CELEX: 61985CJ0143
Προδικαστική
Συμπυκνωμένο βούτυρο παρεμβάσεως
Συσκευασία

Με απόφαση της 8ης Μαΐου που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 15 Μαΐου 1985, το Tribunal de première instance των Βρυξελλών υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, του κανονισμού 649/78 της Επιτροπής, της 31ης Μαρτίου 1978, περί πωλήσεως σε μειωμένη τιμή βουτύρου παρεμβάσεως που προορίζεται για άμεση κατανάλωση υπό μορφή συμπυκνωμένου βουτύρου ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/020, σ. 177).
Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της SA Nicolas Corman et fils (στο εξής: Corman) και του Office belge de l'économie et de l'agriculture (στο εξής: OBEA), βελγικού οργανισμού παρεμβάσεως, σχετικά με την ελευθέρωση ορισμένων ποσών που αντιπροσώπευαν ασφάλειες μεταποιήσεως και συσκευασίας του βουτύρου παρεμβάσεως, συμφώνως προς τις διατάξεις του κανονισμού 649/78.
Ο κανονισμός 649/78 έχει ως σκοπό, όπως εξηγείται με τις αιτιολογικές του σκέψεις, να ευνοήσει την εκποίηση του βουτύρου παρεμβάσεως, θέτοντας στη διάθεση των καταναλωτών συμπυκνωμένο βούτυρο προοριζόμενο για μαγειρική χρήση, χωρίς όμως να μπορεί η εκποίηση αυτή να οδηγήσει σε εκτροπή από τον προβλεπόμενο προορισμό του βουτύρου, η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει διαταραχές στην αγορά του.
Για να εξασφαλίζεται η διαφοροποίηση, σε όλα τα στάδια της εμπορίας, του εκποιούμενου βουτύρου παρεμβάσεως και των άλλων βουτύρων που κυκλοφορούν στην κοινοτική αγορά, ο κανονισμός 649/78 θεσπίζει, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση του αγοραστή να συμπυκνώνει και να συσκευάζει το βούτυρο, εντός τεσσάρων εβδομάδων από την παραλαβή, ακολουθώντας συγκεκριμένες προδιαγραφές. Ο αγοραστής οφείλει να συστήσει ασφάλεια που να εγγυάται την εκτέλεση της υποχρέωσης αυτής. Εκτός περιπτώσεως ανωτέρας βίας, η ασφάλεια αυτή ελευθερώνεται μόνο για τις ποσότητες βουτύρου που μεταποιήθηκε και συσκευάστηκε σύμφωνα με τον κανονισμό.
Κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, του κανονισμού 649/78, όπως είχε κατά το χρόνο των επίδικων πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, « το συμπυκνωμένο βούτυρο πρέπει να διατίθεται στο εμπόριο εντός κυτίων των 250 το πολύ γραμμαρίων, η εμφάνιση των οποίων να διασφαλίζει τη διαφοροποίηση μεταξύ ( της συσκευασίας ) του συμπυκνωμένου βουτύρου και ( της συσκευασίας ) του συνήθους βουτύρου, και τα οποία να φέρουν στην άνω επιφάνεια με γράμματα... τουλάχιστον 5 χιλιοστομέτρων μία ή περισσότερες από τις ακόλουθες ενδείξεις: “ Beurre concentré pour la cuisine ”, “ Butterschmalz ” ή “ Butterreinfett ”, “ Burro concentrato da cucina ” ( συμπυκνωμένο βούτυρο μαγειρικό ) ».
Κατ' εφαρμογή του κανονισμού αυτού, η Corman αγόρασε, βάσει πέντε συμβάσεων, από το ΟΒΕΑ, μεταξύ 25ης Μαρτίου 1978 και 19ης Φεβρουαρίου 1979, 210 τόνους βουτύρου, καταβάλλοντας τη μειωμένη τιμή και συνιστώντας ασφάλειες μεταποιήσεως. Οι ασφάλειες που αναφέρονταν σε δύο από τις συμβάσεις αυτές ελευθερώθηκαν από το ΟΒΕΑ το Σεπτέμβριο 1979. Οι ασφάλειες οι σχετικές με τις άλλες τρεις συμβάσεις, αντιθέτως, εισπράχθηκαν στις 8 Ιανουαρίου 1982 από το ΟΒΕΑ, το οποίο αρνήθηκε να τις ελευθερώσει, αφού οι υπηρεσίες της Επιτροπής του γνωστοποίησαν ότι θεωρούσαν ότι η Corman δεν είχε εφαρμόσει ορθώς τις προδιαγραφές του προαναφερθέντος άρθρου 5, δεδομένου ότι η εν λόγω εταιρία περιέλαβε, κατά τη συσκευασία του βουτύρου, τις υποχρεωτικές ενδείξεις πάνω σε κινητό φύλλο χαρτιού με μεταλλικό επίστρωμα, το οποίο τοποθέτησε ανάμεσα στο βούτυρο και στο διαφανές επικάλυμμα, με το οποίο κλείνει το κυτίο, ενώ οι ενδείξεις αυτές έπρεπε να αποτυπώνονται στην άνω επιφάνεια του επικαλύμματος.
Στις 22 Νοεμβρίου 1982, η Corman ενήγαγε το ΟΒΕΑ ενώπιον του Tribunal de première instance των Βρυξελλών, ζητώντας να της καταβληθούν οι ασφάλειες που είχαν καταπέσει υπέρ του εν λόγω οργανισμού στις 8 Ιανουαρίου 1982. Το ΟΒΕΑ ζήτησε με ανταγωγή να καταδικαστεί η εταιρία Corman να του αποδώσει το ποσό των ασφαλειών που είχαν ελευθερωθεί, με την αιτιολογία ότι είχαν ελευθερωθεί κακώς.
Το Tribunal de première instance των Βρυξελλών έκρινε ότι η επίλυση της διαφοράς μεταξύ της Corman και του ΟΒΕΑ απαιτούσε την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, του κανονισμού 649/78. Με απόφαση της 8ης Μαΐου 1985, ανέβαλε, κατά συνέπεια, την έκδοση οριστικής αποφάσεως και ζήτησε από το Δικαστήριο να αποφανθεί προδικαστικώς επί του εξής ερωτήματος:
«Το άρθρο 5, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, του κανονισμού 649/78 της Επιτροπής της 31ης Μαρτίου 1978 έχει την έννοια ότι η συσκευασία του συμπυκνωμένου βουτύρου σε κυτία των 250 γραμμαρίων, που περιλαμβάνουν επικάλυμμα από διαφανές πλαστικό, διά μέσου του άνω μέρους του οποίου φαίνονται οι ενδείξεις που επιβάλλει ο κανονισμός, οι οποίες αποτυπώνονται επί φύλλου που είναι εφαρμοσμένο εσωτερικά πάνω στο ίδιο το βούτυρο, είναι απολύτως νόμιμη, αν ληφθεί υπόψη ο σκοπός της κανονιστικής ρύθμισης; »
Η εταιρία Corman διευκρινίζει με τις παρατηρήσεις της ενώπιον του Δικαστηρίου ότι η συσκευασία που χρησιμοποίησε αποτελούνταν από ένα πλαστικό κυτίο, από ένα φύλλο χαρτιού με μεταλλικό επίστρωμα εφαρμοσμένο επάνω στο συμπυκνωμένο βούτυρο και από ένα διαφανές πλαστικό επικάλυμμα που εφαρμόζεται πάνω από το κυτίο και το φύλλο χαρτιού και ότι οι ενδείξεις που υπήρχαν πάνω στο φύλλο χαρτιού σύμφωνα με τον κανονισμό μπορούσαν να αναγνωστούν διά μέσου του διαφανούς πλαστικού επικαλύμματος.
Η ενάγουσα φρονεί ότι, εφόσον τοποθετείται επικάλυμμα στην άνω επιφάνεια της συσκευασίας του κυτίου, πράγμα που δεν απαγορεύεται, και η κανονιστική ρύθμιση τηρείται και το συμφέρον των καταναλωτών διαφυλάσσεται, δεδομένου ότι οι ενδείξεις που επιβάλλονται από τον κανονισμό είναι απόλυτα ευανάγνωστες, πράγμα που δεν αμφισβητείται εν προκειμένω. Άλλωστε, η τεχνική που εφάρμοσε έχει εγκριθεί από το ΟΒΕΑ χωρίς καμιά επιφύλαξη, η δε συσκευασία την οποία χρησιμοποίησε έχει πραγματοποιηθεί υπό τον κοινό έλεγχο του Office national du lait ( Εθνικής Υπηρεσίας Γάλακτος ) και του ΟΒΕΑ, δεδομένου ότι για την κάθε συσκευασία έχει εκδοθεί πιστοποιητικό πιστότητας υπογραφόμενο από τους δύο οργανισμούς.
Η Corman υποστηρίζει ότι το ΟΒΕΑ, με την ερμηνεία κατά την οποία οι ενδείξεις που επιβάλλονται από τον κανονισμό πρέπει να περιλαμβάνονται στην άνω πλευρά του επικαλύμματος, προβάλλει αξίωση που δεν στηρίζεται στην οικεία κανονιστική ρύθμιση, αφενός, διότι η ρύθμιση αυτή αναφέρεται στην « άνω επιφάνεια » της συσκευασίας του βουτύρου, δηλαδή στη μνεία που πρέπει να αποτυπώνεται πάνω σ' αυτή την όψη, άρα καταρχήν πάνω στην ίδια τη συσκευασία και όχι πάνω στο επικάλυμμα που ενδεχομένως υπάρχει, και, αφετέρου, διότι ο ορισμός της λέξης « κυτίο » δεν υποδηλώνει κατ' ανάγκη τη χρήση επικαλύμματος.
Τέλος, η Corman παρατηρεί ότι είναι αναμφισβήτητο ότι δεν έχει σημειωθεί καμία απάτη για οποιοδήποτε μέρος από το σύνολο των συμβάσεων που υπέγραψε και ότι η συσκευασία που χρησιμοποίησε καθιστούσε δυσχερέστερη την ενδεχόμενη διάπραξη απάτης, διότι θα ήταν ευκολότερο και λιγότερο δαπανηρό να αντικατασταθεί ένα τυπωμένο επικάλυμμα με άλλο από το να επιχειρηθεί να αφαιρεθεί το φύλλο χαρτιού, με κίνδυνο να ρυπανθεί το συμπυκνωμένο βούτυρο στο οποίο είναι εφαρμοσμένο το εν λόγω φύλλο, και να ξανατοποθετηθεί το επικάλυμμα.
Το ΟΒΕΑ υποστηρίζει ότι, στο κείμενο της επίμαχης διάταξης, η λέξη « να φέρουν » δεν αναφέρεται στο « βούτυρο » αλλά στα « κυτία », πράγμα που προκύπτει με ακόμα μεγαλύτερη σαφήνεια από το ολλανδικό και το γερμανικό κείμενο του κανονισμού. Εξάλλου, το ΟΒΕΑ φρονεί ότι ναι μεν το κυτίο δεν πρέπει υποχρεωτικά να είναι εφοδιασμένο με επικάλυμμα, από τη στιγμή όμως που γίνεται δεκτός αυτός ο τρόπος κλεισίματος, η άνω επιφάνεια του κυτίου είναι η εξωτερική όψη του επικαλύμματος, ούτως ώστε οι ενδείξεις που επιβάλλονται από τον κανονισμό να πρέπει να αποτυπώνονται στην επιφάνεια του επικαλύμματος.
Το ΟΒΕΑ θεωρεί ότι μόνο η αυστηρή ερμηνεία της επίμαχης διάταξης μπορεί να οδηγήσει στην επίτευξη των στόχων που επιδιώκονται με την κοινοτική ρύθμιση και να εξασφαλίσει την εφαρμογή της αρχής της ισότητας όλων των επιχειρηματιών της Κοινότητας διαφυλάσσοντας τον ομαλό ανταγωνισμό. Φρονεί ότι μια τέτοια στενή ερμηνεία δεν αντιβαίνει προς την αρχή της αναλογικότητας, διότι ο στόχος που επιδιώκεται από τον κανονισμό αυτό είναι να είναι ευδιάκριτη η συσκευασία του υπό κρίση προϊόντος σε σχέση προς τους άλλους τύπους βουτύρου, τόσο για τους καταναλωτές όσο και για τα όργανα που είναι αρμόδια να ελέγχουν αν η χρήση του είναι σύμφωνη προς τον προορισμό του.
Το ΟΒΕΑ φρονεί ότι η τεχνική που χρησιμοποίησε η εταιρία Corman είναι τέτοια που μπορεί να διευκολύνει την απάτη, διότι είναι λιγότερο δαπανηρό να αντικατασταθεί ή και να αφαιρεθεί εντελώς το παρένθετο φύλλο χαρτιού με μεταλλικό επίστρωμα από το να αντικατασταθεί το επικάλυμμα, με το οποίο κλείνει το κυτίο.
Η Επιτροπή θεωρεί βέβαιο ότι οι προδιαγραφές του κανονισμού 649/78 ως προς τη συσκευασία συνιστούν ουσιώδες στοιχείο του μηχανισμού που αποσκοπεί στην αποφυγή της εκτροπής του συμπυκνωμένου βουτύρου προς άλλους σκοπούς από τους προβλεπόμενους και φρονεί ότι κάθε παρέκκλιση από αυτές τις προδιαγραφές, που θα μείωνε την επιθυμητή εμφανή διαφοροποίηση, πρέπει να θεωρηθεί ότι βρίσκεται σε αντίθεση προς την κοινοτική διάταξη.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η συσκευασία που χρησιμοποίησε η Corman δεν είναι σύμφωνη προς τις επιταγές του άρθρου 5 του κανονισμού 649/78, διότι από την απλή ανάγνωση της εν λόγω διατάξεως μπορεί να συναχθεί ότι οι προβλεπόμενες ενδείξεις πρέπει να φέρονται ακριβώς στην άνω επιφάνεια του κυτίου. Φρονεί ότι, λόγω της συσκευασίας που επέλεξε η Corman, η μνεία « συμπυκνωμένο βούτυρο μαγειρικό » θα μπορούσε να εξαφανιστεί εντελώς με μια απλή ενέργεια που συνίσταται στην αφαίρεση του φύλλου που είναι τοποθετημένο κάτω από το επικάλυμμα του κυτίου και στην περίπτωση ακόμη που, αν ληφθεί υπόψη το μέγεθος των συσκευασιών, μα τέτοια εργασία μπορεί να απαιτήσει πρόσθετο κόστος, το οικονομικό όφελος είναι τέτοιο ώστε ο κίνδυνος απάτης να παραμένει υπαρκτός.
Η Επιτροπή επικαλείται τη νομολογία του Δικαστηρίου, που έχει δεχτεί, σε θέματα εκκαθαρίσεως των λογαριασμών, την ανάγκη αυστηρής εφαρμογής των κανονιστικών διατάξεων, ανεξάρτητα από την αποτελεσματικότητα ή την πρακτική χρησιμότητα των χρησιμοποιούμενων μέτρων, που είναι ανάλογα αλλά όχι τα ίδια με τα μέτρα που προβλέπονται από τις κοινοτικές διατάξεις ( απόφαση της 14ης Ιανουαρίου 1981, υπόθεση
819/79, Γερμανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1981, σ. 21
), και έχει αποκλείσει την ευρεία ερμηνεία των εφαρμοστέων διατάξεων όταν αυτή μπορεί να ευνοήσει τους επιχειρηματίες των άλλων κρατών μελών ( αποφάσεις της 7ης Φεβρουαρίου 1979, υπόθεση
11/76, Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής, Rec. σ. 245, ιδίως σκέψη 9, σ. 279
και υπόθεση
18/76, Γερμανία κατά Επιτροπής, Rec. σ. 343, ιδίως σκέψη 8, σ. 384
).
Πρέπει προεισαγωγικά να σημειωθεί ότι η ερμηνεία της υπό κρίση διατάξεως πρέπει να γίνει με γνώμονα το σκοπό που εκτίθεται στην όγδοη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 649/78, στην οποία αναφέρεται « ότι πρέπει να διασφαλισθεί, καθ' όλα τα στάδια εμπορίας, η διαφοροποίηση μεταξύ του βουτύρου που διατίθεται σύμφωνα με τις διατάξεις που προβλέπονται στον παρόντα κανονισμό και των λοιπών βουτύρων » και «ότι προς το σκοπό αυτό,πρέπει να προβλεφθούν διατάξεις σχετικά με τη σύσταση, τη διαφοροποίηση του συμπυκνωμένου βουτύρου ( από τα λοιπά βούτυρα ) και τη συσκευασία του συμπυκνωμένου βουτύρου σε μικρά κυτία ».
Όπως προκύπτει από την έκφραση « κυτία... τα οποία να φέρουν στην άνω επιφάνεια ... » του άρθρου 5, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, όπως είχε το κείμενο που ίσχυε κατά το χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας διαφοράς, η συσκευασία του συμπυκνωμένου βουτύρου περιέχει κατ' ανάγκη μια άνω επιφάνεια, για να κλείνει το κυτίο, χωρίς ωστόσο να επιβάλλει ακριβώς αν το είδος του κλεισίματος θα είναι κάλυμμα, χαρτί με μεταλλικό επίστρωμα ή άλλο είδος κλεισίματος.
Με την έκφραση « άνω επιφάνεια » η επίμαχη διάταξη εννοεί την πλευρά της συσκευασίας που δεν είναι ούτε μία από τις πλάγιες πλευρές, ούτε η κάτω πλευρά, και τούτο για να είναι εμφανείς οι ενδείξεις που επιβάλλει ο κανονισμός τόσο χάριν της πληροφόρησης των καταναλωτών όσο και χάριν του ελέγχου. Εννοεί, λοιπόν, την όψη της συσκευασίας που είναι ορατή από πάνω.
Επομένως, με την έκφραση « άνω επιφάνεια » δεν πρέπει κατ' ανάγκη να νοείται η « εξωτερική όψη ». Κατά συνέπεια, ένας τρόπος κλεισίματος της συσκευασίας, όπως αυτός που περιγράφει το εθνικό δικαστήριο, που περιέχει ένα φύλλο χαρτιού με μεταλλικό επίστρωμα που φέρει τις ενδείξεις τις οποίες επιβάλλει ο κανονισμός, συνιστά την « άνω επιφάνεια » του κυτίου κατά την έννοια της διατάξεως, έστω και αν πάνω από το φύλλο αυτό τοποθετείται επικάλυμμα, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό είναι διαφανές και καθιστά απολύτως δυνατή την ανάγνωση των ενδείξεων που επιβάλλει ο κανονισμός. Στην περίπτωση αυτή, το γεγονός ότι η « εξωτερική » όψη της πλευράς όπου κλείνει το κυτίο ανήκει στο επικάλυμμα δεν έχει σημασία, από τη στιγμή που οπτικώς το αποτέλεσμα είναι το ίδιο.
Πρέπει, εξάλλου, να σημειωθεί ότι, και αν ακόμη γινόταν δεκτό ότι ο στόχος της προλήψεως της απάτης μέσω της υποχρεώσεως που επιβάλλεται από την επίμαχη διάταξη εμπίπτει στους στόχους της διάταξης αυτής, δεν αποδείχτηκε κατά την ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασία ότι μια συσκευασία, όπως η περιγραφόμενη από το εθνικό δικαστήριο, οδήγησε πράγματι στη διάπραξη απάτης ή ότι ήταν τέτοια που τη διευκόλυνε. Ορθώς, άλλωστε, παρατήρησε η Corman ότι οποιαδήποτε απόπειρα αφαιρέσεως του φύλλου με μεταλλικό επικάλυμμα, το οποίο χρησιμοποίησε, θα ενείχε κίνδυνο να ρυπανθεί το συμπυκνωμένο βούτυρο και ότι είναι επομένως ανακριβές να λέγεται ότι η συσκευασία που επιλέχθηκε προσφερόταν ευκολότερα στη διάπραξη απάτης από ό,τι η συσκευασία στην οποία θα έπρεπε να αντικατασταθεί το επικάλυμμα του κυτίου.
Πρέπει επομένως στο ερώτημα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 5, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, του κανονισμού 649/78 της Επιτροπής, της 31ης Μαρτίου 1978, έχει την έννοια ότι η συσκευασία του συμπυκνωμένου βουτύρου σε κυτία των 250 γραμμαρίων που περιλαμβάνει ένα διαφανές πλαστικό επικάλυμμα, διά μέσου του άνω μέρους του οποίου εμφαίνονται οι ενδείξεις που επιβάλλει ο κανονισμός αποτυπωμένες επί φύλλου τοποθετημένου εσωτερικά πάνω στο ίδιο το βούτυρο, είναι νόμιμη.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οποία κατέθεσε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με απόφαση της 8ης Μαΐου 1985 το Tribunal de première instance των Βρυξελλών, αποφαίνεται:

Το άρθρο 5, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, του κανονισμού 649/78 της Επιτροπής, της 31ης Μαρτίου 1978, έχει την έννοια ότι η συσκευασία του συμπυκνωμένου βουτύρου σε κυτία των 250 γραμμαρίων που περιλαμβάνει ένα διαφανές πλαστικό επικάλυμμα, διά μέσου του άνω μέρους του οποίου εμφαίνονται οι ενδείξεις που επιβάλλει ο κανονισμός αποτυπωμένες επί φύλλου τοποθετημένου εσωτερικά πάνω στο ίδιο το βούτυρο, είναι νόμιμη.

Κακούρης
Koopmans
Rodríguez Iglesias
Δημοσιεύτηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 8 Οκτωβρίου 1986.
Ο γραμματέας
Ρ. Heim
Ο πρόεδρος του τέταρτου τμήματος
Κ. Κακούρης
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.