CELEX: 61988CJ0199
Κοινωνική ασφάλιση
Παροχές ανικανότητας
Κοινοτικές διατάξεις περί σωρεύσεως
Αναζήτηση αχρεωστήτου

Με απόφαση της 30ής Ιουνίου 1988, που περιήλθε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 21 Ιουλίου 1988, το Tribunal du travail των Βρυξελλών υπέβαλε, βάσει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 51 της Συνθήκης ΕΟΚ, του άρθρου 46, παράγραφος 3, του κανονισμού ( ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας [όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983,
ΕΕ L 230, σ. 8
], καθώς και του άρθρου 112 του κανονισμού (ΕΟΚ) 574/72 του Συμβουλίου, της 21ης Μαρτίου 1972, περί του τρόπου εφαρμογής του προαναφερθέντος κανονισμού ( όπως κωδικοποιήθηκε επίσης με τον κανονισμό 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983,
EE L 230, σ. 86
).
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του προσφεύγοντος της κύριας δίκης Giovanni Cabras και του Institut du travail ď assurance maladie-invalidité (στο εξής: INAMI), που είναι ο αρμόδιος για τις παροχές λόγω αναπηρίας βελγικός ασφαλιστικός φορέας.
Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, ο G. Cabras, ιταλός υπήκοος, εργάσθηκε ως μισθωτός στην Ιταλία και το Βέλγιο.Όταν κατέστη ανίκανος προς εργασία, του αναγνωρίσθηκε και σταδύο αυτά κράτη το δικαίωμα να λαμβάνει από την 1η Οκτωβρίου 1973 παροχές λόγω αναπηρίας.
Σε αντίθεση προς τη βελγική νομοθεσία ( νομοθεσία τύπου Α ), η ιταλική νομοθεσία ( νομοθεσία τύπου Β ) εξαρτά το ύψος των παροχών αναπηρίας από τη διάρκεια των περιόδων ασφαλίσεως. Βάσει του άρθρου 40, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71, προκειμένου για την εκκαθάριση των οφειλομένων στον G. Cabras παροχών, εφαρμόζονταν κατ' αναλογία οι διατάξεις του άρθρου 46 του ίδιου κανονισμού.
Οι ιταλικές παροχές αναπηρίας υπολογίστηκαν με βάση το σύστημα συνυπολογισμού και αναλογικού επιμερισμού που προβλέπεται στο άρθρο 46, παράγραφος 2.
Το ύψος των βελγικών παροχών αναπηρίας καθορίστηκε μόνο βάσει των διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας. Σύμφωνα με τους κανόνες της εν λόγω νομοθεσίας περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, οι οφειλόμενες στον G. Cabras από τον αρμόδιο βελγικό φορέα παροχές καθορίστηκαν σε ποσό ίσο προς το πλήρες ποσό των βελγικών παροχών, μειωμένο κατά το προκύπτον κατόπιν αναλογικού επιμερισμού ποσό των ιταλικών παροχών. Λόγω του κανόνα της απαγορεύσεως της σωρεύσεως που περιέχεται στο άρθρο 46, παράγραφος 3, του κανονισμού 1408/71, η εφαρμογή των κοινοτικών διατάξεων δεν θα είχε ευνοϊκότερα αποτελέσματα για τον ενδιαφερόμενο εργαζόμενο.
Στη συνέχεια, και οι δύο αυτές παροχές αυξήθηκαν, ανεξάρτητα η μία από την άλλη, βάσει των κανόνων περί τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των συντάξεων που ίσχυαν στα οικεία κράτη μέλη. Οι ιταλικές ειδικά παροχές σημείωσαν πολύ μεγάλες διαδοχικές αυξήσεις, τουλάχιστον επί ορισμένα έτη. Δυνάμει του άρθρου 51, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71, οι αναπροσαρμογές αυτές δεν συνοδεύτηκαν από νέο υπολογισμό των παροχών κατά το άρθρο 46.
Στις 23 Μαρτίου και 17 Ιουνίου 1982 εκδόθηκαν δύο βελγικά βασιλικά διατάγματα, τα οποία τροποποίησαν, από 1ης Ιουλίου 1982, τις προϋποθέσεις υπαγωγής στην έννοια των συντηρουμένων προσώπων, προκειμένου για τον καθορισμό του ύψους των παροχών αναπηρίας. Σύμφωνα με τη νέα αυτή ρύθμιση, ο G. Cabras έπρεπε πλέον να θεωρείται ως « μη βαρυνόμενος με οικογενειακά βάρη ». Ως εκ τούτου, μειώθηκε το ποσό των παροχών αναπηρίας που δικαιούνταν βάσει της βελγικής μόνο νομοθεσίας.
Εξάλλου, πραγματοποιήθηκε, δυνάμει του άρθρου 51, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, νέος υπολογισμός των παροχών κατά τις διατάξεις του άρθρου 46.
Κατά τον νέο αυτό υπολογισμό, ο βελγικός φορέας θεώρησε ότι, για να εφαρμοσθεί η παράγραφος 3 του άρθρου 46, το ποσό των αυτοτελών βελγικών παροχών έπρεπε να μειωθεί κατά το προκύπτον κατόπιν του αναλογικού επιμερισμού ποσό των ιταλικών παροχών, όπως είχε διαμορφωθεί κατά την ημερομηνία της νέας εκκαθαρίσεως των οφειλομένων παροχών, δηλαδή κατόπιν των πολύ μεγάλων αυξήσεων που προαναφέρθηκαν. Ο βελγικός φορέας διαπίστωσε ότι, υπ' αυτές τις συνθήκες, η εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου δεν ευνοούσε τον G. Cabras περισσότερο απ' ό,τι η εφαρμογή του εθνικού δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων του περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως. Έτσι, όπως είχε κάνει και κατά την αρχική εκκαθάριση της 1ης Οκτωβρίου 1973, προέβη στον νέο υπολογισμό των καταβλητέων στον G. Cabras παροχών βάσει των διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας και μόνο, αφαιρώντας από το πλήρες ποσό των βελγικών παροχών το αναπροσαρμοσμένο ποσό των ιταλικών παροχών.
Ωστόσο, δεδομένου ότι ο νέος υπολογισμός των παροχών απαίτησε κάποιο χρόνο, ο G. Cabras εξακολούθησε να εισπράττει και μετά την 1η Ιουλίου 1982 παροχές ίσες με εκείνες που του καταβάλλονταν προηγουμένως. Η απόφαση του INAMI που καθόρισε το νέο, μειωμένο, ποσό κοινοποιήθηκε στον ενδιαφερόμενο στις 23 Φεβρουαρίου 1984. Από τον G. Cabras ζητήθηκε τότε να επιστρέψει τα ποσά που του είχαν καταβληθεί αχρεωστήτως μεταξύ 1ης Ιουλίου 1982 και 30ής Ιουνίου 1983, οπότε θεωρήθηκε και πάλι ως « βαρυνόμενος με οικογενειακά βάρη » κατά την έννοια της βελγικής νομοθεσίας. Στις 19 Οκτωβρίου 1984 του κοινοποιήθηκε μία νέα απόφαση, η οποία καθόριζε το ύψος των απαιτήσεων του από την τελευταία αυτή ημερομηνία.
0 G. Cabras προσέβαλε ενώπιον του Tribunal du travail των Βρυξελλών τις αποφάσεις με τις οποίες είχαν υπολογιστεί εκ νέου και μειωθεί οι καταβαλλόμενες σ' αυτόν παροχές αναπηρίας. Επιπλέον, έβαλε κατά της αναδρομικότητας των αποφάσεων και αμφισβήτησε τη βασιμότητα της αξιώσεως αποδόσεως των αχρεωστήτως καταβληθέντων.
Ενώπιον του δικαστηρίου αυτού, ο G. Cabras υποστήριξε, πρώτον, ότι το να μειώνονται οι οφειλόμενες βάσει της νομοθεσίας ενός κράτους παροχές κατά ολόκληρο το ποσό των χορηγουμένων βάσει της νομοθεσίας ενός άλλου κράτους παροχών δεν είναι σύμφωνο με το άρθρο 51 της Συνθήκης, αφού έτσι ο διακινούμενος εργαζόμενος δεν αντλεί κανένα όφελος από την περίοδο ασφαλίσεως που έχει συμπληρώσει στο δεύτερο αυτό κράτος μέλος. Δεύτερον, υποστήριξε ότι είναι αντίθετο προς το άρθρο 112 του κανονισμού 574/72 το να βαρύνεται ο διακινούμενος εργαζόμενος με την υποχρέωση αποδόσεως ποσού που, κατά τον νέο υπολογισμό των παροχών βάσει του άρθρου 51, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, προκύπτει ότι έχει καταβληθεί αχρεωστήτως, εφόσον ένας μόνο φορέας προβαίνει σε νέο υπολογισμό των παροχών, οι παροχές ενός άλλου φορέα επηρεάζουν το ύψος των παροχών αυτών, ο άλλος δε αυτός φορέας δεν διαθέτει καθυστερούμενα ποσά που να μπορεί να θέσει στη διάθεση του πρώτου φορέα.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunal du travail των Βρυξελλών αποφάσισε να αναβάλει την έκδοση οριστικής αποφάσεως μέχρι ότου το Δικαστήριο αποφανθεί επί των ακολούθων προδικαστικών ερωτημάτων:
«1)
Συνιστά το θεωρητικό ποσό που αναφέρεται στο άρθρο 46, παράγραφος 3, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) αριθ. 1408/71 απόλυτο όριο, του οποίου δεν επιτρέπεται κατ' ουδένα τρόπο η υπέρβαση, ακόμα και όταν, σε περίπτωση εφαρμογής νομοθεσίας τύπου Α, η θεωρητική σύνταξη ισούται με την εθνική σύνταξη;
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως:
Συμβιβάζεται με το άρθρο 51 της Συνθήκης το να απορροφάται η αναγνωριζόμενη σε ορισμένο κράτος βάσει του κοινοτικού δικαίου απαίτηση εξ ολοκλήρου από την απαίτηση που αναγνωρίζεται σε άλλο κράτος μέλος βάσει του εθνικού δικαίου και μόνο;
Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως:
Πώς προσδιορίζεται ο διορθωτικός συντελεστής όταν μόνο μία από τις παροχές καθορίζεται κατά τις διατάξεις της παραγράφου 1 ;
2)
Όταν ο φορέας κράτους μέλους προβαίνει στην επανεκτίμηση της καταστάσεως διακινουμένου εργαζομένου, βάσει του άρθρου 51, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71, και αυτός ο νέος υπολογισμός καταλήγει σε περιορισμό των δικαιωμάτων του ενδιαφερομένου, επειδή λαμβάνονται υπόψη οι παροχές που χορηγούνται από άλλο κράτος όπου δεν ισχύει ο νέος υπολογισμός, δικαιούται αυτός ο ίδιος φορέας να αναζητήσει αναδρομικά το αχρεώστητο που δημιουργήθηκε με την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου (άρθρα 46 και 51 του κανονισμού 1408/71 ) ή οφείλει να παραιτηθεί της αναζητήσεως, κατ' εφαρμογή του άρθρου 112 του κανονισμού 574/72, εφόσον ο φορέας του άλλου κράτους, οφειλέτης της παροχής που δεν αναπροσαρμόστηκε, δεν οφείλει καθυστερούμενα ποσά που θα μπορούσε να παρακρατήσει υπέρ του πρώτου φορέα; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της κυρίας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον είναι αναγκαίο για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί του πρώτου ερωτήματος
Το πρώτο σκέλος του εν λόγω ερωτήματος αφορά το ζήτημα αν οι διατάξεις του άρθρου 46, παράγραφος 3, του κανονισμού 1408/71 έχουν την έννοια ότι το υψηλότερο από τα θεωρητικά ποσά παροχών, που υπολογίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 2, στοιχείο α, αποτελεί το ανώτατο όριο των παροχών που μπορεί να απαιτήσει ένας διακινούμενος εργαζόμενος βάσει της κοινοτικής νομοθεσίας, ακόμα και στην περίπτωση που το εν λόγω θεωρητικό ποσό ισούται με το πλήρες ποσό των παροχών που δικαιούται ο εργαζόμενος βάσει της νομοθεσίας ενός μόνο κράτους μέλους.
Όπως υπενθύμισε το Δικαστήριο με την απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 1987, Collini (
323/86, Συλλογή 1987, σ. 5489
), από το άρθρο 40, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 προκύπτει ότι το άρθρο 46 του ίδιου κανονισμού, που περιλαμβάνει στην παράγραφο 3 και τον κανόνα περί μη σωρεύσεως, εφαρμόζεται κατ' αναλογία στις παροχές αναπηρίας στην περίπτωση που ο εργαζόμενος έχει υπαχθεί στις νομοθεσίες δύο ή περισσοτέρων κρατών μελών, από τις οποίες η μία τουλάχιστον εξαρτά το ποσό των παροχών από τη διάρκεια των περιόδων ασφαλίσεως.
Εξάλλου, με την ίδια απόφαση το Δικαστήριο δέχθηκε ότι ο κανόνας περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, που προβλέπεται στο άρθρο 46, παράγραφος 3, εφαρμόζεται σε κάθε περίπτωση κατά την οποία το άθροισμα των παροχών που υπολογίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις των παραγράφων 1 και 2 του εν λόγω άρθρου υπερβαίνει το όριο του μεγαλύτερου από τα θεωρητικά ποσά των παροχών που υπολογίζονται βάσει των διατάξεων της παραγράφου 2, στοιχείο α.
Όταν, βάσει μιας εθνικής νομοθεσίας τύπου Α, το ποσό των οφειλομένων παροχών είναι ανεξάρτητο από τη διάρκεια των συμπληρωθεισών περιόδων ασφαλίσεως και ο εργαζόμενος πληροί τις προϋποθέσεις γενέσεως του δικαιώματος λήψεως των εν λόγω παροχών που προβλέπει η νομοθεσία αυτή, το θεωρητικό ποσό των παροχών είναι ίσο με το προβλεπόμενο στο πρώτο εδάφιο της παραγράφου 1 του άρθρου 46, δηλαδή με το πλήρες ποσό παροχών που θα δικαιούνταν ο εν λόγω εργαζόμενος βάσει της εθνικής νομοθεσίας, αν δεν είχε δικαίωμα λήψεως παροχών κατά τη νομοθεσία άλλου κράτους μέλους.
Συνεπώς, στην περίπτωση αυτή και εφόσον τουλάχιστον το θεωρητικό ποσό των παροχών, υπολογιζόμενο από τον φορέα άλλου κράτους μέλους, δεν είναι μεγαλύτερο, ο θεσπιζόμενος με το άρθρο 46, παράγραφος 3, κανόνας περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως ορίζει ως ανώτατο όριο της σωρεύσεως των παροχών, οι οποίες υπολογίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις των παραγράφων 1 και 2 του ίδιου άρθρου, το πλήρες ποσό των παροχών που δικαιούται ο εργαζόμενος βάσει μόνον της εθνικής νομοθεσίας τύπου Α.
Επομένως, πρέπει να δοθεί καταφατική απάντηση στο πρώτο σκέλος του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος.
Κατά συνέπεια, πρέπει να δοθεί απάντηση και στο δεύτερο σκέλος του ερωτήματος αυτού, το οποίο αναφέρεται στο ζήτημα αν, ερμηνευόμενες κατ' αυτό τον τρόπο, οι διατάξεις του άρθρου 46, παράγραφος 3, συμβιβάζονται με το άρθρο 51 της Συνθήκης.
Σκοπός των διατάξεων του άρθρου 51 είναι η εξάλειψη των δυσμενών συνεπειών που θα μπορούσε να έχει για τους διακινούμενους εργαζόμενους το γεγονός ότι τα ασφαλιστικά δικαιώματά τους έχουν αποκτηθεί υπό διάφορες εθνικές νομοθεσίες.
Ο σκοπός αυτός δεν θα επιτυγχανόταν, αν, συνεπεία της ασκήσεως του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας, οι διακινούμενοι εργαζόμενοι έχαναν ασφαλιστικά οφέλη τα οποία τους εξασφαλίζει σε κάθε περίπτωση η νομοθεσία ενός μόνο κράτους μέλους ή περιέρχονταν σε δυσμενέστερη θέση από ό,τι αν ολόκληρη η επαγγελματική σταδιοδρομία τους εξελισσόταν σε ένα μόνο κράτος μέλος.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, όπως προκύπτει από τη νομολογία, το προβλεπόμενο στο άρθρο 46 του κανονισμού 1408/71 σύστημα επιτρέπεται να εφαρμόζεται μόνον όταν δεν έχει ως αποτέλεσμα να στερεί από τον ενδιαφερόμενο διακινούμενο εργαζόμενο ένα μέρος των δικαιωμάτων που του παρέχει η νομοθεσία ενός μόνο κράτους μέλους ή να τον εμποδίζει να λαμβάνει τουλάχιστον το πλήρες ποσό των υψηλότερων παροχών που οφείλονται δυνάμει της εν λόγω νομοθεσίας και μόνο.
Επομένως, η κοινοτική ρύθμιση μπορεί να εφαρμόζεται μόνον όταν η εφαρμογή της αποβαίνει τουλάχιστον εξίσου επωφελής για τον διακινούμενο εργαζόμενο όσο και η πλήρης εφαρμογή της εθνικής μόνο νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων της περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως.
Στην περίπτωση όμως αυτή, η κοινοτική ρύθμιση πρέπει να εφαρμόζεται πλήρως. Οι περιορισμοί τους οποίους επιβάλλει ενδεχομένως στους διακινουμενους εργαζομένους πρέπει να γίνονται δεκτοί, διότι αποτελούν το αντιστάθμισμα των ασφαλιστικών ωφελημάτων τα οποία αντλούν οι εν λόγω εργαζόμενοι από τη ρύθμιση αυτή και τα οποία δεν μπορούν να αποκτήσουν χωρίς αυτή.
Ενόψει των ανωτέρω σκέψεων, ο κανόνας περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως που θεσπίζεται με το άρθρο 46, παράγραφος 3, του κανονισμού 1408/71 δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι δεν συμβιβάζεται με το άρθρο 51 της Συνθήκης για το γεγονός ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στην προκειμένη, έχει ως αποτέλεσμα ότι το κατόπιν σωρεύσεως προκύπτον ποσό των παροχών που καταβάλλονται στον διακινούμενο εργαζόμενο περιορίζεται στο ύψος του πλήρους ποσού των παροχών που οφείλει ο φορέας του κράτους που εφαρμόζει νομοθεσία τύπου Α και, κατά συνέπεια, το ανώτατο αυτό όριο δεν μεταβάλλεται ανάλογα με τις περιόδους ασφαλίσεως που έχουν συμπληρωθεί υπό τη νομοθεσία τύπου Β.
Πράγματι, ο κανόνας αυτός εφαρμόζεται μόνον εφόσον αφενός μεν δεν συνεπάγεται περιορισμό των δικαιωμάτων που αντλεί ο διακινούμενος εργαζόμενος από την εφαρμογή των διατάξεων μόνον της νομοθεσίας τόπου Α, αφετέρου δε δεν περιάγει τον εν λόγω εργαζόμενο σε δυσμενέστερη θέση από ό,τι αν είχε συμπληρώσει το σύνολο των περιόδων ασφαλίσεως του σε κράτος όπου ισχύει νομοθεσία του τύπου αυτού.
Το συμπέρασμα αυτό δεν επηρεάζεται από το γεγονός, το οποίο επικαλείται ο προσφεύγων της κύριας δίκης με τις παρατηρήσεις που κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου, ότι ο διακινούμενος εργαζόμενος υφίσταται εντούτοις δυσμενή μεταχείριση σε σχέση με τον ημεδαπό εργαζόμενο, καθόσον υφίσταται τις δυσμενείς συνέπειες που προκύπτουν από τον κατακερματισμό των παροχών και από την ανασφάλεια δικαίου που δημιουργεί η ενδεχόμενη αναπροσαρμογή τους.
Πρέπει να τονιστεί ότι οι δυσμενείς αυτές συνέπειες, οι οποίες εξάλλου περιορίζονται κατά το δυνατόν από ορισμένες διατάξεις του κανονισμού 1408/71 και του κανονισμού 574/72, είναι συμφυείς προς το γεγονός ότι το άρθρο 51 της Συνθήκης δεν αποσκοπεί στη θέσπιση κοινού συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως, αλλά απλώς στη θέσπιση κανόνων για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως των κρατών μελών.
Επομένως, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι διατάξεις του άρθρου 46, παράγραφος 3, του κανονισμού 1408/71 έχουν την έννοια ότι το υψηλότερο από τα θεωρητικά ποσά παροχών, που υπολογίζονται κατά τις διατάξεις της παραγράφου 2, στοιχείο α ), αποτελεί το ανώτατο όριο των παροχών που μπορεί να διεκδικήσει ο διακινούμενος εργαζόμενος βάσει της κοινοτικής νομοθεσίας. Αυτό ισχύει και στην περίπτωση κατά την οποία το θεωρητικό αυτό ποσό είναι ίσο με το πλήρες ποσό των παροχών που οφείλονται κατά τη νομοθεσία ενός μόνο κράτους μέλους. Ερμηνευόμενες κατ' αυτό τον τρόπο, οι εν λόγω διατάξεις δεν προσκρούουν στο άρθρο 51 της Συνθήκης, εφόσον το άρθρο 46 εφαρμόζεται μόνον όταν η εφαρμογή του συνεπάγεται τη χορήγηση στον διακινούμενο εργαζόμενο παροχών τουλάχιστον του ίδιου ύψους με εκείνες που θα ελάμβανε βάσει των διατάξεων μιας μόνον εθνικής νομοθεσίας.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
Το δεύτερο ερώτημα του εθνικού δικαστηρίου αφορά το ζήτημα αν, στην περίπτωση που ο νέος υπολογισμός των παροχών βάσει του άρθρου 51, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 καταλήγει σε μείωση του ύψους των παροχών που καταβάλλει ο φορέας ενός κράτους μέλους, ενώ δεν μεταβάλλεται το ύψος των παροχών που καταβάλλει ο φορέας άλλου κράτους μέλους, ο δε τελευταίος δεν οφείλει στον δικαιούχο των παροχών καθυστερούμενα ποσά συντάξεων, το άρθρο 112 του κανονισμού 574/72 υποχρεώνει τον πρώτο φορέα να φέρει το βάρος των παροχών που κατέβαλε αχρεωστήτως κατά τη διάρκεια της περιόδου που διέρρευσε μέχρι τον νέο υπολογισμό των παροχών.
Κατά το άρθρο 112 του κανονισμού 574/72, « εφόσον ένας φορέας έχει προβεί σε καταβολή αχρεωστήτων ποσών είτε απευθείας είτε μέσω άλλου φορέα και η αναζήτηση τους είναι αδύνατη, τα ποσά αυτά παραμένουν οριστικά εις βάρος του πρώτου φορέα, εκτός αν η μη οφειλόμενη καταβολή είναι αποτέλεσμα δολίας πράξεως ».
Πρέπει να σημειωθεί κατά πρώτον ότι, κατά το άρθρο 51, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, « σε περίπτωση τροποποιήσεως του τρόπου καθορισμού ή των κανόνων υπολογισμού των παροχών, πραγματοποιείται νέος υπολογισμός σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 46 ».
Προς τον σκοπό αυτό,πρέπει ιδίως να λαμβάνονται υπόψη οι οφειλόμενες στη γενική εξέλιξη της οικονομικής και κοινωνικής καταστάσεως μεταβολές των παροχών μετά τον αρχικό υπολογισμό τους, οι οποίες, κατ' εφαρμογή του άρθρου 51, παράγραφος 1, δεν συνοδεύθηκαν από νέο υπολογισμό, κατά τις διατάξεις του άρθρου 46, των απαιτήσεων του ενδιαφερομένου για τη λήψη παροχών από έκαστο των κρατών μελών.
Ο νέος υπολογισμός συνίσταται στην εκ νέου εκκαθάριση των παροχών που οφείλονται από τους φορείς καθενός από τα κράτη μέλη, στη νομοθεσία των οποίων έχει υπαχθεί ο διακινούμενος εργαζόμενος.
Από την εκκαθάριση αυτή μπορεί να προκύψει ότι οι καταβλητέες από ορισμένο φορέα παροχές πρέπει να μειωθούν, ενώ εκείνες που οφείλονται από άλλο φορέα παραμένουν αμετάβλητες. Στην περίπτωση αυτή, αν ο εργαζόμενος εξακολουθήσει, κατά την περίοδο που απαιτείται για τον νέο υπολογισμό και τη νέα εκκαθάριση, να εισπράττει από τον πρώτο φορέα το ποσό των παροχών που είχε προκύψει από την προηγούμενη εκκαθάριση, ο εν λόγω φορέας θα καταβάλει ποσά πέραν των οφειλομένων, χωρίς ωστόσο ο άλλος φορέας να οφείλει καθυστερούμενα ποσά στον εργαζόμενο.
Στις παρατηρήσεις που κατέθεσαν ενώπιον του Δικαστηρίου, ο προσφεύγων της κύριας δίκης και η ιταλική κυβέρνηση εκθέτουν ότι, υπ' αυτές τις συνθήκες, δεν χωρεί εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 111 του κανονισμού 574/72, σύμφωνα με τις οποίες τα ποσά που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως από έναν φορέα παρακρατούνται από τα καθυστερούμενα ποσά συντάξεως που οφείλει ο άλλος φορέας. Επομένως, πρέπει να θεωρηθεί ότι η αναζήτηση των ποσών αυτών έχει καταστεί αδύνατη και ότι, σύμφωνα με το άρθρο 112 του ίδιου κανονισμού, τα ποσά αυτά πρέπει να βαρύνουν τον πρώτο φορέα.
Η ερμηνεία αυτή των εφαρμοστέων κοινοτικών διατάξεων δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
Καταρχάς, κατά τις διατάξεις της παραγράφου 1 του άρθρου 111, η μη ύπαρξη ή η ανεπάρκεια καθυστερουμένων ποσών συντάξεως οπωσδήποτε δεν αρκεί για να θεωρηθεί αδύνατη η ολική ή μερική αναζήτηση των καταβληθέντων αχρεωστήτως ποσών. Πράγματι, στην τρίτη περίοδο της παραγράφου αυτής προβλέπεται ότι στην περίπτωση αυτή εφαρμόζονται οι διατάξεις της παραγράφου 2, οι οποίες επιτρέπουν τον συμψηφισμό των εν λόγω ποσών με οποιεσδήποτε παροχές καταβάλλονται από τους φορείς των άλλων κρατών μελών.
Δεύτερον, όπως προκύπτει από το ίδιο το γράμμα του άρθρου 111, το άρθρο αυτό δεν επιβάλλει στον φορέα που κατέβαλε αχρεωστήτως ορισμένα ποσά να στραφεί κατά άλλων φορέων για να τα αναζητήσει. Πρόκειται απλώς για μία δυνατότητα, της οποίας μπορεί να μην κάνει χρήση και η οποία δεν του απαγορεύει να αναζητήσει τα εν λόγω ποσά απευθείας από τον ασφαλισμένο.
Επομένως, η έκφραση « εφόσον... η αναζήτηση ( των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών) είναι αδύνατη » στο άρθρο 112 του κανονισμού 574/72 δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αναφέρεται μόνο στις περιπτώσεις στις οποίες τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά δεν μπορούν να παρακρατηθούν από καθυστερούμενες παροχές συντάξεως ή και από οποιαδήποτε άλλη παροχή οφείλει να καταβάλει φορέας άλλου κράτους μέλους.
Επομένως, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, στην περίπτωση που ο νέος υπολογισμός των παροχών βάσει του άρθρου 51, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 καταλήγει σε μείωση του ύψους των παροχών που καταβάλλει ο φορέας ενός κράτους μέλους, ενώ δεν μεταβάλλεται το ύψος των παροχών που καταβάλλει ο φορέας άλλου κράτους μέλους, ο δε τελευταίος δεν οφείλει στον δικαιούχο των παροχών καθυστερούμενα ποσά συντάξεων, το άρθρο 112 του κανονισμού 574/72 δεν υποχρεώνει τον πρώτο φορέα να φέρει το βάρος των παροχών που κατέβαλε αχρεωστήτως κατά τη διάρκεια της περιόδου που διέρρευσε μέχρι τον νέο υπολογισμό των παροχών.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η κυβέρνηση της Ιταλικής Δημοκρατίας και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το Tribunal du travail των Βρυξελλών με απόφαση της 30ής Ιουνίου 1988, αποφαίνεται:

1)
Οι διατάξεις του άρθρου 46, παράγραφος 3, του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου της 14ης Ιουνίου 1971 έχουν την έννοια ότι το υψηλότερο από τα θεωρητικά ποσά παροχών, που υπολογίζονται κατά τις διατάξεις της παραγράφου 2, στοιχείο ο), αποτελεί το ανώτατο όριο των παροχών που μπορεί να διεκδικήσει ο διακινούμενος εργαζόμενος βάσει της κοινοτικής νομοθεσίας. Αυτό ισχύει και στην περίπτωση κατά την οποία το Θεωρητικό αυτό ποσό είναι ίσο με το πλήρες ποσό των παροχών που οφείλονται κατά τη νομοθεσία ενός μόνο κράτους μέλους. Ερμηνευόμενες κατ· αυτό τον τρόπο, οι εν λόγω διατάξεις δεν προσκρούουν στο άρθρο 51 της Συνθήκης, εφόσον το άρθρο 46 εφαρμόζεται μόνον όταν η εφαρμογή του συνεπάγεται τη χορήγηση στον διακινούμενο εργαζόμενο παροχών τουλάχιστον του ίδιου ύψους με εκείνες που θα ελάμβανε βάσει των διατάξεων μιας μόνον εθνικής νομοθεσίας.

2)
Στην περίπτωση που ο νέος υπολογισμός των παροχών βάσει του άρθρου 51, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου καταλήγει σε μείωση του ύψους των παροχών που καταβάλλει ο φορέας ενός κράτους μέλους, ενώ δεν μεταβάλλεται το ύψος των παροχών που καταβάλλει ο φορέας άλλου κράτους μέλους, ο δε τελευταίος δεν οφείλει στον δικαιούχο των παροχών καθυστερούμενα ποσά συντάξεων, το άρθρο 112 του κανονισμού 574/72 του Συμβουλίου, της 21ης Μαρτίου 1972, περί του τρόπου εφαρμογής του κανονισμού 1408/71, δεν υποχρεώνει τον πρώτο φορέα να φέρει το βάρος των παροχών που κατέβαλε αχρεωστήτως κατά τη διάρκεια της περιόδου που διέρρευσε μέχρι τον νέο υπολογισμό των παροχών.

Zuleeg
Moitinho de Almeida
Grévisse
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 21 Μαρτίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο πρόεδρος του τρίτου τμήματος
M. Zuleeg
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.