CELEX: 62008CJ0414
Αίτηση αναιρέσεως
Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ)
Μείωση της χρηματοδοτικής συνδρομής
Γενική επιδότηση για υλοποίηση μέτρων ενισχύσεως μικρομεσαίων επιχειρήσεων
Προθεσμία υλοποιήσεως των επενδύσεων
Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής

και το οποίο φέρει την ευθύνη να επιστρέψει στην Επιτροπή τα ποσά που προκύπτουν από ενδεχόμενη μείωση της επιδοτήσεως,
οι δε εθνικές αρχές δεν υπέχουν υποχρέωση δυνάμει της αποφάσεως να ζητούν επιστροφή των ποσών που καταβλήθηκαν στις δικαιούχους
επιχειρήσεις.
Κατά συνέπεια, σε διαδικασία, όπως αυτή που περατώθηκε με την έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως, η γενική αρχή του σεβασμού
των δικαιωμάτων άμυνας δεν επιβάλλει στην Επιτροπή υποχρέωση να καλέσει προς ακρόαση τις εμπλεκόμενες ΜΜΕ ή, κατά μείζονα
λόγο, τον ενδιάμεσο φορέα που είναι επιφορτισμένος με τη διαχείριση της συνολικής επιδοτήσεως.
Επιπροσθέτως, επιβάλλεται να διαπιστωθεί ότι, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, ιδίως τις αιτιολογικές σκέψεις
10, 18 και 19 αυτής, στην αναιρεσείουσα παρεσχέθη δυνατότητα ακροάσεως από την Επιτροπή και υποβολής γραπτών παρατηρήσεων.
Εκ των ανωτέρω έπεται ότι ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως που προβάλλει η αναιρεσείουσα προς στήριξη της αιτήσεώς της είναι αβάσιμος.
Επί του πέμπτου λόγου αναιρέσεως ο οποίος αντλείται από την παράβαση των άρθρων 25 και 26 του κανονισμού 4253/88 περί των
υποχρεώσεων εποπτείας και ελέγχου της Επιτροπής
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
Κατά την αναιρεσείουσα, το Πρωτοδικείο παρέβη τα άρθρα 25 και 26 του κανονισμού 4253/88 κατά το μέτρο που πεπλανημένα έκρινε
ότι, στο πλαίσιο παρεμβάσεως όπως η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση, τα άρθρα αυτά δεν επιβάλλουν στην Επιτροπή υποχρέωση να
εγείρει, κατά το στάδιο της εκτελέσεως και, ιδίως, κατά τις συσκέψεις της επιτροπής παρακολουθήσεως, αντιρρήσεις ως προς την
υλοποίηση της παρεμβάσεως. Στο πλαίσιο αυτό, το Πρωτοδικείο όχι μόνον κακώς έκρινε ότι η ύπαρξη της ως άνω υποχρεώσεως καθιστά
αδύνατη τη μείωση ή κατάργηση της χρηματοδοτικής συνδρομής από την Επιτροπή, αλλά και παρότρυνε την τελευταία να μην εφαρμόσει
το σύστημα εποπτείας και ελέγχου που καθιερώνουν τα εν λόγω άρθρα.
Η Επιτροπή τονίζει ότι, όπως προκύπτει από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, καθήκον της κατά το στάδιο εκτελέσεως των παρεμβάσεων
είναι όχι η διερεύνηση και επιβολή κυρώσεων για τυχόν παρατυπίες που διαπράχθηκαν κατά την εκτέλεση, αλλά η συμμετοχή, από
κοινού με τα κράτη μέλη, στην εφαρμογή μιας αποτελεσματικής διαδικασίας παρακολουθήσεως με χρήση των μέσων που προβλέπει το
άρθρο 25 του εν λόγω κανονισμού καθώς και η διενέργεια των αξιολογήσεων που προβλέπει το άρθρο 26 του ίδιου κανονισμού. Η
διερεύνηση των παρατυπιών και η λήψη μέτρων για τις αναγκαίες χρηματοδοτικές προσαρμογές αποτελούν τμήμα της διαδικασίας που
καθιερώνει το άρθρο 24 του ίδιου κανονισμού.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Τα άρθρα 25 και 26 του κανονισμού 4253/88 καθιερώνουν αντιστοίχως διαδικασία παρακολουθήσεως της εκτελέσεως των χρηματοδοτικών
συνδρομών και διαδικασία αξιολογήσεως των ενεργειών που έχει αναλάβει η Κοινότητα.
Κατά το εν λόγω άρθρο 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, κατά το στάδιο της παρακολουθήσεως, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη δρουν
από κοινού στο πλαίσιο εταιρικής σχέσεως που υλοποιείται με τη σύσταση επιτροπών παρακολουθήσεως. Κατά τη δεύτερη περίοδο
της ίδιας διατάξεως, «[η] παρακολούθηση αυτή εξασφαλίζεται με εκθέσεις που συντάσσονται σύμφωνα με τις διαδικασίες που αποφασίζονται
από κοινού, με δειγματοληπτικούς ελέγχους και με επιτροπές που δημιουργούνται για τον λόγο αυτόν».
Κατά το άρθρο 26 του κανονισμού 4253/88, η Επιτροπή, σε συνεργασία με τις εθνικές αρχές, υποχρεούται να διενεργεί εκ των προτέρων
και εκ των υστέρων αξιολόγηση των διαρθρωτικών ενεργειών, ιδίως προς τον σκοπό καταρτίσεως κοινοτικών πλαισίων παρεμβάσεως.
Το Πρωτοδικείο έκρινε, στις σκέψεις 79 και 80 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι από τις διατάξεις αυτές δεν προκύπτει
υποχρέωση της Επιτροπής να εγείρει αντιρρήσεις ή να εκφράζει αμφιβολίες, ιδίως εντός της επιτροπής παρακολουθήσεως, πριν να
προβεί σε μείωση της χρηματοδοτικής συνδρομής υπό την έννοια του άρθρου 24 του κανονισμού 4253/88.
Η εκτίμηση αυτή ουδόλως προκύπτει από πεπλανημένη εφαρμογή του δικαίου.
Πιο συγκεκριμένα, το εν λόγω άρθρο 24 δεν εξαρτά τη μείωση, αναστολή ή κατάργηση της συνδρομής από την προηγούμενη προβολή
αντιρρήσεων στο πλαίσιο της διαδικασίας παρακολουθήσεως της εκτελέσεως της παρεμβάσεως.
Ομοίως, τα άρθρα 25 και 26 του κανονισμού 4253/88, τα οποία αφορούν την παρακολούθηση και αξιολόγηση της υλοποιήσεως της συνδρομής,
δεν συνδέουν τις αρμοδιότητες της Επιτροπής κατά το στάδιο της εκτελέσεως και την εξουσία αυτής να αποφασίζει τη μείωση, την
αναστολή ή την κατάργηση της συνδρομής.
Εξ αυτών έπεται ότι από το σύστημα που καθιερώνει ο εν λόγω κανονισμός ουδόλως προκύπτει υποχρέωση της Επιτροπής να εγείρει
εντός της επιτροπής παρακολουθήσεως αντιρρήσεις πριν από τη λήψη αποφάσεως με αντικείμενο τη μείωση, αναστολή ή κατάργηση
της συνδρομής.
Επιπλέον, οι δικαιούχοι της συνδρομής και, όταν πρόκειται για συνολική επιδότηση, οι ενδιάμεσοι φορείς είναι αποκλειστικώς
υπεύθυνοι για το συγκεκριμένο μέτρο. Επομένως, από το γεγονός ότι η Επιτροπή παρέλειψε ενδεχομένως να επισημάνει τυχόν παρατυπίες
κατά την εκτέλεση της δράσεως δεν μπορεί να συναχθεί αποκλεισμός ή περιορισμός της σχετικής ευθύνης. Ειδικότερα, όπως επισήμανε
η γενική εισαγγελέας στο σημείο 140 των προτάσεών της, η προτεινόμενη από την αναιρεσείουσα ερμηνεία θα είχε ως αποτέλεσμα
την απαλλαγή του ενδιάμεσου φορέα από την ευθύνη για όλες τις παρατυπίες που δεν επισημάνθηκαν από την Επιτροπή κατά το στάδιο
υλοποιήσεως του μέτρου. Η ερμηνεία αυτή δεν συμβιβάζεται με τον επιδιωκόμενο από τις σχετικές ρυθμίσεις σκοπό, ο οποίος συνίσταται
στην εξασφάλιση της αποτελεσματικής τηρήσεως από τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις των όρων χορηγήσεως της κοινοτικής συνδρομής.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, μολονότι η Επιτροπή, αντιθέτως προς όσα ισχυρίζεται, δεν επιτρέπεται να περιορίζεται, κατά την άσκηση
των αρμοδιοτήτων παρακολουθήσεως, σε έναν απλό υποστηρικτικό ρόλο για την υλοποίηση της κοινοτικής δράσεως, αλλά υποχρεούται,
σύμφωνα με το πνεύμα του συστήματος συνεργασίας από το οποίο εμφορούνται οι ρυθμίσεις που καθιερώνει ο κανονισμός 4253/88,
να εφιστά την προσοχή των εθνικών αρχών όταν διαπιστώνει τη διάπραξη παρατυπιών από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, το γεγονός
ότι δεν το έπραξε εν προκειμένω δεν ασκεί επίδραση στη νομιμότητα της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Εκ των ανωτέρω έπεται ότι ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως που προβάλλει η αναιρεσείουσα προς στήριξη της αιτήσεώς της είναι αβάσιμος.
Επί του έκτου λόγου αναιρέσεως ο οποίος αντλείται από παραβίαση των αρχών της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της ασφαλείας
δικαίου
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
Κατά την αναιρεσείουσα, το Πρωτοδικείο κακώς έκρινε ότι η συμπεριφορά της Επιτροπής δεν προκάλεσε τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη
της αναιρεσείουσας ως προς τη διάρκεια της κοινοτικής παρεμβάσεως. Συγκεκριμένα, κατά την εκτίμηση του Πρωτοδικείου, οι διαβεβαιώσεις
που φέρεται ότι παρέσχε η Επιτροπή, ακόμη και εάν λογισθούν αποδεδειγμένες, ήσαν αντίθετες προς τις εφαρμοζόμενες στην επίμαχη
χρηματοδοτική συνδρομή διατάξεις, ιδίως τις σχετικές με την ημερομηνία περατώσεως της παρεμβάσεως αυτής. Το Πρωτοδικείο βασίστηκε
ιδίως σε πεπλανημένη εκτίμηση τόσο του περιεχομένου του σχεδίου συνολικής επιδοτήσεως όσο και της ταυτότητας των δικαιούχων
της επιδοτήσεως.
Η Επιτροπή περιορίζεται συναφώς στην επισήμανση ότι η εκτίμηση του Πρωτοδικείου σχετικά με τα χαρακτηριστικά της επίμαχης
παρεμβάσεως και την ημερομηνία περατώσεώς της δεν είναι ανακριβής. Τονίζει επίσης ότι ουδέποτε παρέσχε στην αναιρεσείουσα
συγκεκριμένες, ανεπιφύλακτες και μη αντιφατικές διαβεβαιώσεις και ότι ανέκαθεν διασαφήνιζε ότι οι δαπάνες που ήταν επιλέξιμες
για χρηματοδότηση ήταν αποκλειστικώς εκείνες για την υλοποίηση επενδύσεων στις ΜΜΕ προ της 31ης Δεκεμβρίου 2001.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Επιβάλλεται ευθύς εξ αρχής να υπομνησθεί ότι έχει δικαίωμα να ζητήσει την προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του κάθε
προσώπου στο οποίο ένα όργανο έχει παράσχει συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις ικανές να δημιουργούν βάσιμες ελπίδες και σύμφωνες
με τις εκάστοτε εφαρμοζόμενες ρυθμίσεις (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2000, C‑207/99 P, Επιτροπή κατά
Claudine Hamptaux, Συλλογή 2000, σ. I‑9485, σκέψη 47).
Πάντως, ο προβαλλόμενος από την αναιρεσείουσα λόγος αναιρέσεως βασίζεται σε επιχειρήματα τα οποία, όπως προκύπτει από τις
σκέψεις 63 έως 73 της παρούσας αποφάσεως, είναι αβάσιμα. Συγκεκριμένα, αντιθέτως προς όσα προβάλλει η αναιρεσείουσα, το Πρωτοδικείο
ορθώς έκρινε ότι, όπως προκύπτει από τις εφαρμοστέες ρυθμίσεις, αποδέκτες της επιδοτήσεως ήταν όχι η αναιρεσείουσα, αλλά οι
ΜΜΕ με έδρα την Περιφέρεια Basilicata και ότι, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην απόφαση περί χορηγήσεως της συνδρομής, το σχέδιο
συνολικής επιδοτήσεως και τη σύμβαση, η προθεσμία εντός της οποίας έπρεπε να πραγματοποιηθούν επενδύσεις στις ΜΜΕ εξέπνεε
στις 31 Δεκεμβρίου 2001.
Συνεπώς, ορθώς το Πρωτοδικείο έκρινε, με τη σκέψη 90 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Επιτροπή δεν παρέσχε στην αναιρεσείουσα
διαβεβαιώσεις εξαιτίας των οποίων η τελευταία μπορούσε να θεωρεί ότι η ημερομηνία περατώσεως της παρεμβάσεως είναι άλλη από
αυτή που όριζαν οι εφαρμοστέοι κανόνες, αφής στιγμής διαβεβαιώσεις αυτού του περιεχομένου θα προσέκρουαν στους κανόνες αυτούς.
Ως εκ τούτου, ο έκτος λόγος αναιρέσεως που προβάλλει η αναιρεσείουσα προς στήριξη της αιτήσεώς της είναι αβάσιμος.
Επί του εβδόμου λόγου αναιρέσεως ο οποίος αντλείται από παραμόρφωση των αποδεικτικών στοιχείων και παραβίαση των γενικών αρχών
που διέπουν το βάρος της αποδείξεως
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον λόγο αυτόν, ο οποίος αφορά τη σκέψη 91 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, η αναιρεσείουσα προβάλλει ότι, στο εισαγωγικό
δικόγραφο της πρωτόδικης διαδικασίας, είχε επισημάνει ότι, όπως σαφώς προκύπτει από τις υποβληθείσες στην επιτροπή παρακολουθήσεως
εξαμηνιαίες εκθέσεις, κατά τη διαδικασία συστάσεως του ΤΚΚ, η Επιτροπή ήταν πλήρως ενήμερη για την εξέλιξη της εκτελέσεως
του μέτρου παρεμβάσεως, ενέκρινε τις πράξεις του ενδιάμεσου φορέα και δεχόταν την ερμηνεία που αυτός έδινε στις εφαρμοζόμενες
στο εν λόγω μέτρο διατάξεις. Μολονότι η Επιτροπή δεν αρνήθηκε τους ισχυρισμούς αυτούς ενώπιον του Πρωτοδικείου, αυτό έκρινε
ότι η νυν αναιρεσείουσα δεν προσκόμισε συναφή αποδεικτικά στοιχεία. Συγκεκριμένα, έκρινε ότι δεν προσκόμισε ιδίως τις εξαμηνιαίες
εκθέσεις από τις οποίες προέκυπτε ότι, κατά την 30ή Ιουνίου 2001, δεν είχε εκτελεστεί καμία χρηματοδοτική πράξη και δεν είχε
ολοκληρωθεί η επικαιροποιημένη έως 21 Νοεμβρίου 2001 έκθεση. Ελλείψει αυτών των εγγράφων, το Πρωτοδικείο κακώς έκρινε ότι
δεν ήταν σε θέση να επαληθεύσει τους ισχυρισμούς της νυν αναιρεσείουσας. Αντιθέτως, αυτή προβάλλει ότι, ελλείψει αρνήσεως
από μέρους της Επιτροπής, το Πρωτοδικείο όφειλε να δεχθεί τους ισχυρισμούς ως αληθείς ή, εφόσον τα ως άνω έγγραφα ασκούσαν
ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, να διατάξει την επίδειξη αυτών από τη νυν αναιρεσείουσα.
Η Επιτροπή φρονεί ότι ο έβδομος λόγος αναιρέσεως είναι αλυσιτελής, αφής στιγμής το Πρωτοδικείο στήριξε την απόρριψη του αντλούμενου
από την παραβίαση της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης λόγου ακυρώσεως σε αιτιολογία άσχετη με την εκτίμηση
των εν λόγω εγγράφων. Επί της ουσίας ισχυρίζεται ότι ορθώς το Πρωτοδικείο έκρινε ότι, ελλείψει αποδείξεων, δεν μπορούσε να
αποφανθεί επί του ζητήματος εάν η επιτροπή παρακολουθήσεως ήταν ενήμερη για την απουσία παρεμβάσεων υπέρ των ΜΜΕ προ της 31ης
Δεκεμβρίου 2001. Τα έγγραφα που προσκομίστηκαν κατά την πρωτόδικη διαδικασία δεν παρέχουν σαφή στοιχεία στο πλαίσιο αυτό.
Κατά συνέπεια, δεδομένων των αντίθετων απόψεων της Επιτροπής και της νυν αναιρεσείουσας, το Πρωτοδικείο ορθώς έκρινε ότι δεν
μπορούσε να αποφανθεί επ’ αυτού του σημείου.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προς στήριξη του έβδομου λόγου αναιρέσεως που αντλείται από παραμόρφωση των αποδεικτικών στοιχείων και παραβίαση των γενικών
αρχών που διέπουν το βάρος της αποδείξεως, η αναιρεσείουσα προσκόμισε τέσσερα νέα έγγραφα.
Πρέπει συναφώς να υπομνησθεί ότι, στο πλαίσιο της εξετάσεως αιτήσεως αναιρέσεως, η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου περιορίζεται
στον έλεγχο της εκτιμήσεως από το Πρωτοδικείο των ισχυρισμών που συζητήθηκαν ενώπιόν του (βλ. απόφαση της 29ης Απριλίου 2004,
C‑199/01 P και C‑200/01 P, IPK-München και Επιτροπή, Συλλογή 2004, σ. I‑4627, σκέψη 52 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Εάν
οι διάδικοι είχαν τη δυνατότητα να προσαγάγουν για πρώτη φορά ενώπιον του Δικαστηρίου αποδεικτικό μέσο που δεν είχαν προσαγάγει
ενώπιον του Πρωτοδικείου, θα μπορούσαν να υποβάλουν στην κρίση του Δικαστηρίου, του οποίου η αρμοδιότητα επί αιτήσεων αναιρέσεως
είναι περιορισμένη, διαφορά με περιεχόμενο ευρύτερο της διαφοράς που εκδίκασε το Πρωτοδικείο (απόφαση της 1ης Φεβρουαρίου
2007, C‑266/05 P, Sison κατά Συμβουλίου, Συλλογή 2007, σ. I‑1233, σκέψη 95).
Επομένως, η προσκόμιση των εν λόγω εγγράφων από τη νυν αναιρεσείουσα δεν πρέπει να γίνει δεκτή.
Επιπλέον, επιβάλλεται να επισημανθεί ότι, όπως παρατηρεί η Επιτροπή, ο λόγος αυτός αναιρέσεως αφορά μια προκαταρκτική εκτίμηση
του Πρωτοδικείου. Συγκεκριμένα, στις σκέψεις 88 έως 92 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Πρωτοδικείο απέρριψε τον αντλούμενο
από την παραβίαση της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης λόγο ακυρώσεως βασιζόμενο σε στοιχεία διαφορετικά
από εκείνα που προκύπτουν από τα έγγραφα σε εξέταση των οποίων προέβη το Πρωτοδικείο και την οποία αρνείται η αναιρεσείουσα.
Όσον αφορά το βάσιμο του λόγου αυτού, επιβάλλεται κατ’ αρχάς να υπομνησθεί ότι, επί προσφυγής ακυρώσεως, ο διάδικος που βάλλει
κατά της νομιμότητας πράξεως φέρει το βάρος της αποδείξεως, μέσω προσκομίσεως των σχετικών μέσων, των ισχυρισμών του.
Επιπλέον, κατά το άρθρο 66, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου [νυν Γενικού Δικαστηρίου],
αυτό καθορίζει τα προσήκοντα αποδεικτικά μέσα. Πάντως, όπως προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου, μόνον το δικαστήριο
της ουσίας έχει την εξουσία να κρίνει αναγκαία τη συμπλήρωση των στοιχείων που διαθέτει σε υπόθεση της οποίας έχει επιληφθεί
και να προβαίνει σε εκτίμηση των αποδεικτικών μέσων, υπό την επιφύλαξη της πρόδηλης παραμορφώσεως του περιεχομένου τους (βλ.
διάταξη του Δικαστηρίου της 26ης Ιανουαρίου 2005, C‑153/04 P, Euroagri κατά Επιτροπής, σκέψεις 61 και 62). Επομένως, το γεγονός
ότι, ελλείψει αιτήσεως επιδείξεως από μέρους του ενδιαφερόμενου διαδίκου, το Πρωτοδικείο δεν ζήτησε να συμπεριληφθεί στον
φάκελο κάποιο έγγραφο δεν συνιστά διαδικαστική παράβαση.
Κατά δεύτερο λόγο, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου. παραμόρφωση του περιεχομένου των αποδεικτικών στοιχείων συντρέχει
όταν, χωρίς να χρειάζεται να διεξαχθούν νέες αποδείξεις, προκύπτει ότι η εκτίμηση των διαθέσιμων αποδεικτικών στοιχείων είναι
προδήλως εσφαλμένη (βλ. απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2007, C‑229/05 P, PKK και KNK κατά Συμβουλίου, Συλλογή 2007, σ. I‑439,
σκέψη 37, της 6ης Απριλίου 2006, C‑551/03 P, General Motors κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. I‑3173, σκέψη 54, καθώς και της
18ης Ιουλίου 2007, C‑326/05 P, Industrias Químicas del Vallés κατά Επιτροπής, Συλλογή 2007, σ. Ι-6557, σκέψη 60).
Εν προκειμένω, πρέπει να επισημανθεί ότι, στη σκέψη 91 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι, λόγω της
μη προσκομίσεως των υποβληθεισών στην επιτροπή παρακολουθήσεως εξαμηνιαίων εκθέσεων και της επικαιροποιημένης έως 21 Νοεμβρίου
2001 εκθέσεως που μνημονεύεται στα από 10 Δεκεμβρίου 2001 πρακτικά της ως άνω επιτροπής, δεν ήταν σε θέση να εξετάσει εάν
αυτή ήταν ενήμερη για το γεγονός ότι το σύνολο του κεφαλαίου του ΤΚΚ δεν μπορούσε να επενδυθεί στις ΜΜΕ προ της 31ης Δεκεμβρίου
2001.
Όπως όμως προκύπτει συναφώς από το σημείο 5 των ως άνω πρακτικών, στις 10 Δεκεμβρίου 2001 η επιτροπή παρακολουθήσεως εκδήλωσε
την «έγκρισή της για την πρόοδο του προγράμματος της συνολικής επιδοτήσεως» ενώ έλαβε γνώση της επικαιροποιημένης έως 21 Νοεμβρίου
2001 εκθέσεως σχετικά με τη σύσταση του ΤΚΚ.
Το Πρωτοδικείο έκρινε ότι, δεδομένου ότι η νυν αναιρεσείουσα δεν προσκόμισε έγγραφα που αποδεικνύουν ότι ενημέρωσε την επιτροπή
παρακολουθήσεως για τη μη επένδυση του συνόλου του καταβεβλημένου κεφαλαίου του ΤΚΚ στις ΜΜΕ προ της 31ης Δεκεμβρίου 2001,
αυτό δεν μπορούσε να διαπιστώσει εάν η Επιτροπή είχε πράγματι γνώση της προόδου υλοποιήσεως της κοινοτικής παρεμβάσεως.
Η ερμηνεία αυτή δεν μπορεί να χαρακτηρίζεται ως εσφαλμένη αφής στιγμής, ελλείψει στοιχείων βάσει των οποίων η επιτροπή παρακολουθήσεως
θα μπορούσε να εκφράσει τη συμφωνία της, το Πρωτοδικείο δεν ήταν σε θέση να εξακριβώσει εάν η Επιτροπή είχε εγκρίνει τις λεπτομέρειες
εκτελέσεως του επίμαχου μέτρου παρεμβάσεως.
Εκ των ανωτέρω έπεται ότι ο έβδομος λόγος αναιρέσεως που αντλείται από παραμόρφωση των αποδεικτικών στοιχείων και παραβίαση
των γενικών αρχών που διέπουν το βάρος της αποδείξεως πρέπει σε κάθε περίπτωση να κριθεί αβάσιμος.
Επί του ογδόου λόγου αναιρέσεως ο οποίος αντλείται από παραβίαση της κοινοτικής νομολογίας σχετικά με την εφαρμογή της αρχής
της αναλογικότητας στις περιπτώσεις μειώσεως κοινοτικής συνδρομής
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον όγδοο λόγο αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα βάλλει κατά της διατυπωμένης ιδίως στη σκέψη 93 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως
εκτιμήσεως, κατά την οποία το Πρωτοδικείο, αναφερόμενο στην προαναφερθείσα απόφαση Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής, έκρινε ότι εξαιτίας
της μη υλοποιήσεως των επενδύσεων στις ΜΜΕ, η Επιτροπή υποχρεούνταν σε μείωση της συνδρομής χωρίς να λάβει υπόψη διάφορες
περιστάσεις τις οποίες επικαλέστηκε η νυν αναιρεσείουσα ως προς τον ήπιο χαρακτήρα της διαπραχθείσας παραβάσεως. Η νυν αναιρεσείουσα
επισημαίνει ότι η απόφαση αυτή αφορά πράξη εκδοθείσα κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 12 και όχι του άρθρου 24 κανονισμού 4254/88.
Το τελευταίο αυτό άρθρο δεν κάνει καμία αναφορά σε σύστημα «άνευ ετέρου» ανακτήσεως, το οποίο δεν αφήνει καμία διακριτική
ευχέρεια στην Επιτροπή. Αντιθέτως, όπως προκύπτει από την απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης Δεκεμβρίου 2003, T‑306/00, Conserve
Italia κατά Επιτροπής (Συλλογή 2003, σ. II‑5705, σκέψεις 135 έως 149), η Επιτροπή, κατά τον καθορισμό της μειώσεως του αρχικώς
καταβληθέντος ποσού της συνδρομής, πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη συμπεριφορά των δικαιούχων, ιδίως εάν ενήργησαν με αθέμιτο
τρόπο.
Κατά την Επιτροπή, ορθώς το Πρωτοδικείο έκρινε ότι, σε περίπτωση μη τηρήσεως προϋποθέσεως για τη χορήγηση της κοινοτικής συνδρομής
όπως η σχετική με την προθεσμία εκτελέσεως των επιλέξιμων δαπανών, η μείωση στην οποία αυτή προβαίνει αποτελεί απλή διόρθωση
των χρηματοδοτικών δεδομένων, άσχετη με οποιαδήποτε κρίση περί αξιοποίνου ή, ενδεχομένως, απόπειρας απάτης από μέρους των
δικαιούχων. Ακολούθως, το Πρωτοδικείο δεν παρεξέκλινε από τη σχετική με την αρχή της αναλογικότητας νομολογία αποφαινόμενο
ότι η Επιτροπή δεν διέθετε διακριτική ευχέρεια ως προς τη μείωση του αρχικώς καταβληθέντος ποσού της χρηματοδοτικής συνδρομής.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Στη σκέψη 93 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η Επιτροπή δεν διέθετε διακριτική ευχέρεια ως προς
τις συνέπειες που επέσυρε το γεγονός ότι, στις 31 Δεκεμβρίου 2001, μέρος του καταβεβλημένου κεφαλαίου του ΤΚΚ δεν είχε εκταμιευθεί
προς επένδυση στις ΜΜΕ. Έκανε συναφώς μνεία των σκέψεων 22, 23 και 47 της προαναφερθείσας αποφάσεως Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής.
Όπως επισήμανε η αναιρεσείουσα, η απόφαση αυτή αφορά πράξη της Επιτροπής εκδοθείσα κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 12 του κανονισμού
4254/88, το οποίο εισάγει μεταβατική ρύθμιση ορίζουσα προθεσμία και επιβάλλουσα την ανάκτηση των μη αξιοποιηθέντων πόρων.
Αντιθέτως, η προσβαλλόμενη απόφαση έχει εκδοθεί κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 24 του κανονισμού 4253/88, που παρέχει στην Επιτροπή
εξουσία μειώσεως της χρηματοδοτικής συνδρομής οσάκις η εκτέλεση του μέτρου ήταν παράτυπη και δεν δικαιολογεί τη χορήγηση του
συνόλου της συνδρομής. Στις εμπίπτουσες στο άρθρο 24 παρατυπίες κατά την εκτέλεση επιβάλλεται να συμπεριληφθεί και η μη τήρηση
της προθεσμίας περατώσεως της κοινοτικής παρεμβάσεως.
Όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας με το σημείο 208 των προτάσεών της, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η Επιτροπή, οσάκις
εκδίδει απόφαση κατ’ εφαρμογήν του εν λόγω άρθρου, δεν υποχρεούται να ζητήσει την επιστροφή του συνόλου της χρηματοδοτικής
συνδρομής, αλλά μπορεί να προσδιορίζει το τμήμα της συνδρομής που πρέπει να της επιστραφεί. Εντούτοις, οφείλει να ασκεί την
εξουσία αυτή σεβόμενη την αρχή της αναλογικότητας κατά τρόπο ώστε τα ποσά της συνδρομής των οποίων ζητείται η επιστροφή να
μην είναι δυσαναλόγως υψηλά σε σχέση με τις διαπραχθείσες παρατυπίες (βλ. απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 2006, C‑240/03 P, Comunità
montana della Valnerina κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. I‑731, σκέψη 140).
Εκ των ανωτέρω έπεται ότι, εν προκειμένω, η ερμηνεία του Πρωτοδικείου σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας
είναι πεπλανημένη.
Εντούτοις, πλάνη περί το δίκαιο αυτού του περιεχομένου δεν μπορεί να έχει ως συνέπεια την αναίρεση της αναιρεσιβαλλομένης
αποφάσεως, αφής στιγμής η νυν αναιρεσείουσα δεν προσκόμισε ενώπιον του δικαστηρίου της ουσίας κανένα στοιχείο από το οποίο
να προκύπτει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά το μέτρο που επιβάλλει μείωση του συνόλου σχεδόν της αρχικώς χορηγηθείσας χρηματοδοτικής
συνδρομής, δεν λαμβάνει υπόψη στοιχεία που είναι ικανά να δικαιολογήσουν τον περιορισμό της μειώσεως που αποφάσισε η Επιτροπή.
Προς στήριξη του αντλούμενου από την παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας λόγου αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα προβάλλει ότι
η απουσία επενδύσεων από το ΤΚΚ στις ΜΜΕ είναι η συνέπεια της εσφαλμένης ερμηνείας των εφαρμοστέων κανόνων και όχι απάτης
εις βάρος της Κοινότητας.
Από την περίσταση αυτή και μόνο δεν μπορεί όμως να συναχθεί ότι το ποσό κατά το οποίο μειώνεται η συνδρομή πρέπει να είναι
μικρότερο από αυτό που αποφάσισε η Επιτροπή.
Συγκεκριμένα, εάν συνέπεια της διαπράξεως απάτης είναι η αύξηση του ποσού κατά το οποίο πρόκειται να μειωθεί η αρχικώς χορηγηθείσα
συνδρομή, η μη διάπραξη απάτης δεν αποτελεί λόγο διατηρήσεως των επιδοτήσεων οι οποίες δεν αξιοποιούνται σύμφωνα με τους εφαρμοστέους
κανόνες.
Κατά συνέπεια, ο αντλούμενος από την παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί κατά το
μέτρο που το δικαστήριο της ουσίας έκρινε ότι οι περιστάσεις που επικαλέστηκε η νυν αναιρεσείουσα δεν δικαιολογούν την ελάττωση
του ποσού κατά το οποίο η Επιτροπή αποφάσισε να μειώσει τη συνδρομή.

Επί του τμήματος της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως το οποίο αφορά το αίτημα αποζημιώσεως
Επί του λόγου αναιρέσεως ο οποίος αντλείται από ανεπαρκή αιτιολόγηση της αποφάσεως και πλάνη περί το δίκαιο
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
Η αναιρεσείουσα προβάλλει ότι το Πρωτοδικείο, αποφαινόμενο επί του αιτήματος αποζημιώσεως λόγω της παρανομίας της προσβαλλομένης
αποφάσεως, περιορίστηκε να επισημάνει ότι, εφόσον δεν διαπίστωσε την εν λόγω παρανομία, δεν πληρούνταν μια από τις αναγκαίες
προϋποθέσεις για τη θεμελίωση αξιώσεως προς αποζημίωση. Κατά τον τρόπο αυτόν, το Πρωτοδικείο παρέλειψε να αποφανθεί επί των
λοιπών προϋποθέσεων στοιχειοθετήσεως της εξωσυμβατικής ευθύνης και δεν αιτιολόγησε επαρκώς την απόρριψη του αιτήματος περί
χρηματικής ικανοποιήσεως της ηθικής βλάβης. Δεν αποφάνθηκε ούτε επί των ισχυρισμών της νυν αναιρεσείουσας περί ευθύνης λόγω
παράνομης πράξεως απορρέουσας από τη συμπεριφορά της Επιτροπής κατά τη διαδικασία παρακολουθήσεως, η οποία της προκάλεσε ασυνήθη
και ειδική ζημία.
Η Επιτροπή φρονεί ότι το Πρωτοδικείο, εφόσον διαπίστωσε ότι δεν συνέτρεχε μία από τις τρεις αναγκαίες προϋποθέσεις στοιχειοθετήσεως
της εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης, είχε κάθε λόγο να μην προχωρήσει στην εξέταση των δύο άλλων προϋποθέσεων. Η Επιτροπή
επισημαίνει επιπλέον ότι η επιχειρηματολογία της αναιρεσείουσας σχετικά με την ευθύνη λόγω παράνομης πράξεως βασίζεται στην
πραγματικότητα σε δήθεν παράνομη συμπεριφορά του οργάνου και πρέπει, ως εκ τούτου, να απορριφθεί. Επιπροσθέτως, κατά το μέτρο
που ο ενδιάμεσος φορέας γνώριζε τις προϋποθέσεις χορηγήσεως της συνδρομής του ΕΤΠΑ, δεν βρισκόταν εκτεθειμένος σε ασυνήθη
οικονομικό κίνδυνο, μεγαλύτερο αυτού που συνήθως προκύπτει από τις δραστηριότητες του ΤΚΚ στο πλαίσιο συνολικών επιδοτήσεων.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Επιβάλλεται συναφώς να υπομνησθεί εξ αρχής ότι, όπως κρίθηκε στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, κατά την πάγια νομολογία του
Δικαστηρίου, η στοιχειοθέτηση της εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης, υπό την έννοια του άρθρου 340, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, εξαρτάται
από τη σωρευτική συνδρομή τριών προϋποθέσεων που αφορούν τον παράνομο χαρακτήρα της συμπεριφοράς που προσάπτεται στα όργανα
της Ένωσης, το υποστατό της ζημίας και την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της συμπεριφοράς αυτής και της προβαλλομένης ζημίας (βλ.,
ιδίως, αποφάσεις της 9ης Σεπτεμβρίου 1999, C‑257/98 P, Lucaccioni κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. I‑5251, σκέψη 11, και της
29ης Απριλίου 2004, C‑162/01 P, Bouma και Beusmans κατά Συμβουλίου και Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. I‑4509, σκέψη 43).
Όσον αφορά την εκτίμηση του Πρωτοδικείου σχετικά με την απορρέουσα από ευθύνη λόγω πταίσματος αξίωση της αναιρεσείουσας, επιβάλλεται
να επισημανθεί ότι αυτό, ορθώς και με επαρκή αιτιολογία, αρνήθηκε τη στοιχειοθέτηση της ευθύνης της Ένωσης λόγω εκδόσεως από
την Επιτροπή της προσβαλλομένης αποφάσεως, εφόσον η πράξη αυτή δεν είναι παράνομη και, κατά συνέπεια, ελλείπει μια από τις
αναγκαίες προϋποθέσεις για τη στοιχειοθέτηση της ευθύνης.
Ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, η νυν αναιρεσείουσα ισχυρίστηκε επίσης ότι στοιχειοθετείται άνευ πταίσματος ευθύνη της
Ένωσης για ζημία που φέρεται ότι υπέστη επειδή, κατά τη διαδικασία παρακολουθήσεως, η Επιτροπή δεν διενήργησε κανέναν έλεγχο
ή επαλήθευση των λεπτομερειών εκτελέσεως του επίμαχου μέτρου.
Εντούτοις, καίτοι το Δικαστήριο δεν υποχρεούται να αποφανθεί επί της δυνατότητας στοιχειοθετήσεως της ευθύνης της Ένωσης για
ζημία λόγω παράνομης πράξεως υπό συνθήκες όπως αυτές της υπό κρίση υποθέσεως, αρκεί να διαπιστωθεί ότι το Πρωτοδικείο απέρριψε,
χωρίς να υποπέσει σε πλάνη περί το δίκαιο, αυτόν τον ισχυρισμό δεδομένου ότι η προβαλλόμενη από την αναιρεσείουσα περιουσιακή
ζημία και ηθική βλάβη δεν έχουν σε καμία περίπτωση ασυνήθη και ειδικό χαρακτήρα. Συγκεκριμένα, οι ενδεχόμενες οικονομικές
ζημίες, έστω και αν λογισθούν υπάρχουσες, καθώς και η προβαλλόμενη προσβολή της φήμης της αποτελούν συνέπειες τις οποίες κάθε
συνετός επιχειρηματίας μπορεί ευλόγως να προσδοκά μετά την έκδοση αποφάσεως περί μειώσεως του ποσού της αρχικώς χορηγηθείσας
συνδρομής κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 24 του κανονισμού 4253/88.
Επομένως, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση του Πρωτοδικείου κατά το μέτρο που απέκλεισε την εξωσυμβατική ευθύνη της Ένωσης δεν
πάσχει πλάνη περί το δίκαιο, κατά συνέπεια, ο σχετικός λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
Εκ των ανωτέρω έπεται ότι κανένας από τους λόγους αναιρέσεως που προβάλλει η αναιρεσείουσα προς στήριξη της αιτήσεώς της δεν
μπορεί να γίνει δεκτός, ως εκ τούτου η αίτηση αυτή πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, που εφαρμόζεται στη διαδικασία αναιρέσεως δυνάμει
του άρθρου 118 του ίδιου κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος
διαδίκου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή υπέβαλε σχετικό αίτημα και η αναιρεσείουσα ηττήθηκε, η τελευταία πρέπει να καταδικαστεί
στα δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως.
2)
Καταδικάζει τη Sviluppo Italia Basilicata SpA στα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.