CELEX: 62009CJ0014
Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija
Deċiżjoni Nru 1/80 tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni
Artikolu 6(1)
Kunċett ta’ ‘ħaddiem’
Eżerċizzju ta’ attività remunerata minuri
Kundizzjonijiet għat-telf tad-drittijiet kweżiti

It-talba għad-deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80 tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija, tad-19 ta’ Settembru 1980, dwar l-iżvilupp tal-Assoċjazzjoni KEE-Turkija (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Nru 1/80”). Il-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni twaqqaf permezz tal-Ftehim li joħloq assoċjazzjoni bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u t-Turkija, li ġie ffirmat fit-12 ta’ Settembru 1963 f’Ankara mir-Repubblika tat-Turkija, minn naħa waħda, kif ukoll mill-Istati Membri tal-KEE u l-Komunità, min-naħa l-oħra, u li ġie konkluż, approvat u kkonfermat f’isem din tal-aħħar mid-Deċiżjoni tal-Kunsill Nru 64/732/KEE, tat-23 ta’ Diċembru 1963 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 11, p. 10).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn H. Genc, ċittadina Torka, u l-Land Berlin dwar ir-rifjut li jiġi pprorogat permess ta’ residenza fil-Ġermanja.
Il-kuntest ġuridiku
L-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jipprovdi kif ġej:
“1.   Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 7 dwar l-aċċess liberu għax-xogħol għal membri tal-familja tiegħu, ħaddiem Tork, li jagħmel parti mis-suq legali tax-xogħol ta’ Stat Membru:
—
għandu dritt, f’dak l-Istat Membru, wara sena ta’ impjieg legali, għat-tiġdid tal-permess tax-xogħol tiegħu mingħand l-istess persuna li timpjega, jekk din għandha xogħol x’toffri;
—
għandu d-dritt, f’dak l-Istat Membru, wara tliet snin ta’ impjieg legali u bla ħsara għall-prijorità li tingħata lill-ħaddiema tal-Istati Membri tal-Komunità, li jwieġeb għal offerta ta’ xogħol oħra fl-istess professjoni ma’ persuna li timpjega tal-għażla tiegħu, liema offerta tkun magħmula skont kundizzjonijiet normali u tkun irreġistrata mal-amministrazzjoni tal-impjieg ta’ dak l-Istat Membru;
—
wara erba’ snin ta’ impjieg legali, jibbenefika, f’dak l-Istat Membru, minn aċċess liberu għal kwalunkwe attività b’salarju tal-għażla tiegħu.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
L-Artikolu 7 tal-imsemmija deċiżjoni jipprovdi:
“Il-membri tal-familja ta’ ħaddiem Tork li jagħmel parti mis-suq legali tax-xogħol ta’ Stat Membru, li ġew awtorizzati jingħaqdu miegħu:
—
għandhom id-dritt, bla ħsara għall-prijorità li għandha tingħata lill-ħaddiema tal-Istati Membri tal-Komunità, li jwieġbu għal kull offerta ta’ xogħol meta jkunu ilhom legalment residenti f’dan l-Istat Membru għal minn tal-anqas tliet snin;
—
għandhom igawdu, f’dan l-Istat Membru, minn aċċess liberu għal kull attività b’salarju tal-għażla tagħhom meta jkunu ilhom legalment residenti hemm għal mhux inqas minn ħames snin.
It-tfal tal-ħaddiema Torok li jkunu temmew taħriġ professjonali fil-pajjiż ospitanti jistgħu, irrispettivament mit-tul ta’ residenza tagħhom f’dan l-Istat Membru u bil-kundizzjoni li wieħed mill-ġenituri jkun eżerċita legalment impjieg fl-Istat Membru kkonċernat għal minn tal-anqas tliet snin, iwieġbu għal kull offerta ta’ xogħol fl-imsemmi Stat Membru.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
L-Artikolu 14(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jipprovdi:
“Id-dispożizzjonijiet ta’ din it-taqsima għandhom japplikaw bla ħsara għal-limitazzjonijiet iġġustifikati minħabba raġunijiet ta’ ordni pubbliku, ta’ sigurtà u ta’ saħħa pubbliċi”. [traduzzjoni mhux uffiċjali]
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
H. Genc, li twieldet fl-1966, waslet il-Ġermanja fis-7 ta’ Lulju 2000 b’viża sabiex tingħaqad mar-raġel tagħha, ċittadin Tork, li kien diġà jgħix f’dan il-pajjiż.
Matul is-snin sussegwenti, hija kisbet permess ta’ residenza u permess ta’ xogħol għal perijodu indeterminat. Ir-raġel tagħha l-ewwel ħadem bħala impjegat, u mill-5 ta’ Mejju 2003, beda jaħdem għal rasu.
Il-konjuġi, li kienu rreġistrati flimkien fir-reġistru pubbliku sat-12 ta’ Jannar 2004, isseparaw f’data mhux preċiża. Fl-1 ta’ Awwissu 2005, H. Genc ingħatat, għall-aħħar darba, permess ta’ residenza għal sentejn fil-kuntest tar-riunifikazzjoni tal-familja, abbażi tal-Artikolu 30 tal-liġi dwar ir-residenza tal-barranin (Aufenthaltsgesetz), tat-30 ta’ Lulju 2004 (BGBl. 2004 I, p. 1950).
B’effett mit-18 ta’ Ġunju 2004, H. Genc eżerċitat attività mħallsa ta’ persuna responsabbli mit-tindif mal-impriża L. Glas-und Gebäudereinigungsservice GmbH. Skont il-kuntratt ta’ xogħol, li ġie mfassal bil-miktub fid-9 ta’ Novembru 2007, il-ħin tax-xogħol fil-ġimgħa huwa ta’ 5.5 sigħat b’rata ta’ EUR 7.87 fis-siegħa. Dan il-kuntratt jipprovdi dritt għal leave ta’ 28 jum u dritt għas-salarju fil-każ ta’ mard. Barra minn hekk, il-kuntratt huwa suġġett għall-ftehim kollettiv applikabbli. Għal dan ix-xogħol, H. Genc tirċievi salarju medju ta’ madwar EUR 175 fix-xahar.
Fis-7 ta’ Awwissu 2007, H. Genc talbet proroga ġdida tal-permess tar-residenza tagħha. Matul dan iż-żmien, hija baqgħet tirċievi, minbarra s-salarju tagħha, benefiċċji soċjali taħt il-Ktieb II tal-Kodiċi Ġermaniż dwar is-sigurtà soċjali (Sozialgesetzbuch II). Fuq talba ta’ H. Genc, dawn il-benefiċċji waqfu jingħataw f’Mejju 2008.
Permezz tad-deċiżjoni tal-4 ta’ Frar 2008, il-Landesamt für Bürger-und Ordnungsangelegenheiten Berlin irrifjuta li jipproroga l-permess ta’ residenza u ordna t-tkeċċija ta’ H. Genc. Skont din l-awtorità amministrattiva, H. Genc ma setgħetx tinvoka d-Deċiżjoni Nru 1/80, peress li hija ma kinitx tissodisfa l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 6 tal-imsemmija deċiżjoni. Fil-fatt, fid-dawl b’mod partikolari, tan-numru limitat ta’ sigħat li H. Genc ħadmet ma’ L. Glas-und Gebäudereinigungsservice GmbH, l-attività ta’ H. Genc ma tistax titqies li hija impjieg normali. Barra minn hekk, hija lanqas ma kisbet drittijiet taħt l-ewwel inċiż tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 peress li, b’effett minn Mejju 2003, ir-raġel tagħha, bħala persuna li taħdem għal rasha, ma jagħmilx parti mis-suq tax-xogħol bħala persuna impjegata. Fl-aħħar nett, ebda interess li jistħoqqlu protezzjoni ma jiġġustifika li r-rikorrenti tibqa’ tirrisjedi fit-territorju tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja.
Fit-22 ta’ Frar 2008, H. Genc ippreżentat rikors quddiem il-Verwaltungsgericht Berlin kontra din id-deċiżjoni. Barra minn hekk, hija ressqet talba għal protezzjoni legali provviżorja, li ntlaqgħet.
Sussegwentement, H. Genc ippreżentat kuntratt ta’ xogħol għal perijodu indeterminat, tat-30 ta’ April 2008, u validu b’effett mit-2 ta’ Mejju 2008, bħala assistenta f’uffiċċju, għal 25 siegħa fil-ġimgħa b’salarju nett ta’ EUR 422 fix-xahar.
Peress li, f’dawn iċ-ċirkustanzi, id-deċiżjoni fil-kawża kienet teħtieġ l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Verwaltungsgericht Berlin iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel is-segwenti domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)
Ċittadin Tork, li jagħmel parti mis-suq legali tal-impjieg ta’ Stat Membru u li jipprovdi, fuq perijodu estiż, favur persuna oħra u taħt l-istruzzjonijiet tagħha, servizzi ta’ ċertu valur ekonomiku inkambju għal remunerazzjoni, huwa ħaddiem fis-sens tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80 […], anki meta ż-żmien iddedikat għal din l-attività jikkostitwixxi biss 14% tan-numru ta’ sigħat previsti fil-ftehim kollettiv għal ħaddiem li jaħdem full-time (f’dan il-każ, 5.5 sigħat ta’ xogħol fil-ġimgħa minflok 39 siegħa) u meta l-uniku dħul mill-impjieg tiegħu jammonta biss għal 25% mid-dħul minimu meħtieġ għall-għajxien skont id-dritt nazzjonali tal-Istat Membru inkwistjoni (f’dan il-każ, EUR 175 meta mqabbla ma’ madwar EUR 715)?
Fil-każ li r-risposta għall-ewwel domanda tkun fl-affermattiv:
2)
Ċittadin Tork jista’ jinvoka d-dritt għall-moviment liberu li għandu taħt il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija fil-kwalità tiegħu ta’ ħaddiem, fis-sens tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, anki meta l-għan tad-dħul tiegħu fl-Istat Membru inkwistjoni (f’dan il-każ: ir-riunifikazzjoni tal-konjuġi) ma jkunx għadu jeżisti, meta ebda interess ieħor li jistħoqqlu protezzjoni ma jiġġustifika li huwa jibqa’ fit-territorju tal-Istat Membru u meta l-possibbiltà li jkompli attività minuri [sekondarja] fl-imsemmi Stat ma tistax titqies li hija ġustifikazzjoni suffiċjenti għall-fatt li dan iċ-ċittadin jibqa’ fit-territorju tal-Istat Membru, minħabba li, b’mod partikolari, ma pprovax serjament jintegra ruħu b’mod stabbli fuq livell ekonomiku mingħajr ma jitlob il-ħlas ta’ benefiċċji soċjali għall-għajxien tiegħu?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
Permezz ta’ din id-domanda, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk ċittadin Tork li jagħmel parti mis-suq legali tal-impjieg ta’ Stat Membru u li jipprovdi, fuq perijodu estiż, favur persuna oħra u taħt l-istruzzjonijiet tagħha, servizzi ta’ ċertu valur ekonomiku inkambju għal remunerazzjoni, huwiex ħaddiem, fis-sens tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, minkejja l-fatt li ż-żmien iddedikat għal dan l-impjieg jikkostitwixxi biss 14% tan-numru ta’ sigħat previsti fil-ftehim kollettiv għal ħaddiem li jaħdem full-time u meta l-uniku dħul mill-impjieg tiegħu jammonta biss għal 25% mid-dħul minimu meħtieġ għall-għajxien skont id-dritt nazzjonali tal-Istat Membru inkwistjoni sabiex persuna tkun fi stat li tgħajjex lilha nfisha.
Skont l-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, iċ-ċittadini Torok li jixtiequ jinvokaw, fl-Istat Membru ospitanti, id-drittijiet previsti f’din id-dispożizzjoni għandhom jissodisfaw tliet kundizzjonijiet, jiġifieri, li jkunu ħaddiema, li jirreġistraw fis-suq legali tal-impjieg u li jkollhom impjieg legali.
Il-ġurisprudenza stabbilita tipprovdi li mill-formulazzjoni tal-Artikolu 12 tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija u tal-Artikolu 36 tal-Protokoll Addizzjonali, iffirmat fit-23 ta’ Novembru 1970 fi Brussell, anness mal-imsemmi ftehim u konkluż, approvat u kkonfermat f’isem il-Komunità permezz tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2760/72, tad-19 ta’ Diċembru 1972 (Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 11, p. 41), kif ukoll mill-għan tad-Deċiżjoni Nru 1/80, jirriżulta li l-prinċipji stabbiliti fil-kuntest tal-Artikoli 48 u 49 tat-Trattat KE (li wara l-emenda saru l-Artikoli 39 u 40 KE) u tal-Artikolu 50 tat-Trattat KE (li sar l-Artikolu 41 KE), għandhom jiġu estiżi, sa fejn huwa possibbli, għaċ-ċittadini Torok li jibbenefikaw mid-drittijiet ipprovduti mill-imsemmija deċiżjoni (ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenzi tas-6 ta’ Ġunju 1995, Bozkurt, C-434/93, Ġabra p. I-1475, punti 14, 19 u 20, kif ukoll tat-30 ta’ Settembru 2004, Ayaz, C-275/02, Ġabra p. I-8765, punt 44).
Sabiex jiġi vverifikat jekk l-ewwel kundizzjoni pprovduta fl-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80 hijiex sodisfatta, għandu jsir riferiment għall-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ ħaddiem fid-dritt tal-Unjoni.
Kif tenniet il-Qorti tal-Ġustizzja diversi drabi, il-kunċett ta’ “ħaddiem” fis-sens tal-Artikolu 39 KE għandu portata awtonoma fid-dritt tal-Unjoni u ma għandux jiġi interpretat b’mod restrittiv. Għandha titqies li hija “ħaddiem” kull persuna li teżerċita attivitajiet reali u effettivi, bl-esklużjoni ta’ attivitajiet tant żgħar li jkunu purament marġinali u aċċessorji. Il-karatteristika tar-relazzjoni ta’ impjieg hija, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-fatt li għal ċertu perijodu persuna twettaq, favur persuna oħra u taħt l-istruzzjonijiet tagħha, servizzi inkambju għal remunerazzjoni (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-3 ta’ Lulju 1986, Lawrie-Blum, 66/85, Ġabra p. 2121, punti 16 u 17, kif ukoll tal-11 ta’ Settembru 2008, Petersen, C-228/07, Ġabra p. I-6989, punt 45).
La l-ammont limitat tar-remunerazzjoni, u lanqas l-oriġini tal-fondi ta’ din tal-aħħar, u saħansitra lanqas il-fatt li l-persuna kkonċernata tfixxex li tissupplixxi r-remunerazzjoni tagħha permezz ta’ metodi oħra ta’ eżistenza bħal għajnuna finanzjarja li tirriżulta mill-fondi pubbliċi tal-Istat ta’ residenza ma jistgħu jaffettwaw il-kwalità ta’ “ħaddiem” fis-sens tad-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-3 ta’ Ġunju 1986, Kempf, 139/85, Ġabra p. 1741, punt 14; tal-31 ta’ Mejju 1989, Bettray, 344/87, Ġabra p. 1621, punt 15, kif ukoll tat-30 ta’ Marzu 2006, Mattern u Cikotic, C-10/05, Ġabra p. I-3145, punt 22).
Wara li stabbilixxiet li H. Genc ipprovdiet servizzi favur u taħt l-istruzzjonijiet ta’ persuna li tħaddem inkambju għal remunerazzjoni, il-qorti tar-rinviju kkonstatat
ipso facto
l-eżistenza tal-fatturi li jikkostitwixxu xogħol imħallas, jiġifieri relazzjoni ta’ subordinazzjoni u l-ħlas ta’ remunerazzjoni inkambju għas-servizzi pprovduti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-7 ta’ Settembru 2004, Trojani, C-456/02, Ġabra p. I-7573, punt 22).
Madankollu, il-qorti nazzjonali għandha dubji dwar jekk, fid-dawl tan-numru limitat ta’ sigħat tax-xogħol u tar-remunerazzjoni li tkopri biss parti mill-għajxien, attività sekondarja bħal dik eżerċitata minn H. Genc tistax tagħtiha l-istatus ta’ ħaddiem, fis-sens tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li, fis-sentenza tal-14 ta’ Diċembru 1995, Megner u Scheffel (
C-444/93, Ġabra p. I-4741
), il-Qorti tal-Ġustizzja ntalbet tiddeċiedi, b’mod partikolari, dwar jekk, żewġ ċittadini tal-Unjoni Ewropea impjegati fil-Ġermanja bħala persuni responsabbli mit-tindif li l-ħin tax-xogħol tagħhom kien ta’ għaxar sigħat fil-ġimgħa u r-remunerazzjoni tagħhom ma kinitx teċċedi, fix-xahar, wieħed minn sebgħa tal-ammont ta’ riferiment fix-xahar, kinux jagħmlu parti mill-popolazzjoni li taħdem, fis-sens tad-Direttiva tal-Kunsill 79/7/KEE, dwar l-implimentazzjoni progressiva tal-prinċipju tat-trattament ugwali tal-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ sigurtà soċjali (Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 24).
Fl-imsemmija sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet l-argument tal-Gvern Ġermaniż, li jgħid li l-persuni li għandhom impjieg minimu ma jagħmlux parti mill-popolazzjoni li taħdem peress li d-dħul żgħir li kienu jagħmlu minn tali impjieg ma kienx ikopri l-għajxien tagħhom (sentenza Megner u Scheffel, iċċitata iktar ’il fuq, punti 17 u 18).
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-fatt li d-dħul ta’ ħaddiem ma jkoprix il-bżonnijiet kollha tiegħu, ma jistax jipprekludih milli jkun jagħmel parti mill-popolazzjoni li taħdem, u li attività mħallsa li d-dħul tagħha huwa inqas mill-minimu meħtieġ għall-għajxien jew li l-ħin tax-xogħol tagħha saħansitra ma jeċċedix għaxar sigħat fil-ġimgħa, ma tipprekludix li l-persuna tiġi kkunsidrata bħala ħaddiem fis-sens tal-Artikolu 39 KE (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-18 ta’ Lulju 2007, Geven, C-213/05, Ġabra p. I-6347, punt 27, kif ukoll Megner u Scheffel, iċċitata iktar ’il fuq, punt 18).
Għalkemm huwa minnu li l-fatt li persuna taħdem biss numru limitat ta’ sigħat fil-kuntest ta’ relazzjoni ta’ xogħol huwa ħjiel li l-attivitajiet huma marġinali u anċillari (sentenza tas-26 ta’ Frar 1992, Raulin, C-357/89, Ġabra p. I-1027, punt 14), xorta jibqa’ l-fatt li, indipendentement min-natura limitata tar-remunerazzjoni tal-attività professjonali u tan-numru ta’ sigħat iddedikati għaliha, ma jistax jiġi eskluż li, fid-dawl ta’ evalwazzjoni ġenerali tal-kuntratt ta’ xogħol inkwistjoni, din l-attività tista’ titqies mill-awtoritajiet nazzjonali li hija reali u effettiva, u għaldaqstant, tippermetti li min jeżerċitaha jikkwalifika bħala “ħaddiem” fis-sens tal-Artikolu 39 KE.
L-evalwazzjoni globali tal-kuntratt ta’ xogħol ta’ H. Genc timplika mhux biss it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ fatturi bħall-ħin tax-xogħol u l-ammont tar-remunerazzjoni, iżda wkoll id-dritt għal leave ta’ 28 jum, id-dritt għal salarju fil-każ ta’ mard, il-fatt li l-kuntratt huwa suġġett għall-ftehim kollettiv applikabbli, kif ukoll il-fatt li r-relazzjoni kuntrattwali mal-istess impriża damet għal perijodu ta’ kważi erba’ snin.
Dawn il-fatturi jistgħu jikkostitwixxu ħjiel li l-attività inkwistjoni hija reali u effettiva.
Madankollu, il-qorti nazzjonali tirrileva li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tal-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ ħaddiem ma tinkludix limitu bbażat fuq il-ħin tax-xogħol u l-ammont ta’ remunerazzjoni, u li taħt l-imsemmi limitu l-attività għandha tiġi kkunsidrata bħala marġinali u aċċessorja, u li dan jikkontribwixxi għan-nuqqas ta’ preċiżjoni tal-kunċett ta’ attività marġinali u aċċessorja.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li l-proċedura tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari prevista fl-Artikolu 234 KE tistabbilixxi kooperazzjoni stretta bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja, ibbażata fuq it-tqassim tal-funzjonijiet bejniethom u tikkostitwixxi strument li permezz tiegħu l-Qorti tal-Ġustizzja tipprovdi lill-qrati nazzjonali kriterji għall-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li huma neċessarji għalihom sabiex jagħtu deċiżjoni fil-kawżi mressqa quddiemhom (sentenzi tas-7 ta’ Novembru 2002, Lohmann u Medi Bayreuth, C-260/00 sa C-263/00, Ġabra p. I-10045, punt 27, u tal-21 ta’ Ġunju 2007, Omni Metal Service, C-259/05, Ġabra p. I-4945, punt 16).
Waħda mill-karatteristiċi essenzjali tas-sistema ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja stabbilita mill-Artikolu 234 KE timplika li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta bi kliem pjuttost astratt u ġenerali għad-domanda relatata mal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li ssirilha, filwaqt li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddeċiedi dwar il-kawża li tkun tressqet quddiemha billi tieħu inkunsiderazzjoni r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja (sentenza tal-15 ta’ Novembru 2007, International Mail Spain, C-162/06, Ġabra p. I-991, punt 24).
L-analiżi tal-konsegwenzi li jistgħu jkollhom il-fatturi kollha li jikkarratterizzaw relazzjoni ta’ xogħol, b’mod partikolari, dawk esposti fil-punt 27 tas-sentenza preżenti, fil-konstatazzjoni tan-natura reali u effettiva tal-impjieg ta’ H. Genc u, għalhekk, fil-kwalità tagħha ta’ ħaddiem, taqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tal-qorti nazzjonali. Fil-fatt, din tal-aħħar hija l-unika waħda li għandha għarfien dirett tal-fatti fil-kawża prinċipali, u minħabba dan, tinsab fl-aħjar pożizzjoni li tagħmel l-analiżi meħtieġa.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda hija li persuna li tinsab f’sitwazzjoni bħal dik tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, hija ħaddiem, fis-sens tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, sa fejn l-attività mħallsa inkwistjoni tkun reali u effettiva. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tagħmel l-evalwazzjoni fattwali meħtieġa sabiex tevalwa jekk dan huwiex il-każ fil-kawża li tressqet quddiemha.
Fuq it-tieni domanda
Permezz ta’ din id-domanda, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk ħaddiem Tork, fis-sens tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, jistax jinvoka d-dritt għall-moviment liberu taħt il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija, anki meta l-għan tad-dħul tiegħu fl-Istat Membru ospitanti ma għadux jeżisti, meta ebda interess ieħor li jisħoqqlu protezzjoni ma jiġġustifika li huwa jibqa’ fit-territorju tal-Istat Membru u meta l-possibbiltà li jkompli attività sekondarja fl-imsemmi Stat ma tistax titqies bħala ġustifikazzjoni suffiċjenti għall-fatt li dan iċ-ċittadin jibqa’ fit-territorju tal-imsemmi Stat.
Preliminarjament, għandu jiġi osservat li, billi fformulat it-tieni domanda b’riferiment għal “ħaddiem Tork, fis-sens tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80”, il-qorti tar-rinviju bbażat l-imsemmija kwistjoni fuq il-premessa li, fil-kawża inkwistjoni, H. Genc tissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti minn din id-dispożizzjoni, jiġifieri, li, minbarra l-kwalità ta’ ħaddiem, hija tagħmel parti mis-suq legali tax-xogħol u għandha impjieg legali.
Skont ġurisprudenza stabbilita, kemm mis-supremazija tad-dritt tal-Unjoni meta mqabbel mad-dritt intern tal-Istati Membri kif ukoll mill-effett dirett ta’ dispożizzjoni bħall-Artikolu 6 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, jirriżulta li Stat Membru mhuwiex awtorizzat jemenda unilateralment il-portata tas-sistema ta’ integrazzjoni gradwali taċ-ċittadini Torok fis-suq tax-xogħol tal-Istat Membru ospitanti (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas-26 ta’ Novembru 1998, Birden, C-1/97, Ġabra p. I-7747, punt 37, u tad-19 ta’ Novembru 2002, Kurz, C-188/00, Ġabra p. I-10691, punt 66).
Għalhekk, l-Istati Membri ma jistgħux japplikaw miżura relatata mar-residenza ta’ ċittadin Tork fit-territorju tagħhom li tista’ tostakola l-eżerċizzju tad-drittijiet li huma espliċitament mogħtija mid-dritt tal-Unjoni lil tali ċittadin.
Meta ċ-ċittadin Tork ikun issodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti minn dispożizzjoni tad-Deċiżjoni Nru 1/80, u minħabba dan, ikun diġà integra ruħu legalment fi Stat Membru, dan ma jkollux iżjed il-possibbiltà li jillimita l-applikazzjoni ta’ dawn id-drittijiet, peress li inkella jċaħħad l-imsemmija deċiżjoni mill-effett utli tagħha (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi ċċitati Birden, punt 37, u Kurz, punt 68).
B’mod iktar preċiż, l-eżerċizzju tad-drittijiet li ċ-ċittadini Torok jiksbu mid-Deċiżjoni Nru 1/80 ma huwa suġġett għal ebda kundizzjoni marbuta mar-raġuni li għaliha huma oriġinarjament ingħataw id-dritt ta’ dħul u ta’ residenza fl-Istat Membru ospitanti (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-16 ta’ Diċembru 1992, Kus, C-237/91, Ġabra p. I-6781, punti 21 u 22, kif ukoll tal-24 ta’ Jannar 2008, Payir
et
., C-294/06, Ġabra p. I-203, punt 40).
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Artikolu 6 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ma jissuġġettax l-għoti tad-dritt ta’ aċċess għas-suq tax-xogħol tal-Istat Membru ospitanti, u tad-dritt korrelattiv ta’ residenza f’dan l-Istat tal-membri tal-familja ta’ ħaddiem Tork, għaċ-ċirkustanzi li fihom inkisbu d-dritt tad-dħul u ta’ residenza minn dan tal-aħħar.
Il-qorti nazzjonali tindika li, barra minn hekk, ebda interess li jistħoqqlu protezzjoni u ebda possibbiltà li persuna jkollha impjieg minimu, ma jiġġustifikaw il-proroga tal-perijodu ta’ residenza ta’ H. Genc fil-Ġermanja.
F’dan ir-rigward, huwa biżżejjed li jiġi mfakkar li l-limiti għad-drittijiet li d-Deċiżjoni Nru 1/80 tirrikonoxxi liċ-ċittadini Torok li jissodisfaw il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-imsemmija deċiżjoni jistgħu jkunu biss ta’ żewġ tipi, jiġifieri, jew il-fatt li l-preżenza tal-immigrant Tork fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti tikkostitwixxi, minħabba l-aġir personali tiegħu, periklu reali u gravi għall-ordni pubbliku, għas-sigurtà pubblika jew għas-saħħa pubblika, skont l-Artikolu 14(1) tal-istess deċiżjoni, jew il-fatt li l-persuna kkonċernata tkun ħalliet it-territorju ta’ dan l-Istat għal perijodu sinjifikattiv u mingħajr raġunijiet leġittimi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-25 ta’ Settembru 2008, Er, C-453/07, Ġabra p. I-7301, punt 30).
In-natura eżawrjenti tal-limiti stabbiliti fil-punt preċedenti tkun ikkonfutata jekk l-awtoritajiet nazzjonali jkunu f’pożizzjoni li jissuġġettaw id-dritt ta’ residenza tal-persuna kkonċernata għal kundizzjonijiet addizzjonali rigward l-eżistenza ta’ interessi li jistgħu jiġġustifikaw ir-residenza jew in-natura tal-impjieg (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2008, Altun, C-337/07, Ġabra p. I-10323, punt 63).
Fid-dawl ta’ dak li ntqal, ir-risposta li għandha tingħata għat-tieni domanda għandha tkun li ħaddiem Tork, fis-sens tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, jista’ jinvoka d-dritt għal moviment liberu taħt il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija, anki jekk l-għan li għalih huwa daħal fl-Istat Membru ospitanti ma għadux jeżisti. Meta tali ħaddiem jissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-imsemmi Artikolu 6(1), id-dritt ta’ residenza tiegħu fl-Istat Membru ospitanti ma jistax ikun suġġett għal kundizzjonijiet addizzjonali marbuta mal-eżistenza ta’ interessi li jistgħu jiġġustifikaw ir-residenza jew man-natura tal-impjieg.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi li:

1)
Persuna li tinsab f’sitwazzjoni bħal dik tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, hija ħaddiem, fis-sens tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, tad-19 ta’ Settembru 1980, dwar l-iżvilupp tal-Assoċjazzjoni, adottata mill-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni mwaqqaf permezz tal-Ftehim li joħloq assoċjazzjoni bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u t-Turkija, sa fejn l-attività mħallsa inkwistjoni tkun reali u effettiva. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tagħmel l-evalwazzjoni fattwali meħtieġa sabiex tevalwa jekk dan huwiex il-każ fil-kawża li tressqet quddiemha.

2)
Ħaddiem Tork, fis-sens tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, jista’ jinvoka d-dritt għal moviment liberu taħt il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija, anki jekk l-għan li għalih huwa daħal fl-Istat Membru ospitanti ma għadux jeżisti. Meta tali ħaddiem jissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-imsemmi Artikolu 6(1), id-dritt ta’ residenza tiegħu fl-Istat Membru ospitanti ma jistax ikun suġġett għal kundizzjonijiet addizzjonali marbuta mal-eżistenza ta’ interessi li jistgħu jiġġustifikaw ir-residenza jew man-natura tal-impjieg.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.