CELEX: 61984CJ0178
Παράβαση
"Νόμος περί καθαρότητας" για το ζύθο

1.
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 6 Ιουλίου 1984, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, απαγορεύοντας τη διάθεση στο εμπόριο ζύθου που έχει νομίμως παρασκευαστεί και διατεθεί στο εμπόριο σε άλλο κράτος μέλος και δεν ανταποκρίνεται στα άρθρα 9 και 10 του Biersteuergesetz (νόμος της 14ης Μαρτίου 1952, BGBl. Ι, σ. 149 ), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά, η εξέλιξη της διαδικασίας και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά του φακέλου δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο.
Επί της εφαρμοστέας εσωτερικής νομοθεσίας
Κατά την ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασία, η γερμανική κυβέρνηση έδωσε την παρακάτω εικόνα όσον αφορά την περί ζύθου νομοθεσία της, η οποία δεν αμφισβητήθηκε από την Επιτροπή και πρέπει να γίνει δεκτή στην υπό κρίση διαφορά.
Ο Biersteuergesetz ( φορολογικός νόμος περί ζύθου ) περιλαμβάνει, κατά το μέρος που ενδιαφέρει εν προκειμένω, κανόνες που αφορούν, αφενός, την παρασκευή και εφαρμόζονται μόνο στα ζυθοποιεία που είναι εγκατεστημένα στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και, αφετέρου, τη χρησιμοποίηση της ονομασίας « Bier » ( ζύθος ) που ισχύει και για τον παρασκευαζόμενο στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και για τον εισαγόμενο ζύθο.
Οι κανόνες παρασκευής διατυπώνονται στο άρθρο 9 του Biersteuergesetz. Κατά την παράγραφο 1 του άρθρου αυτού, ο ζύθος χαμηλής ζυμώσεως παρασκευάζεται μόνο από βύνη κριθής, λυκίσκο, μαγιά και νερό. Η παράγραφος 2 του ίδιου άρθρου προβλέπει μεν ότι ο ζύθος υψηλής ζυμώσεως παρασκευάζεται κατά τις ίδιες προδιαγραφές, επιτρέπει όμως τη χρησιμοποίηση και άλλων ειδών βύνης και τη χρησιμοποίηση καλαμοσακχάρου, τευτλοσακχάρου ή τεχνικώς καθαρού ιμβερτοσακχάρου, καθώς και γλυκόζης και χρωστικών ουσιών που παράγονται από τα προαναφερθέντα είδη ζάχαρης. Η παράγραφος 3 του άρθρου 9 ορίζει ότι ως βύνη νοείται κάθε δημητριακό στο οποίο εφαρμόζεται η μέθοδος της τεχνητής βλαστήσεως. Σημειωτέον σχετικώς ότι κατά το άρθρο 17, παράγραφος 4, του κανονισμού περί των διατάξεων εφαρμογής του Biersteuergesetz ( « Durchführungsbestimmungen zum Biersteuergesetz » της 14ης Μαρτίου 1952 ) ( BGBl. Ι, σ. 153 ), το ρύζι, ο αραβόσιτος και το σόργο δεν αποτελούν δημητριακά κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 3, του Biersteuergesetz. Η παράγραφος 7 του άρθρου 9 του εν λόγω νόμου προβλέπει τη δυνατότητα παρεκκλίσεως από τους κανόνες παρασκευής των παραγράφων 1 και 2 του ίδιου άρθρου, κατόπιν αιτήσεως και σε ειδικές περιπτώσεις για την παρασκευή ιδιαίτερων τύπων ζύθου καθώς και ζύθου που προορίζεται για εξαγωγή ή για επιστημονικές δοκιμές. Εξαλλου, δυνάμει της παραγράφου 8 του εν λόγω άρθρου, οι παράγραφοι 1 και 2 δεν εφαρμόζονται στα ζυθοποιεία που παράγουν ζύθο αποκλειστικά για δική τους κατανάλωση ( Hausbrauer ). Παράλληλα με τους κανόνες παρασκευής του άρθρου 9 του Biersteuergesetz, το άρθρο 18, παράγραφος 1(1), του ίδιου νόμου προβλέπει ποινικές κυρώσεις.
Ο κανόνας που αφορά τη χρησιμοποίηση στο εμπόριο της ονομασίας « Bier » ( ζύθος ) τίθεται στο άρθρο 10 του Biersteuergesetz. Κατά τη διάταξη αυτή, μόνο τα ποτά που έχουν υποστεί ζύμωση και ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές του άρθρου 9, παράγραφοι 1, 2 και 4 έως 6 του Biersteuergesetz μπορούν να διατεθούν στο εμπόριο υπό την ονομασία « Bier » (ζύθος) — μόνη ή ως στοιχείο σύνθετης ονομασίας — ή υπό άλλες ονομασίες ή εικονικές παραστάσεις που δίνουν την εντύπωση ότι πρόκειται για ζύθο. Ο κανόνας αυτός συνιστά απλώς σχετική απαγόρευση της διαθέσεως στο εμπόριο υπό την έννοια ότι τα ποτά που δεν ανταποκρίνονται στους προαναφερθέντες κανόνες παρασκευής μπορούν να πωληθούν υπό άλλες ονομασίες, εφόσον αυτές δεν εμπίπτουν στους περιορισμούς του άρθρου 10. Το άρθρο 18, παράγραφος 1(4), του Biersteuergesetz προβλέπει ποινικές κυρώσεις για τις περιπτώσεις παραβιάσεως του εν λόγω κανόνα ονομασίας.
Εξάλλου η εισαγωγή στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ζύθου που περιέχει πρόσθετες ουσίες εμπίπτει στην απόλυτη απαγόρευση της διαθέσεως στο εμπόριο που θεσπίζει μια άλλη διάταξη νόμου, ήτοι το άρθρο 11, παράγραφος 1(2), του νόμου περί εμπορίας τροφίμων, προϊόντων με βάση τον καπνό, καλλυντικών και άλλων καταναλωτικών αγαθών ( « Gesetz über den Verkehr mit Lebensmitteln, Tabakerzeugnissen, kosmetischen Mitteln und sonstigen Bedarfsgegenständen » ) [ « Lebensmittel- und Bedarfsgegenständegesetz » (στο εξής: LMBG), της 15ης Αυγούστου 1974 (BGBl. Ι, σ. 1945).
Ο νόμος αυτός που στηρίζεται σε σκέψεις προληπτικής υγιεινής, βασίζεται, όσον άφορα τις πρόσθετες ουσίες, στην κατ' αρχή απαγόρευση με δυνατότητα χορηγήσεως άδειας. Στο άρθρο 2 ορίζει τις πρόσθετες ουσίες ως « ουσίες που προστίθενται στα τρόφιμα προκειμένου να επηρεάσουν τα χαρακτηριστικά τους ή να τους δώσουν ιδιαίτερες ιδιότητες ή να παραγάγουν ιδιαίτερα αποτελέσματα », αποκλείει δε από τον ορισμό αυτόν « τις φυσικής προελεύσεως ουσίες ή τις ουσίες που είναι χημικώς όμοιες με τις φυσικές και είθισται να χρησιμοποιούνται κυρίως λόγω της θρεπτικής τους αξίας και των αρωματικών ή γευστικών ιδιοτήτων τους, όπως το πόσιμο και το επιτραπέζιο νερό ».
Το άρθρο 11, παράγραφος 1(1), του LMBG απαγορεύει τη χρησιμοποίηση μη εγκεκριμένων πρόσθετων ουσιών, καθαρών ή σε μίξη με άλλες, για την κατ' επάγγελμα παρασκευή ή επεξεργασία τροφίμων που προορίζονται να διατεθούν στο εμπόριο. Οι παράγραφοι 2(1) και 3 του ίδιου άρθρου ορίζουν ότι στην απαγόρευση αυτή δεν εμπίπτουν οι τεχνικώς βοηθητικές ουσίες και τα ένζυμα. Κατά την παράγραφο 2(1) του ίδιου άρθρου, ως τεχνικώς βοηθητικές ουσίες νοούνται « οι πρόσθετες ουσίες που αποχωρίζονται από τα τρόφιμα είτε τελείως είτε σε τέτοιο βαθμό ώστε εμφανίζονται στο προς πώληση προϊόν μόνο ως τεχνικώς αναπόφευκτα και τεχνολογικώς ασήμαντα κατάλοιπα, σε αναλογίες αμελητέες από πλευράς υγείας, οσμής και γεύσεως ».
Το άρθρο 11, παράγραφος 1(2), του LMBG απαγορεύει την κατ' επάγγελμα διάθεση στο εμπόριο προϊόντων που παρασκευάστηκαν ή υπέστησαν επεξεργασία κατά παράβαση της σχετικής απαγορεύσεως του άρθρου 1 ( 1 ) ή δεν συνάδουν προς τον κανονισμό που εκδόθηκε βάσει του άρθρου 12, παράγραφος 1, του εν λόγω νόμου. Δυνάμει της διάταξης αυτής είναι δυνατό να επιτραπεί με υπουργικό κανονισμό εγκεκριμένο από το Bundesrat η χρησιμοποίηση ορισμένων πρόσθετων ουσιών γενικώς ή μόνο σε ορισμένα τρόφιμα ή ακόμη για ορισμένες χρήσεις, εφόσον η άδεια αυτή συμβιβάζεται με την προστασία του καταναλωτή, λαμβανομένων υπόψη των τεχνολογικών, θρεπτικών και διαιτητικών αναγκών. Οι άδειες αυτές περιέχονται στα παραρτήματα του κανονισμού περί εγκρίσεως της χρησιμοποιήσεως προσθέτων ουσιών στα τρόφιμα ( « Verordnung über die Zulassung von Zusatzstoffen zu Lebensmitteln » ) της 22ας Δεκεμβρίου 1981 ( BGBl. Ι, σ. 1633 ) ( στο εξής: ZZulV ).
Ο ζύθος, ως τρόφιμο, εμπίπτει στη νομοθεσία περί προσθέτων ουσιών, αλλ' υπόκειται σε ιδιαίτερο καθεστώς. Οι κανόνες παρασκευής του άρθρου 9 του Biersteuergesetz αποκλείουν τη χρησιμοποίηση κάθε ουσίας που δεν απαριθμείται στη διάταξη αυτή, περιλαμβανομένων και των πρόσθετων ουσιών. Οι κανόνες αυτοί αποτελούν επομένως ειδικές διατάξεις περί προσθέτων ουσιών κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, του ZZulV. Η διάταξη αυτή εξαρτά την εφαρμογή των κανόνων που απαγορεύουν, περιορίζουν ή επιτρέπουν τη χρήση πρόσθετων ουσιών σε ορισμένα τρόφιμα από προϋποθέσεις διαφορετικές εκείνων που προβλέπει ο ZZulv. Επομένως, στην περίπτώση του ζύθου αποκλείεται η χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών, που επιτρέπονται γενικώς ή για ορισμένες χρήσεις βάσει των παραρτημάτων του ZZulV. Αυτός ο αποκλεισμός όμως ισχύει μόνο για τις πρόσθετες ουσίες κατά την έννοια του LMBG, για τη χρήση των οποίων ο νόμος αυτός, μεταγενέστερος του Biersteuergesetz, δεν προβλέπει παρέκκλιση. Έτσι, η απαγόρευση χρησιμοποίησης πρόσθετων ουσιών στο ζύθο δεν αφορά ούτε τις τεχνικώς βοηθητικές ουσίες ούτε τα ένζυμα.
Το συμπέρασμα είναι ότι το άρθρο 11, παράγραφος 1(2), του LMBG, σε συνδυασμό με το άρθρο 9 του Biersteuergesetz, συνεπάγεται την απαγόρευση της εισαγωγής στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ζύθου που περιέχει ουσίες εμπίπτουσες στην απαγόρευση χρησιμοποιήσεως πρόσθετων ουσιών του άρθρου 11, παράγραφος 1 ( 2 ), του LMBG.
Επί του αντικειμένου της διαφοράς
Πρέπει να προσδιοριστεί αν η διαφορά αφορά αποκλειστικά την απαγόρευση διαθέσεως στο εμπόριο υπό την ονομασία « Bier » ( ζύθος) του ζύθου που παρασκευάζεται σε άλλα κράτη μέλη βάσει κανόνων οι οποίοι δεν αντιστοιχούν στους κανόνες του άρθρου 9 του Biersteuergesetz ή επεκτείνεται στην απαγόρευση εισαγωγής ζύθου ο οποίος περιέχει πρόσθετες ουσίες, που επιτρέπονται μεν στο κράτος μέλος προελεύσεως, απαγορεύονται όμως στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
Με το έγγραφο οχλήσεως η Επιτροπή έβαλε κατά των διατάξεων του άρθρου 9 και 10 του Biersteuergesetz, καθόσον αποκλείουν την εισαγωγή στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ζύθου νομίμως παρασκευασμένου σε άλλα κράτη μέλη, εφόσον δεν έχει παρασκευαστεί σύμφωνα με τις διατάξεις που ισχύουν στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Η Επιτροπή φρονεί ότι η εν λόγω απαγόρευση διαθέσεως στο εμπόριο δεν δικαιολογείται από λόγους γενικού συμφέροντος που αφορούν την προστασία των καταναλωτών ή της δημόσιας υγείας.
Με την απάντηση της στο εν λόγω έγγραφο, η γερμανική κυβέρνηση προέβαλε ότι οι νομοθετικές διατάξεις περί καθαρότητας του ζύθου ήταν αναγκαίες για την προστασία της δημόσιας υγείας, διότι η χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών τότε μόνο μπορεί να αποφευχθεί όταν ο ζύθος παρασκευάζεται από τις πρώτες ύλες που απαριθμεί το άρθρο 9 του Biersteuergesetz. Με το από 15 Δεκεμβρίου 1982 συμπληρωματικό έγγραφο προς ένα μέλος της Επιτροπής, η γερμανική κυβέρνηση επανέλαβε το επιχείρημα αυτό, διευκρινίζοντας ότι η υποχρέωση χρησιμοποιήσεως μόνο των πρώτων υλών που απαριθμεί το άρθρο 9 του Biersteuergesetz σημαίνει απαγόρευση της χρησιμοποιήσεως πρόσθετων ουσιών αποβλέπουσα στην προστασία της δημόσιας υγείας.
Με την αιτιολογημένη της γνώμη η Επιτροπή εμμένει στην άποψη της. Κατά την Επιτροπή, το γεγονός ότι κατά τη γερμανική παράδοση του κανόνα καθαρότητας είναι δυνατή η παρασκευή ζύθου χωρίς πρόσθετες ουσίες δεν σημαίνει ότι αποκλείεται γενικώς η τεχνολογική ανάγκη χρησιμοποιήσεως πρόσθετων ουσιών για την παρασκευή ζύθου σύμφωνα με άλλες παραδοσιακές μεθόδους ή από άλλες πρώτες ύλες. Η Επιτροπή φρονεί ότι το ζήτημα κατά πόσον είναι τεχνολογικώς αναγκαία η χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών δεν μπορεί να επιλυθεί παρά μόνο σε σχέση με συγκεκριμένες μεθόδους παρασκευής και συγκεκριμένες πρόσθετες ουσίες.
Με την απάντηση της στην αιτιολογημένη γνώμη, η γερμανική κυβέρνηση τονίζει και πάλι τους λόγους προληπτικής υγιεινής που δικαιολογούν, κατά την άποψη της, τις διατάξεις του άρθρου 9 και 10 του Biersteuergesetz. Δεν διευκρίνισε πάντως το ζήτημα της ακριβούς εκτάσεως της νομοθεσίας αυτής ούτε των σχέσεων της με το καθεστώς που διέπει τις πρόσθετες ουσίες.
Με το αιτιολογικό της προσφυγής της η Επιτροπή κατήγγειλε τα εμπόδια στις εισαγωγές τα οποία συνεπάγεται η εφαρμογή του Biersteuergesetz στο ζύθο που παρασκευάζεται σε άλλα κράτη μέλη από άλλες πρώτες ύλες ή με πρόσθετες ουσίες που επιτρέπονται σ' αυτά τα κράτη.
Μόλις με το υπόμνημα αντικρούσεως η γερμανική κυβέρνηση εξέθεσε ότι οι κανόνες καθαρότητας του ζύθου στηρίζονται σε δύο χωριστά μεν πλην όμως αλληλοσυμπληρούμενα νομοθετήματα, παρέθεσε δε τη νομοθεσία της όπως εμφαίνεται πιο πάνω.
Με το υπόμνημα απαντήσεως η Επιτροπή εξέθεσε χωριστά τις αιτιάσεις της κατά του κανόνα ονομασίας του άρθρου 10 του Biersteuergesetz και αυτές που διατυπώνει κατά της απόλυτης απαγόρευσης της χρησιμοποιήσεως πρόσθετων ουσιών για την παρασκευή ζύθου. Κατά την άποψη της Επιτροπής, η πλήρης έκθεση από τη γερμανική κυβέρνηση του ισχύοντος δικαίου δεν μεταβάλλει θεμελιωδώς τα δεδομένα της υπό κρίση διαφοράς. Σχετικώς η Επιτροπή τόνισε ότι δεν στρέφει την προσφυγή της αποκλειστικά κατά των άρθρων 9 και 10 του Biersteuergesetz, αλλά γενικώς κατά της απαγορεύσεως της διαθέσεως στο εμπόριο του ζύθου προελεύσεως άλλων κρατών μελών που δεν ανταποκρίνεται στα κριτήρια παρασκευής των εν λόγω διατάξεων και ότι, κατά τα λοιπά, το ακριβές νομικό έρεισμα της απαγόρευσης αυτής δεν ασκεί επιρροή.
Υπό τις συνθήκες αυτές πρέπει να θεωρηθεί, για δυο λόγους, ότι η προσφυγή βάλλει τόσο κατά της απαγορεύσεως της διαθέσεως στο εμπόριο, υπό την ονομασία « Bier » ( ζύθος ), του ζύθου που έχει παρασκευαστεί σε άλλα κράτη μέλη βάσει κανόνων που δεν αντιστοιχούν με τους κανόνες του άρθρου 9 του Biersteuergesetz όσο και κατά της απαγόρευσης εισαγωγής ζύθου που περιέχει πρόσθετες ουσίες, η χρησιμοποίηση των οποίων επιτρέπεται μεν στο κράτος μέλος προελεύσεως, απαγορεύεται όμως στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
Πρώτον, η Επιτροπή, επιληφθείσα από την αρχή της διαδικασίας που προηγείται της ασκήσεως της προσφυγής με την απαγόρευση εμπορίας στην οποία προσκρούει η εισαγωγή στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ζύθου προελεύσεως άλλων κρατών μελών, εφόσον δεν παρασκευάζεται σύμφωνα με κανόνες αντίστοιχους μ' αυτούς που ισχύουν στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, εντόπισε ευθύς εξαρχής την ουσία της παραβάσεως. Η Επιτροπή δεν αναφέρθηκε στο άρθρο 9 του Biersteuergesetz παρά μόνο για να προσδιορίσει τους κανόνες αυτούς. Όπως εξέθεσε η γερμανική κυβέρνηση, το πεδίο εφαρμογής του νόμου αυτού δεν περιορίζεται εξάλλου στις πρώτες ύλες, αλλά επεκτείνεται στις πρόσθετες ουσίες. Εξάλλου τα επιχειρήματα που ανέπτυξε η Επιτροπή κατά την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία, σχετικά με το μη ενδεδειγμένο του μέτρου της απόλυτης απαγόρευσης των πρόσθετων ουσιών, αποδεικνύουν ότι είχε την πρόθεση να περιλάβει στο αντικείμενο της προσφυγής της και αυτή την απαγόρευση.
Δεύτερον, πρέπει να επισημανθεί ότι η ίδια η γερμανική κυβέρνηση, από της ενάρξεως της διαδικασίας, υπεραμύνθηκε κυρίως των προσθέτων ουσιών και της προστασίας της δημόσιας υγείας, πράγμα το οποίο, αφενός, σημαίνει ότι είχε αντιληφθεί και αναγνωρίσει ότι το αντικείμενο της διαφοράς περιελάμβανε επίσης την απόλυτη απαγόρευση της χρησιμοποιήσεως πρόσθετων ουσιών και, αφετέρου, ότι δεν συντρέχει προσβολή των δικαιωμάτων του αμυνομένου.
Επί της απαγορεύσεως διαθέσεως στο εμπόριο, υπό την ονομασία « Bier » ( ζύθος ), του ζύθου που δεν ανταποκρίνεται στο άρθρο 9 του Biersteuergesetz
Πρέπει να υπογραμμιστεί καταρχάς ότι ο κανόνας παρασκευής του άρθρου 9 του Biersteuergesetz δεν μπορεί να συνιστά, αυτός καθαυτός, μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικό περιορισμό απαγορευόμενο από το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ, δεδομένου ότι εφαρμόζεται μόνο στα εγκατεστημένα στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ζυθοποιεία. Το άρθρο 9 του Biersteuergesetz βάλλεται εν προκειμένω μόνο καθόσον παραπέμπει σ' αυτό για τον προσδιορισμό των ποτών που μπορούν να διατεθούν στο εμπόριο υπό την ονομασία « Bier » (ζύθος) το άρθρο 10 του ίδιου νόμου, το οποίο αφορά και τα εισαγόμενα από άλλα κράτη μέλη προϊόντα και τα παρασκευαζόμενα στο εθνικό έδαφος.
Σχετικά με τον εν λόγω κανόνα ονομασίας, η Επιτροπή δέχεται ότι, εφόσον δεν έχει πραγματοποιηθεί εναρμόνιση στο κοινοτικό επίπεδο, τα κράτη μέλη έχουν καταρχήν το δικαίωμα να προσδιορίζουν τους κανόνες που αφορούν την παρασκευή, τη σύνθεση και τη διάθεση στο εμπόριο των ποτών. Υπογραμμίζει πάντως ότι δεν συμβιβάζεται προς το κοινοτικό δίκαιο σύστημα το οποίο, όπως το άρθρο 10 του Biersteuergesetz, απαγορεύει τη χρησιμοποίηση γενικής ονομασίας για το εμπόριο προϊόντων που παρασκευάζονται εν μέρει με πρώτες ύλες, όπως το ρύζι και ο αραβόσιτος, διαφορετικές από αυτές που επιβάλλει η εθνική νομοθεσία. Εν πάση περιπτώσει, η ρύθμιση αυτή υπερβαίνει το μέτρο που είναι αναγκαίο για την προστασία του γερμανού καταναλωτή, η οποία μπορεί κάλλιστα να διασφαλιστεί μέσω επιγραφών ή αγγελιών. Επομένως, η ρύθμιση αυτή αποτελεί εμπόδιο που απαγορεύεται από το άρθρο 30 της Συνθήκης.
Η γερμανική κυβέρνηση επιδίωξε καταρχάς να δικαιολογήσει την οικεία ρύθμιση με σκέψεις που αφορούν τη δημόσια υγεία. Κατά την άποψη της η χρησιμοποίηση πρώτων υλών διαφορετικών από εκείνες που επιτρέπει το άρθρο 9 του Biersteuergesetz συνεπάγεται αναπόφευκτα τη χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών. Η γερμανική κυβέρνηση αναγνώρισε πάντως κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση ότι το άρθρο 10 του Biersteuergesetz, που αποτελεί απλώς κανόνα περί ονομασίας, δεν έχει άλλο στόχο από την προστασία των καταναλωτών. Οι καταναλωτές συνδέουν την ονομασία « Bier » ( ζύθος ) με το ποτό που παρασκευάζεται μόνο από τις πρώτες ύλες οι οποίες απαριθμούνται στο άρθρο 9 του Biersteuergesetz. Επομένως, πρέπει να προληφθεί το ενδεχόμενο παραπλανήσεως τους ως προς τη φύση του προϊόντος, το να οδηγηθούν δηλαδή στην εντύπωση ότι το ποτό που φέρει την ονομασία « Bier » ( ζύθος ) ανταποκρίνεται στο νόμο καθαρότητας, ενώ αυτό δεν αληθεύει. Η γερμανική κυβέρνηση υποστήριξε ότι η εθνική της ρύθμιση δεν έχει προστατευτικό σκοπό. Υπογράμμισε δε σχετικώς ότι οι πρώτες ύλες, τη χρησιμοποίηση των οποίων επιβάλλει το άρθρο 9, παράγραφοι 1 και 2, του Biersteuergesetz, δεν είναι οπωσδήποτε εγχώριες και ότι την ονομασία « Bier » ( ζύθος ) μπορεί να χρησιμοποιήσει κάθε επιχειρηματίας που εμπορεύεται προϊόντα τα οποία έχουν παρασκευαστεί σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες, που είναι εύκολο να τηρούνται και σε άλλες χώρες εκτός της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.
Καταρχάς, πρέπει να υπομνηστεί η πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ( προεχόντως η απόφαση της 11ης Ιουλίου 1974, Procureur du roi κατά Dassonville,
8/74, Rec. σ. 837
), κατά την οποία η απαγόρευση μέτρων ισοδυνάμου προς ποσοτικούς περιορισμούς αποτελέσματος του άρθρου 30 της Συνθήκης περιλαμβάνει « κάθε εμπορική κανονιστική ρύθμιση των κρατών μελών, που είναι ικανή να εμποδίσει άμεσα ή έμμεσα, πραγματικά ή δυνητικά, το ενδοκοινοτικό εμπόριο ».
Πρέπει εν συνεχεία να υπογραμμιστεί ότι από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ( ιδίως απόφαση της 20ής Φεβρουαρίου 1979, Rewę,
120/78, Sig. σ. 649
, και απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 1982, Rau,
261/81, Συλλογή σ. 3961
) προκύπτει ότι, «ελλείψει κοινής κανονιστικής ρυθμίσεως της εμπορίας των προϊόντων για τα οποία πρόκειται, τα εμπόδια στην ελεύθερη ενδοκοινοτική κυκλοφορία που απορρέουν από διαφορές των εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων πρέπει να γίνονται δεκτά κατά το μέτρο που η εν λόγω κανονιστική ρύθμιση, εφαρμοζόμενη αδιακρίτως επί εγχωρίων και εισαγομένων προϊόντων, μπορεί να δικαιολογηθεί ως αναγκαία για την εκπλήρωση επιτακτικών αναγκών αναγομένων, μεταξύ άλλων, στην προστασία των καταναλωτών. Η εν λόγω κανονιστική ρύθμιση πρέπει να είναι επίσης ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο σκοπό. Αν ένα κράτος μέλος έχει τη δυνατότητα να επιλέξει μεταξύ διαφόρων μέτρων καταλλήλων για την επίτευξη του ίδιου σκοπού, οφείλει να επιλέξει το μέσο εκείνο που επάγεται τα λιγότερα εμπόδια στην ελευθερία των συναλλαγών ».
Δεν αμφισβητείται ότι η εφαρμογή του φορολογικού νόμου περί ζύθου στον προερχόμενο από άλλα κράτη μέλη ζύθο, για την παρασκευή του οποίου έχουν χρησιμοποιηθεί νομίμως άλλες πρώτες ύλες, πλην της βύνης κριθής, και ιδίως όρυζα και αραβόσιτος, μπορεί να εμποδίσει την εισαγωγή του στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
Απομένει να εξακριβωθεί αν η εφαρμογή αυτή μπορεί να δικαιολογηθεί από επιτακτικές ανάγκες αναγόμενες στην προστασία των καταναλωτών.
Το σχετικό επιχείρημα της γερμανικής κυβέρνησης, ότι δηλαδή ο κανόνας του άρθρου 10 του Biersteuergesetz είναι απαραίτητος για την προστασία των γερμανών καταναλωτών, διότι, κατά την αντίληψη τους, η ονομασία « Bier » ( ζύθος ) δεν μπορεί να διαχωριστεί από το ποτό το οποίο παρασκευάζεται αποκλειστικά από τα συστατικά που επιβάλλει το άρθρο 9 του Biersteuergesetz, είναι απορριπτέο.
Πρώτον, οι παραστάσεις των καταναλωτών που ποικίλλουν ενδεχομένως από το ένα κράτος μέλος στο άλλο μπορούν επίσης να μεταβληθούν με την πάροδο του χρόνου σε ένα και το αυτό κράτος μέλος. Η ίδρυση της Κοινής Αγοράς είναι άλλωστε ένας από τους κύριους παράγοντες που μπορούν να συμβάλουν σ' αυτή την εξέλιξη. Ένα σύστημα προστασίας των καταναλωτών από την εξαπάτηση επιτρέπει να ληφθεί υπόψη η εξέλιξη αυτή, ενώ μια ρύθμιση όπως του άρθρου 10 του Biersteuergesetz την εμποδίζει. Όπως έκρινε ήδη το Δικαστήριο σε άλλο πλαίσιο (απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 1980, Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου,
170/78, Sig. σ. 417
), οι νομοθεσίες των κρατών μελών δεν πρέπει « να ευνοούν την αποκρυστάλλωση συγκεκριμένων καταναλωτικών συνηθειών και τη σταθεροποίηση των πλεονεκτημάτων που έχουν αποκτήσει οι εθνικές βιομηχανίες οι οποίες ασχολούνται με την ικανοποίηση τους ».
Δεύτερον, στα άλλα κράτη μέλη της Κοινότητας οι αντίστοιχες της γερμανικής ονομασίας « Bier » ( ζύθος ) ονομασίες είναι γενικής φύσεως και χαρακτηρίζουν το ποτό που παρασκευάζεται διά ζυμώσεως από βύνη κριθής είτε αποκλειστικά είτε σε συνδυασμό με όρυζα ή αραβόσιτο. Το ίδιο ισχύει και στο κοινοτικό δίκαιο, όπως προκύπτει από την κλάση 22.03 του κοινού δασμολογίου. Ο ίδιος ο γερμανός νομοθέτης χρησιμοποιεί την ονομασία « Bier » ( ζύθος ) υπ' αυτή την έννοια στο άρθρο 9, παράγραφοι 7 και 8, του Biersteuergesetz, αναφερόμενος σε ποτά που δεν ανταποκρίνονται στους κανόνες παρασκευής των παραγράφων 1 και 2 του ίδιου άρθρου.
Επομένως, η γερμανική ονομασία « Bier » ( ζύθος ) και οι αντίστοιχες ονομασίες στις γλώσσες των άλλων κρατών μελών της Κοινότητας δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για το ζύθο που παρασκευάζεται σύμφωνα με τους ισχύοντες στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας κανόνες.
Βεβαίως είναι θεμιτή η πρόθεση να δοθεί στους καταναλωτές, οι οποίοι αποδίδουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στο ζύθο που παρασκευάζεται από συγκεκριμένες πρώτες ύλες, η δυνατότητα να επιλέγουν με γνώμονα αυτό το στοιχείο. Όπως όμως έχει κρίνει ήδη το Δικαστήριο (απόφαση της 9ης Δεκεμβρίου 1981, Επιτροπή κατά Ιταλίας,
193/80, Συλλογή σ. 3019
), η δυνατότητα αυτή μπορεί να δοθεί με μέσα που δεν εμποδίζουν την εισαγωγή προϊόντων τα οποία παρασκευάζονται και διατίθενται στο εμπόριο σε άλλα κράτη μέλη, ιδίως δε « με την υποχρεωτική επικόλληση κατάλληλης επιγραφής εμφαίνουσας τη φύση του πωλουμένου προϊόντος ». « Κατ' αυτό τον τρόπο », δηλαδή με την ένδειξη των πρώτων υλών που χρησιμοποιήθηκαν για την παρασκευή του ζύθου, « θα επιτρεπόταν στον καταναλωτή να προβαίνει πράγματι στην εκλογή του με πλήρη επίγνωση και θα εξασφαλιζόταν έτσι η διαφάνεια των εμπορικών συναλλαγών και των προσφορών στο κοινό ». Σημειωτέον περαιτέρω ότι αυτό το σύστημα υποχρεωτικής πληροφόρησης δεν πρέπει να περιλαμβάνει αρνητικές εκτιμήσεις για το ζύθο που δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του άρθρου 9 του Biersteuergesetz.
Αντίθετα προς ό,τι υποστήριξε η γερμανική κυβέρνηση, παρόμοιο σύστημα ενημερώσεως μπορεί κάλλιστα να λειτουργήσει ακόμα και για προϊόν το οποίο, όπως ο ζύθος, δεν διανέμεται υποχρεωτικά στους καταναλωτές σε φιάλες ή σε κυτία που μπορούν να φέρουν τις κατάλληλες ενδείξεις. Αυτό επιβεβαιώνεται και πάλι από την ίδια τη γερμανική ρύθμιση. Το άρθρο 26, παράγραφοι 1 και 2, του προαναφερθέντος κανονισμού περί των διατάξεων εφαρμογής του Biersteuergesetz προβλέπει σύστημα ενημερώσεως του καταναλωτή για ορισμένους τύπους ζύθου, ακόμη και όταν πωλούνται από βαρέλι. Στην περίπτωση αυτή οι απαιτούμενες ενδείξεις πρέπει να αναγράφονται στα βαρέλια ή στους μηχανισμούς αντλήσεως.
Από τις προηγούμενες σκέψεις προκύπτει ότι η εφαρμογή του κανόνα ονομασίας του άρθρου 10 του Biersteuergesetz στον εισαγόμενο από άλλα κράτη μέλη ζύθο, ο οποίος έχει νόμιμα παρασκευαστεί και διατεθεί στο εμπόριο στα κράτη αυτά, συνιστά παράβαση από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας των υποχρεώσεων που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης.
Επί της απόλυτης απαγόρευσης της διαθέσεως στο εμπόριο ζύθου περιέχοντος πρόσθετες ουσίες
Κατά την Επιτροπή η απόλυτη απαγόρευση διαθέσεως στο εμπόριο, η οποία πλήττει το ζύθο που περιέχει πρόσθετες ουσίες, δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από σκέψεις αναγόμενες στην προστασία της δημόσιας υγείας. Κατά το προσφεύγον όργανο, τα άλλα κράτη μέλη επιδεικνύουν μεγάλη αυστηρότητα στο θέμα της χρησιμοποιήσεως πρόσθετων ουσιών στα τρόφιμα και επιτρέπουν τη χρήση συγκεκριμένης πρόσθετης ουσίας μόνο εφόσον έχει αποδειχτεί, με σχολαστικές εξετάσεις, ότι είναι αβλαβής. Ο παρασκευαζόμενος στα κράτη αυτά ζύθος, που περιέχει επιτρεπόμενες εκεί πρόσθετες ουσίες, πρέπει, κατά την Επιτροπή, να λογιστεί ότι δεν συνεπάγεται κανένα κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Αν η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας θέλει να αντιταχτεί στην εισαγωγή του, αυτή φέρει, κατά την Επιτροπή, το βάρος αποδείξεως ότι ο εν λόγω ζύθος είναι επικίνδυνος για τη δημόσια υγεία. Η Επιτροπή φρονεί ότι εν προκειμένω δεν έχει προσκομιστεί τέτοια απόδειξη. Το καθεστώς πρόσθετων ουσιών και ενζύμων που ισχύει για το ζύθο στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας είναι, εν πάση περιπτώσει, δυσανάλογο, εφόσον αποκλείει πλήρως τη χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών, ενώ το καθεστώς που ισχύει για τα άλλα ποτά, όπως τα αναψυκτικά, είναι αισθητά ελαστικότερο.
Η γερμανική κυβέρνηση φρονεί ότι, ενόψει των κινδύνων που απορρέουν από τη χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών, τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα των οποίων δεν είναι ακόμα γνωστά, και λαμβανομένων ειδικώς υπόψη των κινδύνων που παρουσιάζει η σώρευση πρόσθετων ουσιών στον οργανισμό και η αλληλεπίδραση τους με άλλες ουσίες, όπως το οινόπνευμα, είναι ανάγκη να περιοριστεί όσο το δυνατόν περισσότερο η ποσότητα των απορροφούμενων πρόσθετων ουσιών. Δεδομένου ότι ο ζύθος είναι τρόφιμο ευρείας καταναλώσεως στη Γερμανία, η γερμανική κυβέρνηση φρονεί ότι ενδείκνυται ιδιαίτερα να αποκλειστεί η χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών στην παρασκευή του. Η λύση αυτή είναι τόσο περισσότερο επιβεβλημένη καθόσον η χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών δεν είναι τεχνολογικώς αναγκαία, αλλά μπορεί να αποφευχθεί αν χρησιμοποιηθούν μόνο τα συστατικά που ορίζει ο Biersteuergesetz. Υπό τις περιστάσεις αυτές, το γερμανικό καθεστώς πρόσθετων ουσιών που ισχύει για το ζύθο δικαιολογείται πλήρως από την ανάγκη προστασίας της δημόσιας υγείας και δεν παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας.
Δεν αμφισβητείται ότι η απαγόρευση της διαθέσεως στο εμπόριο ζύθου περιέχοντος πρόσθετες ουσίες εμποδίζει την εισαγωγή ζύθου προελεύσεως άλλων κρατών μελών, που περιέχει πρόσθετες ουσίες επιτρεπόμενες στα κράτη αυτά και, επομένως, κατά το μέτρο αυτό, εμπίπτει στο άρθρο 30 της Συνθήκης. Πρέπει πάντως να εξακριβωθεί αν η εφαρμογή της απαγορεύσεως αυτής μπορεί να δικαιολογηθεί, βάσει του άρθρου 36 της Συνθήκης, από λόγους προστασίας της υγείας των ανθρώπων.
Όπως προκύπτει από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ( ιδίως από την απόφαση της 14ης Ιουλίου 1983, Sandoz,
174/82, Συλλογή σ. 2445
), « κατά το μέτρο που υπάρχουν αβεβαιότητες στη σημερινή κατάσταση της επιστημονικής έρευνας, απόκειται στα κράτη μέλη, ελλείψει εναρμονίσεως, να αποφασίσουν σε ποια έκταση προτίθενται να εξασφαλίσουν την προστασία της υγείας και της ζωής των ανθρώπων λαμβάνοντας όμως υπόψη τις απαιτήσεις της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων στο εσωτερικό της Κοινότητας ».
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου ( και ειδικά από τις αποφάσεις της 14ης Ιουλίου 1983, Sandoz, που προαναφέρθηκε της 10ης Δεκεμβρίου 1985, Motte,
274/84, Συλλογή σ. 3887
· και της 6ης Μαΐου 1986, Muller,
304/84, Συλλογή σ. 1511
) προκύπτει επίσης ότι, υπό τις περιστάσεις αυτές, το κοινοτικό δίκαιο δεν αντιτίθεται στο να θεσπίζουν τα κράτη μέλη νομοθεσία που να υπάγει τη χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών σε προηγούμενη άδεια χορηγούμενη με πράξη γενικής εφαρμογής για συγκεκριμένες πρόσθετες ουσίες, είτε για όλα τα προϊόντα είτε για ορισμένα μόνο μεταξύ αυτών, είτε για ορισμένες χρήσεις. Νομοθεσία αυτού του είδους ανταποκρίνεται στο θεμιτό στόχο της υγειονομικής πολιτικής που συνίσταται στην περιστολή της ανεξέλεγκτης καταναλώσεως πρόσθετων τροφικών ουσιών.
Η επί των εισαγόμενων προϊόντων επιβολή απαγορεύσεων διαθέσεως στο εμπόριο προϊόντων που περιέχουν πρόσθετες ουσίες επιτρεπόμενες στο κράτος μέλος παραγωγής, απαγορευόμενες όμως στο κράτος μέλος εισαγωγής, επιτρέπεται πάντως μόνο κατά το μέτρο που είναι σύμφωνη προς τις απαιτήσεις του άρθρου 36 της Συνθήκης, όπως αυτό έχει ερμηνευτεί από το Δικαστήριο.
Πρέπει πρώτον να υπομνηστεί ότι με τις προαναφερθείσες αποφάσεις του, Sandoz, Motte και Muller, το Δικαστήριο συνήγαγε από την αρχή της αναλογικότητας, στην οποία στηρίζεται η τελευταία φράση του άρθρου 36 της Συνθήκης, ότι οι απαγορεύσεις διαθέσεως στο εμπόριο προϊόντων που περιέχουν πρόσθετες ουσίες επιτρεπόμενες στο κράτος μέλος παραγωγής, απαγορευόμενες όμως στο κράτος μέλος εισαγωγής, πρέπει να περιορίζονται σε ό,τι είναι πράγματι αναγκαίο για τη διασφάλιση της προστασίας της δημόσιας υγείας. Το Δικαστήριο δέχτηκε επίσης ότι η χρησιμοποίηση συγκεκριμένης πρόσθετης ουσίας, επιτρεπόμενης σε άλλο κράτος μέλος, πρέπει να επιτρέπεται στην περίπτωση εισαγόμενου προϊόντος από το εν λόγω κράτος μέλος, εφόσον, λαμβανομένων υπόψη, αφενός, των αποτελεσμάτων της διεθνούς επιστημονικής έρευνας και ειδικά των εργασιών της Κοινοτικής Επιστημονικής Επιτροπής Ανθρώπινης Διατροφής και του Codex alimentarius του FAO και της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας και, αφετέρου, των συνηθειών διατροφής στο κράτος μέλος εισαγωγής, η πρόσθετη αυτή ουσία δεν παρουσιάζει κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και ανταποκρίνεται σε μια πραγματική ανάγκη, τεχνολογικής ιδίως φύσεως.
Δεύτερον, πρέπει να υπομνηστεί ότι, όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση του της 6ης Μαΐου 1986 (Muller, που προαναφέρθηκε), η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει επίσης να μπορούν οι επιχειρηματίες να ζητούν, με διαδικασία που να τους είναι ευχερώς προσιτή και η οποία να μπορεί να τερματίζεται εντός ευλόγου χρόνου, να επιτρέπεται με πράξη γενικής εφαρμογής η χρησιμοποίηση συγκεκριμένων πρόσθετων ουσιών.
Πρέπει να διευκρινιστεί ότι την αδικαιολόγητη έλλειψη άδειας πρέπει να μπορούν να προσβάλλουν οι επιχειρηματίες στο πλαίσιο ένδικης προσφυγής. Υπό την επιφύλαξη της δυνατότητας που οι αρμόδιες εθνικές αρχές έχουν να ζητούν από τους επιχειρηματίες τα στοιχεία που αυτοί διαθέτουν και που μπορούν να είναι χρήσιμα στην εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, με την απόφαση της 6ης Μαΐου 1986 ( Muller, που προαναφέρθηκε) κρίθηκε ότι οιεν λόγω αρχές του κράτους μέλους εισαγωγής υποχρεούνται να αποδεικνύουν ότι η απαγόρευση δικαιολογείται από λόγους προστασίας της υγείας του πληθυσμού τους.
Πρέπει να τονιστεί, αφενός, ότι το γερμανικό καθεστώς πρόσθετων ουσιών που ισχύει για το ζύθο οδηγεί σε αποκλεισμό όλων των πρόσθετων ουσιών που επιτρέπονται στα άλλα κράτη μέλη, και όχι στον αποκλεισμό ορισμένων μεταξύ αυτών που δικαιολογείται συγκεκριμένα από τους κινδύνους που αυτές συνεπάγονται ενόψει των συνηθειων διατροφής του γερμανικού πληθυσμού, και, αφετέρου, ότι δεν περιλαμβάνει καμιά διαδικασία επιτρέπουσα στους επιχειρηματίες να επιτυγχάνουν ώστε μια συγκεκριμένη πρόσθετη ουσία να επιτρέπεται, με πράξη γενικής εφαρμογής, στην παρασκευή του ζύθου.
Όσον αφορά ειδικότερα το βλαβερό των πρόσθετων ουσιών, η γερμανική κυβέρνηση αναφέρθηκε, στηριζόμενη σε πραγματογνωμοσύνες, στους κινδύνους που ενέχει η απορρόφηση των πρόσθετων ουσιών γενικά. Η γερμανική κυβέρνηση παρατήρησε ότι επιβάλλεται, για λόγους γενικής προληπτικής, να περιοριστεί κατά το δυνατό η απορ-ροφούμενη ποσότητα πρόσθετων ουσιών και ότι ενδείκνυται ιδιαίτερα να αποκλειστεί τελείως η χρησιμοποίηση τους στην παρασκευή του ζύθου, ο οποίος είναι τρόφιμο που καταναλίσκεται σε μεγάλες ποσότητες από τους κατοίκους της.
Όπως προκύπτει πάντως από πίνακες πρόσθετων ουσιών που επιτρέπονται για τα διάφορα τρόφιμα, τους οποίους προσκόμισε η ίδια η γερμανική κυβέρνηση, ορισμένες από τις πρόσθετες ουσίες που επιτρέπονται σε άλλα κράτη μέλη για την παρασκευή του ζύθου επιτρέπονται και από τη γερμανική ρύθμιση, και συγκεκριμένα από το ZZulV, για την παρασκευή όλων ή σχεδόν όλων των ποτών. Η απλή αναφορά στους ενδεχόμενους κινδύνους που απορρέουν από την απορρόφηση πρόσθετων ουσιών γενικά και το γεγονός ότι ο ζύθος είναι τρόφιμο ευρείας καταναλώσεως δεν αρκούν για να δικαιολογήσουν τη θέσπιση αυστηρότερου καθεστώτος γι' αυτό το προϊόν.
Όσον αφορά την τεχνολογική ιδίως ανάγκη πρόσθετων ουσιών, η γερμανική κυβέρνηση προέβαλε ότι δεν υφίστατο, εφόσον ο ζύθος έχει παρασκευαστεί σύμφωνα με την επιταγή του άρθρου 9 του Biersteuergesetz.
Σχετικά, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι δεν αρκεί, για να αποκλειστεί ότι ορισμένες πρόσθετες ουσίες μπορούν να ανταποκρίνονται σε τεχνολογική ανάγκη, η επίκληση του γεγονότος ότι ο ζύθος μπορεί να παρασκευαστεί χωρίς πρόσθετες ουσίες εφόσον παρασκευάζεται από τις οριζόμενες για την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας πρώτες ύλες. Παρόμοια ερμηνεία της έννοιας της τεχνολογικής ανάγκης, η οποία καταλήγει στο να ευνοεί τις εγχώριες μεθόδους παραγωγής, αποτελεί μέσο συγκεκαλυμμένου περιορισμού του μεταξύ κρατών μελών εμπορίου.
Η έννοια της τεχνολογικής ανάγκης πρέπει να αξιολογηθεί ανάλογα με τις χρησιμοποιούμενες πρώτες ύλες και λαμβάνοντας υπόψη την εκτίμηση στην οποία προέβησαν οι αρχές του κράτους μέλους όπου το προϊόν έχει νομίμως παρασκευαστεί και διατεθεί στο εμπόριο. Πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη τα αποτελέσματα της διεθνούς επιστημονικής έρευνας και ειδικότερα τα αποτελέσματα των εργασιών της Κοινοτικής Επιστημονικής Επιτροπής Ανθρώπινης Διατροφής και της Επιτροπής του Codex alimentanus του FAO και της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας.
Κατά συνέπεια, κατά το μέτρο που το γερμανικό καθεστώς περί προσθέτων ουσιών όσον αφορά το ζύθο συνεπάγεται γενικό αποκλεισμό των πρόσθετων ουσιών, η εφαρμογή του στον εισαγόμενο από άλλα κράτη μέλη ζύθο δεν συμφωνεί προς τις επιταγές του κοινοτικού δικαίου, όπως αποσαφηνίστηκαν με τη νομολογία του Δικαστηρίου, οιότι αντιβαίνει στην αρχή της αναλογικότητας και δεν καλύπτεται επομένως από την εξαίρεση του άρθρου 36 της Συνθήκης.
Από τις προηγούμενες σκέψεις πρέπει να συναχθεί ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, απαγορεύοντας τη διάθεση στο εμπόριο ζύθου που παράγεται νομίμως και κυκλοφορεί στα άλλα κράτη μέλη όταν ο ζύθος αυτός δεν συμφωνεί με τα άρθρα 9 και 10 του Biersteuergesetz, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Εφόσον η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει:

1)
Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, απαγορεύοντας τη διάθεση στο εμπόριο ζύθου που παράγεται νομίμως και κυκλοφορεί στα άλλα κράτη μέλη όταν ο ζύθος αυτός δεν συμφωνεί με τα άρθρα 9 και 10 του Biersteuergesetz, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης.

2)
Καταδικάζει την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας στα δικαστικά έξοδα.

Mackenzie Stuart
Galmot
Κακούρης
O'Higgins
Schockweiler
Bosco
Koopmans
Due
Everling
Bahlmann
Joliét
Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Δημοσιεύτηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 12 Μαρτίου 1987.
Ο γραμματέας
Ρ. Heim
Ο πρόεδρος
Α. J. Mackenzie Stuart
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.