CELEX: 62003CJ0330
Ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων
Αναγνώριση διπλωμάτων
Οδηγία 89/48/ΕΟΚ
Επάγγελμα μηχανικού
Μερική και περιορισμένη αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων
Άρθρα 39 ΕΚ και 43 ΕΚ

Gebhard, σκέψη 37· την απόφαση της 4ης Ιουλίου 2000, C-424/97, Haim, Συλλογή 2000, σ. Ι-5123, σκέψη 57, καθώς και
την προπαρατεθείσα απόφαση Mac Quen κ.λπ., σκέψη 26).
31     Σε παρόμοιες προς την υπόθεση της κύριας δίκης περιπτώσεις, είναι δυνατό μια ρύθμιση του κράτους μέλους υποδοχής, που αποκλείει
οποιαδήποτε δυνατότητα, για τις αρχές του εν λόγω κράτους, να επιτρέπουν μερική πρόσβαση σε επάγγελμα, να παρακωλύει ή να
καθιστά λιγότερο ελκυστική την άσκηση τόσο της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων όσο και την ελευθερία εγκαταστάσεως, έστω
κι αν αυτή η νομοθεσία εφαρμόζεται αδιακρίτως τόσο επί των υπηκόων του κράτους μέλους υποδοχής όσο και επί αυτών των λοιπών
κρατών μελών.
32     Προκειμένου περί του στόχου της επίμαχης στην υπόθεση της κύριας δίκης νομοθεσίας, πρέπει να γίνει δεκτό, όπως υπογραμμίζουν
η Ισπανική και η Σουηδική Κυβέρνηση, ότι μερική αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων θα μπορούσε, όπως είναι επόμενο, να
έχει ως αποτέλεσμα την κατάτμηση των νομοθετικώς ρυθμιζομένων εντός κράτους μέλους επαγγελμάτων σε διάφορες δραστηριότητες.
Τούτο θα συνεπαγόταν, κατ’ ουσίαν, τον κίνδυνο συγχύσεως για τους αποδέκτες υπηρεσιών οι οποίοι θα μπορούσαν να πλανηθούν
σχετικά με την έκταση των εν λόγω προσόντων. Όμως, η προστασία των αποδεκτών υπηρεσιών, και γενικότερα των καταναλωτών, έχει
ήδη κριθεί από το Δικαστήριο ως επιτακτικός λόγος γενικού συμφέροντος δυνάμενος να δικαιολογήσει περιορισμούς στην ελευθερία
εγκαταστάσεως και παροχής υπηρεσιών (βλ. τις αποφάσεις της 4ης Δεκεμβρίου 1986, 220/83, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1986,
σ. 3663, σκέψη 20· της 21ης Σεπτεμβρίου 1999, C‑124/97, Läärä κ.λπ., Συλλογή 1999, σ. I-6067, σκέψη 33, καθώς και της 11ης
Σεπτεμβρίου 2003, C‑6/01, Anomar κ.λπ., Συλλογή 2003, σ. I-8621, σκέψη 73).
33     Επιπλέον, τα στηριζόμενα σε ένα τέτοιο στόχο μέτρα πρέπει να μην υπερβαίνουν τα όρια αυτού που είναι αναγκαίο για την επίτευξή
του. Συναφώς, όπως επισημαίνει η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, πρέπει να χαραχθεί διαχωριστική γραμμή μεταξύ των δύο
διαφορετικών καταστάσεων που μπορούν να εμφανιστούν όταν υποβάλλεται στην κρίση των αρχών κράτους μέλους αίτηση αναγνωρίσεως
τίτλου επαγγελματικών προσόντων χορηγηθέντος εντός άλλου κράτους μέλους και όταν η διαφορά ως προς το περιεχόμενο της εκπαιδεύσεως
ή τις καλυπτόμενες από το εν λόγω επάγγελμα δραστηριότητες εντός των δύο κρατών μελών εμποδίζει την πλήρη και άμεση αναγνώριση.
Επιβάλλεται να γίνει διάκριση των περιπτώσεων που μπορούν αντικειμενικώς να διευθετούνται με τα προβλεπόμενα από την οδηγία
μέσα από τις περιπτώσεις ως προς τις οποίες κάτι τέτοιο δεν είναι δυνατό.
34     Όσον αφορά το πρώτο ενδεχόμενο, πρόκειται για τις περιπτώσεις κατά τις οποίες, τόσο στο κράτος μέλος καταγωγής όσο και σε
αυτό της υποδοχής, η ομοιότητα μεταξύ των δύο επαγγελμάτων είναι τέτοια ώστε να μπορούν να χαρακτηρισθούν, κατ’ ουσίαν, ως
«ίδιο επάγγελμα», κατά την έννοια του άρθρου 3, πρώτο εδάφιο, στοιχείο α΄, της οδηγίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, τα κενά στην
εκπαίδευση του αιτούντος, σε σχέση με αυτήν που απαιτείται εντός του κράτους μέλους υποδοχής, μπορούν πράγματι να πληρωθούν
διά της εφαρμογής των μέτρων αντισταθμίσεως που προβλέπονται από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας, διασφαλιζομένης έτσι
της πλήρους εντάξεως του ενδιαφερομένου στο επαγγελματικό σύστημα σχέσεων του κράτους μέλους υποδοχής.
35     Αντιθέτως, όσον αφορά το δεύτερο ενδεχόμενο, όπως ορθώς υποστηρίζει η Επιτροπή, πρόκειται για μη καλυπτόμενες από την οδηγία
περιπτώσεις, υπό την έννοια ότι οι διαφορές μεταξύ των τομέων δραστηριοτήτων είναι τόσο μεγάλες ώστε θα απαιτούνταν, στην
πραγματικότητα, νέα πλήρης εκπαίδευση. Τούτο αποτελεί παράγοντα δυνάμενο, αντικειμενικώς, να αναγκάσει τον ενδιαφερόμενο να
μην ασκήσει, εντός άλλου κράτους μέλους, μία ή περισσότερες από τις δραστηριότητες για τις οποίες διαθέτει τα τυπικά προσόντα.
36     Στις αρχές, και, ειδικότερα, στα αρμόδια δικαστήρια του κράτους μέλους υποδοχής εναπόκειται να προσδιορίσουν σε ποιο βαθμό,
σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, το περιεχόμενο της κτηθείσας από τον ενδιαφερόμενο εκπαιδεύσεως είναι διαφορετικό από αυτό
που απαιτείται εντός του εν λόγω κράτους. Πάντως, όσον αφορά την υπόθεση της κύριας δίκης, το Tribunal Supremo έχει διαπιστώσει
ότι το περιεχόμενο της εκπαιδεύσεως που επικυρώνει, αντιστοίχως, το επάγγελμα του πολιτικού μηχανικού-υδραυλικού στην Ιταλία
και το επάγγελμα του μηχανικού γεφυροοδοποιίας στην Ισπανία χαρακτηρίζονται από ουσιώδεις διαφορές σε τέτοιο σημείο, ώστε
η εφαρμογή μέτρων αντισταθμίσεως ή προσαρμογής να σημαίνει, στην πραγματικότητα, ότι ο ενδιαφερόμενος υποχρεούται να λάβει
νέα επαγγελματική εκπαίδευση.
37     Εξάλλου, σε ειδικές περιπτώσεις, παρόμοιες προς την υπόθεση της κύριας δίκης, ένα από τα αποφασιστικά κριτήρια είναι το εάν
η επαγγελματική δραστηριότητα που επιθυμεί να ασκήσει ο ενδιαφερόμενος εντός του κράτους μέλους υποδοχής μπορεί να διαχωριστεί
από το σύνολο των δραστηριοτήτων που καλύπτονται από το αντίστοιχο επάγγελμα εντός αυτού του κράτους. Στις εθνικές αρχές εναπόκειται,
κατά κύριο λόγο, να δώσουν απάντηση στο ερώτημα αυτό. Ωστόσο, όπως έχει επισημάνει ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 86 και
87 των προτάσεών του, ένα από τα αποφασιστικά, εν προκειμένω, κριτήρια είναι το εάν αυτή η δραστηριότητα μπορεί να ασκηθεί,
κατά τρόπο ανεξάρτητο ή αυτοτελή, εντός του κράτους μέλους όπου έχει αποκτηθεί το επίμαχο επαγγελματικό προσόν.
38     Όταν η σχετική δραστηριότητα δεν μπορεί, εξ αντικειμένου, να διαχωριστεί από το σύνολο των δραστηριοτήτων που καλύπτονται
από το οικείο επάγγελμα εντός του κράτους μέλους υποδοχής, πρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι το αποτρεπτικό αποτέλεσμα
που συνεπάγεται ο αποκλεισμός οποιασδήποτε δυνατότητας μερικής αναγνωρίσεως των οικείων επαγγελματικών προσόντων είναι πολύ
σημαντικό, ώστε να μπορεί να αντισταθμιστεί από τον φόβο τυχόν προσβολής των δικαιωμάτων των αποδεκτών των υπηρεσιών. Σε μια
τέτοια περίπτωση, ο θεμιτός στόχος της προστασίας των καταναλωτών και των λοιπών αποδεκτών υπηρεσιών μπορεί να επιτευχθεί
με λιγότερο εξαναγκαστικά μέτρα, ιδίως με την υποχρέωση να φέρει ο ενδιαφερόμενος τον επαγγελματικό τίτλο της χώρας προελεύσεως
ή τον τίτλο εκπαιδεύσεως τόσο στη γλώσσα στην οποία του χορηγήθηκε και σύμφωνα με τον αρχικό τύπο όσο και στην επίσημη γλώσσα
του κράτους μέλους υποδοχής.
39     Επομένως, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι δεν αντίκειται προς τα άρθρα 39 ΕΚ και 43 ΕΚ το
να μην επιτρέπει ένα κράτος μέλος τη μερική πρόσβαση σε επάγγελμα, εφόσον τα κενά στην εκπαίδευση του ενδιαφερομένου σε σχέση
με αυτήν που απαιτείται στο κράτος μέλος υποδοχής μπορούν, πράγματι, να πληρωθούν διά της εφαρμογής των μέτρων αντισταθμίσεως
που προβλέπονται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της προμνημονευθείσας οδηγίας. Αντιθέτως, αντίκειται προς τα άρθρα 39 ΕΚ και 43
ΕΚ το να μην επιτρέπει ένα κράτος μέλος τη μερική αυτή πρόσβαση, όταν ο ενδιαφερόμενος το ζητεί και όταν οι διαφορές μεταξύ
των τομέων δραστηριοτήτων είναι τόσο σημαντικές ώστε θα έπρεπε, στην πραγματικότητα, να ακολουθήσει ο ενδιαφερόμενος πλήρη
εκπαίδευση, εκτός εάν η άρνηση της εν λόγω μερικής προσβάσεως δικαιολογείται από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος,
που είναι πρόσφοροι για τη διασφάλιση της πραγματοποίησης του επιδιωκόμενου απ’ αυτούς στόχου και δεν υπερβαίνουν τα όρια
αυτού που είναι αναγκαίο για την επίτευξή του.

Επί των δικαστικών εξόδων
40     Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του
αιτούντος δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν, προκειμένου
να υποβάλουν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, έτεροι πλην των εν λόγω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Δεν αντίκειται προς την οδηγία 89/48/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1988, σχετικά με ένα γενικό σύστημα αναγνώρισης
των διπλωμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που πιστοποιούν επαγγελματική εκπαίδευση ελάχιστης διάρκειας τριών ετών, στην περίπτωση
που ο κάτοχος διπλώματος κτηθέντος σε κράτος μέλος υποβάλει αίτηση χορηγήσεως αδείας προσβάσεως σε νομοθετικώς ρυθμιζόμενο
επάγγελμα εντός άλλου κράτους μέλους, να κάνουν οι αρχές του τελευταίου κράτους μερικώς δεκτή την αίτηση αυτή, εφόσον το ζητεί
ο κάτοχος του διπλώματος, περιορίζοντας το περιεχόμενο της σχετικής άδειας μόνο για τις δραστηριότητες στις οποίες το εν λόγω
δίπλωμα παρέχει πρόσβαση εντός του κράτους μέλους στο οποίο έχει αυτό κτηθεί.
2)
Δεν αντίκειται προς τα άρθρα 39 ΕΚ και 43 ΕΚ το να μην επιτρέπει ένα κράτος μέλος τη μερική πρόσβαση σε επάγγελμα, εφόσον
τα κενά στην εκπαίδευση του ενδιαφερομένου σε σχέση με αυτήν που απαιτείται στο κράτος μέλος υποδοχής μπορούν, πράγματι, να
πληρωθούν διά της εφαρμογής των μέτρων αντισταθμίσεως που προβλέπονται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της προμνημονευθείσας οδηγίας
89/48. Αντιθέτως, αντίκειται προς τα άρθρα 39 ΕΚ και 43 ΕΚ το να μην επιτρέπει ένα κράτος μέλος τη μερική αυτή πρόσβαση, όταν
ο ενδιαφερόμενος το ζητεί και όταν οι διαφορές μεταξύ των τομέων δραστηριοτήτων είναι τόσο σημαντικές ώστε θα έπρεπε, στην
πραγματικότητα, να ακολουθήσει ο ενδιαφερόμενος πλήρη εκπαίδευση, εκτός εάν η άρνηση της εν λόγω μερικής προσβάσεως δικαιολογείται
από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος, που είναι πρόσφοροι για τη διασφάλιση της πραγματοποίησης του επιδιωκόμενου από
αυτούς στόχου και δεν υπερβαίνουν τα όρια αυτού που είναι αναγκαίο για την επίτευξή του.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ισπανική.