CELEX: 62009CJ0304
Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego
Pomoc państwa
Pomoc na rzecz spółek aktualnie notowanych na giełdzie
Odzyskanie pomocy

W swej skardze Komisja Wspólnot Europejskich zwraca się do Trybunału o stwierdzenie, że nie przyjmując w wyznaczonych terminach
wszelkich środków koniecznych w celu zniesienia systemu pomocy uznanego w decyzji Komisji 2006/261/WE z dnia 16 marca 2005 r.
w sprawie programu [systemu] pomocy państwa nr C 8/2004 (ex NN 164/2003), który Włochy wprowadziły w życie na rzecz spółek
aktualnie notowanych na giełdzie (Dz.U. 2006 L 94, s. 42) za niezgodny z prawem i wspólnym rynkiem, a także odzyskania od
beneficjentów pomocy przyznanej na podstawie tego systemu, Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom, jakie ciążą na niej na
mocy traktatu WE oraz art. 2–4 tej decyzji.

Ramy prawne
Motyw 13 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. [88
WE] (Dz.U. L 83, s. 1) brzmi następująco:
„[W] przypadkach pomocy przyznanej niezgodnie z prawem, która nie jest zgodna ze wspólnym rynkiem, skuteczna konkurencja powinna
zostać przywrócona; w tym celu konieczne jest, by pomoc ta, włączając odsetki, została bezzwłocznie odzyskana; właściwe jest,
by windykacja [odzyskanie] takiej pomocy została[o] przeprowadzona[e] zgodnie z procedurami prawa krajowego; zastosowanie
tych procedur nie powinno, przez uniemożliwienie bezzwłocznego i efektywnego wykonania decyzji Komisji, utrudniać przywrócenia
skutecznej konkurencji; dla osiągnięcia tego celu państwa członkowskie powinny podjąć wszelkie konieczne środki zapewniające
skuteczność decyzji Komisji”.
Artykuł 14 rozporządzenia nr 659/1999, zatytułowany „Windykacja [odzyskanie] pomocy”, stanowi:
„1.      W przypadku gdy podjęte zostały decyzje negatywne w sprawach pomocy przyznanej bezprawnie, Komisja podejmuje decyzję, że zainteresowane
państwo członkowskie podejmie wszelkie konieczne środki w celu windykacji [odzyskania] pomocy od beneficjenta (zwaną dalej
»decyzją o windykacji [odzyskaniu]«). Komisja nie wymaga windykacji [odzyskania] pomocy, jeżeli byłoby to sprzeczne z ogólną
zasadą prawa wspólnotowego.
2.      Pomoc podlegająca windykacji [odzyskaniu] na podstawie decyzji o windykacji [odzyskaniu] obejmuje odsetki naliczone według
właściwej stopy ustalonej przez Komisję. Odsetki są płatne od dnia, w którym pomoc przyznana bezprawnie została udostępniona
beneficjentowi, do daty jej windykacji [odzyskania].
3.      Bez uszczerbku dla jakiegokolwiek orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich wydanego zgodnie z art. [242 WE]
windykacja [odzyskanie] zostaje przeprowadzona[e] bezzwłocznie i zgodnie z procedurami przewidzianymi w prawie krajowym zainteresowanego
państwa członkowskiego, pod warunkiem że przewidują one bezzwłoczne i skuteczne wykonanie decyzji Komisji. W tym celu oraz
w wypadku postępowania przed sądami krajowymi zainteresowane państwa członkowskie podejmują wszelkie konieczne kroki, jakie
dostępne są w ich odpowiednich systemach prawnych, włącznie ze środkami tymczasowymi, bez uszczerbku dla prawa wspólnotowego”.
Zgodnie z brzmieniem art. 23 ust. 1 tego samego rozporządzenia:
„Jeżeli zainteresowane państwo członkowskie nie zastosuje się do decyzji warunkowej lub negatywnej, w szczególności w przypadkach
określonych w art. 14, Komisja może przekazać sprawę bezpośrednio Trybunałowi Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, zgodnie
z art. [88 ust. 2 WE]”.

Stan faktyczny i decyzja 2006/261
W art. 1 decyzji 2006/261 Komisja uznała, że wprowadzony w życie przez Republikę Włoską system pomocy państwa udzielanej w formie
zachęt podatkowych na rzecz spółek dopuszczonych do notowania na europejskich giełdach jest niezgodny ze wspólnym rynkiem.
Jak wynika z tej decyzji, ten system pomocy przysparzał dwojakiego rodzaju korzyści ekonomicznych. Przede wszystkim wprowadzał
on na rzecz spółek przyjętych do notowania na giełdzie papierów wartościowych obniżoną stawkę podatku dochodowego od osób
prawnych w wysokości 20%, zwiększając w ten sposób przez okres trzech lat dochód netto osiągnięty przez te spółki w ramach
całej prowadzonej przez nie działalności gospodarczej. Ponadto system ten skutkował obniżeniem dochodu podlegającego opodatkowaniu
w roku podatkowym, w którym miało miejsce dopuszczenie do notowania na giełdzie. Takie obniżki znajdowały ponadto wyraz w zastosowaniu
niższej rzeczywistej stawki opodatkowania za 2004 r.
Po wszczęciu przez Komisję procedury formalnego dochodzenia władze włoskie publicznie uprzedziły potencjalnych beneficjentów
systemu o możliwych konsekwencjach uznania przez tę instytucję, że wspomniany system stanowi pomoc niezgodną ze wspólnym rynkiem.
Komisja uznała, iż rzeczywiście należy odzyskać pomoc, która mogła być przyznana beneficjentom.
Artykuły 2–4 decyzji 2006/261 stanowiły, co następuje:
„
Artykuł 2
Włochy znoszą pomoc […] ze skutkiem od roku podatkowego, w którym przypada data notyfikacji niniejszej decyzji.
Artykuł 3
1.      Włochy podejmują wszelkie niezbędne czynności w zakresie odzyskania od beneficjentów […] pomocy udzielonej im nielegalnie.
2.      Odzyskanie następuje bezzwłocznie i zgodnie z procedurami prawa krajowego, pod warunkiem że zezwalają one na bezzwłoczne i skuteczne
wykonanie niniejszej decyzji.
3.      Odzyskanie zostaje przeprowadzone jak najszybciej. W szczególności jeśli pomoc została już przydzielona w formie obniżenia
kwoty należnych podatków w trakcie bieżącego roku podatkowego, Włochy muszą odzyskać cały należny podatek w momencie ostatniej
wpłaty przewidzianej za 2004 rok. We wszystkich pozostałych przypadkach Włochy odzyskują należny podatek najpóźniej do końca
okresu podatkowego, w którym przypada data notyfikacji niniejszej decyzji.
4.      Pomoc do odzyskania zawiera odsetki naliczane od daty udzielenia beneficjentom pomocy aż do daty faktycznego odzyskania.
5.      Odsetki są naliczane zgodnie z rozdziałem V rozporządzenia (WE) nr 794/2004.
6.      W ciągu 2 miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji Włochy nakazują wszystkim beneficjentom pomocy wyszczególnionej
w art. 1 zwrot nielegalnej pomocy wraz z odsetkami.
Artykuł 4
W ciągu 2 miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji Włochy informują Komisję o działaniach podjętych w celu dostosowania
się do niej. Informacje te przesyłane są w formie kwestionariusza stanowiącego załącznik nr 1 do niniejszej decyzji. Włochy
przedstawiają w tym samym terminie wszelkie dokumenty potwierdzające wszczęcie postępowania dotyczącego odzyskania od beneficjentów
nielegalnej pomocy”.

Skarga o stwierdzenie nieważności decyzji 2006/261
W dniu 26 maja 2005 r. Republika Włoska wniosła do Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich skargę mającą za przedmiot
stwierdzenie nieważności decyzji 2006/261. Republika Włoska nie wniosła o zastosowanie środków tymczasowych.
Wyrokiem z dnia 4 września 2009 r. w sprawie T‑211/05 Włochy przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2777) Sąd oddalił tę skargę.
W dniu 16 listopada 2009 r. Republika Włoska wniosła od tego wyroku odwołanie. Odwołanie to, zarejestrowane pod numerem C‑458/09 P,
pozostaje obecnie w toku przed Trybunałem.

Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
W dniu 17 marca 2005 r. decyzja 2006/261 została podana do wiadomości Republiki Włoskiej.
W celu wykonania tej decyzji władze włoskie przyjęły szereg środków, o czym poinformowały Komisję. W ramach postępowania w
przedmiocie wykonania decyzji w szczególności:
–        przygotowano projekt ustawy mającej na celu wykonanie decyzji 2006/261;
–        władze włoskie, ze względu na utrudniony przebieg procesu ustawodawczego, postanowiły w lipcu 2006 r. odzyskać bezprawnie
przyznaną pomoc w drodze administracyjnej;
–        Agenzia delle Entrate (organ włoskiej administracji podatkowej, zwana dalej „Agenzią”) poinformowała podatników, których ten
środek miał dotyczyć, o swoim zamiarze skierowania do nich pisma zawierającego nakaz zapłaty kwot z 60-dniowym terminem wymagalności
i ustaliła odpowiednie kody mające na celu umożliwienie beneficjentom pobranej pomocy jej dobrowolnego zwrotu wraz z odsetkami;
przed 30 września 2006 r. skierowano do dyrekcji i urzędów odpowiedzialnych za przeprowadzenie postępowania kontrolnego i
odzyskanie pomocy specjalne notatki służbowe;
–        dwie spółki wniosły do włoskich sądów właściwych w sprawach podatkowych skargę przeciwko aktom mającym na celu odzyskanie
pomocy; jedna z tych spółek przegrała sprawę w pierwszej instancji i następnie zapłaciła wszystkie należne kwoty w dniu 1 kwietnia
2009 r.; w wypadku drugiej spółki, która była głównym beneficjentem pomocy, Commissione tributaria provinciale di Modena zawiesiła
wykonanie nakazu zapłaty, przede wszystkim ze względu na to, że zdaniem tego sądu nakaz ten został wydany bez podstawy prawnej;
rozpatrując odwołanie od postanowienia wydanego w pierwszej instancji Commissione tributaria regionale di Bologna nakazała
zawieszenie postępowania, stwierdzając w szczególności, że postępowanie w sprawie skargi o stwierdzenie nieważności decyzji
2006/261 pozostaje w toku przed Sądem (sprawa T‑211/05);
–        włoski prawodawca podjął próbę rozwiązania w drodze ustawodawczej proceduralnego problemu wynikającego z zawieszenia przez
sądy krajowe nakazów zapłaty mających na celu odzyskanie pomocy, przyjmując dekret z mocą ustawy nr 59 z dnia 8 kwietnia 2008 r.
(GURI nr 84 z dnia 9 kwietnia 2008, s. 3, zwany dalej „dekretem z mocą ustawy nr 59/2008”), przekształcony w ustawę nr 101
z dnia 6 czerwca 2008 r. (GURI nr 132 z dnia 7 czerwca 2008 r., s. 4).
W trakcie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi Komisja cały czas nalegała na natychmiastowe i skuteczne wykonanie
decyzji 2006/261. Żądała ona ponadto wielokrotnie udzielenia informacji i dodatkowych wyjaśnień w przedmiocie beneficjentów
oraz zasad przyjmowania przepisów regulujących odzyskiwanie pomocy. Wspomniane żądania były uzasadniane niedostatecznym, zdaniem
Komisji, charakterem informacji dostarczonych przez władze włoskie, bądź też potrzebą uaktualnienia danych co do postępu w
zakresie odzyskiwania pomocy. Władze włoskie w szeregu następujących po sobie pism powiadomiły Komisję o stanie i szczegółowych
zasadach wykonania decyzji 2006/261.
Komisja zwróciła uwagę Republiki Włoskiej na to, że postępowanie prowadzone w przedmiocie odzyskania bezprawnie przyznanej
pomocy jest niewystarczające, ponieważ w październiku 2008 r. kwota bezprawnie uzyskanej i dotychczas niezwróconej pomocy
wynosiła 4 365 265,04 EUR (pomoc wraz z odsetkami). Z tego względu zdaniem Komisji cele procesu odzyskiwania pomocy nie zostały
zrealizowane, i to pomimo interwencji ustawodawczych. W tych okolicznościach Komisja postanowiła wnieść niniejszą skargę.

W przedmiocie skargi

Argumentacja stron
W swej skardze Komisja podnosi, że państwo członkowskie, do którego została skierowana decyzja nakazująca odzyskanie bezprawnie
przyznanej pomocy, jest zgodnie z art. 249 WE zobowiązane do przyjęcia wszelkich środków niezbędnych do zapewnienia wykonania
takiej decyzji.
Zdaniem Komisji obowiązek odzyskania pomocy stanowi obowiązek osiągnięcia rezultatu. Stoi ona ponadto na stanowisku, że to
odzyskanie pomocy musi być nie tylko skuteczne, lecz także bezzwłoczne.
W zakresie dotyczącym początkowego projektu ustawy, jaką Republika Włoska chciała przyjąć w celu wykonania decyzji 2006/261,
Komisja wielokrotnie przypominała, że wybrany instrument ustawodawczy nie jest najwłaściwszy do tego, aby zapewnić bezzwłoczne
i skuteczne wykonanie tej decyzji.
Stosowanie procedur przewidzianych w prawie krajowym nie może zaś utrudniać przywrócenia skutecznej konkurencji. Przeciwnie,
celem przyjęcia tych procedur musi być zapewnienie skuteczności decyzji 2006/261.
Komisja zauważa następnie, że jedynym argumentem, jaki Republika Włoska może podnieść w niniejszej sprawie, to całkowita niemożliwość
prawidłowego wykonania decyzji 2006/261. Władze włoskie nigdy zaś nie powoływały się na całkowitą niemożliwość w tym względzie.
Przesłanka dotycząca istnienia całkowitej niemożliwości wykonania nie jest spełniona, gdy pozwane państwo członkowskie ogranicza
się, tak jak w niniejszej sprawie, do poinformowania Komisji o trudnościach natury prawnej, politycznej lub praktycznej w wykonaniu
decyzji 2006/261, nie podejmując względem przedsiębiorstw, których decyzja dotyczy, rzeczywistych kroków zmierzających do
odzyskania pomocy i nie przedstawiając Komisji alternatywnych sposobów wykonania omawianej decyzji, które umożliwiłyby przezwyciężenie
owych trudności.
W zakresie dotyczącym wydanych przez sądy krajowe rozstrzygnięć nakazujących zawieszenie wykonania Komisja podkreśla, że zasada
skuteczności winna mieć zastosowanie także wobec tych sądów krajowych. Sąd krajowy, do którego beneficjent złożył ewentualny
wniosek o zawieszenie wykonania środka mającego na celu odzyskanie pomocy, jest zdaniem Komisji zobowiązany do zastosowania
kryteriów ustanowionych w orzecznictwie, celem uniknięcia sytuacji, w której decyzja nakazująca odzyskanie pomocy zostanie
pozbawiona jakiejkolwiek skuteczności. W niniejszej sprawie zaś zastosowane przez sądy krajowe środki zawieszające nie spełniły
wynikających z tego orzecznictwa wymogów.
Chociaż, zgodnie z dekretem z mocą ustawy nr 59/2008, o którym mowa w pkt 12 niniejszego wyroku, w wypadku zawieszenia uzasadnionego
względami związanymi z bezprawnością środka zmierzającego do odzyskania pomocy sąd krajowy powinien co do zasady bezzwłocznie
skierować do Trybunału wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, Komisja jest zdania, że ten przepis prawa krajowego
nie wydaje się wywierać znaczącego wpływu na praktykę procesową sądów krajowych. Komisja podkreśla bowiem, że – w ponad cztery
lata po wydaniu decyzji 2006/261 – władze włoskie odzyskały jedynie 25,91% pomocy, w odniesieniu do której wydany został nakaz
zapłaty.
W zakresie dotyczącym wniesionej do Sądu skargi o stwierdzenie nieważności decyzji 2006/261 Komisja podkreśla, że Republika
Włoska zakwestionowała ową decyzję, nie wnosząc jednocześnie o zawieszenie jej wykonania. Commissione tributaria provinciale
di Modena nie powołuje się jednak w żaden sposób ani na postępowanie przed Sądem, ani na ewentualne wady tej decyzji, lecz
opiera się jedynie na rzekomym braku podstawy prawnej wydanego przez organy włoskie nakazu mającego na celu odzyskanie pomocy.
W odniesieniu wreszcie do dwóch spółek będących beneficjentami pomocy Komisja podnosi, że począwszy od dnia 31 października
2008 r. nie  przekazywano jej dodatkowych informacji w zakresie dotyczącym zarówno postępowania w drugiej instancji, jak i etapu,
na jakim znajduje się odzyskiwanie pomocy. Sytuacja taka stanowi zdaniem Komisji naruszenie obowiązku informowania, jaki został
nałożony na władze włoskie w art. 4 decyzji 2006/261 oraz w art. 10 WE.
Republika Włoska podnosi, że prawo Unii nie ustanawia obowiązku stosowania, dla celów odzyskania pomocy państwa, określonej
procedury, lecz wymaga jedynie, aby zastosowanie procedur krajowych umożliwiało bezzwłoczne i skuteczne wykonanie decyzji
2006/261.
Zgodnie z włoską konstytucją administracyjna czynność odzyskiwania i podlegające zwrotowi kwoty mogą zostać uregulowane jedynie
w drodze aktu o charakterze normatywnym. Ponadto zdaniem Republiki Włoskiej celem projektu ustawy, o którym mowa w pkt 17
niniejszego wyroku, jest promowanie dobrowolnego zwrotu pomocy, mającego na celu właśnie przyśpieszenie tego etapu odzyskiwania.
Republika Włoska podnosi również, że okoliczność, iż państwo członkowskie nie może podnieść innych argumentów niż ten dotyczący
całkowitej niemożliwości wykonania decyzji, nie stoi na przeszkodzie temu, aby to państwo członkowskie, które napotyka przy
wykonywaniu decyzji takiej, jak ta w niniejszej sprawie, na nieprzewidziane i nieprzewidywalne trudności lub też dowiaduje
się o nieprzewidzianych przez Komisję skutkach tego wykonania, poddało owe problemy pod ocenę Komisji, proponując jednocześnie
dokonanie odpowiednich zmian w decyzji.
W bogatej korespondencji między Komisją a władzami włoskimi te ostatnie sygnalizowały zaś zarówno powody, dla których uważały
one za właściwe zastosowanie środka polegającego na przyjęciu przepisu szczególnego, jak i nieprzewidziane okoliczności, które
następnie spowodowały konieczność wdrożenia procedury odzyskiwania pomocy innej niż przewidziana początkowo, a mianowicie
procedury wykonania decyzji w drodze administracyjnej.
W zakresie dotyczącym orzeczonych przez sąd środków zawieszających Republika Włoska podnosi, że wydane przez Commissione tributaria
provinciale di Modena rozstrzygnięcie o zawieszeniu wykonania nakazu zapłaty zapadło pomimo tego, iż Agenzia podkreślała zgodny
z prawem charakter odzyskania oraz bezpośrednie zastosowanie decyzji 2006/261 we włoskim porządku prawnym. Jeśli chodzi o
postępowanie przed Commissione tributaria regionale di Bologna, Agenzia zwróciła się do tego sądu z wnioskiem o uchylenie
wydanego przez wspomniany sąd postanowienia zawieszającego. Po ogłoszeniu przez Sąd ww. wyroku w sprawie Włochy przeciwko
Komisji, w którym oddalona została skarga przeciwko decyzji 2006/261, Agenzia ponownie zażądała cofnięcia wspomnianego postanowienia.
Wreszcie w zakresie dotyczącym zarzutu Komisji dotyczącego naruszenia obowiązku informowania Republika Włoska w odpowiedzi
na skargę przedstawiła dodatkowe zestawienie informacji o stanie pobranych kwot oraz toczących się sporów w przedmiocie odzyskiwania
pomocy.

Ocena Trybunału
Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że państwo członkowskie, które jest adresatem decyzji nakazującej mu odzyskanie bezprawnie
przyznanej pomocy, jest zgodnie z art. 249 WE zobowiązane do podjęcia wszelkich właściwych kroków, aby zapewnić wykonanie
tej decyzji (zob. wyrok z dnia 5 października 2006 r. w sprawie C‑232/05 Komisja przeciwko Francji, Zb.Orz. s. I‑10071, pkt 42
i przytoczone tam orzecznictwo).
Państwo członkowskie powinno doprowadzić do skutecznego odzyskania należnych kwot (zob. ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko
Francji, pkt 42). Spóźnione odzyskanie pomocy, które nastąpiło po wyznaczonych terminach, nie może spełniać wymogów traktatowych
(zob. podobnie wyrok z dnia 14 lutego 2008 r. w sprawie C‑419/06 Komisja przeciwko Grecji, pkt 38, 61).
Zgodnie z art. 3 ust. 3 decyzji 2006/261 Republika Włoska została zobowiązana do jak najszybszego zniesienia określonego w omawianej
decyzji systemu pomocy. W szczególności jeśli pomoc została już przydzielona w formie obniżenia kwoty należnych podatków w trakcie
bieżącego roku podatkowego, wspomniane państwo członkowskie miało odzyskać cały należny podatek wraz z odsetkami w momencie
ostatniej wpłaty przewidzianej za 2004 rok. We wszystkich pozostałych wypadkach należny podatek powiększony o odsetki miał
zostać odzyskany najpóźniej do końca roku podatkowego, w którym przypadała data notyfikacji tej decyzji, 17 marca 2005 r.
W niniejszej sprawie nie ulega zaś wątpliwości, że, w wiele lat po podaniu do wiadomości Republiki Włoskiej decyzji 2006/261
i po upływie wszystkich wyznaczonych w niej terminów, rzeczone państwo członkowskie nie odzyskało jeszcze znacznej części
przyznanej bezprawnie pomocy. Sytuacja taka jest w oczywisty sposób nie do pogodzenia z ciążącym na tym państwie obowiązkiem
doprowadzenia do skutecznego odzyskania należnych kwot i stanowi naruszenie obowiązku bezzwłocznego i skutecznego wykonania
decyzji 2006/261.
Jeśli chodzi o argumenty podniesione przez Republikę Włoską na swą obronę, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem jedynym argumentem,
jaki państwo członkowskie może przytoczyć na swoją obronę wobec skargi Komisji o stwierdzenie uchybienia na podstawie art. 88
ust. 2 WE, jest całkowita niemożliwość prawidłowego wykonania danej decyzji (zob. w szczególności wyroki: z dnia 20 września
2007 r. w sprawie C‑177/06 Komisja przeciwko Hiszpanii, Zb. Orz. s. I‑7689, pkt 46; z dnia 13 listopada 2008 r. w sprawie
C‑214/07 Komisja przeciwko Francji, Zb.Orz. s. I‑8357, pkt 44).
Przesłanka całkowitej niemożliwości wykonania nie jest spełniona, gdy pozwane państwo członkowskie ogranicza się do poinformowania
Komisji o trudnościach natury prawnej, politycznej lub praktycznej w wykonaniu decyzji, nie podejmując względem przedsiębiorstw,
których odzyskiwanie dotyczy, rzeczywistych kroków zmierzających do odzyskania pomocy i nie przedstawiając Komisji alternatywnych
sposobów wykonania decyzji, które mogłyby pomóc przezwyciężyć te przeszkody (zob. w szczególności wyrok z dnia 14 grudnia
2006 r. w sprawach połączonych od C‑485/03 do C‑490/03 Komisja przeciwko Hiszpanii, Zb.Orz. s. I‑11887, pkt 74; ww. wyrok
z dnia 13 listopada 2008 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 46).
Trybunał wydał już również rozstrzygnięcie, zgodnie z którym państwo członkowskie, które wykonując decyzję Komisji w przedmiocie
pomocy państwa, napotyka na nieprzewidziane i nieprzewidywalne trudności lub też dowiaduje się o nieprzewidzianych przez Komisję
skutkach tego wykonania, powinno poddać te problemy pod ocenę tej ostatniej instytucji, proponując jednocześnie wprowadzenie
do danej decyzji odpowiednich zmian. W takim wypadku państwo członkowskie i Komisja powinny współpracować w dobrej wierze
– na podstawie zasady nakładającej na państwa członkowskie i instytucje Unii wzajemne obowiązki lojalnej współpracy, leżącej
u podstaw w szczególności art. 10 WE – w celu pokonania owych trudności, przestrzegając w pełni postanowień traktatu, a zwłaszcza
tych, które dotyczą pomocy państwa (zob. w szczególności wyroki: z dnia 4 kwietnia 1995 r. w sprawie C‑348/93 Komisja przeciwko
Włochom, Rec. s. I‑673, pkt 17; z dnia 1 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑99/02 Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. I‑3353, pkt 17;
z dnia 1 czerwca 2006 r. w sprawie C‑207/05 Komisja przeciwko Włochom, pkt 47; z dnia 6 grudnia 2007 r. w sprawie C‑280/05
Komisja przeciwko Włochom, pkt 20).
W tym względzie należy podkreślić, że w swych kontaktach z Komisją oraz w ramach postępowania przed Trybunałem Republika Włoska
nie powołała się na całkowitą niemożliwość wykonania decyzji 2006/261, która to niemożliwość stanowi, zgodnie z orzecznictwem,
o którym mowa w pkt 35 niniejszego wyroku, jedyny dopuszczalny argument obrony państwa.
W rzeczywistości rząd włoski ograniczył się do poinformowania Komisji o trudnościach natury prawnej, politycznej lub praktycznej
w wykonaniu tej decyzji.
Prawdą jest, że w trakcie postępowania w sprawie odzyskania pomocy prawodawca włoski podjął poważne kroki mające na celu zapewnienie
skuteczności tego odzyskiwania, przyjmując dekret z mocą ustawy nr 59/2008. W szczególności z akt sprawy wynika, że celem
przyjęcia owego dekretu z mocą ustawy, który miał rozwiązać proceduralny problem orzeczonego przez sądy krajowe zawieszenia
nakazów mających na celu odzyskanie pomocy, było przyśpieszenie rozstrzygania już zawisłych sporów.
Dekret z mocą ustawy nr 59/2008 nie pozwolił jednak na zaradzenie opóźnieniu w odzyskiwaniu pomocy, o której mowa w decyzji
2006/261. Został bowiem przyjęty w dniu 8 kwietnia 2008 r., czyli już po dniu 7 lutego 2007 r., kiedy to Commissione tributaria
provinciale di Modena wydała rozstrzygnięcie zawieszające nakaz zapłaty skierowany do głównego beneficjenta bezprawnie przyznanej
pomocy. Ponadto pomimo wejścia w życie omawianego dekretu z mocą ustawy, postępowanie dotyczące głównego beneficjenta pomocy
zostało następnie zawieszone przez sąd odwoławczy.
Należy zaś zauważyć, że środki o charakterze prawodawczym mające zapewnić wykonanie przez sądy krajowe decyzji Komisji zobowiązującej
państwo członkowskie do odzyskania bezprawnie przyznanej pomocy, nie spełniają wymogów wynikających z orzecznictwa, o którym
mowa w pkt 31 i 32 niniejszego wyroku jeśli są podjęte zbyt późno lub też okazują się nieskuteczne.
W każdym razie władze włoskie nie przedstawiły wniosku w przedmiocie zmiany lub cofnięcia nakazującego zawieszenie nakazu
zapłaty rozstrzygnięcia wydanego przez Commissione tributaria provinciale di Modena w dniu 7 lutego 2007 r., pomimo tego,
iż jak przyznała Republika Włoska na rozprawie, w ramach tego rodzaju postępowania możliwe jest złożenie opisanego wniosku.
Ponadto do dnia rozprawy w niniejszej sprawie Republika Włoska nie podjęła jeszcze kroków mających na celu uchylenie zawieszenia
postępowania odwoławczego, o którym zadecydowała Commissione tributaria regionale di Bologna w dniu 21 stycznia 2010 r.
Jeśli chodzi o argument Komisji dotyczący przyznanego sądom krajowym uprawnienia do przyjmowania w ramach postępowania w sprawie
odzyskiwania pomocy środków zawieszających, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 sądy
krajowe są zobowiązane zapewnić pełną skuteczność decyzji nakazującej odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy i dokonać rozstrzygnięcia
zgodnego z celem realizowanym przez ową decyzję (zob. wyrok z dnia 20 maja 2010 r. w sprawie C‑210/09 Scott i Kimberly Clark,
Zb.Orz. s. I‑4613, pkt 29).
W zakresie dotyczącym przyjętych przez sądy włoskie tymczasowych środków zawieszających należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem (zob. w szczególności wyroki: z dnia 21 lutego 1991 r. w sprawach połączonych C‑143/88 i C‑92/89 Zuckerfabrik
Süderdithmarschen i Zuckerfabrik Soest, Rec. s. I‑415; a także z dnia 9 listopada 1995 r. w sprawie C‑465/93 Atlanta Fruchthandelsgesellschaft
i in. (I), Rec. s. I‑3761) tego rodzaju środki mogą zostać przyznane pod warunkiem, iż zostały spełnione pewne wymogi, a mianowicie:
–        sąd krajowy ma poważne wątpliwości co do ważności aktu Unii i jeżeli ważność kwestionowanego aktu nie jest już rozpatrywana
przez Trybunał, sąd krajowy sam skierował tę kwestię do Trybunału;
–        sprawa ma pilny charakter, w tym sensie, że środki tymczasowe są konieczne, aby wnosząca o ich zastosowanie strona uniknęła
poważnych i nieodwracalnych szkód;
–        sąd krajowy uwzględnia należycie interes Unii;
–        dokonując oceny wszystkich powyższych warunków, sąd krajowy uwzględnia wydane przez Trybunał i Sąd orzeczenia dotyczące zgodności
z prawem aktu instytucji Unii lub postanowienia o zastosowaniu środka tymczasowego mającego na celu przyznanie podobnych środków
tymczasowych na poziomie Unii Europejskiej.
Należy również podkreślić, że sąd krajowy nie może ograniczyć się do złożenia do Trybunału wniosku o wydanie orzeczenia w trybie
prejudycjalnym w przedmiocie oceny ważności takiego środka tymczasowego, lecz w momencie jego przyznawania winien wskazać
powody, dla których jest on zdania, iż Trybunał będzie musiał stwierdzić nieważność aktu Unii (ww. wyrok w sprawie Atlanta
Fruchthandelsgeselschaft i in. (I), pkt 36).
Wskazane w dwóch poprzedzających punktach wymogi znajdują również zastosowanie do wszelkich działań mających na celu zawieszenie
postępowania odwoławczego, w ramach którego kwestionowane jest orzeczone w pierwszej instancji uchylenie krajowego nakazu
mającego na celu odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy.
Należy zbadać, czy w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia sądów włoskich spełniają owe wymogi.
Wydane w ramach postępowania w sprawie odzyskania dotyczącego głównego beneficjenta bezprawnie przyznanej pomocy akty zawieszające
zostały przyjęte przez sądy włoskie z dwóch względów. Po pierwsze, w rozstrzygnięciu z dnia 7 lutego 2007 r. Commissione tributaria
provinciale di Modena zawiesiła nakaz zwrotu pomocy przede wszystkim ze względu na to, że został on wydany bez podstawy prawnej.
Po drugie, w rozstrzygnięciach z dnia 26 maja 2009 r. oraz z dnia 21 stycznia 2010 r. Commissione tributaria regionale di
Bologna zawiesiła postępowanie odwoławcze, w ramach którego kwestionowane było uchylenie przez sąd pierwszej instancji tego
nakazu, ze względu na zawisłość przed Sądem skargi o stwierdzenie nieważności decyzji 2006/26 (sprawa T‑211/05).
W tym względzie zauważyć należy, że pierwszy z powyższych względów nie może, w świetle orzecznictwa wynikającego z wyroków
Zuckerfabrik Süderdithmarschen i Zuckerfabrik Soest oraz Atlanta Fruchthandelsgesellschaft i in. (I), uzasadnić zawieszenia
aktu mającego na celu odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy.
W odniesieniu do drugiego z tych względów stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie sądu krajowego mające na celu zawieszenie
postępowania, którego przeprowadzenie jest konieczne do zapewnienia wykonania decyzji Komisji zobowiązującej państwo członkowskie
do odzyskania bezprawnie przyznanej pomocy, ze względu na to, iż zgodność z prawem owej decyzji została zakwestionowana przed
Sądem, zobowiązany jest do uzasadnienia tego zawieszenia, jak wskazano w pkt 46 niniejszego wyroku, przedstawiając argumenty
przemawiające za stwierdzeniem nieważności danej decyzji.
Powyższy wymóg potwierdza to, iż wniesiona do Sądu skarga o stwierdzenie nieważności decyzji nakazującej odzyskanie pomocy
jest pozbawiona skutku zawieszającego obowiązek wykonania tej decyzji (zob. wyrok z dnia 6 grudnia 2007 r. w sprawie Komisja
przeciwko Włochom, pkt 21). To samo ma miejsce w wypadku wniesienia do Trybunału odwołania od wydanego przez Sąd wyroku w sprawie
tego rodzaju skargi. W tym względzie należy dodać, że w niniejszej sprawie Republika Włoska nie żądała w ramach swej skargi
o stwierdzenie nieważności zastosowania środków tymczasowych.
W niniejszej sprawie sądy krajowe nie wskazują w swych rozstrzygnięciach powodów, dla których sądy Unii miałyby stwierdzić
nieważność decyzji 2006/261. Ponadto zawieszenie postępowania w dniu 21 stycznia 2010 r. zostało umotywowane wniesieniem do
Sądu skargi przeciwko decyzji 2006/261, choć ten ostatni oddalił skargę o stwierdzenie nieważności decyzji 2006/261 wyrokiem
z dnia 4 września 2009 r., ogłoszonym w tym samym dniu.
Jeśli chodzi wreszcie o pozostałe warunki, które winny zostać spełnione zgodnie z orzecznictwem, o którym mowa w pkt 45 niniejszego
wyroku, stwierdzić należy, że w niniejszym wypadku sądy krajowe w swych rozstrzygnięciach nie powołują się na interes Unii,
a Commissione tributaria regionale di Bologna w swych orzeczeniach z dnia 26 maja 2009 r. oraz z dnia 21 stycznia 2010 r.
nie poruszyła kwestii pilnego charakteru zarządzonych środków.
W tych okolicznościach stwierdzić należy, że sądy włoskie wydały orzeczenia o charakterze zawieszającym z oczywistym pogwałceniem
ustanowionych w prawie Unii wymogów w zakresie odzyskiwania pomocy państwa.
Z powyższego wynika, że niniejsza skarga jest zasadna w zakresie, w jakim Komisja zarzuca Republice Włoskiej brak przyjęcia
w wyznaczonych terminach wszelkich środków koniecznych w celu zniesienia pomocy uznanej w decyzji 2006/261 za niezgodną z prawem
i wspólnym rynkiem, a także odzyskania od beneficjentów pomocy przyznanej na podstawie tego systemu.
Uwzględniając wniosek wyciągnięty w poprzednim punkcie, nie ma potrzeby wydawania rozstrzygnięcia w przedmiocie podniesionej
przez Komisję argumentacji zmierzającej do stwierdzenia po stronie Republiki Włoskiej uchybienia polegającego na braku poinformowania
Komisji o środkach, o których mowa w tym punkcie, z uwagi na fakt, iż to państwo członkowskie nie przystąpiło do wykonania
decyzji 2006/261 w wyznaczonych terminach (zob. ww. wyroki: z dnia 4 kwietnia 1995 r. Komisja przeciwko Włochom, pkt 31; z dnia
14 grudnia 2006 r. Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 82; z dnia 20 września 2007 r. Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 54; z dnia
6 grudnia 2007 r. Komisja przeciwko Włochom, pkt 30; z dnia 13 listopada 2008 r. Komisja przeciwko Francji, pkt 67).
Należy zatem stwierdzić, że nie przyjmując w wyznaczonych terminach wszelkich środków koniecznych w celu zniesienia systemu
pomocy uznanego w decyzji 2006/261 za niezgodny z prawem i wspólnym rynkiem, a także odzyskania od beneficjentów pomocy przyznanej
na podstawie tego systemu, Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom, jakie ciążą na niej na mocy art. 2 i 3 tej decyzji.

W przedmiocie kosztów
Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona
przegrywająca sprawę. Ponieważ Republika Włoska przegrała sprawę, należy – zgodnie z żądaniem Komisji – obciążyć ją kosztami
postępowania.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
1)
Nie przyjmując w wyznaczonych terminach wszelkich środków koniecznych w celu zniesienia systemu pomocy uznanego w decyzji
Komisji 2006/261/WE z dnia 16 marca 2005 r. w sprawie programu [systemu] pomocy państwa nr C 8/2004 (ex NN 164/2003), który
Włochy wprowadziły w życie na rzecz spółek aktualnie notowanych na giełdzie za niezgodny z prawem i wspólnym rynkiem, a także
odzyskania od beneficjentów pomocy przyznanej na podstawie tego systemu, Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom, jakie ciążą
na niej na mocy art. 2 i 3 tej decyzji.
2)
Republika Włoska zostaje obciążona kosztami postępowania.
Podpisy
*
Język postępowania: włoski.