CELEX: 62005CJ0135
Παράβαση κράτους μέλους
Διαχείριση των αποβλήτων
Οδηγίες 75/442/ΕΟΚ, 91/689/ΕΟΚ και 1999/31/ΕΚ

της Επιτροπής, σκέψεις 46 και 47 καθώς και παρατιθέμενη νομολογία). Η ανωτέρω υποχρέωση βαρύνει τα κράτη μέλη δυνάμει
του αναγνωριζόμενου στο άρθρο 10 ΕΚ καθήκοντος αγαστής συνεργασίας καθ’ όλη τη διάρκεια της προβλεπόμενης στο άρθρο 226 ΕΚ
διαδικασίας. Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, οι ιταλικές αρχές δεν συνεργάστηκαν πλήρως με την Επιτροπή για τους σκοπούς
της διενεργείας ελέγχων κατά το στάδιο προ της ασκήσεως προσφυγής στα πλαίσια της παρούσας υποθέσεως.
Η παράβαση των άρθρων 4, 8 και 9 της οδηγίας 75/442, του άρθρου 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/689 και του άρθρου 14, στοιχεία
α΄ έως γ΄, της οδηγίας 1999/31
–       Η επιχειρηματολογία των διαδίκων
Προκειμένου να αμφισβητήσει τις αιτιάσεις της Επιτροπής, η Ιταλική Κυβέρνηση, στηριζόμενη στις πληροφορίες που κατέστη εφικτό
να συλλέξει από τις περιφερειακές, επαρχιακές διοικητικές αρχές, καθώς και από το nucleo operativo ecologico dell’Arma dei
carabinieri (οικολογικό επιχειρησιακό κέντρο των ενόπλων καραμπινιέρων), υποστηρίζει, καταρχάς, ότι τα προσκομισθέντα από
την Επιτροπή στοιχεία στερούνται συνοχής και δεν στοιχούν στην πραγματική κατάσταση που επικρατεί στην Ιταλία. Απορρίπτει
ιδίως τον αριθμό των «παρανόμων χώρων ταφής» κατά την απογραφή της Επιτροπής, με το αιτιολογικό ότι η τελευταία, πρώτον, είχε
συνυπολογίσει επανειλημμένα ορισμένους χώρους ταφής, δεύτερον, είχε χαρακτηρίσει ως παράνομους χώρους ταφής απλές απορρίψεις
ή εγκαταλείψεις αποβλήτων, ένα μέρος των οποίων τελεί σε φάση εξυγιάνσεως ή τα απόβλητα των οποίων έχουν ήδη περισυλλεγεί
και, τρίτον, αγνόησε τον βαθμό επικινδυνότητάς τους, δεδομένου ότι στην πλειονότητά τους οι εν λόγω χώροι ταφής τελούν υπό
έλεγχο ή υπό καθεστώς κατασχέσεως.
Η ίδια κυβέρνηση υπενθυμίζει ακολούθως τις πρόσφατες προόδους που σημείωσε η Ιταλική Δημοκρατία στα πλαίσια της εφαρμογής
των απορρεουσών από τις οδηγίες 75/442, 91/689 και 1999/31 υποχρεώσεων.
Η Επιτροπή ισχυρίζεται, πρώτον, ότι η Ιταλική Κυβέρνηση δεν προσκομίζει πληροφοριακά στοιχεία περί του αντιθέτου προερχόμενα
από συγκρίσιμη με τις δικές της πηγή. Δεύτερον, μολονότι η Επιτροπή λαμβάνει υπό σημείωση το γεγονός ότι τα απόβλητα περισυνελέγησαν
από ορισμένους χώρους ταφής, υποστηρίζει ότι οι υπό διευθέτηση καταστάσεις είναι ελάχιστες σε σχέση με εκείνες έναντι των
οποίων οι εθνικές αρχές δεν ανέλαβαν καμιά δράστη προς θεραπεία της ελλείψεως νομιμότητάς τους.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Καταρχάς, όπως προκύπτει από πάγια νομολογία, η ύπαρξη παραβάσεως πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με την κατάσταση του κράτους
μέλους όπως αυτή είχε κατά τη λήξη της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, οι δε επακόλουθες μεταβολές δεν μπορούν
να λαμβάνονται υπόψη από το Δικαστήριο, έστω και αν συνιστούν ορθή εφαρμογή του αποτελούντος αντικείμενο της προσφυγής λόγω
παραβάσεως κανόνα του κοινοτικού δικαίου (βλ., υπό την έννοια αυτή, αποφάσεις της 11ης Οκτωβρίου 2001, C-111/00, Επιτροπή
κατά Αυστρίας, Συλλογή 2001, σ. I-7555, σκέψεις 13 και 14, της 30ής Ιανουαρίου 2002, C-103/00, Επιτροπή κατά Ελλάδας, Συλλογή
2002, σ. I-1147, σκέψη 23, της 28ης Απριλίου 2005, C-157/04, Επιτροπή κατά Ισπανίας, μη δημοσιευθείσα στη Συλλογή, σκέψη 19,
και της 7ης Ιουλίου 2005, C-214/04, Επιτροπή κατά Ιταλίας, μη δημοσιευθείσα στη Συλλογή, σκέψη 14).
Ακολούθως, όσον αφορά ειδικότερα την εκτίμηση της παραβάσεως από κράτος μέλος του άρθρου 4 της οδηγίας 75/442, προέχει να
υπομνηστεί ότι η εν λόγω διάταξη προβλέπει ότι τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίσουν ότι η
διάθεση ή η αξιοποίηση των αποβλήτων πραγματοποιείται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία του ανθρώπου και χωρίς να χρησιμοποιούνται
διαδικασίες ή μέθοδοι δυνάμενες να βλάψουν το περιβάλλον, χωρίς, πάντως, να προσδιορίζεται το συγκεκριμένο περιεχόμενο των
μέτρων που πρέπει να ληφθούν προς διασφάλιση του ανωτέρω στόχου. Πάντως, γεγονός παραμένει ότι η ανωτέρω διάταξη δεσμεύει
τα κράτη μέλη ως προς τον επιδιωκόμενο σκοπό, αφήνοντάς τους παράλληλα ορισμένο περιθώριο εκτιμήσεως κατά την αξιολόγηση της
ανάγκης λήψεως των μέτρων αυτών (απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 1999, C‑365/97, Επιτροπή κατά Ιταλίας, γνωστή ως «San Rocco», Συλλογή
1999, σ. I-7773, σκέψη 67). Άρα, κατ’ αρχήν, δεν μπορεί από την ασυμφωνία μιας πραγματικής καταστάσεως προς τους οριζόμενους
στο άρθρο 4 της εν λόγω οδηγίας στόχους να συνάγεται άνευ ετέρου ότι το οικείο κράτος μέλος παρέβη κατ’ ανάγκη τις επιβαλλόμενες
από την ανωτέρω διάταξη υποχρεώσεις. Πάντως, ως γνωστόν, η παράταση παρόμοιας πραγματικής καταστάσεως, ιδίως όταν συνεπάγεται
σημαντική υποβάθμιση του περιβάλλοντος επί μακρά χρονική περίοδο χωρίς την παρέμβαση των αρμοδίων αρχών, ενδέχεται να σημαίνει
ότι τα κράτη μέλη έχουν υπερβεί το περιθώριο εκτιμήσεως που τους παρέχει η συναφής διάταξη (προπαρατεθείσα απόφαση San Rocco,
σκέψεις 67 και 68).
Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το βάσιμο των προσαπτομένων στην Ιταλική Δημοκρατία αιτιάσεων προκύπτει σαφώς από τη
δικογραφία. Πράγματι, ναι μεν οι παρασχεθείσες από την εν λόγω κυβέρνηση πληροφορίες επέτρεψαν να διαπιστωθεί ότι η τήρηση
στην Ιταλία των επιδιωκομένων, με τις αποτελούσες αντικείμενο της παραβάσεως διατάξεις του κοινοτικού δικαίου, στόχων βελτιώθηκε
με την πάροδο του χρόνου, πλην όμως, οι ανωτέρω πληροφορίες υποδηλώνουν ότι η εν γένει μη συμμόρφωση των χώρων ταφής υπό το
πρίσμα των ανωτέρω διατάξεων εξακολουθούσε να υφίσταται κατά τη λήξη της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας.
Όσον αφορά την αρυόμενη από την παράβαση του άρθρου 4 της οδηγίας 75/442 αιτίαση, ως γνωστόν, κατά τη λήξη της ταχθείσας με
την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, στο σύνολο του ιταλικού εδάφους υφίστατο σημαντικός αριθμός χώρων ταφής, σε σχέση με τους
οποίους οι έχοντες την εκμετάλλευσή τους δεν διασφάλισαν την αξιολόγηση ή τη διάθεση των αποβλήτων κατά τρόπον που να μην
τίθεται σε κίνδυνο η υγεία των ανθρώπων και να μη χρησιμοποιούνται διαδικασίες ή μέθοδοι δυνάμενες να βλάψουν το περιβάλλον,
καθώς και χώρων ανεξέλεγκτης διαθέσεως των αποβλήτων. Επί παραδείγματι, όπως προκύπτει από το παράρτημα 1 του υπομνήματος
απαντήσεως της Ιταλικής Κυβερνήσεως, η τελευταία παραδέχθηκε την ύπαρξη, στην Περιφέρεια Abruzzo, 92 τόπων εγκαταλείψεως αποβλήτων,
όπως διαπιστώθηκε στα πλαίσια ελέγχου σε τοπικό επίπεδο, κατόπιν της πραγματοποιηθείσας από την CFS απογραφής.
Η ύπαρξη παρόμοιας καταστάσεως επί μακρό χρονικό διάστημα είχε κατ’ ανάγκη ως συνέπεια σημαντική υποβάθμιση του περιβάλλοντος.
Ως προς την αρυόμενη από την παράβαση του άρθρου 8 της οδηγίας 75/442 αιτίαση, δεν αμφισβητείται ότι, κατά τη λήξη της ταχθείσας
προθεσμίας, οι ιταλικές αρχές δεν είχαν διασφαλίσει ότι οι κάτοχοι αποβλήτων είτε προβαίνουν οι ίδιοι στη διάθεση ή στην αξιοποίηση
των αποβλήτων αυτών, είτε τα παραδίδουν σε επιχείρηση επιφορτισμένη με τη διενέργεια των πράξεων αυτών, σύμφωνα με τις διατάξεις
της οδηγίας 75/442. Συναφώς, όπως προκύπτει από το παράρτημα 3 του υπομνήματος απαντήσεως της Ιταλικής Κυβερνήσεως, οι ιταλικές
αρχές προέβησαν στην απογραφή τουλάχιστον 9 τόπων εμφανιζόντων παρόμοια χαρακτηριστικά στην Περιφέρεια της Umbria και 31 στην
Περιφέρεια Puglia (επαρχία του Bari).
Ως προς την αρυόμενη από την παράβαση του άρθρου 9 της οδηγίας 75/442 αιτίαση, δεν αμφισβητείται ότι πολλοί χώροι ταφής λειτουργούσαν
κατά τον χρόνο λήξεως της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, χωρίς να έχουν λάβει την άδεια των αρμοδίων αρχών.
Περί τούτου μαρτυρούν μεταξύ άλλων, όπως προκύπτει σαφώς από το παράρτημα 3 του υπομνήματος απαντήσεως της Ιταλικής Κυβερνήσεως,
οι περιπτώσεις εγκαταλείψεως αποβλήτων, όπως ήδη προαναφέρθηκε στις σκέψεις 39 και 41 της παρούσας αποφάσεως, αλλ’ επίσης
και η παρουσία τουλάχιστον 14 παρανόμων χώρων ταφής στην Περιφέρεια Puglia (επαρχία Lecce).
Ως προς την αιτίαση η οποία αντλείται από το γεγονός ότι οι ιταλικές αρχές δεν διασφάλισαν την απογραφή ή τον εντοπισμό των
επικινδύνων αποβλήτων σε κάθε χώρο ταφής ή τόπο απορρίψεώς τους, ήτοι ως προς την παράβαση του άρθρου 2 της οδηγίας 91/689,
αρκεί να τονιστεί ότι η κυβέρνηση του οικείου κράτους μέλους δεν προβάλλει επιχειρήματα και συγκεκριμένες αποδείξεις προκειμένου
να αντικρούσει τους ισχυρισμούς της Επιτροπής. Ειδικότερα, δεν αμφισβητεί την ύπαρξη, κατά τον χρόνο λήξεως της ταχθείσας
με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, επί του εδάφους του τουλάχιστον 700 παρανόμων χώρων ταφής που περιέχουν επικίνδυνα
απόβλητα και που ως εκ τούτου δεν υπόκεινται σε κανένα μέτρο ελέγχου. Εξ αυτού έπεται ότι οι ιταλικές αρχές αδυνατούν να γνωρίζουν
τη ροή επικινδύνων αποβλήτων που απορρίπτονται στους ανωτέρω χώρους ταφής, οπότε δεν τηρείται η υποχρέωση απογραφής και εντοπισμού
τους.
Τέλος, το ίδιο ισχύει για την αρυόμενη από την παράβαση του άρθρου 14 της 1999/31 αιτίαση. Εν προκειμένω, η Ιταλική Κυβέρνηση
διευκρίνισε ότι 747 χώροι ταφής κείμενοι στο έδαφός της επρόκειτο να αποτελέσουν αντικείμενο σχεδίων διευθετήσεως. Από την
εξέταση του συνόλου των εγγράφων που παρατίθενται ως παράρτημα του υπομνήματος απαντήσεως της Ιταλικής Κυβερνήσεως προκύπτει
ότι, κατά τον χρόνο λήξεως της ταχθείσας προθεσμίας, είχαν υποβληθεί σχέδια μόνο για 551 χώρους ταφής, οι δε αρμόδιες αρχές
είχαν εγκρίνει μόλις 131 σχέδια. Εξάλλου, όπως παρατηρεί ορθώς η Επιτροπή, η ίδια κυβέρνηση δεν διευκρίνισε ποιες ήσαν οι
αναληφθείσες δράσεις όσον αφορά τους χώρους ταφής, τα σχέδια διευθετήσεως των οποίων δεν εγκρίθησαν.
Εξ αυτού έπεται ότι η Ιταλική Δημοκρατία παρέβη εν γένει και επιμόνως τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 4, 8 και 9 της
οδηγίας 75/442, από το άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/689 και από το άρθρο 14, στοιχεία α΄ έως και γ΄, της οδηγίας
1999/31. Κατόπιν αυτού, η προσφυγή της Επιτροπής είναι βάσιμη.
Λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των προηγηθεισών σκέψεων, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, μη έχοντας λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα:
–        προκειμένου να διασφαλίσει ότι τα απόβλητα αξιοποιούνται ή διατίθενται χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο την υγεία του ανθρώπου και
χωρίς να χρησιμοποιούνται διαδικασίες ή μέθοδοι δυνάμενες να βλάψουν το περιβάλλον, και προκειμένου να απαγορεύσει την εγκατάλειψη,
απόρριψη ή ανεξέλεγκτη διάθεση των αποβλήτων·
–        προκειμένου κάθε κάτοχος αποβλήτων να τα παραδίδει σε ιδιωτικό ή δημόσιο φορέα συλλογής ή σε επιχείρηση διενεργούσα τις πράξεις
διαθέσεως ή αξιοποιήσεως ή προκειμένου ο ίδιος να διασφαλίζει την αξιοποίηση ή τη διάθεση, συμμορφούμενη προς τις διατάξεις
της οδηγίας 75/442,
–        προκειμένου οποιαδήποτε επαγγελματική εγκατάσταση ή επιχείρηση διενεργούσα πράξεις διαθέσεως να υπέχει την υποχρέωση λήψεως
αδείας εκ μέρους της αρμόδιας αρχής,
–        προκειμένου, σε κάθε χώρο ταφής ή τόπο απορρίψεως επικινδύνων αποβλήτων, αυτά να απογράφονται και εντοπίζονται,
–        και προκειμένου, όσον αφορά τους εγκεκριμένους χώρους ταφής ή όσους ήδη λειτουργούσαν στις 16 Ιουλίου 2001, ο έχων την εκμετάλλευση
χώρου ταφής να εκπονήσει και να υποβάλει προς έγκριση πριν από τις 16 Ιουλίου 2002 στην αρμόδια αρχή σχέδιο διευθετήσεως του
τόπου, συνοδευόμενο από τις σχετικές με τους όρους της εγκρίσεως πληροφορίες καθώς και κάθε άλλο διορθωτικό μέτρο που θεωρεί
αναγκαίο, και προκειμένου, κατόπιν της υποβολής του σχεδίου διευθετήσεως, η αρμόδια αρχή να λάβει οριστική απόφαση επί της
συνεχίσεως της εκμεταλλεύσεως, προβαίνοντας, το συντομότερον, στην παύση λειτουργίας των χώρων υγειονομικής ταφής που δεν
έλαβαν την άδεια συνεχίσεως των δραστηριοτήτων τους ή εγκρίνοντας τις αναγκαίες εργασίες και ορίζοντας μεταβατική περίοδο
προς εκτέλεση του σχεδίου,
η Ιταλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει των άρθρων 4, 8 και 9 της οδηγίας 75/442, του άρθρου 2, παράγραφος
1, της οδηγίας 91/689 και του άρθρου 14, στοιχεία α΄ έως γ΄, της οδηγίας 1999/31.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον
υπήρξε σχετικό αίτημα του αντιδίκου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ζήτησε την καταδίκη της Ιταλικής Δημοκρατίας και η τελευταία
ηττήθηκε ως προς τους ισχυρισμούς της, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Μη έχοντας λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα:
–      προκειμένου να διασφαλίσει ότι τα απόβλητα αξιοποιούνται ή διατίθενται χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο την υγεία του ανθρώπου και
χωρίς να χρησιμοποιούνται διαδικασίες ή μέθοδοι δυνάμενες να βλάψουν το περιβάλλον, και προκειμένου να απαγορεύσει την εγκατάλειψη,
απόρριψη ή ανεξέλεγκτη διάθεση των αποβλήτων,
–      προκειμένου κάθε κάτοχος αποβλήτων να τα παραδίδει σε ιδιωτικό ή δημόσιο φορέα συλλογής ή σε επιχείρηση διενεργούσα τις πράξεις
διαθέσεως ή αξιοποιήσεως ή προκειμένου να διασφαλίζει ο ίδιος την αξιοποίηση των περιορισμών, συμμορφούμενος προς τις διατάξεις
της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1975, περί των στερεών αποβλήτων, όπως αυτή τροποποιήθηκε με την οδηγία
91/156/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Μαρτίου 1991·
–      προκειμένου κάθε εγκατάσταση ή επιχείρηση που διενεργεί πράξεις διαθέσεως να υποχρεούται να λαμβάνει την άδεια της αρμόδιας
αρχής·
–      προκειμένου, σε κάθε χώρο ταφής ή τόπο απορρίψεως επικινδύνων αποβλήτων, αυτά να καταγράφονται και να εντοπίζονται·
–      και προκειμένου, όσον αφορά τους συγκεκριμένους χώρους ταφής ή όσους ήδη λειτουργούσαν στις 16 Ιουλίου 2001, ο έχων την εκμετάλλευση
χώρου ταφής να εκπονήσει και να υποβάλει προς έγκριση πριν από τις 16 Ιουλίου 2002 στην αρμόδια αρχή σχέδιο διευθετήσεως του
τόπου, συνοδευόμενο από τις σχετικές με τους όρους της εγκρίσεως πληροφορίες καθώς και κάθε άλλο διορθωτικό μέτρο που θεωρεί
αναγκαίο, και προκειμένου, κατόπιν της υποβολής του σχεδίου διευθετήσεως, η αρμόδια αρχή να λάβει οριστική απόφαση επί της
συνεχίσεως της εκμεταλλεύσεως, προβαίνοντας, το συντομότερον, στην παύση λειτουργίας των χώρων υγειονομικής ταφής που δεν
έλαβαν την άδεια συνεχίσεως των δραστηριοτήτων τους ή εγκρίνοντας τις αναγκαίες εργασίες και ορίζοντας μεταβατική περίοδο
προς εκτέλεση του σχεδίου,
η Ιταλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει των άρθρων 4, 8 και 9 της οδηγίας 75/442, του άρθρου 2, παράγραφος
1, της οδηγίας 91/689/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 1991, για τα επικίνδυνα απόβλητα, και του άρθρου 14, στοιχεία
α΄ έως γ΄, της οδηγίας 1999/31/ΕΚ του Συμβουλίου, της 26ης Απριλίου 1999, περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων.
2)
Καταδικάζει την Ιταλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.