CELEX: 62009TJ0023
Konkurencja
Postępowanie administracyjne
Decyzja nakazująca przeprowadzenie kontroli
Artykuł 20 ust. 4 rozporządzenia Rady WE nr 1/2003
Brak osobowości prawnej adresata
Obowiązek uzasadnienia
Pojęcie przedsiębiorstwa i związku przedsiębiorstw

Ramy prawne
Artykuł 20 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji
ustanowionych w art. 81 [WE] i 82 [WE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1) przewiduje:
„1. W celu wypełnienia obowiązków wyznaczonych niniejszym rozporządzeniem Komisja może prowadzić wszelkie konieczne kontrole
przedsiębiorstw lub związków przedsiębiorstw.
[…]
4. Przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw są zobowiązane do podporządkowania się kontroli nakazanej przez Komisję w drodze
decyzji. Decyzja zawiera określenie przedmiotu i celu kontroli, termin jej rozpoczęcia i pouczenie o karach przewidzianych
w art. 23 i 24 oraz o prawie do wniesienia odwołania od decyzji do Trybunału Sprawiedliwości […]”.

Okoliczności powstania sporu
Skarżące – Conseil national de l’Ordre des pharmaciens (CNOP) (krajowa rada izby farmaceutów) i Conseil central de la section G
de l’Ordre national des pharmaciens (CCG) (centralna rada sekcji G krajowej izby farmaceutów) – są razem z Ordre national
des pharmaciens (ONP) (krajową izbą farmaceutów) adresatami decyzji Komisji Wspólnot Europejskich C(2008) 6494 z dnia 29 października
2008 r. nakazującej im poddanie się kontroli na podstawie art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003, w ramach sprawy COMP/39510
(zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”). Inną decyzją z tego samego dnia Komisja nakazała poddanie się kontroli Laboratoire Champagnat
Desmoulins Philippakis. Ta ostatnia decyzja jest przedmiotem skargi w powiązanej sprawie T‑24/09.

O ONP oraz o radach ONP
Funkcjonowanie ONP i jej rad reguluje Code de la santé publique (francuski kodeks zdrowia publicznego, zwany dalej „CSP”).
Artykuł L 4231‑1 CSP przewiduje:
„Zadaniem [ONP] jest:
1. zapewnienie przestrzegania obowiązków zawodowych;
2. strzeżenie godności i niezależności zawodowej;
3. czuwanie nad kwalifikacjami zawodowymi farmaceutów;
4. dbałość o promocję zdrowia publicznego i jakość usług, w szczególności o bezpieczeństwo czynności zawodowych.
Do ONP należą farmaceuci wykonujący swój zawód we Francji”.
Artykuł L 4232‑1 CSP stanowi, że ONP dzieli się na siedem sekcji, z których każda, z wyjątkiem sekcji E, w przypadku której
kryterium przynależności jest geograficzne, odpowiada wykonywaniu konkretnej specjalizacji z dziedziny farmacji (farmacja
apteczna, farmacja przemysłowa, dystrybucja hurtowa, analityka medyczna w laboratoriach otwartych i szpitalnych, farmacja
szpitalna). Sekcja G obejmuje farmaceutów analityków medycznych pracujących w publicznych i prywatnych laboratoriach analiz
medycznych. Każda z sekcji jest zarządzana przez radę centralną.
Struktura ONP opiera się na CNOP, radach centralnych, w tym CCG, i radach regionalnych. Artykuł L 4233‑1 CSP stanowi, że poszczególne
rady ONP mają osobowość prawną.

W przedmiocie zaskarżonej decyzji
W pierwszych czterech motywach zaskarżona decyzja stwierdza:
„Komisja posiada informacje o istniejących co najmniej od 2003 r. porozumieniach i uzgodnionych praktykach farmaceutów we
Francji zrzeszonych w ramach [ONP] lub decyzjach [ONP] lub [CNOP] lub [CCG…], mających na celu lub powodujących zapobieżenie,
ograniczenie albo zakłócenie konkurencji wewnątrz wspólnego rynku, w szczególności rynku usług w zakresie analityki medycznej.
Według tych informacji zachowanie to przejawia się w szczególności w decyzjach mających na celu utrudnienie farmaceutom lub
osobom prawnym wejścia na rynek usług analiz medycznych, ograniczenie ich działalności na tym rynku lub wykluczenie ich z tego
rynku.
[ONP] jest samorządem zawodowym, któremu państwo francuskie powierzyło w szczególności zadania polegające na zapewnieniu przestrzegania
obowiązków zawodowych, strzeżeniu godności i niezależności zawodowej, czuwaniu nad kwalifikacjami zawodowymi farmaceutów,
na dbałości o promocję zdrowia publicznego i jakość usług, zwłaszcza szczególności o bezpieczeństwo czynności zawodowych.
[ONP] składa się z rady krajowej oraz siedmiu sekcji, na które podzieleni są farmaceuci: na przykład w sekcji G są stowarzyszeni
farmaceuci analitycy medyczni wykonujący zawód w publicznych i prywatnych laboratoriach analiz medycznych. [ONP] i wszystkie
jej rady posiadają osobowość prawną.
[ONP] i jej rady mają uprawnienia do kontrolowania dostępu do zawodu, kontroli wykonywania zawodu, karania dyscyplinarnego
farmaceutów i osób prawnych prowadzących działalność związaną z zawodem farmaceuty, na przykład farmaceuty analityka medycznego
wykonującego zawód w publicznych i prywatnych laboratoriach analiz medycznych. Kontrolę nad dostępem do zawodu sprawuje się
poprzez decydowanie o wpisach na listę każdej sekcji. Wpis farmaceutów i osób prawnych prowadzących działalność związaną z zawodem
farmaceuty na listę jest niezbędnym ustawowym warunkiem wykonywania jakiejkolwiek działalności związanej z zawodem farmaceuty.
Lista jest prowadzona na bieżąco przez centralną radę sekcji. ONP i jej rady mogą nakładać kary, takie jak czasowy lub stały
zakaz prowadzenia działalności związanej z zawodem farmaceuty. Decyzje takie pociągają za sobą czasowe lub definitywne skreślenie
farmaceuty lub osoby prawnej z listy.
Komisja posiada informacje, zgodnie z którymi porozumienia lub uzgodnione praktyki pomiędzy farmaceutami we Francji zrzeszonymi
w [ONP] przejawiały się w stosunku do farmaceutów lub osób prawnych pragnących świadczyć usługi w zakresie analityki medycznej
w postaci decyzji o odmowie wpisu na listę sekcji G, w niedokonywaniu wpisów na listę na bieżąco lub w zakazywaniu prowadzenia
działalności, co miało za cel lub skutek ograniczenie konkurencji na rynku usług analiz medycznych” [tłumaczenie nieoficjalne,
podobnie jak wszystkie cytaty z tej decyzji poniżej].
Ósmy i dziewiąty motyw zaskarżonej decyzji wskazują, że:
„Dla zapewnienia skuteczności niniejszej kontroli konieczne jest takie jej przeprowadzenie, aby związki przedsiębiorstw podejrzewane
o uczestnictwo w zarzucanych naruszeniach nie były o niej wcześniej informowane.
W związku z powyższym należy wydać decyzję na podstawie art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003 nakazującą związkom przedsiębiorstw
poddanie się kontroli”.
Artykuł 1 zaskarżonej decyzji w akapicie pierwszym stanowi, że:
„[ONP], [CNOP] i [CCG] są zobowiązane do poddania się kontroli dotyczącej ich ewentualnego udziału w porozumieniach lub uzgodnionych
praktykach pomiędzy farmaceutami we Francji stowarzyszonymi w [ONP] lub ich wykonania oraz ich udziału w przejawach tych porozumień
lub praktyk w postaci decyzji sprzecznych z art. 81 [WE] lub art. 82 [WE], w szczególności na rynku usług w zakresie analityki
medycznej. Działania te przejawiałyby się zwłaszcza w postaci decyzji mających za cel uniemożliwienie farmaceutom i osobom
prawnym wejścia na rynek usług w zakresie analityki medycznej, ograniczenie ich działalności na tym rynku lub ich wykluczenie
z tego rynku”.
Artykuł 2 zaskarżonej decyzji przewiduje, że kontrola może się rozpocząć w dniu 12 listopada 2008r., w dniu, w którym rzeczywiście
odbyła się w siedzibie skarżących.
Artykuł 3 zaskarżonej decyzji wskazuje, że:
„Adresatami niniejszej decyzji są [ONP], [CNOP] i [CCG].
Decyzja ta jest notyfikowana będącym jej adresatami związkom przedsiębiorstw tuż przed rozpoczęciem kontroli […]”.

Przebieg postępowania i żądania stron
Pismem złożonym w sekretariacie sądu w dniu 21 stycznia 2009 r. skarżące wniosły niniejszą skargę.
W skardze skarżące wniosły o połączenie niniejszej sprawy ze sprawą T‑24/09. Prezes czwartej Izby Sądu nie uwzględnił tego
wniosku.
Odrębnym pismem z tego samego dnia skarżące wniosły o rozpoznanie sprawy w trybie przyspieszonym na podstawie art. 76 a regulaminu
postępowania przed Sądem. Decyzją z dnia 19 lutego 2009 r. wniosek ten został oddalony.
Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (czwarta izba) zdecydował o otwarciu procedury ustnej i w ramach środków
organizacji postępowania przewidzianych w art. 64 regulaminu postępowania zadał skarżącym pytania na piśmie, do których skarżące
się ustosunkowały.
Na rozprawie w dniu 23 lutego 2010 r. Sąd wysłuchał wystąpień stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu.
Skarżące wnoszą do Sądu o:
–        stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;
–        obciążenie Komisji kosztami postępowania.
Komisja wnosi do Sądu o:
–        oddalenie skargi;
–        obciążenie skarżących kosztami postępowania.

Co do prawa
Uzasadniając skargę, skarżące podnoszą trzy zarzuty. Zarzut pierwszy dotyczy naruszenia zasady, zgodnie z którą wydawane przez
instytucje decyzje powinny być adresowane do jednostek posiadających osobowość prawną. Zarzut drugi dotyczy naruszenia obowiązku
uzasadnienia decyzji. Zarzut trzeci dotyczy naruszenia art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003.

W przedmiocie zarzutu pierwszego, opartego na naruszeniu zasady, zgodnie z którą wydawane przez instytucje decyzje powinny
być adresowane do jednostek posiadających osobowość prawną
Argumenty stron
Odnośnie do dopuszczalności takiego zarzutu skarżące podnoszą, że przyjmuje się, iż skarżący mają interes w zaskarżaniu adresowanych
do osób trzecich decyzji, które mogą wywoływać niekorzystne dla nich skutki, w szczególności w dziedzinie konkurencji. W tym
przypadku niezależnie od tego, że mają one oczywisty interes w domaganiu się unieważnienia zaskarżonej decyzji, bowiem jest
ona kierowana bezpośrednio do nich, to dopuszczalne jest, by będąc jego organami przedstawicielskimi, powoływały się na zarzut
oparty na braku osobowości prawnej ONP. Ich zdaniem okoliczność, że zaskarżona decyzja jest kierowana wprost do ONP, działa
bezpośrednio na ich niekorzyść, wobec czego mają one bezpośredni interes w częściowym choćby uchyleniu zaskarżonej decyzji.
Poza tym wniosły one skargę, działając jako organy przedstawicielskie ONP i w jej imieniu.
Co do meritum skarżące twierdzą, że ONP nie ma osobowości prawnej w przeciwieństwie do różnych rad ONP. Ich zdaniem adresat
decyzji o kontroli powinien być podmiotem posiadającym osobowość prawną.
Komisja podnosi, że taki zarzut jest niedopuszczalny, a w każdym razie bezzasadny.
Ocena Sądu
Odnosząc się do dopuszczalności zarzutu, należy stwierdzić, że dotyczy on sentencji zaskarżonej decyzji w części odnoszącej
się do innego podmiotu niż skarżące.
Nie kwestionowano w tym względzie, że skarżące posiadają osobowość prawną. W tej sytuacji – niezależnie od uprawnień skarżących
jako organów przedstawicielskich ONP – nawet gdyby Sąd, badając zarzut co do meritum, doszedł do przekonania, że decyzje o kontroli
nie mogą być adresowane do jednostek nieposiadających osobowości prawnej, a ONP jej nie posiadała, to taki wniosek nie miałby
wpływu na ważność zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim jest ona adresowana do skarżących.
Poza tym należy podnieść, że w odpowiedzi na pisemne pytanie Sądu skarżące wskazały, że okoliczność, iż decyzję adresowano
do ONP, nie miała wpływu na zakres kontroli, którą Komisja miała prowadzić na podstawie zaskarżonej decyzji, bowiem odbyła
się ona w lokalach skarżących, ponieważ ONP, nie istniejąc jako podmiot prawny, nie posiada jakiegokolwiek przedstawicielstwa
zewnętrznego poza radami. W tej sytuacji stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim była ona kierowana
do ONP, nie miałoby wpływu na zakres oraz wyniki kontroli w stosunku do skarżących.
Trzeba więc podnieść, że stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim została ona zaadresowana do ONP,
nie mogłoby przynieść korzyści skarżącym, dlatego też należy odrzucić zarzut pierwszy.

W przedmiocie zarzutu drugiego, opartego na naruszeniu obowiązku uzasadnienia
Argumenty stron
Zdaniem skarżących wymóg uzasadnienia należy analizować w kontekście okoliczności każdego przypadku, a w szczególności z uwzględnieniem
treści konkretnego aktu, tym bardziej że obowiązek uzasadnienia nabiera fundamentalnego charakteru w świetle art. 8 Konwencji
o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”). Według
skarżących niniejszy przypadek różni się od kontroli, którą Komisja prowadzi wobec jednostki posiadającej bez wątpienia cechy
przedsiębiorcy. W niniejszym przypadku adresatami zaskarżonej decyzji były ONP, CNOP i CCG, natomiast nie określono w niej
jednostki mogącej stanowić przedsiębiorstwo lub związek przedsiębiorstw, o którym mowa w art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003.
Skarżące oświadczają, że nie wiedzą, jakie jednostki Komisja uznała za przedsiębiorstwa lub ich związki, co umożliwiłoby jej
zastosowanie wskazanego przepisu, ani jakie rozumowanie przeprowadziła Komisja w tym względzie. Twierdzą, że wobec tego w chwili
otrzymania zaskarżonej decyzji nie mogły poznać uzasadnienia podjętych w stosunku do nich środków, co stanowiło naruszenie
ich prawa do poszanowania siedziby, o którym mowa w art. 8 EKPC, której to przestrzeganie powinno być w sposób wystarczający
zagwarantowane. Zatem zdaniem skarżących uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwala Sądowi na jej skontrolowanie, do czego
jest zobowiązany.
Zdaniem skarżących Komisja sugeruje, że ochrona przyznana siedzibie osoby prawnej ma węższy zakres niż ochrona zapewniana
miejscu zamieszkania osób fizycznych i dlatego uważa, że w przypadku decyzji o kontrolowaniu pomieszczeń osoby prawnej uzasadnienie
może być bardziej lakoniczne. Skarżące odrzucają taką argumentację, bowiem ochrona przyznawana na podstawie art. 8 EKPC lokalom
przedsiębiorstw jest analogiczna jak ta, z której korzystają osoby fizyczne, a w każdym razie jej zakres nie jest węższy.
W tym względzie powołują się w szczególności na opinię rzecznika generalnego J. Mischa przedstawioną w sprawie C‑94/00 Roquette
Frères (wyrok Trybunału z dnia 22 października 2002 r. Rec. s. I‑9011, I‑9015).
Poza tym w replice skarżące podnoszą, że obowiązek uzasadnienia stanowi podstawową gwarancję prawa zainteresowanych przedsiębiorstw
do obrony. Nie można więc ograniczać jego zakresu ze względów związanych ze skutecznością dochodzenia. Zdaniem skarżących,
o ile rzeczywiście Komisja nie ma obowiązku powiadamiania adresata decyzji o wszystkich posiadanych informacjach na temat
podejrzewanych naruszeń ani obowiązku podania dokładnej kwalifikacji prawnej tych naruszeń, to powinna wskazać wyraźnie przypuszczenia,
które zamierza zweryfikować. Aby wykazać zasadność kontroli, Komisja jest zobowiązana w sposób szczegółowy wykazać w decyzji
nakazującej przeprowadzenie kontroli, że posiada informacje i poważne wskazówki pozwalające jej podejrzewać, że przedsiębiorstwo
poddane kontroli dopuściło się podejrzewanego naruszenia. Prawa do obrony należy bezwzględnie przestrzegać już na etapie postępowania
administracyjnego, którego dotyczy zaskarżona decyzja.
Skarżące uważają tymczasem, że zaskarżona decyzja nie wskazuje wyraźnie, czy podejrzewane przez Komisję i uzasadniające kontrolę
naruszenia są przypisywane samej ONP, samej CNOP, samej CCG, czy też tym jednostkom wszystkim razem, tak iż nie można określić,
jakie przypuszczenia Komisja zamierzała zweryfikować w toku kontroli. Skarżące utrzymują również, że nie określono, jakie
działania ONP lub skarżących uzasadniały podjęcie zaskarżonej decyzji.
W replice i podczas rozprawy skarżące podnoszą poza tym, że naruszono ich prawo do obrony. Ze względu na ogólny charakter
użytych w zaskarżonej decyzji pojęć Komisja mogła zatrzymać rozmaite dokumenty dotyczące najróżniejszych tematów. W związku
z tym skarżące sporządziły listę zatrzymanych dokumentów według ich rodzaju. Skarżące dodały na rozprawie, że naruszenie ich
prawa do obrony potwierdza pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, które wpłynęło do nich po wniesieniu niniejszej skargi
i opisuje inną podstawę drugiego zarzutu niż wspomniane w zaskarżonej decyzji warunki dostępu do zawodu.
Komisja podnosi, że z prawnego punktu widzenia zaskarżona decyzja została uzasadniona w sposób wystarczający.
Ocena Sądu
W odniesieniu do decyzji nakazujących przeprowadzenie kontroli rozporządzenie nr 1/2003 w art. 20 ust. 4 określa niezbędne
elementy, które powinna zawierać decyzja, nakazując Komisji wskazanie w uzasadnieniu przedmiotu i celu kontroli, terminu jej
rozpoczęcia i pouczenia o karach przewidzianych w art. 23 i 24 rozporządzenia oraz o prawie odwołania się od decyzji do sądu
Unii. Orzecznictwo wyjaśniło, jaki jest w świetle treści tego przepisu zakres obowiązku uzasadnienia decyzji o kontroli (zob.
wyrok Sądu z dnia 8 marca 2007 r. w sprawie T‑340/04, France Télécom przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑573, pkt 50–53 i przytoczone
tam orzecznictwo).
Trzeba w tym przypadku stwierdzić, że zaskarżona decyzja pozwala skarżącym na poznanie niezbędnych elementów przewidywanych
przez wymieniony przepis, w szczególności przedmiotu i celu kontroli. W rzeczywistości jej przedmiot został określony w motywie
pierwszym i w art. 1 zaskarżonej decyzji jako porozumienia lub uzgodnione praktyki pomiędzy farmaceutami we Francji zrzeszonymi
w ramach ONP lub decyzje ONP lub skarżących, których celem lub skutkiem było zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji
na rynku usług analiz medycznych co najmniej od 2003 r. Motyw czwarty zaskarżonej decyzji dodaje, że Komisja posiada informacje,
zgodnie z którymi porozumienia lub uzgodnione praktyki przejawiały się wobec zainteresowanych osób w postaci decyzji o odmowie
wpisu na listę sekcji G, w niedokonywaniu wpisów na listę na bieżąco lub w zakazywaniu prowadzenia działalności, a zatem dostarcza
szczegółowych informacji na temat przypuszczeń, które Komisja ma zamiar zbadać. Cel kontroli został opisany w szóstym i siódmym
motywie, które wyjaśniają, że kontrola powinna umożliwić Komisji poznanie wszystkich okoliczności faktycznych związanych z ewentualnymi
porozumieniami lub praktykami, ich kontekstu oraz zidentyfikowanie związanych z procederem przedsiębiorstw lub związków przedsiębiorstw.
Jednocześnie sprecyzowano, że Komisja ma powody, aby sądzić, iż świadomość istnienia i sposobu funkcjonowania omawianych porozumień,
praktyk lub decyzji ograniczała się do wąskiego grona osób w ramach ONP i jej rad.
Niemniej skarżące podnoszą, że zasadniczo spełnienie w tym przypadku przez Komisję wymogów odpowiedniego uzasadnienia należy
oceniać pod kątem prawa do ochrony prywatności opisanego w art. 8 EKPC, zgodnie z wykładnią dokonaną zarówno w orzecznictwie
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jak i w opinii rzecznika generalnego J. Mischa poprzedzającej wydanie ww. w pkt 28
wyroku w sprawie Roquette Frères. Zdaniem skarżących w toku podejmowania decyzji o kontroli przedsiębiorstw lub związków przedsiębiorstw
na Komisji spoczywa na mocy tego prawa obowiązek uzasadnienia zbliżony do obowiązku wiążącego w przypadku kontroli u osób
prywatnych.
W związku z tym, że skarżące poruszają kwestię zaliczenia adresatów zaskarżonej decyzji do przedsiębiorstw lub związków przedsiębiorstw,
należy sprecyzować, że jej art. 3 (zob. pkt 11 powyżej) wymienia w pierwszym akapicie jako trzech adresatów ONP, CNOP i CCG.
Z drugiego akapitu tego artykułu wynika, że adresatów tych uważa się za związki przedsiębiorstw, a nie za przedsiębiorstwa.
Mimo że niektóre motywy zaskarżonej decyzji zawierają odniesienia do „przedsiębiorstw lub związków zainteresowanych przedsiębiorstw”,
to jej art. 3 nie pozwala na wątpliwości. Zresztą z innych odniesień w zaskarżonej decyzji, na przykład w ósmym i dziewiątym
motywie (zob. pkt 8 powyżej), jak również w części końcowej, dotyczącej grzywien i środków przymusu, wynika wyraźnie, że jej
adresaci są uważani za związki przedsiębiorstw. W przeciwieństwie do tego, co twierdzą skarżące, w zaskarżonej decyzji nie
brakuje jasności co do tego, kim są jej adresaci i czy są oni uważani za przedsiębiorstwa czy też za związki przedsiębiorstw
w rozumieniu art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003. Należy zatem odrzucić powyższą argumentację.
Ponieważ skarżące chcą w ten sposób podkreślić, że Komisja powinna w zaskarżonej decyzji szczegółowo uzasadnić, dlaczego uważa
je za związki przedsiębiorstw, należy podnieść, że zaskarżona decyzja w drugim i trzecim motywie (zob. pkt 7 powyżej) precyzuje,
że ONP jest samorządem zawodowym przedsiębiorstw, któremu państwo francuskie powierzyło w szczególności zadania polegające
na zapewnieniu przestrzegania obowiązków zawodowych farmaceutów, strzeżeniu godności i niezależności zawodowej, dbałości o promocję
zdrowia publicznego i jakość usług, a zwłaszcza o bezpieczeństwo czynności zawodowych. Komisja wskazała również, że ONP składa
się z rady krajowej jak również siedmiu sekcji, na które podzieleni są farmaceuci. W sekcji G są stowarzyszeni farmaceuci
analitycy medyczni wykonujący zawód w publicznych i prywatnych laboratoriach analiz medycznych. Wymieniła również posiadane
przez opisywane jednostki uprawnienia kontrolne w dziedzinie dostępu do zawodu farmaceuty i farmaceuty analityka medycznego.
Należy stwierdzić, że takie uzasadnienie pozwala wnioskować, iż Komisja uważa ONP za samorząd zawodowy farmaceutów i farmaceutów
analityków medycznych, któremu państwo francuskie przyznało pewne uprawnienia. Wynika z niego również stwierdzenie Komisji,
iż CNOP i CCG funkcjonują w ramach ONP. Szczegóły te stanowią dane pozwalające zrozumieć, dlaczego Komisja uznała ONP i skarżące
za związki przedsiębiorstw. Niemniej jednak należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie zawiera specjalnej argumentacji dotyczącej
powodów, dla których samorząd zawodowy, taki jak w niniejszej sprawie, i jego organy są traktowane w tym przypadku jak związki
przedsiębiorstw, o których mowa w art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003.
Trzeba jednak przypomnieć, że celem obowiązku uzasadnienia decyzji indywidualnej jest umożliwienie sędziemu kontroli zgodności
z prawem tej decyzji i dostarczenie zainteresowanemu danych wystarczających do zweryfikowania, czy decyzja jest zasadna i czy
ewentualnie jest obarczona błędem pozwalającym zakwestionować jej ważność, przy czym zakres tego obowiązku zależy od charakteru
rozpatrywanego aktu oraz okoliczności jego wydania, jak również całości przepisów prawa regulującego daną dziedzinę (wyrok
Trybunału z dnia 25 października 1984 r. w sprawie 185/83 Interfacultair Instituut Electronenmicroscopie der Rijksuniversiteit
te Groningen, Rec. s. 3623, pkt 38; wyrok Sądu z dnia 15 czerwca 2005 r. w sprawie T‑349/03 Corsica Ferries France przeciwko
Komisji, Zb.Orz. s. II‑2197, pkt 62, 63; ww. w pkt 33 wyrok w sprawie France Télécom przeciwko Komisji, pkt 48).
Jeżeli chodzi o charakter zaskarżonej decyzji i okoliczności, w których została wydana, to o ile skarżące słusznie podnoszą,
że zgodnie z orzecznictwem należy szanować prawo do prywatności przewidziane w art. 8 EKPC oraz że ochrona zapewniana miejscu
zamieszkania rozciąga się także na pomieszczenia handlowe spółek [zob. podobnie wyrok z dnia 16 kwietnia 2002 r. Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka w sprawie Colas Est i in. przeciwko Francji, § 41; zob. też odnośnie do rozporządzenia Rady nr 17
z dnia 6 lutego 1962 r. pierwszego rozporządzenia wprowadzającego w życie art. [81 WE] i [82 WE] (Dz.U. 13, s. 204) ww. w pkt 28
wyrok w sprawie Roquette Frères, pkt 27, postanowienie Trybunału z dnia 17 listopada 2005 r. w sprawie C‑121/04 P Minoan Lines
przeciwko Komisji, niepublikowane w Zbiorze, pkt 31], o tyle Trybunał podkreślał również, jak ważne jest zapewnienie w praktyce
skuteczności kontroli jako niezbędnego instrumentu pozwalającego Komisji na wykonywanie swoich zadań strażniczki traktatu
w dziedzinie konkurencji. Dlatego aby prawo dostępu Komisji do pomieszczeń handlowych przedsiębiorstwa miało znaczenie przewidziane
przez procedurę dotyczącą stosowania art. 81 WE i 82 WE, uprawnienie to pociąga za sobą możność poszukiwania różnych elementów
informacji jeszcze nieznanych lub niepełnych (zob. odnośnie do rozporządzenia nr 17 wyrok Trybunału z dnia 21 września 1989 r.
w sprawach połączonych 46/87 i 227/88 Hoechst przeciwko Komisji, Rec. s. I‑2859, pkt 27; ww. postanowienie w sprawie Minoan
Lines przeciwko Komisji, pkt 36).
Z powyższego wynika, iż na etapie postępowania administracyjnego, podczas którego wydawane są decyzje o kontroli, Komisja
nie dysponuje szczegółowymi informacjami pozwalającymi na analizę, czy rozpatrywane działania lub akty można uznać za decyzje
przedsiębiorstw lub związków przedsiębiorstw w rozumieniu art. 81 WE. To właśnie uwzględniając specyfikę decyzji o kontroli,
orzecznictwo dotyczące uzasadnienia decyzji wyjaśniło, jakiego rodzaju informacje powinny się znaleźć w decyzji o kontroli,
aby umożliwić ich adresatom realizację ich prawa do obrony na tym etapie postępowania administracyjnego. Z tych względów obciążenie
Komisji obowiązkiem szerszego uzasadnienia nie uwzględniałoby należycie wstępnego charakteru kontroli, której celem jest dokładnie
ustalenie przez Komisję na etapie początkowym, czy w danym przypadku naruszeń wspólnotowego prawa konkurencji dopuścili się
adresaci decyzji o kontroli czy też osoby trzecie. W rzeczywistości, jak wynika nawet z treści zaskarżonej decyzji, Komisja
nie traktuje omawianych porozumień i uzgodnionych praktyk jako stwierdzonych, lecz jako podejrzewane (zob. podobnie i analogicznie
wyrok Trybunału z dnia 17 października 1989 r. w sprawach połączonych od 97/87 do 99/87 Dow Chemical Ibérica i in. przeciwko
Komisji, Rec. s. 3165, pkt 55).
Ponadto należy dodać, że jeśli chodzi o uregulowania prawne dotyczące tej kwestii i będące podstawą trzeciego, analizowanego
poniżej zarzutu, to Trybunał w przeszłości stał na stanowisku, a zwłaszcza w przywoływanym przez skarżące wyroku z dnia 19 lutego
2002 r. w sprawie C‑309/99 Wouters i in., Rec. s. I‑1577, iż organizacja zawodowa reprezentująca przedstawicieli wolnych zawodów
nie jest co do zasady wyłączona z zakresu stosowania art. 81 WE.
W tych okolicznościach, uwzględniając zwłaszcza opisany wyżej charakter zaskarżonej decyzji i uregulowania prawne dotyczące
tej kwestii, należy stwierdzić, że Komisja nie była zobowiązana do przedstawienia w zaskarżonej decyzji odrębnej, szerszej
niż wyjaśnienia zawarte w drugim i trzecim motywie zaskarżonej decyzji analizy prawnej, na podstawie której uznała adresatów
decyzji za związki przedsiębiorstw (zob. pkt 7, 37, 38 powyżej).
Poza tym jeśli chodzi o argumenty dotyczące naruszenia prawa do obrony, użyte po raz pierwszy na etapie repliki i powtórzone
podczas rozprawy, w zakresie w jakim odnoszą się do typu dokumentów zatrzymanych przez Komisję, należy stwierdzić, że po przypomnieniu
orzecznictwa na temat obowiązku uzasadnienia, skarga ogranicza się do podniesienia zarzutów dotyczących niewystarczającego
uzasadnienia zaskarżonej decyzji odnośnie do zaliczenia jej adresatów do przedsiębiorstw lub związków przedsiębiorstw, natomiast
nie formułuje w tym przypadku zarzutów naruszenia ich prawa do obrony.
Wprawdzie obowiązek uzasadnienia decyzji o kontroli ma na celu w szczególności zagwarantowanie jej adresatom prawa do obrony,
jednak naruszenie prawa do obrony, będące ze swej istoty naruszeniem praw podmiotowych, nie stanowi naruszenia istotnych wymogów
proceduralnych i dlatego nie podlega badaniu z urzędu (wyrok Sądu z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawach połączonych T‑67/00, T‑68/00,
T‑71/00 i T‑78/00 JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2501, pkt 425; ww. w pkt 39 wyrok w sprawie Corsica
Ferries France przeciwko Komisji, pkt 77). W konsekwencji zarzut dotyczący naruszenia prawa do obrony sformułowany po raz
pierwszy na etapie repliki powinien być odrzucony jako niedopuszczalny na podstawie art. 48 § 2 regulaminu postępowania.
Na koniec, odnosząc się do zarzutów dotyczących treści pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, wystarczy stwierdzić, że stanowi
ono w stosunku do zaskarżonej decyzji element późniejszy, niemogący mieć wpływu na jej zgodność z prawem, której to badanie
powinno opierać się na okolicznościach faktycznych i prawnych istniejących w chwili wydania danego aktu (zob. wyrok Sądu z dnia
27 września 2006 r. w sprawie T‑322/01 Roquette Frères przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑3137, pkt 325 i przytoczone tam orzecznictwo).
Dlatego też trzeba oddalić zarzut drugi.

W przedmiocie zarzutu trzeciego, dotyczącego naruszenia art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003
Zarzut dzieli się na dwie części. Część pierwsza dotyczy rzekomo błędnego uznania ONP i skarżących za przedsiębiorstwa, część
druga – rzekomo błędnego uznania ich za związki przedsiębiorstw.
W przedmiocie części pierwszej, dotyczącej błędnego uznania ONP i skarżących za przedsiębiorstwa
–       Argumenty stron
Skarżące kwestionują, by one same i ONP były przedsiębiorstwami. Ich zdaniem nie prowadzą jakiejkolwiek działalności handlowej
czy gospodarczej. Ich działalność polega na sprawowaniu funkcji z dziedziny władzy publicznej. Uważają, że w treści zaskarżonej
decyzji kryje się niekorzystna dla nich dwuznaczność, gdyż decyzja nie określa jasno, czy jej adresatów należy uważać za przedsiębiorstwa
czy związki przedsiębiorstw.
Komisja kwestionuje argumenty wysuwane przez skarżące.
–       Ocena Sądu
Jak to zostało podniesione w pkt 36 powyżej, z zaskarżonej decyzji wynika jasno, że jej adresaci są uważani za związki przedsiębiorstw,
a nie za przedsiębiorstwa. Należy zatem oddalić pierwszą część trzeciego zarzutu.
W przedmiocie części drugiej, dotyczącej błędnego uznania ONP i skarżących za związki przedsiębiorstw
–       Argumenty stron
Skarżące zaprzeczają, aby one same i ONP były związkami przedsiębiorstw. Powołują się zasadniczo na ww. w pkt 42 wyrok w sprawie
Wouters i in., który zakłada przeprowadzenie dwustopniowej analizy dla zbadania, czy daną organizację zawodową można uznać
za związek przedsiębiorstw. Należałoby najpierw określić, czy członkowie tej organizacji są przedsiębiorstwami w rozumieniu
wspólnotowego prawa konkurencji, a następnie czy jej działalność nie wykracza poza sferę obrotu gospodarczego ze względu na
charakter lub określone przez Trybunał kryteria.
W pierwszej kolejności skarżące podnoszą, że nie wszyscy członkowie ONP są przedsiębiorstwami w rozumieniu art. 81 WE, bowiem
niektórzy z nich są urzędnikami państwowymi. Chodzi tu w szczególności o farmaceutów sektora szpitalnego wpisanych na listę
sekcji G i H ONP. Poza tym status urzedników mają też członkowie z innej kategorii, a mianowicie profesorowie uniwersyteccy
wykładający nauki farmaceutyczne. Ponadto nie można również uznać za przedsiębiorców farmaceutów – pracowników stanowiących
dużą część członków wpisanych na listę ONP. Skarżące kwestionują znaczenie pod tym względem wyroku Sądu z dnia 13 grudnia
2006 r. w sprawach połączonych T‑217/03 i T‑245/03 FNCBV i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑4987.
Poza tym skarżące kwestionują też znaczenie w tym względzie decyzji francuskiej Conseil de la concurrence (rady ds. konkurencji)
z dnia 18 marca 1997 r. i wyroku francuskiego Cour de cassation (sądu kasacyjnego) z dnia 16 maja 2000 r., który utrzymał
ją w mocy, stwierdzając naruszenie prawa konkurencji w sektorze dystrybucji leków do domu. Podnoszą, że decyzja ta i wyrok,
dotyczące konkretnie sekcji A ONP, nie zawierają stwierdzenia, by była ona związkiem przedsiębiorstw. Orzeczenia oparły się
na ustaleniu, że sekcja A przekroczyła swoje uprawnienia w ramach służby publicznej, podczas gdy CCG nigdy nie przekroczyła
swoich kompetencji.
W drugiej kolejności, skarżące uważają, że ich działalność i działalność ONP nie ma nic wspólnego ze sferą obrotu gospodarczego,
bowiem pełnią one jednocześnie misję społeczną opartą na zasadzie solidarności i korzystają z prerogatyw typowych dla władzy
publicznej.
Odnośnie do ich funkcji społecznej skarżące odwołują się do art. L 4231‑2 ust. 6 CSP, na podstawie którego CNOP, składająca
się z przedstawicieli wszystkich rad centralnych, w tym CCG, „może zajmować się na poziomie krajowym wszystkimi kwestiami
wzajemnej pomocy, zawodowej solidarności, a w szczególności szkodami i emeryturami”. Tak zdefiniowana funkcja społeczna ma
swoje podstawy w solidarności przejawiającej się w tym, że część składek członkowskich można przeznaczyć na pomoc na rzecz
farmaceutów znajdujących się w trudnej sytuacji lub na emeryturze.
Dla wykazania, że korzystają z typowych prerogatyw władzy publicznej, skarżące wyliczają, opierając się przepisach prawa francuskiego,
rodzaje swojej działalności. Mają w szczególności sprawować funkcję sądowniczą i administracyjną.
Odnośnie do pełnionej funkcji sądowniczej podnoszą, że prawo francuskie przyporządkowuje je jako samorząd zawodowy do sądownictwa
typu administracyjnego i że ich izbom dyscyplinarnym przewodniczy sędzia o statusie sędziego administracyjnego. Spełniają
też dalsze kryteria oceny, czy dany organ ma cechy sądu w rozumieniu art. 234 WE, zwłaszcza kryterium pełnienia funkcji sądowniczej
na podstawie prawa, kryterium stałości, wiążącego charakteru, kontradyktoryjności postępowania, stosowania przepisów prawa
i niezawisłości.
Jako działania o charakterze administracyjnym skarżące wymieniają prowadzenie stałego kształcenia zawodowego farmaceutów,
uprawnienie do zawieszenia farmaceutów, których stan zdrowia mógłby powodować, że wykonywanie przez nich zawodu stwarzałoby
niebezpieczeństwo, czuwanie przez rady ONP nad przestrzeganiem zasad etyki. Poza tym gromadzenie składek niezbędnych do działania
ONP i wypełniania jej zadań również należałoby do typowych prerogatyw władzy publicznej. Na koniec skarżące dodają, że ustawa
powierzyła CNOP organizację wprowadzenia systemu kart farmaceutycznych – pierwszego narodowego systemu elektronicznych kart
zdrowia.
W trzeciej kolejności skarżące przywołują trzy dodatkowe kryteria, które mogą potwierdzić, że nie są one ani przedsiębiorstwami,
ani związkami przedsiębiorstw w rozumieniu wspólnotowego prawa konkurencji i które były również wzięte pod uwagę w ww. w pkt 42
wyroku w sprawie Wouters i in. Po pierwsze, chodzi o wyznaczanie członków organów wykonawczych organizacji zawodowej przez
władze krajowe, po drugie, o obowiązek spełniania przez tę organizację zawodową szeregu kryteriów interesu publicznego, i po
trzecie, o brak oddziaływania organizacji zawodowej na swoich członków.
Odnośnie do ich składu, jako organów wykonawczych ONP, skarżące podnoszą, że nie składają się wyłącznie z farmaceutów wybranych
przez sobie równych i wykonujących swój zawód w formie wolnego zawodu, ale również z urzędników państwowych, przedstawicieli
państwa i przedstawicieli nauk farmaceutycznych powołanych przez władze państwowe i pozostających pod ich kontrolą.
Ponadto według nich ustawodawca powierzył im misję dbałości o promocję zdrowia publicznego i jakość usług, co stanowi kryterium
interesu publicznego obowiązujące podczas wszystkich ich działań, w szczególności przy wpisywaniu na listę. Podnoszą w tym
względzie, że z ostatniego orzecznictwa Trybunału wynika, iż państwo ma możliwość w ramach ochrony podstawowych wartości,
takich jak zdrowie publiczne, regulowania przez daną organizację warunków dostępu do zawodu będącego też przedmiotem regulacji
(wyroki Trybunału z dnia 19 maja 2009 r.: w sprawach połączonych C‑171/07, C‑172/07 Apothekerkammer des Saarlandes i in.,
Zb.Orz. s. I‑4171; w sprawie C‑531/06 Włochy przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑4103).
Skarżące utrzymują ponadto, że nie mają wpływu na działania swoich członków, co powinno wykluczyć możliwość uznania ich za
związki przedsiębiorstw. W rzeczywistości, po pierwsze, CNOP nie bierze bezpośredniego udziału w dokonywaniu wpisów na listę
farmaceutów, gdyż ci składają swoje wnioski w jednej z rad centralnych lub regionalnych, właściwej dla sprawy, i wypowiada
się tylko w przypadku odmowy wpisu. Po drugie, w dziedzinie analityki medycznej udział CCG w sprawach wpisów lub zmian we
wpisach na liście zależy bezpośrednio od uzgodnień i zezwoleń wydawanych przez właściwego prefekta reprezentującego państwo
w danym departamencie. Rola CCG ograniczałaby się do wydawania niewiążących opinii. Poza tym w sprawach wpisów i skreśleń
CNOP i CCG mają jedynie uprawnienia ściśle określone przez prawo. Chodzi tu o ograniczone kompetencje, gdyż nie mogą one odmówić
wpisu do zawodu kandydatowi spełniającemu wszystkie ustawowe warunki. Poza tym oceniając realne oddziaływanie tych decyzji
na członków samorządu zawodowego, trzeba wziąć pod uwagę możliwość odwołania się od odmowy wpisu i od skreślenia z listy.
Na koniec w odpowiedzi na argumentację Komisji, zgodnie z którą formalne uznanie adresatów decyzji za przedsiębiorstwa lub
związki przedsiębiorstw nie byłoby warunkiem jej zgodności z prawem, skarżące twierdzą, że zasada rozdziału uprawnień ustanowiona
w szczególności w art. 5 WE, 7 WE i 211 WE powoduje, że Komisja może podjąć ważną decyzję, tylko mając do tego podstawę prawną
i to jedynie w sytuacji, gdy wszystkie warunki zastosowania tej podstawy prawnej zostały spełnione. Zdaniem skarżących możliwość
określenia ich jako związku przedsiębiorstw powinna zatem istnieć w momencie kontroli. W przeciwnym wypadku zaskarżona decyzja
okazałaby się pozbawiona podstawy prawnej, bowiem art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003 stanowi wyraźnie, że Komisja może
prowadzić konieczne kontrole „przedsiębiorstw i związków przedsiębiorstw”.
Komisja kwestionuje argumentację skarżących.
–       Ocena Sądu
Należy najpierw przypomnieć, że motyw 24 rozporządzenia nr 1/2003 stwierdza, iż Komisja powinna posiadać uprawnienia do przeprowadzania
kontroli, które są konieczne do wykrycia każdego porozumienia, decyzji lub uzgodnionej praktyki zakazanej na mocy art. 81 WE.
Artykuł 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 wskazuje w tym względzie, że Komisja może prowadzić wszelkie konieczne kontrole
przedsiębiorstw i związków przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa i związki przedsiębiorstw na podstawie art. 20 ust. 4 rozporządzenia
nr 1/2003 są zobowiązane do podporządkowania się kontroli nakazanej przez Komisję w drodze decyzji.
Trzeba również podnieść, że ponieważ rozporządzenie nr 1/2003 wprowadza w życie reguły konkurencji ustanowione w art. 81 WE
i 82 WE, zasadniczo dla pojęć „przedsiębiorstwo” i „związki przedsiębiorstw” użytych w jej art. 20 powinno się przyjąć definicję
wypracowaną w ramach stosowania art. 81 WE.
Niemniej jednak trzeba także wziąć pod uwagę szczególny charakter decyzji o kontroli (zob. pkt 40 powyżej). Zwłaszcza przy
uwzględnieniu okoliczności, że decyzje te są wydawane na początku dochodzenia, widać, że na tym etapie nie można stwierdzić
w sposób definitywny, czy dane działania lub decyzje podmiotów będących adresatami decyzji bądź innych podmiotów dają zakwalifikować
się jako porozumienia pomiędzy przedsiębiorstwami, decyzje związków przedsiębiorstw czy uzgodnione praktyki sprzeczne z art. 81
ust.1 WE albo też jeszcze jako praktyki opisane w art. 82 WE. Nawet bowiem jeśli zgodnie z art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003
Komisja określa w decyzji o kontroli jej przedmiot i cel, to na tym etapie nie dokonuje oceny konkretnych działań, ponieważ
celem kontroli jest właśnie zebranie dowodów dotyczących podejrzewanych działań.
Poza tym należy też uwzględnić, że uprawnienia przyznane Komisji w rozporządzeniu nr 1/2003 mają na celu umożliwienie tej
instytucji wypełnienia powierzonego jej przez traktat zadania polegającego na zapewnieniu przestrzegania reguł konkurencji
na wspólnym rynku (zob. odnośnie do rozporządzenia nr 17 wyrok Trybunału z dnia 26 czerwca 1980 r. w sprawie 136/79 National
Panasonic przeciwko Komisji, Rec. s. 2033, pkt 20, ww. w pkt 40 postanowienie w sprawie Minoan Lines przeciwko Komisji, pkt 34),
co zostało przywołane również w motywie 24 rozporządzenia nr 1/2003 (zob. pkt 66 powyżej). Także orzecznictwo potwierdziło,
że kontrole mogą mieć bardzo szeroki zakres i że prawo dostępu do wszystkich pomieszczeń, terenów i środków transportu przedsiębiorstwa
ma szczególną wagę, umożliwiając Komisji zebranie dowodów naruszenia przepisów o konkurencji w miejscach, gdzie zazwyczaj
się one znajdują, czyli w handlowych pomieszczeniach przedsiębiorstw (zob. podobnie odnośnie do rozporządzenia nr 17 ww. w pkt 40:
wyrok w sprawie Hoechst przeciwko Komisji, pkt 26; postanowienie w sprawie Minoan Lines przeciwko Komisji, pkt 35).
W tym przypadku odnośnie do uznania ONP i skarżących za związki przedsiębiorstw w rozumieniu art. 20 ust. 4 rozporządzenia
nr 1/2003 należy przypomnieć, że pojęcie przedsiębiorstwa w kontekście prawa konkurencji obejmuje każdy podmiot prowadzący
działalność gospodarczą niezależnie od formy prawnej i sposobu finansowania oraz że działalność gospodarcza obejmuje wszelką
działalność polegającą na świadczeniu dóbr lub usług na danym rynku (ww. w pkt 42 wyrok w sprawie Wouters i in., pkt 46, 47).
Należy stwierdzić, że farmaceuci, a przynajmniej wykonujący zawód jako niezależni farmaceuci, świadczą, za wynagrodzeniem,
w szczególności usługi dystrybucji detalicznej leków i ponoszą ryzyko finansowe tej działalności. Prowadzi to do wniosku,
że osoby te prowadzą działalność gospodarczą, a zatem stanowią przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 81 WE, 82 WE i 86 WE (zob.
podobnie i analogicznie wyrok Trybunału z dnia 12 września 2000 r. w sprawach połączonych od C‑180/98 do C‑184/98 Pavlov i in.,
Rec. s. I‑6451, pkt 76, 77; ww. w pkt 42 wyrok w sprawie Wouters i in., pkt 48, 49). Skarżące nie kwestionują zresztą, że
pewną liczbę farmaceutów, członków ONP, można uznać za przedsiębiorstwa w rozumieniu prawa konkurencji, ponieważ wykonują
swój zawód w formie wolnego zawodu i wobec tego ponoszą ryzyko finansowe tej działalności.
Ponadto oprócz farmaceutów prowadzących apteki i ich zastępców, członków sekcji A, również członkowie sekcji G, to znaczy
kierownicy i zastępcy kierowników laboratoriów analiz medycznych, odpowiadają kryteriom pojęcia przedsiębiorstwa. Nawet bowiem
jeśli, jak twierdzą skarżące, farmaceuci należący do sekcji G są w większości zatrudnieni jako pracownicy prywatnych i publicznych
laboratoriów analiz medycznych, to co najmniej część członków tej sekcji można uznać za przedsiębiorstwa w rozumieniu prawa
konkurencji, co zresztą skarżące, odpowiadając na pytanie Sądu, potwierdziły na rozprawie.
Niemniej jednak skarżące podnoszą, że skoro części ich członków nie można uznać za przedsiębiorstwa, to w stosunku do ich
organów przedstawicielskich występujących w sprawie nie znajdzie zastosowania art. 81 WE.
Należy stwierdzić, że tezie tej zaprzecza orzecznictwo. W ww. w pkt 53 wyroku w sprawie FNCBV i in. przeciwko Komisji Sąd
stwierdził, że zrzeszenia zawodowe skupiające i reprezentujące rolników, będących przedsiębiorstwami w rozumieniu art. 81 WE,
można przy stosowaniu tego przepisu zakwalifikować jako związki przedsiębiorstw, mimo że zrzeszają one również małżonków rolników,
w szczególności z tego powodu, że zdaniem Sądu sama okoliczność, iż związek przedsiębiorstw może zrzeszać również osoby lub
jednostki, których nie można uznać za przedsiębiorstwa, w każdym razie nie wystarczy, aby pozbawić takiego charakteru związek
w rozumieniu art. 81 WE (ww. w pkt 53 wyrok w sprawie FNCBV i in. przeciwko Komisji, pkt 55).
Skarżące kwestionują możliwość zastosowania tego wyroku, podkreślając, że Sąd wziął pod uwagę również okoliczność, iż małżonkowie
rolników zazwyczaj uczestniczą w wykonywaniu zadań rodzinnego gospodarstwa rolnego. Małżonkowie ci prowadzą więc działalność
gospodarczą, co nie ma miejsca w przypadku ogromnej liczby członków ONP. Jednak choć Sąd rzeczywiście wymienił taką okoliczność
w pkt 55 ww. w pkt 53 wyroku w sprawie FNCBV i in. przeciwko Komisji, to argument skarżących nie może być skuteczny, bowiem
w tym samym punkcie Sąd wskazał jasno, iż „w każdym razie” sama okoliczność, że niektórzy członkowie nie są przedsiębiorstwami,
nie wystarczy, by omawiany związek nie został objęty zakresem stosowania art. 81 WE.
ONP i skarżące są więc organizacjami zrzeszającymi i reprezentującymi pewną liczbę przedstawicieli zawodu, wśród których farmaceuci
– aptekarze i kierownicy laboratoriów analiz medycznych – odpowiadają pojęciu przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 81 WE.
Okoliczność ta wystarczy, aby dojść do przekonania, że Komisja słusznie zaliczyła ONP i skarżące do przedsiębiorstw w rozumieniu
art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003 (zob. podobnie i analogicznie ww. w pkt 53 wyrok w sprawie FNCBV i in. przeciwko Komisji,
pkt 53, 54) i że mogła zgodnie z prawem poddać je kontroli na podstawie tegoż przepisu. W szczególności istnieje możliwość,
że mając taki charakter, organizacje te mogły podejmować decyzje sprzeczne z art. 81 WE. Hipotezę taką Komisja, zgodnie ze
swoim zadaniem, ma prawo zweryfikować, w szczególności na podstawie dowodów zebranych w toku kontroli.
Argumentacja skarżących opierająca się na wymienionym w ww. w pkt 42 wyroku w sprawie Wouters i in. nie może mieć wpływu na
tę konkluzję. W rzeczywistości kwestią, którą rozstrzygnął ten wyrok, było, czy samorząd zawodowy, taki jak holenderska izba
adwokacka, ustanawiający dane przepisy należy uważać za związek przedsiębiorstw czy też za władzę publiczną (ww. w pkt 42
wyrok w sprawie Wouters i in., pkt 56). Tymczasem w niniejszej sprawie pytanie, czy wykonując swe konkretne prerogatywy, skarżące
są wykluczone z zakresu stosowania 81 WE, czy też wręcz przeciwnie, któreś z podejmowanych przez nie działań należy uważać
za decyzje związków przedsiębiorstw, jest wyraźnie przedwczesne. W tym przypadku będzie trzeba na nie odpowiedzieć przy wydawaniu
decyzji końcowej odnoszącej się do zarzutów ustalonych przez Komisję. Poza tym wyrok w sprawie Wouters i in. potwierdza jednoznacznie,
że organizacje zawodowe nie podlegają co do zasady wykluczeniu z zakresu stosowania art. 81 ust. 1 WE (zob. podobnie ww. w pkt 42
wyrok w sprawie Wouters i in., pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym miejscu należy też podnieść, że nakazana zaskarżoną decyzją kontrola nie dotyczyła wyłącznie ewentualnych decyzji związków
przedsiębiorstw, o których mowa w art. 81 ust. 1 WE i będących przedmiotem ww. w pkt 42 wyroku w sprawie Wouters i in., ale
również ewentualnego udziału skarżących w porozumieniach lub uzgodnionych praktykach farmaceutów we Francji zrzeszonych w ramach
ONP, a także naruszenia art. 82 WE.
Poza tym z akt wynika, że francuska Conseil de la concurrence wydała wiele decyzji stwierdzających naruszenia prawa konkurencji
przez ONP lub przez jej organy oraz że francuski Cour de cassation co najmniej raz podtrzymał jedną z tych decyzji. Bez względu
na to, że decyzje te dotyczyły sekcji A, a nie sekcji G ONP i w odróżnieniu od tego, co deklarują skarżące, mamy tu do czynienia
ze wskazówką dodatkową, pozwalającą Komisji na stwierdzenie, że ONP i skarżące co do zasady nie są wykluczone z zakresu stosowania
art. 81 WE, bowiem niektórzy członkowie sekcji A i G mogą zaliczać się do przedsiębiorstw, a pełnienie przewidzianej przez
prawo misji w interesie publicznym nie stoi na przeszkodzie, by każda z tych sekcji wydawała akty niemające związku z tymi
przepisami prawa i naruszające art. 81 WE.
Na koniec jeśli chodzi o przywoływane przez skarżące, wymienione w ww. w pkt 62 wyroki: w sprawie Apothekerkammer des Saarlandes
i in. oraz w sprawie Komisja przeciwko Włochom, z których wynika, że państwo ma możliwość w ramach ochrony podstawowych wartości
takich jak zdrowie publiczne regulować warunki przyjmowania przez daną organizację do zawodu będącego też przedmiotem regulacji,
należy stwierdzić, że wyroki te odnosiły się zasadniczo do stosowania art. 43 WE i 56 WE dotyczących swobody przedsiębiorczości
i swobodnego przepływu kapitału i do uregulowań krajowych dotyczących warunków wykonywania zawodu farmaceuty. Zatem wyroki
te nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy, bowiem z orzecznictwa wynika, że jeśli dane przepisy nie stanowią ograniczeń
w swobodnym przepływie, ponieważ nie mają nic wspólnego z działalnością gospodarczą, to okoliczność ta nie oznacza, że omawiana
działalność nieodzownie nie jest objęta zakresem stosowania art. 81 WE i 82 WE ani też, że przepisy te nie spełniają przesłanek
stosowania tych artykułów (zob. podobnie i analogicznie wyrok Trybunału z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie C‑519/04 P Meca-Medina
i Majcen przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑6991, pkt 31).
Jak wynika z powyższego, Komisja mogła uznać na etapie wydawania zaskarżonej decyzji, że ONP i skarżące stanowiły związki
przedsiębiorstw w rozumieniu art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003. Nie można więc stwierdzić, że Komisja dopuściła się
naruszenia tego przepisu, zaliczając adresatów zaskarżonej decyzji do związków przedsiębiorstw.
Dlatego też trzeba oddalić część drugą zarzutu trzeciego, a zatem i zarzut trzeci w całości.
Z powyższych rozważań wynika, że skarga powinna zostać oddalona w całości.

W przedmiocie kosztów
Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu postępowania kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca
sprawę. Ponieważ skarżące przegrały sprawę, należy obciążyć je, oprócz ich własnych kosztów, także kosztami poniesionymi przez
Komisję, stosownie do złożonego przez nią wniosku.
Z powyższych względów
SĄD (czwarta izba)
orzeka, co następuje:
1)
Skarga zostaje oddalona.
2)
Conseil national de l’Ordre des pharmaciens (CNOP) i Conseil central de la section G de l’Ordre national des pharmaciens (CCG)
zostają obciążone kosztami postępowania.
Czúcz
Labucka
O’Higgins
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 26 października 2010 r.
Podpisy
*
Język postępowania: francuski.