CELEX: 62008CJ0278
Σήματα
διαδίκτυο
Διαφήμιση βάσει λέξεων-κλειδιών (keyword advertising)
Εμφάνιση συνδέσμων προς ιστοτόπους ανταγωνιστών των δικαιούχων σημάτων πανομοιότυπων ή όμοιων προς λέξεις-κλειδιά
Οδηγία 89/104/ΕΟΚ
Άρθρο 5, παράγραφος 1

Google France και Google, σκέψεις 65 έως 73).
Πάντως, για να μπορεί ο δικαιούχος του σήματος να αντιταχθεί σε τέτοια χρήση σημείου πανομοιότυπου ή όμοιου προς το σήμα πρέπει
να συντρέχουν όλες οι προϋποθέσεις του άρθρου 5 της οδηγίας 89/104 και της σχετικής με το άρθρο αυτό νομολογίας του Δικαστηρίου.
Στην περίπτωση του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 89/104, κατά την οποία ο τρίτος χρησιμοποιεί σημείο πανομοιότυπο
προς σήμα, για προϊόντα ή υπηρεσίες πανομοιότυπα προς εκείνα για τα οποία έχει καταχωριστεί το σήμα, ο δικαιούχος του σήματος
μπορεί να απαγορεύσει τη χρήση του σημείου αν συντρέχει κίνδυνος προσβολής των λειτουργιών του σήματος (προπαρατεθείσα απόφαση
Google France και Google, σκέψη 79).
Αντιθέτως, στην περίπτωση του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της οδηγίας αυτής, όπου ο τρίτος χρησιμοποιεί σημείο πανομοιότυπο
ή όμοιο προς σήμα, για προϊόντα ή υπηρεσίες πανομοιότυπα ή όμοια προς εκείνα για τα οποία έχει καταχωριστεί το σήμα, ο δικαιούχος
του σήματος δικαιούται να απαγορεύσει τη χρήση του σημείου μόνον αν συντρέχει κίνδυνος συγχύσεως (προπαρατεθείσα απόφαση Google
France και Google, σκέψη 78 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Στην υπόθεση της κύριας δίκης, τα σημεία «Edi Koblmüller» και «Bergspechte» χρησιμοποιήθηκαν για υπηρεσίες πανομοιότυπες προς
εκείνες για τις οποίες καταχωρίστηκε το σήμα της BergSpechte, δηλαδή για υπηρεσίες διοργάνωσης ταξιδίων.
Επομένως, για να διαπιστωθεί αν έχει εφαρμογή ο κανόνας του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 89/104 ή ο κανόνας
της παραγράφου 1, στοιχείο β΄, του άρθρου αυτού, πρέπει να εξεταστεί αν τα σημεία «Edi Koblmüller» και «Bergspechte» είναι
πανομοιότυπα ή όμοια προς το σήμα της BergSpechte.
Διαπιστώνεται, συναφώς, ότι το σημείο «Edi Koblmüller», το οποίο αναπαράγει μικρό μόνο μέρος του σήματος της BergSpechte,
δεν μπορεί να θεωρηθεί πανομοιότυπο προς το σήμα αυτό. Συγκεκριμένα, ένα σημείο είναι πανομοιότυπο με σήμα όταν αναπαράγει
χωρίς τροποποίηση ή προσθήκη όλα τα στοιχεία που συνθέτουν το σήμα ή όταν, θεωρούμενο στο σύνολό του, παρουσιάζει διαφορές
τόσο αμελητέες ώστε να μην γίνονται αντιληπτές από τον μέσο καταναλωτή (απόφαση της 20ής Μαρτίου 2003, C-291/00, LTJ Diffusion,
Συλλογή 2003, σ. I-2799, σκέψη 54).
Απόκειται, πάντως, στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει αν το σημείο «Edi Koblmüller» είναι όμοιο προς το σήμα της BergSpechte.
Όσον αφορά το σημείο «Bergspechte», διαπιστώνεται ότι ούτε αυτό αναπαράγει όλα τα συστατικά του σήματος στοιχεία. Μπορεί,
όμως, να θεωρηθεί ότι οι διαφορές του με το επίμαχο σήμα είναι τόσο αμελητέες ώστε δεν γίνονται αντιληπτές από τον μέσο καταναλωτή,
κατά την έννοια της παρατιθέμενης στη σκέψη 25 της παρούσας αποφάσεως νομολογία. Απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει
αν τούτο ισχύει, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα στοιχεία που διαθέτει.
Αν το αιτούν δικαστήριο διαπιστώσει ότι το σημείο «Bergspechte» και το σήμα BergSpechte δεν είναι πανομοιότυπα, θα μπορούσε
εύλογα να γίνει δεκτό, με την επιφύλαξη των διαπιστώσεων του αιτούντος δικαστηρίου, ότι το σημείο είναι όμοιο προς το σήμα.

Επί της προσβολής ή του κινδύνου προσβολής των λειτουργιών του σήματος (άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 89/104)
Σκοπός του αποκλειστικού δικαιώματος που παρέχεται από το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 89/104 είναι να
μπορεί ο δικαιούχος του σήματος να προστατεύει τα ειδικά συμφέροντά του, δηλαδή να διασφαλίζει ότι το σήμα αυτό επιτελεί τις
λειτουργίες του. Το δικαίωμα αυτό πρέπει, ως εκ τούτου, να ασκείται μόνο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η χρήση του σημείου
από τρίτον προσβάλλει ή μπορεί να προσβάλει τις λειτουργίες του σήματος (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 12ης Νοεμβρίου 2002,
C-206/01, Arsenal Football Club, Συλλογή 2002, σ. I-10273, σκέψη 51, της 18ης Ιουνίου 2009, C-487/07, L’Oréal κ.λπ., Συλλογή
2009, σ. Ι-5185, σκέψη 58, καθώς και προπαρατεθείσα απόφαση Google France και Google, σκέψη 75).
Από τη νομολογία αυτή προκύπτει ότι ο δικαιούχος του σήματος δεν μπορεί να αντιταχθεί στη χρήση σημείου πανομοιότυπου με το
σήμα, εφόσον η χρήση αυτή δεν μπορεί να προκαλέσει προσβολή των λειτουργιών του σήματος (προπαρατεθείσες αποφάσεις L’Oréal
κ.λπ., σκέψη 60, καθώς Google France και Google, σκέψη 76).
Τέτοιες λειτουργίες είναι όχι μόνον η ουσιώδης λειτουργία του σήματος, η οποία συνίσταται στο να εγγυάται στους καταναλωτές
την προέλευση του προϊόντος ή της υπηρεσίας (στο εξής: λειτουργία ενδείξεως της προελεύσεως), αλλά και οι λοιπές λειτουργίες
του, όπως, μεταξύ άλλων, η λειτουργία που συνίσταται στην εγγύηση της ποιότητας του προϊόντος ή της υπηρεσίας αυτής, ή οι
λειτουργίες του σήματος ως διαύλου επικοινωνίας, ως επενδυτικού στοιχείου ή ως μέσου διαφημίσεως (προπαρατεθείσες αποφάσεις
L’Oréal κ.λπ., σκέψη 58, καθώς και Google France και Google, σκέψη 77).
Όσον αφορά τη χρήση σημείων πανομοιότυπων προς σήματα ως λέξεων-κλειδιών, στο πλαίσιο υπηρεσίας αντιστοίχησης, το δικαστήριο
έχει κρίνει, με τη σκέψη 81 της προπαρατεθείσας αποφάσεως Google France και Google, ότι συναφείς προς εξέταση λειτουργίες
είναι η λειτουργία ενδείξεως της προελεύσεως και η διαφημιστική λειτουργία.
Όσον αφορά τη διαφημιστική λειτουργία, το Δικαστήριο έκρινε, με την εν λόγω απόφασή του, ότι η χρήση σημείου πανομοιότυπου
προς το σήμα άλλου στο πλαίσιο υπηρεσίας αντιστοίχησης, όπως η «AdWords», δεν προσβάλλει τη διαφημιστική λειτουργία του σήματος
(προπαρατεθείσα απόφαση Google France και Google, σκέψη 98).
Τούτο ισχύει και εν προκειμένω, δεδομένου ότι αντικείμενο της υποθέσεως της κύριας δίκης είναι η επιλογή λέξεων‑κλειδιών και
η εμφάνιση διαφημίσεων στο πλαίσιο της ίδιας υπηρεσίας αντιστοίχησης «AdWords».
Όσον αφορά τη λειτουργία της ενδείξεως της προελεύσεως, το Δικαστήριο έκρινε ότι το αν προσβάλλεται η λειτουργία αυτή του
σήματος όταν εμφανίζεται στους χρήστες του διαδικτύου, βάσει λέξεως-κλειδιού πανομοιότυπης με σήμα, διαφήμιση τρίτου εξαρτάται
ειδικότερα από τον τρόπο με τον οποίο εμφανίζεται η διαφήμιση. Τέτοια προσβολή υφίσταται όταν, λόγω της διαφημίσεως, ο χρήστης
του διαδικτύου που έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός δεν δύναται ή δυσχεραίνεται να αντιληφθεί αν τα
διαφημιζόμενα προϊόντα ή οι υπηρεσίες προέρχονται από τον δικαιούχο του σήματος ή από επιχείρηση που συνδέεται οικονομικώς
με αυτόν ή αν, αντιθέτως, προέρχονται από τρίτον (προπαρατεθείσα απόφαση Google France και Google, σκέψεις 83 και 84).
Συναφώς, το Δικαστήριο διευκρίνισε επίσης ότι προσβολή της λειτουργίας του σήματος ως ενδείξεως της προελεύσεως συντρέχει
και στην περίπτωση που η διαφήμιση του τρίτου υποδηλώνει την ύπαρξη εμπορικής σχέσεως μεταξύ αυτού και του δικαιούχου του
σήματος. Ομοίως, τέτοια προσβολή συντρέχει και στην περίπτωση που η διαφήμιση, μολονότι δεν υποδηλώνει την ύπαρξη τέτοιας
σχέσεως, εντούτοις παραμένει αόριστη όσον αφορά την προέλευση των προϊόντων ή των υπηρεσιών, σε σημείο που ο χρήστης του διαδικτύου
ο οποίος έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός να μη γνωρίζει, βάσει του διαφημιστικού συνδέσμου και του
συνημμένου σε αυτόν εμπορικού μηνύματος, αν ο διαφημιζόμενος είναι τρίτος σε σχέση με τον δικαιούχο του σήματος ή αν, αντιθέτως,
συνδέεται εμπορικά με αυτόν (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Google France και Google, σκέψεις 89 και 90).
Απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει, βάσει των στοιχείων αυτών, αν, εφόσον έχει εφαρμογή ο κανόνας του άρθρου 5,
παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 89/104, τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως της κύριας δίκης στοιχειοθετούν προσβολή
ή κίνδυνο προσβολής της λειτουργίας της ενδείξεως της προελεύσεως.

Επί του κινδύνου συγχύσεως (άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της οδηγίας 89/104)
Συνιστά κίνδυνο συγχύσεως το ενδεχόμενο να δημιουργηθεί στο κοινό η πεποίθηση ότι τα σχετικά προϊόντα ή υπηρεσίες προέρχονται
από την ίδια επιχείρηση ή, ενδεχομένως, από οικονομικώς συνδεόμενες μεταξύ τους επιχειρήσεις (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις
της 22ας Ιουνίου 1999, C-342/97, Lloyd Schuhfabrik Meyer, Συλλογή 1999, σ. I‑3819, σκέψη 17, της 6ης Οκτωβρίου 2005, C‑120/04,
Medion, Συλλογή 2005, σ. I-8551, σκέψη 26, καθώς και της 10ης Απριλίου 2008, C-102/07, adidas και adidas Benelux, Συλλογή
2008, σ. I-2439, σκέψη 28).
Κατά συνέπεια, αν γίνει δεκτό ότι εφαρμοστέος στην υπόθεση της κύριας δίκης είναι ο κανόνας του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο
β΄, της οδηγίας 89/104, απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να διαπιστώσει αν υφίσταται κίνδυνος συγχύσεως όταν εμφανίζεται στους
χρήστες του διαδικτύου, βάσει λέξεως-κλειδιού όμοιας προς σήμα, διαφήμιση τρίτου, λόγω της οποίας ο χρήστης του διαδικτύου
που έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός δεν δύναται ή δυσχεραίνεται να αντιληφθεί αν τα διαφημιζόμενα
προϊόντα ή οι υπηρεσίες προέρχονται από τον δικαιούχο του σήματος ή από επιχείρηση συνδεόμενη οικονομικώς με αυτόν ή αν, αντιθέτως,
προέρχονται από τρίτον.
Ισχύουν κατ’ αναλογία και οι επισημάνσεις της σκέψεως 36 της παρούσας αποφάσεως.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο
α΄, της οδηγίας 89/104 έχει την έννοια ότι ο δικαιούχος σήματος μπορεί να απαγορεύσει σε διαφημιζόμενο να διαφημίζει, βάσει
λέξεως-κλειδιού πανομοιότυπης με το σήμα και επιλεγείσας από τον διαφημιζόμενο χωρίς τη συγκατάθεση του εν λόγω δικαιούχου
στο πλαίσιο υπηρεσίας αντιστοίχησης στο διαδίκτυο, προϊόντα ή υπηρεσίες πανομοιότυπα προς τα προϊόντα και τις υπηρεσίες για
τις οποίες έχει καταχωριστεί το εν λόγω σήμα, εφόσον, λόγω της διαφημίσεως αυτής, ο μέσος χρήστης του διαδικτύου δεν δύναται
ή δυσχεραίνεται να αντιληφθεί αν τα διαφημιζόμενα προϊόντα ή οι υπηρεσίες προέρχονται από τον δικαιούχο του σήματος ή από
επιχείρηση που συνδέεται οικονομικώς με αυτόν ή αν, αντιθέτως, προέρχονται από τρίτον.

Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
Με το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν διαφέρει η έκταση της προστασίας που παρέχει το σήμα
στον δικαιούχο ανάλογα με το αν διαφήμιση την οποία διενεργεί τρίτος βάσει λέξεως-κλειδιού πανομοιότυπης ή όμοιας προς το
εν λόγω σήμα εμφανίζεται σε χώρο που τιτλοφορείται «σύνδεσμοι διαφημιζομένων» ή αλλού.
Δεν αμφισβητείται ότι αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης είναι μόνον η χρήση σημείων πανομοιότυπων ή όμοιων προς σήμα,
στο πλαίσιο διαδικτυακής υπηρεσίας αντιστοίχησης, χρήση που έχει ως αποτέλεσμα να εμφανίζονται διαφημίσεις στον χώρο «σύνδεσμοι
διαφημιζομένων» στη μηχανή αναζήτησης που διαχειρίζεται ο παρέχων την ως άνω υπηρεσία. Υπό τις συνθήκες αυτές, η εξέταση της
προστασίας που παρέχει το σήμα στον δικαιούχο του σε περίπτωση εμφανίσεως διαφημίσεων τρίτων εκτός του χώρου «σύνδεσμοι διαφημιζομένων»
ουδόλως θα συνέβαλλε στην επίλυση της διαφοράς.
Επομένως, παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο ερώτημα.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό απόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 5, παράγραφος 1, της πρώτης οδηγίας 89/104/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1988, για την προσέγγιση των νομοθεσιών
των κρατών μελών περί σημάτων, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι ο δικαιούχος σήματος μπορεί να απαγορεύσει σε διαφημιζόμενο
να διαφημίζει, βάσει λέξεως-κλειδιού πανομοιότυπης με το σήμα και επιλεγείσας από τον διαφημιζόμενο χωρίς τη συγκατάθεση του
εν λόγω δικαιούχου στο πλαίσιο υπηρεσίας αντιστοίχησης στο διαδίκτυο, προϊόντα ή υπηρεσίες πανομοιότυπα προς τα προϊόντα και
τις υπηρεσίες για τις οποίες έχει καταχωριστεί το εν λόγω σήμα, εφόσον, λόγω της διαφημίσεως αυτής, ο μέσος χρήστης του διαδικτύου
δεν δύναται ή δυσχεραίνεται να αντιληφθεί αν τα διαφημιζόμενα προϊόντα ή οι υπηρεσίες προέρχονται από τον δικαιούχο του σήματος
ή από επιχείρηση που συνδέεται οικονομικώς με αυτόν ή αν, αντιθέτως, προέρχονται από τρίτον.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.