CELEX: 62004CJ0222
Pomoc państwa
Artykuły 87 WE i 88 WE
Banki
Fundacje bankowe
Pojęcie przedsiębiorstwa
Uprzywilejowanie w przypadku bezpośredniego opodatkowania dywidend przypadających fundacjom bankowym
Zakwalifikowanie jako pomoc państwa
Zgodność ze wspólnym rynkiem
Decyzja Komisji 2003/146/WE
Badanie ważności
Niedopuszczalność
Artykuły 12 WE, 43 WE i 56 WE
Zasada niedyskryminacji
Swoboda przedsiębiorczości
Swobodny przepływ kapitału

1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 12 WE, 43 i nast.  WE, 56 i nast.  WE, 87 WE i
88 WE oraz ważności decyzji Komisji 2003/146/WE z dnia 22 sierpnia 2002 r. dotyczącej przepisów podatkowych wprowadzonych
przez Włochy na rzecz fundacji bankowych (Dz.U. L 55, str. 56).
2       Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Cassa di Risparmio di Firenze spA (zwaną dalej „Cassa di Risparmio di Firenze”),
Fondazione Cassa di Risparmio di San Miniato i Casssa di Risparmio di San Miniato SpA (zwanymi dalej „Cassa di Risparmio di
San Miniato”) z siedzibą we Włoszech a Ministero dell’Economia e delle Finanze (włoskim Ministrem Gospodarki i Finansów) w przedmiocie
wniosku Fondazione Cassa di Risparmio di San Miniato dotyczącego zwolnienia z potrącenia podatku od dywidend za rok obrotowy
1998.
I –
Krajowe ramy prawne
3       We Włoszech z dywidend wypłacanych przez spółki akcyjne potrąca się zaliczki na poczet należnego podatku, w wykonaniu art. 1
ustawy nr 1745 z dnia 29 grudnia 1962 r. dotyczącej ustanowienia potrącenia zaliczki lub podatku od dywidend wypłacanych przez
spółki i zmiany przepisów o obowiązkowym charakterze imiennym akcji (GURI nr 5 z dnia 7 stycznia 1963 r., str. 61) zmienionej
decreto legge (rozporządzeniem ustawodawczym) nr 22 z dnia 21 lutego 1967 r. dotyczącym nowych przepisów w dziedzinie potrącenia
zaliczki lub podatku od dywidend wypłacanych przez spółki (GURI nr 47 z dnia 22 lutego 1967 r., str. 1012) przekształconym
w ustawę, ze zmianami, ustawą nr 209 z dnia 21 kwietnia 1967 r. (GURI nr 101 z dnia 22 kwietnia 1967 r., str. 2099, zwanej
dalej „ustawą nr 1745/62”).
4       Artykuł 10 ustawy nr 1745/62 przewiduje, że z dywidend przypadających organizacjom osób lub podmiotów, niepodlegającym opodatkowaniu
podatkiem dochodowym od osób prawnych, w zakresie, w jakim są one wyłączone z zakresu stosowania tego podatku, oraz podmiotom
podlegającym opodatkowaniu na podstawie bilansu, lecz zwolnionym z podatku dochodowego od osób prawnych, w miejsce potrącenia
z tytułu zaliczki określonej w art. 1 tej ustawy potrąca się podatek według stawki 30%.
5       Artykuł 10 bis ustawy nr 1745/62 zwalnia z przewidzianego w art. 10 potrącenia dywidendy przypadające osobom prawnym prawa
publicznego lub fundacjom zwolnionym z podatku dochodowego od osób prawnych, które służą wyłącznie celom dobroczynnym, edukacyjnym,
wychowawczym, naukowym i badawczym.
6       Artykuł 6 decreto del Presidente della Repubblica (rozporządzenia prezydenta republiki) nr 601 z dnia 29 września 1973 r.
w sprawie przepisów dotyczących ulg podatkowych (dodatek zwykły do GURI nr 268 z dnia 16 października 1973 r., str. 3, zwanego
dalej „dekretem nr 601/73”) przewiduje obniżenie o połowę podatku dochodowego od osób prawnych na rzecz organizacji i instytucji
pomocy społecznej, towarzystw pomocy wzajemnej, szpitali, organizacji pomocowych i dobroczynnych, instytucji edukacyjnych
oraz organizacji prowadzących badania i eksperymenty w interesie ogólnym, niemających celu zarobkowego, kolegiów naukowych,
akademii, fundacji i towarzystw historycznych, literackich, naukowych, prowadzących eksperymenty i badania, służących wyłącznie
celom kulturalnym oraz organizacji, których cele są z mocy prawa traktowane na równi z celami dobroczynnymi i edukacyjnymi.
7       Proces prywatyzacji włoskiego państwowego systemu bankowego został wszczęty ustawą nr 218 z dnia 30 lipca 1990 r. w sprawie
przepisów w dziedzinie restrukturyzacji i konsolidacji majątkowej instytucji kredytowych prawa publicznego (GURI nr 182 z dnia
6 sierpnia 1990 r., str. 8, zwaną dalej „ustawą nr 218/90”) oraz decreto legislativo (rozporządzeniem ustawodawczym) nr 356
z dnia 20 listopada 1990 r. w sprawie przepisów dotyczących restrukturyzacji i regulacji bankowości (dodatek zwykły do GURI
nr 282 z dnia 3 grudnia 1990 r., str. 5, zwanym dalej „dekretem nr 356/90”).
8       Artykuł 1 dekretu nr 356/90 przewidywał w szczególności, że państwowe instytucje bankowe, w tym kasy oszczędnościowe, mogą
wnieść przedsiębiorstwo prowadzące działalność bankową do utworzonej przez nie spółki akcyjnej. Organizacja wnosząca wkład,
w praktyce zwana „fundacją bankową” (dalej zwana „fundacją bankową”), stawała się jedynym akcjonariuszem tej spółki (zwanej
dalej „spółką bankową”), której przedmiotem było prowadzenie działalności bankowej uprzednio wykonywanej przez państwową instytucję
bankową.
9       Artykuł 11 tego dekretu przewidywał, że fundacje bankowe działają na podstawie owego dekretu i statutów, mają pełną zdolność
do czynności prawnych prawa publicznego i prywatnego oraz pozostają pod rządami przepisów prawnych dotyczących ustanowienia
organów zarządzających i kontrolnych.
10     Artykuł 12 precyzował, że fundacje bankowe mające kapitał zakładowy o charakterze nieczłonkowskim powinny służyć celom interesu
publicznego i użyteczności publicznej, przede wszystkim w dziedzinach badań naukowych, edukacji, sztuki i zdrowia oraz że
należy podtrzymywać pierwotne cele pomocy i ochrony słabszych grup społecznych.
11     Ten sam artykuł dodawał w szczególności, że:
–       fundacje bankowe mogą dokonywać czynności finansowych, handlowych, w zakresie nieruchomości i ruchomości, które będą konieczne
lub użyteczne do realizacji tych celów;
–       zarządzają one swoim udziałem w spółce bankowej, dopóki są do niego uprawnione;
–       nie mogą one jednak bezpośrednio wykonywać działalności bankowej ani posiadać kontrolnych udziałów w kapitale przedsiębiorstw
prowadzących działalność bankową lub finansową innych niż spółka bankowa;
–       mogą one natomiast nabywać lub zbywać mniejszościowe udziały w kapitale innych przedsiębiorstw prowadzących działalność bankową
i finansową;
–       przejściowo należało zapewnić funkcjonalną ciągłość pomiędzy fundacją bankową a spółką bankową przez przepisy przewidujące,
że członkowie komitetu zarządzającego lub odpowiedniego organu fundacji bankowej zostaną powołani do zarządu, a członkowie
organu kontrolnego do rady nadzorczej spółki bankowej;
–       fundacje bankowe powinny przeznaczać określoną część dochodów pochodzących z udziałów w spółkach bankowych na rezerwę przeznaczoną
na subskrypcję akcji w podwyższonym kapitale tych spółek;
–       rezerwa ta może być inwestowana w papiery wartościowe w spółkach, w których fundacje bankowe posiadają udziały lub w papiery
wartościowe emitowane lub gwarantowane przez państwo;
–       w określonych granicach fundacje bankowe mogą zaciągać zobowiązania wobec spółek bankowych lub otrzymywać od nich gwarancje.
12     Na mocy art. 13 dekretu nr 356/90:
–       zbycie akcji spółek bankowych w publicznym obrocie powinno być dokonywane w drodze oferty publicznej;
–       zbycie do ogólnej granicy jednego procentu kapitału spółki bankowej może być swobodnie dokonywane na rynku giełdowym akcji
notowanych na giełdzie;
–       odwołanie się do innych procedur wymaga zgody Ministro del Tesoro (zwanego dalej „ministrem skarbu”);
–       gdyby wskutek zbycia lub jakiejkolwiek innej czynności fundacja bankowa miała utracić, nawet przejściowo, kontrolę nad większością
akcji uprawniających do głosowania na zwyczajnym walnym zgromadzeniu spółki bankowej, czynność wymaga zezwolenia ministra
skarbu;
–       fundacja bankowa, która zbyła udział kontrolny, może nabyć inny udział kontrolny w spółce bankowej po uzyskaniu zezwolenia
ministra skarbu.
13     Artykuł 14 dekretu nr 356/90 poddaje fundacje bankowe nadzorowi ministra skarbu, do którego muszą one przekazywać projekty
budżetów i bilanse roczne.
14     Na mocy tego samego przepisu:
–       fundacje bankowe powinny ponadto, również okresowo, przekazywać ministrowi skarbu i Bankowi Włoch wymagane przez nich informacje;
–       minister skarbu może zarządzać kontrole.
15     Artykuł 1 ust. 7 bis decreto legge (rozporządzenia ustawodawczego) nr 332 z dnia 31 maja 1994 r. w sprawie przepisów dotyczących
przyspieszenia procedur zbycia udziałów państwa i organizacji publicznych w spółkach akcyjnych (GURI nr 126 z dnia 1 czerwca
1994 r., str. 38), przekształconego w ustawę, ze zmianami, ustawą nr 474 z dnia 30 lipca 1994 r. (GURI nr 177 z dnia 30 lipca
1994 r., str. 5) zniósł te przepisy art. 13 dekretu nr 356/90 określone w pkt 12 niniejszego wyroku, które przewidywały zgodę
ministra skarbu na wszelkie czynności, w wyniku których fundacja bankowa traciła kontrolę nad spółką bankową oraz na nabycie
innego udziału kontrolnego w spółce bankowej.
16     System wprowadzony ustawą nr 218/90 i dekretem nr 356/90 został zmieniony ustawą nr 461 z dnia 23 grudnia 1998 r. w sprawie
przekazania kompetencji rządowi w celu reorganizacji przepisów cywilnych i podatkowych organizacji wnoszących wkład, określonych
w art. 11 ust. 1 decreto legislativo (rozporządzenia ustawodawczego) nr 356 z dnia 20 listopada 1990 r. oraz systemu podatkowego
czynności restrukturyzacji bankowości (GURI nr 4 z dnia 7 stycznia 1999 r., str. 4, zwaną dalej „ustawą nr 461/98”) oraz decreto
legislativo (rozporządzeniem ustawodawczym) nr 153 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie przepisów cywilnych i podatkowych organizacji
wnoszących wkład, określonych w art. 11 ust. 1 decreto legislativo nr 356 z dnia 20 listopada 1990 r. i systemu podatkowego
czynności restrukturyzacji bankowości zgodnie z art. 1 ustawy nr 461 z dnia 23 grudnia 1998 r. (GURI nr 125 z dnia 31 maja
1999 r., zwanym dalej „dekretem nr 153/99”).
17     Artykuł 30 dekretu nr 153/99 uchylił w szczególności art. 11, 12, 13 i 14 dekretu nr 356/90.
18     Artykuł 1 dekretu nr 153/99 przejmując określenie, które pojawiło się w praktyce, uściśla, że jako „fundację” należy rozumieć
podmiot, który wniósł wkład w postaci przedsiębiorstwa prowadzącego działalność bankową w rozumieniu dekretu nr 356/90.
19     Artykuł 2 ust. 1 dekretu nr 153/99 stanowi, że:
–       fundacje bankowe są osobami prawnymi prawa prywatnego niemającymi celu zarobkowego, którym przyznaje się niezależność statutową
oraz pełny zarząd;
–       służą one wyłącznie celom użyteczności publicznej i wspieraniu rozwoju gospodarczego, zgodnie z postanowieniami ich statutów.
20     Artykuł 3 dodaje, że:
–       fundacje bankowe realizują cele w każdy sposób zgodny ze swoim  prawnym charakterem, o którym mowa w art. 2;
–       działają one w poszanowaniu zasad dochodowego zarządu;
–       mogą one kontrolować tylko przedsiębiorstwa celowe służące bezpośrednio realizacji swych celów statutowych i wyłącznie w odpowiednich
sektorach;
–       nie są one upoważnione do wykonywania czynności bankowych;
–       niedozwolone są wszelkie formy finansowania, wypłat lub subwencji, bezpośrednich lub pośrednich, na rzecz organizacji mających
cele zarobkowe lub na korzyść przedsiębiorstw o jakimkolwiek charakterze, z wyjątkiem przedsiębiorstw celowych i spółdzielni
użyteczności publicznej.
21     Zgodnie z art. 1 dekretu nr 153/99 w jego pierwotnym brzmieniu, „odpowiednie sektory” powinny być wybrane spośród następujących
dziedzin: badania naukowe, edukacja, sztuka, konserwacja i wspieranie dóbr i działalności kulturalnej oraz dóbr przyrody,
zdrowie i pomoc słabszym grupom społecznym.
22     W następstwie zmiany tego przepisu, dokonanej przez art. 11 ustawy nr 448 z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie przepisów dotyczących
utworzenia rocznego i wieloletniego budżetu państwa (ustawa budżetowa na 2002 r.) (dodatek zwykły do GURI nr 301 z dnia 29 grudnia
2001 r., str. 1, zwana dalej „ustawą nr 448/01”), odpowiednie sektory powinny być obecnie wybrane z następujących dziedzin:
rodzina i wartości z nią związane, wychowanie i rozwój młodzieży, edukacja, nauka i kształcenie łącznie z nabywaniem publikacji
dla szkół, wolontariat, filantropia i dobroczynność, religia i rozwój duchowy, pomoc osobom starszym, prawa obywatelskie,
zapobieganie przestępczości i bezpieczeństwo publiczne, bezpieczeństwo żywnościowe i jakościowa gospodarka rolna, rozwój regionalny
i budowa mieszkań socjalnych na płaszczyźnie regionalnej, ochrona konsumentów, ochrona cywilna, zdrowie publiczne, medycyna
zapobiegawcza i lecznicza, sport, zapobieganie i leczenie narkomanii, patologie i zaburzenia psychiczne i umysłowe, badania
naukowe i technologiczne, ochrona i jakość środowiska, sztuka, działalność kulturalna i dobra kultury.
23     Artykuł 4 ust. 3 dekretu nr 153/99 w swoim pierwotnym brzmieniu stanowił, że członkowie organu zarządzającego nie mogą sprawować
funkcji członka rady zarządzającej w spółce bankowej.
24     W brzmieniu wynikającym z ustawy nr 350 z dnia 24 grudnia 2003 r. w sprawie przepisów dotyczących utworzenia rocznego i wieloletniego
budżetu państwa (ustawa budżetowa na 2004 r.) (dodatek zwykły do GURI nr 299 z dnia 27 grudnia 2003 r., str. 1), przepis ten
stanowi, że:
–       podmioty wykonujące funkcje administracyjne, zarządzające lub kontrolne w fundacji bankowej nie mogą sprawować funkcji administracyjnych,
zarządzających lub kontrolnych w spółce bankowej lub w spółkach, które ona kontroluje lub w których ma udziały;
–       podmioty wykonujące funkcje kierownicze w fundacji bankowej nie mogą sprawować funkcji administracyjnych, zarządzających lub
kontrolnych w spółce bankowej.
25     W pierwotnym brzmieniu art. 5 ust. 1 dekretu nr 153/99 stanowił, że majątek fundacji bankowej powinien służyć wyłącznie celom
statutowym oraz że w ramach zarządzania ich majątkiem fundacje bankowe zarządzają ryzykiem, przestrzegając rozsądnych kryteriów,
aby została zachowana wartość majątku i aby został osiągnięty odpowiedni dochód. Artykuł 11 ustawy nr 448/01 dodał do tego
przepisu uściślenie, zgodnie z którym zarządzanie powinno być zgodne z charakterem fundacji bankowych jako organizacji niemających
celu zarobkowego, działających na podstawie zasad przejrzystości i etyki.
26     Artykuł 6 ust. 1 dekretu nr 153/99 stanowi, że fundacje bankowe mogą posiadać udziały kontrolne tylko w organizacjach i spółkach,
których wyłącznym celem jest zarządzanie przedsiębiorstwami celowymi.
27     W odniesieniu do udziału w spółkach bankowych art. 25 ust. 1 i 2 w swoim pierwotnym brzmieniu stanowiły, że:
–       udziały kontrolne w spółkach mogą być zachowane przez okres czterech lat począwszy od dnia wejścia w życie dekretu, w celu
ich zbycia;
–       jeżeli zbycie nie nastąpiło w tym terminie, udziały mogą być zachowane przez okres dodatkowy nieprzekraczający dwóch lat;
–       udziały kontrolne w spółkach innych niż spółki bankowe, z wyłączeniem udziałów posiadanych przez fundacje bankowe w przedsiębiorstwach
celowych powinny zostać zbyte w terminie określonym przez władzę nadzorczą, z uwzględnieniem wymogów zachowania wartości majątku,
jednakże w każdym razie w przewidzianym terminie czterech lat.
28     W następstwie zmiany tych przepisów przez art. 11 ustawy nr 448/01, następnie przez art. 4 decreto legge (rozporządzenia ustawodawczego)
nr 143 z dnia 24 czerwca 2003 r. (GURI nr 144 z dnia 24 czerwca 2003 r.), przekształconego w ustawę, ze zmianami, ustawą nr 212
z dnia 1 sierpnia 2003 r. (dodatek zwykły do GURI nr 185 z dnia 11 sierpnia 2003 r., zwany dalej „dekretem nr 143/03”):
–       maksymalny termin czterech lat dla zachowania udziałów kontrolnych został zastąpiony ostateczną datą 31 grudnia 2005 r.;
–       wprowadzono możliwość powierzenia udziałów w spółkach bankowych spółkom zarządzającym oszczędnościami, wybranym z zachowaniem
procedur konkurencyjnych i zlecenia im zarządzania tymi udziałami w ich własnym imieniu według kryteriów profesjonalizmu i niezależności,
przy czym w pewnych przypadkach fundacje bankowe zachowują możliwość wydawania zaleceń na nadzwyczajnych walnych zgromadzeniach,
a zbycie tych udziałów musi w każdym razie nastąpić najpóźniej z upływem trzeciego roku po dniu 31 grudnia 2005 r.;
–       minister gospodarki i finansów oraz Bank Włoch wykonują uprawnienia przyznane im przez przepisy z zakresu bankowości i kredytów;
–       udziały kontrolne w spółkach innych niż spółki bankowe, z wyjątkiem udziałów fundacji bankowych w przedsiębiorstwach celowych
muszą zostać zbyte w terminie wyznaczonym przez władzę nadzorczą z uwzględnieniem wymogów zachowania wartości majątku, jednakże
w każdym razie najpóźniej do dnia 31 grudnia 2005 r.
29     Artykuł 25 ust. 3 dekretu nr 153/99 w swoim pierwotnym brzmieniu niezmienionym ustawą nr 448/01 przewiduje, że gdy po upływie
terminów wyznaczonych dla zachowania udziałów kontrolnych fundacje bankowe będą je nadal posiadać, władza nadzorcza dokona
ich zbycia w zakresie koniecznym do zakończenia kontroli.
30     W aspekcie podatkowym art. 12 ust. 1 dekretu nr 153/99 stanowi, że fundacje bankowe, które dostosowały swoje statuty do przepisów
tego dekretu, są uważane za podmioty niekomercyjne, nawet jeśli służą celom statutowym za pośrednictwem przedsiębiorstw celowych.
31     W dniu wydania postanowienia odsyłającego art. 12 ust. 2 stanowił, że:
–       system przewidziany w art. 6 dekretu nr 601/73 miał zastosowanie do fundacji bankowych, które dostosowały swoje statuty do
przepisów dekretu nr 153/99 i działają we właściwych sektorach;
–       do chwili przyjęcia przepisów dostosowujących statuty do dekretu nr 153/99 ten sam system miał zastosowanie do fundacji bankowych
niemających charakteru podmiotów komercyjnych, które głównie służyły celom interesu publicznego i użyteczności publicznej
w sektorach wskazanych w art. 12 dekretu nr 356/90 i jego późniejszych zmianach.
32     Artykuł 12 ust. 3 dekretu nr 153/99 zmieniony dekretem nr 143/03 stanowi, że fundacje bankowe tracą charakter podmiotów niekomercyjnych
i przestają korzystać z przewidzianych ulg podatkowych, jeżeli po dniu 31 grudnia 2005 r. zachowują jeszcze udziały kontrolne
w spółkach bankowych.

II – Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
33     Na podstawie art. 10 bis ustawy nr 1745/62 Fondazione Cassa di Risparmio di San Miniato zwróciła się do włoskiego organu administracji
skarbowej z wnioskiem o zwolnienie z potrącenia podatku od dywidend za rok obrotowy 1998, które otrzymywała ona z tytułu udziałów
w Cassa di Risparmio di San Miniato i w spółce Casse Toscane SpA, poprzedniczce prawnej Cassa di Risparmio di Firenze.
34     Wniosek ten został oddalony na tej podstawie, że zarządzanie przez fundację bankową udziałami w spółkach bankowych należy
uważać za działalność gospodarczą niezgodną ze zwolnieniem przewidzianym w art. 10 bis ustawy nr 1745/62.
35     Fondazione Cassa di Risparmio di San Miniato oraz Cassa di Risparmio di Firenze i Cassa di Risparmio di San Miniato zaskarżyły
decyzję w sprawie oddalenia wniosku do Commissione tributaria provinciale di Firenze.
36     Ich skarga została oddalona.
37     Trzy skarżące zaskarżyły decyzję Commissione tributaria provinciale di Firenze do Commissione tributaria regionale di Firenze,
która uwzględniła skargę.
38     Według sądu krajowego Commissione tributaria regionale di Firenze uznała, że Fondazione Cassa di Risparmio di San Miniato
w związku z celem, którym jest interes publiczny lub użyteczność publiczna w określonych sektorach, powinna korzystać z obniżenia
o połowę podatku dochodowego od osób prawnych na podstawie art. 6 dekretu nr 601/73 oraz że temu obniżeniu towarzyszy zwolnienie
z potrącenia na podstawie art. 10 bis ustawy nr 1745/62 niezależnie od tego, że fundacja bankowa może wykonywać działalność
gospodarczą, jeżeli nie stanowi ona głównej działalności.
39     Również według sądu krajowego Commissione tributaria regionale di Firenze powołuje się w tym zakresie na nowy system wynikający
z ustawy nr 461/98 i dekretu nr 153/99, który wyraźnie przewiduje zastosowanie omawianych ulg podatkowych do fundacji bankowych.
40     Uznała ona, że w przedłożonej jej sprawie nie przedstawiono dowodu na to, iż działalność gospodarcza przeważa nad celami użyteczności
publicznej.
41     Ministero dell’Economia e delle Finanze wniósł skargę kasacyjną od tego rozstrzygnięcia.
42     Zarzucił on w szczególności naruszenie art. 10 bis ustawy nr 1745/62, art. 6 dekretu nr 601/73 i art. 14 przepisów wprowadzających
włoski kodeks cywilny, na mocy którego przepisy stanowiące wyjątek od zasad ogólnych lub innych przepisów nie mają zastosowania
poza przypadkami i okolicznościami, dla których są przewidziane.
43     W postanowieniu odsyłającym Corte suprema di cassazione stwierdza, że rozstrzygnięcie sporu przed sądem krajowym na bazie
prawa krajowego powinno uwzględniać kwestię zgodności systemu podatkowego fundacji bankowych z prawem wspólnotowym, w szczególności
z art. 12 WE, 43 i nast. WE, 56 WE i nast. WE oraz art. 87 WE i 88 WE. Podkreśla on, że według utrwalonego orzecznictwa Trybunału
władze krajowe są zobowiązane do stosowania z urzędu przepisów prawa wspólnotowego, w razie konieczności poprzez niestosowanie
sprzecznych z nimi przepisów krajowych.
44     W odniesieniu do art. 87 WE i 88 WE podnosi on, że jeżeli przepisy podatkowe stanowiące przedmiot postępowania przed sądem
krajowym należy uważać za pomoc państwa na rzecz określonych przedsiębiorstw lub produkcji określonych towarów, to nie mogą
one być wykonywane bez uprzedniej decyzji Komisji dotyczącej ich dopuszczalności. Do chwili wydania takiej decyzji sądy krajowe
powinny odmówić ich stosowania z racji bezpośredniego skutku art. 88 ust. 3 WE.
45     W tej kwestii sąd krajowy stwierdza, że w decyzji 2003/146 zbadano przepisy podatkowe przewidziane w art. 12 ust. 2 dekretu
nr 153/99 w świetle art. 87 WE i 88 WE.
46     Na mocy tej decyzji badane przepisy, stosowane na korzyść fundacji bankowych, które nie wykonują bezpośrednio działalności
w sektorach wymienionych w art. 1 powyższego dekretu zmienionego ustawą nr 448/01, nie stanowią pomocy państwa w rozumieniu
art. 87 ust. 1 WE, ponieważ nie są one przeznaczone dla „przedsiębiorstw” w rozumieniu tego ostatniego przepisu.
47     Sąd krajowy uściśla, że komercyjny charakter fundacji bankowych stanowi przedmiot rozbieżności.
48     Zgodnie z utrwaloną praktyką włoskich organów administracji skarbowej fundacje bankowe mają charakter komercyjny, a zatem
podlegają zwykłemu systemowi podatkowemu.
49     W postępowaniu, które doprowadziło do wydania decyzji 2003/146, rząd włoski stwierdził, że fundacje bankowe nie mogą być uważane
za „przedsiębiorstwa” dla celów przepisów o konkurencji.
50     Rozbieżności istnieją nawet na poziomie sądu krajowego. Niektóre rozstrzygnięcia przyjmują niekomercyjny charakter fundacji
bankowych na tej podstawie, że zarządzanie udziałami w przedsiębiorstwach prowadzących działalność bankową, jak i udziałami
posiadanymi w przedsiębiorstwach innych niż spółka bankowa stanowi jedynie instrument przeznaczony do zapewnienia środków
finansowych niezbędnych z punktu widzenia dążenia do celów socjalnych i kulturalnych powierzonych organizacjom. Inne rozstrzygnięcia
stanowią odmiennie, stwierdzając brak doniosłości zadań socjalnych i kulturalnych dla systemu ulg podatkowych, ponieważ podmioty
te miały możliwość działać na rynku bankowym oraz na innych rynkach w konkurencji z innymi przedsiębiorstwami.
51     Sąd krajowy podkreśla, że art. 12 ust. 2 dekretu nr 153/99 wyraźnie rozszerza system przewidziany w art. 6 dekretu nr 601/73
na fundacje bankowe niemające charakteru podmiotów komercyjnych, które głównie służą celom interesu publicznego i użyteczności
publicznej, do momentu, w którym wprowadzą one przepisy dostosowujące ich statuty do dekretu nr 153/99.
52     Sąd ten dodaje, że według części orzecznictwa krajowego art. 12 ust. 3 dekretu nr 153/99 ma charakter interpretacyjny, tak
że przedmiotowy system podatkowy znajduje zastosowanie również do lat podatkowych sprzed wejścia w życie dekretu nr 153/99.
53     Uważa on, że należy zatem zbadać kwestię ważności decyzji 2003/146. Jeżeli należałoby uznać, że fundacje bankowe mają charakter
przedsiębiorstw, decyzja ta byłaby nieważna.
54     Według sądu krajowego jednoczesne przeniesienie znacznego udziału większościowego w przedsiębiorstwie prowadzącym działalność
bankową na mocy obowiązku ustawowego na podmioty specjalnie w tym celu utworzone i  utrzymanie tego stanu przez dłuższy czas,
jak też wykorzystanie przychodów ze zbycia takich udziałów na nabycie i zarządzanie istotnymi udziałami w innych przedsiębiorstwach
o różnorodnych celach, między innymi rozwoju gospodarczego systemu, stanowi działalność gospodarczą skierowaną na osiąganie
zysku, nawet jeśli zysk ten nie może być podzielony i powinien przede wszystkim służyć celom niezarobkowym.
55     Sąd krajowy stwierdza, że majątek fundacji bankowych na koniec roku obrotowego 1995/1996 wynosił 50 000 mld ITL, a majątek
księgowy 37 mld euro w dniu 31 grudnia 2002 r., nie wliczając przyrostu wartości udziałów posiadanych przez fundacje, które
z reguły są księgowane według ich wartości nabycia.
56     Sąd krajowy podkreśla, że wykonywanie przez fundacje bankowe zadań o celach niezarobkowych nie przesłania charakterystycznego
elementu systemu polegającego na tym, że celem fundacji bankowych, zarówno strukturalnie, jak i funkcjonalnie jest przejęcie
własności i zarządzania znaczną ilością przedsiębiorstw prowadzących działalność bankową poprzez wykonywanie nad nimi uprawnień
kontrolnych, wśród których znajdują się uprawnienia do powoływania i odwoływania członków zarządu.
57     Funkcja taka nie może być uznana za wymykającą się zasadom konkurencji. Funkcja ta jest istotnym elementem publicznego systemu
bankowego i według zasad prawa wspólnotowego zawsze stanowi wykonywanie działalności gospodarczej. Niewątpliwie stanowi ona
czynnik mogący zakłócić rynek i wewnątrzwspólnotową wymianę handlową przede wszystkim dlatego, że fundacje bankowe mogą również
nabywać udziały w innych przedsiębiorstwach łącznie z przedsiębiorstwami prowadzącymi działalność bankową.
58     Fundacje bankowe żyją zatem w prawnej i gospodarczej symbiozie z publicznym systemem bankowym i nie mogą zostać oddzielone
od tego systemu i danego rynku.
59     Sąd krajowy ma również wątpliwości, czy system podatkowy badany w zawisłym przed nim postępowaniu nie stanowi naruszenia zasady
niedyskryminacji określonej w art. 12 WE i jednocześnie naruszenia zasad swobody przedsiębiorczości oraz swobodnego przepływu
kapitału, ustanowionych odpowiednio w art. 43 WE i 56 WE.
60     W tych okolicznościach Corte suprema di cassazione postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi
pytaniami prejudycjalnymi:
1.      Czy szereg podmiotów (tzw. „fundacji bankowych”), które zostały utworzone na podstawie ustawy [nr 218/90] oraz [dekretu nr 356/90]
z późn. zm. w celu przyznania im udziałów kontrolnych w spółkach prowadzących działalność bankową i w celu zarządzania tymi
udziałami, które stanowią dość znaczną część podmiotów działających na rynku i dysponują ponadto prawem do udziału w zyskach
przedsiębiorstw kontrolowanych, podlega wspólnotowym przepisom prawa konkurencji, również gdy powierzone im są zadania użyteczności
publicznej? Czy przyznana tym podmiotom na podstawie [dekretu nr 153/99] możliwość przeznaczenia dochodów ze zbycia tych udziałów
na nabywanie i zarządzanie znacznymi udziałami w innych podmiotach, w szczególności prowadzących działalność bankową, a także
do nabywania udziałów kontrolnych w podmiotach nieprowadzących działalności bankowej, w różnych celach, w tym rozwoju gospodarczego
systemu, stanowi wykonywanie działalności gospodarczej w rozumieniu wspólnotowego prawa konkurencji?
2.      Czy, w konsekwencji, do takich podmiotów podlegających przepisom [ustawy nr 218/90] i [dekretu nr 356/90] z późn. zm. jak
również przepisom wynikającym z reformy, zawartym w [ustawie nr 461/98] i [dekrecie nr 153/99], stosuje się przepisy wspólnotowe
o pomocy przyznawanej przez państwa (art. 87 WE i 88 WE) w związku z przewidzianym dla tych podmiotów preferencyjnym systemem
podatkowym?
3.      W razie twierdzącej odpowiedzi na powyższe pytanie, czy system ulg w zakresie bezpośredniego opodatkowania otrzymanych dywidend,
będący przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, stanowi pomoc przyznaną przez państwo w rozumieniu art. 87 WE?
4.      W razie twierdzącej odpowiedzi na pytanie zawarte [w punkcie 2.], czy z punktu widzenia zgodności z prawem i wad lub niedostatecznego
uzasadnienia […] zachowuje ważność [decyzja 2003/146] uznająca, że przepisy o pomocy przyznawanej przez państwa nie mają zastosowania
do fundacji bankowych?
5.      Niezależnie od stosowalności przepisów o pomocy przyznawanej przez państwa, czy zastosowanie preferencyjnego systemu podatkowego
do dystrybucji dochodów wyłącznie krajowych przedsiębiorstw-beneficjentów prowadzących działalność bankową, kontrolowanych
przez fundacje i tym ostatnim przekazanych lub dochodów przedsiębiorstw, w których udziały zostały nabyte za pomocą środków
pozyskanych ze zbycia udziałów w powyżej wskazanych przedsiębiorstwach prowadzących działalność bankową, stanowi dyskryminację
innych przedsiębiorstw działających na rynku na korzyść przedsiębiorstw, których udziały są własnością fundacji, i jednocześnie
naruszenie swobody przedsiębiorczości oraz swobody przepływu kapitału, wyrażonych w art. 12 WE, 43 i nast. WE oraz 56 i nast. WE?

III – W przedmiocie pytań prejudycjalnych

A – W przedmiocie dopuszczalności pytań
1. W przedmiocie dopuszczalności pytań: pierwszego, drugiego i trzeciego
a) Uwagi przedstawione Trybunałowi
61     Pozwane w postępowaniu przed sądem krajowym twierdzą, że trzy pierwsze pytania są niedopuszczalne z następujących przyczyn:
–      wbrew stwierdzeniom sądu krajowego, zwolnienie przewidziane w art. 10 bis ustawy nr 1745/62 dotyczy jedynie potrącenia z tytułu
zaliczki na podatek, a nie z tytułu podatku;
–      przedłożone pytania dotyczą kwestii o charakterze czysto krajowym, ponieważ chodzi jedynie o ustalenie, czy z uwzględnieniem
ogólnych zasad określonych w art. 10 bis ustawy nr 1745/62 fundacje bankowe mają prawo korzystać ze zwolnienia przewidzianego
przez ten przepis.
62     Rząd włoski i Komisja nie kwestionują dopuszczalności trzech pierwszych pytań.
b) Ocena Trybunału
63     Według utrwalonego orzecznictwa Trybunał nie jest właściwy na podstawie art. 234 WE do rozstrzygania w trybie prejudycjalnym
w przedmiocie wykładni zasad dotyczących prawa wewnętrznego (wyrok z dnia 19 marca 1964 r. w sprawie 75/63 Unger, Rec. str. 347,
365 i wyrok z dnia 26 września 1996 r. w sprawie C‑341/94 Allain, Rec. str. I‑4631, pkt 11). Właściwość Trybunału jest ograniczona
do badania jedynie przepisów prawa wspólnotowego (postanowienie z dnia 21 grudnia 1995 r. w sprawie C‑307/95 Max Mara, Rec.
str. I‑5083, pkt 5). Do sądu krajowego należy ocena znaczenia przepisów krajowych i sposobu ich stosowania (wyrok z dnia 7 grudnia
1995 r. w sprawie C‑45/94 Cámara de Comercio, Industria y Navegación de Ceuta, Rec. str. I‑4385, pkt 26).
64     W postępowaniu przed sądem krajowym do tego sądu należy zatem ustalenie, czy zwolnienie przewidziane w art. 10 bis ustawy
nr 1745/62 dotyczy potrącenia z tytułu zaliczki na podatek, czy potrącenia z tytułu opodatkowania.
65     Do sądu tego należy również ocena, czy pozwana fundacja bankowa ma prawo do takiego zwolnienia za dany rok obrotowy na podstawie
zastosowania art. 10 bis ustawy nr 1745/62 w związku z art. 6 dekretu nr 601/73 oraz w danym przypadku zastosowanie z mocą
wsteczną art. 12 ust. 2 dekretu nr 153/99.
66     Jeśliby tak było, sąd krajowy powinien rozstrzygnąć kwestię, czy odpowiadająca mu ulga podatkowa stanowi pomoc państwa w rozumieniu
art. 87 ust. 1 WE. Jeżeli tak, to owa ulga podatkowa zgodnie z art. 88 ust. 3 WE nie może być przyznana bez uprzedniego zawiadomienia
Komisji.
67     Kwestia, którą w danym przypadku ma rozstrzygnąć sąd krajowy, podlega prawu wspólnotowemu.
68     W tych okolicznościach, jako że trzy pierwsze pytania prejudycjalne dotyczą tej kwestii, są one dopuszczalne.
2. W przedmiocie dopuszczalności pytania czwartego
a) Uwagi przedstawione Trybunałowi
69     Pozwane w postępowaniu przed sądem krajowym utrzymują, że pytanie czwarte dotyczące ważności decyzji 2003/146 jest niedopuszczalne
na tej podstawie, że decyzja ta stała się ostateczna dla Republiki Włoskiej, która mając taką możliwość, nie wniosła skargi
o stwierdzenie nieważności decyzji w trybie art. 230 WE (wyrok z dnia 9 marca 1994 r. w sprawie C‑188/92 TWD Textilwerke Deggendorf,
Rec. str. I‑833).
70     Rząd włoski uważa, że pytanie czwarte nie ma znaczenia dla sprawy, ponieważ decyzja 2003/146 została wydana w odniesieniu
do systemu fundacji bankowych zmienionego dekretem nr 153/99.
71     Komisja również jest zdania, że pytanie to jest niedopuszczalne, ponieważ spór przed sądem krajowym dotyczył sytuacji istniejącej
w 1998 r., podczas gdy w decyzji 2003/146 badano ulgi podatkowe przyznane fundacjom bankowym dekretem nr 153/99, które ponadto
odpowiadały ulgom podatkowym innym niż zwolnienie przewidziane w art. 10 bis ustawy nr 1745/62.
b) Ocena Trybunału
72     Pytanie dotyczące oceny ważności decyzji 2003/146 nie zostało przedłożone na wniosek zainteresowanego podmiotu, który mając
możliwość wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności tej decyzji, nie skorzystał z niej w terminie przewidzianym w art. 230 WE.
73     Sąd krajowy przedłożył to pytanie z urzędu.
74     W konsekwencji nie może ono zostać uznane za niedopuszczalne z powołaniem się na ww. wyrok w sprawie TWD Textilwerke Deggendorf.
75     Należy jednak przypomnieć, że według utrwalonego orzecznictwa Trybunał może pozostawić bez rozstrzygnięcia pytanie prejudycjalne
dotyczące oceny ważności aktu wspólnotowego, gdy jest oczywiste, że owa wnioskowana przez sąd krajowy ocena, nie ma żadnego
związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem postępowania przed tym sądem (wyrok z dnia 21 marca 2002 r. w sprawie C‑451/99
Cura Anlagen, Rec. str. I‑3193, pkt 16).
76     W decyzji 2003/146 badany jest w świetle art. 87 i nast. WE w szczególności art. 12 ust. 2 dekretu nr 153/99 przyznający obniżenie
o połowę podatku przewidzianego w art. 6 dekretu nr 601/73.
77     Obniżenie to jest ulgą podatkową odrębną od zwolnienia z potrącenia przyznanego przez art. 10 bis ustawy nr 1745/62.
78     W pkt 61 i art. 1 decyzji 2003/146 Komisja doszła do wniosku, że instrument wprowadzony przez art. 12 ust. 2 dekretu nr 153/99
na rzecz fundacji bankowych, które nie wykonują bezpośrednio działalności w sektorach wymienionych w art. 1 tego dekretu zmienionego
ustawą nr 448/01, nie stanowi pomocy państwa (zob. pkt 22 niniejszego wyroku).
79     Do sądu krajowego należy rozstrzygnięcie, czy art. 12 ust. 2 dekretu nr 153/99 według prawa krajowego wywiera wpływ na zastosowanie
art. 10 bis ustawy nr 1745/62 w sporze przed tym sądem (zob. pkt 65 niniejszego wyroku) w odniesieniu do roku obrotowego 1998.
80     W przypadku odpowiedzi twierdzącej sąd ten będzie zobowiązany do zbadania, czy sporna ulga podatkowa stanowi pomoc państwa
w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE.
81     W przypadku odpowiedzi przeczącej sąd ten będzie zobowiązany do takiego samego badania, jeżeli dojdzie do wniosku, że art. 10
bis ustawy nr 1745/62 przyznaje korzyść pozwanej w postępowaniu przed tym sądem na podstawie jego zastosowania jedynie w związku
z art. 6 dekretu nr 601/73.
82     Jednakże w żadnym wypadku na badanie to nie ma wpływu decyzja 2003/146.
83     Stanowisko Komisji, według którego środek przewidziany w art. 12 ust. 2 dekretu nr 153/99 nie stanowi pomocy państwa, opiera
się na stwierdzeniu, że fundacje bankowe nie są przedsiębiorstwami w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE.
84     Stwierdzenie to jest rezultatem zbadania przez Komisję nowego systemu fundacji bankowych, wynikającego z ustawy nr 461/98,
dekretu nr 153/99 i ustawy nr 448/01, który został wprowadzony po roku obrotowym 1998 stanowiącym przedmiot postępowania przed
sądem krajowym.
85     Jak wynika z opisu krajowych ram prawnych zawartych w pkt 7–32 niniejszego wyroku, ów nowy system różni się znacznie od poprzedniego
i z wyjątkiem art. 12 ust. 2 dekretu nr 153/99 nie twierdzi się, że działa on wstecz.
86     Ocena prawna, jaką przeprowadziła Komisja w celu ewentualnego zakwalifikowania fundacji bankowych jako przedsiębiorstw, dotyczy
również systemu innego niż ten, który miał zastosowanie w trakcie roku obrotowego, o którym mowa w postępowaniu przed sądem
krajowym.
87     W tym kontekście, w pkt 43 decyzji 2003/146 jako szczególnie ważne Komisja podnosi, co następuje:
–       w odniesieniu do kontroli przedsiębiorstw komercyjnych przez fundacje bankowe dekret nr 153/99 wprowadził „szczególne klauzule
zabezpieczające” zbadane w pkt 36–39 tej decyzji;
–       ustawa nr 448/01 wzmocniła podział pomiędzy fundacjami bankowymi a instytucjami finansowymi, przyczyniając się również do
rozproszenia wątpliwości wyrażonych w tym zakresie w decyzji o wszczęciu postępowania.
88     Ponadto w zakresie okoliczności faktycznych dotyczących ewentualnego bezpośredniego wykonywania przez fundacje bankowe działalności
w sektorach przewidzianych przez właściwe przepisy, Komisja uwzględniła opis stanu faktycznego po roku obrotowym 1998, dostarczony
przez władze włoskie pismem z dnia 16 stycznia 2001 r.
89     W pkt 51 decyzji stwierdza ona, że w piśmie tym władze włoskie oświadczyły, iż „dotychczas” żadna fundacja bankowa nie skorzystała
z przewidzianej ustawą możliwości bezpośredniego wykonywania działalności w tych sektorach, a w pkt 54 podkreśla, że informacja
ta skłoniła ją do „zweryfikowania swojego pierwotnego stanowiska w kwestii zakwalifikowania fundacji jako przedsiębiorstw,
wyrażonego w decyzji o wszczęciu postępowania”.
90     Zatem dokonana przez Komisję ocena kwalifikacji fundacji bankowych na podstawie nowego systemu nie może być decydująca dla
oceny ich kwalifikacji w dawnym systemie, w razie potrzeby z uwzględnieniem odmiennego sytuacji faktycznej.
91     Wydaje się zatem oczywiste, że pytanie sądu krajowego dotyczące ważności decyzji 2003/146 nie ma związku z przedmiotem sporu
zawisłego przed tym sądem, a zatem nie ma znaczenia dla jego rozstrzygnięcia.
92     Należy je zatem uznać za niedopuszczalne.
3. W przedmiocie dopuszczalności pytania piątego
a) Uwagi przedłożone Trybunałowi
93     Pozwane w postępowaniu przed sądem krajowym utrzymują, że pytanie piąte dotyczące istnienia dyskryminacji lub ograniczeń swobody
przedsiębiorczości i swobody przepływu kapitału jest niedopuszczalne z powodu jego nieprecyzyjnego charakteru. Sąd krajowy
nie sprecyzował elementów spornych przepisów, które stanowiłyby przeszkodę dla wykonywania swobód przyznanych przez traktat WE.
Nie wskazał on też jasno, kto – fundacje bankowe czy spółki bankowe – odnosi korzyść z dyskryminacji.
94     Rząd włoski i Komisja nie kwestionują dopuszczalności pytania piątego.
b) Ocena Trybunału
95     Wbrew twierdzeniom pozwanych w postępowaniu przed sądem krajowym, sąd ten wyraźnie precyzuje w pytaniu piątym, że:
–       ulga podatkowa sporna w postępowaniu przed sądem krajowym może prowadzić do dyskryminacji i ograniczenia swobody przedsiębiorczości
lub swobodnego przepływu kapitału;
–       dyskryminacja i ograniczenie istnieją na korzyść przedsiębiorstw prowadzących działalność bankową i innych, w których mają
udziały fundacje bankowe.
96     Pytanie piąte jest zatem dopuszczalne.

B – W przedmiocie wykładni odnośnych przepisów prawa wspólnotowego
97     W pytaniach pierwszym i drugim, które należy badać łącznie i odczytywać w świetle rozważań przedstawionych w pkt 84–90 niniejszego
wyroku w odniesieniu do braku istotności nowego systemu fundacji bankowych, wynikającego z ustawy nr 461/98, dekretu nr 153/99
i ustawy nr 448/01, sąd krajowy w istocie dąży do ustalenia, czy osoba prawna taka jak w toczącym się przed nim postępowaniu,
z uwzględnieniem przepisów mających wówczas zastosowanie, może zostać zakwalifikowana jako „przedsiębiorstwo” w rozumieniu
art. 87 ust. 1 WE i jako takie może podlegać w tym czasie przepisom prawa wspólnotowego dotyczącym pomocy państwa.
98     W pytaniu trzecim, w celu ustalenia, czy państwowy instrument ustanowiony bez zachowania procedury uprzedniej kontroli przewidzianej
w art. 88 ust. 3 WE powinien być tej procedurze poddany, sąd ten w istocie wnosi o udzielenie odpowiedzi, czy zwolnienie dywidend
z potrącenia, jak w toczącym się przed nim postępowaniu, może być zakwalifikowane jako pomoc państwa w rozumieniu art. 87
ust. 1 WE.
99     Odnosząc się do pytania piątego, należy przypomnieć, że art. 12 WE, który wyraża ogólną zasadę zakazu wszelkiej dyskryminacji
ze względu na przynależność państwową, może być stosowany w sposób samodzielny jedynie w sytuacjach regulowanych przez prawo
wspólnotowe, dla których traktat nie przewiduje szczególnego przepisu o zakazie dyskryminacji (zob. w szczególności wyrok
z dnia 8 marca 2001 r. w sprawie C‑397/98 i C‑410/98 Metallgesellschaft i in., Rec. str. I‑1727, pkt 38). W dziedzinach swobody
przedsiębiorczości i swobodnego przepływu kapitału zasada niedyskryminacji jest wykonywana przez art. 43 WE i 56 WE. Pytanie
piąte należy zatem odczytywać jako odnoszące się jedynie do tych ostatnich przepisów.
100   W pytaniu tym sąd krajowy zasadniczo dąży do rozstrzygnięcia, czy ulga podatkowa taka jak w toczącym się przed nim postępowaniu,
stanowi ograniczenie swobody przedsiębiorczości lub swobodnego przepływu kapitału przewidzianych w art. 43 WE i 56 WE z korzyścią
dla przedsiębiorstw prowadzących działalność bankową lub innych, w których mają udziały fundacje bankowe, w porównaniu z innymi
przedsiębiorstwami działającymi na danym rynku, w których fundacje te nie mają udziałów.
1. W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego, dotyczących pojęcia „przedsiębiorstwa” w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE
a) Uwagi przedłożone Trybunałowi
101   Pozwane w postępowaniu przed sądem krajowym utrzymują, że fundacje bankowe nie stanowią „przedsiębiorstw” w rozumieniu wspólnotowego
prawa konkurencji. Nie podlegają one zatem systemowi pomocy państwa. Ograniczają się one do pobierania dywidend przypadających
na ich udziały, tak samo jak każdy właściciel nieruchomości pobiera czynsz należny na podstawie umowy najmu.
102   Rząd włoski uważa, że w odnośnym okresie w postępowaniu przed sądem krajowym fundacje powinny być uważane za przedsiębiorstwa
w rozumieniu wspólnotowego prawa konkurencji. Udziały kontrolne w spółkach bankowych stanowią w tym zakresie wystarczającą
wskazówkę komercyjnego charakteru fundacji bankowych, a system mający wówczas zastosowanie do fundacji ujawnia istnienie strukturalnego
i funkcjonalnego związku pomiędzy nimi a włoskim systemem bankowym. Fundacje bankowe powinny zatem podlegać postanowieniom
traktatu dotyczącym pomocy państwa.
103   Komisja podnosi, że wykonywana przez fundacje bankowe działalność polegająca na dzierżeniu i zarządzaniu majątkiem nie obejmuje
świadczenia usług na rynku. W świetle orzecznictwa zwykły inwestor, który pobiera dywidendy lub odsetki od kapitału, nie oferuje
towarów ani usług na rynku. Fundacje bankowe nie wykonują więc działalności gospodarczej. Nie mogą zatem być uważane za przedsiębiorstwa
z powodu braku ingerencji w działalność kontrolowanej spółki bankowej.
104   Jeśli chodzi o czynności polegające na wypłacie wkładów organizacjom niemającym celu zarobkowego w sektorach użyteczności
publicznej, to działalność wykonywana przez fundacje nie odpowiada działalności przedsiębiorstwa.
105   Jeśli chodzi o czynności finansowe, gospodarcze w zakresie nieruchomości i ruchomości koniecznych lub użytecznych do realizacji
celów interesu publicznego lub użyteczności publicznej fundacji bankowych, które to czynności mogły one wykonywać na podstawie
art. 12 dekretu nr 356/90, to mogły one jednak obejmować aspekty działalności przedsiębiorstwa w zakresie, w jakim stanowiła
bezpośrednią ofertę na rynku towarów i usług.
106   W rezultacie, jej zdaniem, organizacje takie jak fundacje bankowe nie stanowią przedsiębiorstw w rozumieniu art. 87 WE, jeżeli
nie oferują bezpośrednio towarów lub usług na rynku w ramach czynności koniecznych lub użytecznych do osiągnięcia celów interesu
publicznego i użyteczności publicznej.
b) Odpowiedź Trybunału
107   Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie „przedsiębiorstwa” w prawie konkurencji obejmuje każdą jednostkę wykonującą działalność
gospodarczą niezależnie od jej formy prawnej i sposobu finansowania (zob. w szczególności wyrok z dnia 23 kwietnia 1991 r.
w sprawie C‑41/90 Höfner i Elser, Rec. str. I‑1979, pkt 21 oraz wyrok z dnia 16 marca 2004 r. w sprawach połączonych C‑264/01,
C‑306/01, C‑354/01 i C‑355/01 AOK Bundesverband i in., Rec. str. I‑2493, pkt 46).
108   Działalność gospodarczą stanowi każda działalność polegająca na oferowaniu towarów lub usług na danym rynku (zob. w szczególności
wyrok z dnia 18 czerwca 1998 r. w sprawie C‑35/96 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑3851, pkt 36 oraz wyrok z dnia 12 września
2000 r. w sprawach połączonych C‑180/98 i C‑184/98 Pavlov i in., Rec. str. I‑6451, pkt 75).
109   Najczęściej działalność gospodarcza jest wykonywana bezpośrednio na rynku.
110   Nie jest jednak wykluczone, że może ona być prowadzona przez przedsiębiorcę w bezpośrednim kontakcie z rynkiem, a pośrednio
przez inny podmiot kontrolujący tego przedsiębiorcę w ramach gospodarczej całości, którą razem tworzą.
111   Należy w tym miejscu podkreślić, że zwykłe dzierżenie udziałów, nawet kontrolnych, nie wystarczy, aby uznać za gospodarczą,
działalność podmiotu, dzierżyciela tych udziałów, jeżeli polega ona jedynie na wykonywaniu praw związanych ze statusem akcjonariusza
lub członka oraz ewentualnym pobieraniu dywidend, zwykłych pożytków z prawa własności danego dobra.
112   Natomiast podmiot, który posiadając udziały kontrolne w spółce, skutecznie wykonuje tę kontrolę poprzez bezpośrednie lub pośrednie
wywieranie wpływu na zarządzanie nią, powinien być uważany za uczestniczący w działalności gospodarczej wykonywanej przez
kontrolowane przedsiębiorstwo.
113   Z tego tytułu powinien on być uznany za przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE.
114   W przeciwnym razie sam podział przedsiębiorstwa na dwa odrębne podmioty, z których pierwszy prowadziłby bezpośrednio wcześniejszą
działalność gospodarczą, a drugi kontrolowałby ten pierwszy poprzez wywieranie wpływu na zarządzanie nim, wystarczyłby, aby
pozbawić skuteczności zasady wspólnotowe dotyczące pomocy państwa. Umożliwiłby on drugiemu podmiotowi korzystanie z subwencji
lub innych ulg przyznanych przez państwo lub za pomocą zasobów państwowych i na spożytkowanie w całości lub w części z korzyścią
dla tego pierwszego, również w interesie całości gospodarczej, którą tworzą te dwa podmioty.
115   Należy stwierdzić, że wywieranie wpływu na zarządzanie spółką bankową przez podmiot, taki jak fundacja bankowa będąca stroną
sporu przed sądem krajowym, może wystąpić w ramach systemu takiego jak wynikający w odpowiednim czasie z ustawy nr 218/90
i dekretu nr 356/90.
116   W ramach tego systemu w istocie:
–       fundacja bankowa kontrolująca kapitał innego przedsiębiorstwa prowadzącego działalność bankową, jeżeli nie może bezpośrednio
wykonywać działalności bankowej, powinna zapewnić „funkcjonalną ciągłość” pomiędzy nią a kontrolowanym bankiem;
–       w tym celu przepisy powinny przewidywać, że członkowie zarządu lub odpowiedniego organu fundacji bankowej zostają powołani
do zarządu, a członkowie organu kontrolnego do rady nadzorczej spółki bankowej;
–       fundacja bankowa powinna przeznaczać określoną część dochodów pochodzących z udziałów w spółce bankowej na rezerwę przeznaczoną
na subskrypcję akcji w podwyższonym kapitale tej spółki;
–       może ona w szczególności inwestować tę rezerwę w papiery wartościowe emitowane przez kontrolowaną spółkę bankową.
117   Zasady te ukazują zadania fundacji bankowych wykraczające poza zwykłe lokowanie kapitału przez inwestora. Umożliwiają one
wykonywanie funkcji kontrolnych, ale również inicjatywę i pomoc finansową. Obrazują one istnienie strukturalnych i funkcjonalnych
związków pomiędzy fundacjami bankowymi a spółkami bankowymi, co potwierdza utrzymanie nadzoru ministra skarbu, w szczególności
na mocy przepisu takiego jak art. 14 dekretu nr 356/90.
118   W celu ewentualnego zakwalifikowania jako „przedsiębiorstwa” fundacji bankowej pozwanej w postępowaniu przed sądem krajowym,
do tego sądu należy ocena, czy nie tylko dzierży ona udziały kontrolne w spółce bankowej, ale także skutecznie wykonuje tę
kontrolę poprzez bezpośrednie lub pośrednie wywieranie wpływu na zarządzanie nią.
119   Ponadto w odniesieniu do roli powierzonej fundacjom bankowym przez ustawodawcę krajowego w dziedzinach interesu publicznego
i użyteczności publicznej, należy odróżnić zwykłe przekazywanie środków organizacjom niemającym celu zarobkowego od działalności
wykonywanej bezpośrednio w tych dziedzinach.
120   Zakwalifikowanie fundacji bankowej jako „przedsiębiorstwa” wydaje się wykluczone, jeżeli jej działalność ogranicza się do
przekazywania środków organizacjom niemającym celu zarobkowego.
121   Jak więc podnosi Komisja, działalność ta ma charakter wyłącznie społeczny i nie jest wykonywana na rynku w konkurencji z innymi
przedsiębiorcami. W ramach tej działalności fundacja bankowa działa jak instytucja dobroczynna lub organizacja charytatywna,
a nie jak przedsiębiorstwo.
122   Natomiast jeżeli fundacja bankowa działająca w dziedzinach interesu publicznego i użyteczności publicznej wykorzystuje uprawnienie
przyznane jej przez ustawodawcę krajowego do dokonywania czynności finansowych, gospodarczych, w zakresie nieruchomości i ruchomości,
koniecznych lub użytecznych do realizacji tych celów, może ona oferować towary lub usługi na rynku w konkurencji z innymi
przedsiębiorcami, na przykład w dziedzinach takich jak badania naukowe, edukacja, sztuka lub zdrowie.
123   W takim przypadku do sądu krajowego należy ocena, czy fundację bankową należy uznać za przedsiębiorstwo, jako wykonującą działalność
gospodarczą niezależnie od tego, że oferowanie towarów lub usług jest dokonywane bez celu zarobkowego, ponieważ owa oferta
pozostaje w stosunku konkurencji z tymi przedsiębiorcami, którzy mają taki cel.
124   Jeżeli podtrzymana zostanie kwalifikacja jako przedsiębiorstwa z uwagi na kontrolę nad spółką bankową i wywieranie wpływu
na zarządzanie nią lub z uwagi na jej działalność, w szczególności w dziedzinie społecznej, naukowej lub kulturalnej, fundacja
bankowa, taka jak w postępowaniu przed sądem krajowym, powinna w konsekwencji podlegać przepisom wspólnotowym dotyczącym pomocy
państwa.
125   Na pytania pierwsze i drugie należy zatem odpowiedzieć, że osoba prawna, taka jak fundacja bankowa w postępowaniu przed sądem
krajowym, po przeprowadzeniu badania, do którego zobowiązany jest ten sąd, może zostać zakwalifikowana jako „przedsiębiorstwo”
w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE i jako takie może podlegać w tym okresie przepisom wspólnotowym dotyczącym pomocy państwa.
2. W przedmiocie pytania trzeciego dotyczącego pojęcia „pomocy państwa” w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE
a) Uwagi przedłożone Trybunałowi
126   Pozwane w postępowaniu przed sądem krajowym uważają, że taki przepis jak przewidziany w art. 10 bis ustawy nr 1745/62 nie
stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE. Nie jest on przepisem selektywnym. Przynosi w istocie korzyści bez
rozróżnienia wszystkim podmiotom niekomercyjnym, które spełniają cechy przewidziane w art. 10 bis ustawy nr 1745/62. Odpowiada
on przepisowi o charakterze generalnym. Nie stanowi on odstępstwa od ogólnego systemu podatkowego. Szczególne cechy niekomercyjnych
instytucji z przyczyn związanych z wewnętrzną spójnością różnych systemów uzasadniają wprowadzenie sektorowych przepisów zastrzeżonych
dla tego rodzaju organizacji.
127   Według rządu włoskiego, jeżeliby sąd krajowy miał rozstrzygnąć, że pozwana w postępowaniu przed nim fundacja bankowa powinna
korzystać ze zwolnienia z potrącenia przewidzianego w art. 10 bis ustawy nr 1745/62 w połączeniu z obniżeniem o połowę podatku
dochodowego od osób prawnych przewidzianym w art. 6 dekretu nr 601/73, to sporny przepis podatkowy powinien zostać zakwalifikowany
jako pomoc państwa. Przedsiębiorstwo znajduje się bowiem w uprzywilejowanej sytuacji konkurencyjnej wobec innych przedsiębiorstw
działających na odnośnym rynku. Obniżenie o połowę należnego podatku pozwoliłoby fundacjom bankowym na skorzystanie z zaliczenia
na poczet podatku wobec państwa, ponieważ akcjonariusz spółki ma prawo do zaliczenia podatku zapłaconego wcześniej przez spółkę,
której jest akcjonariuszem, który to podatek jest wyższy od tego należnego w następstwie obniżenia.
128   Komisja ocenia, że zwolnienie takie jak przewidziane w art. 10 bis ustawy nr 1745/62 może być zakwalifikowane jako pomoc państwa.
Ulga jest finansowana przez państwo. Jest ona selektywna, ponieważ jest przyznawana w zależności od formy prawnej przedsiębiorstwa
i jego działalności w określonych sektorach oraz służy uprzywilejowaniu organizacji uważanych za istotne na płaszczyźnie socjalnej,
nie jest natomiast uzasadniona charakterem lub wewnętrzną strukturą systemu, którego część stanowi. Jeśli chodzi o wpływ na
wymianę handlową i zakłócenia konkurencji, to powinny być one badane w każdym przypadku przez sąd krajowy.
b) Odpowiedź Trybunału
129   W celu udzielenia odpowiedzi na pytanie trzecie należy dostarczyć sądowi krajowemu wykładni przesłanek, przewidzianych w art. 87
ust. 1 WE, zakwalifikowania działania krajowego jako pomocy państwa, tj. i) finansowania tego działania przez państwo lub
przy użyciu zasobów państwowych, ii) selektywności tego działania oraz iii) jego wpływu na wymianę handlową między państwami
członkowskimi i wynikającego z tego zakłócenia konkurencji.
i) W przedmiocie przesłanki finansowania działania przez państwo lub przy użyciu zasobów państwowych
130   Artykuł 87 ust. 1 WE dotyczy „pomocy przyznawanej przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek
formie”.
131   Według utrwalonego orzecznictwa pojęcie pomocy jest bardziej ogólne niż pojęcie subwencji, ponieważ obejmuje ono nie tylko
świadczenia pozytywne takie jak same subwencje, ale również instrumenty, które w różnej formie zmniejszają zwykłe obciążenia
budżetu przedsiębiorstwa, i które przez to, mimo że nie są subwencjami w ścisłym znaczeniu tego słowa, mają taki sam charakter
i identyczne skutki (zob. w szczególności wyrok z dnia 8 listopada 2001 r. w sprawie C‑143/99 Adria-Wien Pipeline i Wietersdorfer
& Peggauer Zementwerke, Rec. str. I‑8365, pkt 38; wyrok z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie C‑501/00 Hiszpania przeciwko Komisji,
Rec. str. I‑6717, pkt 90 oraz powołane tam orzecznictwo i wyrok z dnia 15 grudnia 2005 r. w sprawie C‑66/02 Włochy przeciwko
Komisji, Zb.Orz. str. I‑10901, pkt 77).
132   Wynika z tego, że instrument, poprzez który władze publiczne przyznają niektórym przedsiębiorstwom zwolnienie podatkowe, które
wprawdzie nie jest związane z przekazaniem zasobów państwowych, ale stawia beneficjentów w lepszej sytuacji finansowej niż
innych podatników, stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE. Tak samo może stanowić pomoc państwa działanie polegające
na przyznaniu niektórym przedsiębiorstwom obniżenia podatku lub odroczenia płatności należnego w zwykłym trybie podatku (ww.
wyrok w sprawie Włochy przeciwko Komisji, pkt 78).
133   Należy zatem stwierdzić, że – niezależnie od tego, jakie stanowisko zajmie sąd krajowy w ciągle jeszcze spornej kwestii, czy
zwolnienie przewidziane w art. 10 bis ustawy nr 1745/62 dotyczy potrącenia z tytułu zaliczki na podatek, czy potrącenia z tytułu
opodatkowania – działanie krajowe takie jak to, które w danym przypadku zostanie uznane za znajdujące zastosowanie, jest finansowane
przez państwo.
ii) W przedmiocie przesłanki selektywności działania
134   Artykuł 87 ust. 1 WE zakazuje pomocy „sprzyjającej niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów”, czyli pomocy
selektywnej.
135   Działanie takie jak to w postępowaniu przed sądem krajowym nie ma zastosowania do wszystkich przedsiębiorców. Zatem nie może
ono być uznane za ogólny instrument polityki podatkowej lub ekonomicznej (ww. wyrok w sprawie Włochy przeciwko Komisji, pkt 99
oraz wyrok z dnia 15 grudnia 2005 r. w sprawie C‑148/04 Unicredito Italiano, Zb.Orz. str. I‑11137, pkt 49).
136   Jak słusznie podnosi Komisja, dana ulga podatkowa jest przyznawana przy uwzględnieniu formy prawnej przedsiębiorstwa – osoba
prawna prawa publicznego lub fundacja – oraz sektorów, w których przedsiębiorstwo to wykonuje działalność.
137   Odbiega ona od powszechnego systemu podatkowego, przy czym nie uzasadnia tego charakter ani struktura systemu podatkowego,
do którego należy. Odstępstwo to nie jest uzasadnione koncepcją działania bądź techniką opodatkowania, lecz wynika z celu
ustawodawcy krajowego, polegającego na uprzywilejowaniu finansowania organizacji uważanych za istotne na płaszczyźnie społecznej.
138   Ulga taka jest zatem selektywna.
iii) W przedmiocie przesłanek: wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi i zakłócenia konkurencji
139   Artykuł 87 ust. 1 WE zakazuje pomocy, która wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi i zakłóca lub grozi
zakłóceniem konkurencji.
140   Do celów zakwalifikowania działania krajowego jako pomocy państwa nie jest konieczne stwierdzenie faktycznego wpływu pomocy
na wymianę handlową między państwami członkowskimi i rzeczywistego zakłócenia konkurencji, lecz jedynie zbadanie, czy pomoc
może mieć wpływ na tę wymianę handlową i zakłócać konkurencję (wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑372/97 Włochy
przeciwko Komisji, Rec. str. I‑3679, pkt 44 oraz ww. wyrok z dnia 15 grudnia 2005 r. w sprawie Włochy przeciwko Komisji, pkt 111
oraz wyrok w sprawie Unicredito Italiano, pkt 54).
141   W szczególności, gdy pomoc przyznana przez państwo członkowskie wzmacnia pozycję przedsiębiorstwa w stosunku do innych przedsiębiorstw
konkurencyjnych w wewnątrzwspólnotowej wymianie handlowej, należy uznać, że ma ona wpływ na tę ostatnią (zob. w szczególności
ww. wyrok z dnia 15 grudnia 2005 r. w sprawie Włochy przeciwko Komisji, pkt 115 oraz wyrok w sprawie Unicredito Italiano,
pkt 56 i powołane tam orzecznictwo).
142   W tym zakresie okoliczność, że dany sektor ekonomiczny jest przedmiotem liberalizacji na płaszczyźnie wspólnotowej, może oznaczać
faktyczny lub potencjalny wpływ pomocy na konkurencję, jak i na wymianę handlową między państwami członkowskimi (zob. wyrok
z dnia 13 lutego 2003 r. w sprawie C‑409/00 Hiszpania przeciwko Komisji, Rec. str. I‑1487, pkt 75 oraz ww. wyrok z dnia 15 grudnia
2005 r. w sprawie Włochy przeciwko Komisji, pkt 116 i wyrok w sprawie Unicredito Italiano, pkt 57).
143   Ponadto nie jest konieczne, aby uprzywilejowane przedsiębiorstwo uczestniczyło w wewnątrzwspólnotowej wymianie handlowej.
Jeżeli mianowicie państwo członkowskie przyznaje pomoc przedsiębiorstwu, działalność krajowa może być przez to utrzymana lub
zwiększona z tym skutkiem, że zmniejszą się szanse wejścia na rynek przedsiębiorstw mających siedzibę w innych państwach członkowskich.
Ponadto wzmocnienie przedsiębiorstwa, które dotychczas nie uczestniczyło w wewnątrzwspólnotowej wymianie handlowej, może postawić
je w sytuacji umożliwiającej mu wejście na rynek innego państwa członkowskiego (ww. wyrok 15 grudnia 2005 r. w sprawie Włochy
przeciwko Komisji, pkt 117 i wyrok w sprawie Unicredito Italiano, pkt 58).
144   W sporze przed sądem krajowym do tego sądu należy ocena w świetle wyżej wymienionych wskazówek interpretacyjnych, czy te dwie
badane przesłanki są spełnione.
145   Bez uszczerbku dla tej oceny należy stwierdzić, że:
–       sektor usług finansowych był przedmiotem ważnego procesu liberalizacji na poziomie wspólnotowym, który zaostrzył konkurencję,
która może już skutkować swobodnym przepływem kapitału przewidzianym w traktacie (ww. wyrok 15 grudnia 2005 r. w sprawie Włochy
przeciwko Komisji, pkt 119 i wyrok w sprawie Unicredito Italiano, pkt 60);
–       ulga podatkowa taka jak w postępowaniu przed sądem krajowym w kategoriach finansowania lub płynności finansowej może wzmacniać
pozycję jednostki gospodarczej działającej w sektorze bankowym, utworzonej przez fundację bankową i spółkę bankową;
–       może ona również wzmacniać pozycję fundacji bankowej w działalności wykonywanej w szczególności w dziedzinie społecznej, naukowej
lub kulturalnej.
146   Uwzględniając wszystkie wyżej wymienione elementy, na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, że zwolnienie dywidend z potrącenia,
takiego jak w postępowaniu przed sądem krajowym, po przeprowadzeniu badania, do którego zobowiązany jest ten sąd, może zostać
zakwalifikowane jako pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE.
3. W przedmiocie pytania piątego dotyczącego pojęć „ograniczenia swobody przedsiębiorczości” i „ograniczenia w przepływie
kapitału” w rozumieniu art. 43 WE i 56 WE
a) Uwagi przedłożone Trybunałowi
147   Pozwane w sprawie przed sądem krajowym kwestionują istnienie wskazanego w pytaniu piątym ograniczenia swobody przedsiębiorczości
lub swobodnego przepływu kapitału na korzyść spółek bankowych. Ich zdaniem zwolnienie takie jak to określone w art. 10 bis
ustawy nr 1745/62 nie uprzywilejowuje tych spółek, które są odpowiedzialne jedynie za odzyskiwanie podatku należnego od przedsiębiorstw
pobierających dochód. Spółki te nie osiągają żadnej korzyści ze zwolnienia wypłacanych zysków z potrącenia.
148   Rząd włoski podnosi, że z uwagi na ulgę podatkową stanowiącą przedmiot sporu przed sądem krajowym spółka, w której ma udziały
fundacja bankowa, może korzystać z większych inwestycji pochodzących od tej ostatniej, co może spowodować naruszenie swobody
przedsiębiorczości lub swobodnego przepływu kapitału i stworzyć zakłócenia na danym rynku.
149   Komisja uważa, że ulga podatkowa nie stanowi uprzywilejowania dla spółki bankowej, lecz dla fundacji bankowej.
b) Odpowiedź Trybunału
150   Biorąc pod uwagę odpowiedzi udzielone na trzy pierwsze pytania z uwzględnieniem okoliczności prawnych i faktycznych sporu
przed sądem krajowym, należy stwierdzić, że nie ma potrzeby badać pytania piątego niezależnie od tego, jakie będzie rozstrzygnięcie
tego sądu w odniesieniu do zakwalifikowania odnośnej ulgi podatkowej w świetle przepisów wspólnotowych dotyczących pomocy
państwa.
151   Jeżeli sąd krajowy zakwalifikuje ulgę podatkową jako pomoc państwa, ulga ta powinna zostać zniesiona, aby nie pozostało żadne
zróżnicowanie traktowania, które mogłoby być analizowane w świetle art. 43 WE i 56 WE.
152   Jeżeli natomiast odrzuci on zakwalifikowanie jako pomoc państwa, nie powstanie też kwestia istnienia ograniczenia swobody
przedsiębiorczości lub swobodnego przepływu kapitału.

W przedmiocie kosztów
153   Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
1)
Osoba prawna, taka jak w postępowaniu przed sądem krajowym, po przeprowadzeniu badania, do którego zobowiązany jest ten sąd,
z uwzględnieniem systemu mającego wówczas zastosowanie, może zostać zakwalifikowana jako „przedsiębiorstwo” w rozumieniu art. 87
ust. 1 WE i jako takie może podlegać w tym okresie przepisom wspólnotowym dotyczącym pomocy państwa.
2)
Zwolnienie dywidend z potrącenia, takiego jak w sporze przed sądem krajowym, po przeprowadzeniu badania, do którego zobowiązany
jest ten sąd, może zostać zakwalifikowane jako pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE.
Podpisy
*
Język postępowania: włoski.