CELEX: 62009CJ0019
Διεθνής δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις
Κανονισμός (ΕΚ) 44/2001
Ειδικές βάσεις διεθνούς δικαιοδοσίας
Άρθρο 5, σημείο 1, στοιχεία α΄ και β΄, δεύτερη περίπτωση
Παροχή υπηρεσιών
Σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας
Εκτέλεση της συμβάσεως σε πλείονα κράτη μέλη

Rehder, σκέψη 37).
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω, στο α΄ σκέλος του πρώτου ερωτήματος πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 5,
σημείο 1, στοιχείο β΄, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού έχει την έννοια ότι η διάταξη αυτή είναι εφαρμοστέα σε περίπτωση
παροχής υπηρεσιών εντός πλειόνων κρατών μελών.

Επί του β΄ σκέλους του πρώτου ερωτήματος
Με το β΄ σκέλος του πρώτου ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο να διευκρινίσει τα κριτήρια
βάσει των οποίων πρέπει να καθορίζεται ο τόπος εκπληρώσεως της χαρακτηριστικής παροχής και, κατά συνέπεια, το δικαστήριο που
έχει διεθνή δικαιοδοσία για να επιληφθεί όλων των εκ της συμβάσεως απαιτήσεων στην περίπτωση παροχής υπηρεσιών εντός πλειόνων
κρατών μελών, κατά το άρθρο 5, σημείο 1, στοιχείο β΄, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού. Λαμβανομένων υπόψη των πραγματικών
περιστατικών της υποθέσεως της κύριας δίκης, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το ερώτημα αυτό αφορά, ειδικότερα, τα κριτήρια βάσει
των οποίων πρέπει να καθορίζεται ο τόπος αυτός στην περίπτωση της συμβάσεως εμπορικής αντιπροσωπείας.
Πρέπει συναφώς να υπομνησθεί, πρώτον, ότι, με την προπαρατεθείσα απόφαση Color Drack, το Δικαστήριο έκρινε, όσον αφορά την
εφαρμογή του κανόνα περί ειδικής βάσεως διεθνούς δικαιοδοσίας επί διαφορών εκ συμβάσεως τον οποίο προβλέπει το άρθρο 5, σημείο
1, στοιχείο β΄, πρώτη περίπτωση, του κανονισμού, περί πωλήσεως εμπορευμάτων, ότι σε περίπτωση που υπάρχουν πλείονες τόποι
παραδόσεως εμπορευμάτων πρέπει καταρχήν να γίνει δεκτό ότι τόπος εκπληρώσεως είναι αυτός που διασφαλίζει τον στενότερο σύνδεσμο
μεταξύ της συμβάσεως και του δικαστηρίου που έχει διεθνή δικαιοδοσία, σύνδεσμος ο οποίος υπάρχει κατά κανόνα στον τόπο της
κύριας παραδόσεως (προπαρατεθείσα απόφαση Color Drack, σκέψη 40).
Βάσει του σκεπτικού που εκτέθηκε στις σκέψεις 25 έως 28 της παρούσας αποφάσεως, η ίδια λύση έχει εφαρμογή, τηρουμένων των
αναλογιών, και στην περίπτωση του άρθρου 5, σημείο 1, στοιχείο β΄, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού.
Κατά συνέπεια, όσον αφορά την εφαρμογή του κανόνα περί ειδικής βάσεως διεθνούς δικαιοδοσίας επί διαφορών εκ συμβάσεως τον
οποίο προβλέπει το άρθρο 5, σημείο 1, στοιχείο β΄, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού, περί παροχής υπηρεσιών, σε περίπτωση
που υπάρχουν πλείονες τόποι παροχής υπηρεσιών, πρέπει καταρχήν να γίνει δεκτό ότι τόπος εκπληρώσεως είναι αυτός που διασφαλίζει
τον στενότερο σύνδεσμο μεταξύ της συμβάσεως και του δικαστηρίου που έχει διεθνή δικαιοδοσία, σύνδεσμος ο οποίος υπάρχει κατά
κανόνα με τον τόπο της κύριας παροχής.
Δεύτερον, πρέπει να διευκρινισθεί ότι, στην περίπτωση της συμβάσεως εμπορικής αντιπροσωπείας, η εκπλήρωση της χαρακτηριστικής
παροχής της συμβάσεως αυτής βαρύνει τον εμπορικό αντιπρόσωπο, ο οποίος, όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 5, σημείο 1, στοιχείο
β΄, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού, οφείλει την παροχή των υπηρεσιών.
Συγκεκριμένα, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 86/653/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1986, για τον συντονισμό
των δικαίων των κρατών μελών όσον αφορά τους εμπορικούς αντιπροσώπους (ανεξάρτητους επαγγελματίες) (ΕΕ L 382, σ. 17), ο εμπορικός
αντιπρόσωπος είναι επιφορτισμένος να διαπραγματεύεται με σκοπό την πώληση ή την αγορά εμπορευμάτων για λογαριασμό του αντιπροσωπευομένου
και, ενδεχομένως, να συνάπτει τις πράξεις αυτές επ’ ονόματι και για λογαριασμό του αντιπροσωπευομένου. Επιπλέον, κατά το άρθρο
3 της οδηγίας αυτής, ο εμπορικός αντιπρόσωπος «οφείλει […] να ασχολείται δεόντως με τη διαπραγμάτευση και, ενδεχομένως με
τη σύναψη των πράξεων οι οποίες του έχουν ανατεθεί, να γνωστοποιεί στον αντιπροσωπευόμενο κάθε αναγκαία πληροφορία που έχει
στη διάθεσή του [και] να συμμορφώνεται προς τις εύλογες υποδείξεις του αντιπροσωπευομένου».
Ως εκ τούτου, για την εφαρμογή του κανόνα περί ειδικής βάσεως διεθνούς δικαιοδοσίας του άρθρου 5, σημείο 1, στοιχείο β΄, δεύτερη
περίπτωση, του κανονισμού, πρέπει, σε περίπτωση κατά την οποία ο εμπορικός αντιπρόσωπος παρέχει υπηρεσίες σε πλείονες τόπους,
να γίνει δεκτό ότι, καταρχήν, «τόπος εκπληρώσεως» είναι ο τόπος της κύριας παροχής υπηρεσιών εκ μέρους του αντιπροσώπου.
Τρίτον, πρέπει να επισημανθεί βάσει ποίων κριτηρίων πρέπει να προσδιορίζεται ο τόπος της κύριας παροχής υπηρεσιών, σε περίπτωση
κατά την οποία οι υπηρεσίες αυτές παρέχονται εντός διαφορετικών κρατών μελών.
Λαμβανομένου υπόψη του σκοπού της προβλεψιμότητας, τον οποίο επισημαίνει ο νομοθέτης στην ενδέκατη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού
και λαμβανομένου υπόψη του γράμματος του άρθρου 5, σημείο 1, στοιχείο β΄, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού, κατά το οποίο
καθοριστικής σημασίας είναι ο τόπος, εντός κράτους μέλους, όπου «δυνάμει της σύμβασης» έγινε η έπρεπε να γίνει η παροχή των
υπηρεσιών, ο τόπος της κύριας παροχής υπηρεσιών πρέπει να συνάγεται, στο μέτρο του δυνατού, από τις διατάξεις της ίδιας της
συμβάσεως. Ως εκ τούτου, στην περίπτωση συμβάσεως εμπορικής αντιπροσωπείας, πρέπει να προσδιορισθεί ο τόπος όπου ο αντιπρόσωπος
έπρεπε κυρίως να παρέχει την εργασία του για λογαριασμό του αντιπροσώπου, εργασία συνιστάμενη στην προετοιμασία, διαπραγμάτευση
και, ενδεχομένως, στη σύναψη των πράξεων οι οποίες του ανατέθηκαν.
Ο προσδιορισμός του τόπου της κύριας παροχής των υπηρεσιών βάσει της επιλογής στην οποία προέβησαν με τη σύμβασή τους τα μέρη
είναι σύμφωνος με τον σκοπό της εγγύτητας, καθόσον ο τόπος αυτός, ως εκ της φύσεώς του, συνδέεται με την ουσία της διαφοράς.
Σε περίπτωση κατά την οποία οι διατάξεις της συμβάσεως δεν καθιστούν δυνατό τον προσδιορισμό του τόπου της κύριας παροχής
των υπηρεσιών, είτε διότι προβλέπουν πλείονες τόπους παροχής είτε διότι δεν προβλέπουν ρητώς κανένα τόπο παροχής, πλην όμως
ο αντιπρόσωπος παρέσχε ήδη τέτοιες υπηρεσίες, πρέπει να ληφθεί υπόψη, επικουρικώς, ο τόπος όπου πράγματι άσκησε, κυρίως, τις
δραστηριότητές του προς εκτέλεση της συμβάσεως, υπό την προϋπόθεση ότι η παροχή των υπηρεσιών στον τόπο αυτόν δεν αντιβαίνει
στη βούληση των συμβαλλομένων όπως προκύπτει από τις διατάξεις της συμβάσεως. Για τον σκοπό αυτόν, μπορούν να ληφθούν υπόψη
πραγματικά στοιχεία της υποθέσεως, ιδίως δε ο χρόνος παραμονής στον τόπο αυτόν, καθώς και η σπουδαιότητα της δραστηριότητας
που ασκήθηκε εκεί. Στο εθνικό δικαστήριο που έχει επιληφθεί της υποθέσεως εναπόκειται να αποφανθεί επί του ζητήματος αν έχει
διεθνή δικαιοδοσία, λαμβάνοντας υπόψη τα αποδεικτικά στοιχεία που του έχουν υποβληθεί (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Color Drack,
σκέψη 41).
Τέταρτον, σε περίπτωση κατά την οποία δεν είναι δυνατός ο προσδιορισμός του τόπου της κύριας παροχής υπηρεσιών ούτε βάσει
των διατάξεων της ίδιας της συμβάσεως ούτε βάσει του τόπου όπου πράγματι εκτελέσθηκε η σύμβαση, ο τόπος αυτός πρέπει να προσδιορισθεί
με άλλο τρόπο, σύμφωνο τόσο με τον σκοπό της προβλεψιμότητας όσο και με τον σκοπό της εγγύτητας, των οποίων την επίτευξη επιδιώκει
ο νομοθέτης.
Προς τούτο, όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 5, σημείο 1, στοιχείο β΄, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού, πρέπει να γίνει
δεκτό ότι ο τόπος όπου ο εμπορικός αντιπρόσωπος παρέχει κυρίως τις υπηρεσίες του είναι ο τόπος όπου ο αντιπρόσωπος αυτός έχει
την κατοικία του. Πράγματι, ο τόπος αυτός μπορεί πάντα να προσδιορισθεί μετά βεβαιότητας και, ως εκ τούτου, είναι προβλέψιμος.
Επιπλέον, έχει δεσμούς εγγύτητας με τη διαφορά, καθόσον ο εμπορικός αντιπρόσωπος θα παράσχει στον τόπο αυτόν, κατά πάσα πιθανότητα,
σημαντικό μέρος των υπηρεσιών του.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω, στο β΄ σκέλος του πρώτου ερωτήματος πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 5,
σημείο 1, στοιχείο β΄, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση παροχής υπηρεσιών εντός πλειόνων
κρατών μελών, διεθνή δικαιοδοσία για να επιληφθεί του συνόλου των αξιώσεων εκ της συμβάσεως έχει το δικαστήριο εντός των ορίων
της κατά τόπον αρμοδιότητας του οποίου βρίσκεται ο τόπος της κύριας παροχής υπηρεσιών. Όσον αφορά τη σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας,
πρόκειται για τον τόπο της κύριας παροχής υπηρεσιών από τον εμπορικό αντιπρόσωπο, όπως προκύπτει από τις διατάξεις της συμβάσεως
ή, ελλείψει τέτοιων διατάξεων, από την πραγματική εκτέλεση της συμβάσεως, σε περίπτωση δε αδυναμίας καθορισμού του τόπου επί
της βάσεως αυτής, πρόκειται για τον τόπο όπου έχει την κατοικία του ο εμπορικός αντιπρόσωπος.

Επί του γ΄ σκέλους του πρώτου ερωτήματος και επί του δευτέρου ερωτήματος
Λαμβανομένων υπόψη των απαντήσεων που δόθηκαν στα σκέλη α΄ και β΄ του πρώτου ερωτήματος, παρέλκει η απάντηση στο γ΄ σκέλος
του πρώτου ερωτήματος και στο δεύτερο ερώτημα.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 5, σημείο 1, στοιχείο β΄, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού (ΕΚ) 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000,
για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, έχει την έννοια ότι
η διάταξη αυτή είναι εφαρμοστέα σε περίπτωση παροχής υπηρεσιών εντός πλειόνων κρατών μελών.
2)
Το άρθρο 5, σημείο 1, στοιχείο β΄, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 44/2001 έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση παροχής υπηρεσιών
εντός πλειόνων κρατών μελών, διεθνή δικαιοδοσία για να επιληφθεί του συνόλου των αξιώσεων εκ της συμβάσεως έχει το δικαστήριο
εντός των ορίων της κατά τόπον αρμοδιότητας του οποίου βρίσκεται ο τόπος της κύριας παροχής υπηρεσιών. Όσον αφορά τη σύμβαση
εμπορικής αντιπροσωπείας, πρόκειται για τον τόπο της κύριας παροχής υπηρεσιών από τον εμπορικό αντιπρόσωπο, όπως προκύπτει
από τις διατάξεις της συμβάσεως ή, ελλείψει τέτοιων διατάξεων, από την πραγματική εκτέλεση της συμβάσεως, σε περίπτωση δε
αδυναμίας καθορισμού του τόπου επί της βάσεως αυτής, πρόκειται για τον τόπο όπου έχει την κατοικία του ο εμπορικός αντιπρόσωπος.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.