CELEX: 61990CJ0087
Ίση μεταχείριση μεταξύ ανδρών και γυναικών
Κοινωνική ασφάλιση
Οδηγία 79/7/ΕΟΚ
Χρονική ισχύς

Με τρεις Διατάξεις της 30ής Ιανουαρίου και 15ης Φεβρουαρίου 1990, οι οποίες περιήλθαν στο Δικαστήριο στις 23 Μαρτίου 1990, το Raad van Beroep te ' s-Hertogenbosch ( Κάτω Χώρες ) υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, ορισμένα προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής
ασφαλίσεως
( ΕΕ ειδ. έκδ. 05/003, σ. 160 ).
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο τριών διαφορών μεταξύ Ολλανδών υπηκόων και του Sociale Verzekeringsbank του Άμστερνταμ ( ταμείου κοινωνικής ασφαλίσεως ) σχετικά με την εφαρμογή του γενικού νόμου περί συντάξεων γήρατος ( Algemene Ouderdomswet,
Staatsblad,
281, στο εξής: AOW).
Όπως προκύπτει από τις δικογραφίες των κυρίων υποθέσεων, ο AOW καθιερώνει υπέρ των κατοίκων των Κάτω Χωρών καθώς και υπέρ όσων δεν κατοικούν αλλά υπόκεινται σε φόρο εισοδήματος λόγω δραστηριότητας ασκούμενης στις Κάτω Χώρες, ηλικίας 65 ετών, γενικό σύστημα συντάξεως γήρατος, σύμφωνα με το οποίο τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα γεννώνται βάσει των διανυομένων περιόδων ασφαλίσεως. Κατά το εν λόγω σύστημα, το οποίο εφαρμοζόταν μέχρι την από 1ης Απριλίου 1985 ισχύουσα νομοθετική τροποποίηση, η έγγαμη γυναίκα, κάτοικος Κάτω Χωρών, ο σύζυγος της οποίας, επίσης κάτοικος Κάτω Χωρών, δεν ήταν ασφαλισμένος βάσει του AOW, λόγω του ότι ασκούσε επαγγελματική δραστηριότητα στην αλλοδαπή όπου και ήταν ασφαλισμένος, αποκλειόταν και η ίδια από την ασφάλιση για τις αντίστοιχες περιόδους- αντίθετα, ο έγγαμος άνδρας, κάτοικος Κάτω Χωρών, η σύζυγος του οποίου αποκλειόταν από την ασφάλιση, παρέμενε ασφαλισμένος στο ολλανδικό συνταξιοδοτικό σύστημα.
Ο δικαιούχος συντάξεως, του οποίου ο συντηρούμενος σύζυγος δεν συμπλήρωσε το 65ο έτος της ηλικίας του, λαμβάνει προσαυξημένη σύνταξη. Πάντως, η προσαύξηση μειώνεται ανάλογα με τον αριθμό των ετών κατά τη διάρκεια των οποίων ο συντηρούμενος σύζυγος δεν ήταν ασφαλισμένος.
Η Α. Verholen, προσφεύγουσα της κυρίας δίκης στην υπόθεση C-87/90, έλαβε, αφού άσκησε μισθωτή δραστηριότητα στις Κάτω Χώρες μέχρι το 61ο έτος της ηλικίας της, πρόωρη σύνταξη γήρατος δυνάμει συστήματος συνδεομένου προς τη σύμβαση εργασίας της. Η Τ. Η. Μ. van Wetten-van Uden, προσφεύγουσα της κυρίας δίκης στην υπόθεση C-88/90, όπως και η σύζυγος του G. Η. Heiderijk, προσφεύγοντος της κύριας δίκης στην υπόθεση C-89/90, ουδέποτε άσκησαν επαγγελματική δραστηριότητα.
Το Sociale Verzekeringsbank αρνήθηκε να χορηγήσει στις Verholen και Van Wetten-Van Uden, προσφεύγουσες στις υποθέσεις C-87/90 και C-88/90, οι οποίες συμπλήρωσαν το 65ο έτος της ηλικίας τους, πλήρη σύνταξη, με την αιτιολογία ότι οι σύζυγοί τους, κάτοικοι Κάτω Χωρών, είχαν ασκήσει επί ορισμένες χρονικές περιόδους επαγγελματική δραστηριότητα στην αλλοδαπή όπου και ήταν ασφαλισμένοι. Οσον αφορά τον Heiderijk, προσφεύγοντα στην υπόθεση C-89/90, το ταμείο αποφάσισε τη μείωση της προσαυξήσεως της συντάξεως του γήρατος που δικαιούνταν λόγω συντηρούμενης συζύγου η οποία δεν συμπλήρωσε το 65ο έτος της ηλικίας της, ανάλογα με τον αριθμό των ετών κατά τα οποία η σύζυγος του δεν ήταν ασφαλισμένη, συμπεριλαμβανομένων εκείνων κατά τα οποία ο προσφεύγων είχε εργασθεί στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
Εκτιμώντας ότι οι ασκηθείσες κατά των αποφάσεων του Sociale Verzekeringsbank προσφυγές έθεταν ζήτημα ερμηνείας της οδηγίας 79/7, το Raad van Beroep te s-Hertogenbosch ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
2νψ υπόθεση C-87/90
«Συμβιβάζεται με το άρθρο 4, παράγραφος 1 (και/ή το άρθρο 5) της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ το γεγονός ότι εθνική διάταξη, αποκλείουσα από την ασφάλιση βάσει του AOW αποκλειστικά και μόνο τις έγγαμες γυναίκες, εξακολουθεί να παράγει αποτελέσματα και μετά τις 22 Δεκεμβρίου 1984 υπό την έννοια ότι και μετά την ημερομηνία αυτή η σύνταξη των εν λόγω γυναικών μπορεί να μειωθεί λόγω υπάρξεως προϋποθέσεως περί ασφαλίσεως η οποία δεν ίσχυε για τους άνδρες; »
Σνην νπόθεοη C-88/90
«1)
Κωλύεται το εθνικό δικαστήριο από το κοινοτικό δίκαιο να εξετάσει ( αυτεπαγγέλτως ) αν εθνική νομοθετική ρύθμιση συμβιβάζεται προς οδηγία της ΕΟΚ, της οποίας η προθεσμία μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο έχει λήξει, ο δε διάδικος δεν επικαλείται την οδηγία αυτή ( π.χ. από άγνοια );
2)
Κωλύεται το εθνικό δικαστήριο από το κοινοτικό δίκαιο να εξετάσει αν εθνική νομοθετική ρύθμιση συμβιβάζεται προς οδηγία της ΕΟΚ, της οποίας η προθεσμία μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο έχει λήξει, αν ο διάδικος δεν μπορεί να την επικαλεστεί, επειδή δεν εμπίπτει στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής της, μολονότι υπάγεται σε εθνική νομοθετική ρύθμιση την οποία καλύπτει η οδηγία αυτή;
3)
Αναφέρεται το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής ή πρέπει να θεωρηθεί ότι οριοθετεί ( πέραν της οριοθετήσεως του άρθρου 3 της οδηγίας) τις εθνικές νομοθετικές ρυθμίσεις που καλύπτει η οδηγία; »
Στην υπόθεση C-89/90
« Μπορεί στα πλαίσια ενώπιον εθνικού δικαστηρίου δίκης ο διάδικος να επικαλεστεί το άρθρο 4, παράγραφος 1 ( και/ή το άρθρο 5 ) της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ, όταν υφίσταται τις συνέπειες μιας εθνικής διατάξεως που εισάγει δυσμενή διάκριση σε βάρος της συζύγου του, η οποία δεν είναι διάδικος στην προαναφερθείσα δίκη; »
Με Διάταξη της 16ης Ιανουαρίου 1991, αποφασίστηκε η ένωση και συνεκδίκαση των υποθέσων C-87/90, C-88/90 και C-89/90 προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής αποφάσεως.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά των διαφορών στις κύριες δίκες, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επειδή τα υποβληθέντα από το Raad van Beroep te ' s-Hertogenbosch ερωτήματα, στο πλαίσιο των υποθέσεων C-88/90 και C-89/90, αποσκοπούν στον προσδιορισμό των εξουσιών που διαθέτει το εθνικό δικαστήριο για την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου και των λεπτομερειών της εφαρμογής αυτής, πρέπει να προηγηθεί η απάντηση στα εν λόγω ερωτήματα της εξετάσεως του τιθεμένου στο πλαίσιο της υποθέσεως C-87/90 ερωτήματος, το οποίο αφορά το διαχρονικό πεδίο εφαρμογής της αρχής περί ίσης μεταχειρίσεως που καθιερώνει η οδηγία 79/7.
Επί των ερωτημάτων της υποθέσεως C-88/90
Με το πρώτο ερώτημα στην υπόθεση C-88/90, το Raad van Beroep ερωτά αν το εθνικό δικαστήριο κωλύεται από το κοινοτικό δίκαιο να εκτιμήσει αυτεπαγγέλτως το αν εθνική κανονιστική ρύθμιση συνάδει προς οδηγία, της οποίας η προθεσμία μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο έληξε, εφόσον ο διάδικος δεν επικαλέστηκε ενώπιον του την εν λόγω οδηγία.
Πρέπει συναφώς να υπομνησθεί ότι το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει ότι το άρθρο 177 της Συνθήκης ΕΟΚ παρέχει στα εθνικά δικαστήρια τη δυνατότητα, ανάλογα δε με την περίπτωση επιβάλλει σ' αυτά την υποχρέωση, να υποβάλλουν προδικαστικό ερώτημα εφόσον διαπιστώνουν είτε αυτεπαγγέλτως είτε κατόπιν αιτήσεως των διαδίκων ότι η ουσία της διαφοράς άπτεται ζητήματος εμπίπτοντος στο πρώτο εδάφιο του ( απόφαση της 16ης Ιανουαρίου 1974 στην υπόθεση
166/73, Rheinmühlen, Jurispr. 1974, σ. 33
, σκέψη 3 ).
Η δυνατότητα αυτή της αυτεπάγγελτης υποβολής προδικαστικού ερωτήματος κοινοτικού δικαίου προϋποθέτει ότι, κατά το εθνικό δικαστήριο, πρέπει να πρόκειται είτε για εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου, με συνέπεια τη μη εφαρμογή, εφόσον απαιτείται, του εθνικού δικαίου, είτε για ερμηνεία του εθνικού δικαίου σύμφωνη προς το κοινοτικό δίκαιο.
Το ερώτημα αυτό μπορεί, ειδικότερα, να αφορά οδηγία που οι εθνικές αρχές δεν μετέφεραν στο εθνικό δίκαιο εντός των ταχθεισών προθεσμιών και που είναι υποχρεωτική για τα κράτη μέλη, οι ακριβείς και άνευ αιρέσεων διατάξεις της οποίας μπορούν, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, να τύχουν άμεσης εφαρμογής εκ μέρους εθνικού δικαστηρίου.
Επομένως, το αναγνωριζόμενο στον διάδικο δικαίωμα να επικαλείται ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου και υπό ορισμένες προϋποθέσεις οδηγία, της οποίας η προθεσμία μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο έληξε, δεν αποκλείει τη δυνατότητα του εθνικού δικαστηρίου να λαμβάνει υπόψη την εν λόγω οδηγία, έστω και αν ο διάδικος δεν την επικαλέστηκε.
Συνεπώς, στο πρώτο ερώτημα της υποθέσεως C-88/90 προσήκει η απάντηση ότι το εθνικό δικαστήριο δεν κωλύεται από το κοινοτικό δίκαιο να εκτιμά αυτεπαγγέλτως το σύμφωνο εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως προς τις ακριβείς και άνευ αιρέσεων διατάξεις οδηγίας της οποίας έληξε η προθεσμία μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο, αν ο διάδικος δεν επικαλείται ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου την εν λόγω οδηγία.
Με το δεύτερο ερώτημα στην υπόθεση C-88/90, το εθνικό δικαστήριο ερωτά αν μπορεί να εκτιμήσει το σύμφωνο του εθνικού δικαίου προς την οδηγία σε περίπτωση κατά την οποία ο διάδικος δεν εμπίπτει στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας, μολονότι υπάγεται σε εθνικό νομικό σύστημα καλυπτόμενο από την εν λόγω οδηγία.
Το ερώτημα αυτό εγείρει το αυτό πρόβλημα με εκείνο του σαφώς διατυπωμένου τρίτου ερωτήματος, με το οποίο το εθνικό δικαστήριο ερωτά αν το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7 έχει την έννοια ότι αναφέρεται στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής της ή, όπως συμβαίνει με την περίπτωση του άρθρου 3, στην οριοθέτηση των εθνικών συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως που καλύπτει η οδηγία.
Συναφώς, πρέπει να υπομνηστεί ότι στην απόφαση της 27ης Ιουνίου 1989, συνεκδικα-σθείσες υποθέσεις
48/88, 106/88 και 107/88, Achterberg-te Riele
κλπ.
( Συλλογή 1989, σ. 1963, σκέψη 9 )
, το Δικαστήριο έκρινε ότι το προσωπικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας καθορίζεται στο άρθρο 2 αυτής, δυνάμει του οποίου η οδηγία εφαρμόζεται επί του ενεργού πληθυσμού, επί των προσώπων που αναζητούν εργασία, καθώς και επί των εργαζομένων των οποίων η δραστηριότητα διεκόπη λόγω της επελεύσεως ενός από τους κινδύνους που απαριθμούνται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο α, αυτής.
Πρέπει να διευκρινιστεί περαιτέρω ότι, όταν η διάταξη μιας οδηγίας, όπως εν προκειμένω το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7, ορίζει επακριβώς όσους υπάγονται στις ευεργετικές διατάξεις της οδηγίας, το εθνικό δικαστήριο δεν μπορεί να επεκτείνει το προσωπικό πεδίο εφαρμογής της, με το αιτιολογικό ότι οι διάδικοι εμπίπτουν σε εθνικό σύστημα, όπως ο AOW, στο οποίο αναφέρεται άλλη διάταξη της οδηγίας αφορώσα το καθ' ύλην πεδίο εφαρμογής της, όπως το άρθρο 3 της οδηγίας 79/7.
Επομένως, στο δεύτερο και τρίτο ερώτημα της υποθέσεως C-88/90 προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7 έχει την έννοια ότι αναφέρεται στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας, το περιεχόμενο της οποίας δεν μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με το καθ' ύλην πεδίο εφαρμογής, όπως ορίζεται στο άρθρο 3 αυτής.
Επί του ερωτήματος της υποθέσεως C-89/90
Το τιθέμενο στην υπόθεση C-89/90 ερώτημα συνίσταται στο αν ο διάδικος μπορεί να επικαλεστεί ενώπιον εθνικού δικαστηρίου τις διατάξεις της οδηγίας 79/7, όταν υφίσταται τα αποτελέσματα εθνικής διατάξεως η οποία εισάγει δυσμενή διάκριση σε βάρος της συζύγου του η οποία δεν είναι διάδικος στη συγκεκριμένη δίκη.
Πρέπει να διευκρινιστεί καταρχάς ότι το δικαίωμα επικλήσεως των διατάξεων της οδηγίας 79/7 δεν περιορίζεται στους διαδίκους οι οποίοι υπάγονται στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, στο μέτρο που δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι και άλλα πρόσωπα έχουν ενδεχομένως άμεσο συμφέρον για την τήρηση υπέρ των προστατευομένων προσώπων της αρχής περί απαγορεύσεως των διακρίσεων.
Μολονότι εναπόκειται, καταρχήν, στο εθνικό δίκαιο να προσδιορίζει τη νομιμοποίηση και το έννομο συμφέρον του διαδίκου να προσφύγει στη δικαιοσύνη, εντούτοις, το κοινοτικό δίκαιο απαιτεί η εθνική νομοθετική ρύθμιση να μη θίγει το δικαίωμα αποτελεσματικής ένδικης προστασίας ( βλ. απόφαση της 15ης Μαΐου 1986 στην υπόθεση
222/84, Johnston, Συλλογή 1986, σ. 1651
απόφαοη της 15ης Οκτωβρίου 1987 στην υπόθεση
222/86, Heylens, Συλλογή 1987, σ. 4097
) και η εφαρμογή της εθνικής νομοθετικής ρυθμίσεως να μη καθιστά πρακτικώς αδύνατη την άσκηση των δικαιωμάτων που αναγνωρίζει η κοινοτική δικαιοταξία (απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 1983 στην υπόθεση
199/82, San Giorgio, Συλλογή 1983, σ. 3595
).
Πάντως, στη συγκεκριμένη περίπτωση, πρέπει να διευκρινιστεί ότι ο διάδικος, ο οποίος υφίσταται τα αποτελέσματα εθνικής διατάξεως που εισάγει δυσμενή διάκριση δεν έχει το δικαίωμα να επικαλεστεί την οδηγία 79/7 παρά μόνο σε περίπτωση κατά την οποία η σύζυγος του, σε βάρος της οποίας εφαρμόζεται η δυσμενής διάκριση, εμπίπτει και η ίδια στο πεδίο εφαρμογής της.
Υπό τις περιστάσεις αυτές, στο τεθέν ερώτημα της υποθέσεως C-89/90 προσήκει η απάντηση ότι ο διάδικος μπορεί να επικαλείται ενώπιον εθνικού δικαστηρίου τις διατάξεις της οδηγίας 79/7, οσάκις υφίσταται τα αποτελέσματα εθνικής διατάξεως που εισάγει διάκριση σε βάρος της συζύγου του, η οποία δεν είναι διάδικος στη δίκη εφόσον όμως η σύζυγος εμπίπτει και η ίδια στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.
Επί του ερωτήματος της υποθέσεως C-87/90
Το τιθέμενο στην υπόθεση C-87/90 ερώτημα αφορά το αν τα άρθρα 4, παράγραφος 1, και 5 της οδηγίας 79/7 απαγορεύουν τη διατήρηση, μετά τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο της οδηγίας, των αποτελεσμάτων προγενέστερης εθνικής νομοθετικής ρυθμίσεως, η οποία απέκλειε υπό ορισμένες προϋποθέσεις τις έγγαμες γυναίκες από το πλεονέκτημα της ασφαλίσεως γήρατος.
Πρέπει να θπομνηστει ότι, με την απόφαση της 24ης Ιουνίου 1987 στην υπόθεση 384/85, Borrie Clark (Συλλoνή 1987, σ. 2865), το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η οοηγία 79/7 δεν προέβλεψε καμία παρέκκλιση από την, κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, αυτής, αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, οπότε αποκλείεται η παράταση των αποτελεσμάτων προγενεστέρων εθνικών διατάξεων που εισάγουν δυσμενή διάκριση Με την απόφαση της 8ης Μαρτίου 1988 στην υπόθεση
80/87, Dik κ.λπ. (Συλλογή 1988 σ. 1601 )
, το Δικαστήριο έκρινε ότι μετά τις 23 Δεκεμβρίου 1984 τα κράτη μέλη δεν μπορούν να διατηρούν καταστάσεις εισάγουσες άνιση μεταχείριση οφειλόμενες στο γεγονός ότι οι απαιτούμενες για τη γένεση του δικαιώματος λήψεως παροχών προϋποθέσεις προηγούνται της ημερομηνίας αυτής.
Η Ολλανδική Κυβέρνηση και το Sociale Verzekeringsbank παρατηρούν κακώς ότι η νομολογία αυτή, εφαρμοζόμενη στο πλαίσιο των καλυπτόντων κινδύνους συστημάτων, δεν μπορεί να μεταφερθεί στα βασιζόμενα στην καταβολή εισφορών ασφαλιστικά συστήματα, όπως το σύστημα του AOW. Συγκεκριμένα, οι διατάξεις της οδηγίας 79/7, όπως και οι αποφάσεις της 24ης Ιουνίου 1987 στην υπόθεση Borne Clarke και της 8ης Μαρτίου 1988 στην υπόθεση Dik κ.λπ. που προαναφέρθηκαν, θέτουν σαφέστατα την αρχή της απαγορεύσεως οποιασδήποτε δυσμενούς διακρίσεως μετά τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο της οδηγίας, χωρίς να γίνεται διάκριση μεταξύ των διαφόρων συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως.
Υπό τις περιστάσεις αυτές, στο τιθέμενο στην υπόθεση C-87/90 ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι η οδηγία 79/7 έχει την έννοια ότι δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να διατηρούν, μετά τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς της στο εθνικό δίκαιο που ορίζεται στο άρθρο 8 αυτής, τα αποτελέσματα προγενέστερης εθνικής νομοθετικής ρυθμίσεως, η οποία απέκλειε υπό ορισμένες προϋποθέσεις τις έγγαμες γυναίκες από το πλεονέκτημα της υπαγωγής τους στην ασφάλιση γήρατος.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Κυβέρνηση του Βασιλείου των Κάτω Χωρών και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους των κυρίων δικών τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το Raad van Beroep te ' s-Hertogenbosch, με Διατάξεις της 30ής Ιανουαρίου και 15ης Φεβρουαρίου 1990, αποφαίνεται:

1)
Εθνικό δικαστήριο δεν κωλύεται από το κοινοτικό δίκαιο να εκτιμά αυτεπαγγέλτως το σύμφωνο εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως προς τις ακριβείς και άνευ αιρέσεων διατάξεις οδηγίας, της οποίας έληξε η προθεσμία μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο, αν ο διάδικος δεν επικαλείται ενώπιον του την εν λόγω οδηγία.

2)
Το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως, έχει την έννοια ότι αναφέρεται στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας, το περιεχόμενο της οποίας δεν μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με το καθ' ύλην πεδίο εφαρμογής, όπως ορίζεται στο άρθρο 3 αυτής.

3)
Ο διάδικος μπορεί να επικαλείται ενώπιον εθνικού δικαστηρίου τις διατάξεις της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ, οσάκις υφίσταται τα αποτελέσματα εθνικής διατάξεως που εισάγει διάκριση σε βάρος της συζύγου του, η οποία δεν είναι διάδικος στη δίκη, εφόσον όμως η σύζυγος εμπίπτει και η ίδια στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.

4)
Η οδηγία 79/7/ΕΟΚ έχει την έννοια ότι δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να διατηρούν, μετά τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς της στο εθνικό δίκαιο που ορίζεται στο άρθρο 8 αυτής, τα αποτελέσματα προγενέστερης εθνικής νομοθετικής ρυθμίσεως, η οποία απέκλειε υπό ορισμένες προϋποθέσεις τις έγγαμες γυναίκες από το πλεονέκτημα της υπαγωγής τους στην ασφάλιση γήρατος.

Due
Rodríguez Iglesias
Diez de Velasco
Slynn
Κακούρη
Joliét
Schockweiler
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 11 Ιουλίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος
O. Due
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.