CELEX: 61989CJ0348
Mecanarte
Metalúrgica da Lagoa Ldª κατά Chefe do Serviço da Conferência Final da Alfândega do Porto

Με Διάταξη της 16ης Οκτωβρίου 1989, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 14 Νοεμβρίου 1989, το Tribunal Fiscal Aduaneiro do Porto υπέβαλε, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, οκτώ προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία και το κύρος του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1697/79 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1979, περί της εκ των υστέρων εισπράξεως εισαγωγικών ή εξαγωγικών δασμών ( ΕΕ ειδ. έκδ. 02/007, σ. 254 ), καθώς και ως προς την ερμηνεία του άρθρου 4 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1573/80 της Επιτροπής, της 20ής Ιουνίου 1980, περί καθορισμού των διατάξεων εφαρμογής του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1697/79 ( ΕΕ ειδ. έκδ. 11/020, σ. 243 ).
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο προσφυγής, με την οποία η εταιρία εισαγωγών Mecanarte-Metalúrgica da Lagoa Ld.
a
(στο εξής: Mecanarte) ζητεί την ακύρωση της πράξεως περί εκ των υστέρων εισπράξεως δασμών, την οποία εξέδωσε το τελωνείο του Porto.
Η Mecanarte εισήγαγε στην Πορτογαλία παρτίδα αποτελούμενη από 42 δέσμες λαμαρινών χάλυβα ελασματοποιηθεισών εν θερμώ, τις οποίες είχε αγοράσει από την προμηθεύτριά της στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, Schmolz & Bickenbach, και προσκόμισε στις πορτογαλικές τελωνειακές αρχές πιστοποιητικό κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, τύπου EUR 1, το οποίο έφερε τον αριθμό D 790072, είχε εκδοθεί στο Düsseldorf στις 18 Φεβρουαρίου 1986 και ανέφερε ότι τα εμπορεύματα αυτά ήσαν καταγωγής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.
Η πορτογαλική τελωνειακή αρχή, λαμβάνοντας υπόψη ότι το εμπόρευμα δηλώθηκε ως προερχόμενο από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, το κατέταξε, σύμφωνα με το κοινοτικό καθεστώς, στις δασμολογικές κλάσεις 73.13.230.100 j και 73.13.260.000 t του κοινού δασμολογίου και το απάλλαξε από εισαγωγικούς δασμούς.
Με έγγραφο της 29ης Μαρτίου 1988, η υπηρεσία τελωνειακού ελέγχου του Düsseldorf γνωστοποίησε στη Γενική Διεύθυνση των πορτογαλικών τελωνείων ότι το πιστοποιητικό EUR 1 με τον αριθμό D 790072 είχε ακυρωθεί, διότι κακώς είχε εκδοθεί από την εταιρία Schmolz & Bickenbach, και ότι τα περιγραφόμενα στο πιστοποιητικό προϊόντα ελασματοποιηθέντος χάλυβα ήσαν καταγωγής Γερμανικής Λαϊκής Δημοκρατίας και όχι Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.
Κατόπιν της γνωστοποιήσεως αυτής, το Τελωνείο του Porto προέβη, μέσω του υπαγομένου σ' αυτό Serviço da Conferência Final, στην εκ των υστέρων εκκαθάριση δασμών ύψους 3611599 εσκούδων, που βάρυναν τη Mecanarte.
Κατά της πράξεως εκκαθαρίσεως, την οποία επικύρωσε με απόφαση του ο Διευθυντής των Τελωνείων του Porto, απορρίπτοντας την αίτηση της Mecanarte, με την οποία αυτή ζητούσε να διαβιβαστεί η υπόθεση στην Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, προκειμένου αυτή να αποφασίσει την μη εκ των υστέρων είσπραξη των επιδίκων δασμών, η Mecanarte άσκησε προσφυγή ακυρώσεως ενώπιον του Tribunal Fiscal Aduaneiro do Porto.
Το Tribunal Fiscal Aduaneiro do Porto, διατηρώντας αμφιβολίες αφενός ως προς την ερμηνεία και το κύρος του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79 του Συμβουλίου και αφετέρου ως προς την ερμηνεία του άρθρου 4 του κανονισμού 1573/80 της Επιτροπής, αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
« α)
Παρέχει το άρθρο 5, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, εν αρχή, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1697/79 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1979 — “ οι αρμόδιες αρχές δύνανται να μην προβαίνουν σε ενέργειες εισπράξεως ” — στις αρχές αυτές διακριτική ευχέρεια ή λειτουργική εξουσία;
β)
Αν παρέχει διακριτική ευχέρεια στον τομέα της φορολογήσεως, είναι η διάταξη άκυρη κατά το μέρος αυτό λόγω παραβιάσεως των αρχών της φορολογικής νομιμότητας, της ισότητας των συναλλασσομένων, της απαγορεύσεως των διακρίσεων και της αυθαίρετης λήψης αποφάσεων ( άρθρα 7 και 28 της Συνθήκης ΕΟΚ και 4 της Συνθήκης ΕΚΑΧ );
γ)
Πρέπει να νοούνται ως “ λάθη ”, κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2, μόνο τα σφάλματα υπολογισμού ή αντιγραφής ή και τα σφάλματα που προκαλούνται από τον υπόχρεο;
δ)
Έχουν σημασία μόνο τα σφάλματα που διαπράττουν οι ίδιες οι αρχές που είναι αρμόδιες για την εκ των υστέρων είσπραξη ή μήπως και τα σφάλματα που διαπράττουν οι αρχές του κράτους εξαγωγής του εμπορεύματος, εφόσον και αυτό ανήκει στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες;
ε)
Όταν ο υπόχρεος παρέχει καλοπίστως στο τελωνείο ανακριβή ή ελλιπή φορολογικά στοιχεία — π.χ. σχετικά με την καταγωγή του εμπορεύματος —, μπορεί, παρά ταύτα, να λεχθεί ότι τηρεί “ όλες τις διατάξεις που προβλέπονται από την ισχύουσα νομοθεσία όσον αφορά την κατάθεση της τελωνειακής διασαφήσεως ”, όπως υπαγορεύει το άρθρο 5, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, εν τέλει;
στ)
Περιλαμβάνει η αρμοδιότητα την οποία αναθέτει στην Επιτροπή το άρθρο 4 του κανονισμού ( ΕΟΚ) 1573/80 της Επιτροπής, της 20ής Ιουνίου 1980, ως προς τα ποσά που υπερβαίνουν τα 2000 ECU, κάθε απόφαση ( περί εισπράξεως ή περί μη εισπράξεως ) ή μόνο τις αποφάσεις περί μη εισπράξεως;
ζ)
Σε μια συνταγματική έννομη τάξη όπως η πορτογαλική, η οποία καθιερώνει την αρχή της υπεροχής του διεθνούς δικαίου έναντι του εσωτερικού, συνιστά η παράβαση του παραγώγου κοινοτικού δικαίου από το εσωτερικό δίκαιο περίπτωση αντισυνταγματικότητας, απαλλάσσουσα από την υποχρέωση άμεσης προδικαστικής παραπομπής προς ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου;
η)
Αν γίνει δεκτό ότι η απόφαση περί εισπράξεως είναι της αρμοδιότητας των εθνικών τελωνειακών αρχών, σε περίπτωση που ο υπόχρεος υποβάλλει αιτιολογημένη αίτηση να εκδοθεί απόφαση περί μη εισπράξεως, πρέπει την αίτηση αυτή να την κρίνει η Επιτροπή, για να αποφασίσει αυτή για την είσπραξη ή τη μη είσπραξη, ή μπορούν οι εθνικές τελωνειακές αρχές να αποφασίσουν οι ίδιες επ' αυτής της αιτήσεως; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω, παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Στην παρούσα υπόθεση, δύο είναι βασικά οι επίμαχες διατάξεις:
—
το άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1979, το οποίο ορίζει ότι
« οι αρμόδιες αρχές δύνανται να μην προβαίνουν σε ενέργειες εισπράξεως εκ των υστέρων ποσού εισαγωγικών ή εξαγωγικών δασμών που δεν καταβλήθηκε συνεπεία λάθους αυτών των ιδίων των αρμοδίων αρχών που λογικά δεν ηδύνατο να ανακαλυφθεί από τον φορολογούμενο ο οποίος, από μέρους του, ενήργησε καλοπίστως και τήρησε όλες τις διατάξεις που προβλέπονται από την ισχύουσα νομοθεσία, όσον αφορά την κατάθεση της τελωνειακής διασαφήσεως »,
και
—
το άρθρο 4 του κανονισμού 1573/80 της Επιτροπής, της 20ής Ιουνίου 1980, το οποίο ορίζει ότι,
« οσάκις η αρμοδία αρχή του κράτους μέλους όπου έλαβε χώρα το σφάλμα δεν είναι σε θέση να διασφαλίσει με τα ίδια της μέσα ότι όλες οι καθοριζόμενες στο άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού βάσεως προϋποθέσεις πληρούνται, ή οσάκις το ποσό των εν λόγω δασμών είναι ίσο ή ανώτερο των 2000 ΕΛΜ, απευθύνεται στην Επιτροπή με αίτηση αποφάσεως που περιέχει όλα τα αναγκαία στοιχεία εκτιμήσεως ».
Επί του πρώτου και του δευτέρου ερωτήματος
Με το πρώτο και το δεύτερο ερώτημα ερωτάται αν το άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79 παρέχει στις αρμόδιες αρχές τη διακριτική ευχέρεια να προβαίνουν ή μη στην εκ των υστέρων είσπραξη δασμών και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, αν η διάταξη αυτή είναι ισχυρή υπό το πρίσμα των θεμελιωδών αρχών της Συνθήκης.
Όσον αφορά το πρώτο ερώτημα, πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79 έχει την έννοια ότι, άπαξ συντρέχουν όλες οι προϋποθέσεις τις οποίες ορίζει η διάταξη αυτή, ο υπόχρεος έχει δικαίωμα να μην πραγματοποιηθεί η είσπραξη δασμών ( βλ. αποφάσεις της 22ας Οκτωβρίου 1987, υπόθεση
314/85, Foto-Frost, Συλλογή 1987, σ. 4199
, σκέψη 22 της 23ης Μαΐου 1989, υπόθεση
378/87, Top Hit, Συλλογή 1989, σ. 1359
, σκέψη 18 και της 12ης Ιουλίου 1989, υπόθεση
161/88, Binder, Συλλογή 1989, σ. 2415
, σκέψη 16 ).
Εφόσον ο υπόχρεος έχει τέτοιο δικαίωμα, οι αρμόδιες εθνικές αρχές υποχρεούνται να μη προβαίνουν στην εκ των υστέρων είσπραξη, διότι άλλως το δικαίωμα αυτό θα έχανε κάθε αξία.
Επομένως, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 5, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, εν αρχή, του κανονισμού ( ΕΟΚ.) 1697/79 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1979, έχει την έννοια ότι απονέμει στις αρμόδιες αρχές δεσμία αρμοδιότητα όσον αφορά την απόφαση τους να μη προβαίνουν σε εκ των υστέρων είσπραξη, όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 5, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού.
Όσον αφορά το δεύτερο ερώτημα, πρέπει να σημειωθεί ότι το εθνικό δικαστήριο το έθεσε μόνο για την περίπτωση που θα δινόταν στο πρώτο ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79 απονέμει στις εθνικές αρχές διακριτική ευχέρεια.
Εν όψει της απαντήσεως που δόθηκε στο πρώτο ερώτημα, το δεύτερο είναι άνευ αντικειμένου.
Επί του τρίτου και του τετάρτου ερωτήματος
Με το τρίτο και το τέταρτο ερώτημα, τα οποία είναι σκόπιμο να εξεταστούν από κοινού, το εθνικό δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να του διευκρινίσει τι εννοείται με την έκφραση « λάθος αυτών των ιδίων των αρμοδίων αρχών που λογικά δεν ηδύνατο να ανακαλυφθεί από τον φορολογούμενο », που περιλαμβάνεται στο άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79.
Τα ερωτήματα αυτά θίγουν τρία ειδικότερα προβλήματα:
—
το πρώτο είναι αν ο όρος « λάθος » καλύπτει μόνο τα σφάλματα υπολογισμού ή αντιγραφής·
—
το δεύτερο είναι αν ως « αρμόδιες αρχές » πρέπει να νοούνται μόνο οι αρχές που είναι αρμόδιες για την εκ των υστέρων είσπραξη ή και οι εθνικές αρχές του κράτους μέλους απ' όπου εξάγεται το εμπόρευμα·
—
το τρίτο είναι αν τα διαλαμβανόμενα στο άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79 σφάλματα είναι όλα τα σφάλματα που διαπράχθηκαν από τις αρμόδιες αρχές ή μόνον εκείνα που μπορούν να καταλογιστούν σ' αυτές.
Πρέπει, κατ' αρχάς, να σημειωθεί ότι το άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79 αποσκοπεί στην προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του υπόχρεου ως προς το βάσιμο του συνόλου των στοιχείων που υπεισέρχονται στην απόφαση για την είσπραξη ή μη των δασμών.
Εξ αυτού έπεται, πρώτον, ότι η έννοια του σφάλματος δεν μπορεί να περιοριστεί στα απλά σφάλματα υπολογισμού ή αντιγραφής, αλλά καταλαμβάνει κάθε σφάλμα από το οποίο πάσχει η ληφθείσα απόφαση, όπως, παραδείγματος χάρη, η μη ορθή ερμηνεία ή εφαρμογή των εφαρμοστέων κανόνων δικαίου.
Συναφώς, η μνεία που γίνεται στις αιτιολογικές σκέψεις του κανονισμού 1697/79 περί λάθους υπολογισμού ή αντιγραφής πρέπει να θεωρηθεί ως ένα απλό παράδειγμα, που δεν εξαντλεί όλες τις πιθανές περιπτώσεις σφαλμάτων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στο πλαίσιο του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79.
Δεύτερον, έπεται ότι, εφόσον ούτε ο κανονισμός 1697/79 ούτε ο κανονισμός 1573/80 που εκδόθηκε προς εφαρμογήν του — που ίσχυαν κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κυρίας υποθέσεως — περιέχουν ακριβή και πλήρη ορισμό της έννοιας των « αρμοδίων αρχών », κάθε αρχή που, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, παρέχει στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη για την είσπραξη των δασμών, δυνάμενη έτσι να γεννήσει τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του υπόχρεου, πρέπει να θεωρείται ως « αρμόδια αρχή » κατά τήν έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79. Αυτό ισχύει ιδίως για τις τελωνειακές αρχές του κράτους εξαγωγής, που μεσολαβούν σχετικά με την τελωνειακή διασάφηση.
Τρίτον, έπεται ότι η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του υπόχρεου είναι άξια της προστασίας που προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79, μόνον αν το έρεισμα της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του υπόχρεου το δημιούργησαν « οι ίδιες » οι αρμόδιες αρχές, όπως ρητά ορίζει η διάταξη. Έτσι, μόνο τα σφάλματα που μπορούν να καταλογιστούν σε ενεργή συμπεριφορά των αρμοδίων αρχών και που λογικά δεν μπορούσαν να ανακαλυφθούν από τον υπόχρεο γεννούν δικαίωμα για τη μη εκ των υστέρων είσπραξη των δασμών.
Η προϋπόθεση αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι πληρούται, όταν οι αρμόδιες αρχές εμβάλλονται σε πλάνη, ιδίως περί την καταγωγή του εμπορεύματος, από ανακριβείς δηλώσεις του υπόχρεου, των οποίων δεν υποχρεούνται να ελέγξουν ή να αξιολογήσουν την εγκυρότητα. Σε παρόμοια περίπτωση, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, τον κίνδυνο από εμπορικό παραστατικό που αποδεικνύεται, κατόπιν μεταγενεστέρου ελέγχου, αναληθές τον φέρει ο υπόχρεος ( απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 1984, συνεκδικασθείσες υποθέσεις
98/83 και 230/83, Van Gend en Loos, Συλλογή 1984, σ. 3763
, σκέψη 20 ).
Αντιθέτως, αν η ανακρίβεια των δηλώσεων του υπόχρεου είναι η ίδια απόρροια εσφαλμένων πληροφοριών που του δόθηκαν από αρμόδιες αρχές και δεσμεύουν αυτές τις αρχές, οι διατάξεις της παραγράφου 1 του άρθρου 5 του κανονισμού 1697/79 εμποδίζουν την εκ των υστέρων είσπραξη των εισαγωγικών ή εξαγωγικών δασμών.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι στο τρίτο και το τέταρτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ως « λάθη » κατά το άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79 νοούνται όλα τα σφάλματα ερμηνείας ή εφαρμογής των διατάξεων περί εισαγωγικών και εξαγωγικών δασμών, που λογικά δεν μπορούσαν να ανακαλυφθούν από τον υπόχρεο, εφόσον αυτά είναι απόρροια ενεργού συμπεριφοράς είτε των αρμοδίων για την εκ των υστέρων είσπραξη αρχών είτε των αρχών του κράτους μέλους εξαγωγής αποκλείονται δηλαδή τα σφάλματα που προκλήθηκαν από ανακριβείς δηλώσεις του υπόχρεου, εκτός εάν η ανακρίβεια των δηλώσεων αυτών ήταν απλή απόρροια εσφαλμένων πληροφοριών που δόθηκαν από αρμόδιες αρχές και που δεσμεύουν αυτές τις αρχές.
Επί του πέμπτου ερωτήματος
Με το πέμπτο ερώτημα ερωτάται, στην ουσία, αν ο υπόχρεος, ο οποίος καλοπίστως παρέχει στο τελωνείο ανακριβή ή ελλιπή στοιχεία φορολογήσεως, τηρεί, παρά ταύτα, όλες τις διατάξεις που προβλέπονται από την ισχύουσα νομοθεσία σχετικά με την τελωνειακή διασάφηση, κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, εν τέλει, του κανονισμού 1697/79.
Όπως τόνισε το Δικαστήριο με την προαναφερθείσα απόφαση Top Hit ( σκέψεις 22 και 26 ), η τήρηση των διατάξεων που προβλέπονται από την ισχύουσα ρύθμιση περί τελωνειακής διασαφήσεως προϋποθέτει ότι ο διασαφών παρέχει στις τελωνειακές αρχές κάθε στοιχείο που προβλέπεται από τους κοινοτικούς και τους εθνικούς κανόνες, που ενδεχομένως συμπληρώνουν ή μεταφέρουν στο εσωτερικό δίκαιο τους πρώτους, ως αναγκαίο ανάλογα με την τελωνειακή μεταχείριση που ζητείται για το οικείο εμπόρευμα.
Η υποχρέωση αυτή, ωστόσο, δεν μπορεί να βαίνει πέραν της προσκομίσεως των στοιχείων και παραστατικών που ο υπόχρεος μπορεί λογικά να γνωρίζει και να έχει εξεύρει. Επομένως, αν ο συναλλασσόμενος καλοπίστως εμφανίζει στοιχεία που, παρ' ότι είναι ανακριβή ή ελλιπή, είναι τα μόνα που μπορούσε λογικά να γνωρίζει ή να έχει εξεύρει και, άρα, να περιλάβει στην τελωνειακή διασάφηση, πρέπει να θεωρηθεί ότι η προϋπόθεση της τηρήσεως των εν ισχύι διατάξεων περί τελωνειακής διασαφήσεως πληρούται.
Επομένως, στο πέμπτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 5, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, εν τέλει, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1697/79 έχει την έννοια ότι εφαρμόζεται στην περίπτωση κατά την οποία ο υπόχρεος συμμορφώθηκε προς όλες τις επιταγές τόσο των κοινοτικών κανόνων περί της τελωνειακής διασαφήσεως όσο και των εθνικών κανόνων που ενδεχομένως τις συμπληρώνουν ή τις μεταφέρουν στο εσωτερικό δίκαιο, έστω και αν αυτός καλοπίστως υπέβαλε ανακριβή ή ελλιπή στοιχεία στις αρμόδιες αρχές, εφόσον πάντως τα στοιχεία αυτά είναι τα μόνα που μπορούσε λογικά να γνωρίζει ή να έχει εξεύρει.
Επί του έκτου ερωτήματος
Με το έκτο ερώτημα, το εθνικό δικαστήριο ερωτά, στην ουσία, αν, δυνάμει του άρθρου 4 του κανονισμού 1573/80, η Επιτροπή είναι αρμόδια να αποφασίζει μόνο για τη μη εκ των υστέρων είσπραξη δασμών ή η αρμοδιότητα της καταλαμβάνει και τις αποφάσεις περί εισπράξεως, όταν το ποσό των μη εισπραχθέντων δασμών είναι ίσο ή ανώτερο των 2000 ECU.
Όπως ήδη προκύπτει από την απόφαση του Δικαστηρίου της 26ης Ιουνίου 1990, υπόθεση
C-64/89, Deutsche Fernsprecher ( Συλλογή 1990, σ. Ι-2535, σκέψεις 12 και 13 )
, η εξουσία λήψεως αποφάσεων που απονέμεται στην Επιτροπή με το άρθρο 4 του κανονισμού 1573/80 αφορά μόνο τις περιπτώσεις στις οποίες οι αρμόδιες αρχές έχουν πεισθεί ότι οι προϋποθέσεις του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79 πληρούνται και θεωρούν επομένως ότι δεν υποχρεούνται να προβούν στην εκ των υστέρων είσπραξη.
Η ερμηνεία αυτή είναι, όπως διευκρίνισε με την ίδια απόφαση το Δικαστήριο, σύμφωνη προς τον σκοπό του κανονισμού 1573/80, που είναι η εξασφάλιση της ενιαίας εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου. Αυτή η ενιαία εφαρμογή διατρέχει κίνδυνο στις περιπτώσεις στις οποίες γίνεται δεκτή αίτηση για τη μη πραγματοποίηση της εκ των υστέρων εισπράξεων, διότι η κρίση στην οποία στηρίζεται ένα κράτος μέλος για να λάβει ευνοϊκή απόφαση ενδέχεται, στην πράξη, λόγω πιθανής ελλείψεως κάθε ενδίκου βοηθήματος, να εκφεύγει παντός ελέγχου ικανού να εξασφαλίσει την ομοιόμορφη εφαρμογή των προϋποθέσεων που θέτει η κοινοτική νομοθεσία. Αντιθέτως, αυτό δεν συμβαίνει όταν οι εθνικές αρχές προβαίνουν στην είσπραξη, και τούτο ασχέτως ποσού. Ο ενδιαφερόμενος έχει τότε την ευχέρεια να προσβάλει την απόφαση αυτή ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Κατά συνέπεια, η ενότητα του κοινοτικού δικαίου θα μπορέσει να εξασφαλιστεί από το Δικαστήριο στο πλαίσιο της διαδικασίας εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως.
Επομένως, στο έκτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η αρμοδιότητα που απονέμεται στην Επιτροπή με το άρθρο 4 του κανονισμού 1573/80 της Επιτροπής καταλαμβάνει μόνο τις αποφάσεις περί μη εκ των υστέρων εισπράξεως τις αφορώσες δασμούς ποσού ίσου ή ανωτέρου των 2000 ECU.
Επί του ογδόου ερωτήματος
Με το όγδοο ερώτημα, που συνδέεται στενά με το έκτο και ενδείκνυται, γι' αυτό, να εξεταστεί στη συνέχεια, το εθνικό δικαστήριο ερωτά το Δικαστήριο αν, στην περίπτωση που αρμόδιες για την απόφαση περί εισπράξεως είναι οι εθνικές αρχές και ο υπόχρεος υποβάλλει αιτιολογημένη αίτηση να μην πραγματοποιηθεί η είσπραξη, η αίτηση αυτή πρέπει να διαβιβαστεί στην Επιτροπή ή αν αρμόδιες να αποφανθούν επ' αυτής είναι οι εθνικές αρχές.
Όπως έκρινε το Δικαστήριο με την προαναφερθείσα απόφαση της 26ης Ιουνίου 1990, Deutsche Fernsprecher, αρμόδιες να προβαίνουν στην είσπραξη των εισαγωγικών και εξαγωγικών δασμών είναι οι εθνικές αρχές, ασχέτως ποσού. Εν όψει του σκοπού του κανονισμού 1573/80 — που, όπως διευκρίνισε με την ίδια απόφαση το Δικαστήριο, είναι η εξασφάλιση της ενιαίας εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου —, οι εθνικές αρχές είναι επίσης αρμόδιες να αποφαίνονται επί αιτιολογημένης αιτήσεως την οποία υποβάλλει ο υπόχρεως ζητώντας να εκδοθεί απόφαση περί μη εισπράξεως. Υποχρέωση υποβολής της περιπτώσεως στην κρίση της Επιτροπής υφίσταται, όπως ελέχθη πιο πάνω στη σκέψη 34, μόνον όταν οι εθνικές αρχές αποφαίνονται υπέρ της μη εισπράξεως, το δε αμφισβητούμενο ποσό είναι ίσο ή ανώτερο των 2000 ECU.
Επομένως, στο όγδοο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, όταν ο υπόχρεος υποβάλλει αίτηση να μη πραγματοποιηθεί η είσπραξη εισαγωγικών ή εξαγωγικών δασμών, αρμόδιός να αποφανθούν επί της αιτήσεως αυτής είναι οι εθνικές αρχές
-αυτές
υποχρεούνται να υποβάλουν την περίπτωση στην κρίση της Επιτροπής μόνον αν αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο να μην εισπράξουν δασμούς ποσού ίσου ή ανωτέρου των 2000 ECU.
Επί του εβδόμου ερωτήματος
Με το έβδομο ερώτημα, το Tribunal Fiscal Aduaneiro do Porto θίγει προβλήματα διαδικαστικού χαρακτήρα σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ.
Από το σκεπτικό της αιτήσεως εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το εθνικό δικαστήριο εκκινεί από την αντίληψη ότι οι δύο διατάξεις του πορτογαλικού Κανονισμού Τελωνείων, που είναι εφαρμοστέες στην υπό κρίση περίπτωση, εκτός του ότι είναι αντίθετες προς το κοινοτικό δίκαιο, πάσχουν επίσης από λειτουργική και ουσιαστική αντισυνταγματικότητα, που απορρέει, αφενός, από το ότι εκδόθηκαν στο πλαίσιο ασκήσεως της διοικητικής και όχι της νομοθετικής λειτουργίας, η οποία εν προκειμένω ανήκει στη Συνέλευση της Δημοκρατίας, και, αφετέρου, από το ότι αντιβαίνουν προς την αρχή της υπεροχής του διεθνούς επί του εσωτερικού δικαίου.
Σ' αυτή τη βάση, το Tribunal Fiscal Aduaneiro do Porto διερωτάται, πρώτον, αν είναι αρμόδιο να προβεί στην προδικαστική παραπομπή, όταν διαπιστώνει την αντισυνταγματικότητα των υπό κρίση εθνικών διατάξεων, δεδομένου ότι η αναγνώριση της αντισυνταγματικότητας ενός κανόνα του εσωτερικού δικαίου προϋποθέτει, κατά το άρθρο 280, παράγραφος 3, του Πορτογαλικού Συντάγματος, προσφυγή ενώπιον του πορτογαλικού Συνταγματικού Δικαστηρίου και ότι, συνεπώς, μόνο αυτό μπορεί να είναι αρμόδιο να προβεί σε προδικαστική παραπομπή σε τέτοιες υποθέσεις. Δεύτερον, διερωτάται μήπως η προδικαστική παραπομπή είναι περιττή, κατά το μέτρο που τα ελαττώματα μιας εθνικής διατάξεως μπορούν να θεραπευθούν μέσα στην εθνική έννομη τάξη.
Το έβδομο προδικαστικό ερώτημα θίγει έτσι δύο αυτοτελή προβλήματα σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ:
—
το πρώτο είναι αν το εθνικό δικαστήριο, το οποίο θεωρεί μια εθνική διάταξη αντισυνταγματική, στερείται της δυνατότητας να υποβάλει στο Δικαστήριο ερωτήματα αφορώντα την ερμηνεία ή το κύρος του κοινοτικού δικαίου, λόγω του ότι η κήρυξη της αντισυνταγματικότητας προϋποθέτει υποχρεωτικώς προσφυγή ενώπιον του Συνταγματικού Δικαστηρίου·
—
δεύτερον, αν το εθνικό δικαστήριο μπορεί να απαλλαγεί από την υποχρέωση να προβεί σε προδικαστική παραπομπή, αν η εθνική έννομη τάξη προβλέπει τρόπους θεραπείας των ελαττωμάτων εθνικής διατάξεως.
Σχετικά με το πρώτο πρόβλημα, πρέπει να υπομνηστεί ότι το άρθρο 177 της Συνθήκης απονέμει στο Δικαστήριο την αρμοδιότητα να αποφαίνεται προδικαστικώς αφενός επί της ερμηνείας των Συνθηκών και των πράξεων των κοινοτικών οργάνων και αφετέρου επί του κύρους αυτών των πράξεων. Το ίδιο άρθρο ορίζει, στο μεν δεύτερο εδάφιο, ότι τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να υποβάλλουν τέτοια ζητήματα στο Δικαστήριο, στο δε τρίτο εδάφιο, ότι υποχρεούνται να το πράττουν, αν οι αποφάσεις τους δεν υπόκεινται σε ένδικα μέσα του εσωτερικού δικαίου.
Οι αρμοδιότητες τις οποίες αναγνωρίζει στο Δικαστήριο το άρθρο 177 αποσκοπούν ουσιαστικά στην εξασφάλιση της ενιαίας εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου από τα εθνικά δικαστήρια. Προς τούτο, το άρθρο 177 παρέχει στο εθνικό δικαστήριο ένα μέσο για να υπερβαίνει τις δυσχέρειες που μπορούν ενδεχομένως να ανακύψουν από την υποχρέωση του να προσδίδει στο κοινοτικό δίκαιο την πλήρη αποτελεσματικότητά του μέσα στο πλαίσιο των δικαιοδοτικών συστημάτων των κρατών μελών.
Η πρακτική αποτελεσματικότητα του συστήματος το οποίο καθιερώνεται με το άρθρο 177 της Συνθήκης αξιώνει να διαθέτουν τα εθνικά δικαστήρια την ευρύτερη δυνατή ευχέρεια προς υποβολή ζητημάτων στο Δικαστήριο, αν θεωρούν ότι μια εκκρεμής ενώπιόν τους υπόθεση εγείρει ζητήματα που απαιτούν ερμηνεία ή εκτίμηση του κύρους των διατάξεων του κοινοτικού δικαίου που είναι αναγκαίες για την επίλυση της διαφοράς που τους έχει υποβληθεί.
Επί πλέον, θα επλήττετο η πρακτική αποτελεσματικότητα του κοινοτικού δικαίου, αν η ύπαρξη υποχρεωτικής προσφυγής ενώπιον του Συνταγματικού Δικαστηρίου μπορούσε να εμποδίσει το εθνικό δικαστήριο, που έχει επιληφθεί διαφοράς διεπομένης από το κοινοτικό δίκαιο, να ασκήσει την ευχέρεια — που του απονέμει το άρθρο 177 της Συνθήκης — να υποβάλει στο Δικαστήριο ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία ή το κύρος του κοινοτικού δικαίου, για να μπορέσει να κρίνει αν ένας εθνικός κανόνας συμβιβάζεται ή όχι με αυτό.
Επομένως, στο πρώτο σκέλος του εβδόμου ερωτήματος πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, όταν εθνικό δικαστήριο, επιλαμβανόμενο διαφοράς που αφορά το κοινοτικό δίκαιο, διαπιστώνει την αντισυνταγματικότητα εθνικής διατάξεως, δεν στερείται της ευχέρειας ούτε απαλλάσσεται της υποχρεώσεως, τις οποίες προβλέπει το άρθρο 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, να υποβάλει στο Δικαστήριο ζητήματα σχετικά με την ερμηνεία ή το κύρος του κοινοτικού δικαίου, για τον λόγο ότι η αναγνώριση της αντισυνταγματικότητας προϋποθέτει υποχρεωτική προσφυγή ενώπιον του Συνταγματικού Δικαστηρίου.
Σχετικά με το δεύτερο πρόβλημα, αρκεί να υπομνηστεί ότι, κατά πάγια νομολογία — στο πλαίσιο της κατανομής των δικαιοδοτικών λειτουργιών μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, που γίνεται με το άρθρο 177 της Συνθήκης — τα εθνικά δικαστήρια διαθέτουν εξουσία εκτιμήσεως ως προς το αν τους είναι αναγκαία η έκδοση αποφάσεως επί ζητήματος κοινοτικού δικαίου, για την έκδοση της δικής τους αποφάσεως ( βλ. ιδίως απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 1982, υπόθεση
283/81, Cilfit, Συλλογή 1982, σ. 3415
, σκέψη 10 ).
Συναφώς, πρέπει να διευκρινιστεί ότι η εξουσία εκτιμήσεως του εθνικού δικαστηρίου κατά την έννοια του άρθρου 177, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΟΚ αφορά και το ζήτημα του σταδίου της διαδικασίας κατά το οποίο είναι σκόπιμο να υποβάλει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο.
Επομένως, στο δεύτερο σκέλος του εβδόμου ερωτήματος πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, δυνάμει του άρθρου 177, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΟΚ, στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμά αν τα ανακύπτοντα στην εκκρεμή ενώπιον του διαφορά νομικά ζητήματα ασκούν επιρροή στην έκβαση της και αν η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως του είναι αναγκαία για να μπορέσει να εκδώσει τη δική του απόφαση· σ' αυτό επίσης εναπόκειται να εκτιμά σε ποιο στάδιο της διαδικασίας είναι σκόπιμο να υποβάλει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Πορτογαλική Κυβέρνηση, η πορτογαλική εισαγγελική αρχή, το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( τρίτο τμήμα ),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με Διάταξη της 16ης Οκτωβρίου 1989 το Tribunal Fiscal Aduaneiro do Porto, αποφαίνεται:

1)
Το άρθρο 5, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, εν αρχή, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1697/79 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1979, περί της εκ των υστέρων εισπράξεως εισαγωγικών ή εξαγωγικών δασμών, έχει την έννοια ότι απονέμει στις αρμόδιες αρχές δεσμία αρμοδιότητα όσον αφορά την απόφαση τους να μη προβαίνουν σε εκ των υστέρων είσπραξη, όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 5, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού.

2)
Ως « λάθη » κατά το άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79 νοούνται όλα τα σφάλματα ερμηνείας ή εφαρμογής των διατάξεων περί εισαγωγικών και εξαγωγικών δασμών, που λογικά δεν μπορούσαν να ανακαλυφθούν από τον υπόχρεο, εφόσον αυτά είναι απόρροια ενεργού συμπεριφοράς είτε των αρμοδίων για την εκ των υστέρων είσπραξη αρχών είτε των αρχών του κράτους μέλους εξαγωγής· αποκλείονται δηλαδή τα σφάλματα που προκλήθηκαν από ανακριβείς δηλώσεις του υπόχρεου, εκτός εάν η ανακρίβεια των δηλώσεων αυτών ήταν απλή απόρροια εσφαλμένων πληροφοριών που δόθηκαν από αρμόδιες αρχές και που δεσμεύουν αυτές τις τελευταίες.

3)
Το άρθρο 5, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, εν τέλει, του κανονισμού 1697/79 έχει την έννοια ότι εφαρμόζεται στην περίπτωση κατά την οποία ο υπόχρεος συμμορφώθηκε προς όλες τις επιταγές τόσο των κοινοτικών κανόνων περί της τελωνειακής διασαφήσεως όσο και των εθνικών κανόνων που ενδεχομένως τις συμπληρώνουν ή τις μεταφέρουν στο εσωτερικό δίκαιο, έστω και αν αυτός καλόπιστος υπέβαλε ανακριβή ή ελλιπή στοιχεία στις αρμόδιες αρχές, εφόσον πάντως τα στοιχεία αυτά είναι τα μόνα που μπορούσε λογικά να γνωρίζει ή να έχει εξεύρει.

4)
Η αρμοδιότητα που απονέμεται στην Επιτροπή με το άρθρο 4 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1573/80 της Επιτροπής, της 20ής Ιουνίου 1980, περί καθορισμού των διατάξεων εφαρμογής του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1697/79, καταλαμβάνει μόνο τις αποφάσεις περί μη εκ των υστέρων εισπράξεως τις αφορώσες δασμούς ποσού ίσου ή ανωτέρου των 2000 ECU, τούτο δε έστω και αν ένας υπόχρεος έχει υποβάλει αιτιολογημένη αίτηση κατ' αποφάσεως περί εισπράξεως την οποία έχουν εκδώσει οι αρμόδιες εθνικές αρχές.

5)
Όταν ο υπόχρεος υποβάλλει αίτηση να μην πραγματοποιηθεί η είσπραξη εισαγωγικών ή εξαγωγικών δασμών, αρμόδιες να αποφανθούν επί της αιτήσεως αυτής είναι οι εθνικές αρχές· αυτές υποχρεούνται να υποβάλουν την περίπτωση στην κρίση της Επιτροπής μόνον αν αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο να μην εισπράξουν δασμούς ποσού ίσου ή ανωτέρου των 2000 ECU.

6)
Όταν εθνικό δικαστήριο, επιλαμβανόμενο διαφοράς που αφορά το κοινοτικό δίκαιο, διαπιστώνει την αντισυνταγματικότητα εθνικής διατάξεως, δεν στερείται της ευχερείας ούτε απαλλάσσεται της υποχρεώσεως, τις οποίες προβλέπει το άρθρο 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, να υποβάλει στο Δικαστήριο ζητήματα σχετικά με την ερμηνεία ή το κύρος του κοινοτικού δικαίου, για τον λόγο ότι η αναγνώριση της αντισυνταγματικότητας προϋποθέτει υποχρεωτική προσφυγή ενώπιον του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Δυνάμει του άρθρου 177, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΟΚ, στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμά αν τα ανακύπτοντα στην εκκρεμή ενώπιόν του διαφορά νομικά ζητήματα ασκούν επιρροή στην έκβαση της και αν η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως του είναι αναγκαία για να μπορέσει να εκδώσει τη δική του απόφαση· σ' αυτό επίσης εναπόκειται να εκτιμά σε ποιο στάδιο της διαδικασίας είναι σκόπιμο να υποβάλει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο.

Moitinho de Almeida
Grévisse
Zuleeg
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 27 Ιουνίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος του τρίτου τμήματος
J. C. Moitinho de Almeida
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η πορτογαλική.