CELEX: 62009CJ0422
Artikoli 39 KE u 43 KE
Direttiva 89/48/KE
Rikonoxximent ta’ diplomi
Kunċett ta’ ‘esperjenza professjonali’

It‑talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw l‑interpretazjoni tal‑Artikoli 1(e) u 4(1)(b) tad‑Direttiva tal‑Kunsill 89/48/KEE,
tal‑21 ta’ Diċembru 1988, dwar sistema ġenerali għar‑rikonoxximent ta’ diplomi ta’ edukazzjoni ogħla mogħtija mal‑kompletar
tal‑edukazzjoni u t‑taħriġ professjonali ta’ mill‑inqas tliet snin (ĠU Edizzjoni Speċjali bil‑Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 337),
kif emendata bid‑Direttiva 2001/19/KE tal‑Parlament Ewropew u tal‑Kunsill, tal‑14 ta’ Mejju 2001 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil‑Malti,
Kapitolu 5, Vol. 4, p. 138, iktar ’il quddiem id‑“Direttiva 89/48”).
Dawn it‑talbiet tresqu fil‑kuntest tal‑kawżi bejn V. S. Vandorou, V. A. Giankoulis u I. G. Askoxilakis u l‑Ypourgos Ethnikis
Paideias kai Thriskevmaton (Ministru għall‑Edukazzjoni Nazzjonali u l‑Affarijiet Reliġjużi) dwar ċerti deċiżjonijiet tas‑Symvoulio
Anagnorisis Epangelmatikis Isotimias Titlon Tritovathmias Ekpaidefsis (Kunsill inkarigat bir‑rikonoxximent tal‑ekwivalenza
professjonali tal‑kwalifiki ta’ studji ogħla (iktar ’il quddiem is‑“Saeitte”). Permezz ta’ dawn id‑deċiżjonjiet, is‑Saeitte
ssuġġetta d‑dritt tar‑rikorrenti fil‑kawża prinċipali li jipprattikaw il‑professjoni tagħhom fil‑Greċja, li huma jistgħu jipprattikaw
fi Stati Membri oħrajn, għal miżuri ta’ kumpensIl‑kuntest ġuridiku

Il‑leġiżlazzjoni tal‑Unjoni
Mit‑tielet u r‑raba’ premessa tad‑Direttiva 89/48 jirriżulta li din għandha l‑għan li timplementa sistema ġenerali għar‑rikonoxximent
ta’ diplomi intiżi sabiex jiffaċilitaw il-prattika, min-naħa taċ‑ċittadini Ewropej, tal‑attivitajiet professjonali kollha
li, fi Stat Membru ospitanti, jiddependu fuq il‑pussess ta’ taħriġ postsekondarju, sakemm dawn ikollhom dawk id‑diplomi li
jippreparawhom għal dawk l‑attivitajiet, mogħtija mat-tmiem ta’ kors ta’ studji li jdum mill‑inqas tliet snin u maħruġa fi
Stat Membru ieħor.
L‑Artikolu 1 tad‑Direttiva 89/48 jipprovdi li:
“Għall‑iskopijiet ta’ din id‑Direttiva id‑definizzjonijiet li ġejjin għandhom japplikaw:
(a)      diploma: kull diploma, ċertifikat jew prova oħra ta’ kwalifiki formali jew kull sett ta’ dawn id‑diplomi, ċertifikati jew
provi oħrajn:
–        li ngħatat minn awtorità kompetenti fi Stat Membru, maħtur skond il‑liġijiet, ir‑regolamenti jew id‑disposizzjonijiet amministrattivi
proprji;
–        li juri li l‑possessur temm b’suċċess kors post‑sekondarju ta’ tul ta’ mill‑anqas tliet snin, jew ta’ tul ekwivalenti part‑time,
f’università jew stabbiliment ta’ edukazzjoni għolja jew stabbiliment ieħor ta’ livell ekwivalenti, fejn xieraq, li hu temm
b’suċċess it‑taħriġ professjonali barra l‑kors post‑sekondarju, u
–        li turi li t‑titolari jkollu l‑kwalifiki professjonali meħtieġa għall‑bidu jew it‑twettiq ta’ professjoni regolata f’dak l‑Istat
Membru,
sakemm l‑edukazzjoni u t‑taħriġ ivverifikati mid‑diploma, iċ‑ċertifikat jew provi oħrajn ta’ kwalifiki formali jkunu ġew irċevuti
prinċipalment fil‑Komunità, jew it‑titolari tagħhom ikollu tliet snin esperjenza professjonali iċċertifikata mill‑Istat Membru
li rrikonoxxa diploma, ċertifikat jew prova oħra ta’ kwalifiki formali ta’ pajjiż terz.
[…]
[…]
(ċ)      professjoni regolata: l‑attività professjonali regolata jew sensiela ta’ attivitajiet li jikkostitwixxu din il‑professjoni
fi Stat Membru;
(d)      attività professjonali regolata: attività professjonali, sa fejn il‑bidu jew it‑twettiq ta’ din l‑attività jew waħda mill‑modi
tat‑twettiq tagħha fi Stat Membru hija soġġetta, direttament jew indirettament permezz ta’ liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet
amministrattivi, għall‑pussess ta’ diploma. Dan li ġej, b’mod partikolari għandu jikkostitwixxi mod tat‑twettiq ta’ attività
professjonali regolata:
–        it‑twettiq ta’ attività taħt titolu professjonali, sa fejn l‑użu ta’ dan it‑titolu huwa riservat għat‑titolari ta’ diploma
rregolata b’liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi,
–        it‑twettiq ta’ attività professjonali li tirrigwarda s‑saħħa, sa fejn ir‑remunerazzjoni u/jew ir‑rimbors għal din l‑attività
jkunu soġġetti minħabba l‑arranġamenti nazzjonali tas‑sigurtà soċjali għall‑pussess ta’ diploma.
[…]
(e)      esperjenza professjonali: it‑twettiq fil‑fatt u skond il‑liġi tal‑professjoni kkonċernata fi Stat Membru;
(f)      perjodu ta’ addattament: it‑twettiq ta’ professjoni regolata fl‑Istat Membru ospitanti taħt ir‑responsabbiltà ta’ membru kwalifikat
ta’ dik il‑professjoni, u dan il‑perjodu ta’ prattika sorveljata jkun possibilment akkompanjat b’taħriġ ulterjuri. Dan il‑perjodu
ta’ prattika sorveljata għandu jkun is‑suġġett ta’ stima. […]
(g)      aptitude test: test limitat għat‑tagħrif [konoxxenza] professjonali ta’ l‑applikant, magħmul mill‑awtoritajiet kompetenti
ta’ l‑Istat Membru ospitanti bl‑iskop li tiġi stmata l‑abilità ta’ l‑applikant li jwettaq professjoni regolata f’dak l‑Istat
Membru.
Sabiex jiġi permess li dan it‑test jitwettaq, l‑awtoritajiet kompetenti għandhom ifasslu lista ta’ suġġetti li, abbażi ta’
paragun ta’ l‑edukazzjoni u t‑taħriġ meħtieġa fl‑Istat Membru u dak irċevut mill‑applikant, mhumiex koperti mid‑diploma jew
prova oħra ta’ kwalifiki formali posseduti mill‑applikant.
L‑aptitude test għandu jieħu kont tal‑fatt li l‑applikant huwa professjonist kwalifikat fl‑Istat Membru ta’ l‑oriġini jew
fl‑Istat Membru minn fejn ikun ġej. Għandu jkopri suġġetti li għandhom jintagħżlu minn dawk fuq il‑lista, li t‑tagħrif tagħhom
huwa essenzjali sabiex ikun possibli li wieħed jeżerċita l‑professjoni fl‑Istat Membru ospitanti. It‑test jista’ wkoll jinkludi
t‑tagħrif tar‑regoli professjonali applikabbli għall‑attivitajiet inkwistjoni fl‑Istat Membru ospitanti. L‑applikazzjoni dettaljata
ta’ l‑aptitude test għandha tiġi determinata mill‑awtoritajiet kompetenti ta’ dak l‑Istat b’konsiderazzjoni xierqa għar‑regoli
tal‑liġi Komunitarja.
[…]”
Skont l‑ewwel paragrafu tal‑Artikolu 2 tad‑Direttiva 89/48, din tapplika għal kull ċittadin ta’ Stat Membru li jixtieq jipprattika
professjoni rregolata fi Stat Membru ospitanti bħala persuna li taħdem għal rasha jew bħala persuna impjegata.
Il‑punt (a) tal‑ewwel paragrafu tal‑Artikolu 3 tad‑Direttiva 89/48 jipprovdi li:
“Meta, fi Stat Membru ospitanti, il‑bidu jew it‑twettiq ta’ professjoni regolata huwa soġġett għall‑pussess ta’ diploma, l‑awtorità
kompetenti ma tistax, fuq il‑bażi ta’ kwalifiki inadegwati, tirrifjuta li tawtorizza ċittadin ta’ Stat Membru milli jibda
jew iwettaq dik il‑professjoni bl‑istess kondizzjonijiet li japplikaw għaċ‑ċittadini proprji stess:
(a)      jekk l‑applikant għandu d‑diploma meħtieġa fi Stat Membru ieħor għall‑bidu jew it‑twettiq tal‑professjoni inkwistjoni fit‑territorju
tiegħu, u din id‑diploma tkun ingħatat fi Stat Membru; […]”
Skont l‑Artikolu 4 tad‑Direttiva 89/48:
“1.      Minkejja l‑Artikolu 3, l‑Istat Membru ospitanti jista’ wkoll jitlob lill‑applikant:
(a)      jipprovdi prova ta’ esperjenza professjonali, meta d‑dewmien ta’ l‑edukazzjoni u t‑taħriġ meħud bħala sostenn għal din l‑applikazzjoni,
kif stabbilit fl‑Artikolu 3 (a) u (b), huwa mill‑anqas sena inqas minn dak meħtieġ fl‑Istat Membru ospitanti. […]
[…]
(b)      jikkompleta perjodu ta’ addattament li ma jaqbiżx it‑tliet snin jew jieħu aptitude test:
–        meta l‑kwistjonijiet koperti bl‑edukazzjoni u t‑taħriġ li huwa rċieva kif stabbilit fl‑Artikolu 3(a) u (b), jvarjaw sostanzjalment
minn dawk koperti mid‑diploma meħtieġa fl‑Istat Membru ospitanti, jew
[…]
Jekk l‑Istat Membru ospitanti għandu l‑intenzjoni li jitlob li l‑applikant iwettaq perjodu ta’ adattament jew jagħmel test
għall‑kapaċità, dan irid l‑ewwel jeżamina jekk l‑għarfien miksub mill‑applikant matul l‑esperjenza professjonali tiegħu hux
tali li jkopri kompletament jew parzjalment id‑differenza sostanzjali li hemm referenza għaliha fl‑ewwel subparagrafu.
Jekk l‑Istat Membru ospitanti juża din il‑possibiltà, dan għandu jagħti lill‑applikant id‑dritt li jagħżel bejn il‑perjodu
ta’ addattament jew aptitude test. B’deroga minn dan il‑prinċipju, għall‑professjonijiet li l‑prattika tagħhom titlob tagħrif
[konoxxenza] preċiż[a] tal‑liġi nazzjonali u li fir‑rigward tagħhom il‑provvista ta’ pariri u/jew assistenza li tikkonċerna
l‑liġi nazzjonali hija aspett essenzjali u kostanti ta’ l‑attività professjonali, l‑Istat Membru ospitanti jista’ jistipula
jew perjodu ta’ addattament jew aptitude test. […]
2.      Madanakollu, l‑Istat Membru ospitanti ma jistax japplika d‑dispożizzjonijiet tal‑paragrafu 1 (a) u (b) kumulattivament.”

Il‑leġiżlazzjoni nazzjonali
Il‑miżuri intiżi sabiex jittrasponu d‑Direttiva 89/48 fid‑dritt nazzjonali
Id‑Digriet Presidenzjali 165/2000, tat‑23 ta’ Ġunju 2000 (FEK A’ 149/28.6.2000), kif emendat bid‑Digrieti Presidenzjali 373/2001,
tat‑22 ta’ Ottubru 2001 (FEK A’ 251) u 385/2002, tat‑23 ta’ Diċembru 2002 (FEK A’ 334, iktar ’il quddiem id‑“Digriet 165/2000”),
huwa intiż għat‑traspożizzjoni tad‑Direttiva 89/48 fis‑sistema legali Ellenika.
Għaldaqstant, l‑Artikoli 2(5) u (7), 3, 4(1)(a) u 5 tad‑Digriet 165/2000 jirripproduċu l‑Artikolu 1(e) u (g), l‑ewwel paragrafu
tal‑Artikolu 2, il‑punt (a) tal‑ewwel paragrafu tal‑Artikolu 3 u l‑Artikolu 4 tad‑Direttiva 89/48, kif iċċitati iktar ’il
fuq, rispettivament.
Barra minn hekk, l‑Artikolu 10 tad‑Digriet 165/2000 jipprovdi għall‑ħolqien tas‑Saeitte bħala korp kolleġġjali fi ħdan il‑Ministeru
għall‑Edukazzjoni u Affarijiet Reliġjużi li, skont l‑Artikolu 11 ta’ dan l‑istess digriet, ingħata l‑missjoni li jiddeċiedi
dwar applikazzjonijiet għal rikonoxximent ta’ diplomi ta’ edukazzjoni ogħla li jidħlu fil‑kamp ta’ applikazzjoni tad‑Direttiva 89/48.
Il‑professjonijiet ta’ inġinier mekkaniku u ta’ inġinier tat‑telekomunikazzjoni
Fil‑Greċja, il‑professjonijiet ta’ inġinier mekkaniku u ta’ inġinier tat‑telekomunikazzjonijet huma professjonijiet irregolati
li jistgħu jiġu pprattikati biss minn membri tat‑Techniko Epimelitirio tis Elladas (Bord Tekniku tal‑Greċja, iktar ’il quddiem
it‑“TEE”).
Id‑Digriet Presidenzjali, tas‑27 ta’ Novembru u tal‑14 ta’ Diċembru 1926, li jikkodifika d‑dispożizzjonijiet u t‑testi relatati
mal‑kompożizzjoni tat‑TEE (FEK A’ 430), kif emendat bil‑Liġi 1486/1984 (FEK A’ 161) u mid‑Digriet Presidenzjali 512/1991,
tat‑30 ta’ Novembru u tat‑12 ta’ Diċembru 1991 (FEK A’ 190, iktar ’il quddiem id‑“Digriet TEE”), jipprovdi fl‑Artikolu 2(1)
tiegħu, li ċ‑ċittadini tal‑Istati Membri għandhom jiġu rreġistrati bħala membri tat‑TEE “malli jiggradwaw mill‑iskola nazzjonali
politeknika ta’ Metsovo, minn skejjel politekniċi tal‑pajjiż jew minn skejjel barranin ekwivalenti, wara li jingħataw l‑awtorizzazzjoni
sabiex tiġi pprattikata l‑professjoni”.
Il‑professjonisti huma kklassifikati f’disa’ speċjalitajiet elenkati fl‑Artikolu 2(5) ta’ dan id‑digriet, fosthom l‑ispeċjalità
ta’ inġinier mekkaniku, iżda mhux dik ta’ inġinier tat‑telekomunikazzjoni.
Skont l‑Arikolu 2(6) tad‑Digriet TEE, l‑ispeċjalitajiet li ma jinsabux fost dawk iddefiniti fl‑Artikolu 2(5) ta’ dan id‑digriet,
għandhom jiġu kklassifikati fl‑eqreb speċjalità. Indipendentement minn dan, il‑membru tat‑TEE li jkun ġie rreġistrat b’dan
il‑mod jibbenefika mid‑drittijiet professjonali marbuta mal‑ispeċjalità jew sempliċement mal‑ispeċjalizzazzjoni msemmija fl‑awtorizzazzjoni
tiegħu sabiex tiġi pprattikata l‑professjoni, kif inhuma stabbiliti mil‑leġiżlazzjoni fis‑seħħ.
L‑Artikolu 4(3) tad‑Digriet TEE jipprovdi, b’mod partikolari, li t‑TEE jorganizza l‑eżamijiet, joħroġ l‑awtorizzazzjoni sabiex
tiġi pprattikata l‑professjoni ta’ inġinier skont id‑dispożizzjonijiet fis‑seħħ u jżomm ir‑reġistri tal‑inġiniera.
F’dan il‑kuntest, l‑Artikoli 1 u 4 tal‑Liġi 1225/1981, tat‑30 u 31 ta’ Diċembru 1981 (FEK B’ 713) jagħtu lit‑TEE il‑kompetenza
li jagħti l‑awtorizzazzjoni sabiex tiġi pprattikata din l‑professjoni fil‑Greċja lill‑inġiniera ggradwati minn istituzzjonijiet
ta’ edukazzjoni Griegi kif ukoll minn istituzzjonijiet ekwivalenti ta’ edukazzjoni ogħla. Skont l‑Artikolu 1(3) ta’ din il‑liġi,
dan japplika wkoll għall‑każ ta’ inġiniera ggradwati minn istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni ogħla li jinsabu barra mill‑pajjiż
li joffru l‑ispeċjalizzazzjonijiet li ma jikkorrispondux għal dawk ta’ inġieniera ggradwati minn istituzzjoni ta’ edukazzjoni
ogħla nazzjonali.
Abbażi tal‑liġi Nru 1225/1981, Digriet Interministerjali ED 5/4/339, tal‑14 ta’ Settembru u tal‑5 ta’ Ottubru 1984, adottat
mill‑Ministru tax‑Xogħolijiet Pubbliċi u l‑Ministru għall‑Edukazzjoni Nazzjonali u l‑Affarijiet Reliġjużi, iddefinixxa l‑proċedura
għall‑għoti, mit‑TEE, tal‑awtorizzazzjoni sabiex tiġi pprattikata l‑professjoni ta’ inġinier.

Il‑kawżi prinċipali u d‑domandi preliminari

Kawża C‑422/09 (V. S. Vandorou)
Wara li għamlet korsijiet u eżamijiet ta’ speċjalizzazzjoni wara l‑lawrija mal‑London Guildhall University (Università ta’
London Guildhall) (ir‑Renju Unit), matul il‑perijodu minn Settembru 1994 sa Frar 1997, V. S. Vandorou kisbet it‑titolu ta’
“Master of Business Administration”. Matul l‑istudji tagħha, hija kienet ħadmet fir‑Renju Unit, b’mod partikolari, fi ħdan
il‑kumpannija Elf Oil Ltd (iktar ’il quddiem “Elf Oil”).
Fil‑15 ta’ Awwissu 1997, V. S. Vandorou rreġistrat mal‑Association of Chartered Certified Accountants (Kamra tal‑Kontabilisti
bil‑privileġġ tar‑Renju Unit, iktar ’il quddiem l‑“ACCA”). Wara li għaddiet minn serje ta’ eżamijiet u wara li għamlet il‑perijodu
ta’ prattika bi prova meħtieġ u approvat fis‑settur tal‑kontabbiltà/tal‑verifika, hija saret uffiċjalment membru ta’ din l‑organizzazzjoni
professjonali fis‑17 ta’ April 2000 u kisbet it‑titolu ta’ “Chartered Certified Accountant” (awditur/kontabilista bil‑privileġġ).
Bejn dawn iż‑żewġ dati, V. S. Vandorou ħadmet fil‑Greċja fi ħdan il‑kumpannija ta’ verifika b’responsabbiltà limitata Pricewaterhouse
Coopers (iktar ’il quddiem “Pricewaterhouse Coopers”).
Fl‑10 ta’ April 2002, V. S. Vandorou ressqet applikazzjoni mas‑Saeitte sabiex jiġi rikonoxxut id‑dritt tagħha li tipprattika
l‑professjoni ta’ kontabilista fiskali fil‑Greċja.
Hija pprovdiet ċertifikati li kienu jikkonfermaw li kellha d‑dritt tipprattika l‑professjoni ta’ “Chartered Certified Accountant”
fir‑Renju Unit u li kienu jiddeskrivu l‑attivitajiet inklużi f’din il‑professjoni. Barra minn hekk, hija rreferiet għall‑esperjenza
professjonali miksuba fi ħdan Elf Oil u Pricewaterhouse Coopers u pprovdiet ċertifikati, maħruġa minn dawn il‑kumpanniji,
bħala prova ta’ dan.
Permezz ta’ Att Nru 80, tat‑23 ta’ Marzu 2004 (iktar ’il quddiem l‑“ewwel att ikkontestat” is‑Saeitte ikkonstata, l‑ewwel
nett, li l‑professjoni ta’ kontabilista kienet professjoni rregolata kemm fil‑Greċja kif ukoll fir‑Renju Unit u li V. S. Vandorou,
fil‑kwalità tad‑detentur tat‑titolu professjonali ta’ “Chartered Certified Accountant”, mogħti mill‑ACCA, organizzazzjoni
professjonali fir‑Renju Unit, kellha titqies bħala detentur ta’ diploma fil‑kontabbiltà skont id‑Direttiva 89/48 u d‑Digriet
165/2000. Sussegwentement, is‑Saeitte qies li kien meħtieġ li V. S. Vandorou tkun suġġetta għal miżuri ta’ kumpens “minħabba
differenzi sostanzjali fil‑kors li għamlet meta mqabbel mat-taħrig tal‑kontabilisti fil‑Greċja”. Għaldaqstant, huwa ddeċieda
li jlaqqa’ kumitat bi tliet membri sabiex jippreċiża l‑kontenut tal‑miżuri msemmija iktar ’il fuq, li kellhom jiġu imposti
fuq ir‑rikorrenti.
Sussegwentement, fuq il‑bażi tad‑deċiżjoni ta’ dan il‑kumitat bi tliet membri, is‑Saeitte impona fuq V. S. Vandorou, permezz
ta’ Att Nru 89 tal‑25 ta’ Ottubru 2004 (iktar ’il quddiem it‑“tieni att ikkontestat”), bħala miżura ta’ kumpens sabiex jiġi
rikonoxxut lilha d‑dritt li tipprattika l‑professjoni ta’ kontabilista fiskali fil‑Greċja, li tkun suġġetta għal aptitude
test fid‑dritt nazzjonali u, b’mod paritkolari, fid‑dritt tal‑kumpanniji, fid‑dritt kummerċjali, fid‑dritt tax‑xogħol u fid‑dritt
fiskali peress li sabiex tiġi pprattikata l‑professjoni ta’ kontabilista fiskali kienet meħtieġa konoxxenza preċiża tar‑regoli
tad‑dritt nazzjonali. Billi bbaża ruħu fuq l‑Artikolu 5 tad‑Digriet 165/2000, intiż sabiex jittrasponi t‑tielet paragrafu
tal‑Artikolu 4(1)(b) tad‑Direttiva 89/48, is‑Saeitte ippreċiża, barra minn hekk, li V. S. Vandorou ma setgħatx tagħżel bejn
aptitude test jew perijodu ta’ adattament peress li l‑professjoni ta’ kontabilista fiskali kienet professjoni “li l‑prattika
tagħh[a] titlob tagħrif [konoxxenza] preċiż[a] tal‑liġi nazzjonali u li fir‑rigward tagħhom il‑provvista ta’ pariri u/jew
assistenza li tikkonċerna l‑liġi nazzjonali hija aspett essenzjali u kostanti ta’ l‑attività professjonali”.
Fl‑aħħar nett, is‑Saeitte qies li l‑esperjenza professjonali li V. S. Vandorou kienet kisbet fil‑Greċja mix‑xogħol tagħha
mal‑Pricewaterhouse Coopers ma setgħetx tittieħed inkunsiderazzjoni. Fil‑fatt, il‑kundizzjonijiet imsemmija fl‑Artikolu 2(5)
tad‑Digriet 165/2000 li, b’rifless tal‑Artikolu 1(e) tad‑Direttiva 89/48, jiddefinixxi l‑kelmiet “esperjenza professjonali”
bħala t‑“twettiq fil‑fatt u skond il‑liġi tal‑professjoni kkonċernata fi Stat Membru”, ma humiex sodisfatti peress li V. S. Vandorou
ma kellhiex awtorizzazzjoni sabiex tipprattika l‑professjoni ta’ kontabilista fil‑Greċja matul il‑perijodu li fih kisbet l‑esperjenza
inkwistjoni.
Sussegwentement, V. S. Vandorou ppreżentat żewġ rikorsi quddiem is‑Symvoulio tis Epikrateias kontra l‑ewwel u t‑tieni att
ikkonstestat, rispettivament.
Fir‑rigward tar‑rikors kontra l‑ewwel att ikkontestat, is‑Symvoulio tis Epikrateias tqis li dan l‑att għandu jiġi annullat
peress li ma huwiex suffiċjentement immotivat sa fejn jimponi fuq V. S. Vandorou sabiex tissottometti ruħha għal miżuri ta’
kumpens. Fil‑fatt, is‑Saeitte sempliċement irrefera, b’mod ġenerali u vag, għal “differenzi sostanzjali fil‑kors li għamlet”,
filwaqt li huwa kellu l‑obbligu jirreferi, b’mod speċifiku u preċiż, għas‑suġġetti koperti mit-taħriġ ta’ V. S. Vandorou u
għas‑suġġetti koperti mid‑diploma Griega korripsondenti, li jidentifika d‑differenzi eżistenti bejn dawn is‑suġġetti u li
jifformula evalwazzjoni kompleta u mmotivata speċifikament dwar in‑natura sostanzjali tad‑differenzi inkwistjoni.
Fir‑rigward tar‑rikors kontra t‑tieni att ikkontestat, il‑qorti tar‑rinviju tikkonstata li l‑validità ta’ dan hija suġġetta
għall‑validità tal‑ewwel att ikkontestat u li, għaldaqstant, l‑annullament tal‑ewwel att għandu jwassal għall‑annullament
tat‑tieni wieħed.
Madankollu, is‑Symvoulio tis Epikrateias tqis li, f’dan il‑kuntest, għandu jiġi eżaminat ukoll il‑motiv għall‑annullament
li jgħid li l‑motivazzjoni tat‑tieni att hija vvizzjata bi żbaliji ta’ liġi inkwantu, permezz ta’ dan l‑att, is‑Saeitte qies
li matul l‑eżami tal‑kwistjoni jekk V. S. Vandorou kellhiex tiġi suġġetta għal miżuri ta’ kumpens, ma kellhiex tittieħed inkunsiderazzjoni
l‑esperjenza professjonali li hija kienet kisbet fil‑Greċja. Fil‑fehma tal‑qorti tar‑rinviju, l‑eżami ta’ dan il‑motiv huwa
neċessarju sabiex, billi jiġu identifikati l‑kwistjonijiet li l‑awtorità nazzjonali kompetenti għandha tinvestiga wara l‑annullament
tal‑atti kkontestati, l‑obbligi ta’ din tal‑aħħar ikunu ddeterminati b’mod preċiż fil‑mument meta din ser ikollha tikkonforma
mas‑sentenza ta’ annullament u tagħti lil V. S. Vandorou – fid‑dawl ukoll tal‑prinċipju ta’ ekonomija tal‑ġudizzju – protezzjoni
ġudizzjarja sħiħa u effettiva.
F’dawn iċ‑ċirkustanzi, is‑Symvoulio tis Epikrateias iddeċiediet li tissospendi l‑proċeduri u tagħmel lill‑Qorti tal‑Ġustizzja
d‑domanda preliminari li ġejja:
“Skont l‑Artikolu 4(1)(b) tad‑Direttiva 89/48 [...], b’‘esperjenza professjonali’, li tittieħdet inkunsiderazzjoni mill‑awtorità
nazzjonali kompetenti sabiex tevalwa jekk il‑kompetenzi [konoxxenzi] miksuba mill‑persuna kkonċernata permezz ta’ tali esperjenza
jistgħux ikopru, kompletament jew parzjalment, id‑differenza sostanzjali li teżisti bejn is‑suġġetti li kien ibbażat fuqhom
it‑taħriġ tal‑persuna kkonċernata fl‑Istat Membru ta’ oriġni u s‑suġġetti li jaqgħu taħt id‑diploma mitluba mill‑Istat Membru
ospitanti, għandha tinftiehem li hija wkoll esperjenza li għandha l‑karatteristiċi li ġejjin:
a)      tkun inkisbet mill‑persuna kkonċernata wara li din tkun kisbet diploma li tiggarantilha l‑aċċess għal professjoni partikolari
rregolamentata mill‑Istat Membru ta’ oriġini;
b)      tkun inkisbet bil‑prattika fl‑Istat Membru ospitanti ta’ attività professjonali li, minkejja li ma taqbilx mal‑professjoni
regolamentata, li l‑persuna kkonċernata (li barra minn hekk ma tistax tipprattika legalment tali professjoni fl‑Istat Membru
ospitanti qabel ma tintlaqa’ t‑talba li hija s‑suġġett ta’ din id‑domanda) ressqet talba għad‑dritt sabiex tipprattika abbażi
tad‑Direttiva 89/48 […] fl‑Istat Membru ospitanti, imma li hija madankollu, skont l‑evalwazzjoni tal‑mertu li ssir mill‑awtorità
nazzjonali kompetenti għad‑deċiżjoni dwar it‑talba, attività professjonali li tidher relatata ma’ tali professjoni regolamentata,
u
c)      skont evalwazzjoni tal‑mertu mill‑imsemmija awtorità nazzjonali hija kkunsidrata kapaċi, minħabba r‑rabta msemmija iktar ’il
fuq, tkopri, tal‑anqas parzjalment, id‑differenzi sostanzjali bejn is‑suġġetti li tkun tgħallmet il‑persuna kkonċernata matul
it‑taħriġ tagħha fl‑Istat Membru ta’ oriġni u s‑suġġetti li jaqgħu taħt id‑diploma tal‑Istat Membru ospitanti?”

Kawża C‑425/09 (V. A. Giankoulis)
V. A. Giankoulis għandu diploma mid‑Dipartiment tal‑Inġinerija tal‑Iskola tal‑Applikazjonijiet Tekniċi tat‑Technologiko Ekpaideftiko
Idryma de Kavala (il‑Greċja) kif ukoll titolu ta’ studji ta’ speċjaliżżazzjoni wara l‑lawrija “Master of Science” mill‑Istitut
tat‑Teknoloġija ta’ Cranfield (ir‑Renju Unit) fil‑qasam tal‑mekkanika tas‑sistemi ta’ produzzjoni.
Fis‑17 ta’ April 1996, V. A. Giankoulis ġie impjegat mal‑kumpannija Elliniki Viomichania Alouminiou AE (iktar ’il quddiem
“Elliniki Viomichania Alouminiou”. Huwa kien jaħdem fid‑Dipartiment tal‑Funderija bħala assistent inġinier tal‑manutenzjoni
sal‑31 ta’ Diċembru 1997 u bħala kap tal‑manutenzjoni mekkanika tal‑funderija sal‑31 ta’ Diċembru 2000.
Mit‑12 ta’ Lulju 2000, V. A. Giankoulis sar membru tal‑Institution of mechanical engineers (Istitut tal‑Inġiniera tal-Mekkanika
tar‑Renju Unit). Skont ċertifikat, tat‑8 ta’ Novembru 2000, maħruġ minn dan l‑istitut, huwa għandu d‑dritt li juża t‑titolu
ta’ “Chartered Engineer”. Ir‑reġistrazzjoni tiegħu fir‑reġistru taċ‑“Chartered Engineers” saret fid‑dawl tal‑kwalifiki akkademiċi
tiegħu, kif ukoll tal‑esperjenza professjonali li kien akkwista fil‑Greċja.
V. A. Giankoulis ilu jaħdem fi ħdan id‑Dipartiment Integrat tal-Funderiji u tal-Ikkastjar Kontinwu ta’ Elliniki Viomichania
Alouminiou, mill‑1 ta’ Jannar 2002, bħala assistent inġinier tal‑manutenzjoni.
Fid‑9 ta’ Marzu 2001, V. A. Giankoulis ressaq applikazzjoni mas‑Saeitte sabiex jiġi rikonoxxut lilu d‑dritt li jipprattika
l‑professjoni ta’ inġinier tal-mekkanika fil‑Greċja. Apparti d‑dokumenti li jikkonfermaw it‑taħriġ akkademiku msemmi iktar
’il fuq, huwa pprovda dokument li jirrigwarda l‑esperjenza professjonali tiegħu fi ħdan Elliniki Viomichania Alouminiou.
Wara diversi laqgħat li wasslu biss għal deċiżjonijiet li l‑eżami tal‑applikazzjoni jiġi sospiż, is‑Saeitte qies, permezz
ta’ Att Nru 42, tat‑8 ta’ April 2002 (iktar ’il quddiem it‑“tielet att ikkontestat”, li t-taħriġ ta’ V. A. Giankoulis mat‑Technologiko
Ekpedevtiko Idrima in Kavala kien sostanzjalment differenti mit‑taħriġ korrispondenti offrut mid‑dipartimenti politekniċi
tal‑istabbilimenti ta’ tagħlim ogħla fil‑Greċja u li l‑esperjenza professjonali tiegħu, li hija llimitata għall‑Greċja, ma
kinitx tirrigwarda l‑professjoni ta’ inġinier tal-mekkanika. Is‑Saeitte qies ukoll li, sabiex jikkumpensa d‑differenzi sostanzjali
fit‑taħriġ, kien meħtieġ li V. A. Giankoulis ikun suġġett għal miżuri ta’ kumpens u li jlaqqa’ kumitat bi tliet membri sabiex
jippreċiża l‑kontenut ta’ dawn il‑miżuri.
Il‑kumitat ikkostitwit b’dan il‑mod issuġġerixxa, fil‑minuti tiegħu tat‑12 ta’ Novembru 2002, li V. A. Giankoulis jiġi suġġett
għal eżami jew perijodu ta’ prova ta’ tliet snin f’erba’ suġġetti, sabiex ikopri l‑oqsma li jikkostitwixxu l‑konoxxenza bażika
għal inġinier tal-mekkanika u f’seba’ suġġetti oħra sabiex ikopri l‑oqsma ta’ konoxxenza relatati mal‑professjoni ta’ inġinier
elettriċist.
Wara żewġ sospensjonijiet oħra tad‑deċiżjoni, is‑Saeitte adotta l‑Att Nru 87, tal‑21 ta’ Settembru 2004 (iktar ’il quddiem
ir‑“raba’ att ikkontestat” u ddeċieda li jaċċetta biss ir‑rapport tal‑kumitat imsemmi iktar ’il fuq, għal dak li jirrigwarda
l‑miżuri ta’ kumpens li huma relatati mal‑professjoni ta’ inġinier mekkaniku. Għaldaqstant, is‑Saeitte impona fuq V. A. Giankoulis,
bħala miżuri ta’ kumpens, li jagħmel eżami jew li jipprattika għal tliet snin taħt superviżjoni, fis‑suġġetti li ġejjin, li
jaqggħu fil‑qasam tal‑inġinerija tal-mekkanika: “Teknoloġija termika – Magni termiċi – Stallazzjonijiet termiċi – Stallazzjonijiet
tat‑tkessiħ – Kondizzjonar tal‑arja – Stallazzjonijiet għall-irfiegħ – Stallazzjonijiet idrawliċi u stazzjonijiet tal‑ippumpjar”.
Imbagħad, V. A. Giankoulis ippreżenta rikors quddiem is‑Symvoulio tis Epikrateias u talab l‑annullament, b’mod paritkolari,
tat‑tielet u r‑raba’ atti kkontestati.
Fir‑rigward tat‑tielet att ikkontestat is‑Symvoulio tis Epikrateias tqis li dan l‑att għandu jiġi annullat peress li ma huwiex
suffiċjentement immotivat fir-rigward l‑impożizzjoni fuq V. A. Giankoulis li jissottometti ruħu għal miżuri ta’ kumpens. Fil‑fatt,
is‑Saeitte sempliċement irrefera, b’mod ġenerali u vag, għal differenzi sostanzjali fit-taħriġ ta’ V. A. Giankoulis, filwaqt
li huwa kellu l‑obbligu jirreferi, b’mod speċifiku u preċiż, għas‑suġġetti koperti mit-taħriġ ta’ V. A. Giankoulis u għas‑suġġetti
li jikkostitwixxu l‑kontenut tal‑istudji li, fil‑Greċja, iwasslu għall‑kisba ta’ diploma li tippermetti li jiġu pprattikati,
skont il‑liġi, l‑attivitajiet professjonali ta’ inġinier tal-mekkanika li huma rregolati, li jidentifika d‑differenzi eżistenti
bejn dawn is‑suġġetti u li jifformula evalwazzjoni kompleta u mmotivata speċifikament dwar in‑natura sostanzjali tad‑differenzi
inkwistjoni.
Fir‑rigward tar‑raba’ att ikkontestat, il‑qorti tar‑rinviju tikkonstata li l‑validità ta’ dan hija suġġetta għall‑validità
tat‑tielet att ikkontestat u li, għaldaqstant, l‑annullament tat‑tielet att għandu jwassal għall‑annullament tar‑raba’ wieħed.
Madankollu s‑Symvoulio tis Epikrateias hija tal‑fehma li, f’dan il‑kuntest, għandu jiġi eżaminat ukoll il‑motiv għall‑annullament
li jgħid li l‑motivazzjoni tar‑raba’ att ikkontestat hija vvizzjata bi żbalji ta’ liġi inkwantu, billi adotta r‑rapport tal‑kumitat
bi tliet membri, is‑Saeitte qies, matul l‑impożizzjoni tal‑miżuri ta’ kumpens, li l‑esperjenza professjonali miksuba mir‑rikorrent
fil‑Greċja ma kellhiex tittieħed inkunsiderazzjoni. Fil‑fehma tal‑qorti tar‑rinviju, l‑eżami ta’ dan il‑motiv huwa neċessarju
sabiex, billi jiġu identifikati l‑kwistjonijiet li l‑awtorità nazzjonali kompetenti għandha tinvestiga wara l‑annullament
tal‑atti kkontestati, l‑obbligi ta’ din tal‑aħħar ikunu ddeterminati b’mod preċiż fil‑mument meta din ser ikollha tikkonforma
mas‑sentenza ta’ annullament u tagħti lil V. A. Giankoulis – fid‑dawl ukoll tal‑prinċipju ta’ ekonomija tal‑ġudizzju – protezzjoni
ġudizzjarja sħiħa u effettiva.
Fil‑kuntest tal‑eżami ta’ dan il‑motiv, il‑qorti tar‑rinviju għandha dubji dwar il‑kwistjoni ta’ jekk l‑esperjenza professjonali
miksuba minn V. A. Giankoulis wara l‑kisba tat‑titolu “Chartered Engineer” tikkostitwixxix “esperjenza professjonali” li għandha
tittieħed inkunsiderazzjoni matul l‑applikazzjoni tal‑Artikolu 4(1)(b) tad‑Direttiva 89/48.
F’dawn iċ‑ċirkustanzi, is‑Symvoulio tis Epikrateias iddeċidiet li tissospendi l‑proċeduri quddiemha u tagħmel lill‑Qorti tal‑Ġustizzja
d‑domanda preliminari li ġejja:
“L‑espressjoni ‘esperjenza professjonali’ li tidher fl‑Artikolu 4(1)(b) tad‑Direttiva 89/48 […], tikkorrispondi mal‑espressjoni
‘esperjenza professjonali’ li d‑definizzjoni tagħha tidher fl‑Artikolu 1(e) ta’ din id‑direttiva, u tista’ din tinftiehem
bħala esperjenza li għandha kumulattivament il‑karatteristiċi segwenti:
a)      din l‑esperjenza inkisbet mill‑persuna kkonċernata wara l‑kisba tad‑diploma li tagħtiha aċċess għal professjoni rregolata
speċifika fl‑Istat Membru tal‑oriġini,
b)      din l‑esperjenza inkisbet fil‑kuntest tal‑eżerċizzju ta’ din il‑professjoni li għaliha l‑persuna kkonċernata ppreżentat talba
skont id‑Direttiva 89/48 [...] (ara l‑espressjonijiet ‘the profession concerned’, ‘la profession concernée’, ‘des betreffenden
Berufs’ użati fil‑verżjoni Ingliża, Franċiża u Ġermaniża rispettivament) u
ċ)      l‑imsemmija attività professjonali ġiet eżerċitata legalment, jiġifieri skont it‑termini u l‑kundizzjonijiet tal‑leġiżlazzjoni
rilevanti tal‑Istat Membru fejn twettqet, b’mod li huwa eskluż li tittieħed inkunsiderazzjoni l‑esperjenza partikolari miksuba
f’din il‑professjoni fl‑Istat Membru ospitanti qabel ma ntlaqgħet it‑talba għaliex, fl‑Istat Membru ospitanti, il‑professjoni
inkwistjoni ma tistax tiġi pprattikata b’mod legali qabel ma tintlaqa’ t‑talba [mingħajr ħsara, ċertament, għall‑applikazzjoni
tal‑Artikolu 5 tad‑direttiva li jippermetti, taħt ċerti kundizzjonijiet – sabiex isir taħriġ professjonali li ma jkunx seħħ
fl‑Istat Membru tal‑oriġini – l‑eżerċizzju tal‑professjoni fl‑Istat Membru li jospita bl‑assistenza ta’ professjonist ikkwalifikat]?”

Kawża C‑426/09 (I. G. Askoxilakis)
I. G. Askoxilakis għandu diploma fix‑xjenzi fiżiċi mill‑Fakultà tax‑Xjenzi Fiżiċi tal‑Università ta’ Kreta (il‑Greċja) kif
ukoll diploma ta’ speċjalizzazzjoni wara l‑lawrija fl‑inġinerija tal‑komunikazzjoni mill‑Fakultà tal‑Inġinerija tal‑Elettriku
u tal‑Informatika tal‑Università ta’ Munich (il‑Ġermanja). Bis‑saħħa ta’ din tal‑aħħar, huwa awtorizzat jipprattika, fil‑Ġermanja,
attivitajiet professjonali rregolati fil‑qasam tal‑inġinerija tal‑komunikazzjoni.
Fil‑21 ta’ Ottubru 20003, I. G. Askoxilakis ressaq applikazzjoni mas‑Saeitte sabiex jiġi rikonoxxut lilu d‑dritt li jipprattika
l‑professjoni ta’ inġinier tal‑komunikazzjoni fil‑Greċja. Apparti d‑dokumenti li jikkonċernaw it‑taħriġ akkademiku tiegħu,
huwa pprovda ċertifikat mill‑Istitut tal‑Informatika tal‑Istabbiliment għat‑Teknoloġija u r‑Riċerka (iktar ’il quddiem l‑“ITR”)
li kien jindika li, matul il‑perijodu mill‑1 ta’ Awwissu 2002 sat‑28 ta’ Frar 2003, kien ħadem fil‑programmi ta’ riċerka ta’
dan l‑istitut u, mill‑1 ta’ Marzu 2003 jaħdem bħala xjenzjat tekniku speċjali, b’mod partikolari, fi ħdan il‑laboratorju “telekomunikazzjoni
u netwerks”. Fuq talba tas‑Saeitte, I. G. Askoxilakis ipprovda wkoll it‑tieni ċertifikat mill‑ITR li kien jiddeskrivi iktar
fid-dettall l‑għan tax‑xogħol tiegħu fi ħdan dan l‑istitut.
Permezz ta’ Att Nru 87, tal‑21 ta’ Settembru 2004 (iktar ’il quddiem il‑“ħames att ikkontestat”), is‑Saeitte ddeċieda li jimponi
miżuri ta’ kumpens fuq I. G. Askoxilakis sabiex ikopri d‑differenzi sostanzjali eżistenti bejn it-taħrig li huwa kien ħa u
s‑suġġetti koperti mit-taħriġ mogħti minn dawn l‑iskejjel politekniċi Griegi għall‑professjoni ta’ inġinier tal‑informatika,
telekomunikazzjoni u netwerks fil‑Greċja. Barra minn hekk, is‑Saeitte ddeċieda li jlaqqa’ kumitat bi tliet membri sabiex jippreċiża
l‑kontenut ta’ dawn il‑miżuri ta’ kumpens.
Il‑kumitat ikkostitwit b’dan il‑mod, issuġġerixxa, fir‑rapport tiegħu tal‑10 ta’ Frar 2005, aptitude test jew perijodu ta’
adattament ta’ tliet snin fis‑suġġetti li ġejjin: “A. Disinn taċ‑ċirkuwiti diġitali, elettroniċi u analogi; analiżi tan‑netwerks.
B. Settur tal‑kompjuters. Sistemi ta’ mikrokompjuters. Sistemi funzjonali ta’ kompjuters. Disinn u implementazzjoni ta’ lingwi
tal‑ipprogrammar. Algoriżmu u Kumplessità. Strutturi u Databases. Teknoloġija tas-sofwares. Ċ. Telekomunikazzjoni u Netwerks.
Ifformattjar. Identifikazzjoni. Evalwazzjoni u Tixrid tas-Sinjali. Wireless netwerks u Tixrid. Internet u l‑applikazzjoni
tiegħu.”
Permezz ta’ Att Nru 96, tat‑8 ta’ Marzu 2005 (iktar ’il quddiem is‑“sitt att ikkontestat”, is‑Saeitte ddeċieda li jsegwi dan
ir‑rapport u jimponi l‑miżuri ta’ kumpens, imsemmija iktar ’il fuq, fuq I. G. Askoxilakis mingħajr ma jieħu inkunsiderazzjoni
l‑esperjenza professjonali miksuba minnu fi ħdan l‑ITR.
Għaldaqstant, I. G. Askoxilakis ippreżenta rikors, b’mod partikolari, kontra l‑ħames u s‑sitt atti kkontestati.
L-ewwel nett, għal dak li jikkonċerna l‑ħames att ikkontestat, is‑Symvoulio tis Epikrateias tqis li dan l‑att għandu jiġi
annullat peress li ma huwiex suffiċjentement immotivat fir-rigward tal‑impożizzjoni fuq I. G. Askoxilakis li jissottometti
ruħu għal miżuri ta’ kumpens. Fil‑fatt, is‑Saeitte sempliċement irrefera, b’mod ġenerali u vag, għal “differenzi sostanzjali”,
filwaqt li huwa kellu l‑obbligu jirreferi, b’mod speċifiku u preċiż, għas‑suġġetti koperti mit-taħriġ ta’ I. G. Askoxilakis
u għas‑suġġetti li jikkostitwixxu l‑kontenut tal‑istudji, li fil‑Greċja, jwasslu għall‑kisba ta’ diploma li tippermetti li
jiġu pprattikati l‑attivitajiet professjonali ta’ inġinier tat‑telekomunikazzjoni, li jidentifika d‑differenzi eżistenti bejn
dawn is‑suġġetti u li jifformula evalwazzjoni kompleta u mmotivata speċifikament dwar in‑natura sostanzjali tad‑differenzi
inkwistjoni.
It-tieni nett, fir‑rigward tas‑sitt att ikkontestat, is‑Symvoulio tis Epikrateias tikkonstata li l‑validità ta’ dan hija suġġetta
għall‑validità tal‑ħames att ikkontestat u li, għaldaqstant, l‑annullament tal‑ħames att għandu jwassal għall‑annullament
tas‑sitt wieħed.
Madankollu s‑Symvoulio tis Epikrateias tqis li, f’dan il‑kuntest, għandu jiġi eżaminat ukoll il‑motiv għall‑annullament li
jgħid li l‑motivazzjoni tas‑sitt att ikkontestat hija vvizzjata bi żbalji ta’ liġi inkwantu, is‑Saeitte ma qiesx l‑esperjenza
professjonali li wera I. G. Askoxilakis. Fil‑fehma tal‑qorti tar‑rinviju, l‑eżami ta’ dan il‑motiv huwa neċessarju sabiex,
billi jiġu identifikati l‑kwistjonijiet li l‑awtorità nazzjonali kompetenti għandha tinvestiga wara l‑annullament tal‑atti
kkontestati, l‑obbligi ta’ din tal‑aħħar ikunu ddeterminati b’mod preċiż fil‑mument meta din ser ikollha tikkonforma mas‑sentenza
ta’ annullament u tagħti lil I. G. Askoxilakis – fid‑dawl ukoll tal‑prinċipju ta’ ekonomija tal‑ġudizzju – protezzjoni ġudizzjarja
sħiħa u effettiva.
Fil‑kuntest tal‑eżami ta’ dan il‑motiv, il‑qorti tar‑rinviju għandha dubji dwar il‑kwistjoni ta’ jekk ix‑xogħol ta’ I. G. Askoxilakis
fi ħdan l‑ITR jikkostitwixxix “esperjenza professjonali” li għandha tittieħed inkunsiderazzjoni matul l‑applikazzjoni tal‑Artikolu 4(1)(b)
tad‑Direttiva 89/48.
F’dawn iċ‑ċirkustanzi, is‑Symvoulio tis Epikrateias iddeċidiet li tissospendi l‑proċeduri quddiemha u tagħmel lill‑Qorti tal‑Ġustizzja
d‑domanda preliminari li ġejja:
“Il‑frażi ‘esperjenza professjonali’ li tinsab fl‑Artikolu 4(1)(b) tad‑Direttiva 89/48 [...] tikkorrispondi għall‑frażi ‘esperjenza
professjonali’ kif imfissra fl‑Artikolu 1(e) tal‑istess direttiva, u għandha tinftiehem li tinkludi esperjenza li għandha,
b’mod kumulattiv, il‑karatteristiċi li ġejjin:
a)      din l‑esperjenza nkisbet mill‑persuna kkonċernata wara li ngħatat diploma li tagħtiha aċċess għal professjoni regolata speċifika
fl‑Istat Membru tal‑oriġini,
b)      din l‑esperjenza nkisbet fil‑kuntest tat‑twettiq ta’ din l‑istess professjoni li l‑persuna kkonċernata applikat għaliha taħt
id‑Direttiva 89/48 [...] (ara l‑frażijiet ‘the profession concerned’, ‘la profession concernée’, ‘des betreffenden Berufs’
użati rispettivament fil‑verżjonijiet Ingliżi, Franċizi u Ġermaniżi [tal‑imsemmija] direttiva) u
ċ)      l‑imsemmija attività professjonali twettqet legalment, jiġifieri li r‑rekwiżiti u l‑kundizzjonijiet tal‑leġiżlazzjoni rilevanti
tal‑Istat Membru fejn twettqet ġew osservati, b’tali mod li huwa eskluż li tittieħed inkunsiderazzjoni l‑esperjenza miksuba
f’din il‑professjoni speċifika fl‑Istat Membru ospitanti qabel ma l‑applikazjoni tkun intlaqgħet, minħabba li, fl‑Istat Membru
ospitanti, il‑professjoni inkwistjoni ma tistax titwettaq legalment qabel ma tintlaqa’ l‑applikazzjoni (naturalment bla ħsara
għall‑Artikolu 5 tad‑direttiva li jippermetti, taħt ċerti kundizzjonijiet – bil‑għan li jsir taħriġ professjonali li ma jkunx
sar fl‑Istat Membru tal‑oriġini – li titwettaq professjoni fl‑Istat Membru ospitanti bl‑għajnuna ta’ membru kkwalifikat tal‑professjoni)?”
Permezz tad‑digriet tal‑President tal‑Qorti tal‑Ġustizzja, tat‑3 ta’ Frar 2009, il‑Kawżi C‑422/09, C‑425/09 u C‑426/09 ġew
magħquda flimkien għall‑finijiet tal‑proċedura bil‑miktub u orali, kif ukoll tas‑sentenza.

Fuq id‑domandi preliminari
Mill‑proċessi mibgħuta lill‑Qorti tal‑Ġustizzja jirriżulta li kull wieħed mit‑tliet rikorrenti fil‑kawżi prinċipali jixtieq
jipprattika professjoni rregolata fil‑Greċja abbażi tal‑awtorizzazzjoni sabiex tiġi pprattikata professjoni rregolata korrispondenti
fi Stat Membru ieħor. Fil‑każ ta’ kull wieħed minn dawn ir‑rikorrenti, is‑Saeitte kkonstata differenzi sostanzjali bejn it-taħriġ
miksub mir‑rikorrenti fil‑kawżi prinċipali u dak normalment mogħti sabiex jiġu pprattikati l‑professjonijiet korrispondenti
fil‑Greċja u, konsegwentement, din l‑awtorità qieset neċessarju li timponi miżuri ta’ kumpens, kif jipprovdi l‑Artikolu 4
tad‑Direttiva 89/48.
Meta kien qiegħed jiddetermina l-portata ta’ dawn il‑miżuri ta’ kumpens, is‑Saeitte qies li l‑esperjenza prattika miksuba
mir‑rikorrenti fil‑kawżi prinċipali ma setgħatx tittieħed inkunsiderazzjoni, u dan mingħajr ma eżamina jekk din l‑esperjenża
setgħetx tkopri, kompletament jew parzjalment, l‑imsemmija differenzi sostanzjali bejn it‑taħriġ.
Permezz tad‑domandi preliminari tagħha, li hemm bżonn li jiġu eżaminati flimkien, il‑qorti tar‑rinviju essenzjalment tistaqsi
sa fejn awtorità nazzjonali inkarigata bir‑rikonoxximent tal‑kwalifiki professjonali miksuba fi Stati Membri oħrajn, għandha
tieħu inkunsiderazzjoni, meta tistabbilixxi l‑miżuri ta’ kumpensaddizzjonali possibbli intiżi sabiex ipattu għad‑differenzi
sostanzjali bejn it-taħriġ imwettaq minn applikant u t‑taħriġ meħtieġ fl‑Istat Membru ospitanti, esperjenza prattika li tista’
tkopri, kompletament jew parzjalment, l‑imsemmija differenzi.
F’dan ir‑rigward, l‑ewwel nett għandu jiġi kkonstatat li l‑esperjenza prattika miskuba mir‑rikorrenti fil‑kawżi prinċipali
mix‑xogħol tagħhom ma tistax, skont l‑informazzjoni pprovduta lill‑Qorti tal‑Ġustizzja, tikkostitwixxi “esperjenza professjonali”
fis‑sens tal‑Artikolu 1(e) tad‑Direttiva 89/48.
Fil‑fatt, din l‑espressjoni hija intiża, kif jirriżulta mid‑definizzjoni ta’ din id‑dispożizzjoni, moqrija flimkien mal‑Artikolu 1(a),
(ċ) u (d) tal‑istess direttiva, il-prattika ta’ attivitajiet professjonali rregolati li l‑aċċess għalihom jew il‑prattika
tagħhom huwa normalment suġġett, permezz ta’ liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi, għall‑pussess ta’
“diploma” fis‑sens tal‑imsemmi Artikolu 1(a).
Issa, l‑esperjenza miksuba mir‑rikorrenti fil‑kawżi prinċipali qabel ma kisbu diploma li tagħtihom id‑dritt li jipprattikaw
il‑professjoni inkwistjoni fi Stat Membru ma tistax tinkludi l‑prattika ta’ tali attivitajiet professjonali rregolati. Dan
huwa b’mod partikolari, il‑każ tal‑esperjenza miskuba minn V. S. Vandorou fi ħdan Elf Oil u Pricewaterhouse Coopers qabel
ma saret membru tal‑ACCA kif ukoll ta’ dik miksuba minn V. A. Giankoulis fi ħdan Elliniki Viomichania Alouminiou qabel ma
sar membru tal‑Istitut tal‑Inġinieri tal-Mekkanika tar‑Renju Unit.
Barra minn hekk, lanqas ma jista’, bħala prinċipju, jitqies bħala prattika ta’ attivitajiet professjonali rregolati, anki
wara l‑kisba ta’ diploma li tagħti d‑dritt li tiġi pprattikata l‑professjoni inkwistjoni fi Stat Membru, xogħol imwettaq fi
Stat Membru fejn l‑awtorizzazzjoni sabiex tiġi pprattikata din il‑professjoni tkun għadha ma nkisbitx.
Għaldaqstant, l‑esperjenza miksuba minn V. S. Vandorou fi ħdan Pricewaterhouse Coopers, wara li kisbet l‑istatus ta’ membru
tal‑ACCA, billi ħadmet fil‑Greċja, ma tistax tiġi kklassifikata bħala “esperjenza professjonali” fis‑sens tal‑Artikolu 1(e)
tad‑Direttiva 89/48. L‑istess japplika għal dak li jikkonċerna l‑esperjenza miksuba minn V. A. Giankoulis fi ħdan Elliniki
Viomichania Alouminiou, wara li sar membru tal‑Istitut tal‑Inġiniera tal-Mekkanika tar‑Renju Unit u l‑esperjenza miksuba minn
I. G. Askoxilakis mill‑ITR.
Konsegwentement, l‑ebda obbligu li tittieħed inkunsiderazzjoni esperjenza prattika, bħal dik tar‑rikorrenti fil‑kawżi prinċipali,
li ma tikkostitwixxix “esperjenza professjonali” fis‑sens tal‑Artikolu 1(e) tad‑Direttiva 89/48, ma jirriżulta mit‑tieni subparagrafu
tal‑Artikolu 4(1)(b) ta’ din id‑direttiva.
Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li l‑miżuri meħuda skont id‑dritt tal‑Unjoni għandhom jikkonformaw mal‑prinċipji ġenerali
ta’ dan id‑dritt, b’mod partikolari mal‑prinċipju ta’ proporzjonalità. F’dan ir‑rigward, mill‑ġurisprudenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
jirriżulta li l‑portata tal‑Artikolu 4 tad‑Direttiva 89/48, li jawtorizza espressament miżuri ta’ kumpens, għandha tiġi limitata
għall‑każijiet fejn dawn ikunu proporzjonati għall‑għan li jrid jintlaħaq (ara s‑sentenzi tad‑19 ta’ Jannar 2006, Colegio,
C‑330/03, Ġabra p. I‑801, punt 24, u tas‑17 ta’ April 2008, Van Leuken, C‑197/06, Ġabra p. I‑2627, punt 39).
Barra minn hekk, kif il‑Qorti tal‑Ġustizzja diġà ppreċiżat, l‑eżerċizzju effettiv tal‑libertajiet fundamentali ggarantiti
mill‑Artikoli 39 KE u 43 KE jista’ jixxekkel mingħajr ebda ġustifikazzjoni jekk l‑awtoritajiet nazzjonali kompetenti inkarigati
bir‑rikonoxximent tat‑titoli professjonali miksuba fi Stat Membru ieħor jinjoraw il‑konoxxenzi u l‑kwalifiki rilevanti li
jkunu diġà inkisbu minn applikant li jkun jixtieq li jipprattika, fit‑territorju nazzjonali, professjoni li l‑aċċess għaliha
huwa, skont leġiżlazzjoni nazzjonali, suġġett għall‑pussess ta’ diploma jew kwalifika professjonali (ara, f’dan is‑sens, is‑sentenzi
tas‑7 ta’ Mejju 1991, Vlassopoulou, C‑340/89, Ġabra p. I‑2357, punt 15, u tat-8 ta’ Lulju 1999, Fernández de Bobadilla, C‑234/97,
Ġabra p. I‑4773, punt 33).
Qabel ma jimponu miżuri ta’ kumpens intiżi sabiex ikopru d‑differenzi eżistenti bejn it‑taħriġ mogħti fl‑Istat Membru tal-oriġini
u dawk mogħtija fl‑Istat Membru ospitanti tal‑applikant, l‑awtoritajiet nazzjonali kompetenti għandhom konsegwentement l‑obbligu
li jevalwaw jekk il‑konoxxenzi miksuba mill‑applikant, inklużi l‑konoxxenzi miksuba fl‑Istat Membru ospitanti, fil‑kuntest
ta’ esperjenza prattika, jistgħux iservu sabiex jiġi stabbilit il‑pussess tal‑konoxxenzi meħtieġa minn dan tal‑aħħar (ara,
f’dan is‑sens, is‑sentenza Vlassopoulou, iċċitata iktar ’il fuq, punt 20; Fernández de Bobadilla, C‑234/97, iċċitata iktar
’il fuq, punt 33; tat‑13 ta’ Novembru 2003, Morgenbesser, C‑313/01, Ġabra p. I‑13467, punt 62, u tal‑10 ta’ Diċembru 2009,
Peśla, C‑345/08, Ġabra p. I-11677, punt 41).
Huwa minnu li l‑esperjenza miksuba matul il‑prattika tal‑professjoni rregolata inkwistjoni fl‑Istat Membru tal‑oriġini hija,
ħafna drabi, l-iktar waħda rilevanti fil‑kuntest ta’ din l‑evalwazzjoni, u dan jiġġustifika bis‑sħih l‑impożizzjoni b’mod
espress tal‑obbligu, li jinsab fit‑tieni subparagrafu tal‑Artikolu 4(1)(b) tad‑Direttiva 89/48, għall‑awtorità kompetenti
ta’ Stat Membru ospitanti, li jieħdu inkunsiderazzjoni tali esperjenza.
Madankollu, sa fejn kull esperjenza prattika fl-eżerċizzju ta’ attivatijiet konnessi tista’ żżid il‑konoxxenzi ta’ applikant,
hija l‑awtorità kompetenti li għandha l‑obbligu tieħu inkunsiderazzjoni kull esperjenza prattika utli għall‑prattika tal‑professjoni
li għaliha jintalab l‑aċċess. Il‑valur preċiż li jrid jingħata lil din l‑esperjenza għandu jiġi ddeterminat mill‑awtorità
kompetenti fid‑dawl tal‑funzjonijiet speċifiċi eżerċitati, tal‑konoxxenzi miksuba u applikati fl‑eżerċizzju ta’ dawn il‑funzjonijiet,
kif ukoll tar‑responsabbiltajiet mogħtija u l‑grad ta’ indipendenza mogħti lill‑persuna kkonċernata inkwistjoni.
F’dan il‑kuntest għandu jiġi rrilevat li, ħafna drabi, l‑eżerċizzju ta’ attivitajiet li huma relatati ma’ professjoni rregolata
taħt il‑kontroll u r‑responsabbiltà ta’ professjonist ikkwalifikat kif xieraq fl‑Istat Membru ospitanti, filwaqt li fih innifsu
ma jikkostitwixxix il‑prattika tal‑professjoni rregolata inkwistjoni fl‑imsemmi Stat Membru, jagħti lill‑persuna kkonċernata
konoxxenzi rilevanti ta’ valur ċert. Għalkemm, bħalma ssostni wkoll il‑Kummissjoni Ewropea, esperjenza legali u esperjenza
illegali ma jistgħux jitpoġġew fuq l‑istess livell, xorta jibqa’ l‑fatt li, għall‑kuntrarju tal‑biża’ li esprima l‑Gvern Grieg
matul is‑seduta, il‑prattika ta’ attività professjonali sorveljata b’tali mod ma tistax, barra minn hekk, titqies bħala illegali
peress li l‑persuna kkonċernata ma tipprattikax hija stess il‑professjoni rregolata taħt tali kundizzjonijiet.
Għandu jingħad ukoll li l‑obbligu li tittieħed inkunsiderazzjoni l‑esperjenza kollha rilevanti tal‑applikant ma jieqafx jeżisti
bħala riżultat tal‑adozzjoni ta’ direttivi relatati mar‑rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi (ara, f’dan is‑sens, is‑sentenzi
tal‑14 ta’ Settembru 2000, Hocsman, C‑238/98, Ġabra p. I‑6623, punti 23 u 31; tas‑16 ta’ Mejju 2002, Il‑Kummissjoni vs Spanja,
C‑232/99, Ġabra p. I‑4235, punt 22, kif ukoll Morgenbesser, iċċitata iktar ’il fuq, punt 58).
Fid‑dawl ta’ dawn il‑kunsiderazzjonijiet kollha, ir‑risposti għad‑domandi magħmula għandha tkun li awtorità nazzjonali inkarigata
bir‑rikonoxximent tal‑kwalifiki professjonali miksuba fi Stat Membru ieħor għandha l‑obbligu, skont l‑Artikoli 39 KE u 43 KE,
li tieħu inkunsiderazzjoni, meta tistabbilixxi miżuri ta’ kumpens possibbli intiżi sabiex ipattu għad‑differenzi sostanzjali
bejn it‑taħriġ imwettaq minn applikant u t‑taħriġ meħtieġ fl‑Istat Membru ospitanti, kull esperjenza prattika li tista’ tkopri,
kompletament jew parzjalment, l‑imsemmija diffrenzi.

Fuq l‑ispejjeż
Peress li l‑proċedura għandha, fir‑rigward tal‑partijiet fil‑kawża prinċipali, in‑natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il‑qorti
tar‑rinviju, hija din il‑qorti li tiddeċiedi fuq l‑ispejjeż. L‑ispejjeż sostnuti għas‑sottomissjoni tal‑osservazzjonijiet
lill‑Qorti tal‑Ġustizzja, barra dawk tal‑imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il‑motivi, Il‑Qorti tal‑Ġustizzja (It‑Tmien Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
Awtorità nazzjonali inkarigata bir‑rikonoxximent tal‑kwalifiki professjonali miksuba fi Stat Membru ieħor għandha l‑obbligu,
skont l‑Artikoli 39 KE u 43 KE, li tieħu inkunsiderazzjoni, meta tistabbilixxi miżuri ta’ kumpens possibbli, intiżi sabiex
ipattu għad‑differenzi sostanzjali bejn it‑taħriġ imwettaq minn applikant u t‑taħriġ meħtieġ fl‑Istat Membru ospitanti, kull
esperjenza prattika li tista’ tkopri, kompletament jew parzjalment, l‑imsemmija differenzi.
Firem
*
Lingwa tal‑kawża: il‑Grieg.