CELEX: 62008TJ0427
Συμπράξεις
Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως
Απόφαση περί απορρίψεως καταγγελίας
Άρνηση των κατασκευαστών των ελβετικών ωρολογίων να παρέχουν ανταλλακτικά στους ανεξάρτητους επισκευαστές ωρολογίων
Κοινοτικό συμφέρον
Οικεία αγορά
Πρωτογενής και δευτερογενής αγορά
Υποχρέωση αιτιολογήσεως
Πρόδηλο σφάλμα εκτιμήσεως

του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 2002, T‑126/99, Graphischer Maschinenbau κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑2427,
σκέψεις 48 και 49). Ομοίως, για να πληροί την υποχρέωση αιτιολογήσεώς της, αρκεί η Επιτροπή να εκθέτει τα πραγματικά περιστατικά
και τις νομικές εκτιμήσεις που έχουν αποφασιστική σημασία για την οικονομία της αποφάσεως (βλ. απόφαση του Πρωτοδικείου της
4ης Σεπτεμβρίου 2009, T‑211/05, Ιταλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 2009, σ. II‑2777, σκέψη 68 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Επομένως, πρέπει να εξετασθεί η σημασία, στην οικονομία της προσβαλλομένης αποφάσεως, των παρατηρήσεων οι οποίες ενέχουν ελλιπή
αιτιολογία (βλ. σκέψη 49 ανωτέρω), λόγω του ότι δεν ελήφθησαν υπόψη λυσιτελή στοιχεία, παρά την υποχρέωση της Επιτροπής να
εξετάσει ενδελεχώς το σύνολο των πραγματικών και νομικών στοιχείων τα οποία περιήλθαν στη γνώση της από την καταγγέλλουσα
(βλ. σκέψη 33 ανωτέρω), και λόγω πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως (βλ. σκέψεις 107 και 119 ανωτέρω), προκειμένου να προσδιοριστεί
αν οι παρατυπίες αυτές μπορούν να θίξουν την πραγματοποιηθείσα από την Επιτροπή στάθμιση της σημασίας της προβαλλομένης παραβάσεως
για τη λειτουργία της κοινής αγοράς, της πιθανότητας να αποδειχθεί η ύπαρξή της και της εκτάσεως των απαιτουμένων μέτρων έρευνας.
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η διαπίστωση της Επιτροπής όσον αφορά την έλλειψη επαρκούς κοινοτικού συμφέροντος για τη συνέχιση
της εξετάσεως της καταγγελίας στηρίζεται σε τέσσερα ουσιώδη στοιχεία. Πρώτον, η καταγγελία αφορά μόνο μία αγορά ή ένα τμήμα
της αγοράς περιορισμένης κλίμακας, οπότε η οικονομική σημασία της είναι επίσης περιορισμένη. Δεύτερον, η Επιτροπή δεν μπορεί
να συναγάγει, βάσει των στοιχείων που διαθέτει, την ύπαρξη συμπράξεως ή εναρμονισμένης πρακτικής και είναι απίθανο τα συστήματα
επιλεκτικής διανομής που έθεσαν σε λειτουργία οι κατασκευαστές ελβετικών ωρολογίων να μην καλύπτονται από την απαλλαγή ανά
κατηγορία, την οποία χορηγεί ο κανονισμός 2790/1999. Τρίτον, εφόσον οι δύο αγορές παροχής υπηρεσιών μετά την πώληση δεν αποτελούν
διαφορετικές αγορές, δεν υφίσταται προφανώς καμία δεσπόζουσα θέση, οπότε είναι αλυσιτελές το ζήτημα υπάρξεως καταχρήσεως.
Τέταρτον, δεδομένης της εκτιμήσεως των προβαλλομένων παραβάσεων από την Επιτροπή, ακόμα και στην περίπτωση χορηγήσεως συμπληρωματικών
μέσων για την εξέταση της καταγγελίας, παραμένει αμελητέα η πιθανότητα στοιχειοθετήσεως παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού.
Εν πάση περιπτώσει, ακόμα και αν μπορούν να στοιχειοθετηθούν οι παραβάσεις, οι αρχές ανταγωνισμού και τα εθνικά δικαστήρια
ενδείκνυνται προφανώς για να τις εξετάσουν (βλ. σκέψεις 8 έως 11 ανωτέρω).
Πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι η παρατήρηση ότι η καταγγελία αφορά μόνο μία αγορά ή ένα τμήμα της αγοράς περιορισμένης
κλίμακας, οπότε και η οικονομική της σημασία είναι περιορισμένη, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη στάθμιση, από την Επιτροπή,
των παραγόντων που πρέπει να εκτιμηθούν για να καθορισθεί η ύπαρξη επαρκούς κοινοτικού συμφέροντος για τη συνέχιση της έρευνας.
Πάντως, η παρατήρηση αυτή ενέχει ελλιπή αιτιολογία και μη τήρηση της υποχρεώσεως να ληφθούν υπόψη όλα τα λυσιτελή νομικά και
πραγματικά στοιχεία και να εξετασθεί ενδελεχώς το σύνολο των στοιχείων αυτών τα οποία της γνωστοποίησε η προσφεύγουσα (βλ.
σκέψη 49 ανωτέρω).
Δεύτερον, υπενθυμίζεται ότι η πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή κατά τον καθορισμό της σχετικής αγοράς
αλλοιώνει και τα συμπεράσματά της περί της αμελητέας πιθανότητας για την ύπαρξη παραβάσεων των άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ.
Η εκτίμηση της Επιτροπής, στην παράγραφο 14 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι «δεν έχει πεισθεί ότι η αγορά ωρολογίων πολυτελείας
ή γοήτρου είναι η (πρωτογενής) σχετική αγορά στην προκειμένη περίπτωση» και ότι, εν πάση περιπτώσει, δεν ήταν αναγκαίο να
οριοθετήσει επακριβώς τη σχετική αγορά εφόσον «δεν υπήρχε καμία ένδειξη ότι η λειτουργία της αγοράς αυτής έχει διαταραχθεί»,
δεν αμβλύνει τις εν λόγω παρατυπίες.
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή θεώρησε, στην παράγραφο 33 της προσβαλλομένης αποφάσεως (βλ. σκέψη 137 ανωτέρω), τα
εξής:
«[Η] διενεργηθείσα εξέταση […] οδήγησε στο συμπέρασμα ότι η αγορά ανταλλακτικών δεν πρέπει να νοείται ως διαφορετική από την
πρωτογενή αγορά. Κατά συνέπεια, πρέπει να εκτιμηθεί η ισχύς ενός συγκεκριμένου κατασκευαστή ωρολογίων στην αγορά γενικώς και,
ειδικότερα, να ληφθεί υπόψη η θέση του και η ισχύς του στην πρωτογενή αγορά. Για τον λόγο αυτό, λαμβάνοντας υπόψη το ότι κανένας
από τους κατασκευαστές ωρολογίων τους οποίους αφορά η καταγγελία δεν κατέχει προφανώς δεσπόζουσα θέση στην πρωτογενή αγορά,
ούτε κατέχει μερίδιο αγοράς ανώτερο του 30 %, οι εν λόγω κατασκευαστές μπορούν προφανώς να τύχουν της απαλλαγής ανά κατηγορία.»
Ομοίως, πρέπει να υπομνησθεί ότι, στην παράγραφο 44 της προσβαλλομένης αποφάσεως (βλ. σκέψη 148 ανωτέρω), η Επιτροπή έκρινε
τα εξής:
«[Η] ανάλυση κατέληξε, εκ πρώτης όψεως, στο συμπέρασμα ότι οι αγορές παροχής υπηρεσιών μετά την πώληση δεν αποτελούν διαφορετικές
αγορές εν προκειμένω, και, επομένως, δεν υφίσταται προφανώς δεσπόζουσα θέση […] στις εξετασθείσες αγορές παροχής υπηρεσιών
μετά την πώληση. Ελλείψει δεσπόζουσας θέσης, το ζήτημα της καταχρήσεως καθίσταται αλυσιτελές.»
Επομένως, από την προσβαλλομένη απόφαση προκύπτει σαφώς ότι η Επιτροπή στηρίχθηκε στον prima facie καθορισμό της αγοράς για
να στηρίξει το συμπέρασμά της περί της αμελητέας πιθανότητας για την ύπαρξη παραβάσεων των άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ, και στο
συμπέρασμα αυτό για να στηρίξει τη διαπίστωσή της περί της μη υπάρξεως ενδείξεων διαταράξεων στην επίδικη αγορά. Επομένως,
η Επιτροπή δεν μπορεί βασίμως να υποστηρίζει ότι δεν χρειαζόταν να καθορίσει τη σχετική αγορά λόγω ελλείψεως ενδείξεων για
διαταράξεις της αγοράς, δεδομένου ότι η διαπίστωσή της περί της μη υπάρξεως των εν λόγω διαταράξεων στηρίζεται ακριβώς στον
καθορισμό της σχετικής αγοράς στον οποίο, ωστόσο, προέβη.
Ομοίως, οι διαπραχθείσες από την Επιτροπή παρατυπίες κατά τον καθορισμό της σχετικής αγοράς δεν εξουδετερώνονται με τον ισχυρισμό
της, στην παράγραφο 18 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι, «ακόμα και αν υποτεθεί ότι οι εν λόγω αγορές θεωρηθούν ως διαφορετικές
σχετικές αγορές, το γεγονός ότι η πρωτογενής αγορά είναι προφανώς ανταγωνιστική καθιστά απίθανη την ύπαρξη τυχόν αντιθέτων
προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων· ειδικότερα, οι αυξήσεις τιμών στις αγορές παροχής υπηρεσιών μετά την πώληση τείνουν να
μην είναι αποδοτικές λόγω του αντικτύπου τους στις πωλήσεις στην πρωτογενή αγορά, εκτός εάν υπάρχει μείωση της μειώσεως των
τιμών στην πρωτογενή αγορά προς αντιστάθμιση των υψηλότερων τιμών στις αγορές παροχής υπηρεσιών μετά την πώληση».
Συγκεκριμένα, η Επιτροπή δεν στηρίζει τον ισχυρισμό της ότι «οι αυξήσεις των τιμών στις αγορές παροχής υπηρεσιών μετά την
πώληση τείνουν να μην είναι αποδοτικές λόγω του αντικτύπου τους στις πωλήσεις στην πρωτογενή αγορά» με καμία ανάλυση ή κανένα
αποδεικτικό στοιχείο. Αντιθέτως, στην προσβαλλομένη απόφαση, προβάλλει ένα στοιχείο που αναιρεί τον ισχυρισμό αυτόν, τονίζοντας
ότι «ο καταναλωτής δεν θεωρεί το κόστος των υπηρεσιών μετά την πώληση ως κριτήριο κατά την επιλογή ενός ωρολογίου». Συγκεκριμένα,
το στοιχείο αυτό συνεπάγεται ευλόγως ότι η αύξηση της τιμής των εν λόγω υπηρεσιών –ή της τιμής των ανταλλακτικών που περιλαμβάνονται
στην τιμή των εν λόγω υπηρεσιών– δεν ασκεί επιρροή στη ζήτηση των ωρολογίων μάρκας η οποία αυξάνει τις τιμές στις αγορές παροχής
υπηρεσιών μετά την πώληση (βλ. σκέψη 106 ανωτέρω).
Τρίτον, εφόσον το ουσιώδες στοιχείο το οποίο στηρίζει το συμπέρασμα της Επιτροπής όσον αφορά την έλλειψη επαρκούς κοινοτικού
συμφέροντος για τη συνέχιση έρευνας ενέχει ελλιπή αιτιολογία, επειδή δεν ελήφθη υπόψη ένα κρίσιμο στοιχείο, προβληθέν με την
καταγγελία, και πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως, πρέπει να εξετασθεί αν ο μόνος λόγος ο οποίος παραμένει βάσιμος, ότι οι εθνικές
αρχές ανταγωνισμού και τα εθνικά δικαστήρια ενδείκνυνται για να ερευνήσουν τις τυχόν παραβάσεις των άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ
και να τις εξετάσουν, μπορεί καθεαυτό να δικαιολογήσει το συμπέρασμα της Επιτροπής περί της ελλείψεως επαρκούς κοινοτικού
συμφέροντος.
Υπενθυμίζεται ότι, κατά τη νομολογία, όταν τα αποτελέσματα των προβαλλομένων με καταγγελία παραβάσεων γίνονται αισθητά, κατ’
ουσίαν, μόνο στο έδαφος ενός κράτους μέλους και ο καταγγέλλων προσφεύγει για τις διαφορές σχετικά με τις παραβάσεις αυτές
ενώπιον των αρμόδιων διοικητικών και δικαστικών αρχών του εν λόγω κράτους μέλους, η Επιτροπή δικαιούται να απορρίψει την καταγγελία
λόγω ελλείψεως κοινοτικού συμφέροντος, υπό την προϋπόθεση πάντως ότι μπορούν να προστατευθούν ικανοποιητικώς τα δικαιώματα
του καταγγέλλοντος από τα εθνικά όργανα, όπερ προϋποθέτει ότι τα όργανα αυτά είναι σε θέση να συγκεντρώσουν τα πραγματικά
στοιχεία για να εξακριβώσουν αν οι επίμαχες πρακτικές συνιστούν παράβαση των προαναφερθεισών διατάξεων της Συνθήκης (απόφαση
του Πρωτοδικείου της 3ης Ιουλίου 2007, T‑458/04, Au lys de France κατά Επιτροπής, δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη
83· βλ., συναφώς, απόφαση του Πρωτοδικείου Automec κατά Επιτροπής, σκέψη 157 ανωτέρω, σκέψεις 89 έως 96).
Ομοίως, επισημαίνεται ότι οι προηγούμενες υποθέσεις στις οποίες το Γενικό Δικαστήριο είχε ήδη την ευκαιρία να αποφανθεί επί
ισχυρισμού της Επιτροπής σχετικά με τη δυνατότητα που έχουν οι καταγγέλλοντες να υπερασπίσουν τα δικαιώματά τους ενώπιον των
εθνικών αρχών και δικαστηρίων αφορούν καταστάσεις στις οποίες η έκταση των πρακτικών τις οποίες επικρίνουν οι καταγγέλλοντες
περιοριζόταν κατ’ ουσίαν στο έδαφος ενός μόνον κράτους μέλους και οι εν λόγω αρχές ή δικαστήρια είχαν ήδη επιληφθεί (αποφάσεις
του Πρωτοδικείου της 24ης Ιανουαρίου 1995, T‑114/92, BEMIM κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. II‑147, σκέψεις 76 και 77· Tremblay
κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 27 ανωτέρω, σκέψεις 73 και 74· AEPI κατά Επιτροπής, σκέψη 26 ανωτέρω, σκέψη 46, και UFEX κ.λπ.
κατά Επιτροπής, σκέψη 161 ανωτέρω, σκέψη 157).
Αντιθέτως, εν προκειμένω, ακόμα και αν η Επιτροπή επισημαίνει ότι υπάρχουν ελαφρές αποκλίσεις μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών
όσον αφορά την έκταση της επικριθείσας από την προσφεύγουσα πρακτικής, η Επιτροπή δέχθηκε ότι η εν λόγω πρακτική αφορά τουλάχιστον
το έδαφος πέντε κρατών μελών, και δεν αμφισβητεί ούτε επιβεβαιώνει ότι υπάρχει στο σύνολο του εδάφους της Ένωσης.
Επομένως, εν προκειμένω, ακόμα και αν υποτεθεί ότι οι εθνικές αρχές και τα εθνικά δικαστήρια ενδείκνυνται για να εξετάσουν
τις τυχόν παραβάσεις, οι οποίες αποτελούν το αντικείμενο της καταγγελίας, όπως κατέληξε η Επιτροπή στην παράγραφο 8 της προσβαλλομένης
αποφάσεως, μόνον το στοιχείο αυτό δεν αρκεί για να στηρίξει το τελικό συμπέρασμα της Επιτροπής όσον αφορά την έλλειψη επαρκούς
κοινοτικού συμφέροντος. Συγκεκριμένα, η επικρινόμενη πρακτική υπάρχει εντός τουλάχιστον πέντε κρατών μελών, ίσως μάλιστα σε
όλα τα κράτη μέλη, και καταλογίζεται σε επιχειρήσεις οι οποίες έχουν την έδρα τους και τον τόπο παραγωγής τους εκτός της Ένωσης,
όπερ αποτελεί ένδειξη ότι δράση στο επίπεδο της Ένωσης μπορεί να είναι αποτελεσματικότερη από ό,τι διάφορες δράσεις σε εθνικό
επίπεδο.
Κατόπιν του συνόλου των προεκτεθέντων, συνάγεται ότι οι παρατυπίες τις οποίες διέπραξε η Επιτροπή δύνανται να θίξουν την εκτίμησή
της σχετικά με την ύπαρξη επαρκούς κοινοτικού συμφέροντος για τη συνέχιση εξετάσεως της καταγγελίας.
Συνεπώς, η προσβαλλομένη απόφαση πρέπει να ακυρωθεί, χωρίς να απαιτείται να εξετασθούν οι λοιποί λόγοι και επιχειρήματα της
προσφεύγουσας, ούτε το αίτημά της να αποσυρθεί από τη δικογραφία ένα απόσπασμα της απαντήσεως της Επιτροπής στις υποβληθείσες
από το Γενικό Δικαστήριο γραπτές ερωτήσεις.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει
σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Όταν οι ηττηθέντες διάδικοι είναι περισσότεροι του ενός, το Γενικό Δικαστήριο αποφασίζει
για την κατανομή των εξόδων.
Στην υπό κρίση υπόθεση, επειδή η Επιτροπή και η παρεμβαίνουσα ηττήθηκαν, αποφασίζεται ότι η παρεμβαίνουσα φέρει, πλέον των
δικαστικών της εξόδων, και τα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η προσφεύγουσα λόγω της παρεμβάσεως και η Επιτροπή φέρει,
πέραν των δικών της εξόδων, τα λοιπά δικαστικά έξοδα της προσφεύγουσας, σύμφωνα με το αίτημα της τελευταίας.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Ακυρώνει την απόφαση C(2008) 3600 της Επιτροπής, της 10ης Ιουλίου 2008, στην υπόθεση COMP/E‑1/39097.
2)
Η Richemont International SA φέρει, πέραν των δικών της εξόδων, και τα έξοδα της Confédération européenne des associations
d’horlogers-réparateurs (CEAHR), λόγω της παρεμβάσεως.
3)
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρει, πέραν των δικών της εξόδων, και τα λοιπά έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η CEAHR.
Czúcz
Labucka
O’Higgins
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 15 Δεκεμβρίου 2010.
Πίνακας περιεχομένων
Τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Σκεπτικό
1. Επί του μεγέθους της αγοράς την οποία αφορά η καταγγελία και της οικονομικής της σημασίας
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
2. Επί του καθορισμού της σχετικής αγοράς
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί της πρώτης αιτιάσεως, που αντλείται από εσφαλμένη υποκατάσταση της έννοιας των «ωρολογίων πολυτελείας ή γοήτρου» με την
έννοια των «ωρολογίων τα οποία δύνανται να επισκευασθούν»
Επί της δεύτερης αιτιάσεως, η οποία αντλείται από τη μη χωριστή εξέταση της αγοράς των υπηρεσιών επισκευής και συντηρήσεως
ωρολογίων και της αγοράς των ανταλλακτικών
– Επί της εξετάσεως σχετικά με την αγορά ανταλλακτικών
– Επί της εξετάσεως σχετικά με την αγορά υπηρεσιών επισκευής και συντηρήσεως
3. Επί της παραβάσεως του άρθρου 81 ΕΚ
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
4. Επί της παραβάσεως του άρθρου 82 ΕΚ
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
5. Επί της εκτιμήσεως επαρκούς κοινοτικού συμφέροντος για τη συνέχιση της έρευνας
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.