CELEX: 61989CJ0042
Παράλειψη μεταφοράς στην εσωτερική έννομη τάξη της οδηγίας 80/778/ΕΟΚ του Συμβουλίου
Προστασία της ποιότητας των ποσίμων υδάτων

Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 20 Φεβρουαρίου 1989, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί ότι το Βασίλειο του Βελγίου, μη θεσπίζοντας εντός της ταχθείσας προθεσμίας τα αναγκαία νομοθετικά, κανονιστικά και διοικητικά μέτρα προκειμένου να συμμορφωθεί προς τις διατάξεις της οδηγίας 80/778/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1980, περί της ποιότητας του πόσιμου νερού ( ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 255 ), και ιδίως των άρθρων 1, 2, 9, 18, 19 και 20 αυτής, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη ΕΟΚ.
Η Επιτροπή άσκησε την παρούσα προσφυγή επειδή διαπίστωσε, αφενός μεν, ότι το βασιλικό διάταγμα της 27ης Απριλίου 1984 περί μεταφοράς στο βελγικό δίκαιο της οδηγίας (
Moniteur belge
1984, σ. 9860) δεν συνάδει προς το άρθρο 9, παράγραφοι 1, περίπτωση β ), και 3, της εν λόγω οδηγίας, στον βαθμό που προβλέπει παρεκκλίσεις από τις διατάξεις της τελευταίας όταν συντρέχουν λιγότερο περιοριστικές προϋποθέσεις, μη προβλεπόμενες στην οδηγία ( άρθρο 5 του βασιλικού διατάγματος ), και αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής του το αντλούμενο από φυσικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου νερό προς οικιακή χρήση ( άρθρο 1 του βασιλικού διατάγματος ), αφετέρου δε, ότι το παραδιδόμενο στην πόλη Verviers νερό δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της οδηγίας, αν ληφθεί υπόψη η περιεκτικότητα του σε μόλυβδο.
Στις 4 Αυγούστου 1986 η Επιτροπή απηύθυνε, κατ' εφαρμογή του άρθρου 169, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ, στη Βελγική Κυβέρνηση έγγραφο οχλήσεως, αναφερόμενη τόσο στην παραβίαση των διατάξεων της οδηγίας που απαγορεύουν σειρά παρεκκλίσεων όσο και στην παράβαση που συνίσταται στη μη ικανοποιητική ποιότητα των υδάτων του Venders. Στις 15 Δεκεμβρίου 1987, η ν Επιτροπή απηύθυνε στη Βελγική Κυβέρνηση συμπληρωματικό έγγραφο οχλήσεως, σχετικά με τον αποκλεισμό από τα μέτρα μεταφοράς της οδηγίας των υδάτων που αντλούν ιδιωτικά φυσικά πρόσωπα προς οικιακή χρήση. Εκτιμώντας ότι η απάντηση της Βελγικής Κυβερνήσεως δεν ήταν ικανή να άρει τις αντιρρήσεις της, η Επιτροπή διατύπωσε στις 16 Μαΐου 1988 αιτιολογημένη γνώμη και κάλεσε τη Βελγική Κυβέρνηση να θεσπίσει τα αναγκαία μέτρα συμμορφώσεως της συναφώς εντός προθεσμίας δύο μηνών.
Με έγγραφο της 17ης Ιανουαρίου 1989, η Βελγική Κυβέρνηση ζήτησε καταρχάς, βάσει του άρθρου 20 της οδηγίας, πρόσθετη προθεσμία, προκειμένου να εξασφαλίσει την τήρηση του παραρτήματος Ι της οδηγίας, σχετικά με τα ύδατα του Verviers. Στη συνέχεια, με έγγραφο της 1ης Μαρτίου 1989, απάντησε στην αιτιολογημένη γνώμη, ισχυριζόμενη, πρώτον, ότι η μόλυνση οφείλεται στον βαθμό οξύτητας του παρεχομένου στον πληθυσμό του Verviers νερού, βαθμό που δεν προβλέπεται σε καμιά διάταξη των παραρτημάτων της οδηγίας, καθόσον οι κατοικίες της πόλης αυτής εξακολουθούν να διαθέτουν σωληνώσεις από μόλυβδο. Εφόσον το άρθρο 12 της οδηγίας δεν προβλέπει ελέγχους παρά μόνο στο σημείο όπου το νερό τίθεται στη διάθεση των καταναλωτών, όπως δηλαδή διανέμεται από την εταιρία υδάτων, η Βελγική Κυβέρνηση θεωρεί ότι το παρεχόμενο στο Verviers νερό πρέπει να θεωρηθεί ότι ανταποκρίνεται στις επιταγές της οδηγίας. Η Βελγική Κυβέρνηση προσθέτει ότι εν πάση περιπτώσει η εν λόγω μόλυνση αφορά μικρό μόνο αριθμό κατοίκων ( 10000 ).
Η Βελγική Κυβέρνηση ισχυρίζεται, δεύτερον, ότι οι ιδιωτικοί υδατοταμιευτήρες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Συναφώς, πέραν των άρθρων 2, πρώτη περίπτωση, και 12, παράγραφος 2, της οδηγίας, επικαλείται τις πρακτικές δυσχέρειες που συνεπάγεται ο έλεγχος των ιδιωτικών φρεάτων, καθώς και τον σκοπό της οδηγίας, η οποία, σύμφωνα με τη δεύτερη αιτιολογική σκέψη της, αποβλέπει στην πρόληψη των ανίσων συνθηκών ανταγωνισμού και κατά συνέπεια αφορά μόνο το διατιθέμενο στο εμπόριο νερό.
Κρίνοντας ως μη ικανοποιητική την απάντηση της Βελγικής Κυβερνήσεως, η Επιτροπή άσκησε την παρούσα προσφυγή.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά του φακέλου δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί των αιτιάσεων ότι το βασιλικό διάταγμα της 27ης Απριλίου 1984 δεν συνάδει προς τις διατάξεις της οδηγίας
Καταρχάς, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, με απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 1988, το Συμβούλιο της Επικρατείας του Βελγίου ακύρωσε το βασιλικό διάταγμα της 27ης Απριλίου 1984, με το αιτιολογικό ότι η περιφερειακή εκτελεστική εξουσία δεν είχε συμμετάσχει στην επεξεργασία του, όπως απαιτεί το άρθρο 6, παράγραφος 4, του νόμου της 8ης Αυγούστου 1980 περί θεσμικών μεταρρυθμίσεων (
Moniteur belge
1980, σ. 9434 ).
Οι τρεις περιφέρειες θέσπισαν μέτρα μεταφοράς της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο μετά την άσκηση της παρούσας προσφυγής. Θεωρώντας ότι τα μέτρα που θέσπισε η περιφέρεια της Φλάνδρας συνάδουν προς την οδηγία, η Επιτροπή παραιτήθηκε από το σκέλος αυτό της προσφυγής της. Η Επιτροπή, όμως, διαπίστωσε ότι δεν συνέβαινε το ίδιο με το βασιλικό διάταγμα της 19ης Ιουνίου 1989, το οποίο εξέδωσε η περιφέρεια των Βρυξελλών (
Moniteur belge
1989, σ. 11895 ), καθόσον το αντλούμενο από τα ιδιωτικά φυσικά πρόσωπα νερό εξακολουθεί να μην εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, ούτε με το εκτελεστικό διάταγμα της Βαλωνίας, της 20ής Ιουλίου 1989 (
Moniteur belge
1990, σ. 3052 ), για το οποίο ισχύουν όλες οι αιτιάσεις που διατυπώθηκαν ήδη επ' ευκαιρία του διατάγματος της 27ης Απριλίου 1984.
Γεγονός είναι ότι το άρθρο 5 του εκτελεστικού διατάγματος της Βαλωνίας επαναλαμβάνει το άρθρο 5 του προαναφερθέντος βασιλικού διατάγματος σχετικά με το καθεστώς των παρεκκλίσεων και ότι τόσο το εκτελεστικό διάταγμα της Βαλωνίας όσο και το βασιλικό διάταγμα που εκδόθηκε για την περιφέρεια των Βρυξελλών αποκλείουν από το πεδίο εφαρμογής τους το αντλούμενο από ιδιωτικά φυσικά πρόσωπα νερό.
Υπό τις περιστάσεις αυτές, επικεντρώνοντας τις αιτιάσεις που είχε διατυπώσει έναντι του βασιλικού διατάγματος της 27ης Απριλίου 1984 στην περιφερειακή κανονιστική ρύθμιση που το αντικατέστησε, η Επιτροπή δεν μετέβαλε κατά τη διάρκεια της δίκης το αντικείμενο της προσφυγής της.
Πρέπει, συνεπώς, να εξεταστούν οι αιτιάσεις της Επιτροπής σχετικά με τις παρεκκλίσεις που προβλέπει η εν λόγω ρύθμιση σε σχέση με τις προβλεπόμενες στην οδηγία καθώς και σε σχέση με τη μη υπαγωγή στο πεδίο εφαρμογής της των ιδιωτικών υδατο-ταμιευτήρων.
Συναφώς, η Επιτροπή ισχυρίζεται, πρώτον, ότι η παρεχόμενη με το άρθρο 5 του εκτελεστικού διατάγματος της περιφέρειας της Βαλωνίας ευχέρεια στον επιφορτισμένο με τις αρμοδιότητες των τοπικών αρχών, τα επιδοτούμενα έργα και τα ύδατα υπουργό να εγκρίνει υπέρβαση των ανωτάτων ορίων συγκεντρώσεως που γίνονται δεκτά σε περιπτώσεις σοβαρών ατυχημάτων ή καταστάσεις εκτάκτων καιρικών συνθηκών, « στον βαθμό που η υπέρβαση αυτή δεν συνεπάγεται απαράδεκτο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία ή εφόσον η διανομή μέσω δικτύου είναι αδύνατη κατ' άλλον τρόπο », είναι ασυμβίβαστη προς το άρθρο 9, παράγραφος 3, της οδηγίας.
Πράγματι, το επίδικο διάταγμα ουδόλως αποκλείει, όπως απαιτεί ρητώς η ανωτέρω διάταξη της οδηγίας, τις παρεκκλίσεις που αφορούν τοξικές και μικροβιολογικές παραμέτρους. Η αιτίαση αυτή, την οποία άλλωστε δεν αμφισβητεί η Βελγική Κυβέρνηση, πρέπει, συνακόλουθα, να γίνει δεκτή.
Η Επιτροπή ισχυρίζεται, δεύτερον, ότι η μη υπαγωγή των ιδιωτικών υδατοταμιευ-τήρων στο πεδίο εφαρμογής της ισχύουσας στις περιφέρειες της Βαλωνίας και των Βρυξελλών ρυθμίσεως είναι ασυμβίβαστη προς το άρθρο 1 της οδηγίας, σύμφωνα με το οποίο ως πόσιμο νερό νοούνται όλα τα ύδατα που χρησιμοποιούνται προς πόση, ανεξάρτητα από την προέλευση τους.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά το άρθρο 2 της οδηγίας, « ως πόσιμο νερό νοούνται όλα τα νερά που χρησιμοποιούνται γι' αυτό τον σκοπό είτε χωρίς προηγούμενη κατεργασία είτε ύστερα από κατεργασία, όποια και αν είναι η προέλευση τους, δηλαδή:
—
είτε πρόκειται για νερά που παραδίδονται στην κατανάλωση, και
—
είτε πρόκειται για νερά:
—
που χρησιμοποιούνται σε μια επιχείρηση τροφίμων με σκοπό την παρασκευή, την κατεργασία, τη συντήρηση ή τη διάθεση στην αγορά προϊόντων ή ουσιών που προορίζονται για κατανάλωση από τον άνθρωπο και
—
που επηρεάζουν τον τελικό βαθμό υγιεινότητας των τροφίμων ».
Όπως προκύπτει από την εν λόγω διάταξη, η οδηγία δεν έχει εφαρμογή στο παραδιδόμενο προς πόση ούτε στο χρησιμοποιούμενο στα τρόφιμα από επιχειρήσεις τροφίμων νερό, ενώ το προερχόμενο από ιδιωτικούς υδατοταμιευτήρες νερό δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της.
Η ερμηνεία αυτή είναι σύμφωνη προς το άρθρο 12, παράγραφος 2, δυνάμει του οποίου αντικείμενο των προβλεπομένων στην οδηγία ελέγχων είναι το πόσιμο νερό στο σημείο όπου τίθεται στη διάθεση του καταναλωτή. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι μόνο το πόσιμο νερό υπόκειται στους ελέγχους και, συνακόλουθα, στο προβλεπόμενο στην οδηγία καθεστώς.
Η ερμηνεία αυτή συνάδει επίσης προς το παράρτημα II της οδηγίας. Επειδή πρόκειται, αφενός, για παραμέτρους που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τους περιοδικούς ελέγχους, στην υποσημείωση 4 του πίνακα Α του εν λόγω παραρτήματος διευκρινίζεται ότι οι παράμετροι αυτές « καθορίζονται από τις αρμόδιες κρατικές αρχές, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις προϋποθέσεις που θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις στην ποιότητα του πόσιμου νερού που διατίθεται στην κατανάλωση και που θα μπορούσαν να επιτρέψουν την εκτίμηση της ιονικής ισορροπίας των συστατικών ». Επειδή πρόκειται, αφετέρου, για περιστασιακό έλεγχο σε ειδικές περιπτώσεις ή ατυχήματα, στον πίνακα Α του ιδίου παραρτήματος διευκρινίζεται ότι « η αρμόδια κρατική αρχή των κρατών μελών θα καθορίσει τις παραμέτρους, ανάλογα με τις συνθήκες, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις περιπτώσεις που θα μπορούσαν να έχουν ολέθρια επίπτωση στην ποιότητα του πόσιμου νερού που διατίθεται στην κατανάλωση ». Συνεπώς, οι διατάξεις αυτές αφορούν μόνο το πόσιμο νερό και όχι το προερχόμενο από ιδιωτικούς υδατοταμιευτήρες.
Από τα ανωτέρω έπεται ότι η αιτίαση περί μη υπαγωγής των ιδιωτικών υδατοταμιευ-τήρων στα μέτρα μεταφοράς της οδηγίας που θεσπίζονται για τις περιοχές της Βαλω-νίας και των Βρυξελλών πρέπει να απορριφθεί.
Επί της αιτιάσεως ότι το πόσιμο νερό του Verriers δεν ανταποκρίνεται στις επιταγές της οδηγίας
Καταρχάς, πρέπει να παρατηρηθεί ότι, σε αντίθεση προς όσα υποστήριξε με την απάντηση της στην αιτιολογημένη γνώμη της Επιτροπής η Βελγική Κυβέρνηση, το πόσιμο νερό του Verviers, το οποίο προέρχεται από τον σταθμό επεξεργασίας του Eupen και καθιστά εφικτή την υδροδότηση ενός τμήματος της πόλεως εν αναμονή της περατώσεως των έργων του σταθμού της Gileppe, δεν ανταποκρίνεται στις επιταγές της οδηγίας. Πράγματι, σύμφωνα με το παράρτημα Ι, υπό Δ, όταν πρόκειται για δίκτυο με υδραγωγούς σωλήνες από μόλυβδο, η περιεκτικότητα σε μόλυβδο εκτιμάται με βάση δειγματοληψία που γίνεται απευθείας μετά από ροή και αν υπερβαίνει συχνά ή αισθητά τα 100 μγ/1, πρέπει να λαμβάνονται τα κατάλληλα μέτρα για τη μείωση των κινδύνων εκθέσεως του καταναλωτή στον μόλυβδο. Δεν αμφισβητείται πάντως ότι το πόσιμο νερό του Verviers που προέρχεται από τον σταθμό του Eupen υπερβαίνει το προβλεπόμενο επίπεδο της παραμέτρου αυτής, ενώ δεν έχει ληφθεί κανένα κατάλληλο μέτρο.
Η Βελγική Κυβέρνηση ισχυρίστηκε ενώπιον του Δικαστηρίου ότι, λόγω του κόστους και του πολύπλοκου των έργων κατασκευής του σταθμού επεξεργασίας υδάτων, έργων που είναι απαραίτητα προκειμένου ο Δήμος του Verviers να υδροδοτηθεί σύμφωνα με τις επιταγές της οδηγίας, οι επιταγές αυτές είναι αδύνατο να τηρηθούν πριν από το τέλος του 1990. Η κατάσταση αυτή ώθησε τη Βελγική Κυβέρνηση να υποβάλει, δυνάμει του άρθρου 20 της οδηγίας, στις 17 Ιανουαρίου 1989 αίτηση, προκειμένου να επιτύχει πρόσθετη προθεσμία για την τήρηση του παραρτήματος Ι της οδηγίας.
Συναφώς, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η βάσει του άρθρου 20 της οδηγίας αίτηση πρόσθετης προθεσμίας για την τήρηση του παραρτήματος Ι πρέπει να υποβληθεί εντός της προβλεπόμενης στο άρθρο 19 προθεσμίας για τη μεταφορά της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο. Μετά την παρέλευση της εν λόγω προθεσμίας, παρέκκλιση επιτρέπεται μόνο σε περίπτωση σοβαρών ατυχημάτων και υπό τις προϋποθέσεις που ορίζει το άρθρο 10 της οδηγίας. Η αίτηση όμως της Βελγικής Κυβερνήσεως υποβλήθηκε τέσσερα και πλέον έτη μετά την παρέλευση της εν λόγω προθεσμίας.
Τέλος, όσον αφορά τις δυσχέρειες που επικαλέστηκε η Βελγική Κυβέρνηση για να εξασφαλίσει την παροχή νερού στον Δήμο του Verviers τηρώντας τις προϋποθέσεις της οδηγίας, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επικαλούνται πρακτικές ή διοικητικές δυσχέρειες για να δικαιολογούν τη μη τήρηση των υποχρεώσεων και των προθεσμιών που τάσσουν οι κοινοτικές οδηγίες. Το ίδιο ισχύει για τις οικονομικές δυσχέρειες που εναπόκειται στα κράτη μέλη να υπερπηδούν με τη λήψη των καταλλήλων μέτρων.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η αιτίαση της Επιτροπής ότι το πόσιμο νερό του Verviers δεν αναταποκρίνεται στις εξαγγελλόμενες με την οδηγία επιταγές είναι βάσιμη.
Κατόπιν των ανωτέρω, πρέπει να αναγνωριστεί ότι το Βασίλειο του Βελγίου, εξουσιοδοτώντας την περιφέρεια της Βαλωνίας να επιτρέπει την υπέρβαση των επιτρεπομένων ανωτάτων ορίων συγκεντρώσεων που παρατίθενται στο παράρτημα Ι του οδηγίας 80/778/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1980, περί της ποιότητας του πόσιμου νερού, υπό συνθήκες διαφορετικές από τις προβλεπόμενες με την εν λόγω οδηγία, και την παροχή στο Verviers πόσιμου νερού μη ανταποκρινόμενου στις επιταγές της ίδιας οδηγίας, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη ΕΟΚ.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Σύμφωνα, πάντως, με την παράγραφο 3, πρώτο εδάφιο, του εν λόγω άρθρου, το Δικαστήριο μπορεί να συμψηφίσει τα έξοδα ολικώς ή μερικώς σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων ή εφόσον συντρέχουν εξαιρετικοί λόγοι.
Επειδή αμφότεροι οι διάδικοι ηττήθηκαν μερικώς, συντρέχει λόγος συμψηφισμού των εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφαίνεται:

1)
Το Βασίλειο του Βελγίου, εξουσιοδοτώντας την περιφέρεια της Βαλωνίας να επιτρέπει την υπέρβαση των επιτρεπομένων ανωτάτων ορίων συγκεντρώσεων που παρατίθενται στο παράρτημα Ι της οδηγίας 80/778/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1980, περί της ποιότητας του πόσιμου νερού, υπό συνθήκες διαφορετικές από τις προβλεπόμενες με την εν λόγω οδηγία, και την παροχή στο Verviers πόσιμου νερού μη ανταποκρινόμενου στις επιταγές της Ιδιας οδηγίας, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη ΕΟΚ.

2)
Απορρίπτει την προσφυγή κατά τα λοιπά.

3)
Κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα.

Due
Schockweiler
Zuleeg
Mancini
Joliét
O'Higgins
Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Grévisse
Δημοσιεύτηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 5 Ιουλίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος
O. Due
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.