevedix indennizz dovut lill-aġent fil-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 17(2) u kkalkulat bl-għajnuna
ta' kriterji li jistgħu jiġu dedotti minn dan l-Artikolu, iżda għal kuntrarju, indennizz li, minn naħa, għandu jiġi mħallas
lill-aġent indipendentement minn jekk jiġux sodisfatti l-kundizzjonijiet imniżżla fl-ewwel u t-tieni inċiż ta' l-Artikolu
17[(2)](a) (u għal parti ta' dan l-indennizz, f'kull ipotesi ta' terminazzjoni tal-kuntratt) u, min-naħa l-oħra, huwa kkalkulat
mhux skond il-kriterji li jistgħu jiġu dedotti mid-direttiva (u, jekk neċessarju, fil-limiti ta' l-ammont indikat minnha),
iżda skond kriterji ddeterminati minn qabel mill-ftehim kollettiv, jiġifieri indennizz determinat (mingħajr ebda referenza
speċifika għaż-żieda fl-operazzjonijiet miġjuba mill-aġent) abbażi ta' perċentwali fissi ta' remunerazzjonijiet miġbura mill-aġent
kummerċjali matul il-kuntratt, bil-konsegwenza li dan l-indennizz, anki fil-preżenza ta' limitu, jew, fil-biċċa l-kbira, ta'
kundizzjonijiet li għalihom id-direttiva tissuġġetta d-dritt għal indennizz, għandu f'ħafna każijiet ikun stabbilit għal somma
inferjuri (u xi drabi inferjuri ħafna) għas-somma massima prevista fid-direttiva, u, f'kull każ, inferjuri għas-somma li setgħet
tiġi stabbilita mill-qorti jekk din ma kinitx marbuta bil-fatturi ta' kalkolu tal-ftehim kollettiv, iżda bil-prinċipji u l-kriterji
tad-direttiva?
2)      […] il-kalkolu ta' l-indennizz għandu jsir b'mod analitiku, permezz ta' stima ta' kummissjonijiet oħrajn li l-aġent kummerċjali
seta' probabbilment jiġbor matul is-snin wara t-terminazzjoni tal-kuntratt, minħabba klijenti ġodda li huwa ġab jew minħabba
l-iżvilupp għaqli ta' operazzjonijiet mal-klijenti li jkollu diġà u li jkun ġab huwa stess, u permezz ta' l-applikazzjoni
biss fi stadju ulterjuri ta' modifiki eventwali fis-somma b'kunsiderazzjoni għall-kriterju ta' l-ekwità u tal-limitu previst
fid-direttiva; jew jekk metodi oħra ta' kalkolu huma awtorizzati u, b'mod partikolari, metodi sintetiċi li jħallu spazju ikbar
għall-kriterju ta' l-ekwità u bħala punt ta' tluq tal-kalkoli, għall-limitu massimu speċifikat fid-direttiva?"

Fuq id-domandi preliminari

Fuq l-ewwel domanda
16     Permezz ta' l-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi essenzjalment jekk l-Artikolu 19 tad-direttiva għandux jiġi
interpretat f'sens li l-indennizz għal terminazzjoni ta' kuntratt provvdut fl-Artikolu 17(2) tad-direttiva jista' jiġi ssostitwit,
b'applikazzjoni ta' ftehim kollettiv, b'indennizz determinat skond kriterji oħrajn minn dawk stabbiliti mill-imsemmija dispożizzjoni.
17     Qabel kollox, għandu jiġi osservat li l-interpretazzjoni ta' l-Artikoli 17 u 19 tad-direttiva għandha ssir fid-dawl ta' l-għan
li d-direttiva trid tilħaq u tas-sistema li hija tistabbilixxi (ara, f'dan is-sens, is-sentenzi tat-2 ta' Ottubru 1991, Vandevenne
et
, C-7/90, Ġabra p. I-4371, punt 6, u tat-12 ta' Diċembru 1996, Kontogeorgas, C-104/95, Ġabra p. I-6643, punt 25).
18     F'dan ir-rigward, huwa paċifiku li d-direttiva għandha bħala għan li tarmonizza l-liġijiet ta' l-Istati Membri f'dak li jirrigwarda
r-rapporti ġuridiċi bejn il-partijiet f'kuntratt ta' aġenzija kummerċjali (sentenzi tat-30 ta' April 1998, Bellone, C-215/97,
Ġabra p. I-2191, punt 10, u tat-13 ta' Lulju 2000, Centrosteel, C-456/98, Ġabra p. I-6007, punt 13).
19     Kif jirriżulta mit-tieni u t-tielet premessa, id-direttiva hija intiża sabiex tipproteġi l-aġenti kummerċjali fir-relazzjonijiet
tagħhom mal-prinċipali tagħhom, tippromwovi s-sigurtà ta' operazzjonijiet kummerċjali u tiffaċilita l-iskambji ta' merkanziji
bejn Stati Membri billi tapprossima s-sistemi ġuridiċi ta' dawn ta' l-aħħar fil-qasam tar-rappreżentanza kummerċjali. Għal
dan il-għan, id-direttiva tistabbilixxi b'mod partikolari regoli li jirregolaw, fl-Artikoli 13 sa 20 tagħha, it-terminazzjoni
u t-tmiem tal-kuntratt ta' aġenzija (sentenza tas-6 ta' Marzu 2003, Caprini, C-485/01, Ġabra p. I-2371, punt 4).
20     Għal dak li jikkonċerna t-terminazzjoni tal-kuntratt, l-Artikolu 17(1) tad-direttiva jistabbilixxi sistema li tippermetti
lill-Istati Membri jagħżlu waħda minn żewġ soluzzjonijiet. Fil-fatt, dawn ta' l-aħħar għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji
sabiex jassiguraw li l-aġent kummerċjali jkun, wara t-terminazzjoni tal-kuntratt, indennizzat skond il-kriterji mniżżla fil-paragrafu
2 ta' l-istess Artikolu, jew ikkumpensat  għad-danni skond kriterji stabbiliti fil-paragrafu 3 ta' dan.
21     Ir-Repubblika Taljana, li qabel il-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħha kienet bbażata ħafna fuq ftehim kollettivi, għażlet is-soluzzjoni
pprovduta fl-Artikolu 17(2).
22     Skond il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, is-sistema stabbilita mill-Artikoli 17 sa 19 ta' din id-direttiva hija, fid-dawl
b'mod partikolari tal-protezzjoni ta' l-aġent kummerċjali wara t-terminazzjoni tal-kuntratt, ta' natura imperattiva (sentenza
tad-9 ta' Novembru 2000, Ingmar, C-381/98, Ġabra p. I-9305, punt 21).
23     Minn dan il-Qorti tal-Ġustizzja waslet għall-konklużjoni li prinċipal ma jistax jevadi l-imsemmija dispożizzjonijiet permezz
ta' sempliċi klawżola ta' għażla ta' liġi, mingħajr ma tkun tqajmet il-kwistjoni dwar jekk l-għażla saritx jew le bi ħsara
għall-aġent kummerċjali (sentenza Ingmar, iċċitata iktar 'il fuq, punt 25).
24     Għal dak li jikkonċerna l-Artikolu 19 tad-direttiva, għandu jiġi mfakkar qabel kollox li, skond ġurisprudenza kostanti, il-kliem
użat sabiex jiġu stabbiliti eżenzjonijiet mill-prinċipju ġenerali stabbilit mil-leġiżlazzjoni Komunitarja, bħal dak li jirriżulta
mis-sistema ta' indennizz pprovdut fl-Artikolu 17 tad-direttiva, għandu jiġi interpretat b'mod strett (ara, f'dan is-sens,
is-sentenza tat-18 ta' Jannar 2001, Stockholm Lindöpark, C-150/99, Ġabra p. I-493, punt 25).
25     Għandu jiġi osservat ukoll li l-Artikolu 19 tad-direttiva jipprevedi l-possibbiltà għall-partijiet li jidderogaw mid-dispożizzjonijiet
ta' l-Artikolu 17 tagħha qabel ma jiskadi l-kuntratt, bil-kundizzjoni li d-deroga maħsuba ma tkunx sfavorevoli għall-aġent
kummerċjali. Għaldaqstant, għandu jiġi kkonstatat li n-natura sfavorevoli jew le ta' l-imsemmija deroga għandha tiġi evalwata
fil-mument li fih il-partijiet jikkunsidrawha. Dawn ta' l-aħħar ma jistgħux jiftiehmu fuq deroga li fir-rigward tagħha jinjoraw
jekk din tkunx, fi tmiem il-kuntratt, favur jew għad-detriment ta' l-aġent kummerċjali.
26     Tali interpretazzjoni hija kkorroborata wkoll mill-għan u minn natura tas-sistema stabbilita mill-Artikoli 17 u 19 tad-direttiva,
kif ippreċiżati fil-punti 19 u 22 ta' din is-sentenza.
27     Għaldaqstant, mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti għandu jiġi konkluż li l-Artikolu 19 tad-direttiva għandu jinftiehem f'sens
li deroga mid-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 17 tagħha hija possibbli biss jekk,
ex ante
, jiġi eskluż li din tista' tkun, fi tmiem il-kuntratt, ta' detriment għall-aġent kummerċjali.
28     Dan ikun il-każ, għal dak li jikkonċerna l-ftehim ta' l-1992, jekk jista' jiġi stabbilit li l-applikazzjoni ta' dan il-ftehim
mhija qatt sfavorevoli għall-aġent kummerċjali, peress illi hija tiggarantixxi sistematikament lil dan ta' l-aħħar, b'rigward
għar-rapporti ġuridiċi kollha li jistgħu jiġu stabbiliti bejn il-partijiet f'kuntratt ta' agenzija kummerċjali, indennizz
superjuri jew għall-inqas ugwali għal dak li jirriżulta mill-applikazzjoni ta' l-Artikolu 17 tad-direttiva.
29     Il-fatt biss li l-imsemmi ftehim jista' jkun favorevoli għall-aġent kummerċjali fil-każ li huwa jkollu biss, b'applikazzjoni
tal-kriterji mniżżla fl-Artikolu 17(2) tad-direttiva, dritt għal indennizz imnaqqas ħafna, jew ma jkollu ebda dritt għal indennizz,
ma jkunx biżżejjed sabiex jiġi stabbilit li hija ma tipprovdix deroga għad-dispożizzjonijiet ta' l-Artikoli 17 u 18 tad-direttiva
li hija ta' detriment għall-aġent kummerċjali.
30     Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tagħmel il-verifikazzjonijiet neċessarji għal dan il-għan.
31     Fl-aħħar nett, għandu jiġi osservat li huwa biss fil-każ li l-ftehim ta' l-1992 jagħti l-possibbiltà li jiġi applikat, għalkemm
biss parzjalment, l-indennizz ikkalkulat skond id-dispożizzjonijiet ta' dan il-ftehim flimkien ma' l-indennizz ipprovdut mis-sistema
stabbilita mid-direttiva li dan jista' jiġi kkwalifikat bħala li huwa favorevoli għall-aġent kummerċjali. Din il-possibbiltà
hija madankollu espressament skartata mid-dikjarazzjoni vverbalizzata tal-partijiet li ffirmaw l-imsemmi ftehim.
32     Fid-dawl ta' dak kollu li ntqal, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda hija li l-Artikolu 19 tad-direttiva għandu
jiġi interpretat f'sens li l-indennizz għal terminazzjoni ta' kuntratt li jirriżulta mill-applikazzjoni ta' l-Artikolu 17(2)
tad-direttiva ma jistax jiġi sostitwit, b'applikazzjoni ta' fethim kollettiv, b'indennizz determinat skond kriterji differenti
minn dawk stabbiliti minn din id-dispożizzjoni ħlief jekk jiġi stabbilit li l-applikazzjoni ta' tali ftehim tiggarantixxi
lill-aġent kummerċjali, f'kull każ, indennizz ugwali jew superjuri għal dak li jirriżulta mill-applikazzjoni ta' l-imsemmija
dispożizzjoni.

Fuq it-tieni domanda
33     Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi essenzjalment jekk il-kalkolu ta' l-indennizz għal terminazzjoni
ta' kuntratt għandux isir b'mod analitiku, kif jipprovdi l-Artikolu 17(2) tad-direttiva, jew jekk jistgħux jintużaw metodi
oħra ta' kalkolu, li jagħtu, b'mod partikolari, spazju ikbar għall-kriterju ta' l-ekwità.
34     F'dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li, għalkemm is-sistema stabbilita mill-Artikolu 17 tad-direttiva hija mandatorja u
hija tistabbilixxi kuntest (sentenza Ingmar, iċċitata iktar 'il fuq, punt 21), hija ma tagħtix madankollu indikazzjonijiet
dettaljati għal dak li jirrigwarda l-metodu ta' kalkolu ta' l-indennizz għal terminazzjoni ta' kuntratt.
35     Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja iddeċidiet li, f'dan il-kuntest, l-Istati Membri jistgħu jeżerċitaw marġni ta' diskrezzjoni
meta jiġu biex jagħżlu l-metodi ta' kalkolu ta' l-indennizz (sentenza Ingmar, iċċitata iktar 'il fuq, punt 21). Il-Kummissjoni
ppreżentat lill-Kunsill, kif hija kellha l-obbligu tagħmel skond l-Artikolu 17(6) tad-direttiva, ir-rapport dwar l-applikazzjoni
ta' l-Artikolu 17 tad-Direttiva tal-Kunsill dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membru li jirrigwardaw aġenti
kummerċjali li jaħdmu għal rashom, ippreżentat mill-Kummissjoni fit-23 ta' Lulju 1996 [KUM(96) 364 finali]. Dan ir-rapport
jagħti informazzjoni dettaljata għal dak li jikkonċerna l-kalkolu effettiv ta' l-indennizz u huwa intiż sabiex jiffaċilita
interpretazzjoni iktar uniformi ta' dan l-Artikolu 17.
36     Għaldaqstant, ir-risposta li għandha tingħata għat-tieni domanda hija li, fil-kuntest stabbilit mill-Artikolu 17(2) tad-direttiva,
l-Istati Membri jgawdu minn marġni ta' diskrezzjoni li huma għandhom il-fakultà jeżerċitaw, b'mod partikulari, skond il-kriterju
ta' l-ekwità.

Fuq l-ispejjeż
37     Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta' kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni ta' l-osservazzjonijiet
lill-Qorti, barra dawk ta' l-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta' u tiddeċiedi li:
1)
L-Artikolu 19 tad-Direttiva tal-Kunsill 86/653/KEE, tat-18 ta’ Diċembru 1986, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati
Membru li jirrigwardaw aġenti kummerċjali li jaħdmu għal rashom, għandu jiġi interpretat f'sens li l-indennizz għal terminazzjoni
ta' kuntratt li jirriżulta mill-applikazzjoni ta' l-Artikolu 17(2) tad-direttiva ma jistax jiġi sostitwit, b'applikazzjoni
ta' fethim kollettiv, b'indennizz determinat skond kriterji differenti minn dawk stabbiliti minn din id-dispożizzjoni ħlief
jekk jiġi stabbilit li l-applikazzjoni ta' tali ftehim tiggarantixxi lill-aġent kummerċjali, f'kull każ, indennizz ugwali
jew superjuri għal dak li jirriżulta mill-applikazzjoni ta' l-imsemmija dispożizzjoni.
2)
Fil-kuntest stabbilit mill-Artikolu 17(2) tad-direttiva 86/653, l-Istati Membri jgawdu minn marġni ta' diskrezzjoni li huma
għandhom il-fakultà jeżerċitaw, b'mod partikulari, skond il-kriterju ta' l-ekwità.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: it-Taljan.