CELEX: 62006CJ0435
Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις
Διεθνής δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση των αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας
Κανονισμός (ΕΚ) 2201/2003
Χρονικό και καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής
Έννοια της "αστικής υποθέσεως"
Απόφαση για την αφαίρεση της επιμέλειας παιδιών και την ανάθεσή της σε τρίτους
Μέτρα προστασίας των παιδιών διεπόμενα από το δημόσιο δίκαιο

που επιβάλλει την αφαίρεση της επιμέλειας παιδιού, η οποία θα μπορούσε, υπό ορισμένες συνθήκες, και να στερήσει ακόμη
από το παιδί αυτό την ελευθερία του.
44     Αυτή η ερμηνεία του άρθρου 1, παράγραφος 1, του κανονισμού 2201/2003 δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
45     Πράγματι, δεδομένου ότι η έννοια των «αστικών υποθέσεων» πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα των σκοπών του κανονισμού 2201/2003,
αν οι αποφάσεις για την αφαίρεση της επιμέλειας ενός παιδιού και την ανάθεσή της σε ανάδοχη οικογένεια ή σε ίδρυμα, οι οποίες
σε ορισμένα κράτη μέλη διέπονται από το δημόσιο δίκαιο, αποκλείονταν για τον λόγο αυτό και μόνον από το πεδίο εφαρμογής του
εν λόγω κανονισμού, θα διακυβευόταν ο σκοπός της αμοιβαίας αναγνωρίσεως και εκτελέσεως των αποφάσεων για ζητήματα γονικής
μέριμνας. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να επισημανθεί ότι από τα άρθρα 1, παράγραφος 1, και 2, σημείο 1, του κανονισμού 2201/2003
προκύπτει ότι τόσο η οργάνωση των δικαστηρίων των κρατών μελών όσο και η αναγνώριση αρμοδιότητας στις διοικητικές αρχές δεν
ασκούν επιρροή στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού και στην ερμηνεία της έννοιας των αστικών υποθέσεων.
46     Ως εκ τούτου, η έννοια των αστικών υποθέσεων πρέπει να ερμηνεύεται αυτοτελώς.
47     Μόνο μία ομοιόμορφη ερμηνεία του κανονισμού 2201/2003 στα κράτη μέλη, η οποία να επιβάλλει τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής
του από το κοινοτικό δίκαιο και όχι από τα εθνικά δίκαια, μπορεί να διασφαλίσει την επίτευξη των σκοπών του κανονισμού, μεταξύ
των οποίων είναι και η ίση μεταχείριση όλων των παιδιών τα οποία αφορούν τέτοιου είδους αποφάσεις.
48     Σύμφωνα με την πέμπτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2201/2003, ο σκοπός αυτός δεν διασφαλίζεται παρά μόνον αν εμπίπτουν
στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού όλες οι αποφάσεις περί γονικής μέριμνας.
49     Το άρθρο 2, σημείο 7, του ίδιου κανονισμού παρέχει έναν ευρύ ορισμό της γονικής μέριμνας, υπό την έννοια ότι περιλαμβάνει
το σύνολο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που παρέχονται σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο με δικαστική απόφαση, απευθείας από τον
νόμο ή με ισχύουσα συμφωνία όσον αφορά το πρόσωπο ή την περιουσία του παιδιού.
50     Όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 44 των προτάσεών του, είναι αδιάφορο συναφώς το αν η γονική μέριμνα θίγεται
από κρατικό μέτρο προστασίας ή από απόφαση που ελήφθη μετά από ενέργειες των φορέων του δικαιώματος της επιμέλειας ή ενός
εξ αυτών.
51     Η έννοια των αστικών υποθέσεων πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι μπορεί να περιλαμβάνει μέτρα τα οποία, υπό το πρίσμα
της έννομης τάξεως του κράτους μέλους, διέπονται από το δημόσιο δίκαιο.
52     Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται, εξάλλου, από τη δέκατη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2201/2003, σύμφωνα με την οποία ο κανονισμός
δεν προορίζεται να εφαρμόζεται στα «μέτρα δημοσίου δικαίου γενικού χαρακτήρα σε θέματα εκπαίδευσης και υγείας». Η εξαίρεση
αυτή επιβεβαιώνει ότι ο κοινοτικός νομοθέτης δεν θέλησε να αποκλείσει από το πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού το σύνολο
των μέτρων που διέπονται από το δημόσιο δίκαιο.
53     Υπό το πρίσμα των σκέψεων που προεκτέθηκαν, στο πρώτο ερώτημα, στοιχείο α΄, πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 1, παράγραφος
1, του κανονισμού 2201/2003 έχει την έννοια ότι η περίπτωση της μιας και μόνης αποφάσεως που διατάσσει την άμεση αφαίρεση
της επιμέλειας παιδιού και την ανάθεσή της σε τρίτους, ήτοι σε ανάδοχη οικογένεια, εμπίπτει στην έννοια των «αστικών υποθέσεων»
κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, ακόμη και όταν η απόφαση αυτή ελήφθη στο πλαίσιο των κανόνων δημοσίου δικαίου για την
προστασίας της παιδικής ηλικίας.

Επί του πρώτου ερωτήματος, στοιχεία β΄ και γ΄
54     Τα ερωτήματα αυτά υποβλήθηκαν από το αιτούν δικαστήριο μόνο για την περίπτωση κατά την οποία το Δικαστήριο, με την απάντησή
του στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, στοιχείο α΄, θα έκρινε ότι η έννοια των «αστικών υποθέσεων» του άρθρου 1, παράγραφος 1,
του κανονισμού 2201/2003 δεν περιλαμβάνει, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, την περίπτωση μιας και μόνης αποφάσεως που
διατάσσει την άμεση αφαίρεση της επιμέλειας παιδιών και την ανάθεσή της σε τρίτους, ήτοι σε ανάδοχη οικογένεια, αν η απόφαση
αυτή ελήφθη στο πλαίσιο των κανόνων δημοσίου δικαίου για την προστασία της παιδικής ηλικίας.
55     Κατόπιν της απαντήσεως που δόθηκε στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, στοιχείο α΄, παρέλκει η απάντηση στο πρώτο προδικαστικό
ερώτημα, στοιχεία β΄ και γ΄.

Επί του δεύτερου ερωτήματος
56     Με το ερώτημα αυτό, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν εάν ο κανονισμός 2201/2003 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια
ότι μια εθνική εναρμονισμένη ρύθμιση στον τομέα της αναγνωρίσεως και της εκτελέσεως αποφάσεων δημοσίου δικαίου περί αφαιρέσεως
της επιμέλειας προσώπων και αναθέσεώς της σε τρίτους, η οποία θεσπίστηκε στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ των σκανδιναβικών
χωρών, μπορεί να έχει εφαρμογή σε απόφαση που διατάσσει την αφαίρεση της επιμέλειας παιδιού, η οποία εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής
του κανονισμού αυτού, μολονότι δεν προβλέπεται από αυτόν.
57     Συναφώς, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι, κατά πάγια νομολογία, το εθνικό δικαστήριο στο οποίο έχει ανατεθεί να εφαρμόζει, στο
πλαίσιο της αρμοδιότητάς του, τους κανόνες του κοινοτικού δικαίου έχει υποχρέωση να διασφαλίζει την πλήρη αποτελεσματικότητα
των κανόνων αυτών, αφήνοντας εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως ανεφάρμοστη κάθε αντίθετη διάταξη της εθνικής νομοθεσίας (βλ., μεταξύ
άλλων, αποφάσεις της 9ης Μαρτίου 1978, 106/77, Simmenthal, Συλλογή τόμος 1978, σ. 239, σκέψεις 21 έως 24, της 19ης Ιουνίου
1990, C-213/89, Factortame κ.λπ., Συλλογή 1990, σ. I-2433, σκέψεις 19 έως 21, και της 18ης Ιουλίου 2007, C-119/05, Lucchini,
που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 61).
58     Σύμφωνα με το άρθρο του 59, παράγραφος 1, ο κανονισμός 2201/2003, αντικαθιστά, για τα κράτη μέλη, τις κατά την έναρξη ισχύος
του υφιστάμενες συμβάσεις, οι οποίες έχουν συναφθεί μεταξύ των κρατών μελών και αφορούν θέματα τα οποία διέπει ο κανονισμός
αυτός.
59     Κατά το άρθρο 59, παράγραφος 2, στοιχείο α΄, του εν λόγω κανονισμού, «[η] Σουηδία και η Φινλανδία δύνανται να δηλώσουν ότι
ισχύει, εν όλω ή εν μέρει, στις μεταξύ των σχέσεις η σύμβαση της 6ης Φεβρουαρίου 1931 μεταξύ Δανίας, Φινλανδίας, Ισλανδίας,
Νορβηγίας και Σουηδίας, η οποία περιέχει διατάξεις ιδιωτικού διεθνούς δικαίου σχετικά με το γάμο, την υιοθεσία και την επιμέλεια,
καθώς και το τελικό πρωτόκολλο αυτής, αντί των κανόνων του παρόντος κανονισμού.»
60     Πρόκειται για τη μόνη διάταξη που εισάγει παρέκκλιση από τον κανόνα που αναφέρθηκε στη σκέψη 58 της παρούσας αποφάσεως και
πρέπει, ως τέτοια, να τύχει αυστηρής ερμηνείας.
61     Η συνεργασία μεταξύ των σκανδιναβικών κρατών όσον αφορά την αναγνώριση και εκτέλεση των διοικητικών αποφάσεων για την αφαίρεση
της επιμέλειας προσώπων και την ανάθεσή της σε τρίτους δεν περιλαμβάνεται στις εξαιρέσεις που απαριθμούνται περιοριστικά στον
κανονισμό 2201/2003.
62     Μια εναρμονισμένη εθνική νομοθετική ρύθμιση, όπως ο νόμος 761/1970, δεν μπορεί, επομένως, να εφαρμοστεί σε απόφαση που διατάσσει
την αφαίρεση της επιμέλειας παιδιού και την ανάθεσή της σε ίδρυμα ή σε ανάδοχη οικογένεια και που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής
του κανονισμού 2201/2003.
63     Το συμπέρασμα αυτό δεν αίρεται από την κοινή δήλωση αριθ. 28 περί της συνεργασίας μεταξύ των σκανδιναβικών χωρών.
64     Πράγματι, σύμφωνα με τη δήλωση αυτή, τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ενώσεως που συμμετέχουν στη σκανδιναβική συνεργασία δεσμεύτηκαν
να εξακολουθήσουν τη συνεργασία αυτή σε συμφωνία με το κοινοτικό δίκαιο.
65     Ως εκ τούτου, η συνεργασία αυτή πρέπει να σέβεται τις αρχές της κοινοτικής έννομης τάξεως.
66     Ως εκ τούτου, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ο κανονισμός 2201/2003 έχει την έννοια ότι μία
εναρμονισμένη εθνική νομοθετική ρύθμιση στον τομέα της αναγνωρίσεως και της εκτελέσεως διοικητικών αποφάσεων για την αφαίρεση
της επιμέλειας προσώπων και την ανάθεσή της σε τρίτους, η οποία θεσπίστηκε στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ των σκανδιναβικών
χωρών, δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε απόφαση που διατάσσει την αφαίρεση της επιμέλειας παιδιού και την ανάθεσή της σε ίδρυμα
ή σε ανάδοχη οικογένεια και που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού.

Επί του τρίτου ερωτήματος
67     Με το ερώτημα αυτό, το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ’ ουσίαν εάν πρέπει να θεωρηθεί ότι ο κανονισμός 2201/2003 είναι εφαρμοστέος,
ratione temporis, σε υπόθεση όπως αυτή της κύριας δίκης.
68     Από τα άρθρα 64, παράγραφος 1, και 72 προκύπτει ότι ο κανονισμός 2201/2003 έχει εφαρμογή μόνο στις αγωγές που ασκούνται, στα
δημόσια έγγραφα που συντάσσονται και στις συμφωνίες μεταξύ μερών που συνάπτονται μετά την 1η Μαρτίου 2005.
69     Επιπλέον, το άρθρο 64, παράγραφος 2, του κανονισμού αυτού προβλέπει ότι «[α]ποφάσεις που εκδίδονται μετά την έναρξη ισχύος
του παρόντος κανονισμού κατόπιν αγωγής που έχει ασκηθεί πριν από αυτήν την ημερομηνία, αλλά μετά την ημερομηνία έναρξης ισχύος
του κανονισμού […] 1347/2000, αναγνωρίζονται και εκτελούνται σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου III του παρόντος κανονισμού,
αν οι εφαρμοσθέντες κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας είναι σύμφωνοι με τις διατάξεις του κεφαλαίου II του παρόντος κανονισμού
ή του κανονισμού […] 1347/2000, ή σύμβασης η οποία, κατά την ημερομηνία ασκήσεως της αγωγής, ίσχυε μεταξύ του κράτους μέλους
προέλευσης και του κράτους μέλους αναγνώρισης ή εκτέλεσης».
70     Σε υποθέσεις όπως αυτή της κύριας δίκης, ο κανονισμός 2201/2003 δεν μπορεί να εφαρμοστεί αν δεν πληρούνται σωρευτικώς οι τρεις
προϋποθέσεις που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας αποφάσεως.
71     Όσον αφορά την πρώτη από τις προϋποθέσεις αυτές, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, σύμφωνα με το αιτούν δικαστήριο, που είναι
αποκλειστικώς αρμόδιο να εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως της κύριας δίκης, η απόφαση της οποίας ζητείται
η εκτέλεση είναι αυτή του länsrätten i K län της 3ης Μαρτίου 2005. Επομένως, η απόφαση αυτή εκδόθηκε μετά την έναρξη ισχύος
του κανονισμού 2201/2003.
72     Όσον αφορά τη δεύτερη προϋπόθεση, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η διαδικασία αφαιρέσεως της επιμέλειας των
παιδιών A και B άρχισε «το φθινόπωρο του 2004», δηλαδή προτού μεν αρχίσει να ισχύει ο κανονισμός 2201/2003, αλλά μετά την
έναρξη ισχύος του κανονισμού 1347/2000, η οποία, σύμφωνα με το άρθρο 46 του κανονισμού αυτή, κινήθηκε την 1η Μαρτίου 2001.
Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να διαπιστώσει αν όντως έχουν έτσι τα πράγματα.
73     Όσον αφορά την τρίτη προϋπόθεση, στην οποία αναφέρεται η σκέψη 69 της παρούσας αποφάσεως, πρέπει να αναφερθούν τα εξής.
74     Σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 2201/2003, τα δικαστήρια κράτους μέλους έχουν δικαιοδοσία επί θεμάτων
που αφορούν τη γονική μέριμνα παιδιού το οποίο έχει τη συνήθη διαμονή του σε αυτό το κράτος μέλος κατά τη στιγμή της άσκησης
της προσφυγής.
75     Με απόφαση της 20ής Ιουνίου 2006, το Regeringsrätten επιβεβαίωσε, βάσει του εθνικού δικαίου, τη δικαιοδοσία των σουηδικών
δικαστηρίων στην υπόθεση. Το δικαστήριο αυτό έκρινε ότι, κατά την ημερομηνία κατά την οποία η επιτροπή κοινωνικής πρόνοιας
άρχισε έρευνα σχετικά με την οικογενειακή κατάσταση των παιδιών A και B, αυτά κατοικούσαν στη Σουηδία, στο γεωγραφικό διαμέρισμα
του länsrätten i K län.
76     Επομένως, οι κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας που εφαρμόζονται βάσει του εθνικού δικαίου είναι σύμφωνοι με εκείνους που προβλέπει
ο κανονισμός 2201/2003 κατά την έννοια του άρθρου 64, παράγραφος 2, του κανονισμού αυτού. Κατά συνέπεια, η τρίτη προϋπόθεση
πληρούται.
77     Κατόπιν των ανωτέρω, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, με την επιφύλαξη των εκτιμήσεων των πραγματικών
περιστατικών για τις οποίες το αιτούν δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο, πρέπει να θεωρηθεί ότι ο κανονισμός 2201/2003 έχει
εφαρμογή ratione temporis σε υποθέσεις όπως αυτή της κύριας δίκης.

Επί των δικαστικών εξόδων
78     Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και
την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ)
1347/2000, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) 2116/2004 του Συμβουλίου, της 2ας Δεκεμβρίου 2004, έχει την έννοια ότι
η περίπτωση της μιας και μόνης αποφάσεως που διατάσσει την άμεση αφαίρεση της επιμέλειας παιδιού και την ανάθεσή της σε τρίτους,
ήτοι σε ανάδοχη οικογένεια, εμπίπτει στην έννοια των «αστικών υποθέσεων» κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, ακόμη και όταν
η απόφαση αυτή ελήφθη στο πλαίσιο των κανόνων δημοσίου δικαίου για την προστασία της παιδικής ηλικίας.
2)
Ο κανονισμός 2201/2003, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό 2116/2004, έχει την έννοια ότι μία εναρμονισμένη εθνική νομοθετική
ρύθμιση στον τομέα της αναγνωρίσεως και της εκτελέσεως διοικητικών αποφάσεων για την αφαίρεση της επιμέλειας προσώπων και
την ανάθεσή της σε τρίτους, η οποία θεσπίστηκε στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ των σκανδιναβικών χωρών, δεν μπορεί να εφαρμοστεί
σε απόφαση που διατάσσει την αφαίρεση της επιμέλειας παιδιού και την ανάθεσή της σε ίδρυμα ή σε ανάδοχη οικογένεια και που
εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού.
3)
Με την επιφύλαξη των εκτιμήσεων των πραγματικών περιστατικών για τις οποίες το αιτούν δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο, πρέπει
να θεωρηθεί ότι ο κανονισμός 2201/2003, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό 2116/2004, έχει εφαρμογή ratione temporis σε
υποθέσεις όπως αυτή της κύριας δίκης.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η φινλανδική.