CELEX: 62009CJ0075
Regolament (KEE) Nru 2913/92
Kodiċi Doganali tal-Komunità
Artikolu 221(3) u (4)
Irkupru, a posteriori ta’ dejn doganali
Preskrizzjoni
Att li jista’ jagħti lok għal proċeduri f’qorti kriminali

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 221(3) u (4) tar-Regolament tal-Kunsill (KEE)
Nru 2913/92, tat-12 ta’ Ottubru 1992, li jwaqqaf il-Kodiċi Doganali tal-Komunità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 2,
Vol. 4, p. 307) kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 2700/2000 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-16 ta’ Novembru 2000,
(ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 2, Vol. 10, p. 239, iktar ’il quddiem il‑“Kodiċi Doganali”).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn Agra Srl (iktar ’il quddiem “Agra”) u l-Agenzia Dogane – Ufficio
delle Dogane di Alessandria (awtorità doganali – uffiċċju doganali ta’ Alessandria, iktar ’il quddiem l-“Ufficio delle Dogane”)
dwar att ta’ irkupru
a posteriori
ta’ dejn doganali.

Il-kuntest ġuridiku

Id-dritt tal-Unjoni
L-Artikolu  9(4) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 954/2002, tal-4 ta’ Ġunju 2002, li jiftaħ u jipprovdi għall-amministrazzjoni
ta’ limitu tat-tariffa għal-laħam iffriżat tal-annimali bovini koperti mill-kodiċi NM 0202 u l-prodotti koperti mill-kodiċi
NM 0206 29 91 (mill-1 ta’ Lulju 2002 sat-30 ta’ Ġunju 2003) (ĠU L 147, p 8) jipprovdi:
“Meta, fil-prova ta’ importazzjoni jew ta’ esportazzjoni prevista fil-parAgrafu 2, jidhru żewġ jew aktar jiddaħħlu bħala li
għandhom l-istess indrizz postali, jew meta, żewġ applikanti jew aktar fl-istess ħin tal-applikazzjoni huma rreġistrati għall-iskopijiet
[tat-Taxxa fuq il-Valur Miżjud] fl-istess indrizz postali jew jekk l‑Istati Membri għandhom raġunijiet biex jissuspettaw li
l-applikanti huma konnessi, l-Istati Membri jivverifikaw li dawn l-applikanti mhumiex konnessi flimkien fis-sens tal-Artikolu 143
tar-Regolament tal-Kummissjoni (KEE) Nru 2454/93 [tat-2 ta’ Lulju 1993 li jiffissa d-dispożizzjonijiet għall-implementazzjoni
tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2913/92 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 2, Vol. 6, p. 3)]. Jekk dan ikun il-każ,
kull applikazzjoni inkwistjoni tkun miċħuda.
[…]”
L-Artikolu 221(3) u (4) tal-Kodiċi Doganali jipprovdi:
“3.       Ma għandhiex issir komunikazzjoni mad-debitur wara t-temma ta’ perijodu ta’ tliet snin mid-data li fiha ntefaq id-dejn mad-dwana.
Dan il-perijodu ta’ żmien għandu jiġi sospiż mal-waqt tad-depożitu ta’ appell fit-tifsira ta’ l-Artikolu 243, għal matul il-proċedimenti
ta’ l-appell.
4.       Fejn id-dejn mad-dwana huwa riżultat ta’ att li, fiż-żmien li kien kommess, kien jista’ jwassal għal proċedimenti kriminali
tal-qorti, l-ammont jista’, skond il‑kondizzjonijiet preskritti fid-dispożizzjonijiet fis-seħħ, jiġi komunikat lid-debitur
wara li jgħaddi l-perijodu ta’ tliet snin riferit fil-parAgrafu 3.”

Id-dritt nazzjonali
L-Artikolu 11 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 374, tat-8 ta’ Novembru 1990, li jorganizza mill-ġdid l-istituzzjonijiet doganali
u jirrevedi l-proċeduri ta’ konstatazzjoni u ta’ kontroll fil-kuntest tal-implementazzjoni tad-Direttivi 79/695/KEE, tat-24
ta’ Lulju 1979 u 82/57/KEE, tas-17 ta’ Diċembru 1981, dwar il-proċeduri ta’ rilaxx għal moviment liberu tal-merkanzija Komunitarja
(GURI Nru 291, tal-14 ta’ Diċembru 1990), jipprovdi li:
“1. L-uffiċċju doganali ma jistax jagħmel reviżjoni tal-konstatazzjoni li saret definittiva, anki jekk il-merkanzija li kienet
is-suġġett tagħha ġiet irrilaxxata għad-dispożizzjoni libera tal-operatur jew diġà ħarġet mit-territorju doganli. Ir-reviżjoni
titwettaq
ex officio
jew meta l-operatur kkonċernat jitlobaha billi jippreżenta, taħt piena ta’ dekadenza, rikors f’terminu ta’ tliet snin mill-ġurnata
li fiha l‑konstatazzjoni saret definittiva.
[…]
5.       Jekk ir-reviżjoni, imwettqa kemm
ex offiċio
, jew fuq talba ta’ parti, tidher li fiha xi nuqqasijiet ta’ eżattezza, xi ommissjonijiet jew xi żbalji dwar l-elementi li
fuqhom hija bbażata l-konstatazzjoni, l-uffiċċju jagħmel rettifika korrispondenti u jikkomunikaha lill-operatur ikkonċernat
billi jinnotifikah b’avviż għal dan il-għan. Fil-każ fejn rettifika li ssir wara reviżjoni mwettqa
ex officio
, l-avviż għandu jiġi nnotifikat, taħt piena ta’ dekadenza, f’terminu ta’ tliet snin mill-ġurnata li fiha l‑konstatazzjoni
saret definittiva.
[…]”
L-Artikolu 84 tad-Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 43, tat-23 ta’ Jannar 1973, li jadotta test uniku tad-dispożizzjonijiet
leġiżlattivi doganali (GURI Nru 80, tat-28 ta’ Marzu 1973, iktar ’il quddiem it-“TULD”), jipprovdi li:
“1.       Att tal-Istat għall-irkupru ta’ dejn doganali huwa preskritt b’terminu ta’ ħames snin.
[…]
3.       Meta nuqqas  totali jew parzjali ta’ ħlas ta’ dazju għandu ksur bħala l-oriġini tiegħu, it-terminu ta’ preskrizzjoni jibda
jiddekorri mill-ġurnata li fiha d-deċiżjoni jew s-sentenza mogħtija wara t-tmiem ta’ proċedura penali saret definittiva.
[…]”
Skont l-Artikolu 29 tal-Liġi Nru 428, tad-29 ta’ Diċembru 1990, li jistabbilixxi dispożizzjonijiet għall-eżekuzzjoni tal-obbligi
li jirriżultaw mill-sħubija tar-Repubblika Taljana mal-Komunitajiet Ewropej (GURI Nru 10, tat-12 ta’ Jannar 1991), it-terminu
ta’ preskrizzjoni previst fl-Artikolu 84 tat-TULD tnaqqas għal tliet snin.

Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
Agra importat laħam iffriżat mingħajr għadam (kopert mill-Kodiċi NM 0202 30 90 90) fil-kuntest tal-kwota annwali (sub-kwota
II) stabbilita bir-Regolament Nru 954/2002.
Sabiex tikseb iċ-ċertifikati ta’ importazzjoni, hija ppreżentat applikazzjoni għall-importazzjoni li fiha hija ddikjarat li
tissodisfa l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 9 tal-imsemmi regolament. Fost dawn il-kundizzjonijiet, kien inkluż in‑nuqqas
ta’ konnessjoni ma’ kumpanniji li ġejjin minn Stati Membri oħra li ppreżentaw applikazzjonijiet simili qabel l-14 ta’ Ġunju
2002.
Permezz ta’ kontroll imwettaq fi ħdan Agra fit-12 ta’ Frar 2007, il-Guardia di Finanza di Milano kkonstata l-eżistenza ta’
irregolaritajiet relattivi għall-imsemmija kundizzjonijiet.
Il-verbal stabbilit wara dan il-kontroll ta lok, minn naħa, għal investigazzjoni kriminali.
Min-naħa l-oħra, billi bbaża ruħu fuq l-istess verbal, l-Ufficio delle Dogane ħareġ, fit-28 ta’ Frar 2008, avviż ta’ rettifika
tad-dikjarazzjonijiet doganali ppreżentati minn Agra, li wasslu għall-irkupru ta’ ammont totali, prinċiparjament, ta’ EUR 141
125.49, abbażi tad-dazji doganali u tat-taxxa fuq il-valur miżjud, barra l‑interessi li ammontaw għal EUR 47 298.45.
Dan l-avviż ta’ rettifika ġie nnotifikat lil Agra fil-11 ta’ Marzu 2008.
Din ikkontestat l-imsemmi avviż quddiem il-Commissione Tributaria Provinciale di Alessandria (Kummissjoni Investigattiva Provinċjali
ta’ Alessandria), billi invokat il-preskrizzjoni tad-dritt li ssir rettifika tad-dikjarazzjonijiet doganali. Skont Agra, dan
id-dritt huwa suġġett għal terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tliet snin li jibdew jiddekorru mid-data tad-dikjarazzjonijiet doganali.
Issa, peress li d‑dikjarazzjonijiet ikkontestati ġew iddepożitati fit-13 ta’ Awwissu, fit-18 ta’ Settembru u fit-23 ta’Ottubru
2002, it-termini ta’ preskrizzjoni korrispondenti għandhom jitqiesu bħala li skadew fit-13 ta’ Awwissu, fit-18 ta’ Settembru
u fit-23 ta’Ottubru 2005, rispettivament.
Minn naħa tiegħu, l-Ufficio delle Dogane jinvoka r-raġunijiet għas-“sospensjoni u għall-interruzzjoni tal-preskrizzjoni”,
previsti fl-Artikolu 221 tal-Kodiċi Doganali, b’mod partikolari fil-paragrafu  4 tal-imsemmi artikolu, li abbażi tiegħu l‑komunikazzjoni
tal-ammont eżatt tad-dejn doganali tista’ sseħħ wara l-iskadenza tat-terminu ta’ tliet snin fejn l-awtoritajiet doganali ma
kinux f’pożizzjoni jiddeterminaw l-ammont eżatt tad-dazji minħabba li twettqu atti li jistgħu jagħtu lok għal proċeduri f’qorti
kriminali.
Skont l-Ufficio delle Dogane, din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata flimkien mal-Artikolu 84 tat-TULD, li jipprovdi
li, meta n-nuqqas totali jew parzjali ta’ ħlas ta’ dazju għandu ksur bħala l-oriġini tiegħu, it-terminu ta’ preskrizzjoni
jibda jiddekorri mill-ġurnata li fiha d-deċiżjoni jew is-sentenza mogħtija fil-kuntest ta’ proċedura penali li ssir
res judicata
.
F’dan il-kuntest, il-Commissione tributaria provinciale di Alessandria ddeċidiet li tissospendi l‑proċeduri u li tagħmel lill-Qorti
tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Fid-dawl tal-Artikolu 11 tad-[Digriet Leġiżlattiv Nru 374 tat-8 ta’ Novembru 1990], ikkunsidrat flimkien mal-Artikolu 221(3)
u (4) tal-[Kodiċi Doganali], u fid-dawl tal-Artikolu 84(3) tat-[TULD], id-dritt tal-[Uffiċċju] li jagħmel reviżjoni tal-konstatazzjoni
jkun preskritt u/jew jiddekadi wara l-iskadenza ta’ terminu ta’ tliet snin li jibda jiddekorri mid-data tad-dikjarazzjoni
doganali, jew dan it-terminu jista’ jiġi imwaqqaf u/jew sospiż, meta tkun għaddejja proċedura kriminali dwar il-ksur tad-dazji
doganali previsti mill-konstatazzjoni?”

Fuq id-domanda preliminari

Osservazzjonijiet ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja
F’din il-kawża, tressqu osservazzjonijiet minn Agra, mill-Gvern Taljan, mill-Gvern Ċek u mill-Gvern Grieg kif ukoll mill-Kummissjoni
Ewropea.
Agra tipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja jew li tqis bħala kundizzjoni għall-applikazzjoni tal-Artikolu 221(4) tal-Kodiċi
Doganali li fatt li seħħ tal-inqas fatt proċedura fit-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tliet snin, jew li tikkonstata li hija
l‑ordni ġuridika nazzjonali li għandha tiddefinixxi l-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.
Huwa minnu li l-awtoritajiet doganali huma kompetenti sabiex jikkonstataw, għall-finijiet tal-proċeduri amministrattivi, l-eżistenza
ta’ att li jista’ jagħti lok għal proċeduri f’qorti kriminali. Madankollu, ir-rekwiżiti tas-sigurtà ġuridika jimponu fuq l-imsemmija
awtoritajiet li jaġixxu fit-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tliet snin.
F’dan ir-rigward, Agra tinvoka l-interpretazzjoni mogħtija mill-Corte suprema di cassazione (Qorti tal-Kassazzjoni) tal-Artikolu 84
tat-TULD u l-Artikolu 221 tal-Kodiċi Doganali, li tipprovdi li, sabiex tiġi interrota l-preskrizzjoni ta’ tliet snin, att
li jwettqu l-imsemmija awtoritajiet għandu jseħħ waqt dan it-terminu.
Il-Gvern Grieg iqis, essenzjalment, li l-preskrizzjoni tad-dejn doganali hija sospiża peress li l-ksur doganali kkontestat
jista’ jagħti lok għal proċeduri f’qorti kriminali u ostakola lill-awtorità doganali milli jiddeterminaw l-ammont eżatt tad-dazju.
L‑imsemmi Gvern jipproponi għaldaqstant li d-domanda preliminari tingħata risposta fis-sens li l-preskrizzjoni ma tistax tinkiseb
abbażi tal-Artikolu 221(3) tal-Kodiċi Doganali peress li dan id-dejn doganali jirriżulta minn att li jista’ jagħti lok għal
proċeduri f’qorti kriminali.
Il-Gvern Taljan u l-Gvern Ċek kif ukoll il-Kummissjoni jqisu, essenzjalment, li l‑Artikolu 221(4) tal-Kodiċi Doganali ma jipprekludix
leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali u jirrinvijaw lid-dritt nazzjonali l-kwistjonijiet kollha marbuta
mal-preskrizzjoni tad-dejn doganali li jirriżulta minn att issanzjonat mil-liġi penali.
F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tikkonstata li l-imsemmija dispożizzjoni ma tipprovdix la terminu ta’ preskrizzjonu u lanqas
motivi ta’ sospensjoni jew ta’ interruzzjoni tal-preskrizzjoni waqt id-dewmien ta’ proċedura għat-tressiq ta’ kawża eventwali,
b’mod kuntrarju għal dak li huwa pprovdut mill-Artikolu 3 ta’ dan l-istess artikolu.
Madankollu, skont il-Gvern Ċek u l-Kummissjoni, il-leġiżlatur nazzjonali ma jgawdix minn libertà assoluta. Minn naħa, il-leġiżlazzjoni
tal-Istati Membri għandha tikkonforma mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività. Min-naħa l‑oħra, limitazzjoni tal-preskrizzjoni
għandha tkun iġġustifikata minn għanijiet ta’ interess ġenerali, neċessarji u proporzjonati mal-għan leġittimu mfittex.
Il-qorti tar-rinviju hija fl-aħjar pożizzjoni sabiex teżamina l-kompatibbiltà mal-imsemmija prinċipji tal-leġiżlazzjoni nazzjonali
inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

Ir-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja
Qabel kollox, għandu jiġi mfakkar li fil-kuntest ta’ proċedura mressqa bis-saħħa tal-Artikolu 234 KE, ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja
li għandha tiddeċiedi dwar il‑kompatibbiltà tad-dispożizzjonijiet ta’ liġi nazzjonali mad-dritt Komunitarju. Madankollu, il-Qorti
tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni li tipprovdi lill-qorti nazzjonali bl-elementi kollha ta’ interpretazzjoni li jaqgħu taħt
id-dritt Komunitarju sabiex din il-qorti tkun tista’ tiddeċiedi dwar din il-kompatibbiltà (sentenza tat-23 ta’ Settembru 2004,
Spedition Ulustrans, C‑414/02, Ġabra p. I‑ 8633, punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li din tistaqsi dwar il-konformità mad-dritt tal-Unjoni ta’ dispożizzjonijiet li jipprovdu
li, meta n-nuqqas ta’ ħlas ta’ dazji doganali jirriżulta minn ksur penali, it-terminu ta’ preskrizzjoni jibda jiddekorri mill-ġurnata
li fiha d-deċiżjoni jew s-sentenza mogħtija fit-tmiem tal-proċedura penali hija definittiva.
Minn din il-perspettiva, għandu jiġi kkunsidrat li l-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 221(3) u (4)
tal-Kodiċi Doganali jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li abbażi tagħha meta
n-nuqqas ta’ ħlas ta’ dazji doganali jirriżulta minn ksur penali, it-terminu ta’ preskrizzjoni jibda jiddekorri mill-ġurnata
li fiha d-deċiżjoni jew s-sentenza mogħtija fit-tmiem tal-proċedura penali hija definittiva.
Qabel kollox, għandu jiġi kkonstatat li skont ġurisprudenza stabbilita, l-ewwel sentenza tal-Artikolu 221(3) tal-Kodiċi Doganali
tistipula regola ta’ preskrizzjoni li tipprovdi li l-komunikazzjoni tal-ammont tad-dazji tal-importazzjoni jew tad-dazji għall-importazzjoni
dovuti ma tistax issir wara li jkun skada t-terminu ta’ tliet snin li jibda jiddekorri mid-data li fiha jinħoloq id-dejn doganali
(ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-23 ta’ Frar 2006, Molenbergnatie, C‑201/04, Ġabra p. I‑2049, punt 39, kif ukoll tas-16
ta’ Lulju 2009, Snauwaert
et
, C‑124/08 u C‑125/08, Ġabra p. I‑I5595, punt 28).
It-tieni sentenza tal-Artikolu 221(3) tal-Kodiċi Doganali tipprovdi li t-terminu ta’ preskrizzjoni huwa sospiż wara l-preżentata
ta’ rikors fis-sens tal-Artikolu 243 ta’ dan il-Kodiċi u waqt il-perijodu kollu tal-proċedura għat-tressiq ta’ kawża.
Bħala eċċezzjoni għar-regola msemmija fil-punt 30 ta’ din is-sentenza, l‑Artikolu 221(4) tal-Kodiċi Doganali jipprovdi li
l-awtoritajiet doganali jistgħu, sakemm id-dispożizzjonijiet fis-seħħ hekk jippermettu, iwettqu tali komunikazzjoni wara l-iskadenza
ta’ dan it-terminu meta jkun bħala riżultat ta’ att li jista’ jagħti lok għal proċeduri kriminali li l-awtoritajiet doganali
ma setgħux jistabbilixxu l-ammont eżatt tad-dazju legalment dovut (sentenza Snauwaert
et
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 29).
F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat, l-ewwel nett, li l-Artikolu 221(4) tal-Kodiċi Doganali huwa stess ma jipprovdi l-ebda
terminu ta’ preskrizzjoni u lanqas raġunijiet għas-sospensjoni jew għall-interruzzjoni tal-preskrizzjoni applikabbli. B’mod
partikolari, b’differenza għal dak ipprovdut fil-paragrafu 3 tal-istess artikolu, il-paragrafu 4 ta’ dan l-artikolu ma jeħtieġ
l-ebda sospensjoni tal-preskrizzjoni waqt il-perijodu ta’ proċedura għat-tressiq ta’ kawża eventwali.
It-tieni nett, għandu jiġi rrilevat li, billi jirreferi biss għall-“kundizzjonijiet previsti mid-dispożizzjonijiet fis-seħħ”,
l-Artikolu 221(4) tal-Kodiċi Doganali jirreferi għad-dritt nazzjonali fir-rigward tas-sistema tal-preskrizzjoni tad-dejn doganali,
meta dan jirriżulta minn att li kien, fil-mument meta twettaq, jista’ jagħti lok għal proċeduri kriminali.
Għaldaqstant, sa fejn id-dritt tal-Unjoni ma jinkludix regoli komuni fuq dan is‑suġġett, huwa kull Stat Membru li għandu jiddetermina
s-sistema tal-preskrizzjoni tad-dejn doganali li ma setgħux jiġu kkonstatati minħabba att li jista’ jagħti lok għal proċeduri
kriminali (ara, b’analoġija, is-sentenzi tas-16 ta’ Ottubru 2003, Hannl-Hofstetter, C‑91/02, Ġabra p. I‑12077, punti 18 sa
20, u Molenbergnatie, iċċitata iktar ’il fuq, punt 53).
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għad-domanda ppreżentata għandha tkun li l-Artikolu 221(3)
u (4) tal-Kodiċi Doganali għandu jiġi intepretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li abbażi tagħha, meta
nuqqas ta’ ħlas ta’ dejn doganali li għandu bħala l-oriġini tiegħu ksur penali, it-terminu ta’ preskrizzjoni tad-dejn doganali
jibda jiddekorri mill-ġurnata li fiha d-deċiżjoni jew is-sentenza mogħtija fi tmiem ta’ proċedura penali saret definittiva.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in‑natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 221(3) u (4) tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2913/92, tat-12 ta’ Ottubru 1992, li jwaqqaf il-Kodiċi Doganali
tal-Komunità, kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 2700/2000 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-16 Novembru 2000, għandu
jiġi intepretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li abbażi tagħha, meta nuqqas ta’ ħlas ta’ dejn doganali
li għandu bħala l-oriġini tiegħu ksur penali, it-terminu ta’ preskrizzjoni tad-dejn doganali jibda jiddekorri mill-ġurnata
li fiha d‑deċiżjoni jew sentenza mogħtija fi tmiem proċedura penali saret definittiva.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: it-Taljan.