CELEX: 62004CJ0128
Transport drogowy
Przepisy socjalne
Rozporządzenie (EWG) nr 3821/85
Obowiązek instalacji i używania tachografu
Rozporządzenie (EWG) nr 3820/85
Wyjątek na rzecz pojazdów przewożących materiały i urządzenia

1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 13 ust. 1 lit. g) rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85
z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego (Dz.U.
L 370, str. 1).
2       Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego przeciwko spółce prawa belgijskiego Raemdonck‑Janssens BVBA (zwanej
dalej „Raemdonck‑Janssens”) oraz A. A. Raemdonck, zarządzającej tą spółką, w związku z zarzucanym naruszeniem przepisów rozporządzenia
Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz.U.
L 370, str. 8).

Ramy prawne

Uregulowania wspólnotowe
3       Rozporządzenie nr 3821/85 wymaga, aby pojazdy używane w transporcie drogowym były wyposażone w tachograf. Zgodnie z brzmieniem
art. 14 ust. 2:
„Przedsiębiorstwo przechowuje wykresówki, ułożone w odpowiednim porządku, przez co najmniej rok po ich użyciu oraz wydaje
zainteresowanym kierowcom, na ich wniosek, kopie wykresówek. Wykresówki są okazywane lub przekazywane na żądanie każdego upoważnionego
funkcjonariusza służb kontrolnych”.
4       Artykuł 3 ust. 2 rozporządzenia nr 3821/85 stanowi, że państwa członkowskie mogą wyłączyć pojazdy wymienione w art. 13 ust. 1
rozporządzenia (EWG) nr 3820/85 z zakresu stosowania tego rozporządzenia. Powiadamiają one Komisję Wspólnot Europejskich o każdym
wyłączeniu przyznanym na mocy niniejszego ustępu.
5       Artykuł 13 ust. 1 rozporządzenia nr 3820/85 stanowi:
„l.      Każde państwo członkowskie może na swoim terytorium lub w uzgodnieniu z zainteresowanymi krajami na terytorium innego państwa
członkowskiego, udzielić odstępstw od dowolnego przepisu niniejszego rozporządzenia odnośnie do przewozu pojazdem należącym
do jednej lub kilku poniższych kategorii:
[…]
g)      pojazdy przewożące materiały lub urządzenia na użytek kierowcy w trakcie jego pracy w promieniu 50 km od miejsca normalnej
bazy pojazdu, pod warunkiem że prowadzenie pojazdu nie stanowi głównej czynności kierowcy i że taki wyjątek nie narusza w sposób
znaczący celów niniejszego rozporządzenia. Państwa członkowskie mogą wprowadzić konieczność posiadania indywidualnego upoważnienia
do takich wyjątków;
[…].
Państwa członkowskie poinformują Komisję o wyjątkach udzielonych na mocy tego ustępu”.
6       Artykuł 1 ust. 3 tego rozporządzenia definiuje „kierowcę” jako „każdą osobę, która kieruje pojazdem nawet przez krótki okres,
oraz każdą osobę, która jest przewożona w pojeździe w tym celu, aby kierować nim w razie potrzeby”.

Uregulowania krajowe
7       Przepisy rozporządzenia nr 3821/85 były wdrażane w Belgii zarządzeniem królewskim z dnia 13 lipca 1984 r. (
Moniteur belge
z dnia 4 października 1984 r., str. 13509) w brzmieniu zmienionym zarządzeniem królewskim z dnia 10 listopada 1987 r. (
Moniteur belge
z dnia 19 grudnia 1987 r., str. 19063). Artykuł 1 akapit drugi tego zarządzenia stanowi, że obowiązek wyposażenia w tachograf
obejmujący pojazdy samochodowe zarejestrowane w Belgii nie dotyczy pojazdów wymienionych w jego załączniku 1. Punkt 8 załącznika 1B
wymienia „pojazdy przewożące materiały lub urządzenia na użytek kierowcy w trakcie jego pracy w promieniu 50 km od miejsca
normalnej bazy pojazdu, pod warunkiem że prowadzenie pojazdu nie stanowi głównej czynności kierowcy”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
8       Działalność wykonywana przez Raemdonck-Janssens w zakresie ogólnych prac związanych z infrastrukturą polega na wykonywaniu
wykopów, a następnie instalowaniu rur kanalizacyjnych, kabli i sieci telekomunikacyjnych. Przedmiotowa spółka wykorzystuje
swoich własnych pięciu kierowców do przywozu niezbędnych materiałów na teren budowy.
9       W dniu 18 października 2001 r. ciężarówka należąca do Raemdonck‑Janssens została poddana kontroli. Badanie krążków tachografu
pojazdu wykazało, iż pan Burm, jego kierowca, pracował w godzinach nadliczbowych.
10     W wyniku tego stwierdzenia funkcjonariusz przeprowadzający kontrolę stosowania przepisów socjalnych zażądał dostępu do zapisów
tachografów wszystkich kierowców zatrudnionych przez Raemdonck‑Janssens za okres jednego roku. Początkowo uzyskał on dostęp
jedynie do zapisów z ostatniego trymestru 2001 r. dotyczących pana Burma oraz do jego indywidualnej karty wynagrodzenia za
ten okres. Analiza tych dokumentów wykazała, że pan Burm pracował w godzinach nadliczbowych i nie otrzymał za to żadnego dodatkowego
wynagrodzenia ani dodatkowych dni wolnych od pracy z tego tytułu. Ponadto okazało się, że pan Burm pracował również w soboty,
co jest sprzeczne z przepisami dotyczącymi wykonywania prac budowlanych. Następnie funkcjonariusz przeprowadzający kontrolę
uzyskał dostęp do indywidualnych kart wynagrodzenia innych kierowców zatrudnionych przez Raemdonck‑Janssens. Ich analiza wykazała,
że kierowcy ci nigdy nie otrzymywali wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.
11     Openbaar Ministerie wszczął postępowanie karne przeciwko A. A. Raemdonck oraz spółce Raemdonck-Janssens przed Rechtbank van eerste
aanleg te Dendermonde (Belgia). Oskarżeni twierdzą, że przewozów wykonywanych przez spółkę Raemdonck‑Janssens dotyczy wyjątek
przewidziany w art. 13 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 3280/85. Ich zdaniem kierowcy byli zatrudnieni na terenach budowy
przy przewozie materiałów i niezbędnych urządzeń, takich jak koparki, kable i płyty. Tereny te znajdują się w promieniu 50 km
od siedziby spółki. W kontekście, w jaki wpisuje się ów przepis, pojęcie „materiałów lub urządzeń” obejmowałoby materiały
budowlane i instalacyjne, takie jak kable.
12     Uznając, iż zawisłe przed nim postępowanie karne dotyczy pewnych aspektów prawa wspólnotowego, Rechtbank van eerste aanleg
te Dendermonde postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy pojęcie »materiałów lub urządzeń«, o którym mowa w art. 13 [ust. 1] lit. g) rozporządzenia […] nr 3820/85 […] należy
interpretować w ten sposób, że odnosi się ono wyłącznie do »narzędzi i przyrządów«, czy raczej przeciwnie, że pojęcie to obejmuje
również przedmioty niezbędne do wykonania prac budowlanych – które mogą być przewożone osobno bądź wraz z narzędziami i przyrządami
– takie jak materiały budowlane czy też kable?”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego
13     Sąd krajowy w swym pytaniu zmierza w istocie do ustalenia, czy pojęcie „materiałów lub urządzeń”, o którym mowa w art. 13
ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 3820/85, […] należy w świetle szczególnego systemu wyjątków ustanowionych w art. 3 ust. 1
rozporządzenia nr 3821/85 interpretować w ten sposób, że dotyczy ono wyłącznie „narzędzi i urządzeń”, czy też obejmuje również
przedmioty niezbędne do wykonania prac budowlanych, które mogą być przewożone osobno bądź wraz z narzędziami i przyrządami,
takie jak materiały budowlane czy też kable.
14     Celem udzielenia użytecznej odpowiedzi na to pytanie należy przeanalizować przesłanki udzielenia odstępstwa przewidzianego
w art. 13 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 3820/85 oraz określić zakres stosowania tego przepisu.
15     Zarówno rząd Zjednoczonego Królestwa, jak i Komisja mają wątpliwości co do tego, czy wszystkie z tych przesłanek zostały spełnione
w przedmiotowym stanie faktycznym. Zastanawiają się w szczególności nad statusem kierowców prowadzących pojazdy przewożące
materiały bądź urządzenia oraz nad charakterem wykonywanych przez nich czynności. Z drugiej strony wiadomo, iż przedmiotowe
pojazdy były używane w promieniu 50 km od miejsca ich normalnej bazy.
16     Zgodnie z brzmieniem art. 13 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 3820/85, przewidziany w nim wyjątek stosuje się wyłącznie pod
warunkiem, że prowadzenie pojazdu nie stanowi głównej czynności kierowcy. Ponadto kierowca powinien używać spornych materiałów
bądź urządzeń podczas pracy. Te dwie przesłanki są zatem związane z czynnościami kierowcy, nie zaś z działalnością danego
przedsiębiorstwa.
17     Informacje, którymi dysponuje Trybunał, nie pozwalają na stwierdzenie z całą pewnością, czy zatrudnieni przez Raemdonck‑Janssens
kierowcy spełniali tak sformułowane przesłanki. W tych okolicznościach do sądu krajowego, przed którym zawisło postępowanie
i na którym ciąży odpowiedzialność za przyszły wyrok, należy ustalenie, czy przesłanki te zostały spełnione czy też nie, biorąc
pod uwagę okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy.
18     W kwestii oczekiwanej wykładni pojęcia „materiały i urządzenia”, o którym mowa w art. 13 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 3820/85,
rząd Zjednoczonego Królestwa i Komisja twierdzą, że pojęcie to nie dotyczy jedynie „narzędzi i przyrządów”, lecz może również
obejmować materiały budowlane i kable.
19     Należy stwierdzić, że ten kierunek wykładni znajduje potwierdzenie w brzmieniu omawianego przepisu, w jego kontekście oraz
w celach uregulowania, którego część stanowi.
20     Należy przede wszystkim stwierdzić, że interpretowanie pojęcia „materiały i urządzenia” jako odnoszącego się wyłącznie do
„narzędzi i przyrządów” nie jest zgodne z brzmieniem art. 13 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 3820/85. Choć prawdą jest, iż
pojęcie „urządzeń” obejmuje w szczególności narzędzia i przyrządy przewożone przez kierowcę dla celów wykonywanej pracy, nie
zmienia to faktu, iż pojęcie „materiałów” ma dużo szerszy zakres i obejmuje również materiały niezbędne przy wykonywaniu tej
pracy.
21     Co się zaś tyczy kontekstu, w jaki wpisuje się pojęcie „materiałów i urządzeń”, trzeba podkreślić, że pojęcie to należy interpretować
w świetle przesłanek wymienionych w art. 13 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 3820/85, w tym w szczególności przesłanek wynikających
ze sformułowania „na użytek kierowcy w trakcie jego pracy” oraz „pod warunkiem że prowadzenie pojazdu nie stanowi głównej
czynności kierowcy”. Możliwa jest sytuacja, gdy kierowca, którego główną czynnością nie jest kierowanie pojazdem, w celu wykonania
swej pracy musi przewozić nie tylko narzędzia i urządzenia, ale również materiały, takie jak materiały budowlane, które są
niezbędne przy wykonywaniu tej pracy. Stąd nic nie stoi na przeszkodzie, aby tego typu materiały również były objęte przedmiotowym
przepisem.
22     Wreszcie, jeśli chodzi o analizę celów uregulowania będącego przedmiotem sporu przed sądem krajowym, należy przypomnieć nie
tylko cel wyjątku przewidzianego w art. 13 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 3820/85, lecz również cele realizowane przez to
rozporządzenie oraz przez rozporządzenie nr 3821/85. Oczywiste jest, że rozporządzenia te mają na celu poprawę bezpieczeństwa
na drogach i warunków pracy kierowców w transporcie drogowym. Celom tym służy między innymi obowiązek wyposażania pojazdów
w transporcie drogowym w tachografy umożliwiające kontrolę czasu kierowania pojazdem oraz okresów wypoczynku kierowców.
23     Tym niemniej – jak wynika z motywu czwartego rozporządzenia 3821/85 oraz z art. 13 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 3820/85
– niektóre pojazdy oraz niektóre typy przewozu zrealizowanego przy ich użyciu mogą bez przeszkód zostać wyłączone z zakresu
stosowania systemu ustanowionego przez te dwa rozporządzenia. W istocie państwa członkowskie mogą pod pewnymi warunkami i przy
zachowaniu integralności celów tego systemu ustanowić na ich terytorium wyjątki dotyczące przewozu wykonywanego przy użyciu
takich pojazdów jak te, o których mowa w art. 13 ust. 1 lit. g). Ponieważ przesłanki stosowania tego ostatniego przepisu są
ujęte w sposób wąski, interpretowanie pojęcia „materiały i urządzenia” jako obejmującego również przedmioty niezbędne do wykonania
prac budowlanych nie jest sprzeczne z realizowanym celem, tj. poprawą bezpieczeństwa na drogach i warunków pracy kierowców
w transporcie drogowym. Nadto taka wykładnia pozwala na zagwarantowanie skuteczności wyłączenia przewidzianego w art. 13 ust. 1
lit. g) rozporządzenia nr 3820/85.
24     Mając na względzie powyższe rozważania, należy odpowiedzieć na postawione pytanie, że pojęcie „materiałów lub urządzeń”, o którym
mowa w art. 13 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 3820/85, należy w świetle szczególnego systemu wyjątków ustanowionego w art. 3
ust. 1 rozporządzenia nr 3821/85 interpretować w ten sposób, że nie dotyczy ono wyłącznie „narzędzi i urządzeń”, lecz obejmuje
również przedmioty, takie jak materiały budowlane czy też kable, niezbędne do wykonania prac wchodzących w podstawowy zakres
czynności kierowcy danego pojazdu.

W przedmiocie kosztów
25     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
Pojęcie „materiałów lub urządzeń”, o którym mowa w art. 13 ust. 1 lit. g) rozporządzenia (EWG) nr 3820/85 z dnia 20 grudnia
1985 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego, należy interpretować
w świetle szczególnego systemu wyjątków ustanowionego w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia
1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym w ten sposób, że nie dotyczy ono wyłącznie „narzędzi
i urządzeń”, lecz obejmuje również przedmioty, takie jak materiały budowlane czy też kable, niezbędne do wykonania prac wchodzących
w podstawowy zakres czynności kierowcy danego pojazdu.
Podpisy
*
Język postępowania: niderlandzki.