CELEX: 62003CJ0172
ΦΠΑ
Απαλλαγή των παρεχομένων στο πλαίσιο των ιατρικών επαγγελμάτων υπηρεσιών περιθάλψεως προσώπων
Διακανονισμός των εκπτώσεων

Adria-Wien Pipeline και Wietersdorfer & Peggauer Zementwerke, σκέψη 38, καθώς και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
37     Ο W. Heiser ισχυρίζεται κατ’ ουσίαν ότι το επίδικο στα πλαίσια της κύριας δίκης μέτρο δεν συνιστά πλεονέκτημα λόγω του γεγονότος
απλώς και μόνον ότι ο ίδιος ο διακανονισμός αντίκειται εν πάση περιπτώσει προς το κοινοτικό δίκαιο.
38     Ακόμη και αν υποτεθεί ότι η προβλέπουσα τον διακανονισμό των εκπτώσεων κανονιστική ρύθμιση, ήτοι το άρθρο 12, παράγραφος 10,
του UStG 1994 στην υπόθεση της κύριας δίκης, είναι παράνομη, γεγονός παραμένει ότι είναι δυνατόν να παράγει τα αποτελέσματά
της ενόσω δεν καταργείται ή, τουλάχιστον, ενόσω δεν διαπιστώνεται η έλλειψη νομιμότητάς της. Επομένως, είναι ικανή να γεννά
επιβάρυνση που βαρύνει κανονικώς τον προϋπολογισμό ενός ειδικευμένου στην οδοντική τέχνη ιατρού, όπως ο W. Heiser. Το γεγονός
ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας αποποιήθηκε μεταγενέστερα του διακανονισμού των εκπτώσεων λαμβάνοντας άλλο μέτρο από εκείνο
της προβλέψεως του διακανονισμού, ελαφρύνει, συνεπώς, τις επιβαρύνσεις που προστίθενται κανονικώς στον προϋπολογισμό του ιατρού
και ως εκ τούτου συνιστούν πλεονέκτημα υπέρ αυτού.
39     Εντούτοις, η Αυστριακή Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το γεγονός της παραιτήσεως από τον διακανονισμό των εκπτώσεων δεν συνιστά
ενίσχυση δεδομένου ότι αφορά όλους τους ιατρούς, ιδίως, τους ειδικευμένους στην οδοντική τέχνη ιατρούς, τους ψυχοθεραπευτές,
τις μαίες και τα λοιπά ανεξάρτητα επαγγέλματα κατά την έννοια του Krankenpflegegesetz (νόμου σχετικά με την περίθαλψη των
ασθενών), καθώς και τα νοσοκομειακά ιδρύματα. Άρα, τέτοια παραίτηση δεν είναι ικανή να ευνοεί ορισμένους ιατρούς.
40     Συναφώς, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι, κατά πάγια νομολογία, το άρθρο 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης επιτάσσει να καθορίζεται
αν, στο πλαίσιο ενός δεδομένου νομικού καθεστώτος, κρατικό μέτρο είναι ικανό να ευνοήσει «ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους
κλάδους παραγωγής» σε σχέση με άλλους, οι οποίοι τελούν, όσον αφορά τον σκοπό που επιδιώκει το εν λόγω καθεστώς, σε παρεμφερή
πραγματική και νομική κατάσταση. Σε καταφατική περίπτωση, το οικείο μέτρο πληροί την προϋπόθεση επιλεκτικότητας που αποτελεί
συστατικό στοιχείο της έννοιας της κρατικής ενισχύσεως, όπως προβλέπει η ανωτέρω διάταξη (βλ., ιδίως, απόφαση της 29ης Απριλίου
2004, C-308/01, GIL Insurance κ.λπ., που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 68, καθώς και την εκεί παρατιθέμενη
νομολογία).
41     Πρέπει να διευκρινιστεί ότι το γεγονός ότι το επίδικο στα πλαίσια της κύριας δίκης μέτρο συνιστά πλεονέκτημα όχι μόνο έναντι
των ειδικευμένων στην οδοντιατρική τέχνη ιατρών όπως ο W. Heiser, αλλά και έναντι άλλων δραστηριοποιουμένων στον ιατρικό κλάδο
επιχειρηματιών, και μάλιστα έναντι όλων των δραστηριοποιουμένων στον κλάδο αυτό επιχειρηματιών, δεν συνεπάγεται ότι το μέτρο
δεν πληροί την προϋπόθεση της επιλεκτικότητας.
42     Πράγματι, το γεγονός ότι ο αριθμός των επιχειρήσεων που μπορεί να ζητήσει να τύχει του επίμαχου μέτρου είναι πολύ μεγάλος
ή ότι οι επιχειρήσεις αυτές ανήκουν σε διαφορετικούς τομείς δραστηριότητας δεν αρκεί για να αρθεί ο επιλεκτικός χαρακτήρας
του και, συνεπώς, για να αποκλειστεί ο χαρακτηρισμός του ως κρατικής ενισχύσεως (βλ., ιδίως, απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου
2003, C-409/00, Ισπανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. I-1487, σκέψη 48, καθώς και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Ομοίως,
οι ενισχύσεις μπορεί μεν να αφορούν ολόκληρο οικονομικό τομέα αλλά και να εμπίπτουν στο άρθρο 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης
(βλ., ιδίως, απόφαση της 17ης Ιουνίου 1999, C-75/97, Βέλγιο κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. I-3671, σκέψη 33, καθώς και την
εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
43     Διαφέρει η περίπτωση όταν ένα μέτρο, μολονότι συνιστά πλεονέκτημα για τον δικαιούχο του, δικαιολογείται από τη φύση ή τη γενική
οικονομία του συστήματος εντός του οποίου εντάσσεται (βλ., ιδίως, προαναφερθείσα Adria-Wien Pipeline και Wietersdorfer & Peggauer
Zementwerke, σκέψη 42, καθώς και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
44     Συναφώς, η Αυστριακή Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι μέτρο όπως το επίδικο στα πλαίσια της κύριας δίκης ενθαρρύνει την αλληλεγγύη
των οργανισμών ασφαλίσεως κατά των ασθενειών για τον λόγο ότι στην πραγματικότητα θεσπίζεται υπέρ αυτών. Συγκεκριμένα, τυχόν
αύξηση των επιβαρύνσεων των ανεξαρτήτων ιατρών λόγω τροποποιήσεως της φορολογήσεως του κύκλου εργασιών τους θα ήταν έμμεσα
γενεσιουργός επιβαρύνσεων εις βάρος των εν λόγω οργανισμών. Πάντως, οι τελευταίοι δεν θα είχαν τη δυνατότητα αυξήσεως των
εσόδων τους, δεδομένου ότι οι συντελεστές εισφορών των ασφαλισμένων καθορίζονται νομοθετικώς. Κατά τη δημόσια συνεδρίαση,
η Αυστριακή Κυβέρνηση διευκρίνισε, όπως έπραξε και ο W. Heiser με τις γραπτές παρατηρήσεις του, ότι το επίδικο στα πλαίσια
της κύριας δίκης μέτρο δεν προστίθεται στην καταβαλλόμενη δυνάμει του GSBG 1996 και του διατάγματος 56/1997 αντιστάθμιση,
εφόσον η αντιστάθμιση αυτή δεν ισχύει για τους μη συμβεβλημένους όπως ο W. Heiser ιατρούς.
45     Εντούτοις, η ανωτέρω επιχειρηματολογία δεν επιτρέπει τη συναγωγή του συμπεράσματος ότι μέτρο όπως το επίδικο στα πλαίσια της
κύριας δίκης δεν πρέπει να χαρακτηριστεί ως κρατική ενίσχυση.
46     Αφενός, το γεγονός απλώς και μόνο ότι η παραίτηση από τον διακανονισμό των εκπτώσεων επιδιώκει κοινωνικό σκοπό, αν υποτεθεί
ότι τούτο αποδεικνύεται, δεν αρκεί για να μη χαρακτηριστεί εκ προοιμίου παρόμοιο μέτρο ως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια
του άρθρου 92 της Συνθήκης. Πράγματι, στην παράγραφο 1 της εν λόγω διατάξεως δεν γίνεται διάκριση ανάλογα με τις αιτίες ή
τους στόχους των κρατικών παρεμβάσεων, αυτές δε προσδιορίζονται με γνώμονα τα αποτελέσματά τους (απόφαση της 29ης Απριλίου
2004, C-159/01, Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 51, καθώς και η εκεί παρατιθέμενη
νομολογία).
47     Αφετέρου, όσον αφορά τα αποτελέσματα ενός μέτρου όπως το επίδικο στα πλαίσια της κύριας δίκης, επιβάλλεται να υπομνηστεί ότι
νομικώς οι ιατροί δεν είναι οι μόνοι δικαιούχοι. Ουδεμία ένδειξη περιλαμβάνει η δικογραφία που διαβίβασε στο Δικαστήριο το
αιτούν δικαστήριο, σύμφωνα με την οποία το πλεονέκτημα ενός τέτοιου μέτρου μετακυλίεται συστηματικά από τους δικαιούχους στους
οργανισμούς ασφαλίσεως κατά ασθενειών, οπότε το πλεονέκτημα εξουδετερώνεται εν τέλει έναντι των ιατρών.
48     Εξάλλου, η Αυστριακή Κυβέρνηση δεν εξηγεί τον λόγο για τον οποίο το απορρέον από το επίδικο στα πλαίσια της κύριας δίκης μέτρο
πλεονέκτημα θα μπορούσε να δικαιολογείται από το γεγονός ότι οι μη συμβεβλημένοι ιατροί στερούνται της προβλεπόμενης με το
άρθρο 3 του GSBG 1996 αντισταθμίσεως, το ύψος της οποίας καθορίστηκε με το διάταγμα 56/1997. Πράγματι, ουδαμώς από τη δικογραφία
μπορεί να συναχθεί ότι οι συμβεβλημένοι ιατροί, οι οποίοι δικαιούνται της αντισταθμίσεως, δεν επωφελούνται και εκ της εν λόγω
παραιτήσεως.
49     Οπότε, ελλείψει άλλων λυσιτελών λόγων εκ μέρους της Αυστριακής Κυβερνήσεως, από τη δικογραφία που διαβιβάστηκε στο Δικαστήριο
δεν προκύπτει ότι το επίδικο στα πλαίσια της κύριας δίκης μέτρο δικαιολογείται ως εκ της φύσεως ή της γενικής οικονομίας του
συστήματος εντός του οποίου αυτό εντάσσεται.
50     Στον βαθμό που η Αυστριακή Κυβέρνηση επικαλείται το άρθρο 90, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 86, παράγραφος, 2 ΕΚ)
προκειμένου να αρνηθεί ότι το επίδικο στα πλαίσια της κύριας δίκης μέτρο εμφανίζει τον χαρακτήρα πλεονεκτήματος, η επιχειρηματολογία
της δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
51     Πράγματι, η προβλεπόμενη στο άρθρο 90, παράγραφος 2, της Συνθήκης παρέκκλιση δεν επιτρέπει τον μη χαρακτηρισμό ενός μέτρου
ως ενισχύσεως κατά την έννοια του άρθρου 92 αυτής. Δεν δύναται περαιτέρω, εφόσον στοιχειοθετήθηκε παρόμοιος χαρακτηρισμός,
να απαλλάξει το οικείο κράτος μέλος από την υποχρέωση κοινοποιήσεως του μέτρου κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 93, παράγραφος 3,
της Συνθήκης (βλ. απόφαση της 21ης Οκτωβρίου 2003, C-261/01 και C-262/01, Van Calster κ.λπ., Συλλογή 2003, σ. I-12249, σκέψη
61, καθώς και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
52     Ο W. Heiser υποστηρίζει επίσης ότι μέτρο όπως το επίδικο στα πλαίσια της κύριας δίκης δεν συνιστά πλεονέκτημα εφόσον έχει
ως αποκλειστικό σκοπό την κατάργηση ενός προϋφιστάμενου μέτρου το οποίο περιήγαγε σε μειονεκτική θέση τους μη συμβεβλημένους
ιατρούς που είναι εγκατεστημένοι στην Αυστρία έναντι των εγκατεστημένων σε άλλα κράτη μέλη συναδέλφων τους. Πράγματι, ενώ
οι παρεχόμενες εντός των τελευταίων ιατρικές υπηρεσίες δεν υπέκειντο στον ΦΠΑ, οι παρασχεθείσες κατά τα έτη 1995 και 1996
από τους μη συμβεβλημένους ιατρούς που είναι εγκατεστημένοι στην Αυστρία υπάγονταν στον εν λόγω φόρο.
53     Συναφώς, προέχει η διαπίστωση ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι το επίδικο στα πλαίσια της κύριας δίκης μέτρο είχε ως αντικείμενο
την αντιστάθμιση του μειονεκτήματος στο οποίο αναφέρεται ο W. Heiser, το μέτρο αυτό δεν θα μπορούσε εν πάση περιπτώσει, όπως
υπογράμμισε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 50 των προτάσεών του, να δικαιολογείται από το γεγονός ότι το μέτρο στοχεύει
στην αποκατάσταση των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που υφίστανται στην κοινοτική αγορά των ιατρικών υπηρεσιών.
54     Πράγματι, πρέπει να υπομνηστεί ότι, κατά πάγια νομολογία, το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος επιδιώκει να επιτύχει την προσέγγιση,
μέσω μονομερών μέτρων, των όρων ανταγωνισμού που ισχύουν σε ορισμένο οικονομικό τομέα προς αυτούς που επικρατούν σε άλλα κράτη
μέλη δεν μπορεί να άρει τον χαρακτήρα των εν λόγω μέτρων ως ενισχύσεων (βλ., ιδίως, απόφαση της 29ης Απριλίου 2004, C-372/97,
Ιταλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 204, σ. Ι-3679, σκέψη 67, καθώς και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
55     Όσον αφορά την παρατιθέμενη στη σκέψη 27 της παρούσας αποφάσεως τέταρτη προϋπόθεση, σύμφωνα με την οποία η κρατική παρέμβαση
πρέπει να νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι οι ενισχύσεις που αποσκοπούν στο να
απαλλάξουν μια επιχείρηση από έξοδα που θα έπρεπε κανονικά να επωμισθεί η ίδια, στο πλαίσιο της τρέχουσας διαχειρίσεώς της
ή των συνήθων δραστηριοτήτων της, νοθεύουν κατά κανόνα τις συνθήκες του ανταγωνισμού (απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2000, C-156/98,
Γερμανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. I-6857, σκέψη 30, καθώς και η εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
56     Δεν μπορεί να γίνει δεκτό το επιχείρημα του W. Heiser και της Αυστριακής Κυβερνήσεως ότι δεν πληρούται η τέταρτη προϋπόθεση
για τον λόγο ότι οι δικαιούχοι ενός μέτρου όπως το επίδικο στα πλαίσια της κύριας δίκης ιατροί δεν έρχονται αντιμέτωποι με
κατάσταση ανταγωνισμού λόγω των τιμών.
57     Πράγματι, ακόμη και αν, όπως τονίζουν ο W. Heiser και η Αυστριακή Κυβέρνηση, η επιλογή του ιατρού εκ μέρους των ασθενών μπορεί
να επηρεαστεί από άλλα κριτήρια πλην της αμοιβής της ιατρικής αγωγής, όπως είναι η ποιότητά της και η σχέση εμπιστοσύνης με
τον ιατρό, γεγονός παραμένει ότι η αμοιβή αυτή δύναται να επηρεάσει, και μάλιστα σημαντικά, την επιλογή του ιατρού εκ μέρους
του ασθενούς. Τούτο συμβαίνει ειδικότερα οσάκις, όπως προκύπτει από την υποβληθείσα στο Δικαστήριο δικογραφία, όταν πρόκειται
για μη συμβεβλημένους ιατρούς, όπως ο W. Heiser, ο ασθενής οφείλει να καταβάλει ιδίοις εξόδοις περισσότερο του 50 % της αμοιβής
για την εν λόγω αγωγή.
58     Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι μέτρο όπως το επίδικο στα πλαίσια της κύριας δίκης πρέπει να θεωρείται ότι συνιστά κρατική
ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης.
59     Επομένως, στο υποβληθέν ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 92 της Συνθήκης έχει την έννοια ότι κανονιστική ρύθμιση όπως
η επίδικη στα πλαίσια της κύριας δίκης, ήτοι κανονιστική ρύθμιση δυνάμει της οποίας το γεγονός της μεταβάσεως, όσον αφορά
τους ιατρούς, από ένα καθεστώς πράξεων υποκειμένων στον ΦΠΑ σε ένα καθεστώς απαλλασσομένων πράξεων, δεν συνεπάγεται την επιτασσόμενη
από το άρθρο 20 της έκτης οδηγίας μείωση της ήδη πραγματοποιηθείσας εκπτώσεως σχετικά με αγαθά που εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται
εντός της επιχειρήσεως, πρέπει να χαρακτηριστεί ως κρατική ενίσχυση.

Επί των δικαστικών εξόδων
60     Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει, ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης, τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα που πραγματοποιήθηκαν για
την υποβολή παρατηρήσεων στο Δικαστήριο, πέραν των εξόδων των εν λόγω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 92 της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 87 ΕΚ) έχει την έννοια ότι πρέπει να χαρακτηριστεί ως κρατική
ενίσχυση κανονιστική ρύθμιση όπως η εξαγγελλόμενη στο άρθρο XIV, παράγραφος 3, του ομοσπονδιακού νόμου 21/1995, όπως τροποποιήθηκε
με τον ομοσπονδιακό νόμο 756/1996, ήτοι κανονιστική ρύθμιση δυνάμει της οποίας το γεγονός της μεταβάσεως, όσον αφορά τους
ιατρούς, από ένα καθεστώς πράξεων υποκειμένων στον ΦΠΑ σε ένα καθεστώς απαλλασσομένων πράξεων, δεν συνεπάγεται την επιτασσόμενη
από το άρθρο 20 της έκτης οδηγίας 77/388/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 1977, περί εναρμονίσεως των νομοθεσιών των κρατών
μελών, των σχετικών με τους φόρους κύκλου εργασιών – Κοινό σύστημα φόρου προστιθεμένης αξίας: ομοιόμορφη φορολογική βάση,
μείωση της ήδη πραγματοποιηθείσας εκπτώσεως σχετικά με αγαθά που εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται εντός της επιχειρήσεως.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.