CELEX: 62008CJ0160
Παράβαση κράτους μέλους
Δημόσιες συμβάσεις υπηρεσιών
Άρθρα 43 EΚ και 49 ΕΚ
Οδηγία 92/50/EΟΚ και 2004/18/ΕΚ
Δημόσιες υπηρεσίες πρώτων βοηθειών
Επείγουσα μεταφορά ασθενών και εξειδικευμένη μεταφορά ασθενών
Υποχρέωση διαφάνειας
Άρθρο 45 ΕΚ
Δραστηριότητες που συνδέονται με την άσκηση δημοσίας εξουσίας
Άρθρο 86, παράγραφος 2, ΕΚ
Υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος

Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, σκέψη 36).
Όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας στο σημείο 58 των προτάσεών της, τέτοιου είδους συμμετοχή προϋποθέτει επαρκώς εξειδικευμένη
άσκηση δικαιωμάτων που εκφεύγουν των ορίων των κοινών διατάξεων, προνομίων δημόσιας αρχής ή εξουσιών με δεσμευτικό χαρακτήρα.
Εν προκειμένω, σκόπιμο είναι να υπογραμμιστεί ότι η συμβολή στην προστασία της δημόσιας υγείας, για την οποία οποιοσδήποτε
είναι δυνατό να κληθεί, ιδίως παρέχοντας βοήθεια σε πρόσωπο που διατρέχει κίνδυνο ζωής ή υγείας δεν αρκεί για να θεωρηθεί
ότι αποτελεί συμμετοχή στην άσκηση δημόσιας εξουσίας (βλ. συναφώς, αποφάσεις της 29ης Οκτωβρίου 1998, C-114/97, Επιτροπή κατά
Ισπανίας, Συλλογή 1998, σ. I-6717, σκέψη 37, και προαναφερθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 38).
Όσον αφορά το δικαίωμα των παρεχόντων υπηρεσίες μεταφοράς ασθενών να χρησιμοποιούν εργαλεία όπως συσκευές φωτεινής και ηχητικής
προειδοποίησης, καθώς και το δικαίωμα της κατά προτεραιότητα διελεύσεως που τους αναγνωρίζει ο γερμανικός κώδικας οδικής κυκλοφορίας,
αποτυπώνουν, βεβαίως, την προεξέχουσα σημασία που προσδίδει ο εθνικός νομοθέτης στη δημόσια υγεία έναντι των γενικών κανόνων
οδικής κυκλοφορίας.
Εντούτοις, τέτοιου είδους δικαιώματα δεν μπορούν, καθαυτά, να θεωρηθούν ως ευθεία και ειδική συμμετοχή στην άσκηση δημόσιας
εξουσίας, καθόσον οι παρέχοντες τις εν λόγω υπηρεσίες δεν απολαύουν εξαιρετικών σε σχέση με το κατά κανόνα ισχύον δίκαιο προνομίων
ή εξουσίας επιβολής κυρώσεων προκειμένου να διασφαλίσουν την τήρηση αυτού, η οποία, γεγονός που δεν αμφισβητείται από τους
διαδίκους, εμπίπτει στην αρμοδιότητα των αστυνομικών και των δικαστικών αρχών (βλ., κατ’ αυτή την έννοια, προπαρατεθείσες
αποφάσεις Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 39, και Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, σκέψη 44).
Δεν θα μπορούσαν κατά μείζονα λόγο να θεωρηθούν ότι αποτελούν ιδιαίτερα χαρακτηριστική περίπτωση ασκήσεως προνομίων δημόσιας
εξουσίας ή εξουσιών που δεν εμπίπτουν στο κοινό δίκαιο, στοιχεία, όπως αυτά που επικαλείται η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της
Γερμανίας, σχετικά με ειδικές οργανωτικές ικανότητες στον τομέα των παρεχόμενων υπηρεσιών, με την εξουσία υποχρεώσεων πληροφορήσεως
και λογοδοτήσεως, καθώς και με αποφάσεις περί επεμβάσεως άλλων εξειδικευμένων υπηρεσιών, ή ακόμη με τη συμμετοχή στον διορισμό
διοικητικών υπαλλήλων σε σχέση με τις επίμαχες υπηρεσίες.
Ούτε και το γεγονός, που επίσης υπογράμμισε η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, ότι η παροχή δημόσιων υπηρεσιών μεταφοράς
ασθενών προϋποθέτει συνεργασία με τις δημόσιες αρχές καθώς και με μέλη επαγγελματικών ομάδων που διαθέτουν προνόμια δημοσίου
δικαίου, όπως τα μέλη των αστυνομικών δυνάμεων, αποτελεί στοιχείο το οποίο συνδέει τη δραστηριότητα παροχής των εν λόγω υπηρεσιών
με την άσκηση δημόσιας εξουσίας (βλ., κατ’ αυτή την έννοια, προπαρατεθείσα απόφαση Reyners, σκέψη 51).
Το ίδιο ισχύει και για την περίσταση, που επίσης προβάλλει η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, κατά την οποία οι συμβάσεις
για την παροχή των επίμαχων υπηρεσιών διέπονται από το δημόσιο δίκαιο και οι σχετικές δραστηριότητες ασκούνται για λογαριασμό
προσώπων δημοσίου δικαίου, που είναι οι καθ’ ύλην αρμόδιοι φορείς παροχής δημόσιων υπηρεσιών πρώτων βοηθειών (βλ., κατ’ αυτή
την έννοια, απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2007, C-281/06, Jundt, Συλλογή 2007, σ. I-12231, σκέψεις 36 έως 39).
Επομένως πρέπει να αποκλειστεί η εφαρμογή των άρθρων 45 ΕΚ και 55 ΕΚ στις επίδικες εν προκειμένω δραστηριότητες.
Πρέπει, κατά συνέπεια, να εξεταστεί το βάσιμο της προβαλλόμενης από την Επιτροπή παραβάσεως.
–       Όσον αφορά την προβαλλόμενη από την Επιτροπή παράβαση
Επισημαίνεται, προκαταρκτικώς, ότι, πρώτον, από τα στοιχεία που έχει προσκομίσει η Επιτροπή στα γραπτά υπομνήματα που κατέθεσε
στο Δικαστήριο η υπό κρίση προσφυγή περιορίζεται, μεταξύ των διάφορων τρόπων παροχής δημόσιων υπηρεσιών μεταφοράς ασθενών
που υφίστανται στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, στο επονομαζόμενο πρότυπο «υποβολής προσφοράς», δυνάμει του οποίου
ο παρέχων υπηρεσίες στον οποίο ανατέθηκε η εκτέλεση της συμβάσεως αμείβεται απευθείας από την αναθέτουσα αρχή με την οποία
συνήψε τη σύμβαση ή από οργανισμό χρηματοδοτήσεως που συνδέεται με την εν λόγω αναθέτουσα αρχή.
Δεύτερον, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας δεν αμφισβήτησε τον ισχυρισμό της Επιτροπής κατά τον οποίο οι οργανισμοί
της τοπικής αυτοδιοικήσεως που συνήψαν τις διάφορες συμβάσεις που αναφέρονται στην προσφυγή είναι αναθέτουσες αρχές κατά την
έννοια του άρθρου 1, στοιχείο β΄, της οδηγίας 92/50 ή του άρθρου 1, παράγραφος 9, της οδηγίας 2004/18 (βλ., σχετικώς, απόφαση
της 18ης Νοεμβρίου 2004, C-126/03, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 2004, σ. I-11197, σκέψη 18).
Τρίτον, όσον αφορά το γεγονός που επικαλείται η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, ότι οι συμβάσεις με τις οποίες ανατέθηκε
η παροχή των συγκεκριμένων υπηρεσιών διέπονται από το δημόσιο δίκαιο, δεν μπορεί να αναιρέσει την ύπαρξη του συμβατικού στοιχείου
που απαιτεί το άρθρο 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 92/50 ή το άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο α΄, της οδηγίας 2004/18. Αντιθέτως,
όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, συνηγορεί υπέρ της υπάρξεως τέτοιου στοιχείου (βλ., κατ’ αυτή την έννοια, απόφαση της 12ης Ιουλίου
2001, C-399/98, Ordine degli Architetti κ.λπ., Συλλογή 2001, σ. I-5409, σκέψη 73).
Ο έγγραφος και ο επαχθής χαρακτήρας των συμβάσεων αυτών ουδόλως αμφισβητείται καθαυτός από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της
Γερμανίας, η οποία δεν αντικρούει, κατά μείζονα λόγο, τα στοιχεία που απαριθμεί η Επιτροπή κατά τα οποία η αντίστοιχη αξία
των διάφορων επίμαχων συμβάσεων υπερβαίνει σημαντικά τα κατώτατα όρια εφαρμογής που προβλέπει το άρθρο 7 της οδηγίας 92/50
ή της οδηγίας 2004/18.
Τέταρτον, επίσης δεν αμφισβητείται από τους διαδίκους ότι οι επίμαχες στην παρούσα υπόθεση υπηρεσίες επείγουσας μεταφοράς
ασθενών ή εξειδικευμένης μεταφοράς ασθενών εμπίπτουν τόσο στην κατηγορία 2 ή 3 του παραρτήματος Ι Α της οδηγίας 92/50 ή του
παραρτήματος II A της οδηγίας 2004/18 όσο και στην κατηγορία 25 του παραρτήματος I B της οδηγίας 92/50 ή του παραρτήματος
II B της οδηγίας 2004/18, με αποτέλεσμα στις συμβάσεις που έχουν ως αντικείμενο τέτοιου είδους υπηρεσίες να εφαρμόζεται το
άρθρο 10 της οδηγίας 92/50 ή το άρθρο 22 της οδηγίας 2004/18 (βλ., συναφώς, απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 1998, C-76/97, Tögel,
Συλλογή 1998, σ. I-5357, σκέψη 40).
Αντιθέτως, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας διαψεύδει ορισμένα πραγματικά περιστατικά που προβάλλει η Επιτροπή. Αποκρούει
επίσης τον ισχυρισμό αυτής, κατά τον οποίο τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά μαρτυρούν την ύπαρξη γενικευμένης πρακτικής
όσον αφορά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων παροχής υπηρεσιών μεταφοράς ασθενών.
Όσον αφορά τα προβαλλόμενα πραγματικά περιστατικά
Κατά πάγια νομολογία, όταν η Επιτροπή επικαλείται λεπτομερώς εμπεριστατωμένες καταγγελίες από τις οποίες προκύπτουν κατ’ επανάληψη
παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης, στο οικείο κράτος μέλος εναπόκειται να αμφισβητήσει κατά τρόπο συγκεκριμένο τα πραγματικά
περιστατικά που προβάλλονται με τις καταγγελίες αυτές (βλ., σχετικώς, απόφαση της 19ης Μαρτίου 2009, C-489/06, Επιτροπή κατά
Ελλάδας, Συλλογή 2009, σ. Ι-1797, σκέψη 40 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας δεν αμφισβητεί την ακρίβεια των διαπιστωθέντων από την Επιτροπή πραγματικών
περιστατικών όσον αφορά αντιστοίχως τη σύμβαση που συνήψε ο Δήμος του Μαγδεμβούργου στο ομόσπονδο κράτος της Σαξονίας- Άνχαλτ,
τη σύμβαση για την εκμετάλλευση του σταθμού πρώτων βοηθειών του Witten-Herbede στο ομόσπονδο κράτος της Ρηνανίας της Βόρειας
Βεστφαλίας, καθώς και τις συμβάσεις που συνήψε η περιφέρεια του Ανόβερου και η περιφέρεια του Hameln-Pyrmont, στο ομόσπονδο
κράτος της Κάτω Σαξονίας· οι επίμαχες συμβάσεις αναφέρονται στις σκέψεις 27 και 29 έως 31 της παρούσας αποφάσεως.
Το συγκεκριμένο κράτος μέλος ενίσταται, αντιθέτως, όσον αφορά τους πραγματικούς ισχυρισμούς της Επιτροπής σχετικά με τις συμβάσεις
που συνήψαν αντιστοίχως ο Δήμος της Βόννης, η περιφέρεια του Uelzen και οι διάφοροι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοικήσεως του
ομόσπονδου κράτους της Σαξονίας.
Όσον αφορά, καταρχάς, τη σύμβαση που συνήψε ο Δήμος της Βόννης, η οποία αναφέρεται στη σκέψη 28 της παρούσας αποφάσεως, οι
διευκρινίσεις που παρέσχε η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας σχετικά με τους λόγους αποκλεισμού ενός Γερμανού υποψηφίου
δεν είναι ικανές να αντικρούσουν τους ισχυρισμούς της Επιτροπής, που δεν αμφισβητούνται από το εν λόγω κράτος μέλος, περί
μη τηρήσεως στο πλαίσιο της συμβάσεως, των κανόνων του δικαίου της Ένωσης για τη διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις.
Όσον αφορά, περαιτέρω, τη σύμβαση που συνήψε η περιφέρεια του Uelzen, μνεία της οποίας γίνεται στη σκέψη 32 της παρούσας αποφάσεως,
η αιτίαση της Επιτροπής στηρίζεται, όπως προκύπτει από την ενώπιον του Δικαστηρίου αντιπαράθεση των διαδίκων, στην επέκταση,
το 2004, του αντικειμένου της συμβάσεως που συνήφθη το 1984 μεταξύ της εν λόγω περιφέρειας και της τοπικής αρχής του DRK στην
εκμετάλλευση του σταθμού πρώτων βοηθειών του Bad Bevensen, κατά παράβαση του δικαίου της Ένωσης για τις δημόσιες συμβάσεις.
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι τροποποίηση της αρχικής συμβάσεως μπορεί να θεωρηθεί ως ουσιαστική και συνεπώς να συνιστά σύναψη
νέας συμβάσεως, κατά την έννοια της οδηγίας 92/50 ή της οδηγίας 2004/18, όταν διευρύνει σημαντικώς το αντικείμενο της συμβάσεως,
περιλαμβάνοντας υπηρεσίες που δεν είχαν αρχικώς προβλεφθεί (βλ., σχετικώς, απόφαση της 19ης Ιουνίου 2008, C-454/06, pressetext
Nachrichtenagentur, Συλλογή 2008, σ. I-4401, σκέψη 36).
Εν προκειμένω, από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι η αξία της συμβάσεως για την εκμετάλλευση του σταθμού πρώτων
βοηθειών του Bad Bevensen ανέρχεται σε 673 719,92 ευρώ, ήτοι σε ποσό πολύ μεγαλύτερο από τα κατώτατα όρια εφαρμογής των οδηγιών
92/50 και 2004/18.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, η επέκταση που αναφέρεται στη σκέψη 98 της παρούσας αποφάσεως πρέπει, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή,
να θεωρηθεί ουσιαστική τροποποίηση της αρχικής συμβάσεως, η οποία προϋπέθετε την τήρηση των σχετικών διατάξεων του δικαίου
της Ένωσης για τις δημόσιες συμβάσεις.
Όσον αφορά, τέλος, τις συμβάσεις που συνήφθησαν στο ομόσπονδο κράτος της Σαξονίας, μνεία των οποίων γίνεται στις σκέψεις 33
έως 35 της παρούσας αποφάσεως, η περίσταση που προβάλλει η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, όσον αφορά την παύση της
προσαπτομένης παραβάσεως κατά τη λήξη των ανανεωθεισών συμβάσεων μεταξύ του 2002 και του 2004 και τη θέση σε ισχύ τον Ιανουάριο
του 2005 νέου ρυθμιστικού πλαισίου στο συγκεκριμένο ομόσπονδο κράτος, το οποίο εισήγαγε διαφανή διαδικασία συνάψεως συμβάσεων
για δημόσιες υπηρεσίες παροχής πρώτων βοηθειών, δεν μπορεί να οδηγήσει στην απόρριψη των ισχυρισμών της Επιτροπής, τους οποίους
δεν αμφισβητεί το συγκεκριμένο κράτος μέλος, κατά τους οποίους οι εν λόγω συμβάσεις παρατάθηκαν υπό το κράτος του προηγούμενου
ρυθμιστικού πλαισίου, έως την 31η Δεκεμβρίου 2008, χωρίς διατυπώσεις διαφάνειας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η κατάσταση που καταγγέλλει η Επιτροπή όσον αφορά διάφορες συμβάσεις του ομόσπονδου κράτους της Σαξονίας συνεπώς εξακολουθούσε
να υφίσταται κατά την ημερομηνία λήξεως της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, ημερομηνία κρίσιμη για την εκτίμηση
της προσαπτόμενης παραβάσεως (απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2009, C-562/07, Επιτροπή κατά Ισπανίας, Συλλογή 2009, σ. Ι‑9553, σκέψη
23), ήτοι στις 16 Φεβρουαρίου 2007.
Συνεπώς, το σύνολο των προβαλλόμενων από την Επιτροπή πραγματικών περιστατικών πρέπει να θεωρηθεί ότι έχει αποδειχθεί.
Όσον αφορά την προβαλλόμενη πρακτική
Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας προσάπτει στην Επιτροπή ότι επικαλείται μεμονωμένες περιπτώσεις, προκειμένου να προβάλει
την ύπαρξη αντίθετης προς το δίκαιο της Ένωσης γενικής πρακτικής συνάψεως δημοσίων συμβάσεων παροχής υπηρεσιών μεταφοράς ασθενών.
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει από το Δικαστήριο τη διαπίστωση παραβάσεως του δικαίου της Ένωσης
λόγω μιας γενικώς ακολουθούμενης, εκ μέρους των αρχών κράτους μέλους, πρακτικής αντίθετης προς τη συγκεκριμένη οδηγία, επικαλούμενη
προς τούτο ως παράδειγμα ορισμένες ειδικές περιπτώσεις (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2007, C-248/05,
Επιτροπή κατά Ιρλανδίας, Συλλογή 2007, σ. I‑9261, σκέψη 64 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Η διαπίστωση παραβάσεως βάσει της ακολουθούμενης από κράτος μέλος διοικητικής πρακτικής προϋποθέτει, εντούτοις, επαρκώς τεκμηριωμένη
και εμπεριστατωμένη απόδειξη της προσαπτόμενης πρακτικής από την Επιτροπή. Συνεπώς, η διοικητική αυτή πρακτική πρέπει να είναι
αρκούντως παγιωμένη και γενική. Για τον σκοπό δε αυτόν, η Επιτροπή δεν μπορεί να στηριχθεί σε κάποιο τεκμήριο (απόφαση της
7ης Ιουνίου 2007, C-156/04, Επιτροπή κατά Ελλάδας, Συλλογή 2007, σ. I-4129, σκέψη 50 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία, καθώς
και της 19ης Μαρτίου 2009, Επιτροπή κατά Ελλάδας, προπαρατεθείσα, σκέψη 48).
Στην περίπτωση κατά την οποία η Επιτροπή προσκομίζει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία προκύπτει ότι οι αρχές κράτους
μέλους διαμόρφωσαν διαρκή και κατ’ επανάληψη ακολουθούμενη πρακτική ερχόμενη σε αντίθεση προς διατάξεις του δικαίου της Ένωσης,
εναπόκειται στο συγκεκριμένο κράτος μέλος να αμφισβητήσει κατά τρόπο τεκμηριωμένο και λεπτομερή τα προβαλλόμενα στοιχεία και
τις συνέπειες που απορρέουν από αυτά (βλ. αποφάσεις της 26ης Απριλίου 2005, C-494/01, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας, Συλλογή 2005,
σ. Ι-3331, σκέψη 47, καθώς και της 25ης Οκτωβρίου 2007, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας, προπαρατεθείσα, σκέψη 69).
Εν προκειμένω, έναντι των πραγματικών ισχυρισμών της Επιτροπής σχετικά με τις επανειλημμένες περιπτώσεις παραβιάσεως του δικαίου
της Ένωσης στο πλαίσιο της συνάψεως δημοσίων συμβάσεων υπηρεσιών μεταφοράς ασθενών στα ομόσπονδα κράτη της Σαξονίας-Άνχαλτ,
της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, της Κάτω Σαξονίας και της Σαξονίας, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας δεν μπόρεσε,
όπως προκύπτει από τις σκέψεις 95 έως 104 της παρούσας αποφάσεως, να διαψεύσει το ουσία βάσιμο των καταγγελθέντων γεγονότων.
Εξάλλου δεν προσκόμισε στοιχεία ικανά να αποδείξουν ότι στα ομόσπονδα αυτά κράτη άλλες συμβάσεις που συνήφθησαν βάσει του
προτύπου της υποβολής προσφοράς συνήφθησαν σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης για τις δημόσιες συμβάσεις.
Αντιθέτως, όπως επισήμανε και η γενική εισαγγελέας στο σημείο 150 των προτάσεών της, οι δηλώσεις της Επιτροπής, οι οποίες
δεν αντικρούσθηκαν από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και πιστοποιούν τον πολύ περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων
συνάψεως δημόσιας συμβάσεως υπηρεσιών μεταφοράς ασθενών σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης, επιρρωννύουν την ύπαρξη στα τέσσερα
επίμαχα ομόσπονδα κράτη πρακτικής που δεν περιορίζεται στις ειδικές περιπτώσεις που προβάλλει η Επιτροπή στην υπό κρίση προσφυγή.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η προβαλλόμενη από την Επιτροπή πρακτική πρέπει να θεωρηθεί ως αποδεδειγμένη όσον αφορά
τα ομόσπονδα κράτη της Σαξονίας- Άνχαλτ, της Ρηνανίας της Βόρειας Βεστφαλίας, της Κάτω Σαξωνίας και της Σαξονίας.
Πρέπει, κατά συνέπεια, να εκτιμηθεί αν υφίσταται παράβαση των οδηγιών 92/50 και 2004/18 καθώς και των άρθρων 43 ΕΚ και 49
ΕΚ, που προβάλλει η Επιτροπή.
Όσον αφορά τις παραβάσεις που αφορούν τη μη τήρηση της οδηγίας 92/50 ή της οδηγίας 2004/18, καθώς και των άρθρων 43 ΕΚ και
49 ΕΚ
Στην προσφυγή της η Επιτροπή υποστηρίζει ότι στις περιπτώσεις προκηρύξεως διαγωνισμού για δημόσιες συμβάσεις μεταφοράς ασθενών
στις οποίες η αξία των υπηρεσιών υπερβαίνει την αξία των υγειονομικών υπηρεσιών, η επίμαχη πρακτική συνιστά παράβαση του άρθρου
10 σε συνδυασμό με τους τίτλους III έως VI της οδηγίας 92/50 ή, από την 1η Φεβρουαρίου 2006, του άρθρου 22 σε συνδυασμό με
τα άρθρα 23 έως 55 της οδηγίας 2004/18. Δυνάμει των διαφόρων αυτών τίτλων ή διατάξεων, στην αναθέτουσα αρχή απόκειται κυρίως
να προβεί σε δημοσίευση προκηρύξεως διαγωνισμού σε επίπεδο Ένωσης για τη σύναψη της επίμαχης συμβάσεως και να διασφαλίσει
τη δημοσιότητα των αποτελεσμάτων της διαδικασίας συνάψεως της συμβάσεως.
Στις περιπτώσεις προκηρύξεως διαγωνισμού για δημόσιες συμβάσεις παροχής υπηρεσιών μεταφοράς ασθενών, στις οποίες η αξία των
υγειονομικών υπηρεσιών υπερβαίνει την αξία των υπηρεσιών μεταφοράς, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η επίμαχη πρακτική συνιστά
παράβαση του άρθρου 10 σε συνδυασμό με το άρθρο της οδηγίας 92/50 ή, από την 1η Φεβρουαρίου 2006, του άρθρου 22 σε συνδυασμό
με το άρθρο 35, παράγραφος 4, της οδηγίας 2004/18. Οι διατάξεις αυτές επιβάλλουν κατ’ ουσίαν στην αναθέτουσα αρχή να διασφαλίζει
τη δημοσιότητα των αποτελεσμάτων αναθέσεως του αντικειμένου της συμβάσεως.
Η Επιτροπή προβάλλει επιπλέον αιτίαση σχετικά με παράβαση των άρθρων 43 ΕΚ και 49 ΕΚ, η οποία, όμως, όπως συνάγεται από τις
σκέψεις 45 έως 47 και 52 της παρούσας αποφάσεως, δεν είναι παραδεκτή, καθόσον αφορά τη σύναψη συμβάσεων που εμπίπτουν στην
περίπτωση της προηγούμενης σκέψεως.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο διαδικασίας του άρθρου 226 ΕΚ λόγω παραβάσεως, εναπόκειται
στην Επιτροπή να αποδείξει την ύπαρξη της φερόμενης παραβάσεως. Η ίδια οφείλει να προσκομίσει στο Δικαστήριο τα στοιχεία εκείνα
που είναι αναγκαία για τη διαπίστωση της παραβάσεως αυτής, χωρίς να μπορεί να στηριχθεί σε οποιοδήποτε τεκμήριο (βλ. απόφαση
της 29ης Οκτωβρίου 2009, C-246/08, Επιτροπή κατά Φινλανδίας, Συλλογή 2009, σ. Ι-10605, σκέψη 52 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας στο σημείο 113 των προτάσεών της, η υποχρέωση της Επιτροπής να αποδείξει επακριβώς το
συγκεκριμένο αντικείμενο της φερόμενης παραβάσεως είναι αναγκαία για την ορθή κατανόηση εκ μέρους του καθού κράτους μέλους
των μέτρων που πρέπει αυτό να λάβει, σε περίπτωση που διαπιστωθεί η ύπαρξη παραβάσεως, ώστε να αποκατασταθεί η πλήρης συμμόρφωση
της καταγγελλόμενης καταστάσεως με το δίκαιο της Ένωσης.
Εν προκειμένω, από τη δικογραφία προκύπτει ότι, αφότου η Επιτροπή διευκρίνισε στην αιτιολογημένη γνώμη της ότι δεν έχει στη
διάθεσή της επαρκείς πληροφορίες προκειμένου να εκτιμήσει ποιες υπηρεσίες μεταξύ των υπηρεσιών μεταφοράς ή των υγειονομικών
υπηρεσιών αφορούν πρωτίστως οι υποδεικνυόμενες συμβάσεις, εκουσίως παρέλειψε, όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας στο σημείο
96 των προτάσεών της, να επιλύσει το ζήτημα αυτό στο πλαίσιο της υπό κρίση προσφυγής, χωρίς να προκύπτει από τη δικογραφία
ότι την επιλογή αυτή υπαγόρευσε μια υποτιθέμενη έλλειψη συνεργασίας εκ μέρους των γερμανικών αρχών κατά τη διάρκεια της προ
της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας.
Πράγματι, στην προσφυγή της αυτή υποστηρίζει κατά τρόπο γενικό ότι τόσο στις συμβάσεις που αφορούν υπηρεσίες εξειδικευμένης
μεταφοράς ασθενών όσο και σε εκείνες που αφορούν υπηρεσίες επείγουσας μεταφοράς ασθενών, η αξία των υγειονομικών υπηρεσιών
μπορεί να είναι σημαντική και ότι στις επίδικες συμβάσεις που καλύπτουν γενικώς και τα δύο είδη υπηρεσιών, η σχέση μεταξύ
των αντίστοιχων αξιών τους διαφέρει από τη μία σύμβαση στην άλλη, ακόμη και αν είναι νοητές τόσο συμβάσεις στις οποίες η αξία
των υπηρεσιών μεταφοράς υπερβαίνει την αξία των υγειονομικών υπηρεσιών όσο και συμβάσεις στις οποίες συμβαίνει το αντίστροφο.
Έχοντας επιλέξει προσέγγιση που στηρίζεται σε τέτοιου είδους υποθέσεις, συνειδητά δεν απέδειξε ότι στις επίμαχες συμβάσεις
ή τουλάχιστον σε κάποιες από αυτές η αξία των υπηρεσιών μεταφοράς υπερβαίνει την αξία των υπηρεσιών ιατρικής περιθάλψεως.
Αντιθέτως, όσον αφορά τις οδηγίες 92/50 και 2004/18, επικέντρωσε τις αιτιάσεις της στο γεγονός ότι, ανεξαρτήτως των νομικών
κατηγοριοποιήσεων του άρθρου 10 της οδηγίας 92/50 ή του άρθρου 22 της οδηγίας 2004/18, κατά τη σύναψη των εν λόγω συμβάσεων
παραβιάστηκε το άρθρο 16 της οδηγίας 92/50 ή το άρθρο 35, παράγραφος 4, της οδηγίας 2004/18, λόγω της ελλείψεως δημοσιότητας
όσον αφορά τα αποτελέσματα συνάψεως των εν λόγω συμβάσεων, γεγονός που η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας δεν αμφισβήτησε
για καμία από τις καταγγελλόμενες συμβάσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, όπου, ελλείψει αρκούντως σαφών στοιχείων παρασχεθέντων από την Επιτροπή, δεν μπορεί να αποκλεισθεί ότι σε
κάποια από τις καταγγελλόμενες με την προσφυγή συμβάσεις η αξία των υπηρεσιών μεταφοράς υπερβαίνει την αξία των υπηρεσιών
ιατρικής περιθάλψεως, η διαπίστωση ότι υφίσταται παράβαση των οδηγιών 92/50 και 2004/18 πρέπει να περιοριστεί στην παράβαση
του άρθρου 10 της οδηγίας 92/50 σε συνδυασμό με το άρθρο 16 αυτής ή, από την 1η Φεβρουαρίου 2006, του άρθρου 22 της οδηγίας
2004/18 σε συνδυασμό με το άρθρο 35, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας, καθόσον τα εν λόγω άρθρα εφαρμόζονται, εν πάση περιπτώσει,
στις συμβάσεις που, όπως οι επίδικες εν προκειμένω, αφορούν ταυτοχρόνως υπηρεσίες μεταφοράς και υπηρεσίες ιατρικής περιθάλψεως,
ανεξαρτήτως της σχέσεως μεταξύ της αντίστοιχης αξίας των υπηρεσιών αυτών στο πλαίσιο της επίμαχης συμβάσεως.
Όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας στο σημείο 93 των προτάσεών της, η Επιτροπή δεν επιδίωξε να αποδείξει ότι στις δημόσιες
συμβάσεις τις οποίες αφορά οι προσφυγή της ή τουλάχιστον σε ορισμένες από αυτές η αξία των υγειονομικών υπηρεσιών υπερβαίνει
την αξία των υπηρεσιών μεταφοράς. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, κατά τις οποίες, ελλείψει επαρκώς συγκεκριμένων στοιχείων, δεν είναι
δυνατό να αποκλειστεί το ενδεχόμενο οι επίμαχες συμβάσεις να μη χαρακτηρίζονται από τέτοιου είδους υπερβαίνουσα αξία, το Δικαστήριο
δεν είναι σε θέση να διαπιστώσει αν υφίσταται η φερόμενη παράβαση των άρθρων 43 EΚ και 49 EΚ. Το συμπέρασμα αυτό επιβάλλεται
και όσον αφορά το ζήτημα αν οι συμβάσεις που υποδεικνύει η Επιτροπή εμφανίζουν βέβαιο διασυνοριακό ενδιαφέρον.
Πρέπει ακόμη να εκτιμηθεί το βάσιμο της επιχειρηματολογίας της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και του Βασιλείου των
Κάτω Χωρών σχετικά με τον δικαιολογητικό λόγο που απορρέει από το άρθρο 86, παράγραφος 2, EΚ.
Όσον αφορά τον δικαιολογητικό λόγο που απορρέει από το άρθρο 86, παράγραφος 2, ΕΚ
Στις σκέψεις 55 και 60 της αποφάσεως Ambulanz Glöckner, προπαρατεθείσα, το Δικαστήριο χαρακτήρισε τις υπηρεσίες επείγουσας
μεταφοράς ως υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος, κατά την έννοια του άρθρου 86, παράγραφος 2, ΕΚ.
Από πάγια νομολογία όμως προκύπτει ότι, όταν κράτος μέλος επικαλείται το άρθρο 86, παράγραφος 2, ΕΚ, οφείλει να αποδείξει
ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπει η διάταξη αυτή (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 1997, C-159/94,
Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1997, σ. I-5815, σκέψη 101).
Εν προκειμένω, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας υπογράμμισε την ανάγκη να διασφαλιστούν, στον τομέα των υπηρεσιών μεταφοράς
ασθενών, διασταυρούμενες επιδοτήσεις μεταξύ αποδοτικών και λιγότερο αποδοτικών περιοχών αναλόγως της πυκνότητας πληθυσμού.
Τόνισε επίσης τη σημασία της επιτόπιας παροχής υπηρεσιών και της συνεργασίας με άλλες υπηρεσίες που παρέχονται στο πλαίσιο
αποστολών πρώτων βοηθειών, πράγμα που προϋποθέτει προσωπικό εγκατεστημένο πλησίον των τόπων επεμβάσεως και ευχερώς μετακινούμενο
σε περιπτώσεις καταστάσεως έκτακτης ανάγκης ή καταστροφής.
Εντούτοις, τέτοιου είδους εκτιμήσεις μπορούν βεβαίως να δικαιολογήσουν, όπως υπογράμμισε η Επιτροπή, τη λήψη από την αναθέτουσα
αρχή ειδικών μέτρων που αποσκοπούν να διασφαλίσουν, ιδίως μέσω όρων αμοιβής προσαρμοσμένων στις ιδιαιτερότητες του προς κάλυψη
εδάφους ή μέσω της υποχρεώσεως επιτόπιας παρουσίας επαρκών ανθρώπινων και τεχνικών μέσων, την υπό οικονομικώς αποδεκτούς όρους
παροχή από τον συμβαλλόμενο ποιοτικών, αποδοτικών και προσβάσιμων στο σύνολο του συγκεκριμένου εδάφους υπηρεσιών ιατρικής
περιθάλψεως.
Αντιθέτως, δεν εξήγησαν για ποιο λόγο η δημοσιότητα των αποτελεσμάτων αναθέσεως της παροχής των επίμαχων υπηρεσιών θα μπορούσε
να εμποδίσει την εκπλήρωση της αποστολής γενικού οικονομικού συμφέροντος.
Επομένως η επιχειρηματολογία που βασίζεται στο άρθρο 86, παράγραφος 2, ΕΚ πρέπει να απορριφθεί.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθεισών εκτιμήσεων, διαπιστώνεται ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας παρέβη
τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει του άρθρου 10 της οδηγίας 92/50 σε συνδυασμό με το άρθρο 16 της ίδιας οδηγίας ή, από την
1η Φεβρουαρίου 2006, δυνάμει του άρθρου 22 της οδηγίας 2004/18 σε συνδυασμό με το άρθρο 35, παράγραφος 4, της ίδιας οδηγίας,
στο πλαίσιο των διαδικασιών συνάψεως δημοσίων συμβάσεων παροχής υπηρεσιών επείγουσας μεταφοράς ασθενών και εξειδικευμένης
μεταφοράς ασθενών κατά το πρότυπο της υποβολής προσφοράς στα ομόσπονδα κράτη της Σαξονίας-Άνχαλτ, της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας,
της Κάτω Σαξονίας και της Σαξονίας, καθόσον δεν δημοσίευσε προκηρύξεις με τα αποτελέσματα της συνάψεως δημοσίων συμβάσεων.
Η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί κατά τα λοιπά.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, το Δικαστήριο μπορεί να κατανείμει τα έξοδα ή να αποφασίσει ότι
κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων ή εφόσον συντρέχουν εξαιρετικοί λόγοι.
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι η Επιτροπή και η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ηττήθηκαν μερικώς, φέρει έκαστη τα δικαστικά
της έξοδα.
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, του ως άνω κανονισμού, το κράτος μέλος που παρεμβαίνει στη δίκη φέρει τα δικά
του έξοδα. Κατά συνέπεια, το Βασίλειο των Κάτω Χωρών φέρει τα δικαστικά του έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει του άρθρου 10 της οδηγίας 92/50/ΕΟΚ του
Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 1992, για τον συντονισμό των διαδικασιών συνάψεως δημοσίων συμβάσεων υπηρεσιών, σε συνδυασμό
με το άρθρο 16 της εν λόγω οδηγίας ή, από την 1η Φεβρουαρίου 2006, δυνάμει του άρθρου 22 της οδηγίας 2004/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004, περί συντονισμού των διαδικασιών συνάψεως δημοσίων συμβάσεων έργων,
προμηθειών και υπηρεσιών, σε συνδυασμό με το άρθρο 35, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας, στο πλαίσιο των διαδικασιών συνάψεως
δημοσίων συμβάσεων για την παροχή υπηρεσιών επείγουσας μεταφοράς ασθενών και εξειδικευμένης μεταφοράς ασθενών κατά το πρότυπο
της υποβολής προσφοράς στα ομόσπονδα κράτη της Σαξονίας-Άνχαλτ, της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, της Κάτω Σαξονίας και της
Σαξονίας, λόγω του ότι δεν δημοσίευσε προκηρύξεις με τα αποτελέσματα της συνάψεως δημοσίων συμβάσεων.
2)
Απορρίπτει κατά τα λοιπά την προσφυγή.
3)
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και το Βασίλειο των Κάτω Χωρών φέρουν έκαστος τα δικαστικά τους
έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.