CELEX: 62002CJ0420
Niet-nakoming
Illegaal storten van afval op de stortplaats 'Péra Galini'
Richtlijn 75/442/EEG betreffende afvalstoffen, zoals gewijzigd bij richtlijn 91/156//EEG
Artikelen 4 en 9

De Commissie van de Europese Gemeenschappen verzoekt het Hof vast te stellen dat de Helleense Republiek, door niet de maatregelen
te nemen die noodzakelijk zijn om te verzekeren dat op de stortplaats „Péra Galini” in het departement Iraklion (Griekenland)
de nuttige toepassing of de verwijdering van afvalstoffen plaatsvindt zonder gevaar voor de gezondheid van de mens, zonder
risico voor water, lucht, bodem, fauna en flora en zonder geluids- of stankhinder te veroorzaken, en door een vergunning voor
de exploitatie van deze inrichting te verlenen die niet de vereiste gegevens bevat, de verplichtingen niet is nagekomen die
op haar rusten krachtens de artikelen 4 en 9 van richtlijn 75/442/EEG van de Raad van 15 juli 1975 betreffende afvalstoffen
(PB L 194, blz. 39), zoals gewijzigd bij richtlijn 91/156/EEG van de Raad van 18 maart 1991 (PB L 78, blz. 32; hierna: „richtlijn”).
Rechtskader
Artikel 4 van de richtlijn luidt:
„De lidstaten nemen de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat de nuttige toepassing of de verwijdering van de afvalstoffen
plaatsvindt zonder gevaar voor de gezondheid van de mens en zonder dat procédés of methoden worden aangewend die nadelige
gevolgen voor het milieu kunnen hebben en met name
–
zonder risico voor water, lucht, bodem, fauna en flora;
–
zonder geluids- of stankhinder te veroorzaken;
–
zonder schade te berokkenen aan natuur- en landschapsschoon.
De lidstaten nemen voorts de nodige maatregelen om het onbeheerd achterlaten of het ongecontroleerd lozen of verwijderen van
afvalstoffen te verbieden.”
Artikel 9 van de richtlijn bepaalt:
„1.

Voor de toepassing van de artikelen 4, 5 en 7 moet iedere inrichting of onderneming die de in bijlage II A bedoelde handelingen
verricht, een vergunning hebben van de in artikel 6 bedoelde bevoegde instantie.
Deze vergunning heeft met name betrekking op:
–
soort en hoeveelheid afvalstoffen,
–
de technische eisen,
–
de te nemen voorzorgsmaatregelen inzake veiligheid,
–
de plaats waar de afvalstoffen worden verwijderd,
–
de behandelingsmethode.
2.

De vergunningen kunnen voor een bepaalde periode worden verleend; zij kunnen worden verlengd en er kunnen voorwaarden en verplichtingen
aan worden verbonden, of ze kunnen, met name indien de overwogen verwijderingsmethode uit milieubeschermingsoogpunt niet aanvaardbaar
is, worden geweigerd.”
De precontentieuze procedure
Naar aanleiding van verzoekschriften aan het Europees Parlement waarin melding werd gemaakt van het illegaal storten van afval
op de stortplaats „Péra Galini” in het departement Iraklion, heeft de Commissie de Griekse regering op 23 februari 2000 verzocht
om informatie over de exploitatievoorschriften voor de betrokken inrichting en over de voortgang van het afvalstoffenbeheersplan
van dat departement.
De Griekse autoriteiten hebben in hun antwoord van 10 mei 2000 verwezen naar de tenuitvoerlegging, in verscheidene zones van
genoemd departement, van plannen van het type „XYTA” voor de aanleg van afvalstortplaatsen. Zij hebben aangegeven dat een
dergelijk plan bestaat voor de stortplaats „Péra Galini”, waarvan de ligging is goedgekeurd bij een beslissing van maart 1995.
Zij hebben gepreciseerd dat het bijbehorende ministeriële besluit tot goedkeuring van de milieuvoorschriften voor dit plan
nog niet was vastgesteld.
In mei 2000 heeft de Commissie kennis genomen van een uitspraak van 22 december 1998 van het Polymeles Protodikeio (rechtbank)
te Iraklion, dat heeft vastgesteld dat de inrichting illegaal werd geëxploiteerd en dat hieruit risico’s voor het milieu en
voor de mens voortvloeiden, en staking van de afvalstorting op de stortplaats „Péra Galini” heeft gelast.
Tijdens vergaderingen op 13 en 14 december 2000 hebben de Griekse autoriteiten de Commissie laten weten dat het afvalstoffenbeheersplan
van het departement Iraklion nog niet was vastgesteld en dat het onderzoek naar de milieugevolgen voor wat betreft de nieuwe
inrichting op de stortplaats „Péra Galini” nog niet was voltooid.
Bij brief van 20 maart 2001 hebben zij de Commissie op de hoogte gesteld van de voltooiing van de eerste fase van het afvalstoffenbeheersplan
van de regio Kreta. Zij hebben tevens verwezen naar een deskundigenonderzoek dat beoogde de exploitatievoorschriften voor
de bestaande stortplaats „Péra Galini” te onderzoeken. Zij hebben daaraan toegevoegd dat deze stortplaats geschikt was voor
de aanleg van de nieuwe inrichting voor afvalverwerking.
Van oordeel dat de Helleense Republiek de krachtens de artikelen 4 en 9 van de richtlijn op haar rustende verplichtingen niet
was nagekomen, heeft de Commissie deze lidstaat bij brief van 24 april 2001 aangemaand zijn opmerkingen in te dienen.
In hun antwoord van 16 november 2001 hebben de Griekse autoriteiten de Commissie laten weten dat de regionale raad van Kreta
op 16 juli 2001 het afvalstoffenbeheersplan van de regio Kreta had goedgekeurd. Volgens hen zou de uitvoering van dat plan,
door de vaststelling van een saneringsplan voor de stortplaats „Péra Galini”, op beslissende wijze bijdragen tot de oplossing
van het probleem. Voorts hebben zij melding gemaakt van verschillende maatregelen die op de stortplaats zijn getroffen om
de negatieve gevolgen voor het milieu en de risico’s voor de gezondheid van de mens te beperken. Zo is een afscheiding aangebracht
alsmede een 24-uurs bewakingssysteem, een brandwerende zone, een geasfalteerde toegangsweg tot de stortplaats om stofemissie
te verminderen en een greppel voor afvoer van het regenwater, welke afvoer wordt gecontroleerd en ter plaatse wordt gerecycled.
Voorts is de stortplaats afgedekt met zand. Bovendien zijn volgens de Griekse autoriteiten de rotsen van de regio ondoorlatend.
Aangezien zij van oordeel was dat bovengenoemde maatregelen onvoldoende waren, bracht de Commissie op 21 december 2001 een
met redenen omkleed advies uit waarbij zij de Helleense Republiek uitnodigde om binnen twee maanden na kennisgeving daarvan
de maatregelen te nemen die noodzakelijk waren om daaraan te voldoen.
In hun antwoorden van 17 april en 7 juni 2002 hebben de Griekse autoriteiten opnieuw verwezen naar de voltooiing van het raamwerk
van het afvalstoffenbeheersplan van de regio Kreta, waarvan het plan voor het departement Iraklion deel uitmaakt, en de maatregelen
die op de stortplaats „Péra Galini” waren getroffen in herinnering gebracht. Zij hebben gepreciseerd dat de door de regio
Kreta uitgevoerde onderzoeken naar het afvalstoffenbeheer eind juli 2002 voltooid moesten zijn, zodat de projecten in de loop
van datzelfde jaar gefinancierd zouden kunnen worden. Het plan voorziet in de aanleg en de exploitatie, op de stortplaats
„Péra Galini”, van een moderne „XYTA”-inrichting die beantwoordt aan de behoeften van de departementen Iraklion, Rethimnon
en Lassithi.
Daar de Commissie de situatie nog steeds onbevredigend achtte, heeft zij het onderhavige beroep ingesteld.
Het beroep
De eerste grief: schending van artikel 4 van de richtlijn
Argumenten van partijen
De Commissie merkt op dat, volgens een door de bevoegde autoriteiten op 11 februari 1998 uitgevoerde inspectie, de exploitatie
van de stortplaats „Péra Galini” een bron is van milieuverontreiniging en risico’s voor de gezondheid van de bewoners oplevert.
Zij stelt vast dat de Griekse autoriteiten in hun antwoorden op de aanmaning en op het met redenen omkleed advies erkennen
dat de stortplaats zonder onderbreking is geëxploiteerd. Volgens de Commissie zijn de op de stortplaats genomen maatregelen
ontoereikend om ervoor te zorgen dat deze goed functioneert en geen gevaar oplevert voor het natuurlijke en het door mensenhand
geschapen milieu, in de zin van artikel 4 van de richtlijn. Volgens haar moet de aanleg van afvoergreppels vergezeld gaan
van hydrogeologische onderzoeken en informatie over de ondoorlatendheid van de grond. Bovendien is geen enkele maatregel overwogen
ter voorkoming van verontreiniging van de grond en het grondwater, zoals de aanleg van een geologische isolatiemuur of van
een nieuw systeem voor waterafvoer en voor ondoorlatendheid, periodieke inspecties ter plaatse, analyses van de kwaliteit
van het water of het opvangen en het verwerken van biogas.
Voorts wijst de Commissie erop dat volgens een in januari 2002 door de directie volksgezondheid van het departement Iraklion
uitgebracht rapport het van het afval op de stortplaats afkomstige afvoerwater niet wordt opgevangen, maar terechtkomt in
een rivier, die op haar beurt weer in zee uitmondt. Evenmin is aangetoond dat de rotsen waarop de stortplaats rust, ondoorlatend
zijn. Op die beweerdelijke ondoorlatendheid kan dus geen beroep worden gedaan ter rechtvaardiging dat geen maatregelen zijn
getroffen ter voorkoming van verontreiniging van de grond en het grondwater. Ten slotte bevinden de maatregelen van het regionale
afvalstoffenbeheersplan, waarmee beoogd wordt het probleem van het afvalstoffenbeheer van Kreta op te lossen, zich volgens
de Commissie nog steeds in de onderzoeksfase.
In deze omstandigheden stelt de Commissie dat de Helleense Republiek, aangezien de stortplaats „Péra Galini” in gebruik is
sinds 1994 en tot op heden nog in bedrijf is, de grenzen heeft overschreden van de beoordelingsvrijheid die zij krachtens
artikel 4 van de richtlijn geniet.
De Griekse regering betoogt dat zij de grenzen van de beoordelingsbevoegdheid die artikel 4 van de richtlijn de lidstaten
toekent, niet heeft overschreden. Zij meent dat, rekening houdend met de op de stortplaats „Péra Galini” genomen maatregelen,
het huidige functioneren van de stortplaats geen gevaar oplevert voor de gezondheid van de mens en het milieu.
In dit verband brengt de Griekse regering nog de volgende punten naar voren:
–
In het kader van een nieuw afvalstoffenbeheersplan wordt een onderzoek verricht naar sanering van de stortplaats;
–
de tweede fase van het afvalstoffenbeheersplan van de regio Kreta is voltooid;
–
het plan en het programma voor investeringen in en het functioneren van het systeem voor recycling van verpakkingsmaterialen,
welk plan en welk programma door de minister voor milieuzaken zijn goedgekeurd, zouden in de loop van 2004 operationeel moeten
zijn;
–
een verzoek om een bijdrage uit de Structuurfondsen ter financiering van de aanleg van de centrale „XYTA”-stortplaats en de
sanering van de stortplaats „Péra Galini” moest in 2003 worden ingediend.
Met betrekking tot het rapport van januari 2002, waarvan de Commissie melding maakt, brengt de Griekse regering naar voren
dat dit is opgesteld naar aanleiding van een bezoek dat heeft plaatsgevonden op een moment waarop de omstandigheden bijzonder
moeilijk waren ten gevolge van langdurige regenval. Volgens de Griekse autoriteiten blijkt uit een ander, op 12 maart 2003
opgesteld rapport dat, behoudens buitengewone omstandigheden, het afvoerwater wordt opgevangen in drie waterdichte reservoirs
en ter plaatse wordt gerecycleerd. Overigens is de milieueffectrapportage inzake het saneringsproject voor de stortplaats
„Péra Galini” overgelegd op 10 februari 2003, met het oog op goedkeuring in april 2003. De ondoorlatendheid van de rotsen
van de regio is bevestigd door een geologische analyse, verricht met het oog op de uitvoering van het afvalstoffenbeheersplan.
De Griekse autoriteiten geven tevens aan dat metingen van de waterkwaliteit door de bevoegde autoriteiten niet aan het licht
hebben gebracht dat de toegestane grenswaarden waren overschreden.
Beoordeling door het Hof
Allereerst zij eraan herinnerd dat, hoewel artikel 4, eerste alinea, van de richtlijn niet de concrete inhoud preciseert van
de maatregelen die moeten worden genomen om de verwijdering van afvalstoffen zonder gevaar voor de gezondheid van de mens
en zonder nadelige gevolgen voor het milieu te laten plaatsvinden, deze richtlijn niettemin voor de lidstaten verbindend is
wat het te bereiken doel betreft, zij het dat de lidstaten een zekere vrijheid wordt gelaten bij de beoordeling van de noodzaak
van zulke maatregelen (arrest van 9 november 1999, Commissie/Italië, C-365/97, Jurispr. blz. I-7773, punt 67).
Derhalve kan, wanneer een feitelijke situatie niet in overeenstemming is met de in artikel 4, eerste alinea, van de richtlijn
vastgestelde doelstellingen, daaruit in beginsel niet rechtstreeks worden geconcludeerd, dat de betrokken lidstaat noodzakelijkerwijs
tekort is geschoten in de door die bepaling opgelegde verplichtingen, te weten het treffen van de maatregelen die noodzakelijk
zijn om ervoor te zorgen dat afvalstoffen worden verwijderd zonder gevaar voor de gezondheid van de mens en zonder nadelige
gevolgen voor het milieu. Het voortduren van een dergelijke feitelijke situatie, vooral wanneer deze leidt tot een significante
achteruitgang van het milieu over een langere periode, zonder dat de bevoegde instanties ingrijpen, kan er echter op duiden,
dat de lidstaten de grenzen van de beoordelingsvrijheid die hun door deze bepaling wordt gelaten, hebben overschreden (arrest
Commissie/Italië, reeds aangehaald, punt 68).
Er zij tevens aan herinnerd dat volgens vaste rechtspraak het bestaan van een inbreuk moet worden beoordeeld volgens de situatie
waarin de lidstaat zich bevond aan het einde van de in het met redenen omkleed advies gestelde termijn, en dat het Hof met
daarna opgetreden wijzigingen geen rekening kan houden (zie met name arresten van 24 oktober 2002, Commissie/Italië, C-455/00,
Jurispr. blz. I‑9231, punt 21, en 2 oktober 2003, Commissie/Italië, C-348/02, Jurispr. blz. I‑11613, punt 7).
Derhalve dient te worden onderzocht of de Commissie rechtens genoegzaam heeft aangetoond dat de Helleense Republiek aan het
einde van de in het met redenen omkleed advies gestelde termijn gedurende langere tijd had verzuimd de maatregelen te nemen
die noodzakelijk waren om te verzekeren dat op de stortplaats „Péra Galini” de nuttige toepassing of de verwijdering van afvalstoffen
plaatsvond zonder gevaar voor de gezondheid van de mens en zonder dat procédés of methoden werden aangewend die nadelige gevolgen
voor het milieu konden hebben.
In dit verband zij opgemerkt dat de Griekse regering niet betwist dat zich op de stortplaats „Péra Galini” afvalstoffen bevinden
die een gevaar voor de gezondheid van de mens vormen en nadelige gevolgen voor het milieu kunnen hebben.
Tevens zij opgemerkt dat reeds in 1998 uit een op de betrokken stortplaats uitgevoerde inspectie naar voren is gekomen dat
de exploitatie van de stortplaats „Péra Galini” een bron van milieuverontreiniging vormt en risico’s voor de gezondheid van
de bewoners met zich meebrengt.
In datzelfde jaar is in een uitspraak van het Polymeles Protodikeio te Iraklion, waarin werd vastgesteld dat de inrichting
illegaal werd geëxploiteerd en waarbij de staking van het storten van afval op de stortplaats „Péra Galini” werd gelast, melding
gemaakt van de risico’s die eruit voortvloeiden voor het milieu en de gezondheid van de mens.
Overigens blijkt uit het op 23 januari 2002 opgestelde inspectierapport dat, ondanks de door de Griekse autoriteiten genomen
maatregelen, het van de stortplaats afkomstige water niet wordt tegengehouden door de beschermende muur die is gebouwd om
dat water tegen te houden, maar via een riviertje waarin het wordt meegevoerd in zee terechtkomt.
De omstandigheid dat deze inspectie heeft plaatsgevonden in een periode van hevige neerslag, kan aan deze vaststelling niet
afdoen. Evenmin kan de Griekse regering zich beroepen op de conclusie van het na het bezoek van 12 maart 2003 opgestelde rapport,
aangezien dit bezoek heeft plaatsgevonden na afloop van de in het met redenen omkleed advies gestelde termijn, dat wil zeggen
na 20 februari 2002.
Met betrekking tot de door de Griekse regering aangevoerde plannen en onderzoeken waarmee wordt beoogd de afvalverwerking
in de regio Kreta te verbeteren, moet worden vastgesteld dat dit niet de maatregelen zijn die noodzakelijk zijn om ervoor
te zorgen dat op de stortplaats „Péra Galini” de nuttige toepassing of de verwijdering van afvalstoffen plaatsvindt zonder
gevaar voor de gezondheid van de mens en zonder dat procédés of methoden worden aangewend die nadelige gevolgen voor het milieu
kunnen hebben.
Voorts bevatten zij geen element aan de hand waarvan kan worden bepaald op welke datum in voorkomend geval de nuttige toepassing
of de verwijdering van de zich op de stortplaats bevindende afvalstoffen zou plaatsvinden. Zij tonen juist aan dat deze handelingen
aan het einde van de in het met redenen omkleed advies gestelde termijn nog niet waren uitgevoerd.
Bovendien impliceert, zoals de advocaat-generaal in punt 16 van zijn conclusie opmerkt, reeds het bestaan van deze plannen
en onderzoeken de erkenning door de Griekse autoriteiten van het gevaar dat de stortplaats „Péra Galini” oplevert voor de
gezondheid van de mens en het milieu.
Derhalve heeft de Commissie rechtens genoegzaam aangetoond dat de Griekse autoriteiten over een langere periode hebben verzuimd
de maatregelen te nemen die noodzakelijk zijn om te verzekeren dat op de stortplaats „Péra Galini” de nuttige toepassing of
de verwijdering van afvalstoffen plaatsvond zonder gevaar voor de gezondheid van de mens en zonder dat procédés of methoden
werden gebruikt die schadelijk konden zijn voor het milieu.
Hieruit volgt dat de eerste grief, inzake schending van artikel 4 van de richtlijn, gegrond is.
De tweede grief: schending van artikel 9 van de richtlijn
Met haar tweede grief verzoekt de Commissie het Hof vast te stellen dat de Helleense Republiek, door een vergunning voor de
exploitatie van de stortplaats „Péra Galini” te verlenen die niet de vereiste gegevens bevat, niet aan de krachtens artikel
9 van de richtlijn op haar rustende verplichtingen heeft voldaan.
De Commissie stelt dat de stortplaats „Péra Galini” functioneert zonder dat aan de voorwaarden van de geldende Griekse wetgeving
is voldaan. In deze omstandigheden is de Commissie van mening dat a fortiori niet kan worden betwist dat genoemde stortplaats
functioneert zonder vergunning die voldoet aan de in artikel 9 van de richtlijn gestelde voorwaarden.
De Griekse regering betwist deze stelling niet. Bij gebreke van een weerlegging door de Griekse regering, is de tweede grief
van de Commissie, inzake schending van artikel 9 van de richtlijn, derhalve gegrond.
Gelet op het voorgaande moet worden vastgesteld dat de Helleense Republiek, door niet de maatregelen te nemen die noodzakelijk
zijn om ervoor te zorgen dat op de stortplaats „Péra Galini” in het departement Iraklion de nuttige toepassing of de verwijdering
van afvalstoffen plaatsvindt zonder gevaar voor de gezondheid van de mens, zonder risico voor water, lucht, bodem, fauna en
flora en zonder geluids- of stankhinder te veroorzaken, en door een vergunning voor de exploitatie van deze inrichting te
verlenen die niet de vereiste gegevens bevat, de verplichtingen niet is nagekomen die op haar rusten krachtens de artikelen
4 en 9 van de richtlijn.
Kosten
Volgens artikel 69, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen,
indien dat is gevorderd. Aangezien de Helleense Republiek in het ongelijk is gesteld, dient zij overeenkomstig de vordering
van de Commissie in de kosten te worden verwezen.
Het Hof van Justitie (Eerste kamer) verklaart:
1)
Door niet de maatregelen te nemen die noodzakelijk zijn om ervoor te zorgen dat op de stortplaats „Péra Galini” in het departement
Iraklion de nuttige toepassing of de verwijdering van afvalstoffen plaatsvindt zonder gevaar voor de gezondheid van de mens,
zonder risico voor water, lucht, bodem, fauna en flora en zonder geluids- of stankhinder te veroorzaken, en door een vergunning
voor de exploitatie van deze inrichting te verlenen die niet de vereiste gegevens bevat, is de Helleense Republiek de verplichtingen
niet nagekomen die op haar rusten krachtens de artikelen 4 en 9 van richtlijn 75/442/EEG betreffende afvalstoffen, zoals gewijzigd
bij richtlijn 91/156/EEG.
2)
De Helleense Republiek wordt verwezen in de kosten.
ondertekeningen
–
Procestaal: Grieks.