CELEX: 62004CJ0353
Κανονισμοί (ΕΟΚ) 1538/91 και 3665/87
Κοινοτικός τελωνειακός κώδικας
Επιστροφές λόγω εξαγωγής
Προϋποθέσεις χορηγήσεως
Ποιότητα υγιής, ανόθευτη και σύμφωνη με τα συναλλακτικά ήθη
Τελωνειακό καθεστώς
Διασάφηση εξαγωγής
Φυσικός έλεγχος
Δείγμα
Ανεκτός αριθμός ελαττωματικών μονάδων
Ομοιόμορφη ποιότητα
Δικαιώματα και υποχρεώσεις του εξαγωγέα και της τελωνειακής αρχής
Κρέας πουλερικών

SEPA, σκέψη 27).
ΕπομΕπομένως, όπως ορθώς υπογράμμισε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 32 και 33 των προτάσεών του, το άρθρο 13 του κανονισμού
3665/87 έχει την έννοια ότι, για να μπορεί να θεωρηθεί ως «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας»
και να παρέχει έτσι δικαίωμα επί επιστροφών λόγω εξαγωγής, ένα προϊόν που εξάγεται από την Κοινότητα προς τρίτη χώρα πρέπει
να μπορεί να διατεθεί στο εμπόριο εντός της Κοινότητας «υπό κανονικές συνθήκες» και ότι το προϊόν αυτό πρέπει, συνεπώς, να
ανταποκρίνεται στα ποιοτικά πρότυπα που ισχύουν για τη διάθεσή του, για ανθρώπινη κατανάλωση, στην αγορά εντός της Κοινότητας.
Κατά το άρθρο 6 του κανονισμού 1538/91, για να μπορούν να ταξινομηθούν στην κατηγορία Α ή Β και, ως εκ τούτου, να διατεθούν
στην κοινοτική αγορά για ανθρώπινη κατανάλωση, τα σφάγια πουλερικών και τα τεμάχια πουλερικών πρέπει να ανταποκρίνονται σε
διάφορες ποιοτικές απαιτήσεις και, μεταξύ άλλων, να μην έχουν εξέχοντα σπασμένα κόκαλα. Σύμφωνα με το άρθρο 7 του ίδιου κανονισμού,
η ύπαρξη εξεχόντων σπασμένων κοκάλων είναι ανεκτή αν ο αριθμός των ελαττωματικών προϊόντων δεν υπερβαίνει ένα ανώτατο όριο
που καθορίζεται αναλόγως του μεγέθους της παρτίδας. Στην περίπτωση αυτή, μια παρτίδα κρέατος πουλερικών, η οποία περιέχει
προϊόντα με εξέχοντα σπασμένα κόκαλα σε αριθμό που δεν υπερβαίνει το προβλεπόμενο περιθώριο ανοχής, μπορεί να διατεθεί χωρίς
περιορισμό στην αγορά εντός της Κοινότητας.
Είναι αναμφισβήτητο ότι οι εν λόγω διατάξεις, προβλέποντας τις ελάχιστες προϋποθέσεις για να μπορεί το κρέας πουλερικών να
θεωρηθεί ως εμπορεύσιμο εντός της Κοινότητας «υπό κανονικές συνθήκες», αποτελούν τα ποιοτικά πρότυπα στα οποία το κρέας αυτό
πρέπει να ανταποκρίνεται για να θεωρηθεί ως «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας» κατά το άρθρο
13 του κανονισμού 3665/87.
Επομένως, η «υγιής, ανόθευτη και σύμφωνη με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητα» ενός κρέατος πουλερικών που αποτελεί αντικείμενο
εξαγωγής πρέπει να εκτιμάται με βάση τις απαιτήσεις της κοινοτικής νομοθεσίας, μέρος της οποίας αποτελούν τα άρθρα 6 και 7
του κανονισμού 1538/91. Εξάλλου, η Nowaco καταλήγει, επικουρικώς, στην ίδια διαπίστωση υποστηρίζοντας ότι, στον βαθμό που
τα πρότυπα εμπορίας που προβλέπονται για την κατηγορία Β τηρούνται, το κρέας πουλερικών που αποτελεί αντικείμενο επιστροφής
λόγω εξαγωγής  είναι «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας» κατά την έννοια του άρθρου 13 του κανονισμού
3665/87.
Όσον αφορά το άρθρο 7 του κανονισμού 1538/91, πρέπει να τονιστεί ότι το άρθρο αυτό συμπληρώνει το άρθρο 6 του ίδιου κανονισμού
και ότι βάσει των διατάξεων των δύο αυτών άρθρων μπορεί να εκτιμηθεί κατά πόσον μια παρτίδα κρέατος πουλερικών, όπως οι επίδικες
στην κύρια δίκη, λαμβανομένων υπόψη των τυχόν εξεχόντων σπασμένων κοκάλων που εντοπίστηκαν στα σφάγια των εν λόγω παρτίδων,
μπορεί να διατεθεί στην αγορά της Κοινότητας «υπό κανονικές συνθήκες».
Το άρθρο 1, παράγραφος 3, πρώτη περίπτωση, του κανονισμού 1906/90, που ορίζει ότι ο κανονισμός δεν εφαρμόζεται στο κρέας πουλερικών
που προορίζεται για εξαγωγή εκτός Κοινότητας, δεν αντίκειται στο συμπέρασμα που περιέχεται στη σκέψη 33, πρώτη περίοδος, της
παρούσας αποφάσεως. Η διάταξη αυτή πρέπει να ερμηνεύεται υπό το φως του σκοπού του κανονισμού αυτού, ο οποίος συνίσταται στην
καθιέρωση κανόνων εμπορίας στο εσωτερικό της Κοινότητας. Έτσι, ούτε ο εν λόγω κανονισμός ούτε ο κανονισμός περί των λεπτομερειών
εφαρμογής του θεσπίζουν, αυτά καθαυτά, κριτήρια εξαγωγιμότητας. Ακόμα και αν ένα προϊόν δεν ανταποκρίνεται στα ποιοτικά πρότυπα
που καθορίζουν τα άρθρα 6 και 7 του κανονισμού 1538/91 ως κριτήρια δυνατότητας διαθέσεως στην κοινοτική αγορά υπό κανονικές
συνθήκες, το προϊόν αυτό μπορεί καταρχήν να εξαχθεί.
Οι κανόνες που περιέχονται στα άρθρα 6 και 7 του κανονισμού 1538/91 δεν έχουν εφαρμογή στις πράξεις εξαγωγής αυτές καθαυτές,
δηλαδή στις συναλλαγές στο πλαίσιο των οποίων οι κοινοτικοί επιχειρηματίες συνάπτουν συμβατική σχέση με επιχειρηματίες τρίτων
χωρών. Χρησιμεύουν μόνον προς καθορισμό του δικαιώματος επί της χρηματικής επιδοτήσεως που χορηγεί η Κοινότητα. Υπό την έννοια
αυτή, πρόκειται για εσωτερική πράξη της Κοινότητας, καθόσον διενεργείται μεταξύ του κοινοτικού επιχειρηματία και των εθνικών
αρχών του κράτους μέλους και δεν εμπλέκονται σ’ αυτήν φυσικά ή νομικά πρόσωπα από τρίτες χώρες.
Μια ερμηνεία που θα επέτρεπε την επιδότηση των εξαγωγών προϊόντων τα οποία δεν πληρούν τις προϋποθέσεις διαθέσεως στο εμπόριο
εντός της Κοινότητας θα εμφάνιζε ανακόλουθο το κοινοτικό σύστημα επιστροφών λόγω εξαγωγής, όπως παρατήρησε το Δικαστήριο με
τη σκέψη 31 της προμνησθείσας αποφάσεως SEPA.
Εξάλλου, πρέπει να διευκρινιστεί ότι, όπως επισημαίνει η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στο σημείο 23 των γραπτών παρατηρήσεών
της, οι ελάχιστες προϋποθέσεις που προβλέπει το άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 1538/91 (όπως, μεταξύ άλλων, η απουσία
ξένου σώματος ή ξένης οσμής και η απουσία ορατών κηλίδων αίματος) αποτελούν απαιτήσεις που αφορούν άμεσα την ποιότητα των
προϊόντων, ενώ, για την εφαρμογή του άρθρου 13 του κανονισμού 3665/87, δεν μπορεί να γίνει επίκληση άλλων διατάξεων του ίδιου
κανονισμού που δεν αφορούν την ποιότητα αυτή (π.χ. οι διατάξεις περί της ονομασίας και της επισημάνσεως των προϊόντων) και
οι οποίες αποσκοπούν στην πληροφόρηση του καταναλωτή και των επιχειρηματιών.
Συνεπώς, στο πρώτο ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι, προς καθορισμό της «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά
ήθη ποιότητας» ενός εμπορεύματος για το οποίο ζητείται επιστροφή λόγω εξαγωγής, έχουν εφαρμογή οι διατάξεις του κανονισμού
1538/91 οι οποίες θεσπίζουν ελάχιστα ποιοτικά πρότυπα και περιθώρια ανοχής, ιδίως δε τα άρθρα 6 και 7 του εν λόγω κανονισμού.
Πρέπει να προστεθεί ότι η απάντηση που πρέπει να δοθεί στο άλλο ερώτημα του Bundesfinanzhof, δηλαδή στο αν ο κανονισμός επιτρέπει
αποκλίσεις ανοχής για τα μη προσυσκευασμένα εμπορεύματα, δεν επηρεάζει την απάντηση που δόθηκε με τη σκέψη 39 της παρούσας
αποφάσεως.
Πρέπει να παρατηρηθεί, καταρχάς, ότι αυτή η αβεβαιότητα πηγάζει ουσιαστικά από αποκλίσεις μεταξύ των διαφόρων γλωσσικών αποδόσεων
του άρθρου 7 του κανονισμού 1538/91. Πράγματι, το γερμανικό κείμενο της διατάξεως αυτής, το οποίο περιέχει τον όρο «Fertigpackung»
(«προσυσκευασία»), έρχεται σε αντίθεση προς τις λοιπές γλωσσικές αποδόσεις αυτής της διατάξεως, μεταξύ άλλων την ισπανική
απόδοση («unidad»), τη δανική («emne»), την ελληνική («μονάδα»), την αγγλική («unit»), τη γαλλική («unité»), την ιταλική («unità»),
την ολλανδική («produkt»), την πορτογαλική («unidade»), τη φινλανδική («yksiköt») και τη σουηδική («enhet»). Σε μια τέτοια
περίπτωση,  κατά πάγια νομολογία, η ανάγκη ομοιόμορφης ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου δεν επιτρέπει να λαμβάνεται μεμονωμένα
υπόψη το κείμενο μιας διατάξεως, αλλά, αντιθέτως, απαιτεί να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα της αποδόσεώς του στις άλλες επίσημες
γλώσσες (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, αποφάσεις της 12ης Ιουλίου 1979, 9/79, Koschniske, Συλλογή τόμος 1979/ΙΙ, σ. 321, σκέψη
6· της 2ας Απριλίου 1998, C‑296/95, EMU Tabac κ.λπ., Συλλογή 1998, σ. I‑1605, σκέψη 36, και της 9ης Μαρτίου 2006, C‑174/05,
Zuid‑Hollandse Milieufederatie και Natuur en Milieu, η οποία δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 20).
Εκτός από τη σύγκριση του κειμένου των διαφόρων γλωσσικών αποδόσεων του κανονισμού 1538/91, και η ανάλυση της δομής και το
ιστορικό του κανονισμού αυτού καταδεικνύουν ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη ο όρος «μονάδα» ο οποίος περιέχεται στον πίνακα της
παραγράφου 3 του άρθρου 7 του κανονισμού αυτού. Υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 8 του κανονισμού 1538/91 είναι εκείνο που αφορά
τις προσυσκευασίες και ότι η γερμανική απόδοση του άρθρου 7 του ίδιου κανονισμού, προτού τροποποιηθεί από το άρθρο 1, σημείο
4, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2891/93 της Επιτροπής, της 21ης Οκτωβρίου 1993 (ΕΕ L 263, σ. 12), δεν περιείχε μνεία σχετικά με τις
προσυσκευασίες. Είναι βέβαιο ότι η τροποποίηση αυτή αφορούσε μόνον τα μέτρα ανοχής και όχι τα προϊόντα που αφορούσε η διάταξη
αυτή.
Δεύτερον, ακόμα και αν υποτεθεί ότι το άρθρο 7 του κανονισμού 1538/91 πρέπει να αναγνωσθεί ως περιέχον τον όρο «προσυσκευασία»
αντί του όρου «μονάδα», δηλαδή να προκριθεί μια διατύπωση σύμφωνα με την οποία τα καθοριζόμενα περιθώρια ανοχής προβλέπονται
για τις προσυσκευασίες, πρέπει να γίνει δεκτή η ανάλυση του αιτούντος δικαστηρίου, καθώς και η θέση την οποία διατυπώνει ο
γενικός εισαγγελέας στα σημεία 45 και 46 των προτάσεών του, που θεωρούν ότι αυτά τα περιθώρια ανοχής πρέπει να εφαρμόζονται
κατ’ αναλογίαν και στα μη προσυσκευασμένα προϊόντα. Πράγματι, αν τέτοια περιθώρια ανοχής προβλέπονται όταν το κρέας πουλερικών
προορίζεται για τους καταναλωτές, δηλαδή για τους αγοραστές που πρέπει να τυγχάνουν της μεγαλύτερης προστασίας, φαίνεται λογικό
να ισχύουν και όταν το ίδιο αυτό κρέας πωλείται σε μεσάζοντες.

Επί του δευτέρου ερωτήματος
Επί του υποερωτήματος α΄ του δευτέρου ερωτήματος
Καταρχάς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, σύμφωνα με το οικείο άρθρο 1, πρώτη περίπτωση, ο τελωνειακός κώδικας εφαρμόζεται στις
συναλλαγές της Κοινότητας με τις τρίτες χώρες,  με την επιφύλαξη των ειδικών κανόνων που θεσπίζονται σε άλλους τομείς. Οι
διατάξεις του κώδικα αυτού, μαζί με τις διατάξεις του εκτελεστικού κανονισμού του εν λόγω κώδικα, αποτελούν το γενικό κανονιστικό
πλαίσιο πολλών τομέων και δραστηριοτήτων που αφορούν οι συναλλαγές μεταξύ της Κοινότητας και των τρίτων χωρών.
Εξάλλου, σύμφωνα με τον ορισμό που περιέχεται στο άρθρο 4, σημείο 16, του ίδιου κώδικα, ως «τελωνειακά καθεστώτα» νοούνται
η θέση σε ελεύθερη κυκλοφορία, η διαμετακόμιση, η τελωνειακή αποταμίευση, η τελειοποίηση προς επανεξαγωγή, η μεταποίηση υπό
τελωνειακό έλεγχο, η προσωρινή εισδοχή, η τελειοποίηση προς επανεισαγωγή και η εξαγωγή.  Συνεπώς, η τελευταία συνιστά τελωνειακό
καθεστώς ή, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, τελωνειακή διαδικασία.
Τέλος, όσον αφορά τη διάρθρωση του τελωνειακού κώδικα, πρέπει να τονιστεί ότι το άρθρο 70 περιλαμβάνεται στο τμήμα 1 (Υπαγωγή
των εμπορευμάτων σε τελωνειακό καθεστώς) του κεφαλαίου 2 (Τελωνειακά καθεστώτα) του τίτλου IV (Τελωνειακοί προορισμοί), ενώ
οι κανονιστικές διατάξεις που διέπουν κάθε ένα από τα τελωνειακά καθεστώτα βρίσκονται στα λοιπά τμήματα του ίδιου κεφαλαίου.
Επομένως, το άρθρο 70 είναι μία από τις γενικές τελωνειακές διατάξεις που εφαρμόζονται σε όλες τις διασαφήσεις εξαγωγής που
αφορούν εμπορεύματα που αποτελούν αντικείμενο επιστροφής, υπό την επιφύλαξη των ειδικών διατάξεων.
Πρέπει, συνεπώς, να εξεταστεί αν η ειδική κανονιστική ρύθμιση που έχει εφαρμογή στην υπόθεση της κύριας δίκης περιέχει τέτοιες
διατάξεις.
Πρώτον, από τις διατάξεις του κανονισμού 3665/87 δεν προκύπτει ότι το άρθρο 70 του τελωνειακού κώδικα δεν πρέπει να εφαρμόζεται
στο καθεστώς των επιστροφών λόγω εξαγωγής για τα γεωργικά προϊόντα. Αντιθέτως, από το άρθρο 3, παράγραφος 6, του εν λόγω κανονισμού,
σύμφωνα με το οποίο κατά τον χρόνο της διασαφήσεως εξαγωγής, ή κάθε άλλης πράξεως έχουσας τα ίδια έννομα αποτελέσματα, τα
προϊόντα τίθενται υπό τελωνειακό έλεγχο μέχρις ότου εγκαταλείψουν το τελωνειακό έδαφος της Κοινότητας, προκύπτει ότι οι διατάξεις
του τελωνειακού κώδικα έχουν εφαρμογή.
Δεύτερον, όσον αφορά τον έλεγχο κατά την εξαγωγή γεωργικών προϊόντων που παρέχουν δικαίωμα επιστροφής, ο κανονισμός 386/90
απλώς συμπληρώνει τις γενικές τελωνειακές διατάξεις, προβλέποντας, στα άρθρα 2 και 3, μεταξύ άλλων, ότι πρέπει να διενεργείται
φυσικός έλεγχος των εμπορευμάτων κατά τη συμπλήρωση των τελωνειακών διατυπώσεων εξαγωγής και πριν από τη χορήγηση της άδειας
εξαγωγής των εμπορευμάτων και ότι ο φυσικός έλεγχος πρέπει να πραγματοποιείται δειγματοληπτικά και με συχνό και αιφνίδιο τρόπο.
Ούτε προκύπτει από τον κανονισμό 2221/95, για τις λεπτομέρειες εφαρμογής του κανονισμού 386/90, ότι αποκλείει την εφαρμογή
του άρθρου 70 του τελωνειακού κώδικα. Είναι αληθές ότι η όγδοη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2221/95 αναφέρει ότι, στην
περίπτωση γεωργικών προϊόντων που τυγχάνουν επιστροφών κατά την εξαγωγή, μπορεί να αποδειχθεί αναγκαίο να ληφθούν ειδικά μέτρα.
Ωστόσο, καμία από τις διατάξεις του κανονισμού αυτού, έστω και αν μπορούν να θεωρηθούν ως ειδικές διατάξεις, δεν συνεπάγεται
τη μη εφαρμογή του τελωνειακού κώδικα.
Τρίτον, όπως καταδείχθηκε στη σκέψη 39 της παρούσας αποφάσεως,   ορισμένες διατάξεις του κανονισμού 1538/91 επίσης έχουν εφαρμογή
προς καθορισμό της «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας» ενός εμπορεύματος για το οποίο ζητείται
επιστροφή λόγω εξαγωγής. Και αυτές οι διατάξεις αποτελούν ειδικούς κανόνες κατά την έννοια του άρθρου 1 του τελωνειακού κώδικα.
Ούτε οι διατάξεις αυτές αποκλείουν την εφαρμογή του άρθρου 70 του ίδιου κώδικα, αλλ’ αποτελούν λεπτομερείς κανόνες εφαρμογής
του.
Βάσει των εκτιμήσεων αυτών, στο υποερώτημα α΄ του δευτέρου ερωτήματος προσήκει η απάντηση ότι, υπό περιστάσεις όπως αυτές
της υποθέσεως της κύριας δίκης, το άρθρο 70 του τελωνειακού κώδικα έχει εφαρμογή, υπό την επιφύλαξη της κανονικότητας του
ελέγχου τον οποίο προβλέπει, προκειμένου να καθοριστεί κατά πόσον ένα εμπόρευμα για το οποίο ζητείται επιστροφή λόγω εξαγωγής
είναι «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας».
Επί του υποερωτήματος β΄ του δευτέρου ερωτήματος
Με το ερώτημα αυτό, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν το πλάσμα δικαίου περί ομοιόμορφης ποιότητας που προβλέπεται
στο άρθρο 70, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του τελωνειακού κώδικα έχει εφαρμογή και όταν το μέγεθος του ληφθέντος δείγματος
δεν είναι επαρκές κατά το άρθρο 7 του κανονισμού 1538/91 και δεν είναι, ως εκ τούτου, δυνατόν να διαπιστωθεί αν υπήρξε ή όχι
υπέρβαση των περιθωρίων ανοχής που προβλέπει η διάταξη αυτή.
Το άρθρο 70, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του τελωνειακού κώδικα αποτελεί γενική διάταξη η οποία προβλέπει ότι, όταν η εξέταση
πραγματοποιείται σε μέρος μόνον των εμπορευμάτων που αποτελούν αντικείμενο της μιας και της αυτής διασαφήσεως, τα αποτελέσματα
της εξετάσεως αυτής ισχύουν για όλα τα εμπορεύματα της διασαφήσεως αυτής.
Αυτό το πλάσμα δικαίου περί ομοιόμορφης ποιότητας δεν εφαρμόζεται μόνο στους ελέγχους που διενεργούνται βάσει της τελωνειακής
νομοθεσίας, αλλά ισχύει, όπως προκύπτει και από την απάντηση που δόθηκε στο υποερώτημα α΄ του δευτέρου ερωτήματος, και για
τους ελέγχους που πραγματοποιούνται σύμφωνα με την κανονιστική ρύθμιση που αφορά το καθεστώς των επιστροφών λόγω εξαγωγής
για τα γεωργικά προϊόντα και με εκείνη που αφορά τα πρότυπα εμπορίας για τα πουλερικά. Για την εφαρμογή αυτού του πλάσματος
δικαίου περί ομοιόμορφης ποιότητας, είναι απαραίτητο οι συνθήκες και ο τρόπος διεξαγωγής του ελέγχου να ανταποκρίνονται στα
κριτήρια που καθορίζουν οι ρυθμίσεις αυτές.
Το άρθρο 7, παράγραφοι 3 έως 5, του κανονισμού 1538/91 καθορίζει τον ανεκτό αριθμό ελαττωματικών μονάδων σε σχέση προς το
μέγεθος της παρτίδας και το μέγεθος του δείγματος. Αν δεν ληφθεί ο ελάχιστος αριθμός δειγμάτων, είναι αδύνατο να εξακριβωθεί
κατά πόσον τηρήθηκαν αυτά τα περιθώρια ανοχής.
Επομένως, στην περίπτωση κατά την οποία δεν είναι δυνατόν να εξακριβωθεί η τήρηση αυτών των περιθωρίων ανοχής λόγω του ανεπαρκούς
μεγέθους του ληφθέντος δείγματος, τα αποτελέσματα της εξετάσεως αυτή του δείγματος δεν μπορούν να θεωρηθούν αντιπροσωπευτικά
για το σύνολο της παρτίδας και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να ισχύσουν για την παρτίδα αυτή.
Υπό τις συνθήκες αυτές, στο υποερώτημα β΄ του δευτέρου ερωτήματος προσήκει η απάντηση ότι το πλάσμα δικαίου περί ομοιόμορφης
ποιότητας που προβλέπει το άρθρο 70, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του τελωνειακού κώδικα δεν έχει εφαρμογή όταν το μέγεθος
του ληφθέντος δείγματος είναι ανεπαρκές κατά το άρθρο 7 του κανονισμού 1538/91.
Κατόπιν της απαντήσεως του Δικαστηρίου στο υποερώτημα β΄ του δευτέρου ερωτήματος, παρέλκει η απάντηση στο τρίτο ερώτημα.
Ωστόσο, επιβάλλεται να υπομνησθεί ότι στο Δικαστήριο εναπόκειται να παράσχει στο εθνικό δικαστήριο όλα τα στοιχεία ερμηνείας
του κοινοτικού δικαίου που μπορεί να του είναι χρήσιμα για την εκδίκαση της υποθέσεως της οποίας έχει επιληφθεί, ασχέτως αν
έκανε σχετική μνεία κατά τη διατύπωση των ερωτημάτων του (βλ., μεταξύ άλλων, υπό την έννοια αυτή, αποφάσεις της 12ης Δεκεμβρίου
1990, C-241/89, SARPP, Συλλογή 1990, σ. I-4695, σκέψη 8· της 2ας Φεβρουαρίου 1994, C-315/92, Verband Sozialer Wettbewerb,
γνωστή ως «Clinique», Συλλογή 1994, σ. I-317, σκέψη 7· της 4ης Μαρτίου 1999, C-87/97, Consorzio per la tutela del formaggio
Gorgonzola, Συλλογή 1999, σ. I-1301, σκέψη 16, και της 7ης Σεπτεμβρίου 2004, C-456/02, Trojani, Συλλογή 2004, σ. I‑7573, σκέψη
38).
Στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως, πρέπει ειδικότερα να εξεταστούν τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις καθώς και η ευθύνη τόσο
του εξαγωγέα όσο και των εθνικών τελωνειακών αρχών όσον αφορά τους ελέγχους των προϊόντων που εξάγονται με κοινοτική ενίσχυση.
Η κοινοτική νομοθεσία προβλέπει ένα είδος συνεργασίας μεταξύ του εξαγωγέα και της εθνικής τελωνειακής αρχής για τη σωστή διενέργεια
του ελέγχου της πράξεως εξαγωγής για την οποία χορηγούνται επιστροφές.
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του τελωνειακού κώδικα, ο διασαφητής έχει το δικαίωμα να παρίσταται κατά την εξέταση των εμπορευμάτων,
καθώς και, κατά περίπτωση, κατά τη δειγματοληψία. Το άρθρο 70, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του ίδιου κώδικα προβλέπει ότι
ο διασαφητής μπορεί να ζητήσει πρόσθετη εξέταση των εμπορευμάτων όταν θεωρεί ότι τα αποτελέσματα της μερικής εξετάσεως δεν
ισχύουν για τα υπόλοιπα εμπορεύματα που διασαφήθηκαν.
Στη σκέψη 35 της προμνησθείσας αποφάσεως Fleisch-Winter, το Δικαστήριο έκρινε ότι, στον βαθμό που ο εξαγωγέας, υποβάλλοντας
αίτηση περί επιστροφής, βεβαιώνει πάντοτε ρητώς ή σιωπηρώς την ύπαρξη «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη
ποιότητας», οφείλει να αποδείξει, σύμφωνα με τους περί αποδείξεως κανόνες του εθνικού δικαίου, ότι η προϋπόθεση αυτή όντως
πληρούται σε περίπτωση που οι εθνικές αρχές αμφισβητήσουν τη διασάφηση. Στην υπόθεση της κύριας δίκης, ακόμα και αν το μέγεθος
του ληφθέντος δείγματος ήταν ανεπαρκές, το αποτέλεσμα του τελωνειακού ελέγχου και οι αποφάσεις του Hauptzollamt καταδεικνύουν
ότι οι εθνικές τελωνειακές αρχές αμφισβητούσαν τη διασάφηση του εξαγωγέα.
Αντιστρόφως, η κοινοτική νομοθεσία θεσπίζει ειδικές υποχρεώσεις και για τις εν λόγω αρχές. Ειδικότερα, το άρθρο 5, παράγραφος
1, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 2221/95 ορίζει ότι το τελωνείο εξαγωγής φροντίζει ώστε να τηρείται η προϋπόθεση της «υγιούς,
ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας» του προϊόντος για το οποίο χορηγείται επιστροφή λόγω εξαγωγής. Ούτε
υπάρχει αμφιβολία ότι οι εθνικές τελωνειακές αρχές οφείλουν να εφαρμόζουν αυτεπαγγέλτως τη σχετική κοινοτική νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένων
των κανόνων περί δειγματοληψίας.
Είναι αληθές ότι ούτε ο κανονισμός 386/90 ούτε ο κανονισμός 2221/95 επιβάλλουν τον φυσικό έλεγχο κάθε παρτίδας· όμως, αν διενεργηθεί
φυσικός έλεγχος σε μια παρτίδα, ο έλεγχος αυτός πρέπει να πραγματοποιηθεί σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένων
των κανόνων περί δειγματοληψίας.
Πρέπει, συνεπώς, να διαπιστωθεί ότι, υπό περιστάσεις όπως αυτές της υποθέσεως της κύριας δίκης, στις εθνικές διοικητικές και
δικαστικές αρχές εναπόκειται να εξακριβώσουν τα πραγματικά περιστατικά λαμβάνοντας υπόψη όλα τα αποδεικτικά στοιχεία. Οι αποδείξεις
αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν τα διαθέσιμα δείγματα, αλλά επίσης και άλλα στοιχεία, ιδίως πρακτικά καταρτισθέντα σύμφωνα
με την κοινοτική νομοθεσία από τον αρμόδιο υπάλληλο που διενέργησε τον φυσικό έλεγχο. Στην περίπτωση που τα περιστατικά δεν
μπορούν να αποδειχθούν κατά τρόπον ώστε να μπορούν να καθορίσουν το δικαίωμα επί επιστροφής, στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται
να εκτιμήσει τη συμπεριφορά του εξαγωγέα και τη συμπεριφορά της τελωνειακής αρχής, καθορίζοντας σε ποιο βαθμό καθένας τους
άσκησε ή δεν άσκησε τα δικαιώματά του και εκπλήρωσε ή δεν εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις του, και να αντλήσει τις προσήκουσες συνέπειες
ως προς το δικαίωμα επί επιστροφής λόγω εξαγωγής.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)      Προς καθορισμό της «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας» ενός εμπορεύματος για το οποίο ζητείται
επιστροφή λόγω εξαγωγής, έχουν εφαρμογή οι διατάξεις του κανονισμού (ΕΟΚ) 1538/91 της Επιτροπής, της 5ης Ιουνίου 1991, για
τον καθορισμό λεπτομερών κανόνων ενόψει της εφαρμογής του κανονισμού 1906/90, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 1000/96
της Επιτροπής, της 4ης Ιουνίου 1996, οι οποίες θεσπίζουν ελάχιστα ποιοτικά πρότυπα και περιθώρια ανοχής, ιδίως δε τα άρθρα
6 και 7 του εν λόγω κανονισμού.
2)      α)     Υπό περιστάσεις όπως αυτές της υποθέσεως της κύριας δίκης, το άρθρο 70 του κανονισμού (ΕΟΚ) 2913/92 του Συμβουλίου, της 12ης
Οκτωβρίου 1992, περί θεσπίσεως κοινοτικού τελωνειακού κώδικα, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 82/97 του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1996, έχει εφαρμογή, υπό την επιφύλαξη της κανονικότητας του ελέγχου
τον οποίο προβλέπει, προκειμένου να καθοριστεί κατά πόσον ένα εμπόρευμα για το οποίο ζητείται επιστροφή λόγω εξαγωγής είναι
«υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας».
β)     Το πλάσμα δικαίου περί ομοιόμορφης ποιότητας που προβλέπει το άρθρο 70, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2913/92,
όπως έχει τροποποιηθεί με τον κανονισμό 82/97, δεν έχει εφαρμογή όταν το μέγεθος του ληφθέντος δείγματος είναι ανεπαρκές κατά
το άρθρο 7 του κανονισμού 1538/91.
3)      Υπό περιστάσεις όπως αυτές της υποθέσεως της κύριας δίκης, στις εθνικές διοικητικές και δικαστικές αρχές εναπόκειται να εξακριβώσουν
τα πραγματικά περιστατικά λαμβάνοντας υπόψη όλα τα αποδεικτικά στοιχεία. Οι αποδείξεις αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν τα διαθέσιμα
δείγματα, αλλά επίσης και άλλα στοιχεία, ιδίως πρακτικά καταρτισθέντα σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία από τον αρμόδιο υπάλληλο
που διενέργησε τον φυσικό έλεγχο. Στην περίπτωση που τα περιστατικά δεν μπορούν να αποδειχθούν κατά τρόπον ώστε να μπορούν
να καθορίσουν το δικαίωμα επί επιστροφής, στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει τη συμπεριφορά του εξαγωγέα και τη
συμπεριφορά της τελωνειακής αρχής, καθορίζοντας σε ποιο βαθμό καθένας τους άσκησε ή δεν άσκησε τα δικαιώματά του και εκπλήρωσε
ή δεν εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις του, και να αντλήσει τις προσήκουσες συνέπειες ως προς το δικαίωμα επί επιστροφής λόγω εξαγωγής.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.