CELEX: 62008CJ0194
Κοινωνική πολιτική
Οδηγία 92/85/ΕΟΚ
Εφαρμογή μέτρων που αποβλέπουν στη βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας κατά την εργασία των εγκύων, λεχώνων και γαλουχουσών εργαζομένων
Άρθρα 5, παράγραφος 3, και 11, σημεία 1 έως 3
Άμεσο αποτέλεσμα
Έγκυος εργαζόμενη η οποία απαλλάχθηκε από την εργασία της κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της
Εργαζόμενη τελούσα σε άδεια μητρότητας
Δικαίωμα λήψεως επιδόματος εφημερίας

Parviainen, σκέψη 55).
Η εκ μέρους των κρατών μελών και, ενδεχομένως, των κοινωνικών εταίρων άσκηση αυτής της ευχέρειας εκτιμήσεως κατά τον καθορισμό
των αποδοχών που δικαιούται έγκυος εργαζόμενη η οποία απαλλάσσεται προσωρινώς από την εργασία της λόγω εγκυμοσύνης δεν μπορεί,
αφενός, να θίγει τον επιδιωκόμενο από την οδηγία 92/85 σκοπό της προστασίας της ασφάλειας και της υγείας των εγκύων εργαζομένων,
ούτε, αφετέρου, να αγνοεί το γεγονός ότι η απαλλαγή αυτή συνιστά έσχατο μέτρο προστασίας, το οποίο επιβάλλεται μόνο στην περίπτωση
που η προσωρινή τοποθέτησή της σε άλλη θέση είναι τεχνικώς και/ή αντικειμενικώς αδύνατη ή δεν είναι εύλογο να απαιτηθεί για
λόγους δεόντως αιτιολογημένους.
Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τη δέκατη έκτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 92/85, τα μέτρα οργανώσεως της εργασίας που
αποβλέπουν στην προστασία της υγείας των εγκύων, λεχώνων ή γαλουχουσών εργαζομένων δεν θα έχουν πρόσφορα αποτελέσματα, εάν
δεν συνοδεύονται από τη διατήρηση δικαιωμάτων σχετιζομένων με τη σύμβαση εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της διατηρήσεως αμοιβής
και/ή του ευεργετήματος κατάλληλου επιδόματος.
Όσον αφορά τις εγκύους εργαζόμενες οι οποίες απαλλάσσονται, ως έσχατη λύση, από την εργασία τους βάσει του άρθρου 5, παράγραφος
3, της οδηγίας αυτής, τα κράτη μέλη ή, ενδεχομένως, οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να τους εξασφαλίσουν εισόδημα με τη μορφή
κατάλληλου επιδόματος, αμοιβής ή αμφοτέρων, αλλά οι επιλογές στις οποίες θα προβούν συναφώς και το καθορισθέν ύψος του εισοδήματος
αυτού δεν πρέπει να περιορίζουν τα ανωτέρω πρόσφορα αποτελέσματα.
Είναι προφανές ότι η πρακτική αποτελεσματικότητα της οδηγίας 92/85 και οι σκοποί που αυτή επιδιώκει δεν θα μπορούσαν να διασφαλισθούν
εάν ο εργοδότης είχε, λόγω του καθορισμού μειωμένου εισοδήματος βάσει του άρθρου 11, σημείο 1, της οδηγίας αυτής, τη δυνατότητα
να στηριχθεί στο άρθρο 5, παράγραφος 3, της ανωτέρω οδηγίας προκειμένου να μειώσει την οικονομική ζημία που θα μπορούσε να
υποστεί εξαιτίας της απουσίας της εγκύου εργαζομένης κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της.
Όταν τα κράτη μέλη και, ενδεχομένως, οι κοινωνικοί εταίροι επιλέγουν, σύμφωνα με το άρθρο 11, σημείο 1, της οδηγίας 92/85,
να εξασφαλίσουν σε έγκυο εργαζόμενη η οποία απαλλάσσεται από την εργασία της ή δεν επιτρέπεται να εργαστεί βάσει του άρθρου
5, παράγραφος 3, της οδηγίας αυτής εισόδημα με τη μορφή αμοιβής, κατάλληλου επιδόματος ή αμφοτέρων, στο εισόδημα αυτό πρέπει,
εν πάση περιπτώσει, να περιλαμβάνεται ο μηνιαίος βασικός μισθός της εργαζομένης αυτής καθώς και τα στοιχεία της αμοιβής ή
τα δώρα που συνδέονται με την επαγγελματική θέση της, η οποία ουδόλως τίθεται εν αμφιβόλω λόγω της ανωτέρω απαλλαγής από την
εργασία, όπως δώρα που συνδέονται με την ιδιότητά της ως προϊσταμένης, την αρχαιότητα και τα επαγγελματικά προσόντα της (βλ.,
συναφώς, προπαρατεθείσα απόφαση Parviainen, σκέψη 60).
Κάθε άλλη ερμηνεία του άρθρου 11, σημείο 1, της οδηγίας 92/85 σχετικά με το δικαίωμα των εγκύων εργαζομένων του άρθρου 5 της
οδηγίας αυτής να λαμβάνουν αποδοχές θα περιόριζε την πρακτική αποτελεσματικότητα της διατάξεως αυτής και θα καθιστούσε σε
μεγάλο βαθμό την εν λόγω οδηγία κενή περιεχομένου.
Από τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι η αμοιβή που δικαιούται έγκυος εργαζόμενη η οποία απαγορεύεται
να εργάζεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της βάσει του άρθρου 3, παράγραφος 3, του MSchG υπολογίζεται σύμφωνα με το άρθρο
14, παράγραφοι 1 και 2, του νόμου αυτού. Κατά τις εν λόγω διατάξεις, η έγκυος εργαζόμενη δικαιούται να λαμβάνει αμοιβή ισοδύναμη
προς τις μέσες αποδοχές της κατά τη διάρκεια των δεκατριών εβδομάδων προ της ενάρξεως της απαγορεύσεως εργασίας. Εντούτοις,
τα επιδόματα εφημερίας που δικαιούνταν η εργαζόμενη κατά την εν λόγω περίοδο αναφοράς δεν λαμβάνονται υπόψη κατά τον υπολογισμό
των ανωτέρω μέσων αποδοχών της.
Για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 60 έως 67 της παρούσας αποφάσεως, η αφαίρεση του επιδόματος εφημερίας από τις
αποδοχές που δικαιούται να αξιώσει η έγκυος εργαζόμενη, η οποία απαλλάσσεται προσωρινώς από την εργασία της κατά τη διάρκεια
της εγκυμοσύνης της, δεν μπορεί να κριθεί αντίθετη προς το άρθρο 11, σημείο 1, της οδηγίας 92/85.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο αιτούν δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 11, σημείο 1, της οδηγίας 92/85 έχει
την έννοια ότι δεν απαγορεύει εθνική ρύθμιση προβλέπουσα ότι έγκυος εργαζόμενη η οποία απαλλάσσεται προσωρινώς από την εργασία
της λόγω της εγκυμοσύνης της δικαιούται να λαμβάνει αμοιβή ισοδύναμη προς τις μέσες αποδοχές της κατά την περίοδο αναφοράς
προ της ενάρξεως της εγκυμοσύνης της, πλην του επιδόματος εφημερίας.
Επί του δικαιώματος λήψεως επιδόματος εφημερίας εκ μέρους εργαζομένης τελούσας σε άδεια μητρότητας
Το αιτούν δικαστήριο ζητεί, επίσης, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 11, σημεία 2 και 3, της οδηγίας 92/85 έχει την έννοια ότι
απαγορεύει εθνική ρύθμιση, η οποία προβλέπει ότι εργαζόμενη τελούσα σε άδεια μητρότητας δικαιούται να λαμβάνει αμοιβή ισοδύναμη
προς τις μέσες αποδοχές της κατά την περίοδο αναφοράς προ της ενάρξεως της εν λόγω άδειας, πλην του επιδόματος εφημερίας.
Όπως προκύπτει από τις σκέψεις 61 και 64 της παρούσας αποφάσεως, το επίδομα εφημερίας εμπίπτει στην έννοια της αμοιβής του
άρθρου 141 ΕΚ, καθόσον στηρίζεται στη σχέση εργασίας και καταβάλλεται στον εργαζόμενο βάσει της διάρκειας των παρεχομένων
υπηρεσιών στο πλαίσιο πρόσθετων ωρών εργασίας και της μέσης συνεισφοράς του οικείου εργαζομένου κατά τη διάρκεια της εφημερίας.
Εντούτοις, τούτο δεν σημαίνει ότι εργαζόμενη η οποία απουσιάζει από την εργασία της λόγω άδειας μητρότητας δικαιούται, βάσει
του άρθρου 11, σημεία 2 και 3, της οδηγίας 92/85, όλα τα δώρα και επιδόματα που λαμβάνει μηνιαίως όταν εργάζεται και εκτελεί
τα καθήκοντα που της ανατέθηκαν από τον εργοδότη της.
Συγκεκριμένα, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, οι εργαζόμενες που τυγχάνουν αδείας μητρότητας προβλεπομένης από την εθνική
νομοθεσία τελούν σε ιδιάζουσα κατάσταση επιβάλλουσα την παροχή σ’ αυτές ειδικής προστασίας, η οποία δεν μπορεί όμως να εξομοιωθεί
με αυτήν του άνδρα ή της γυναίκας οι οποίοι όντως βρίσκονται στη θέση εργασίας τους ή τυγχάνουν αναρρωτικής αδείας (βλ., συναφώς,
αποφάσεις της 13ης Φεβρουαρίου 1996, C-342/93, Gillespie κ.λπ., Συλλογή 1996, σ. I-475, σκέψη 17· της 27ης Οκτωβρίου 1998,
C-411/96, Boyle κ.λπ., Συλλογή 1998, σ. I-6401, σκέψη 40, και προπαρατεθείσα απόφαση Alabaster, σκέψη 46).
Η χορηγούμενη άδεια μητρότητας σκοπεί στην εξασφάλιση, αφενός, της προστασίας της βιολογικής καταστάσεως της εργαζομένης κατά
τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της και μετά από αυτήν και, αφετέρου, της προστασίας των ειδικών σχέσεων μεταξύ της μητέρας και
του τέκνου της κατά τη διάρκεια της περιόδου που έπεται της εγκυμοσύνης και του τοκετού (βλ. αποφάσεις της 12ης Ιουλίου 1984,
184/83, Hofmann, Συλλογή 1984, σ. 3047, σκέψη 25· της 30ής Απριλίου 1998, C-136/95, Thibault, Συλλογή 1998, σ. Ι-2011, σκέψη
25, και προπαρατεθείσα απόφαση Boyle κ.λπ., σκέψη 41).
Υπό τις περιστάσεις αυτές, οι εργαζόμενες δεν μπορούν λυσιτελώς να επικαλεστούν τις ευεργετικές διατάξεις του άρθρου 141 EK
ή του άρθρου 11, σημεία 2 και 3, της οδηγίας 92/85 προκειμένου να αξιώσουν τη συνέχιση της καταβολής του συνόλου των αποδοχών
τους κατά τη διάρκεια της άδειας μητρότητας, ως εάν εξακολουθούσαν να βρίσκονται πράγματι στη θέση εργασίας τους, όπως οι
άλλοι εργαζόμενοι (βλ., συναφώς, προαναφερθείσες αποφάσεις Gillespie κ.λπ., σκέψη 20, και Alabaster, σκέψη 46).
Όπως προκύπτει από την οδηγία 92/85 και τη συναφή νομολογία του Δικαστηρίου, ο νομοθέτης της Ένωσης επεδίωκε να εξασφαλίσει
ότι η εργαζόμενη θα διαθέτει κατά την άδεια μητρότητας εισόδημα ισοδύναμο τουλάχιστον προς το επίδομα που προβλέπει η εθνική
νομοθεσία περί κοινωνικής ασφαλίσεως σε περίπτωση διακοπής των δραστηριοτήτων της για λόγους υγείας (προπαρατεθείσα απόφαση
Boyle κ.λπ., σκέψη 32).
Η είσπραξη του εν λόγω εισοδήματος πρέπει να εξασφαλίζεται στις εργαζόμενες που τελούν σε άδεια μητρότητας, ανεξαρτήτως του
αν το εισόδημα αυτό έχει, κατά το άρθρο 11, σημείο 2, στοιχείο β΄, της οδηγίας 92/85, τη μορφή επιδόματος, αμοιβής ή αμφοτέρων
(προπαρατεθείσες αποφάσεις Boyle κ.λπ., σκέψη 33, και Lewen, σκέψη 22).
Κατά το άρθρο 11, σημεία 2 και 3, της οδηγίας, ο εργοδότης οφείλει, κατά τη διάρκεια της άδειας μητρότητας, να εξασφαλίσει
τη διατήρηση αμοιβής και/ή το ευεργέτημα κατάλληλου επιδόματος, το δε εξασφαλιζόμενο στις εργαζόμενες που τελούν σε άδεια
μητρότητας εισόδημα, όταν καταβάλλεται με τη μορφή επιδόματος, αμοιβής ή ενδεχομένως αμφοτέρων, πρέπει να είναι κατάλληλο
υπό την έννοια του ανωτέρω σημείου 3 (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Boyle κ.λπ., σκέψη 34).
Ως εκ τούτου, όταν μια εργαζόμενη απουσιάζει από την εργασία της διότι τελεί σε άδεια μητρότητας, το κατ’ ελάχιστον απαιτούμενο
από το άρθρο 11, σημεία 2 και 3, της οδηγίας 92/85 επίπεδο προστασίας δεν συνεπάγεται ότι η ενδιαφερόμενη θα συνεχίσει να
λαμβάνει το σύνολο των αποδοχών της ή το επίδομα εφημερίας.
Στην υπόθεση της κύριας δίκης, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, εντούτοις, να διευκρινισθεί αν επί του δικαιώματος αμοιβής εργαζομένης
τελούσας σε άδεια μητρότητας μπορεί να έχει επιρροή το γεγονός ότι το κράτος μέλος προβλέπει το δικαίωμα της εν λόγω εργαζομένης
να λαμβάνει αμοιβή ισοδύναμη προς τις μέσες αποδοχές της κατά την περίοδο αναφοράς προ της ενάρξεως της άδειας μητρότητας,
πλην του επιδόματος εφημερίας.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι το άρθρο 11, σημεία 2 και 3, της οδηγίας 92/85 προβλέπει μόνον το κατ’ ελάχιστον απαιτούμενο
επίπεδο προστασίας του δικαιώματος αμοιβής των εγκύων εργαζομένων που απαλλάσσονται από την εργασία τους κατά τη διάρκεια
της άδειας μητρότητας βάσει του άρθρου 8 της οδηγίας αυτής. Καμία διάταξη της οδηγίας αυτής δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη ή,
ενδεχομένως, τους κοινωνικούς εταίρους να προβλέψουν τη συνέχιση της καταβολής του συνόλου των αποδοχών και όλων των δώρων,
συμπεριλαμβανομένου του επιδόματος εφημερίας, τα οποία δικαιούνταν η εργαζόμενη προ της εγκυμοσύνης της και της άδειας μητρότητας.
Συγκεκριμένα, η οδηγία 92/85, η οποία εκδόθηκε βάσει του άρθρου 118 Α της Συνθήκης ΕΚ (τα άρθρα 117 έως 120 της Συνθήκης ΕΚ
αντικαταστάθηκαν από τα άρθρα 136 ΕΚ έως 143 ΕΚ), δεν εμποδίζει ένα κράτος μέλος, όπως προκύπτει από το άρθρο 137, παράγραφος
4, ΕΚ, να διατηρήσει τα υφιστάμενα ή να θεσπίσει αυστηρότερα μέτρα προστασίας, υπό την προϋπόθεση ότι τα εν λόγω μέτρα είναι
συμβατά προς τις διατάξεις της Συνθήκης αυτής (βλ., συναφώς, προπαρατεθείσα απόφαση Jiménez Melgar, σκέψη 37).
Εφόσον το σύστημα αποδοχών που προβλέπεται από εθνική ρύθμιση, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, συνιστά ευνοϊκότερο
μέτρο για την προστασία των εργαζομένων που τελούν σε άδεια μητρότητας από εκείνο που απαιτείται από την οδηγία 92/85, ο αποκλεισμός
μέρους της αμοιβής από τον υπολογισμό των οφειλόμενων αποδοχών κατά τη διάρκεια της εν λόγω άδειας δεν μπορεί να κριθεί αντίθετος
προς το άρθρο 11, σημεία 2 και 3, της οδηγίας αυτής.
Ως εκ τούτου, στο αιτούν δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 11, σημεία 2 και 3, της οδηγίας 92/85 έχει την
έννοια ότι δεν απαγορεύει εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι εργαζόμενη τελούσα σε άδεια μητρότητας δικαιούται να λαμβάνει
αμοιβή ισοδύναμη προς τις μέσες αποδοχές της κατά την περίοδο αναφοράς προ της ενάρξεως της εν λόγω άδειας, πλην του επιδόματος
εφημερίας.

Επί του δευτέρου ερωτήματος περί των συνεπειών της ελλείψεως αμέσου αποτελέσματος
Με το ερώτημα αυτό, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινισθεί αν, σε περίπτωση που οι διατάξεις του άρθρου 11, σημεία 2
και 3, της οδηγίας 92/85 δεν έχουν άμεσο αποτέλεσμα, πρέπει να μεταφερθούν αυτές από τα κράτη μέλη στο εσωτερικό τους δίκαιο
κατά τέτοιο τρόπο ώστε εργαζόμενη η οποία δεν μπορεί να παρέχει πλέον υπηρεσίες εφημερίας κατά τη διάρκεια της περιόδου που
απαγορεύεται να εργαστεί λόγω εγκυμοσύνης και/ή κατά τη διάρκεια της άδειας μητρότητας, να διατηρεί το δικαίωμα λήψεως του
επιδόματος για τέτοιου είδους υπηρεσίες.
Κατόπιν της απαντήσεως που δόθηκε στο πρώτο ερώτημα, στοιχείο α΄, παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο ερώτημα.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι
κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 11, σημεία 1 έως 3, της οδηγίας 92/85/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 1992, σχετικά με την εφαρμογή μέτρων
που αποβλέπουν στη βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας κατά την εργασία των εγκύων, λεχώνων και γαλουχουσών εργαζομένων
(δέκατη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ), έχει άμεσο αποτέλεσμα και παρέχει
στους ιδιώτες δικαιώματα, τα οποία μπορούν να επικαλούνται έναντι του κράτους μέλους που δεν μετέφερε ή μετέφερε πλημμελώς
την οδηγία αυτή στο εθνικό δίκαιο και τα οποία οφείλουν να προστατεύουν τα εθνικά δικαστήρια.
2)
Το άρθρο 11, σημείο 1, της οδηγίας 92/85 έχει την έννοια ότι δεν απαγορεύει εθνική ρύθμιση προβλέπουσα ότι έγκυος εργαζόμενη
η οποία απαλλάσσεται προσωρινώς από την εργασία της λόγω της εγκυμοσύνης της δικαιούται να λαμβάνει αμοιβή ισοδύναμη προς
τις μέσες αποδοχές της κατά την περίοδο αναφοράς προ της ενάρξεως της εγκυμοσύνης της, πλην του επιδόματος εφημερίας.
3)
Το άρθρο 11, σημεία 2 και 3, της οδηγίας 92/85 έχει την έννοια ότι δεν απαγορεύει εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι εργαζόμενη
τελούσα σε άδεια μητρότητας δικαιούται να λαμβάνει αμοιβή ισοδύναμη προς τις μέσες αποδοχές της κατά την περίοδο αναφοράς
προ της ενάρξεως της εν λόγω άδειας, πλην του επιδόματος εφημερίας.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.