CELEX: 62004CJ0249
Artikelen 48 en 52 EG-Verdrag (thans, na wijziging, artikelen 39 EG en 43 EG)
Verordening (EEG) nr. 1408/71
Zelfstandigen die beroepswerkzaamheden uitoefenen in twee lidstaten en wonen in een ervan
Heffing van matigingsbijdrage
Berekeningsgrondslag

1       Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van de artikelen 13 en volgende van verordening (EEG) nr.
1408/71 van de Raad van 14 juni 1971 betreffende de toepassing van de socialezekerheidsregelingen op werknemers en zelfstandigen,
alsmede op hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen, zoals gewijzigd en bijgewerkt bij verordening (EEG)
nr. 2001/83 van de Raad van 2 juni 1983 (PB L 230, blz. 6; hierna: „verordening nr. 1408/71”), alsmede van de artikelen 48
en 52 EG-Verdrag (thans, na wijziging, de artikelen 39 EG en 43 EG).
2       Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding voor het Arbeidshof te Luik, afdeling Neufchâteau, tussen J. Allard en
het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (hierna: „RSVZ”) over de betaling en de berekeningswijze
van een „matigingsbijdrage” die voor 1985 is verschuldigd op grond van koninklijk besluit nr. 289 van 31 maart 1984 (
Belgisch Staatsblad
van 7 april 1984, blz. 4370; hierna: „koninklijk besluit”).

Het rechtskader

De communautaire regeling
3       Artikel 13, lid 1, van verordening nr. 1408/71 bepaalt:
„Onder voorbehoud van de artikelen 14 quater zijn degenen op wie deze verordening van toepassing is, slechts aan de wetgeving
van één enkele lidstaat onderworpen. […]”
4       Artikel 14 bis, sub 2, van deze verordening preciseert:
„Op degene die gewoonlijk op het grondgebied van twee of meer lidstaten werkzaamheden anders dan in loondienst uitoefent,
is de wetgeving van de lidstaat van toepassing op het grondgebied waarvan hij woont, indien hij een deel van zijn werkzaamheden
op het grondgebied van die lidstaat uitoefent. […]”
5       Artikel 14 quinquies, lid 1, van dezelfde verordening bepaalt:
„De in […] artikel 14 bis, sub 2, 3 en 4 […], bedoelde persoon wordt voor de toepassing van de wetgeving welke is vastgesteld
overeenkomstig deze [bepaling], aangemerkt alsof hij zijn volledige beroepswerkzaamheden uitoefenende op het grondgebied van
de betrokken lidstaat.”

De nationale wettelijke regeling
6       Op grond van artikel 1 van de Belgische wet van 6 juli 1983 tot toekenning van bepaalde bijzondere machten aan de Koning (
Belgisch Staatsblad
van 8 juli 1983, blz. 8939) kan deze laatste alle nuttige maatregelen nemen teneinde het financiële evenwicht van het geheel
van de stelsels van de sociale zekerheid van de werknemers en van de zelfstandigen te verzekeren.
7       Krachtens deze laatste bepaling is bij koninklijk besluit houdende tijdelijke maatregelen inzake matiging van de inkomsten
der zelfstandigen met het oog op de vermindering van de openbare lasten en het financieel evenwicht van het sociaal statuut
van de zelfstandigen, een „matigingsbijdrage” ingevoerd. Dit is een extra beroepslast opgelegd aan zelfstandigen wier beroepsinkomsten
in 1984, 1985 en 1986 meer bedroegen dan in 1983.
8       Overeenkomstig artikel 7 van het koninklijk besluit is het RSVZ belast met de berekening en de inning van deze bijdrage.
9       Voorts bepaalt artikel 11 van de herstelwet houdende sociale bepalingen van 22 januari 1985 (
Belgisch Staatsblad
van 24 januari 1985, blz. 699) dat de opbrengst van de krachtens het koninklijk besluit geïnde bijdragen wordt aangewend
voor de regeling inzake rust- en overlevingspensioenen der zelfstandigen.

Het hoofdgeding en de prejudiciële vragen
10     Allard is een Belgisch onderdaan die in België woont en zowel in België als in Frankrijk als zelfstandige werkt. Het RSVZ
heeft van hem de matigingsbijdrage gevorderd voor 1984 en 1985.
11     Omdat Allard weigerde deze bijdrage te betalen, heeft het RSVZ zich tot de Arbeidsrechtbank te Aarlen gewend, die Allard op
5 december 2000 heeft veroordeeld tot betaling van deze bijdrage.
12     Daarop heeft deze laatste bij de verwijzende rechter hoger beroep ingesteld op grond dat het RSVZ bij de berekening van het
bedrag van de bijdrage voor 1985 ten onrechte rekening had gehouden met de inkomsten die hij in Frankrijk had verworven. Bijgevolg
vorderde Allard vermindering van de bijdrage.
13     In deze omstandigheden heeft het Arbeidshof te Luik, afdeling Neufchâteau, de behandeling van de zaak geschorst en het Hof
de volgende prejudiciële vragen gesteld:
„1)      Staan de artikelen 13 en volgende van verordening (EEG) nr. 1408/71 van de Raad […] eraan in de weg dat een bijdrage − zoals
de matigingsbijdrage die is verschuldigd op grond van het koninklijk besluit […] − wordt geheven over de beroepsinkomsten,
daaronder begrepen de beroepsinkomsten die een zelfstandige verwerft uit de uitoefening van een beroepswerkzaamheid in een
andere lidstaat dan de heffingsstaat, terwijl de betaling van die bijdrage deze zelfstandige geen recht geeft op enige sociale
prestatie of andere uitkering ten laste van die staat?
2)      Staan de artikelen 39 en 43 (voorheen de artikelen 48 en 52) van het Verdrag van Rome van 25 maart 1957 tot oprichting van
de Europese Gemeenschap eraan in de weg dat zelfstandigen die hun recht van vrij verkeer uitoefenen, een op deze basis berekende
bijdrage verschuldigd zijn?”

De eerste vraag
14     Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de artikelen 13 en volgende van verordening nr.
1408/71 eraan in de weg staan dat een lidstaat een bijdrage zoals de „matigingsbijdrage” heft over alle inkomsten van een
zelfstandige die op het grondgebied van deze staat woont, doch zowel in de woonstaat als in een andere lidstaat beroepswerkzaamheden
anders dan in loondienst uitoefent.
15     Zowel uit de inhoud van de verwijzingsbeschikking als uit de formulering van de eerste vraag blijkt dat de verwijzende rechter
betwijfelt of verordening nr. 1408/71 van toepassing is op een bijdrage die geen recht geeft op een tegenprestatie in de vorm
van een sociale prestatie of een andere uitkering. Volgens hem heeft de matigingsbijdrage immers meer weg van een „soort crisisbelasting”
dan van een sociale bijdrage die valt binnen de materiële werkingssfeer van verordening nr. 1408/71 zoals die in artikel 4
ervan is omschreven.
16     Allereerst zij eraan herinnerd dat het Hof reeds heeft geoordeeld dat het beslissende criterium voor de toepassing van verordening
nr. 1408/71 is, of een bijdrage specifiek is bestemd voor de financiering van het socialezekerheidsstelsel van een lidstaat.
Het al dan niet bestaan van tegenprestaties in de vorm van uitkeringen is daarbij dus zonder belang (arresten van 15 februari
2000, Commissie/Frankrijk, C-34/98, Jurispr. blz. I‑995, punt 40, en Commissie/Frankrijk, C-169/98, blz. I-1049, punt 38).
17     In casu wordt echter niet betwist dat de opbrengst van de matigingsbijdrage wordt aangewend voor de regeling inzake rust- en
overlevingspensioenen der zelfstandigen.
18     Bijgevolg is verordening nr. 1408/71 van toepassing op een bijdrage zoals de matigingsbijdrage.
19     Zoals het Hof reeds heeft geoordeeld, volgt uit de bewoordingen van artikel 13, lid 1, van verordening nr. 1408/71 dat onder
voorbehoud van artikel 14 quater van deze verordening, de zelfstandige op wie de verordening van toepassing is, slechts aan
de wetgeving van één lidstaat is onderworpen. Eveneens blijkt duidelijk uit de bewoordingen van artikel 14 bis, sub 2, dat
op degene die gewoonlijk op het grondgebied van twee of meer lidstaten werkzaamheden anders dan in loondienst uitoefent, de
wetgeving van de lidstaat van toepassing is op het grondgebied waarvan hij woont, indien hij een deel van zijn werkzaamheden
op het grondgebied van die lidstaat uitoefent (zie beschikking van 20 oktober 2000, Vogler, C‑242/99, Jurispr. blz. I-9083,
punt 19).
20     Dit betekent in casu dat Allard volgens verordening nr. 1408/71 uitsluitend onder het Belgische socialezekerheidsstelsel valt
(zie, mutatis mutandis, beschikking Vogler, reeds aangehaald, punt 20).
21     Verder wordt in artikel 14 quinquies, lid 1, van verordening nr. 1408/71 gepreciseerd dat de in artikel 14 bis, sub 2, van
deze verordening bedoelde persoon wordt behandeld alsof hij zijn volledige beroepswerkzaamheden uitoefende op het grondgebied
van de betrokken lidstaat (zie, mutatis mutandis, arrest van 24 maart 1994, Van Poucke, C-71/93, Jurispr. blz. I-1101, punt
24).
22     Bijgevolg moet een persoon in de in de verwijzingsbeschikking beschreven situatie die zowel in België als in Frankrijk werkzaamheden
anders dan in loondienst uitoefent, voor deze laatste werkzaamheden worden onderworpen aan de desbetreffende Belgische wetgeving
alsof hij die werkzaamheden anders dan in loondienst in België uitoefende (zie, mutatis mutandis, arrest Van Poucke, reeds
aangehaald, punt 25).
23     Bij de berekening van een sociale bijdrage zoals de door Allard in België verschuldigde matigingsbijdrage dient dus rekening
te worden gehouden met de in Frankrijk verworven inkomsten.
24     Op de eerste vraag dient dus te worden geantwoord dat de artikelen 13 en volgende van verordening nr. 1408/71 eisen dat bij
de vaststelling van een bijdrage zoals de matigingsbijdrage rekening wordt gehouden met beroepsinkomsten die een zelfstandige
verwerft op het grondgebied van een andere lidstaat dan de lidstaat waarvan de sociale wetgeving van toepassing is, ook al
geeft de betaling van deze bijdrage de zelfstandige geen recht op enige sociale prestatie of andere uitkering ten laste van
die staat.

De tweede vraag
25     Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen of de artikelen 48 en 52 van het Verdrag eraan in de weg staan
dat van zelfstandigen die hun recht van vrij verkeer uitoefenen, een sociale bijdrage zoals de matigingsbijdrage wordt geheven.
26     Om te beginnen zij meteen opgemerkt dat artikel 48 van het Verdrag, dat betrekking heeft op werknemers, in casu niet van toepassing
is, aangezien Allard een zelfstandige is. Bijgevolg dient het Hof zich alleen uit te spreken over het deel van de vraag dat
betrekking heeft op artikel 52 van het Verdrag.
27     Uit het antwoord op de eerste vraag volgt dat de relevante bepalingen van verordening nr. 1408/71 eisen dat de in een andere
lidstaat verworven inkomsten worden meegeteld bij de berekening van de matigingsbijdrage die verschuldigd is door zelfstandigen
die zich in de situatie van Allard bevinden.
28     Allereerst zij eraan herinnerd dat het Hof reeds heeft geoordeeld dat het beginsel dat inzake sociale zekerheid slechts één
wetgeving van toepassing is, de mogelijke complicaties van gelijktijdige toepassing van verschillende nationale wetgevingen
beoogt te voorkomen, en dat het geenszins onredelijk is dat op de werknemer die een of meerdere werkzaamheden anders dan in
loondienst op het grondgebied van twee of meer lidstaten uitoefent, de wetgeving van de woonstaat van toepassing is (zie beschikking
Vogler, reeds aangehaald, punten 26 en 27).
29     Voorts zij opgemerkt dat volgens artikel 52 van het Verdrag beperkingen van de vrijheid van vestiging voor onderdanen van
een lidstaat op het grondgebied van een andere lidstaat verboden zijn, en dat de vrijheid van vestiging de toegang tot werkzaamheden
anders dan in loondienst en de uitoefening daarvan overeenkomstig de bepalingen welke door de wetgeving van het land van vestiging
voor de eigen onderdanen zijn vastgesteld, omvat.
30     Ten slotte zijn volgens vaste rechtspraak alleen nationale maatregelen die het gebruik van de in het Verdrag gewaarborgde
fundamentele vrijheden kunnen belemmeren of minder aantrekkelijk kunnen maken, door het Verdrag in de regel verboden als beperkingen
van de vrijheid van vestiging (zie in die zin arresten van 31 maart 1993, Kraus, C-19/92, Jurispr. blz. I-1663, punt 32, en
30 november 1995, Gebhard, C-55/94, Jurispr. blz. I-4165, punt 37).
31     Vaststaat echter dat verordening nr. 1408/71, door zelfstandigen die in verscheidene lidstaten een beroepswerkzaamheid anders
dan in loondienst uitoefenen, voor al hun inkomsten aan één enkele sociale wetgeving te onderwerpen, een algemeen doel nastreeft,
namelijk het verzekeren van het vrije verkeer van werknemers en zelfstandigen binnen de Gemeenschap zonder afbreuk te doen
aan de eigen kenmerken van de verschillende nationale wetgevingen, en de gelijke behandeling van alle werknemers en zelfstandigen
die werkzaam zijn op het grondgebied van een lidstaat, zo goed mogelijk beoogt te garanderen zonder de werknemers en zelfstandigen
die hun recht van vrij verkeer uitoefenen, te benadelen (zie in die zin arrest van 8 maart 2001, Commissie/Duitsland, C‑68/99,
Jurispr. blz. I-1865, punten 22 en 23).
32     Bijgevolg kan de toepassing van de artikelen 13 en volgende van verordening nr. 1408/71 het gebruik van de in het Verdrag
gewaarborgde fundamentele vrijheden niet belemmeren of minder aantrekkelijk maken, doch wordt het gebruik van deze vrijheden
er juist door vergemakkelijkt.
33     De nationale maatregelen ter uitvoering van deze bepalingen, waarbij de in een andere lidstaat verworven inkomsten worden
meegeteld bij de berekening van de matigingsbijdrage die is verschuldigd door zelfstandigen die zich in de situatie van Allard
bevinden, vormen derhalve geen beperking van de vrijheid van vestiging.
34     Aan de verwijzende rechter dient dus te worden geantwoord dat artikel 52 van het Verdrag niet eraan in de weg staat dat van
zelfstandigen die in twee lidstaten beroepswerkzaamheden anders dan in loondienst uitoefenen, een bijdrage wordt geheven zoals
de matigingsbijdrage, die in de woonstaat verschuldigd is en bij de berekening waarvan rekening wordt gehouden met de in een
andere lidstaat verworven inkomsten.

Kosten
35     Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale
rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof
gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof van Justitie (Vijfde kamer) verklaart voor recht:
1)
De artikelen 13 en volgende van verordening (EEG) nr. 1408/71 van de Raad van 14 juni 1971 betreffende de toepassing van de
socialezekerheidsregelingen op werknemers en zelfstandigen, alsmede op hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen,
zoals gewijzigd en bijgewerkt bij verordening (EEG) nr. 2001/83 van de Raad van 2 juni 1983, eisen dat bij de vaststelling
van een bijdrage – zoals de op grond van koninklijk besluit nr. 289 van 31 maart 1984 verschuldigde matigingsbijdrage – rekening
wordt gehouden met de beroepsinkomsten die een zelfstandige verwerft op het grondgebied van een andere lidstaat dan de lidstaat
waarvan de sociale wetgeving van toepassing is, ook al geeft de betaling van deze bijdrage de zelfstandige geen recht op enige
sociale prestatie of andere uitkering ten laste van die staat.
2)
Artikel 52 EG-Verdrag (thans, na wijziging, artikel 43 EG) staat niet eraan in de weg dat van zelfstandigen die in twee lidstaten
beroepswerkzaamheden anders dan in loondienst uitoefenen, een bijdrage wordt geheven zoals de matigingsbijdrage, die in de
woonstaat verschuldigd is en bij de berekening waarvan rekening wordt gehouden met de in een andere lidstaat verworven inkomsten.
ondertekeningen
*
Procestaal: Frans.