CELEX: 61986CJ0045
Skarga o stwierdzenie nieważności
Podstawa prawna

W
skardze złożonej w sekretariacie Trybunału w dniu 17 lutego 1986 r.
Komisja wniosła, na podstawie art. 173 akapit pierwszy traktatu EWG, o
stwierdzenie nieważności rozporządzenia Rady nr 3599/85 z dnia 17
grudnia 1985 r. w sprawie stosowania ogólnych preferencji taryfowych na
rok 1986 w odniesieniu do niektórych produktów przemysłowych
pochodzących z krajów rozwijających się oraz rozporządzenia Rady (EWG)
nr 3600/85 z dnia 17 grudnia 1985 r. w sprawie stosowania ogólnych
preferencji taryfowych na rok 1986 do wyrobów włókienniczych
pochodzących z krajów rozwijających się (Dz.U. L 352, str.
1 i 107).
Stan
faktyczny sprawy oraz zarzuty i argumentacja stron zostały
przedstawione w sprawozdaniu na rozprawę, a poniżej przywołane są
wyłącznie w zakresie niezbędnym dla przeprowadzenia wywodu Trybunału.
Co
się tyczy wyrażonych przez Radę wątpliwości w przedmiocie
dopuszczalności skargi w kontekście legitymacji procesowej Komisji,
wystarczy stwierdzić, że art. 173 traktatu dokonuje wyraźnego
rozróżnienia między prawem do wniesienia skargi przysługującym z jednej
strony instytucjom wspólnotowym i państwom członkowskim, a z drugiej
osobom fizycznym i prawnym, bowiem akapit pierwszy tego artykułu daje
Komisji i wszystkim państwom członkowskim prawo do zakwestionowania, za
pomocą skargi o stwierdzenie nieważności, zgodności z prawem wszelkich
rozporządzeń Rady, przy czym korzystanie z tego uprawnienia nie jest
uzależnione od wykazania interesu prawnego. Co za tym idzie, skarga jest
dopuszczalna.
Na
poparcie skargi Komisja podnosi dwa zarzuty sprowadzające się jej
zdaniem w istocie do jednego: braku dokładnej podstawy prawnej, który po
pierwsze sam w sobie jest niezgodny z art. 190 traktatu, a w niniejszej
sprawie stanowi jednocześnie naruszenie traktatu, gdyż jego skutkiem
było zastosowanie procedury jednomyślnego stanowienia zamiast procedury
przewidzianej w art. 113 traktatu, który zdaniem Komisji jest jedyną
właściwą podstawą prawną.
Zgodnie
z art. 190 traktatu „rozporządzenia, dyrektywy i decyzje przyjęte przez
Radę albo Komisję są uzasadniane”. Z orzecznictwa Trybunału (w
szczególności z wyroku z dnia 7 lipca 1981 r. w sprawie 158/80 Rewe,
Rec. str. 1805) wynika, że aby zadośćuczynić obowiązkowi uzasadnienia,
akty wspólnotowe muszą zawierać przedstawienie stanu faktycznego i
prawnego, na podstawie którego instytucje je przyjęły, tak aby umożliwić
Trybunałowi wykonywanie powierzonej mu kontroli i aby zarówno państwa
członkowskie, jak i inne zainteresowane podmioty mogły zaznajomić się z
okolicznościami, w jakich instytucje wspólnotowe stosowały traktat.
Należy zatem zbadać, czy zaskarżone rozporządzenia odpowiadają tym wymogom.
Rada
utrzymuje w tym względzie, że choć wskazanie podstawy prawnej nie jest
dokładne, motywy rozporządzenia postrzegane jako całość dostarczają
zastępczo wystarczających informacji w zakresie celów, które
przyświecały Radzie, a mianowicie dotyczących polityki handlowej i
polityki pomocy na rzecz rozwoju.
Informacje
te są nie są jednakże wystarczające do określenia podstawy prawnej
działań Rady. Mimo że motywy rozporządzeń zawierają odniesienie do
poprawy dostępu krajów rozwijających się do rynków krajów udzielających
preferencji, ograniczają się jednak do wskazania zmian we wspólnotowym
systemie ogólnych preferencji, które okazały się niezbędne w świetle
nabytego piętnastoletniego doświadczenia. Z informacji przedstawionych
Trybunałowi przez Radę wynika, że sformułowanie „uwzględniając traktat”
zostało zamieszczone ze względu na rozbieżności w poglądach na temat
wyboru właściwej podstawy prawnej. Sformułowanie takie miało zatem na
celu właśnie pozostawienie niejednoznacznego określenia podstawy prawnej
omawianych rozporządzeń.
Prawdą
jest, że brak odniesienia do konkretnego postanowienia traktatu może
nie stanowić naruszenia istotnych wymogów proceduralnych, jeżeli możliwe
jest ustalenie podstawy prawnej aktu na podstawie innych jego
elementów. Wyraźne odniesienie jest jednak niezbędne w sytuacji, gdy
jego brak powoduje, że zainteresowane podmioty i Trybunał pozostają w
stanie niepewności co do dokładnej podstawy prawnej.
W
odpowiedzi na pytanie Trybunału Rada stwierdziła, że przy przyjmowaniu
zaskarżonych rozporządzeń zamierzała oprzeć się równocześnie na art. 113
i 235 traktatu. Wyjaśniła, że odstąpiła od projektu Komisji, który
odnosił się wyłącznie do art. 113, ponieważ była przekonana, że sporne
rozporządzenia realizują cele nie tylko polityki handlowej, ale też
istotne cele polityki rozwoju. Wprowadzanie tej polityki w życie
wykracza poza zakres art. 113 traktatu i wymaga odwołania się do art.
235.
Należy
zauważyć, że w ramach systemu kompetencji Wspólnoty wybór podstawy
prawnej aktu nie może być uzależniony jedynie od przekonania instytucji
co do realizowanego celu, lecz musi być oparty na obiektywnych
przesłankach, które mogą zostać poddane kontroli sądowej.
W
niniejszym przypadku kontrowersje wokół właściwej podstawy prawnej nie
mają charakteru wyłącznie formalnego, zważywszy na fakt, że art. 113 i
235 traktatu zawierają odmienne postanowienia dotyczące sposobu
wyrażania woli przez Radę i że wybór podstawy prawnej mógł mieć wpływ na
określenie treści zaskarżonych rozporządzeń.
Z
samego brzmienia art. 235 wynika, że odwołanie do tego artykułu jako
podstawy prawnej aktu jest uzasadnione jedynie wtedy, gdy żadne inne
postanowienia traktatu nie przyznają instytucjom wspólnotowym
kompetencji niezbędnych do uchwalenia tego aktu.
Należy
zatem zbadać, czy w niniejszym przypadku Radzie przysługiwały
kompetencje – jak utrzymuje Komisja – do uchwalenia zaskarżonych
rozporządzeń na podstawie samego art. 113 traktatu.
Niezaprzeczalny
jest fakt, że preferencje taryfowe przyznane przez sporne
rozporządzenia są „zmian[ami] stawek celnych” w rozumieniu art. 113.
Rada utrzymuje jednakże, że realizowane przez rozporządzenia cele w
zakresie polityki pomocy na rzecz rozwoju przekraczają ramy wspólnej
polityki handlowej.
Należy
zwrócić przede wszystkim uwagę, że – jak miał już Trybunał okazję orzec
– pojęcie polityki handlowej ma taką samą treść, bez względu na fakt,
czy jest stosowane w kontekście działań międzynarodowych państwa czy
Wspólnoty (opinia Trybunału 1/75 z dnia 11 listopada 1975 r., Rec. str.
1355).
We
współczesnych stosunkach międzynarodowych powiązanie między handlem a
rozwojem uległo stopniowemu pogłębieniu. Zostało ono uznane w ramach
Narodów Zjednoczonych, zwłaszcza przez prace Konferencji Narodów
Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD) oraz w ramach
GATT, w szczególności przez wprowadzenie w Układzie Ogólnym części IV
zatytułowanej „Handel i rozwój”.
To
właśnie na tej podstawie rozwinął się model, na którym wzorował się
wspólnotowy system ogólnych preferencji, wprowadzony w życie w części
przez sporne rozporządzenia. System ten jest wyrazem nowej koncepcji
międzynarodowych stosunków handlowych, w której cele dotyczące rozwoju
odgrywają znaczącą rolę.
Podając
charakterystykę wspólnej polityki handlowej i określając jej
instrumenty w art. 110 i nast. traktat uwzględnił możliwość zmian. Tak
więc w art. 110 wymieniony został, pośród celów polityki handlowej, cel
przyczyniania się do „harmonijnego rozwoju handlu światowego”, który
zakłada, że polityka ta dostosuje się do ewentualnych zmian w
postrzeganiu stosunków międzynarodowych. Podobnie, również art. 113–116
przewidują nie tylko środki podejmowane przez instytucje i zawieranie
umów z państwami trzecimi, ale również wspólne działanie „w ramach
międzynarodowych organizacji gospodarczych”, przy czym wyrażenie to jest
na tyle szerokie, by objąć organizacje międzynarodowe, które mogłyby
zajmować się problematyką handlu w kontekście polityki rozwoju.
Trybunał
przyznał już, że istnienie powiązania z zagadnieniami dotyczącymi
rozwoju nie powoduje wyłączenia danego środka z zakresu zdefiniowanej
przez traktat wspólnej polityki handlowej. Orzekł, że wspólna polityka
handlowa nie będzie mogła być dłużej skutecznie prowadzona, jeśli
Wspólnota nie będzie mogła podejmować działań wykraczających poza
środki, których celem jest oddziaływanie jedynie na tradycyjne aspekty
handlu zewnętrznego. Tak rozumiana „polityka handlowa” byłyby skazana na
stopniową utratę znaczenia (opinia Trybunału 1/78 z dnia 4 października
1979 r., Rec. str. 2871).
Wynika
z tego, że sporne rozporządzenia są aktami mieszczącymi się w zakresie
wspólnej polityki handlowej i że Rada, będąc uprawniona do przyjęcia ich
na podstawie art. 113 traktatu, nie miała uprawnienia do obrania za
podstawę art. 235.
Z
powyższych rozważań wynika, że zaskarżone rozporządzenia nie spełniają
wymogu uzasadnienia przewidzianego w art. 190 traktatu i że nie zostały
przyjęte w oparciu o właściwą podstawę prawną. Tym samym należy
stwierdzić ich nieważność.
Biorąc
jednakże pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy i wymogi pewności
prawa, należy uznać skutki rozporządzeń, których nieważność została
stwierdzona, za ostateczne, zgodnie z art. 174 akapit drugi traktatu.

W przedmiocie kosztów
Zgodnie
z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie
strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Rada przegrała
sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania.
Z powyższych względów
TRYBUNAŁ
orzeka, co następuje:
1)
Stwierdza
się nieważność rozporządzenia Rady nr 3599/85 z dnia 17 grudnia 1985 r.
w sprawie stosowania ogólnych preferencji taryfowych na rok 1986 w
odniesieniu do niektórych produktów przemysłowych pochodzących z krajów
rozwijających się oraz rozporządzenia Rady nr 3600/85 z dnia 17 grudnia
1985 r. w sprawie stosowania ogólnych preferencji taryfowych na rok 1986
do wyrobów włókienniczych pochodzących z krajów rozwijających się
(Dz.U. L 352, str. 1 i 107)
2)
Skutki rozporządzeń, których nieważność została stwierdzona, należy uznać za ostateczne.
3)
Rada zostaje obciążona kosztami postępowania.
Mackenzie Stuart
Galmot
Kakouris
O’Higgins
Schockweiler
Bosco
Koopmans
Everling
Bahlmann
Joliet

Rodríguez Iglesias
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 26 marca 1987 r.
Sekretarz

Prezes
P. Heim

A. J. Mackenzie Stuart
*
Język postępowania: francuski.