CELEX: 62002TJ0022
Konkurencja
Porozumienia w sektorze witamin
Decyzja Komisji stwierdzająca ustanie naruszeń i nienakładająca grzywien
Rozporządzenie (EWG) nº 2988/74
Przedawnienie uprawnień Komisji do nakładania grzywien lub kar
Zasada pewności prawa
Domniemanie niewinności
Uzasadniony interes w stwierdzeniu istnienia naruszeń

Okoliczności powstania sporu
1       W decyzji 2003/2/WE z dnia 21 listopada 2001 r. dotyczącej postępowania na podstawie art. 81 WE i art. 53 Porozumienia EOG
(sprawa COMP/E‑1/37.512 – Witaminy) (Dz.U. 2003, L 6, str. 1, zwanej dalej „decyzją”) Komisja stwierdziła w art. 1, że określone
przedsiębiorstwa – poprzez udział w szeregu odrębnych porozumień obejmujących dwanaście różnych rynków witamin, a konkretnie
witamin A, E, B1, B2, B5, B6, kwasu foliowego, witamin C, D3, H, beta‑karotenu i karotenoidów – naruszyły art. 81 ust. 1 WE
i art. 53 ust. 1 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG). W szczególności z motywu drugiego decyzji wynika,
że w ramach tych porozumień określone przedsiębiorstwa ustaliły ceny na poszczególne produkty, przydzieliły sobie kwoty sprzedaży,
wspólnie decydowały o podwyższeniu cen i takie podwyżki przeprowadziły, opublikowały cenniki zgodnie ze swymi ustaleniami,
sprzedawały produkty po uzgodnionych cenach, ustanowiły mechanizm nadzoru i kontroli przestrzegania porozumień i brały udział
w regularnych spotkaniach mających na celu wprowadzenie ich planów w życie.
2       Do omawianych przedsiębiorstw należały między innymi dwa przedsiębiorstwa japońskie: Sumitomo Chemical Co. Ltd (zwane dalej
„Sumitomo”) i Sumika Fine Chemicals Co. Ltd (zwane dalej „Sumika”), uznane za odpowiedzialne odpowiednio za naruszenia dotyczące
rynków wspólnotowych i EOG witaminy H (znanej też jako biotyna) i kwasu foliowego [art. 1 ust. 1 lit. j) i k) decyzji].
3       W art. 1 ust. 2 lit. k) i l) decyzji Komisja stwierdziła, że naruszenia, które były udziałem Sumitomo i Sumika, trwały odpowiednio
od października 1991 r. do kwietnia 1994 r. i od stycznia 1991 r. do czerwca 1994 r.
4       Na mocy art. 2 decyzji do przedsiębiorstw uznanych za odpowiedzialne za stwierdzone naruszenia skierowany został nakaz natychmiastowego
położenia im kresu, o ile jeszcze tego nie zrobiły, oraz powstrzymania się w przyszłości od wszelkich działań lub postaw tożsamych
ze stwierdzonymi naruszeniami, jak również od wszelkich działań mających identyczny lub równoważny przedmiot lub skutek.
5       O ile Komisja nałożyła grzywny z tytułu naruszeń stwierdzonych na rynkach witamin A, E, B2, B5, C, D3, beta‑karotenu i karotenoidów,
nie nałożyła grzywien z tytułu naruszeń stwierdzonych na rynkach witamin B1, B6, H i kwasu foliowego (art. 3 decyzji).
6       Z motywów 645–649 decyzji wynika bowiem, że naruszenia stwierdzone w ramach ostatnich z wymienionych rynków ustały ponad pięć
lat przed wszczęciem przez Komisję dochodzenia, a co za tym idzie ma do nich zastosowanie art. 1 rozporządzenia Rady (EWG)
nr 2988/74 z dnia 26 listopada 1974 r. dotyczącego okresów przedawnień w postępowaniach i wykonywaniu sankcji zgodnie z regułami
Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej dotyczącymi transportu i konkurencji (Dz.U. L 319, str. 1).
7       Wobec powyższego między innymi Sumitomo i Sumika nie zostały objęte grzywnami.
8       Z decyzji (motyw 650) wynika również, że te dwa przedsiębiorstwa podniosły w swych odpowiedziach na przedstawienie zarzutów,
iż naruszenia, w których miały uczestniczyć, nie mogą być przedmiotem decyzji Komisji ze względu na ich przedawnienie.
9       Komisja odrzuciła w decyzji (motyw 651) tę argumentację, podnosząc, że „przepisy odnoszące się do przedawnienia dotyczą wyłącznie
stosowania grzywien lub kar” oraz, że „pozostają [one] bez wpływu na uprawnienie Komisji do badania spraw związanych z porozumieniami
i do wydawania, w stosownym przypadku, decyzji nakazujących zaprzestanie naruszeń”.

Przebieg postępowania i żądania stron
10     W odrębnych pismach, złożonych w sekretariacie Sądu Pierwszej Instancji w dniu 7 lutego 2002 r., Sumitomo i Sumika wniosły
niniejsze skargi, wpisane do rejestru Sądu odpowiednio pod numerami T‑22/02 i T‑23/02.
11     Postanowieniem prezesa pierwszej izby Sądu Pierwszej Instancji z dnia 30 kwietnia 2004 r. sprawy T‑22/02 i T‑23/02 zostały
połączone, ze względu na istniejące między nimi powiązanie, do łącznego rozpoznania w procedurze ustnej i do wydania wyroku,
zgodnie z art. 50 regulaminu Sądu.
12     Na podstawie art. 14 regulaminu i na wniosek pierwszej izby Sąd postanowił, po wysłuchaniu stron zgodnie z art. 51 regulaminu,
przekazać rozpoznanie niniejszych spraw izbie w składzie powiększonym.
13     Ponieważ skład izb Sądu uległ zmianie i sędzia sprawozdawca został przydzielony do czwartej izby, niniejsze sprawy zostały
w konsekwencji przydzielone czwartej izbie w składzie powiększonym.
14     Po zapoznaniu się ze sprawozdaniem sędziego sprawozdawcy Sąd (czwarta izba w składzie powiększonym) postanowił otworzyć procedurę
ustną.
15     Strony przedstawiły stanowiska i udzieliły odpowiedzi na pytania Sądu na rozprawie, która odbyła się w dniu 18 listopada 2004 r.
16     W sprawie T‑22/02 Sumitomo wnosi do Sądu o stwierdzenie nieważności decyzji w zakresie jej dotyczącym i obciążenie kosztami
postępowania pozwanej.
17     W sprawie T‑23/02 Sumika wnosi do Sądu o stwierdzenie nieważności decyzji w zakresie go dotyczącym i obciążenie kosztami postępowania
pozwanej.
18     W obydwu tych sprawach Komisja wnosi do Sądu o oddalenie skarg i obciążenie kosztami postępowania skarżących.

W przedmiocie żądań stwierdzenia nieważności
19     Na poparcie skargi skarżące podnoszą dwa zarzuty oparte na przedawnieniu uprawnienia Komisji do stwierdzenia istnienia naruszeń
i na braku kompetencji Komisji.
1.
W przedmiocie zarzutu pierwszego opartego na przedawnieniu uprawnienia Komisji do stwierdzenia istnienia naruszeń
20     Skarżące utrzymują, że w omawianym przypadku Komisja nie mogła wydać skierowanej do nich decyzji nakazującej zaprzestanie
naruszeń, gdyż jej uprawnienia wygasły, po pierwsze, w wyniku upływu terminu przedawnienia określonego w art. 1 rozporządzenia
nr 2988/74, a po drugie, na podstawie niektórych zasad ogólnych prawa wspólnotowego.

Część pierwsza: zastosowanie rozporządzenia nr 2988/74
Argumenty stron
21     Skarżące zwracają uwagę, że uprawnienie Komisji do nakładania grzywien lub kar z tytułu naruszenia wspólnotowego prawa konkurencji
podlega zgodnie z art. 1 rozporządzenia nr 2988/74 pięcioletniemu okresowi przedawnienia oraz że Komisja sama przyznała, iż
ten termin w stosunku do skarżących już upłynął.
22     Twierdzą ponadto, że formalna decyzja nakazująca zaprzestanie naruszeń, taka jak decyzja skierowana w niniejszym przypadku
do nich, musi zostać zakwalifikowana jako „kara” w rozumieniu powołanego artykułu, ponieważ rodzi ona co najmniej trojakiego
rodzaju skutki o charakterze sankcji.
23     Po pierwsze, skutkiem wydania decyzji stwierdzającej naruszenie prawa konkurencji w ramach porozumienia o zasięgu światowym
może być wszczęcie innych postępowań w państwach członkowskich, w których przepisy regulujące przedawnienie są odmienne, a nawet
w innych państwach; ustalenia poczynione przez Komisję mogą służyć jako wskazówki w ramach tych postępowań, co naraziłoby
skarżące w najlepszym wypadku na konieczność poniesienia bardzo wysokich kosztów obrony. Po drugie, skarżące mogłyby zostać
pozwane przed sądy krajowe z tytułu odpowiedzialności cywilnej przez podmioty trzecie, które opierałyby swoje powództwa o odszkodowanie
na decyzji. Po trzecie, decyzja poważnie szkodzi dobremu imieniu skarżących, jako że postępowania cywilne wszczęte przez podmioty
trzecie stanowią złą reklamę.
24     Skarżące podkreślają, że celem rozporządzenia nr 2988/74 jest – zgodnie z jego preambułą – wprowadzenie, dla zagwarantowania
pewności prawa, zasady przedawnienia zarówno w odniesieniu do grzywien, jak i innych kar. Uzasadnienie wprowadzenia terminów
przedawnienia takich jak określone w rozporządzeniu nr 2988/74 do danego porządku prawnego opiera się na założeniu, że w interesie
prawidłowego funkcjonowania systemu prawnego należy zapewnić, aby dawne naruszenia nie były już ścigane i karane. Pewność
prawa, sprawiedliwość i skuteczność administracji wymagają, aby administracja wykorzystywała swe zasoby i pieniądze podatnika
na prowadzenie dochodzeń w sprawach bieżących, a nie przeszłych naruszeń. Co za tym idzie, po upływie pewnego okresu przedsiębiorstwa
nie tylko nie powinny już być obejmowane grzywnami, ale również nie muszą obawiać się skierowania do nich rodzącej skutki
o charakterze sankcji decyzji stwierdzającej istnienie naruszenia.
25     Z powyższego wynika, że na podstawie rozporządzenia nr 2988/74 Komisja nie tylko nie może nałożyć grzywien na skarżące, ale
nie może też wydać skierowanej do nich decyzji stwierdzającej naruszenie i nakazującej jego zaprzestanie.
26     Pozwana utrzymuje, że art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74 analizowany w jego kontekście i w świetle prac prowadzących
do przyjęcia tego aktu nie może być interpretowany jako mający zastosowanie do grzywien lub kar innych niż mających charakter
ściśle pieniężny, o których mowa w przepisach powołanych w preambule tego rozporządzenia. Artykuł ten posługuje się bowiem
dokładnie dwoma pojęciami: „grzywny” i „kary”, co ma na celu objęcie tym samym reżimem przedawnienia wszystkich sankcji pieniężnych
przewidzianych w tych przepisach, bez względu na to, czy są one „grzywnami”, czy „karami”. Z przedstawionego przez Komisję
pierwotnego projektu rozporządzenia oraz z dwóch późniejszych względem niego zmienionych projektów wynika jasno, że te dwa
pojęcia zostały użyte jako synonimy. Opinia Komitetu Ekonomiczno‑Społecznego (obecnie: Europejskiego Komitetu Ekonomiczno‑Społecznego,
zwanego dalej „EKES”) z dnia 29 czerwca 1972 r. w pierwszym zdaniu („Projekt rozporządzenia dotyczy wyłącznie uprawnienia
do nakładania i ściągania grzywien za naruszenia przepisów wydanych na mocy traktatu ustanawiającego EWG w dziedzinach prawa
transportowego i prawa konkurencji”) wskazuje natomiast, że Komitet zrozumiał projekt rozporządzenia jako odnoszący się wyłącznie
do grzywien rozumianych szeroko, obejmujących również okresowe kary pieniężne.
27     Pozwana podnosi w każdym razie, że wszelkie sankcje nałożone przez organy ochrony konkurencji państwa trzeciego lub zasądzenie
odszkodowania przez sąd krajowy nie mogą być utożsamiane z sankcjami nakładanymi przez Komisję. Poza tym uszczerbek dla dobrego
imienia może stanowić, jej zdaniem, co najwyżej pośrednią konsekwencję wydania decyzji i nie może zostać uznany za sankcję.
Co więcej, pozwana twierdzi, że skarżące mylą fakt wydania i opublikowania decyzji stwierdzającej istnienie naruszenia. Wyłącznie
bowiem opublikowanie mogłoby stwarzać potencjalne zagrożenie dla interesów jej adresata, nie mając jednakże charakteru sankcji.
28     Skarżące podkreśliły w replice, że skoro na podstawie rozporządzenia nr 2988/74 Komisja nie ma już uprawnień do nakazania
przedsiębiorstwom położenia kresu stwierdzonemu naruszeniu ani do nałożenia grzywien i okresowych kar pieniężnych w przypadku
jego stwierdzenia, to wynika z tego jednoznacznie, że nie dysponuje już dorozumianym uprawnieniem do stwierdzenia istnienia
tego naruszenia (wyrok Trybunału z dnia 2 marca 1983 r. w sprawie 7/82 GVL przeciwko Komisji, Rec. str. 483, pkt 23).
29     Skarżące zwracają uwagę, że Trybunał, dokonując wykładni prawa wspólnotowego, odwołuje się do oczywistego znaczenia słów,
kontekstu legislacyjnego, celu przepisów, a jedynie posiłkowo do prac przygotowawczych (opinia rzecznika generalnego A. Tizzana
w sprawie C‑133/00 Bowden i in., w której został wydany wyrok Trybunału z dnia 4 października 2001 r., Rec. str. I‑7031, I‑7033,
pkt 28–30). Same prace przygotowawcze nie mogą służyć jako jasne wytłumaczenie intencji autorów rozporządzenia (wyrok Sądu
z dnia 25 marca 1999 r. w sprawie T‑102/96 Gencor przeciwko Komisji, Rec. str. II‑753, pkt 128 i 129). Istotny w omawianym
przypadku jest nie sposób rozumienia projektu rozporządzenia przez EKES, ale samo brzmienie jego ostatecznego tekstu.
30     Ich zdaniem, brzmienie art. 1 rozporządzenia nr 2988/74 jest jasne i jednoznaczne. Nie budzi wątpliwości fakt, że ze względu
na skutki o charakterze sankcji, które wywołuje, oraz klasyczne założenia karnistyczne, którym podlega, decyzja stwierdzająca
istnienie naruszenia stanowi w rzeczywistości karę w rozumieniu tego artykułu. Pozwana sama potwierdziła tę opinię, przyznając,
że wydała decyzję w interesie „wspierania przykładnego zachowania” i „zapobiegania wszelkiej recydywie”, przy czym te dwa
założenia wpisują się, jak twierdzą skarżące, w klasyczny cel każdej kary. Skarżące zaznaczają, że, po pierwsze, z opinii
rzecznika generalnego Reischla w ww. sprawie GVL przeciwko Komisji (pkt 510 i 516) wynika, że pozwana przyznała już, w postępowaniu
w tej sprawie, że decyzja stwierdzająca istnienie naruszenia wywołuje również skutek o charakterze sankcji przez fakt jej
opublikowania w Dzienniku Urzędowym, a po drugie, że Trybunał, w wyroku z dnia 15 lipca 1970 r. w sprawie 41/69 ACF Chemiefarma
przeciwko Komisji, Rec. str. 661, pkt 104, uznał, że opublikowanie decyzji ma charakter sankcji dodatkowej.
31     Skarżące kładą w szczególności nacisk na fakt, że sąd krajowy państwa członkowskiego lub państwa trzeciego mógłby wykorzystać
ustalenia poczynione przez Komisję jako „prima facie dostateczny dowód”, który skarżącym byłoby możliwie najtrudniej obalić,
zwłaszcza w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Powołują się w tym względzie na orzeczenia organów sądowych w Australii,
Stanach Zjednoczonych i w Kanadzie, a także na wyrok Trybunału z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie C‑344/98 Masterfoods i HB,
Rec. str. I‑11369, pkt 49–52. Podkreślają, że sama pozwana w sposób dorozumiany bierze pod uwagę w swych pismach procesowych
taką możliwość, gdyż w ramach odpowiedzi na zarzut drugi odwołuje się do „zapewnienia możliwości odwołania się do krajowych
sądów cywilnych przez pokrzywdzone podmioty” jako uzasadnionego interesu upoważniającego ją do przyjęcia decyzji stwierdzającej
istnienie naruszenia (zob. pkt 122 niniejszego wyroku).
32     Skarżące dodają, że kontekst legislacyjny nie podważa możliwości zastosowania rozporządzenia nr 2988/74 do decyzji stwierdzających
istnienie naruszenia. Zwracają uwagę, że użycie w art. 1 tego rozporządzenia pojęcia „kara” nie jest uzasadnione, jak twierdzi
pozwana, potrzebą objęcia tym samym reżimem przedawnienia różnie nazwanych sankcji pieniężnych. W pojęciu „grzywna” bez wątpienia
mieszczą się również sankcje pieniężne przewidziane przez rozporządzenie Rady nr 11 z dnia 27 czerwca 1960 r. w sprawie zniesienia
dyskryminacji w stawkach i warunkach transportu w wykonaniu art. 79 ust. 3 traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą
(Dz.U. 1960, 52, str. 1121).
33     Pozwana kwestionuje w duplice argument skarżących oparty na ww. wyroku w sprawie GVL przeciwko Komisji, precyzując, że w omawianym
wyroku Trybunał nie orzekł, iż dorozumiane uprawnienie do wydania decyzji stwierdzającej istnienie naruszenia wynika bezpośrednio
z przyznanych na podstawie przepisów uprawnień do nakazania położenia mu kresu i do nałożenia grzywien, ale że wspólną podstawę
wszystkich tych uprawnień stanowiły art. 83 WE i 85 WE. Poza tym pozwana odrzuca dokonaną przez skarżące wykładnię ww. wyroku
w sprawie ACF Chemiefarma przeciwko Komisji.
Ocena Sądu
34     Tytułem wstępu należy podkreślić, że Komisja jest odpowiedzialna za wykonywanie wspólnotowej polityki konkurencji i nadawanie
jej kierunku. Artykuł 85 ust. 1 WE, który w tej dziedzinie stanowi szczególny aspekt wyznaczonego Komisji na podstawie art. 211 WE
ogólnego zadania sprawowania nadzoru, powierza jej zadanie czuwania nad stosowaniem zasad określonych w art. 81 WE i 82 WE,
natomiast przepisy przyjęte na podstawie art. 83 WE przyznały jej rozszerzone uprawnienia (wyroki Trybunału z dnia 28 lutego
1991 r. w sprawie C‑234/89 Delimitis, Rec. str. I‑935, pkt 44 i w ww. sprawie Masterfoods i HB, pkt 46; wyrok Sądu z dnia
18 września 1992 r. w sprawie T‑24/90 Automec przeciwko Komisji, Rec. str. II‑2223, pkt 73 i 74).
35     Uprawnienia powierzone Komisji na mocy rozporządzenia Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierwszego rozporządzenia wprowadzającego
w życie art. 85 [81] i 86 [82] traktatu (Dz.U. 1962, 13, str. 204), znajdujące zastosowanie w niniejszym przypadku ratione
temporis, mają zatem na celu umożliwienie Komisji wykonywania powierzonego jej na mocy art. 85 WE zadania czuwania nad poszanowaniem
reguł konkurencji w ramach wspólnego rynku (wyrok Trybunału z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawach połączonych C‑204/00 P, C‑205/00 P,
C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P i C‑219/00 P Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, Rec. str. I‑123, pkt 54 i wyrok
Sądu z dnia 20 lutego 2001 r. w sprawie T‑112/98 Mannesmannröhren‑Werke przeciwko Komisji, Rec. str. II‑729, pkt 61 i 66).
Unikanie praktyk i porozumień antykonkurencyjnych, ich odkrywanie i karanie leży więc w interesie ogólnym (ww. wyrok w sprawie
Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 54).
36     Rozporządzenie nr 17 przyznało Komisji uprawnienie do nakazywania przedsiębiorstwom zaprzestania stwierdzonych naruszeń oraz
nakładania grzywien i okresowych kar pieniężnych w razie stwierdzenia istnienia naruszenia. Z uprawnienia do wydawania decyzji
w tym celu wynika wprost uprawnienie do stwierdzenia istnienia danego naruszenia (ww. wyrok w sprawie GVL przeciwko Komisji,
pkt 23).
37     Zaprzestanie naruszenia przed wydaniem przez Komisję decyzji nie stanowi dla Komisji przeszkody w wykonywaniu uprawnień do
stwierdzania i karania naruszenia reguł konkurencji. Trybunał orzekł już w tym względzie, że na uprawnienie Komisji do nakładania
kar nie wpływa w żaden sposób fakt, że zachowanie stanowiące naruszenie ustało i że nie wywołuje już ono żadnych szkodliwych
skutków (ww. wyrok w sprawie ACF Chemiefarma przeciwko Komisji, pkt 175), oraz że Komisja może wydać decyzję stwierdzającą
istnienie naruszenia, którego dane przedsiębiorstwo już zaprzestało, pod warunkiem że działa ona w uzasadnionym interesie
(ww. wyrok w sprawie GVL przeciwko Komisji, pkt 24).
38     W niniejszym przypadku Komisja ograniczyła się w decyzji do stwierdzenia w odniesieniu do skarżących, że biorąc udział w porozumieniach
dotyczących rynków wspólnotowych i EOG odpowiednio witaminy H (w przypadku Sumitomo od października 1991 r. do kwietnia 1994 r.)
i kwasu foliowego (w przypadku Sumiki od stycznia 1991 r. do czerwca 1994 r.), naruszyły one art. 81 ust. 1 WE i art. 53 ust. 1
Porozumienia EOG, oraz do nakazania im powstrzymania się od ponownego podejmowania działań lub przyjmowania postaw lub jakichkolwiek
środków mających identyczny lub równoważny przedmiot lub skutek. Komisja nie nałożyła natomiast na skarżące grzywien, ze względu
na fakt, że zakończyły one swój udział w powołanych porozumieniach ponad pięć lat przed wszczęciem przez Komisję dochodzenia,
co oznacza, że zgodnie z art. 1 rozporządzenia nr 2988/74 nastąpiło przedawnienie jej uprawnień do nakładania grzywien.
39     W części pierwszej zarzutu pierwszego skarżące podnoszą w istocie, że Komisja naruszyła art. 1 rozporządzenia nr 2988/74,
jako że, ich zdaniem, przewidziane w nim przedawnienie obejmuje również uprawnienie do stwierdzenia spornego naruszenia. Podkreślają
w szczególności, że decyzja stwierdzająca naruszenie wchodzi w zakres przedmiotowy pojęcia kary, której Komisja po upływie
terminu przedawnienia określonego w tym przepisie nie mogła już wymierzyć, oraz że wygaśnięcie uprawnienia do nakładania grzywien
będące wynikiem przedawnienia musi pociągać za sobą wygaśnięcie dorozumianego uprawnienia do stwierdzenia naruszenia.
40     Należy zatem ustalić w pierwszej kolejności, czy – jak utrzymują skarżące – przedawnienie, o którym mowa w art. 1 ust. 1 rozporządzenia
nr 2988/74 ma zastosowanie do uprawnienia Komisji do stwierdzenia naruszenia art. 81 ust. 1 WE.
41     Artykuł 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74 stanowi, że „[k]ompetencja Komisji w zakresie nakładania grzywien i kar z tytułu
naruszenia reguł Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej dotyczących transportu lub konkurencji podlega następującym okresom przedawnienia:
a)      trzy lata w przypadku naruszeń przepisów dotyczących wniosków lub zgłoszeń przedsiębiorstw lub związków przedsiębiorstw, wniosków
o udzielenie informacji lub przeprowadzenie postępowań;
b)      pięć lat w przypadku każdych innych naruszeń”.
42     Dokonując literalnej wykładni tego przepisu, trzeba mieć na względzie fakt, że akty prawa wspólnotowego są zredagowane w wielu
językach i że różne wersje językowe tych aktów są na równi autentyczne; dokonanie wykładni przepisu prawa wspólnotowego wymaga
więc przeprowadzania porównania wersji językowych (wyrok Trybunału z dnia 6 października 1982 r. w sprawie 283/81 CILFIT,
Rec. str. 3415, pkt 18).
43     Należy w tym względzie podnieść, że brzmienie art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74 niemal we wszystkich jego wersjach językowych
wskazuje, że przedawnieniu podlega uprawnienie Komisji do nakładania grzywien lub kar. Żadna z wersji językowych nie czyni
odniesienia do przedawnienia okoliczności faktycznych lub naruszeń ani uprawnienia Komisji do stwierdzania naruszeń. Wobec
powyższego wskazane byłoby zatem dokonanie analizy zakresu pojęcia „kara” zawartego w omawianym przepisie obok pojęcia „grzywna”,
w celu ustalenia, czy – jak twierdzą skarżące – pojęcie to obejmuje również decyzję stwierdzającą naruszenie.
44     O ile w większości wersji językowych pojęcie to, rozpatrywane samodzielnie, może mieć zakres szerszy od pojęcia „grzywna”,
które oznacza wyłącznie sankcje pieniężne, istnieją wersje językowe (konkretnie fińska i szwedzka), w których pojęcie to oznacza,
dokładnie jak pojęcie „grzywna”, sankcje wyłącznie pieniężne.
45     Wykładnia oparta na brzmieniu tytułu art. 1 daje również nieco sprzeczny wynik. Niektóre wersje językowe rozporządzenia nr 2988/74
odnoszą się bowiem w tytule tego artykułu do przedawnienia działania lub postępowań, a więc pojęć, które mogą sugerować, że
zakres przedawnienia, o którym mowa w tym przepisie, wykracza poza samo uprawnienie do karania naruszeń i może nawet obejmować
wszczęcie działań lub postępowań mających na celu zwykłe stwierdzenie istnienia naruszeń. W innych wersjach w tytule zawarte
są pojęcia, takie jak „poursuite” (wersja francuska) lub „vervolging” (wersja niderlandzka), przy czym pojęcie dochodzenia,
odmiennie niż działanie lub postępowanie kojarzy się jednoznacznie z działaniem o charakterze represyjnym. W wersji duńskiej
tytuł mówi o przedawnieniu uprawnienia do nakładania „sankcji ekonomicznych”.
46     Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, ponieważ zasada dokonywania jednolitej wykładni rozporządzeń wspólnotowych wyklucza
możliwość analizowania określonego aktu w oderwaniu od innych, ale wymaga, aby w razie wątpliwości był on interpretowany i stosowany
z uwzględnieniem wersji sporządzonych w innych językach, w przypadku rozbieżności między tymi wersjami dany przepis musi być
interpretowany w duchu ogólnych założeń i celów uregulowania, którego część stanowi (wyroki Trybunału: z dnia 12 lipca 1979 r.
w sprawie 9/79 Koschniske, Rec. str. 2717, pkt 6 i z dnia 28 marca 1985 r. w sprawie 100/84 Komisja przeciwko Zjednoczonemu
Królestwu, Rec. str. 1169, pkt 17 i z dnia 20 listopada 2003 r. w sprawie C‑152/01 Kyocera Electronics Europe,Rec. str. I‑13821, pkt 33; wyrok Sądu z dnia 26 września 2000 r. w sprawie T‑80/97 Starway przeciwko Radzie, Rec. str. II‑3099,
pkt 81).
47     Uogólniając, przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa wspólnotowego należy brać pod uwagę nie tylko jego brzmienie, ale również
jego kontekst i cele uregulowania, którego część stanowi (wyrok Trybunału z dnia 17 listopada 1983 r. w sprawie 292/82 Merck,
Rec. str. 3781, pkt 12), a także całość przepisów prawa wspólnotowego (ww. wyrok w sprawie CILFIT, pkt 20).
48     Co się tyczy wykładni kontekstowej i teleologicznej, należy przypomnieć, że – jak wynika z załączonego przez pozwaną do akt
sprawy projektu Komisji COM(71) 1514 wersja ostateczna z dnia 23 grudnia 1971 r. – przyjęcie rozporządzenia nr 2988/74 było
odpowiedzią ustawodawcy wspólnotowego na wskazania zawarte w wyrokach Trybunału wydanych w 1970 r. w sprawach dotyczących
porozumienia na rynku chininy (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie ACF Chemiefarma przeciwko Komisji, pkt 18–20), powtórzone
w 1972 r. w sprawach dotyczących porozumienia na rynku barwników (zob. w szczególności wyrok Trybunału z dnia 14 lipca 1972 r.
w sprawie 52/69 Geigy przeciwko Komisji, Rec. str. 787, pkt 21), w których Trybunał, stwierdziwszy, że akty prawne regulujące
uprawnienie Komisji do nakładania grzywien nie przewidują przedawnienia, podkreślił, że aby termin przedawnienia mógł spełniać
swoją funkcję polegającą na zagwarantowaniu pewności prawa, musi zostać określony z góry, a ustalenie jego długości oraz zasad
stosowania powinno podlegać kompetencji ustawodawcy wspólnotowego.
49     Należy zauważyć, że motyw pierwszy rozporządzenia nr 2988/74 stanowi, iż „zgodnie z regułami Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej
dotyczącymi transportu i konkurencji Komisja nie posiada uprawnienia w zakresie nakładania grzywien, kar i okresowych kar
pieniężnych na przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw naruszających prawo wspólnotowe dotyczące informacji lub postępowania,
lub zakazu dyskryminacji, praktyk naruszających konkurencję i nadużywania pozycji dominującej”, a także, iż „reguły te nie
przewidują jakiegokolwiek okresu przedawnienia”.
50     Ponadto zgodnie z motywem drugim tego rozporządzenia „konieczne jest, dla zapewnienia bezpieczeństwa prawnego, wprowadzenie
zasady przedawnienia oraz przepisów wykonawczych; uregulowanie w tym względzie, aby było kompletne, musi stosować się zarówno
do prawa nakładania grzywien lub kar, ale także w odniesieniu do uprawnienia wykonywania decyzji, na mocy których grzywny,
kary i okresowe kary pieniężne są nakładane”.
51     Motyw trzeci stanowi, że rozporządzenie „musi być stosowane do odpowiednich przepisów rozporządzenia nr 11 […], rozporządzenia
nr 17 […] oraz rozporządzenia Rady (EWG) nr 1017/68 z dnia 19 lipca 1968 r. w sprawie stosowania reguł konkurencji w transporcie
kolejowym, drogowym i żegludze śródlądowej [Dz.U. L 175, str. 1]”.
52     Jednakże, jak słusznie podkreśliła pozwana, o ile rozporządzenia nr 17 i nr 1017/68 przewidują uprawnienie Komisji do nakładania
„grzywien” (zob. art. 15 rozporządzenia nr 17 i art. 22 rozporządzenia nr 1017/68), rozporządzenie nr 11 upoważnia Komisję
do nakładania „kar” (zob. art. 17 i 18 rozporządzenia nr 11). „Kary”, o których mowa w tym rozporządzeniu, mają zresztą charakter
wyłącznie pieniężny, co wynika, po pierwsze, z faktu, że maksymalna wysokość kary określona jest zawsze w jednostkach rozliczeniowych
lub jako wielokrotność ceny transportu uzyskanej lub żądanej przez dopuszczającą się naruszenia stronę, a po drugie, z faktu,
że „kary te są wykonywane zgodnie z postanowieniami art. 192 traktatu [obecnie art. 256 WE]” dotyczącego „decyzji Rady lub
Komisji, które nakładają zobowiązanie pieniężne na podmioty inne niż państwa” i które stanowią, zgodnie z tym artykułem, „tytuł
wykonawczy” (zob. art. 17, 18 i 23 rozporządzenia nr 11).
53     Wobec powyższego użycie w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74 pojęcia „kara” obok pojęcia „grzywna” znajduje uzasadnienie
w potrzebie wyjaśnienia faktu, że przedawnienie przewidziane w tym przepisie obejmuje również uprawnienie do nakładania sankcji
pieniężnych innych niż grzywny, takich jak określone w rozporządzeniu nr 11.
54     Argument skarżących, zgodnie z którym wyjaśnienie takie nie jest konieczne, gdyż termin „grzywny” może objąć również kary
przewidziane w rozporządzeniu nr 11 w taki sposób, że udzielona przez Komisję wykładnia pojęcia „kara” zawartego w art. 1
ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74 pozbawia je skuteczności, nie jest przekonujący.
55     Należy bowiem podnieść, w ramach dokonywanej wykładni kontekstowej, że przepisy rozporządzenia nr 2988/74 odnoszące się do
przedawnienia „w zakresie wykonania”, czyli przedawnienia „kompetencji Komisji do wykonania decyzji nakładających grzywny,
kary lub okresowe kary pieniężne z tytułu naruszeń reguł Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej dotyczących transportu lub konkurencji”
(art. 4), wskazują, że ustawodawca wspólnotowy przyjmując to rozporządzenie, nie użył pojęcia „grzywna” w celu objęcia nim
wszelkich sankcji o charakterze pieniężnym. W szczególności zgodnie z art. 5 przerwanie biegu okresu przedawnienia w zakresie
wykonania następuje bądź na podstawie zawiadomienia o decyzji zmieniającej początkową wysokość grzywny, kary lub okresowych
kar pieniężnych lub oddalającej wniosek o zmianę, bądź na podstawie każdej czynności Komisji lub państwa członkowskiego działającego
na wniosek Komisji w celu przymusowego wyegzekwowania grzywny, kary lub okresowej kary pieniężnej. Odniesienia do kwoty i do
egzekucji kary pokazują, że ustawodawca wspólnotowy nie użył pojęcia „kara” w celu objęcia nim sankcji innych niż pieniężne.
56     Z motywu trzeciego rozporządzenia nr 2988/74,, który stanowi, że „musi być [ono] także stosowane w odniesieniu do odpowiednich
przyszłych rozporządzeń wykonawczych w dziedzinie prawa Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej dotyczącego transportu i konkurencji”,
nie można wyprowadzić wniosku, że ustawodawca wspólnotowy, wymieniając w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74 „kary” obok
„grzywien”, zamierzał objąć instytucją przedawnienia wszelkie uprawnienia do nakładania sankcji, w tym sankcji innych niż
pieniężne, które mogą zostać powierzone Komisji na mocy przepisów odnoszących się do transportu i konkurencji.
57     Wniosek taki wykluczałby bowiem możliwość uwzględnienia, w ramach wykładni systemowej tego artykułu, innych przepisów prawa
wspólnotowego. W tym względzie należy poddać analizie motywy i przepisy decyzji Komisji nr 715/78/EWWiS z dnia 6 kwietnia
1978 r. dotyczącej okresów przedawnień w postępowaniach i wykonywaniu sankcji zgodnie z traktatem ustanawiającym Europejską
Wspólnotę Węgla i Stali (Dz.U. L 94, str. 22).
58     Motywy i przepisy tej decyzji, wydanej mniej więcej cztery lata po przyjęciu rozporządzenia nr 2988/74, bez wątpienia stanowią
kopię przepisów rozporządzenia. Należy jednak zwrócić uwagę, że przedawnienie w zakresie postępowań przewidziane w art. 1
ust. 1 tej decyzji dotyczy wyłącznie „uprawnienia Komisji do nakładania grzywien”, natomiast pojęcie „kara” nie występuje
w tym przepisie. Uogólniając, tam, gdzie motyw lub przepis rozporządzenia nr 2988/74 wymienia „grzywny lub kary”, odpowiadający
mu motyw lub przepis decyzji nr 715/78 posługuje się wyłącznie pojęciem „grzywna”, natomiast pojęcie „kara” w ogóle nie zostało
użyte w tym akcie. Należy dodać, że w motywach tej decyzji jest mowa o artykułach traktatu EWWiS przyznających Komisji uprawnienie
do nakładania grzywien i okresowych kar pieniężnych, które nie posługują się pojęciem „kara”. Jednakże, podobnie jak w przypadku
rozporządzenia nr 2988/74 ustawodawca nie chciał zawęzić zakresu zastosowania uregulowania w sprawie przedawnienia w postępowaniach
do samych „przepisów odnoszących się do grzywien lub okresowych kar pieniężnych, przewidzianych przez traktat oraz przez akty
przyjęte w celu jego wykonania”, lecz uwzględnił wyraźnie „właściwe przepisy przyszłych aktów wykonawczych” [tłumaczenia nieoficjalne].
Niemniej jednak nie użył on pojęcia „kara”, a zatem zakres zastosowania tego uregulowania nie może co do zasady obejmować
kar innych niż grzywny (zob. motywy pierwszy i piąty).
59     Ponadto, jeżeli pojęcie „kara” w rozporządzeniu nr 2988/74 powinno być interpretowane jako obejmujące również decyzje stwierdzające
istnienie naruszeń, należałoby stwierdzić, że decyzje takie podlegają reżimowi przedawnienia w ramach traktatu WE, a nie w ramach
traktatu EWWiS, nawet jeśli przepisy o przedawnieniu na mocy traktatu EWWiS są w sposób oczywisty oparte, w najdrobniejszych
szczegółach, na przepisach o przedawnieniu na mocy traktatu WE, wprowadzonych nieco wcześniej. Takie zróżnicowanie nie znajduje
uzasadnienia.
60     Mając na uwadze powyższe rozważania, należy przyjąć, że użycie pojęcia „kara” w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74 służy
wyłącznie, jak utrzymuje pozwana, objęciu jednym reżimem przedawnienia uprawnienia Komisji do nakładania sankcji pieniężnych
za naruszenia przepisów Wspólnot Europejskich w dziedzinie transportu i konkurencji, bez względu na nazewnictwo stosowane
do określenia tych sankcji w aktach prawnych je ustanawiających.
61     Decyzja stwierdzająca istnienie naruszenia nie stanowi kary w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74, a zatem
nie jest objęta przedawnieniem przewidzianym w tym przepisie.
62     Co się zaś tyczy argumentacji skarżących, zgodnie z którą w każdym razie z przedawnienia uprawnienia do nałożenia grzywien
i okresowych kar pieniężnych wynika jednoznacznie przedawnienie dorozumianego uprawnienia do stwierdzenia istnienia naruszenia
(pkt 28 niniejszego wyroku), to nie można jej uznać za słuszną.
63     Jeżeli bowiem w ramach reżimu ustanowionego przez rozporządzenie nr 17 uprawnienie Komisji do stwierdzenia naruszenia jest
jedynie dorozumiane, tzn. jeżeli wynika jednoznacznie z wyraźnych uprawnień do nakazania położenia kresu naruszeniom i nałożenia
grzywien (ww. wyrok w sprawie GVL przeciwko Komisji, pkt 23), takie dorozumiane uprawnienie nie jest jednakże uzależnione
tylko od wykonywania przez instytucję jej wyraźnych uprawnień. Trybunał uznał istnienie tego dorozumianego uprawnienia w ww.
wyroku w sprawie GVL przeciwko Komisji, która dotyczyła kwestii legalności decyzji Komisji stwierdzającej naruszenie, którego
zaprzestano, i nienakładającej grzywny. Autonomia spornego uprawnienia nie może zatem zostać zanegowana, podobnie jak nie
narusza jej fakt, że wykonywanie tego uprawnienia jest uzależnione od istnienia uzasadnionego interesu po stronie instytucji.
64     Wynika z tego, że część pierwsza niniejszego zarzutu jest bezzasadna.

Część druga: stosowanie zasad ogólnych prawa wspólnotowego
Argumenty stron
65     Skarżące podnoszą, że Komisja nie mogła wydać skierowanej do nich decyzji, jako że zgodnie z niektórymi zasadami ogólnymi
prawa wspólnotowego jej uprawnienia wygasły wskutek upływu terminu.
66     Powołują się one, po pierwsze, na zasadę pewności prawa. Utrzymują, że racja bytu terminów przedawnienia w Unii Europejskiej
polega na założeniu, że po upływie określonego terminu, w interesie dobrego funkcjonowania systemu prawnego leży zaniechanie
prowadzenia postępowań w sprawie naruszeń lub nakładania z tytułu tych naruszeń jakichkolwiek „kar”. Przypominają ponadto,
że zarówno z przygotowanego przez Komisję Czwartego raportu w sprawie polityki konkurencji, jak i preambuły rozporządzenia
nr 2988/74 wynika, że wprowadzenie przez to rozporządzenie przedawnień w postępowaniach i wykonywaniu sankcji służy wzmocnieniu
zasady pewności prawa – zasadniczego, ich zdaniem, wymogu, który musi oddziaływać nie tylko na uprawnienie Komisji do nakładania
grzywien, ale również na jej uprawnienie do nakładania kar wszelkiego typu, w tym takich jak decyzja nakazująca zaprzestanie
naruszeń.
67     Po drugie, twierdzą, że przyjmując decyzję skierowaną do nich, Komisja naruszyła zasady ogólne prawa państw członkowskich.
Opierając się w szczególności na fragmentach krajowych orzeczeń sądowych oraz na doktrynie w zakresie przedawnienia w porządkach
prawnych poszczególnych państw członkowskich, skarżące podnoszą, że również racja bytu przepisów dotyczących przedawnienia
w systemach prawnych państw członkowskich polega na założeniu, że przepisy te muszą być stosowane w celu uniknięcia wszelkiego
ścigania i karania dawnych naruszeń.
68     Po trzecie, skarżące wysuwają argument, że decyzja ta jest sprzeczna z domniemaniem niewinności zapisanym w art. 48 ust. 1
Karty praw podstawowych Unii Europejskiej proklamowanej w dniu 7 grudnia 2000 r. w Nicei (Dz.U. C 364, str. 1, zwanej dalej
„Kartą”) i z art. 6 ust. 2 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie
dnia 4 listopada 1950 r. (ECHR), zgodnie z którym każdego oskarżonego o popełnienie czynu zagrożonego karą uważa się za niewinnego
do czasu udowodnienia mu winy zgodnie z ustawą.
69     Obowiązek respektowania tego domniemania ciąży na Komisji na mocy art. 51 ust. 1 Karty, zobowiązującego między innymi instytucje
Unii do poszanowania praw i przestrzegania zasad, o których mowa w Karcie, oraz wynika z faktu, że chodzi tu o prawo podstawowe
gwarantowane przez ECHR, a w konsekwencji zasadę ogólną prawa wspólnotowego, zgodnie z art. 6 ust. 2 UE i utrwalonym orzecznictwem
sądów wspólnotowych (wyrok Sądu z dnia 15 marca 2000 r. w sprawach połączonych T‑25/95, T‑26/95, od T‑30/95 do T‑32/95, od T‑34/95 do T‑39/95, od T‑42/95 do T‑46/95, T‑48/95, od T‑50/95 do T‑65/95, od T‑68/95 do T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95 i T‑104/95 Cimenteries CBR i in. przeciwko Komisji, Rec. str. II‑491, pkt 713 oraz ww. wyrok w sprawie Mannesmannröhren‑Werke przeciwko
Komisji, pkt 60).
70     Co się tyczy zakresu domniemania niewinności, skarżące podkreślają, że Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, iż każdy
motyw orzeczenia sądowego kończącego postępowanie w sprawie w wyniku upływu terminu przedawnienia stanowi naruszenie art. 6
ust. 2 ECHR, jeżeli choćby sugeruje, że oskarżony działał bezprawnie i w ten sposób dopuścił się uchybienia (zob. wyrok Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka z dnia 26 marca 1982 r. w sprawie Adolf, seria A, nr° 49, § 38) lub jeżeli można z niego wywnioskować,
że sąd uznaje oskarżonego za winnego (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 25 marca 1983 r. w sprawie Minelli,
seria A, nr 62, § 37).
71     Co za tym idzie, zdaniem skarżących, w niniejszym przypadku Komisja nie mogła bez naruszenia domniemania niewinności ani zasugerować,
że skarżące działały bezprawnie, ani wydać decyzji stwierdzającej taką bezprawność.
72     Pozwana twierdzi, że omawiana część zarzutu może być brana pod uwagę wyłącznie jako argument pomocniczy podniesiony na poparcie
części pierwszej zarzutu pierwszego i że jest ona bezzasadna. Podkreśla w szczególności, że skarżące wydają się zakładać,
że pięcioletni okres przedawnienia ma zastosowanie również na podstawie zasad ogólnych, lecz nie tłumaczą, dlaczego tak ma
być ani dlaczego zasada pewności prawa miałaby być do tego stopnia podważona przez decyzję stwierdzającą naruszenie, podjętą
w celu obrony uzasadnionego interesu mniej więcej siedem lat od zaprzestania naruszenia, że musiałaby zostać stwierdzona nieważność
tej decyzji. Poza tym Komisja zwraca uwagę, że z argumentacji przedstawionej przez skarżące wynika, iż państwa członkowskie,
których ustawodawstwo przewiduje dłuższe niż pięcioletnie terminy przedawnień w odniesieniu do decyzji administracyjnych lub
postępowań cywilnych w dziedzinie konkurencji, naruszają zasady ogólne prawa wspólnotowego.
73     Pozwana kwestionuje adekwatność powołanego przez skarżące orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącego
spraw z zakresu upływu terminów w przypadkach, w których możliwość ich zastosowania nie była kwestionowana i nie rzucała nowego
światła na zakres zastosowania terminów przewidzianych w ustawodawstwie wspólnotowym. Domniemanie niewinności może, zdaniem
pozwanej, odnosić się wyłącznie do okresu poprzedzającego wydanie decyzji (wyrok Sądu z dnia 6 lipca 2000 r. w sprawie T‑62/98
Volkswagen przeciwko Komisji, Rec. str. II‑2707, pkt 281) i nie może przesądzać o przyjęciu lub braku przyjęcia decyzji, przy
uwzględnieniu zasady pewności prawa i reguł mających zastosowanie do przedawnienia.
74     Skarżące powtarzają w replice twierdzenie, zgodnie z którym „uprawnienie Komisji do wydania spornej decyzji również uległo
przedawnieniu na podstawie zasad ogólnych prawa wspólnotowego”. Precyzują, że nigdy nie utrzymywały, iż zasady ogólne prawa
wspólnotowego przewidują termin przedawnienia analogiczny do terminu określonego w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74,
ale raczej, że „wykazały, iż ów termin przedawnienia wynika bezpośrednio z traktatu WE, w szczególności z art. 85 ust. 2 WE
w związku z art. 3 ust. 1 i art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz z art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74, a zarazem
jego podstawę prawną stanowią niektóre zasady ogólne prawa, takie jak zasada pewności prawa i dobrego administrowania systemem
ochrony prawnej”.
75     Pozwana podkreśla w duplice, że argument skarżących, zgodnie z którym rozporządzenie nr 2988/74 jest oparte na zasadach ogólnych
prawa, nie dowodzi niczego, jeśli chodzi o zakres jego zastosowania. Określenie różnych okresów przedawnienia stosownie do
różnych rodzajów postępowań, w granicach właściwych danemu przedmiotowi, należy do ustawodawcy wspólnotowego. Powyższe odnosi
się nawet do różnych postępowań dotyczących kar, jak wskazuje sam art. 1 rozporządzenia nr 2988/74, a tym bardziej do środków,
które nie nakładają, jakkolwiek rozumianych, kar. W przypadku decyzji stwierdzającej istnienie naruszenia, która w opinii
skarżącej nie należy do zakresu zastosowania tego rozporządzenia, nic nie wskazuje, by wydanie decyzji stwierdzającej istnienie
naruszenia, którego zaprzestano pięć lat i kilka tygodni przed wszczęciem przez Komisję dochodzenia, było sprzeczne z jakąkolwiek
regułą dotyczącą przedawnienia wynikającą bezpośrednio z zasad ogólnych prawa.
Ocena Sądu
76     Zważywszy na pewną dwuznaczność argumentów odnoszących się do omawianej części zarzutu, przedstawionych przez skarżące w pismach,
zostały one wezwane podczas rozprawy do uściślenia ich zakresu. Skarżące wskazały, że powołały niektóre zasady ogólne prawa
wspólnotowego w celu poparcia, po pierwsze, wykładni rozporządzenia nr 2988/74, której dokonały w ramach części pierwszej
niniejszego zarzutu, a po drugie, ich twierdzenia, zgodnie z którym, wydając skierowaną do nich decyzję, Komisja naruszyła
w sposób bezpośredni te zasady, niezależnie od zarzucanego naruszenia rozporządzenia nr 2988/74.
77     Pierwsze zagadnienie podniesione w ramach omawianej części zarzutu dotyczy kwestii ewentualnej sprzeczności dokonanej przez
Sąd w analizie części pierwszej niniejszego zarzutu wykładni art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74 z zasadami ogólnymi prawa
wspólnotowego powołanymi przez skarżące. Akt wspólnotowego prawa wtórnego musi bowiem być interpretowany, w możliwie najszerszym
zakresie, w sposób zapewniający jego zgodność z traktatem WE i zasadami ogólnymi prawa wspólnotowego (wyroki Trybunału: z dnia
21 marca 1991 r. w sprawie C‑314/89 Rauh, Rec. str. I‑1647, pkt 17; z dnia 10 lipca 1991 r. w sprawach połączonych C‑90/90 et C‑91/90 Neu i in., Rec. str. I‑3617, pkt 12 i z dnia 27 stycznia 1994 r. w sprawie C‑98/91 Herbrink,Rec. str. I‑223, pkt 9).
78     Drugie zagadnienie podniesione w ramach omawianej części zarzutu dotyczy pytania, czy zasady te bezpośrednio nie wykluczają
możliwości wydania skierowanej do skarżących decyzji stwierdzającej istnienie naruszenia, około siedem i pół roku od zaprzestania
przez nie zarzucanych naruszeń i na podstawie dochodzenia wszczętego około pięć lat i cztery lub pięć miesięcy od tego zaprzestania.
79     Sąd uznaje za stosowne zbadanie obu tych zagadnień po kolei, w kontekście każdej z zasad powołanych przez skarżące w ramach
omawianej części zarzutu.
–       Zasada pewności prawa
80     Zasada pewności prawa ma na celu zagwarantowanie przewidywalności sytuacji i stosunków prawnych podlegających prawu wspólnotowemu
(wyrok Trybunału z dnia 15 lutego 1996 r. w sprawie C‑63/93 Duff i in., Rec. str. I‑569, pkt 20 i wyrok Sądu z dnia 31 stycznia
2002 r. w sprawie T‑206/00 Hult przeciwko Komisji, RecFP str. I‑A‑19 i II‑81, pkt 38).
81     Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, aby termin przedawnienia mógł wypełniać swoje zadanie polegające na zagwarantowaniu pewności
prawa, musi zostać określony z góry, a ustalenie jego długości oraz zasad stosowania powinno podlegać kompetencji ustawodawcy
wspólnotowego (ww. wyroki Trybunału: w sprawie ACF Chemiefarma przeciwko Komisji, pkt 19 i 20; w sprawie Geigy przeciwko Komisji,
pkt 21 oraz wyroki Trybunału z dnia 24 września 2002 r. w sprawach połączonych C‑74/00 P i C‑75/00 P Falck i Acciaierie di Bolzano przeciwko Komisji, Rec. str. I‑7869, pkt 139 i z dnia 2 października 2003 r w sprawach połączonych
C‑172/01 P, C‑175/01 P, C‑176/01 P i C‑180/01 P International Power i in. przeciwko NALOO, Rec. str. I‑11421, pkt 106).
82     Przedawnienie, zapobiegając możliwości wzruszania bez końca stanów utrwalonych wskutek upływu czasu, służy wzmocnieniu pewności
prawa, lecz może też stanowić akceptację sytuacji, które przynajmniej pierwotnie były bezprawne. Stopień, w jakim czyni się
do niego odwołanie, stanowi zatem kompromis między wymogami pewności prawa a wymogami legalności, będący wypadkową kontekstu
historycznego i społecznego przeważających w danym czasie w społeczeństwie. Dlatego też jego określenie należy wyłącznie do
ustawodawcy.
83     Wybory dokonane przez ustawodawcę wspólnotowego w zakresie ustanawiania reżimu przedawnienia i określania jego terminów nie
mogą tym samym być podawane w wątpliwość przez sąd wspólnotowy. Brak określenia terminu przedawnienia dla wykonywania przez
Komisję uprawnień do stwierdzania istnienia naruszeń prawa wspólnotowego nie jest więc sam w sobie bezprawny z punktu widzenia
zasady pewności prawa.
84     Zasada pewności prawa nie wyklucza zatem wykładni art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74 dokonanej w ramach analizy części
pierwszej niniejszego zarzutu, zgodnie z którą przedawnienie przewidziane w tym artykule obejmuje wyłącznie uprawnienie do
nakładania sankcji pieniężnych i nie ma w szczególności zastosowania do uprawnienia Komisji do stwierdzania istnienia naruszenia.
85     W konsekwencji omawiana część zarzutu w zakresie, w jakim służy podtrzymaniu, za pomocą odwołania do zasady pewności prawa,
przeciwnej wykładni tego artykułu popieranej przez skarżące w ramach części pierwszej niniejszego zarzutu, musi zostać odrzucona.
86     Jeśli chodzi o odwołanie się przez skarżące do zasady pewności prawa jako probierza legalności decyzji, oderwanego od ram
zastosowania rozporządzenia nr 2988/74, należy podkreślić, że argumentacja skarżących jest co do zasady oparta na założeniu,
że już sam wzgląd na czas, jaki upłynął od zaprzestania naruszeń im zarzucanych, sprzeciwia się wszczęciu postępowania i wydaniu
decyzji skierowanej do skarżących. Uściślając, skarżące nie twierdzą, że Komisja była świadoma lub że mogła i powinna była
być świadoma omawianych naruszeń w takim momencie, że mogłaby podjąć swe działania wcześniej. Utrzymują po prostu, że działania
Komisji zmierzające do stwierdzenia istnienia tych naruszeń, rozpoczęte wystosowaniem pierwszych wezwań do udzielenia informacji
dotyczących witaminy H i kwasu foliowego pięć lat i cztery lub pięć miesięcy od zaprzestania tych naruszeń, a zakończone wydaniem
– około siedem i pół roku od tego zaprzestania – decyzji stwierdzającej istnienie naruszenia, było w świetle wymogów pewności
prawa spóźnione.
87     Należy w tym względzie zauważyć, że ustalanie terminów, zakresu i zasad stosowania przedawnienia w odniesieniu do działań
stanowiących naruszenia nie należy do sądu wspólnotowego, czy to ogólnie, czy w związku z konkretnym przypadkiem mu przedłożonym.
Z orzecznictwa Trybunału wynika jednakże, że brak ustawowego przedawnienia nie uniemożliwia dokonania oceny działania Komisji
w konkretnym przypadku w świetle zasady pewności prawa. Trybunał orzekł, że w sytuacji braku aktu prawnego określającego termin
przedawnienia podstawowy wymóg pewności prawa stoi na przeszkodzie temu, by Komisja mogła opóźniać bez końca wykonywanie swoich
uprawnień (wyroki Trybunału w ww. sprawach: Geigy przeciwko Komisji, pkt 21; Falck i Acciaierie di Bolzano przeciwko Komisji,
pkt 140; International Power i in. przeciwko NALOO, pkt 107; wyroki Trybunału z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑372/97
Włochy przeciwko Komisji, Rec. str. I‑3679, pkt 116 i w sprawie C‑298/00 P Włochy przeciwko Komisji, Rec. str. I‑4087, pkt 90).
88     Sąd wspólnotowy, dokonując analizy zarzutu opartego na twierdzeniu o spóźnionym podjęciu przez Komisję działań, nie może zatem
ograniczyć się tylko do uznania, że nie istnieje żaden termin przedawnienia, lecz musi sprawdzić, czy Komisja nie działała
z nadmiernym opóźnieniem (zob. podobnie, na zasadzie analogii, wyrok Sądu z dnia 10 czerwca 2004 r. w sprawie T‑307/01 François
przeciwko Komisji, Zb.Orz. str. II‑1669, pkt 46).
89     Z powołanego powyżej orzecznictwa Trybunału nie wynika jednakże, że kwestia podjęcia przez Komisję działania z nadmiernym
opóźnieniem musi być oceniana wyłącznie w odniesieniu do czasu, który upłynął od wystąpienia okoliczności stanowiących przedmiot
tego działania do jego podjęcia. Przeciwnie, z orzecznictwa tego można wywnioskować, że działanie Komisji nie może zostać
uznane za nadmiernie opóźnione, jeżeli nie można jej przypisać opóźnienia lub innego rodzaju niedbalstwa, oraz że należy mieć
szczególnie na względzie moment, w którym instytucja dowiedziała się o działaniach stanowiących naruszenie i rozsądną długość
postępowań administracyjnych (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Geigy przeciwko Komisji, pkt 21, w którym Trybunał
dochodził, czy „zachowanie [instytucji] w omawianej sprawie” mogło być postrzegane jako „stanowiące przeszkodę w wykonywaniu
[jej] uprawnień do [nakładania grzywien]”; ww. wyrok w sprawie Falck i Acciaierie di Bolzano przeciwko Komisji, pkt 144 w zw.
z pkt 132; ww. wyroki z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑372/97 Włochy przeciwko Komisji, pkt 118 i 119 i w sprawie C‑298/00 P
Włochy przeciwko Komisji, pkt 91 i 92; zob. też wyroki Sądu: z dnia 10 kwietnia 2003 r. w sprawie T‑369/00 Département du
Loiret przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1789, pkt 56 i ww. wyrok w sprawie François przeciwko Komisji, pkt 48–54).
90     Ponadto istotną dla niniejszego przypadku kwestią nie jest niedbalstwo ze strony Komisji w zakresie wszczęcia lub zakończenia
postępowania administracyjnego, ale sam rzeczywisty upływ czasu od chwili zaprzestania naruszenia, przy czym nie twierdzi
się, że Komisja była świadoma lub że mogła i powinna była być świadoma omawianych naruszeń w takim momencie, że mogłaby podjąć
swe działania wcześniej. Z decyzji wynika zresztą, że informacje dotyczące naruszeń Komisja otrzymała w roku 1999 i w tym
samym roku wystosowała wezwania do udzielenia informacji, że przedstawienie zarzutów zostało zatwierdzone w dniu 6 czerwca
2000 r., a decyzja została wydana w dniu 21 listopada 2001 r. Powyższa sekwencja czasowa nie pozwala przyjąć, że postępowanie
trwało nadmiernie długo.
91     Ponieważ sam fakt, że Komisja nie odkryła nielegalnego porozumienia, które z oczywistych względów jest celowo tajne, nie może
być traktowany jako niedbałość z jej strony w świetle powierzonego jej przez traktat zadania sprawowania nadzoru, należy uznać,
że okoliczność, iż w niniejszym przypadku wszczęcie przez Komisję dochodzenia w sprawie naruszeń nastąpiło dopiero pięć lat
i kilka miesięcy od zaprzestania tych naruszeń, a wydanie decyzji – około siedem i pół roku od tego zaprzestania – nie dowodzi
jakiegokolwiek naruszenia zasady pewności prawa.
–       Zasady wspólne porządkom prawnym państw członkowskich
92     W ramach drugiego z zagadnień poruszonych w omawianej części zarzutu skarżące przedstawiły szereg odniesień do doktryny oraz
krajowych orzeczeń sądowych dotyczących instytucji przedawnienia i fragmentów aktów prawnych niektórych państw członkowskich,
które mają się przyczynić do wykazania zasadniczo, że racja bytu terminów przedawnień w ustawodawstwach państw członkowskich
wymaga, aby konsekwencją upływu tych terminów była niemożność nie tylko nałożenia kar, ale też stwierdzenia istnienia naruszenia.
93     Skarżące jednakże znajdują się daleko od wykazania istnienia zasad wspólnych porządkom prawnym państw członkowskich w dziedzinie
przedawnienia.
94     W powołanych w skargach krajowej doktrynie i orzecznictwie odnoszących się do przedawnienia zarówno w sprawach cywilnych,
jak i karnych, obok pewności prawa wymieniane są też inne uzasadnienia ustanowienia terminu przedawnienia: konieczność zapobieżenia
działaniom, które – podjęte z opóźnieniem – byłyby spowodowane bardziej zamiarem zaszkodzenia niż względami sprawiedliwości;
utrata dowodów; konieczność ukarania braku staranności po stronie dochodzącej praw; zanik po upływie określonego czasu interesu
społecznego w ściganiu naruszeń oraz konieczność skoncentrowania się przez władze publiczne na kwestiach bieżących.
95     Z samego brzmienia tych odniesień wynika, że u podstaw ustanowienia reżimu przedawnienia mogą leżeć różne wymogi. W opinii
Sądu to do każdego ustawodawcy należy podjęcie decyzji, w poszczególnych dziedzinach objętych jego kompetencją do stanowienia
prawa, czy dany wymóg przemawia za ustanowieniem terminu przedawnienia i jaki będzie zakres i zasady stosowania tych terminów
stosownie do celów, dla osiągnięcia których ustawodawca je wprowadził.
96     Skarżące nie wykazały w szczególności istnienia zasady prawa wspólnej państwom członkowskim, na mocy której termin przedawnienia
ustalony dla danego naruszenia musi mieć zastosowanie tak do uprawnienia do jego karania, jak i do stwierdzenia jego istnienia.
97     Zresztą nawet przy założeniu, że porządki prawne wszystkich państw członkowskich rzeczywiście przyjęły konieczność stosowania
jednego i tego samego terminu przedawnienia do uprawnienia do stwierdzania naruszeń i do nakładania kar, reguła ta nie rozciągałaby
się na wspólnotowy porządek prawny. Trzeba by było jeszcze, aby reguła ta stanowiła prawdziwą zasadę ogólną prawa, a nie obowiązywała
jedynie na podstawie przepisów szczególnych przyjętych przez ustawodawcę w ramach przysługujących mu szerokich uprawnień dyskrecjonalnych.
98     Ponadto, ponieważ przedawnienie jako takie nie stanowi zasady ogólnej prawa (zob. pkt 82 i 83 niniejszego wyroku), tym bardziej
jej ranga nie może zostać przyznana regule wymagającej stosowania jednego i tego samego terminu przedawnienia uprawnienia
do stwierdzania istnienia naruszeń i do nakładania kar.
99     Reguła taka nie ma zatem wobec ustawodawcy wspólnotowego ani administracji wspólnotowej statusu zasady ogólnej prawa wspólnotowego.
Argumentacja skarżących musi więc zostać odrzucona, i to zarówno w zakresie, w jakim, podnosząc konieczność interpretowania
przepisów prawa wspólnotowego w sposób zapewniający zgodność z zasadami ogólnymi tego prawa, popiera wykładnię rozporządzenia
nr 2988/74 przedstawioną przez nie w ramach części pierwszej niniejszego zarzutu, jak i w zakresie, w którym jej celem jest
doprowadzenie do stwierdzenia, że Komisja, wydając skierowaną do skarżących decyzję, rozbieżną z powoływaną regułą wspólną
porządkom prawnym państw członkowskich, bezpośrednio naruszyła zasady ogólne prawa wspólnotowego.
100   Ponadto, ponieważ skarżące powołują się na tę wspólną regułę nawet niezależnie od jej statusu zasady ogólnej prawa wspólnotowego,
należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem przepisowi prawa wspólnotowego, który nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania
do prawa państw członkowskich w celu określenia jego znaczenia i zakresu, musi zostać co do zasady nadana autonomiczna wykładnia,
dokonana z uwzględnieniem kontekstu przepisu i celu danego uregulowania (wyrok Trybunału z dnia 18 stycznia 1984 r. w sprawie
327/82 Ekro, Rec. str. 107, pkt 11; wyroki Sądu: z dnia 8 marca 1990 r. w sprawie T‑41/89 Schwedler przeciwko Parlamentowi,
Rec. str. II‑79, pkt 27; z dnia 18 grudnia 1992 r. w sprawie T‑43/90 Díaz García przeciwko Parlamentowi, Rec. str. II‑2619,
pkt 36 i z dnia 22 kwietnia 1993 r. w sprawie T‑9/92 Peugeot przeciwko Komisji, Rec. str. II‑493, pkt 39).
101   W szczególności w braku wyraźnego odesłania – w przypadku gdy sąd wspólnotowy nie może wyprowadzić z prawa wspólnotowego lub
zasad ogólnych prawa wspólnotowego kryteriów umożliwiających mu ustalenie treści i zakresu przepisu prawa wspólnotowego za
pomocą autonomicznej wykładni – stosowanie tego prawa może wymusić odwołanie do ustawodawstw państw członkowskich (wyrok Sądu
z dnia 18 grudnia 1992 r. w sprawie T‑85/91 Khouri przeciwko Komisji, Rec. str. II‑2637, pkt 32 i ww. wyrok w sprawie Díaz
García przeciwko Parlamentowi, pkt 36).
102   W niniejszej sprawie Sąd uznał, w toku przeprowadzonej analizy części pierwszej zarzutu pierwszego, że treść i zakres art. 1
ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74 w ramach kwestii podniesionej przez skarżące wyłania się z autonomicznej wykładni tego przepisu,
dokonanej zgodnie z metodami wykładni literalnej, kontekstowej, teleologicznej i systemowej. Tym samym nie ma potrzeby odwoływania
się do ustawodawstw państw członkowskich w celu dokonania wykładni ww. przepisu.
–       Domniemanie niewinności
103   Skarżące powołują się następnie na domniemanie niewinności, zapisane w art. 48 ust. 1 Karty i w art. 6 ust. 2 ECHR.
104   W tym względzie należy przede wszystkim podkreślić, że domniemanie niewinności, zapisane między innymi w art. 6 ust. 2 ECHR,
należy do praw podstawowych, które, zgodnie z tym przepisem i z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, są objęte we wspólnotowym
porządku prawnym ochroną (wyroki Trybunału z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawach: C‑199/92 P Hüls przeciwko Komisji, Rec. str. I‑4287, pkt 149 i C‑235/92 P Montecatini przeciwko Komisji, Rec. str. I‑4539, pkt 175).
105   Z orzecznictwa wynika również, że domniemanie niewinności ma zastosowanie do postępowań w sprawie naruszenia reguł konkurencji
dotyczących przedsiębiorstw, które mogą prowadzić do nałożenia grzywien lub okresowych kar pieniężnych (zob. podobnie ww.
wyroki w sprawach: Hüls przeciwko Komisji, pkt 150; Montecatini przeciwko Komisji, pkt 176 i Volkswagen przeciwko Komisji,
pkt 281).
106   Domniemanie niewinności oznacza, że każdego oskarżonego o popełnienie czynu zagrożonego karą uważa się za niewinnego do czasu
udowodnienia mu winy zgodnie z ustawą. Zasada ta wyklucza jakiekolwiek formalne stwierdzenie, a nawet samą aluzję w sprawie
odpowiedzialności oskarżonego o popełnienie danego naruszenia w decyzji kończącej postępowanie w sprawie, bez uprzedniego
zapewnienia mu wszelkich gwarancji normalnie przysługujących w wykonywaniu prawa do obrony w postępowaniu prowadzonym w zwykłym
trybie, zakończonym wydaniem rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.
107   Z powyższego wynika natomiast, że domniemanie niewinności nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu odpowiedzialności oskarżonego
o popełnienie danego naruszenia w wyniku postępowania przeprowadzonego w pełnej zgodności z obowiązującymi zasadami i w którego
toku zagwarantowana była możliwość skorzystania w pełni z prawa do obrony, nawet jeżeli ze względu na przedawnienie uprawnień
właściwego organu w stosunku do osoby, która popełniła naruszenie, nie może zostać orzeczona kara.
108   Powołane przez skarżące orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zob. pkt 70 niniejszego wyroku), przy założeniu,
że znajduje zastosowanie do omawianego przypadku, co najwyżej potwierdza rozważania przedstawione w pkt 106 i 107.
109   A zatem, po pierwsze, stwierdzić należy, że dokonana przez Sąd w ramach analizy części pierwszej niniejszego zarzutu wykładnia
rozporządzenia nr 2988/74 nie pozostaje w sprzeczności z domniemaniem niewinności. Z wykładni tej w żaden sposób nie wynika,
że Komisja jest uprawniona do stwierdzenia istnienia naruszenia na podstawie decyzji przedwcześnie kończącej postępowanie
przewidziane w rozporządzeniu nr 17 z powodu upływu terminu przedawnienia określonego w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74.
Zgodnie z tą wykładnią, ponieważ rozporządzenie nr 2988/74 nie dotyczy uprawnienia Komisji do stwierdzania istnienia naruszeń,
nie stoi ono na przeszkodzie, by instytucja ta, jeżeli stwierdzi, że zachodzi określone w art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia
przedawnienie, kontynuuje mimo wszystko postępowanie, w zwykłym trybie i w poszanowaniu gwarancji ustanowionych dla zapewnienia
pełnego skorzystania z prawa do obrony, wyłącznie w celu stwierdzenia naruszenia.
110   Po drugie, nic nie wskazuje, że w niniejszym przypadku Komisja uchybiła domniemaniu niewinności. Decyzja nie zakończyła postępowania
wszczętego w sprawie skarżących z powodu upływu terminu przedawnienia, lecz została wydana po zakończeniu postępowania przeprowadzonego
w zwykłym trybie, w którego toku skarżące korzystały – czego dowodem jest brak jakiegokolwiek sprzeciwu z ich strony – z wszystkich
gwarancji procesowych, które muszą być przyznane przedsiębiorstwom, zanim może zapaść jakakolwiek skierowana do nich decyzja
stwierdzająca naruszenie reguł konkurencji.
111   Z powyższych względów skarżące nie mogły w niniejszym przypadku skutecznie powołać się na domniemanie niewinności.
112   Mając na względzie przedstawione dotąd rozważania, należy stwierdzić, że podobnie jak pierwsza część zarzutu, omawiana część
jest bezzasadna, a w konsekwencji zarzut pierwszy zostaje oddalony w całości.
2.
W przedmiocie zarzutu drugiego, opartego na braku kompetencji Komisji

Argumenty stron
113   Skarżące podnoszą, że Komisja nie miała kompetencji do wydania decyzji stwierdzającej naruszenie przez nie art. 81 ust. 1 WE. Ani
art. 3 rozporządzenia nr 17, ani żaden inny przepis nie upoważniają Komisji do wydania decyzji stwierdzającej naruszenie,
jeżeli naruszenie to już ustało poza terminem przedawnienia określonym w art. 1 rozporządzenia nr 2988/74.
114   Podkreślają one, że postanowienia traktatu WE i rozporządzenia nr 17 powierzają Komisji wyraźnie jedynie uprawnienie do podjęcia
środków w celu położenia kresu istniejącemu naruszeniu oraz do nałożenia grzywien i okresowych kar pieniężnych. Ani traktat WE,
ani rozporządzenie nr 17 nie regulują natomiast kwestii uprawnienia Komisji do stwierdzania na mocy decyzji, czy dane przedsiębiorstwo
naruszyło traktatowe reguły konkurencji w przeszłości, jeżeli naruszenie to wyraźnie ustało przed wydaniem tej decyzji, a nawet
przed wszczęciem przez Komisję dochodzenia.
115   Skarżące przyznają, że Trybunał w ww. wyroku w sprawie GVL przeciwko Komisji orzekł, iż z uprawnienia Komisji do wydania decyzji
nakazującej przedsiębiorstwom zaprzestanie stwierdzonych przez nią naruszeń i do nakładania grzywien i okresowych kar pieniężnych
w przypadku naruszeń jednoznacznie wynika uprawnienie do stwierdzania naruszeń. Jednakże zwracają uwagę, że w powołanym wyroku
Trybunał wskazał również, iż aby wydać decyzję jedynie stwierdzającą naruszenie, które już ustało, Komisja musi dowieść istnienia
„uzasadnionego interesu” w jej wydaniu, a dokładniej istnienia rzeczywistego zagrożenia powrotem do omawianej praktyki, stanowiącego
usprawiedliwienie wyjaśnienia sytuacji prawnej za pomocą formalnej decyzji.
116   Komisja, mimo że w swej praktyce poprzedzającej wydanie decyzji przyznała, że istnienie uzasadnionego interesu jest niezbędne
dla wydania decyzji stwierdzającej naruszenie, które już ustało, oraz że w niniejszym przypadku zarzucane skarżącym naruszenia
wyraźnie ustały w 1994 r., nie wykazała uzasadnionego interesu w stwierdzeniu na podstawie decyzji, iż skarżące naruszyły
art. 81 WE.
117   Podkreślając, że wymóg wykazania uzasadnionego interesu musi podlegać wykładni zawężającej (opinia rzecznika generalnego Reischla
w ww. sprawie GVL przeciwko Komisji, pkt 512–521), skarżące kładą nacisk na fakt, że w ramach postępowania administracyjnego
nie podniosły żadnej kwestii prawnej wymagającej wyjaśnienia na podstawie formalnej decyzji Komisji, lecz po prostu zaprzeczyły,
opierając się na faktach, że brały udział w zarzucanych porozumieniach.
118   Tak więc, zdaniem skarżących, w niniejszym przypadku nie istniało żadne rzeczywiste zagrożenie powrotem do omawianej praktyki,
gdyż ustała ona ponad pięć lat przed wydaniem decyzji, a pozwana od tego czasu nie odnotowała z ich strony żadnego aktu o charakterze
recydywy lub żadnego powodu, dla którego recydywa miałaby być bardziej prawdopodobna niż w innych przypadkach.
119   Pozwana zwraca uwagę, że skarżące są faktycznie zobowiązane do przyznania, że ma ona dorozumiane uprawnienie do wydawania
decyzji stwierdzających naruszenie reguł konkurencji, w sytuacji gdy naruszenie ustało i nie zostały nałożone grzywny. Komisja
potwierdza, że aby skorzystać z tego uprawnienia, musi dowieść istnienia uzasadnionego interesu w podjęciu takich działań.
120   Zdaniem pozwanej, nie istnieje jednakże żaden powód, dla którego należałoby interpretować w sposób zawężający zasady korzystania
przez Komisję z tego uprawnienia. W szczególności brak jest jakichkolwiek podstaw, by sądzić, że w ww. wyroku w sprawie GVL
przeciwko Komisji Trybunał zamierzał ograniczyć wydanie przez Komisję decyzji stwierdzających naruszenie do przypadków niepewności
co do legalności omawianego postępowania. Co więcej, w tym samym wyroku Trybunał odstąpił od stanowiska przedstawionego w opinii
rzecznika generalnego Reischla, zwłaszcza w odniesieniu do istnienia spornego domniemanego uprawnienia, zatem błędem byłoby
opieranie się na argumentacji rzecznika generalnego przy dokonywaniu wykładni zakresu tego wyroku.
121   Pozwana podnosi, że nie ma również żadnego powodu, by twierdzić, że domniemane uprawnienie ma tym samym wyjątkowy charakter.
Domniemane uprawnienie do wydawania decyzji stwierdzających naruszenia, oparte na uzasadnionym interesie dotyczącym stosowania
prawa konkurencji, nie wprowadza żadnego odstępstwa od uprawnień powierzonych Komisji na mocy rozporządzenia nr 17, lecz je
uzupełnia. Wyraźne uprawnienia Komisji oparte są na założeniu – sformułowanym zwłaszcza w art. 83 ust. 2 lit. d) WE i art. 85 WE
– że do Komisji należy czuwanie nad stosowaniem reguł konkurencji przez przedsiębiorstwa i stwierdzanie, w stosownych przypadkach,
naruszenia tych reguł (ww. wyrok w sprawie GVL przeciwko Komisji, pkt 22). Niestosowne byłoby zatem przyjęcie a priori stanowiska
w sprawie zagadnienia, czy zakres dorozumianego uprawnienia Komisji musi być interpretowany w sposób zawężający, czy też rozszerzający.
Istotne jest upewnienie się co do okoliczności, w których stwierdzenie naruszenia jest konieczne, tak aby zapewnić stosowanie
reguł konkurencji przez przedsiębiorstwa. Ten zasadniczy wymóg został wyrażony za pomocą kryterium uzasadnionego interesu.
122   Wydanie decyzji stwierdzającej naruszenie, które już ustało, może być również oparte na innych niż konieczność wyjaśnienia
sytuacji prawnej uzasadnionych interesach, takich jak:
–       interes wspierania przykładnego zachowania ze strony przedsiębiorstw poprzez ujawnianie szczególnie poważnych naruszeń w decyzji
podjętej po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w którym domniemanie niewinności i prawo do obrony były w pełni
respektowane, a tym bardziej w sytuacjach, w których – jak w niniejszym przypadku – przedsiębiorstwa kwestionują w toku postępowania
fakty i naruszenia;
–       interes zapobiegania wszelkiej recydywie, jako że decyzja stwierdzająca naruszenie może stanowić podstawę do podwyższenia
– z tytułu recydywy i zgodnie z pkt 2 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia
nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (Dz.U. 1998, C 9, str. 3) – grzywny
w razie dalszych naruszeń tego samego rodzaju;
–       interes ułatwiania wszczynania postępowań przed krajowymi sądami cywilnymi przez poszkodowane podmioty, które – bez możliwości
skorzystania z przysługującego Komisji uprawnienia do uzyskania dowodów na szczeblu wspólnotowym – niekoniecznie byłyby w stanie
zgromadzić wszystkie konieczne dowody w przypadku naruszeń o znacznym zasięgu geograficznym, których okoliczności są przez
odpowiedzialne przedsiębiorstwa kwestionowane.
123   Zważywszy na bardzo poważny charakter naruszeń zarzucanych skarżącym oraz kwestionowanie przez nie faktów – czynniki jasno
wynikające z tekstu decyzji, wymienione trzy uzasadnione interesy występują w niniejszej sprawie. Pozwana podkreśla w tym
zakresie, że skarżące również w ramach postępowań krajowych bez wątpienia zakwestionowałyby podniesione przeciwko nim fakty,
że w braku podania stwierdzonych naruszeń do publicznej wiadomości recydywa jest absolutnie możliwa oraz że porozumienie obejmujące
ustalenie cen i wymianę informacji stanowi bardzo poważne naruszenie, które nie może zostać zlekceważone przy określaniu grzywny,
jaką należałoby nałożyć w przypadku recydywy.
124   Skarżące odpowiadają w replice, że powołane przez pozwaną interesy nie mogą uzasadniać wydania skierowanej do nich decyzji.
125   Co się tyczy interesu wspierania przykładnego zachowania ze strony przedsiębiorstw oraz interesu zapobiegania wszelkiej recydywie,
skarżące podnoszą, że już przedstawienie zarzutów wywołało wobec nich skutek odstraszający, a tym samym nie było w tym celu
konieczne wydanie skierowanej do nich decyzji, powtarzającej zasadniczo treść prawną przedstawienia zarzutów. Jeśli chodzi
o skutek odstraszający w odniesieniu do opinii publicznej, decyzja skierowana do przedsiębiorstw biorących udział w porozumieniu,
których przedawnienie nie obejmowało, była, zdaniem skarżących, wystarczająca. Zwracają ponadto uwagę, że uznanie – w braku
rzeczywistego zagrożenia powrotem do omawianej praktyki – istnienia uzasadnionego interesu zapobiegania wszelkiej recydywie
oznaczałoby, że Komisja mogłaby wydać decyzję stwierdzającą naruszenie w każdym wypadku, niezależnie od okoliczności sprawy
i daty popełnienia naruszenia.
126   Co się tyczy interesu ułatwiania wszczynania postępowań przed krajowymi sądami cywilnymi przez poszkodowane podmioty, skarżące
twierdzą, że nie można go uznać za uzasadniony. Pozwanej nie powierzono takiej funkcji ani na mocy traktatu WE, ani rozporządzenia
nr 17.
127   Pozwana wskazuje w duplice, że jej obrona w niniejszych sprawach nie jest oparta na ogólnym założeniu istnienia we wszystkich
przypadkach uzasadnionego interesu w wydawaniu decyzji stwierdzających naruszenie. Podkreśla, że niebezpieczeństwa związane
z recydywą, podejmowaną ze szkodą dla interesu publicznego, są szczególnie groźne w przypadkach najpoważniejszych porozumień,
a ściślej rzecz biorąc – w przypadkach takich rodzajów naruszeń, które ze swej natury są tajne i tym samym trudniejsze do
wykrycia przez Komisję. Właśnie dlatego równowaga, którą należy wypracować, między interesami przedsiębiorstw będących adresatami
decyzji a interesem publicznym musi być inna w przypadkach bardzo poważnych przeszłych naruszeń niż w przypadkach naruszeń
o mniejszym znaczeniu.
128   W odniesieniu do interesu ułatwiania wszczynania postępowań przed krajowymi sądami pozwana zwraca uwagę na szczególne utrudnienia
napotykane przez poszkodowane podmioty przy wykazywaniu istnienia naruszeń popełnionych na tak szeroką geograficznie skalę
oraz na znaczenie wykonywanych przez Komisję uprawnień w zakresie pozyskiwania dowodów w dochodzeniach prowadzonych w sprawach
tajnych porozumień. Podkreśla, że nie posłużyła się omawianym interesem jako regularnym uzasadnieniem wydawania decyzji stwierdzających
naruszenie, ale – jak w przypadku interesu zapobiegania wszelkiej recydywie – w związku ze szczególnie poważnym naruszeniem.
Pozwana dodaje ponadto, że istnienie środków naprawy szkód cywilnych może również zadośćuczynić wymogom interesu publicznego,
w zakresie, w jakim środki te mogą mieć skutek odstraszający w odniesieniu do naruszania reguł konkurencji. Z punktu widzenia
prawa wspólnotowego istnienie tych środków jest istotne dla pełnego stosowania art. 81 WE i 82 WE (wyrok Trybunału z dnia
20 września 2001 r. w sprawie C‑453/99 Courage i Crehan, Rec. str. I‑6297).

Ocena Sądu
129   Skarżące podnoszą, że Komisja, wobec braku przepisu upoważniającego ją do stwierdzenia na podstawie decyzji naruszeń, które
już ustały, nie miała kompetencji do wydania skierowanej do nich decyzji, tym bardziej wobec faktu, że termin przedawnienia
określony w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74 już upłynął, oraz bez wykazania uzasadnionego interesu usprawiedliwiającego
jej wydanie.
130   Jeśli chodzi o argumenty skarżących przedstawione w pkt 113 i 114 niniejszego wyroku, zostało już przypomniane, w pkt 37,
że zaprzestanie naruszenia reguł konkurencji przed wydaniem przez Komisję decyzji nie stanowi dla niej przeszkody w wykonywaniu
uprawnień do stwierdzenia tego naruszenia, gdyż Trybunał orzekł, że Komisja może wydać decyzję stwierdzającą naruszenie, którego
dane przedsiębiorstwo już zaprzestało, pod warunkiem jednak że działa ona w uzasadnionym interesie (ww. wyrok w sprawie GVL
przeciwko Komisji, pkt 24).
131   Poza tym w pkt 63 niniejszego wyroku zostało już wskazane, że jeżeli w ramach reżimu ustanowionego przez rozporządzenie nr 17
uprawnienie Komisji do stwierdzenia naruszenia jest jedynie dorozumiane, tzn. wynika jednoznacznie z wyraźnych uprawnień do
nakazania położenia kresu naruszeniom i nałożenia grzywien (ww. wyrok w sprawie GVL przeciwko Komisji, pkt 23), takie dorozumiane
uprawnienie nie jest jednakże uzależnione tylko od wykonywania przez instytucję jej wyraźnych uprawnień. A zatem fakt, że
Komisja nie dysponuje już uprawnieniem do nakładania grzywien na autorów naruszeń ze względu na upływ terminu przedawnienia
określonego w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/74, sam w sobie nie stanowi przeszkody w wydaniu decyzji stwierdzającej,
że to przeszłe naruszenie zostało popełnione.
132   Co się zaś tyczy argumentów skarżących przedstawionych w pkt 115–118 niniejszego wyroku, podniesiona przez nie kwestia w rzeczywistości
dotyczy nie tyle kompetencji Komisji do stwierdzenia na podstawie decyzji przeszłych naruszeń zarzucanych skarżącym, co uzasadnionego
interesu po stronie Komisji do wydania decyzji stwierdzającej te naruszenia (ww. wyrok w sprawie GVL przeciwko Komisji, pkt 24).
Za pomocą powołanych powyżej argumentów skarżące krytykują w istocie sposób, w jaki kompetencje te były w niniejszym przypadku
wykonywane.
133   Sąd musi zaznaczyć, że z decyzji nie wynika w żaden sposób, że Komisja faktycznie przeanalizowała kwestię posiadania lub braku
takiego interesu.
134   Zapytana o powyższą kwestię podczas rozprawy, pozwana odwołała się do motywu 651 decyzji, zawierającego stwierdzenie Komisji,
zgodnie z którym przyjęcie skierowanej do skarżących decyzji stwierdzającej naruszenie jest stosowne, co w jej opinii ma co
do zasady oznaczać istnienie uzasadnionego interesu w podjęciu tych działań.
135   Należy jednakże zauważyć, że stwierdzając w wymienionym motywie, że „przepisy odnoszące się do przedawnienia dotyczą wyłącznie
stosowania grzywien lub kar” oraz że „pozostają [one] bez wpływu na uprawnienie Komisji do badania spraw związanych z porozumieniami
i do wydawania, w stosownym przypadku, decyzji nakazujących zaprzestanie naruszeń”, pozwana jedynie odpowiedziała i odrzuciła
argument podniesiony przez skarżące, zgodnie z którym omawiane naruszenia, nawet dowiedzione, nie mogły być przedmiotem decyzji,
gdyż objęło je przedawnienie. Ze stwierdzenia tego nie można wyprowadzić wniosku, że Komisja rozważała również kwestię posiadania
uzasadnionego interesu w stwierdzeniu na podstawie decyzji naruszeń, których skarżące już zaprzestały.
136   Z powyższego wynika, że nie weryfikując, przy wydawaniu decyzji, czy stwierdzenie naruszeń odnoszące się do skarżących było
usprawiedliwione uzasadnionym interesem, Komisja naruszyła prawo, co stanowi podstawę stwierdzenia nieważności decyzji w zakresie
dotyczącym skarżących.
137   Co więcej, pozwana nie dowiodła przed Sądem istnienia w niniejszym przypadku takiego uzasadnionego interesu. Co prawda wskazała
przed Sądem, że poza interesem polegającym na wyjaśnieniu sytuacji prawnej, uznanym za uzasadniony w ww. sprawie GVL przeciwko
Komisji, inne interesy mogłyby w niniejszym przypadku uzasadnić przyjęcie skierowanej do skarżących decyzji, a mianowicie:
interes wspierania przykładnego zachowania ze strony przedsiębiorstw, interes zapobiegania wszelkiej recydywie, zważywszy
na szczególnie poważny charakter omawianych naruszeń oraz interes ułatwiania wszczynania postępowań przed krajowymi sądami
cywilnymi przez poszkodowane podmioty.
138   Należy jednakże stwierdzić, że pozwana ogranicza się do podania w sposób ogólny trzech przesłanek, bez wykazania, w odniesieniu
do konkretnych okoliczności niniejszego przypadku dotyczącego bardzo poważnych i rozległych naruszeń zarzucanych skarżącym,
że przesłanki te stanowiły i stanowią podstawę jej uzasadnionego interesu w przyjęciu skierowanej do skarżących decyzji stwierdzającej
te naruszenia. Komisja nie wyjaśniła Sądowi, w jaki konkretnie sposób powaga i geograficzna rozległość omawianych naruszeń
wymuszają w przypadku skarżących stwierdzenie na podstawie decyzji naruszeń, które już ustały. Nie udzieliła również najmniejszej
wskazówki pozwalającej uznać zagrożenie recydywą ze strony skarżących. Co więcej, nie przedstawiła żadnych danych odnoszących
się do okoliczności omawianych spraw wskazujących postępowania sądowe wszczęte lub choćby przewidywane przez podmioty poszkodowane
w wyniku naruszeń.
139   Skarżące zakwestionowały ponadto słuszność interesów powołanych przez pozwaną przed Sądem, podnosząc, że przedstawienie zarzutów
wywołało wobec nich skutek wystarczająco odstraszający, że nie istniało żadne zagrożenie powrotem do omawianych praktyk antykonkurencyjnych
oraz że zamiar ułatwiania wszczynania postępowań przed krajowymi sądami jest jako taki dyskusyjny. Pozwana nie ustosunkowała
się do tych twierdzeń w sposób szczegółowy, pozwalający dowieść istnienia powołanego uzasadnionego interesu.
140   Zarzut drugi musi zatem zostać uwzględniony.

W przedmiocie wniosku skarżących o pominięcie niektórych danych w publikacjach dotyczących niniejszych spraw
141   Każda ze skarżących wniosła w skardze do Sądu o usunięcie z jego publikacji dotyczących niniejszych spraw, ze względu na ich
przedmiot, wszelkich odniesień do produktów i okresów objętych naruszeniami, których popełnienie przez skarżące zostało stwierdzone
na podstawie decyzji.
142   Należy w tym względzie zauważyć, iż z dokumentów wprowadzonych przez skarżące do akt sprawy jako załącznik do ich repliki
wynika, że po wniesieniu niniejszych skarg prowadzone były szeroko zakrojone dyskusje między skarżącymi a Komisją na temat
opublikowania decyzji. Skarżące zwróciły się do Komisji z wnioskiem o pominięcie, w wersji decyzji przeznaczonej do publikacji,
wszelkich odniesień do ich firm, witamin, których dotyczyły zarzucane im naruszenia i innych danych pozwalających na ich zidentyfikowanie
jako przedsiębiorstw biorących udział w niezgodnym z prawem porozumieniu.
143   Komisja jednakże odrzuciła w końcu te wnioski, a wersja jawna decyzji, opublikowana w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich
z dnia 10 stycznia 2003 r. wskazuje jasno informacje stanowiące przedmiot wniosków skarżących, o których mowa w pkt 141 (zob.
w szczególności art. 1 decyzji).
144   Ponieważ fakt ujawnienia tych informacji po wniesieniu niniejszych skarg wyklucza poufne ich traktowanie (postanowienia prezesów:
drugiej izby Sądu w składzie powiększonym z dnia 9 listopada 1994 r. w sprawie T‑7/93 Langnese Iglo przeciwko Komisji, Rec.
str. II‑131, pkt 11; piątej izby Sądu w składzie powiększonym z dnia 3 czerwca 1997 r. w sprawie T‑102/96 Gencor przeciwko
Komisji, Rec. str. II‑879, pkt 29, drugiej izby Sądu w składzie powiększonym z dnia 3 lipca 1998 r. w sprawie T‑143/96 Volkswagen
i Volkswagen Sachsen przeciwko Komisji, Rec. str. II‑3663, pkt 20), wniosek skarżących musi zostać odrzucony.

W przedmiocie kosztów
145   Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu Sądu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
Ponieważ strona pozwana przegrała sprawę, należy ją, zgodnie z żądaniem strony skarżącej, obciążyć kosztami postępowania.
Z powyższych względów
SĄD (czwarta izba w składzie powiększonym)
orzeka, co następuje:
1)
Stwierdza się nieważność decyzji Komisji 2003/2/WE z dnia 21 listopada 2001 r. dotyczącej postępowania na podstawie art. 81 WE
i art. 53 Porozumienia EOG (sprawa COMP/E‑1/37.512 – Witaminy) w zakresie dotyczącym skarżących.
2)
Pozwana zostaje obciążona kosztami postępowania.
Legal
Lindh
Mengozzi
Wiszniewska‑Białecka

Vadapalas
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 6 października 2005 r.
Sekretarz

Prezes
H. Jung

H. Legal
*
Język postępowania: angielski.