CELEX: 62003CJ0512
Άμεση φορολογία
Φόρος επί εισοδημάτων από καταθέσεις και επενδύσεις
Φορολογική Σύμβαση
Μειώσεις φόρου που χορηγούνται μόνο στους ασφαλισμένους σε εθνικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως

περί παραπομπής, ότι οι εν λόγω διατάξεις «απαγορεύουν κάθε εμπόδιο στην κυκλοφορία των κεφαλαίων μεταξύ κρατών μελών
και περιλαμβάνουν απαγόρευση των εμποδίων που συνιστούν δυσμενή διάκριση». Το αιτούν δικαστήριο τονίζει ότι η επένδυση σε
ακίνητα στην οποία προέβη ο προσφεύγων της κύριας δίκης εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων αυτών.

Επί του πρώτου ερωτήματος
31     Με το πρώτο του ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ’ ουσίαν αν τα άρθρα 56 ΕΚ και 58 ΕΚ πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια
ότι απαγορεύουν εθνική κανονιστική ρύθμιση, όπως η εν προκειμένω επίμαχη, σύμφωνα με την οποία δεν χορηγούνται μειώσεις φόρου
βάσει του συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως στους κατοίκους Βελγίου που δεν είναι ασφαλισμένοι στο ολλανδικό σύστημα κοινωνικής
ασφαλίσεως και των οποίων τα φορολογητέα εισοδήματα στις Κάτω Χώρες προέρχονται αποκλειστικώς από καταθέσεις και επενδύσεις,
ενώ οι κάτοικοι Κάτω Χωρών, οι οποίοι είναι ασφαλισμένοι στο εν λόγω σύστημα και πραγματοποιούν εισοδήματα της αυτής φύσεως,
απολαύουν των μειώσεων αυτών, ακόμη και αν, ελλείψει εισοδημάτων από εργασία ή κατοικία, δεν καταβάλλουν εισφορές κοινωνικής
ασφαλίσεως.
32     Ο προσφεύγων της κύριας δίκης ισχυρίζεται ότι η επίμαχη κανονιστική ρύθμιση μεταχειρίζεται αδικαιολογήτως κατά τρόπο διαφορετικό
τους κατοίκους ημεδαπής από τους κατοίκους αλλοδαπής. Συγκεκριμένα, η κατάσταση κατοίκου Κάτω Χωρών που πραγματοποιεί αποκλειστικώς
εισοδήματα από καταθέσεις και επενδύσεις και δεν καταβάλλει εισφορές κοινωνικής ασφαλίσεως μπορεί να συγκριθεί με αυτήν του
κατοίκου αλλοδαπής ο οποίος, ομοίως, πραγματοποιεί στις Κάτω Χώρες αποκλειστικώς εισοδήματα από καταθέσεις και επενδύσεις
και δεν καταβάλλει εισφορές στο πλαίσιο του ολλανδικού συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως.
33     Η Γερμανική και η Ολλανδική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή, υποστηρίζουν ότι το ευεργέτημα του οποίου απολαύουν οι κάτοικοι
ημεδαπής απορρέει από το δίκαιο της κοινωνικής ασφαλίσεως. Τονίζουν ότι υφίσταται αντικειμενική διαφορά μεταξύ, αφενός, της
καταστάσεως ενός φορολογούμενου κατοίκου αλλοδαπής πραγματοποιούντος εισοδήματα προερχόμενα αποκλειστικώς από καταθέσεις και
επενδύσεις, όπως ο προσφεύγων της κύριας δίκης, ο οποίος δεν είναι ασφαλισμένος στο ολλανδικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως
και, επομένως, δεν οφείλει εισφορές στο πλαίσιο του συστήματος αυτού, και, αφετέρου, της καταστάσεως ενός φορολογούμενου κατοίκου
ημεδαπής με εισοδήματα της αυτής φύσεως, ο οποίος είναι ασφαλισμένος στο ολλανδικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως και, ως εκ
τούτου, οφείλει κατ’ αρχήν εισφορές αυτού του είδους. Η διαφορά αυτή μεταξύ των δύο καταστάσεων δικαιολογεί τη διαφορά στη
μεταχείριση των δύο κατηγοριών φορολογουμένων.
34     Συναφώς, επιβάλλεται να υπομνησθεί ότι ο προσφεύγων της κύριας δίκης, ο οποίος κατοικεί στο Βέλγιο, πραγματοποίησε επένδυση
σε ακίνητα στις Κάτω Χώρες. Σύμφωνα με τα άρθρα 2.3 και 5.2 του νόμου IB, η επένδυση αυτή του αποφέρει τεκμαρτό εισόδημα,
το οποίο φορολογείται στις Κάτω Χώρες ως εισόδημα από καταθέσεις και επενδύσεις.
35     Από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι οι κινήσεις κεφαλαίων κατά την έννοια του άρθρου 56 ΕΚ περιλαμβάνουν τις
πράξεις μέσω των οποίων κάτοικοι αλλοδαπής πραγματοποιούν επενδύσεις σε ακίνητα στο έδαφος ορισμένου κράτους μέλους (βλ. αποφάσεις
της 16ης Μαρτίου 1999,, Trummer και Mayer, Συλλογή 1999, σ. I‑1661, σκέψη 21· της 11ης Ιανουαρίου 2001,, Stefan,Συλλογή 2001, σ. I‑173, σκέψη 5, και της 5ης Μαρτίου 2002,, έως και έως, Reisch κ.λπ., Συλλογή 2002, σ. I‑2157, σκέψη 30).
36     Συνεπώς, πρέπει να εξετασθεί αν η επίμαχη ολλανδική κανονιστική ρύθμιση περιορίζει την κίνηση των κεφαλαίων μεταξύ των κρατών
μελών, καθόσον παρεμβάλλει προσκόμματα στους κατοίκους αλλοδαπής που επιθυμούν να πραγματοποιήσουν επενδύσεις σε ακίνητα στις
Κάτω Χώρες.
37     Σύμφωνα με το άρθρο 2.7, παράγραφος 2, του νόμου IB, οι μειώσεις των εισφορών κοινωνικής ασφαλίσεως, οι οποίες μπορούν, ενδεχομένως,
να μετατρέπονται σε μειώσεις του φόρου που οφείλεται για τα εισοδήματα του οικείου έτους –τμήμα των οποίων αποτελούν τα εισοδήματα
από επενδύσεις σε ακίνητα– χορηγούνται μόνο στους φορολογούμενους που είναι ασφαλισμένοι στο ολλανδικό σύστημα κοινωνικής
ασφαλίσεως.
38     Το προβλεπόμενο από την ολλανδική νομοθεσία κριτήριο της ασφαλίσεως στο ολλανδικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως αποβαίνει,
στις περισσότερες περιπτώσεις, υπέρ των κατοίκων αυτού του κράτους μέλους. Πράγματι, οι φορολογούμενοι που δεν είναι ασφαλισμένοι
στο εν λόγω σύστημα είναι συνήθως κάτοικοι αλλοδαπής.
39     Η λιγότερο ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση των κατοίκων αλλοδαπής ενδέχεται να τους αποτρέπει από την πραγματοποίηση επενδύσεων
σε ακίνητα στις Κάτω Χώρες. Συνεπώς, η εν λόγω κανονιστική ρύθμιση παρεμποδίζει την ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων.
40     Εντούτοις, πρέπει να εξετασθεί αν ο περιορισμός αυτός της ελεύθερης κυκλοφορίας μπορεί να δικαιολογηθεί από πλευράς διατάξεων
της Συνθήκης.
41     Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά το άρθρο 58, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, ΕΚ, «[ο]ι διατάξεις του άρθρου 56 δεν θίγουν
το δικαίωμα των κρατών μελών […] να εφαρμόζουν τις οικείες διατάξεις της φορολογικής τους νομοθεσίας οι οποίες διακρίνουν
μεταξύ φορολογουμένων που δεν βρίσκονται στην ίδια κατάσταση όσον αφορά την κατοικία τους […]».
42     Πάντως, επιβάλλεται να γίνει διάκριση μεταξύ των επιτρεπόμενων δυνάμει του άρθρου 58, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, ΕΚ περιπτώσεων
άνισης μεταχειρίσεως και των αυθαίρετων διακρίσεων που απαγορεύονται από την παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου. Κατά πάγια νομολογία,
προκειμένου να μπορεί μια εθνική κανονιστική ρύθμιση όπως η εν προκειμένω επίμαχη να θεωρηθεί σύμφωνη προς τις διατάξεις της
Συνθήκης περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων, πρέπει η άνιση μεταχείριση να αφορά καταστάσεις που δεν είναι αντικειμενικώς
συγκρίσιμες ή να δικαιολογείται από υπέρτερο λόγο δημοσίου συμφέροντος (αποφάσεις της 6ης Ιουνίου 2000,, Verkooijen, Συλλογή 2000, σ. I‑4071, σκέψη 43, και της 7ης Σεπτεμβρίου 2004,, Manninen, Συλλογή 2004, σ. Ι-7477, σκέψεις 28 και 29).
43     Συνεπώς, τίθεται το ερώτημα αν υφίσταται, όσον αφορά τη χορήγηση μειώσεων φόρου βάσει του συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως,
αντικειμενική διαφορά μεταξύ των καταστάσεων ενός κατοίκου αλλοδαπής, όπως ο προσφεύγων της κύριας δίκης, και ενός κατοίκου
ημεδαπής ο οποίος, όπως ο ως άνω προσφεύγων, πραγματοποιεί στις Κάτω Χώρες αποκλειστικώς εισοδήματα από καταθέσεις και επενδύσεις.
44     Επιβάλλεται, κατ’ αρχάς, η διαπίστωση ότι το φορολογικό ευεργέτημα του οποίου μπορεί να κάνει χρήση ο φορολογούμενος που πραγματοποιεί
εισοδήματα φορολογητέα στις Κάτω Χώρες πρέπει να θεωρείται ως τέτοιο μόνον όταν οι μειώσεις των εισφορών κοινωνικής ασφαλίσεως
δεν μπορούν να συμψηφισθούν πλήρως με τις οφειλόμενες εισφορές κοινωνικής ασφαλίσεως.
45     Μολονότι, από φορολογικής απόψεως, η επίμαχη εθνική νομοθεσία θίγει ιδίως τους κατοίκους αλλοδαπής, εντούτοις η χορήγηση των
μειώσεων των εισφορών κοινωνικής ασφαλίσεως συνδέεται ευθέως και αποκλειστικώς με την ιδιότητα του οικείου φορολογούμενου
ως ασφαλισμένου στο ολλανδικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως. Πράγματι, τόσο οι κάτοικοι ημεδαπής όσο και οι κάτοικοι αλλοδαπής
που είναι ασφαλισμένοι στο σύστημα αυτό απολαύουν των εν λόγω μειώσεων, οι οποίες δεν χορηγούνται στους μη ασφαλισμένους κατοίκους
ημεδαπής και αλλοδαπής.
46     Συναφώς, ο προσφεύγων της κύριας δίκης υποστηρίζει ότι ο φορολογούμενος κάτοικος ημεδαπής που πραγματοποιεί εισοδήματα αποκλειστικώς
από καταθέσεις και επενδύσεις απολαύει, ως ασφαλισμένος στο ολλανδικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, πραγματικών μειώσεων
φόρου βάσει του συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως. Πράγματι, ο εν λόγω φορολογούμενος, δεδομένου ότι δεν πραγματοποιεί εισοδήματα
από εργασία ή ιδιοκατοίκηση, δεν καταβάλλει εισφορές κοινωνικής ασφαλίσεως, με αποτέλεσμα οι μειώσεις των εισφορών αυτών να
μην μπορούν να συμψηφισθούν με εισφορές αυτού του είδους. Αντιθέτως, ένας φορολογούμενος κάτοικος αλλοδαπής που πραγματοποιεί
στις Κάτω Χώρες εισοδήματα αποκλειστικώς από καταθέσεις και επενδύσεις δεν είναι ασφαλισμένος στο ολλανδικό σύστημα κοινωνικής
ασφαλίσεως και δεν καταβάλλει εισφορές σ’ αυτό το κράτος μέλος, πλην όμως δεν δικαιούται μειώσεων φόρου βάσει του συστήματος
κοινωνικής ασφαλίσεως.
47     Εντούτοις, η χορήγηση του επίμαχου ευεργετήματος σε πρόσωπα μη ασφαλισμένα στο ολλανδικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως θα
είχε ως αποτέλεσμα την ίση μεταχείριση διαφορετικών καταστάσεων, δεδομένου ότι οι ασφαλισμένοι στο σύστημα αυτό απολαύουν
μόνον κατ’ εξαίρεση των μειώσεων φόρου βάσει του συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως. Πράγματι, ο ασφαλισμένος μπορεί να ζητήσει
να λάβει μειώσεις φόρου μόνο στην περίπτωση που δεν μπορεί να συμψηφίσει τις μειώσεις των εισφορών με τις οφειλόμενες εισφορές.
Αντιθέτως, οι μειώσεις φόρου λόγω μειώσεων των εισφορών κοινωνικής ασφαλίσεως θα χορηγούνταν πάντοτε και αυτομάτως σ’ έναν
μη ασφαλισμένο, όπως ο προσφεύγων της κύριας δίκης. Πράγματι, ελλείψει υποχρεώσεως καταβολής εισφορών, ο μη ασφαλισμένος ουδέποτε
θα μπορούσε να συμψηφίσει μειώσεις των εισφορών με οφειλόμενες εισφορές κοινωνικής ασφαλίσεως.
48     Περαιτέρω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας περί της ασφαλίσεως στο ολλανδικό σύστημα είναι
σύμφωνες προς τις διατάξεις του άρθρου 13, παράγραφος 2, στοιχεία α΄ και β΄, του κανονισμού 1408/71. Πράγματι, οι κάτοικοι
ημεδαπής που ασκούν την επαγγελματική τους δραστηριότητα εκτός Κάτω Χωρών δεν υπάγονται στο σύστημα αυτό, ενώ οι κάτοικοι
αλλοδαπής που εργάζονται στις Κάτω Χώρες υπάγονται στο εν λόγω σύστημα.
49     Καθόσον το κοινοτικό δίκαιο δεν θίγει την εξουσία των κρατών μελών να ρυθμίζουν τα σχετικά με τα συστήματά τους κοινωνικής
ασφαλίσεως (απόφαση της 13ης Μαΐου 2003,, Müller-Fauré και Van Riet, Συλλογή 2003, σ. I‑4509, σκέψη 100), εναπόκειται στη νομοθεσία κάθε κράτους μέλους να καθορίσει,
ελλείψει εναρμονίσεως σε κοινοτικό επίπεδο, τις προϋποθέσεις υπαγωγής σε σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, το ύψος των οφειλόμενων
εισφορών, καθώς και τις σχετικές μειώσεις. Εξάλλου, συνάδει προς την οικονομία ενός τέτοιου συστήματος η ρύθμιση ότι οι μειώσεις
των εισφορών χορηγούνται μόνο σε όσους υποχρεούνται στην καταβολή εισφορών στο πλαίσιο του συστήματος αυτού, ήτοι στους ασφαλισμένους
στο σύστημα αυτό.
50     Εντεύθεν προκύπτει ότι μια εθνική κανονιστική ρύθμιση όπως η εν προκειμένω επίμαχη μπορεί να δικαιολογείται, όσον αφορά τη
συμφωνία της προς το άρθρο 58, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, ΕΚ, από την αντικειμενική διαφορά μεταξύ των καταστάσεων ενός ασφαλισμένου
και ενός μη ασφαλισμένου στο ολλανδικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως.
51     Συνεπώς, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 56 ΕΚ και 58 ΕΚ πρέπει να ερμηνευθούν υπό
την έννοια ότι δεν απαγορεύουν κανονιστική ρύθμιση κράτους μέλους σύμφωνα με την οποία δεν χορηγούνται μειώσεις φόρου βάσει
του συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως σε φορολογούμενους κατοίκους αλλοδαπής οι οποίοι πραγματοποιούν σ’ αυτό το κράτος μέλος
εισοδήματα αποκλειστικώς από καταθέσεις και επενδύσεις και οι οποίοι δεν είναι ασφαλισμένοι στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως
του εν λόγω κράτους μέλους, ενώ οι φορολογούμενοι κάτοικοι ημεδαπής που είναι ασφαλισμένοι στο εν λόγω σύστημα απολαύουν,
κατά τον υπολογισμό του φορολογητέου εισοδήματός τους, των μειώσεων αυτών, ακόμη και αν πραγματοποιούν αποκλειστικώς εισοδήματα
της αυτής φύσεως και δεν καταβάλλουν εισφορές κοινωνικής ασφαλίσεως.

Επί του δευτέρου και του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
52     Κατόπιν της απαντήσεως που δόθηκε στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο και στο τρίτο προδικαστικό
ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου.

Επί των δικαστικών εξόδων
53     Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του
εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
Τα άρθρα 56 ΕΚ και 58 ΕΚ πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι δεν απαγορεύουν κανονιστική ρύθμιση κράτους μέλους σύμφωνα
με την οποία δεν χορηγούνται μειώσεις φόρου βάσει του συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως σε φορολογούμενους κατοίκους αλλοδαπής
οι οποίοι πραγματοποιούν σ’ αυτό το κράτος μέλος εισοδήματα αποκλειστικώς από καταθέσεις και επενδύσεις και οι οποίοι δεν
είναι ασφαλισμένοι στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως του εν λόγω κράτους μέλους, ενώ οι φορολογούμενοι κάτοικοι ημεδαπής που
είναι ασφαλισμένοι στο εν λόγω σύστημα απολαύουν, κατά τον υπολογισμό του φορολογητέου εισοδήματός τους, των μειώσεων αυτών,
ακόμη και αν πραγματοποιούν αποκλειστικώς εισοδήματα της αυτής φύσεως και δεν καταβάλλουν εισφορές κοινωνικής ασφαλίσεως.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.