CELEX: 62001CJ0464
Konwencja brukselska
Art. 13 pierwszy akapit
Przesłanki stosowania
Pojęcie "umowy zawartej przez konsumenta"
Zakup przez rolnika dachówek na pokrycie zabudowy zagrodowej do użytku po części prywatnego, a po części gospodarczego

1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni przepisu art. 13 akapit pierwszy Konwencji z dnia 27 września
1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1972, L 299, str. 32) w brzmieniu
zmienionym przez Konwencję z dnia 9 października 1978 r. w sprawie przystąpienia Królestwa Danii, Irlandii i Zjednoczonego
Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (Dz.U. L 304, str. 1 i – tekst zmieniony – str. 77), przez Konwencję z dnia
25 października 1982 r. w sprawie przystąpienia Republiki Greckiej (Dz.U. L 388, str. 1), przez Konwencję z dnia 26 maja 1989 r.
w sprawie przystąpienia Królestwa Hiszpanii i Republiki Portugalii (Dz.U. L 285, str. 1) oraz przez Konwencję z dnia 29 listopada
1996 r. w sprawie przystąpienia Republiki Austrii, Republiki Finlandii i Królestwa Szwecji (Dz.U. 1997, C 15, str. 1) (zwanej
dalej „konwencją brukselską”).
2       Wniosek ten został złożony w ramach sporu zawisłego między J. Gruberem, zamieszkałym w Austrii, a spółką prawa niemieckiego
Bay Wa AG (zwaną dalej „Bay Wa”), z siedzibą w Niemczech, w przedmiocie podnoszonego przez J. Grubera nienależytego wykonania
umowy, jaką zawarł on z ową spółką.

Ramy prawne
3       Przepisy dotyczące jurysdykcji, zapisane w konwencji brukselskiej, znajdują się w jej tytule II, na który składają się przepisy
art. 2–24.
4       Przepis art. 2 akapit pierwszy konwencji brukselskiej, umieszczony w ramach jej tytułu II rozdziału 1, zatytułowanego „Przepisy
ogólne”, wprowadza następującą zasadę:
„Z zastrzeżeniem przepisów niniejszej [k]onwencji osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium Umawiającego się Państwa,
mogą być, niezależnie od ich obywatelstwa, pozywane przed sądy tego [p]aństwa”.
5       Przepis art. 3 akapit pierwszy konwencji brukselskiej, który znajduje się w tym samym rozdziale, stanowi:
„Osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium Umawiającego się Państwa mogą być pozywane przed sądy innego Umawiającego
się Państwa tylko zgodnie z przepisami rozdziałów od 2 do 6”.
6       W art. 5–18 konwencji brukselskiej, które tworzą rozdziały 2–6 tytułu II, ustanowione zostały zasady jurysdykcji szczególnej,
obligatoryjnej bądź wyłącznej.
7       Przepis art. 5 pkt 1 konwencji brukselskiej, znajdujący się w ramach jej tytułu II rozdziału 2, zatytułowanego „Jurysdykcja
szczególna”, stanowi:
„Osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium jednego z Umawiających się Państw, może być pozwana w innym Umawiającym
się Państwie:
1)      jeżeli przedmiotem postępowania jest [są] umowa lub roszczenia wynikające z umowy – przed sąd miejsca, gdzie zobowiązanie
zostało wykonane albo miało być wykonane […]”.
8       Rozdział 4, zatytułowany „Jurysdykcja w sprawach dotyczących konsumentów”, zawarty w tytule II konwencji brukselskiej, składa
się z art. 13–15.
9       Przepis art. 13 konwencji brukselskiej brzmi jak następuje:
„W odniesieniu do powództw wynikających z umowy zawartej przez osobę w celu, który nie może być uważany za działalność zawodową
lub gospodarczą tej osoby (konsumenta), jurysdykcję określa się na podstawie niniejszego rozdziału […]:
1)      jeżeli chodzi o umowę sprzedaży na raty rzeczy ruchomych,
2)      jeżeli chodzi o umowę pożyczki spłacanej ratami lub inną umowę kredytową, która przeznaczona jest do finansowania kupna rzeczy
określonego rodzaju, lub
3)      dla innych umów, jeżeli ich przedmiotem jest świadczenie usługi lub dostawa rzeczy ruchomych, o ile:
a)      zawarcie umowy w [p]aństwie miejsca zamieszkania konsumenta zostało poprzedzone wyraźną ofertą lub reklamą, i
b)      konsument podjął w tym [p]aństwie czynności prawne konieczne do zawarcia umowy
[…]”.
10     Zgodnie z art. 14 akapit pierwszy konwencji brukselskiej:
„Konsument może wytoczyć powództwo przeciwko swemu kontrahentowi albo przed sądy Umawiającego się Państwa, na którego terytorium
ten kontrahent ma miejsce zamieszkania, albo przed sądy Umawiającego się Państwa, na którego terytorium konsument ma miejsce
zamieszkania”.
11     Od powyższego przepisu jurysdykcyjnego można odstąpić jedynie przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w art. 15 konwencji
brukselskiej.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
12     Z akt sprawy przed sądem krajowym wynika, że J. Gruber, będący rolnikiem, jest właścicielem zabudowy zagrodowej na planie
kwadratu („Vierkanthof”), znajdującej się w Górnej Austrii, w pobliżu granicy niemieckiej. Wraz z rodziną zajmuje on w niej
około dziesięciu pomieszczeń mieszkalnych. Obejmuje ona również chlewnię na 200 świń i hangar na maszyny oraz silosy zbożowe.
Ponadto przechowywane jest tam 10–15% całkowitej ilości paszy niezbędnej do prowadzenia gospodarstwa. Część budynku używana
do celów prywatnych nieznacznie przekracza 60% całkowitej powierzchni użytkowej zabudowy.
13     Bay Wa prowadzi w Niemczech kilka odrębnych – z punktu widzenia organizacyjnego – przedsiębiorstw. W Pocking (Niemcy), niedaleko
granicy austriackiej, prowadzi ona punkt sprzedaży materiałów budowlanych oraz sklep z materiałami do majsterkowania i uprawy
ogrodu. Ten właśnie dział Bay Wa rozesłał ulotki reklamowe, które zostały rozpowszechnione również w Austrii
14     J. Gruber, zamierzając wymienić dachówki w zabudowie, zapoznał się z ulotkami reklamowymi Bay Wa, które były dołączone do
„Braunauer Rundschau”, regionalnego czasopisma przysyłanego bezpośrednio do domów. Oferowane do sprzedaży przez dział materiałów
budowlanych Bay Wa w Pocking dachówki nie figurowały w tych ulotkach.
15     Wielokrotnie J. Gruber zasięgał telefonicznie informacji u pracownika Bay Wa na temat różnych rodzajów dachówek i cen, podając
swoje imię i adres, lecz nie nadmieniając, iż jest rolnikiem. Pracownik ten przedstawił mu telefonicznie ofertę, lecz J. Gruber
chciał zobaczyć dachówki na miejscu. Przy okazji jego wizyty w Bay Wa pracownik wręczył mu pisemny kosztorys, opatrzony datą
23 lipca 1998 r. Podczas tej rozmowy J. Gruber powiadomił pracownika Bay Wa, iż posiada gospodarstwo rolne i zamierza pokryć
dach w zabudowie zagrodowej. Nadmienił też, iż posiada również budynki pomocnicze służące wyłącznie potrzebom gospodarstwa
rolnego, lecz nie sprecyzował wyraźnie, czy budynek do pokrycia jest przeznaczony głównie do użytku gospodarczego, czy też
prywatnego. Następnego dnia J. Gruber zadzwonił z Austrii do rzeczonego pracownika, by go poinformować, iż akceptuje kosztorys
ustalony przez Bay Wa. Pracownik ten wysłał zatem faksem potwierdzenie zamówienia do banku J. Grubera w Austrii.
16     Zdaniem J. Grubera dachówki dostarczone przez Bay Wa, użyte przez niego do pokrycia dachu jego gospodarstwa, pomimo danej
mu gwarancji odnośnie do jednolitości koloru, wykazywały znaczne różnice w kolorze, do tego stopnia, iż dach kwalifikował
się do wymiany. Z tego powodu postanowił on dochodzić sądownie tytułem gwarancyjnej odpowiedzialności sprzedawcy zwrotu zarówno
zapłaconej ceny zakupu dachówek, tj. sumy 258 123 ATS, oraz kosztów ich zdjęcia i ponownego pokrycia dachu, tj. 141 877 ATS,
jak i przyszłych kosztów.
17     W tym celu w dniu 26 maja 1999 r. J. Gruber wniósł sprawę do Landesgericht Steyr (Austria), który został wyznaczony przez
Oberster Gerichtshof zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 1 sierpnia 1895 r. w sprawie właściwości rzeczowej i miejscowej sądów
powszechnych w sprawach cywilnych (Jurisdiktionsnorm, RGBl. 111) jako sąd właściwy w Austrii.
18     Wyrokiem z dnia 29 listopada 2000 r. Landesgericht Steyr nie uwzględnił podniesionego przez Bay Wa zarzutu niewłaściwości
i uznał się za właściwy do rozstrzygnięcia sporu.
19     Zdaniem tego sądu, zostały spełnione przesłanki stosowania art. 13 konwencji brukselskiej. W przypadku umowy o podwójnym celu
należy ustalić, który z celów – prywatny czy gospodarczy – jest dominujący. Ponieważ w przypadku gospodarstw rolnych trudno
jest przeprowadzić linię oddzielającą działania prywatne od działań zawodowych, sąd ten uznał, że sprzedawca nie dysponował
żadnymi informacjami pozwalającymi na obiektywne stwierdzenie, który z celów był dominujący przy zawieraniu umowy, a zatem
w razie wątpliwości należało przyjąć, iż umowę zawarł konsument. Ponadto na potrzeby art. 13 akapit pierwszy pkt 3 lit. a)
konwencji brukselskiej nie ma większego znaczenia fakt, czy dany produkt ostatecznie zakupiony przez konsumenta, stanowił
– bądź też nie – przedmiot reklamy. Wystarczającym jest bowiem zdaniem tego sądu, iż zostały przedsięwzięte środki celem zapewnienia
reklamy na rzecz danego przedsiębiorstwa. To właśnie dzięki tej reklamie Bay Wa miał możliwość zawarcia umowy z J. Gruberem,
nawet jeśli reklama ta dotyczyła innego działu niż ten, który dostarczył mu towar. Wreszcie warunek poprzedzenia „wyraźną
ofertą” sprzedawcy w rozumieniu tego przepisu został w niniejszym stanie faktycznym również spełniony, albowiem J. Gruber
otrzymał ofertę przez telefon. Nie ma natomiast znaczenia, czy oferta ta została przyjęta.
20     Tymczasem wyrokiem z dnia 1 lutego 2001 r. Oberlandesgericht Linz (Austria) uwzględnił apelację wniesioną od tego wyroku przez
Bay Wa i odrzucił pozew J. Grubera albowiem uznał, że sądy austriackie nie są właściwe do rozpoznania tej sprawy.
21     Zdaniem Oberlandesgericht Linz, aby można było mówić o umowie zawartej przez konsumenta w rozumieniu art. 13 konwencji brukselskiej
koniecznym jest, by umowa ta stanowiła czynność prawną zmierzającą do innego celu niż cel zawodowy lub gospodarczy zainteresowanej
osoby. Dla ustalenia tego celu nie ma znaczenia intencja świadczeniobiorcy. Decydujące są tu obiektywne okoliczności transakcji,
o których druga strona umowy mogła wiedzieć. Przepisy art. 13–15 konwencji brukselskiej mają jego zdaniem zastosowanie jedynie
w sytuacji, gdy zainteresowany w przeważającej mierze działał poza ramami swej działalności gospodarczej, przy czym druga
strona umowy miała lub powinna była mieć świadomość występowania owej okoliczności w chwili zawierania umowy, a która to okoliczność
oceniana jest na podstawie wszystkich obiektywnych elementów faktycznych.
22     Stąd stosownie do okoliczności faktycznych, które były znane Bay Wa, cel zawartej transakcji był co najmniej w przeważającej
mierze gospodarczy. Na pierwszy rzut oka zakup dachówek na pokrycie dachu w zabudowie zagrodowej dokonany przez rolnika wiąże
się z jego działalnością jako prowadzącego gospodarstwo rolne. W gospodarstwie rolnym zabudowa zagrodowa z natury swojej służy
działalności gospodarczej, służąc również – choć nie przede wszystkim – jako mieszkanie dla właściciela i członków jego rodziny.
Fakt mieszkania w zabudowie zagrodowej wynika zdaniem tego sądu co do zasady z faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a zatem
jest ściśle od niego zależny; zasadniczo w świadomości dużej części populacji jest to miejsce pracy rolnika. Skoro J. Gruber
oświadczył, iż posiada gospodarstwo rolne i pragnie wymienić dachówkę dachu w zabudowie zagrodowej, Bay Wa słusznie mogła
uznać, iż zasadniczo chodziło o cel gospodarczy. Kwestie dotyczące proporcji powierzchni przeznaczonych do użytku prywatnego
w stosunku do tych przeznaczonych do użytku gospodarczego nie mają zdaniem tego sądu żadnego wpływu na ową konkluzję, albowiem
Bay Wa nie została poinformowana o tych okolicznościach. Sprzedawca nie miał żadnego powodu by przypuszczać, że J. Gruber
użyje dachówek wyłącznie bądź w przeważającej mierze do celów innych niż gospodarcze. Wreszcie duża ilość zakupionych dachówek,
tj. łącznie 24 000 dachówek, mogła zasadnie stanowić dla sprzedawcy element decydujący dla uznania, że zabudowa była zasadniczo
przeznaczona do użytku gospodarczego.
23     J. Gruber wniósł odwołanie od wyroku Oberlandesgericht Linz z dnia 1 lutego 2001 r. do Oberster Gerichtshof.
24     Na poparcie swego odwołania J. Gruber podnosi, że aby móc zostać uznanym za konsumenta w rozumieniu art. 13 konwencji brukselskiej
koniecznym jest, aby przeważał inny cel transakcji niż gospodarczy. Twierdzi on, iż w rozważanej sprawie korzystanie z zabudowy
dla celów prywatnych bierze górę nad korzystaniem dla celów gospodarczych. Dodaje też, że druga strona umowy z konsumentem
ma obowiązek zasięgnąć informacji oraz udzielić rady klientowi i to ona ponosi ryzyko ewentualnego błędu. Jego zdaniem, Bay
Wa miała w tym przypadku wystarczająco wiele powodów, by dojść do wniosku, iż chodziło o korzystanie z zabudowy zasadniczo
dla celów prywatnych, zaś w razie wątpliwości powinna była zapytać kupującego o tę okoliczność. Ponadto sprzedaż dachówek
została poprzedzona reklamą rozesłaną na terenie Austrii przez Bay Wa, co skłoniło J. Grubera do nawiązania z nią kontaktu,
podczas gdy przed rozesłaniem reklamy nie znał on owej spółki. Wreszcie J. Gruber miał podjąć w Austrii czynności prawne poprzedzające
zawarcie umowy.
25     Bay Wa odpowiada, że w gospodarstwie rolnym zabudowa zagrodowa jest przede wszystkim miejscem pracy oraz że zwykle dostawy
przeznaczone dla takiego gospodarstwa nie mają miejsca na podstawie umów z konsumentem. Jej zdaniem, w niniejszej sprawie
korzystanie z zabudowy dla celów prywatnych ma w każdym razie charakter pomocniczy, o którym Bay Wa nie wiedziała. Konsument
powinien jasno oświadczyć, w jakim działa charakterze, gdy – jak w tym przypadku – istnieją podstawy, by przypuszczać na pierwszy
rzut oka, iż chodzi o cel gospodarczy. Druga strony umowy nie ma jej zdaniem żadnego obowiązku zasięgania informacji w tym
przedmiocie. Wątpliwości odnośnie do statusu konsumenta powinny prowadzić do wykluczenia stosowania zasad jurysdykcyjnych,
które konwencja brukselska przewiduje w dziedzinie umów zawieranych przez konsumentów. Ponadto dział materiałów budowlanych
spółki Bay Wa, w którym zostały zamówione dachówki, nie skorzystał z reklamy rozpowszechnionej za pomocą ulotek, zaś sklepy
z materiałami do majsterkowania i uprawy ogrodu, na rzecz których została przeprowadzona akcja reklamowa, nie prowadziły sprzedaży
dachówki na pokrycia dachowe. W każdym razie nie przeprowadzono żadnej akcji reklamowej odnośnie do dachówek. Czynności prawne
konieczne do zawarcia umowy nie zostały jej zdaniem podjęte w Austrii, lecz w Niemczech, albowiem według prawa niemieckiego
oświadczenie o przyjęciu kosztorysu przez telefon stanowi oświadczenie woli wymagające potwierdzenia odbioru, zaś potwierdzenie
zamówienia przez sprzedawcę zostało dokonane za pomocą faksu wysłanego z Niemiec. W przypadku gdy złożenie oferty i jej przyjęcie
następują w różnym czasie, co ma miejsce wówczas, gdy zamówienie zostaje dokonane przez telefon na podstawie uprzednio sporządzonego
kosztorysu – uznaje się umowę za zawartą w miejscu zamieszkania pozwanego.
26     Oberster Gerichtshof stwierdza, iż choć z orzecznictwa Trybunału wynika, że zasady jurysdykcyjne konwencji brukselskiej w dziedzinie
umów zawieranych przez konsumentów stanowią wyjątek od zasady jurysdykcji sądów umawiającego się państwa, na terytorium którego
pozwany zamieszkuje, tak iż pojęcie konsumenta powinno być interpretowane w sposób ścisły, to jednak Trybunał nie wypowiedział
się jeszcze w przedmiocie pewnych warunków stosowania art. 13 tej konwencji, które są istotne dla zawisłej przed nim sprawy.
27     Uznając, iż w tych okolicznościach rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu zależy od wykładni konwencji brukselskiej, Oberster
Gerichtshof postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy dla ustalenia, czy osoba zainteresowana, dokonująca transakcji o charakterze częściowo prywatnym, posiada status konsumenta
w rozumieniu art. 13 konwencji brukselskiej, należy za element decydujący uznać przewagę celu prywatnego bądź gospodarczego
tej transakcji oraz na podstawie jakich elementów należy zdecydować, czy przeważającym jest cel prywatny czy gospodarczy?
2)      Czy dla ustalenia celu transakcji należy brać pod uwagę elementy obiektywnie oczywiste z punktu widzenia drugiej strony umowy
z konsumentem?
3)      Czy w razie wątpliwości umowa, która mogłaby zostać zakwalifikowana jako zawarta zarówno w celu gospodarczym, jak i prywatnym,
powinna być uważana za umowę zawartą przez konsumenta?
4)      Czy zawarcie umowy zostało poprzedzone reklamą w rozumieniu art. 13 [akapit pierwszy] pkt 3 lit. a) konwencji brukselskiej
w sytuacji, gdy przyszły kontrahent konsumenta przeprowadził akcję reklamową za pomocą ulotek w umawiającym się państwie,
w którym konsument zamieszkuje, jeśli zakupiony następnie produkt nie był sam w sobie przedmiotem reklamy?
5)      Czy można mówić o umowie zawartej przez konsumenta w rozumieniu art. 13 konwencji brukselskiej w sytuacji, gdy sprzedawca
złożył kupującemu, zamieszkałemu w innym państwie, ofertę przez telefon, oferta ta nie została przyjęta, lecz kupujący następnie
nabył produkt, będący przedmiotem oferty, na podstawie pisemnego kosztorysu?
6)      Czy konsument podjął w swym własnym państwie czynności prawne konieczne do zawarcia umowy w rozumieniu art. 13 [akapit pierwszy]
pkt 3 lit. b) konwencji brukselskiej, jeśli w państwie swego zamieszkania zaakceptował przez telefon kosztorys sporządzony
w państwie, gdzie ma siedzibę jego kontrahent?”.

W przedmiocie pierwszych trzech pytań
28     W pierwszych trzech pytaniach, które należy rozpatrzyć łączenie, sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy zasady
jurysdykcyjne ustanowione w konwencji brukselskiej powinny być interpretowane w ten sposób, iż zgodnie z nimi umowa, taka
jak w postępowaniu przed sądem krajowym, która dotyczy działalności po części gospodarczej, a po części prywatnej, powinna
być uważana za zawartą przez konsumenta w rozumieniu art. 13 akapit pierwszy tej konwencji.
29     Jak wynika z orzeczenia odsyłającego, Oberster Gerichtshof zastanawia się głównie na kwestią, czy – a jeśli tak, to na jakich
warunkach – umowa realizująca podwójny cel, tj. taka jak ta, którą J. Gruber zawarł z Bay Wa, wchodzi w zakres szczególnych
przepisów jurysdykcyjnych przewidzianych w art. 13–15 konwencji brukselskiej. W szczególności sąd krajowy pragnie uzyskać
wskazówki odnośnie do okoliczności, które powinien wziąć pod uwagę celem zakwalifikowania umowy danego rodzaju, odnośnie do
znaczenia przewagi celu prywatnego nad celem gospodarczym transakcji, której dotyczy umowa, oraz odnośnie do wpływu świadomości
kontrahenta strony, na rzecz której transakcja jest dokonywana, co do celu owej umowy oraz warunków, w jakich została ona
zawarta.
30     Tytułem wstępu należy przypomnieć, że w tytule II rozdział 4 konwencja brukselska określa przepisy jurysdykcyjne w dziedzinie
umów zawieranych przez konsumentów. Jak wynika z brzmienia samego art. 13 akapit pierwszy tej konwencji, pojęcie to obejmuje
„umowy zawarte […] przez osobę w celu, który nie może być uważany za działalność zawodową lub gospodarczą tej osoby”.
31     Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcia używane w konwencji brukselskiej – wśród których figuruje między innymi pojęcie
„konsumenta” w rozumieniu art. 13–15 tej konwencji – powinny być interpretowane w sposób autonomiczny, przy odwołaniu się
przede wszystkim do systemu i celów tej konwencji, dla zapewnienia jej jednolitego stosowania we wszystkich umawiających się
państwach (zob. w szczególności wyrok z dnia 21 czerwca 1978 r. w sprawie 150/77 Bertrand, Rec. str. 1431, pkt 14–16; z dnia
19 stycznia 1993 r. w sprawie C‑89/91 Shearson Lehman Hutton, Rec. str. I‑139, pkt 13; z dnia 3 lipca 1997 r. w sprawie C‑269/95
Benincasa, Rec. str. I‑3767, pkt 12; z dnia 27 kwietnia 1999 r. w sprawie C‑99/96 Mietz, Rec. str. I‑2277, pkt 26; oraz z dnia
11 lipca 2002 r. w sprawie C‑96/00 Gabriel, Rec. str. I‑6367, pkt 37).
32     Po pierwsze, w systemie konwencji brukselskiej jurysdykcja sądów umawiającego się państwa, na terytorium którego pozwany ma
miejsce zamieszkania, stanowi zasadę ogólną zawartą w art. 2 akapit pierwszy owej konwencji, a jedynie jako wyjątki od tej
zasady przepis ten przewiduje enumeratywnie wyliczone przypadki, w których pozwany może lub powinien być pozywany przed sądy
innego umawiającego się państwa. W konsekwencji zasady jurysdykcyjne stanowiące wyjątki od tej zasady ogólnej podlegają wykładni
ścisłej, co oznacza, iż nie jest dopuszczalna taka ich wykładnia, która wykraczałaby poza przypadki wyraźnie przewidziane
w owej konwencji (zob. w szczególności przywołane wyżej wyroki w sprawach Bertrand, pkt 17, Shearson Lehman Hutton, pkt 14–16;
Benincasa, pkt 13, oraz Mietz, pkt 27).
33     Taka wykładnia nasuwa się tym bardziej w stosunku do przepisu jurysdykcyjnego, takiego jak zawarty w art. 14 konwencji brukselskiej,
który zezwala konsumentowi w rozumieniu jej art. 13 akapit pierwszy na pozwanie kontrahenta przed sądy tego umawiającego się
państwa, na którego terytorium powód ma miejsce zamieszkania. W istocie poza przypadkami wyraźnie w niej przewidzianymi konwencja
ta nie wydaje się przychylna uznawaniu jurysdykcji miejsca zamieszkania powoda (zob. wyrok z dnia 11 stycznia 1990 r. w sprawie
C‑220/88 Dumez France i Tracoba, Rec. str. I‑49, pkt 16 i 19; przywołany wyżej wyrok w sprawie Shearson Lehman Hutton, pkt 17;
przywołany wyżej wyrok w sprawie Benincasa, pkt 14, oraz wyrok z dnia 10 czerwca 2004 r. w sprawie C‑168/02 Kronhofer, Zb.Orz.
str. I‑0000, pkt 20).
34     Po drugie, Trybunał wielokrotnie już orzekał, że szczególny system ustanowiony przepisami tytułu II rozdział 4 konwencji brukselskiej,
który stanowi wyjątek od zasady ogólnej, przewidzianej w jej art. 2 akapit pierwszy, oraz od szczególnego przepisu jurysdykcyjnego
wprowadzonego dla umów w ogólności i wyrażonego w art. 5 pkt 1 tej konwencji, ma za zadanie zagwarantowanie odpowiedniej ochrony
konsumentowi jako stronie umowy uznawanej za stronę gospodarczo słabszą i prawnie mniej doświadczoną niż przedsiębiorca, która
to strona nie powinna być zniechęcana do wnoszenia sprawy do sądu z powodu zmuszania jej do wnoszenia powództwa do sądów państwa,
na którego terytorium ma siedzibę jej kontrahent (zob. w szczególności przywołane wyżej wyroki w sprawie Shearson Lehman Hutton,
pkt 18, oraz w sprawie Gabriel, pkt 39).
35     Z systemu przepisów jurysdykcyjnych stworzonego przez konwencję brukselską, jak również z racji bytu szczególnego reżimu ustanowionego
przez przepisy jej rozdziału 4 tytułu II, Trybunał wywiódł, iż przepisy te dotyczą jedynie konsumenta końcowego, będącego
osobą prywatną, nieprowadzącą działalności gospodarczej ani zawodowej, a dobrodziejstwa tych przepisów nie należy rozciągać
na osoby, wobec których szczególna ochrona nie znajduje uzasadnienia (zob. podobnie w szczególności przywołane wyżej wyroki
w sprawie Bertrand, pkt 21, w sprawie Shearson Lehman Hutton, pkt 19 i 22; w sprawie Benincasa, pkt 15, oraz w sprawie Gabriel,
pkt 39).
36     W pkt 16–18 przywołanego wyżej wyroku w sprawie Benincasa Trybunał wyjaśnił w tym względzie, że pojęcie „konsumenta” w rozumieniu
art. 13 akapit pierwszy i art. 14 akapit pierwszy konwencji brukselskiej powinno być interpretowane w sposób ścisły, przy
uwzględnieniu sytuacji danej osoby w określonej umowie wobec rodzaju i celu tej umowy, nie zaś wobec subiektywnej sytuacji
tej osoby, albowiem ta sama osoba może zostać uznana za konsumenta w ramach pewnego rodzaju transakcji, a za przedsiębiorcę
w ramach innych transakcji. Trybunał wywiódł z tego, iż jedynie umowy zawarte poza jakąkolwiek działalnością lub jakimkolwiek
celem gospodarczym i niezależnie od nich, tj. zawarte jedynie w celu zaspokojenia własnych prywatnych potrzeb konsumpcyjnych
osoby, są objęte zakresem szczególnego reżimu przewidzianego w tej konwencji w dziedzinie ochrony konsumenta jako strony uważanej
za słabą, podczas gdy tego typu ochrona nie znajduje uzasadnienia w przypadku umów, których celem jest działalność gospodarcza.
37     Z powyższego wynika, że szczególne przepisy jurysdykcyjne zawarte w art. 13–15 konwencji brukselskiej znajdują co do zasady
zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy celem umowy zawartej między stronami jest inne niż gospodarcze użycie danego towaru bądź
usługi.
38     W świetle tych właśnie zasad należy rozpatrywać kwestię, czy i do jakiego stopnia umowa, taka jak ta w sprawie przed sądem
krajowym, dotycząca działalności po części gospodarczej, a po części prywatnej, może podlegać wyjątkowym zasadom jurysdykcyjnym,
zawartym w art. 13–15.
39     W tym względzie już z celu przepisów art. 13–15 konwencji brukselskiej – tj. właściwej ochrony osoby, która w założeniu znajduje
się na słabszej pozycji w stosunku do swego kontrahenta – wynika, że na dobrodziejstwo tych przepisów co do zasady nie powinna
mieć możliwości powołania się osoba, która zawiera umowę w celu służącym po części jej działalności gospodarczej, a zatem
której zaledwie część nie ma z nią związku. Co innego mogłoby mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdyby związek owej umowy z działalnością
gospodarczą zainteresowanego był tak nikły, że stałby się marginalny, a zatem odgrywałby jedynie nieznaczną rolę w kontekście
transakcji, dla której w swej całości umowa ta została zawarta.
40     W istocie – jak zważył rzecznik generalny w pkt 40 i 41 opinii – z chwilą gdy osoba zawiera umowę związaną z jej działalnością
gospodarczą, musi ona zostać uznana za działającą na stopie równości ze swym kontrahentem, tak iż szczególna ochrona zarezerwowana
w konwencji brukselskiej dla konsumentów nie znajduje w takim przypadku uzasadnienia.
41     Tego twierdzenia w żaden sposób nie podważa okoliczność, iż sporna umowa realizuje również cel o charakterze prywatnym i pozostaje
ono prawdziwe bez względu na stosunek zachodzący pomiędzy użytkiem prywatnym a gospodarczym, jaki mógłby zostać uczyniony
z danego towaru bądź usługi, a zatem nawet wtedy, gdyby przeważał użytek dla celów prywatnych, o ile jednak użytek związany
z działalnością gospodarczą nie byłby marginalny.
42     W konsekwencji w przypadku umowy realizującej podwójny cel, dla wykluczenia możliwości stosowania art. 13–15 tej konwencji
nie jest koniecznym, aby użytek z danego towaru bądź usługi dla celów gospodarczych był przeważający.
43     Wykładania ta znajduje również poparcie w okoliczności, że definicja pojęcia konsumenta, figurująca w art. 13 akapit pierwszy
konwencji brukselskiej, jest w sposób niebudzący wątpliwości zredagowana za pomocą ścisłych wyrażeń i w sposób negatywny („umowy
zawartej […] w celu, który nie może być uważany za działalność zawodową lub gospodarczą”). Nadto definicja umowy zawartej
przez konsumenta powinna być interpretowana ściśle, albowiem stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady jurysdykcyjnej, przewidzianej
w art. 2 akapit pierwszy tej Konwencji, przyznający wyjątkowo jurysdykcję sądom miejsca zamieszkania powoda (zob. pkt 32 i 33
niniejszego wyroku).
44     Wykładnia ta znajduje swe uzasadnienie również w fakcie, że kwalifikacja umowy powinna wynikać jedynie z jej ogólnej oceny,
skoro Trybunał niejednokrotnie orzekał, iż jednym z zasadniczych celów konwencji brukselskiej jest uniknięcie mnożenia podstaw
jurysdykcyjnych w odniesieniu do tego samego stosunku prawnego (zob. podobnie w szczególności wyrok z dnia 19 lutego 2002 r.
w sprawie C‑256/00 Besix, Rec. str. I‑1699, pkt 27, przywołany wyżej wyrok w sprawie Gabriel, pkt 57, oraz wyrok z dnia 5 lutego
2004 r. w sprawie C‑18/02 DFDS Torline, Rec. str. I‑0000, pkt 26).
45     Wykładania sprowadzająca się do odmowy uznania statusu konsumenta w rozumieniu art. 13 akapit pierwszy konwencji brukselskiej,
w sytuacji gdy użytek czyniony z towaru bądź usługi realizuje cel, który pozostaje w niepomijalnym związku z działalnością
gospodarczą danej osoby, jest również najbardziej zgodna z wymogami pewności prawa oraz przewidywalności jurysdykcji właściwej
w stosunku do przyszłego pozwanego, które to zasady stanowią podstawę tej konwencji (zob. w szczególności przywołany wyżej
wyrok w sprawie Besix, pkt 24–26).
46     Według zwyczajowych zasad w dziedzinie ciężaru dowodu to na osobie, która zamierza powołać się na art. 13–15 konwencji brukselskiej,
ciąży obowiązek udowodnienia, że w danej umowie o podwójnym celu użytek gospodarczy odgrywa jedynie marginalną rolę, zaś do
strony przeciwnej należy dostarczenie dowodu przeciwnego.
47     Na podstawie przedstawionych dowodów do sądu, przed którym zawisł spór, należy rozstrzygnięcie kwestii, czy dana umowa miała
na celu zaspokojenie – w niepomijalnym zakresie – potrzeb wynikających z działalności gospodarczej danej osoby, czy raczej
użytek gospodarczy stanowił zaledwie element o nikłym znaczeniu. W tym celu sąd krajowy powinien rozważyć nie tylko treść,
charakter i cel umowy, ale również obiektywne okoliczności, które towarzyszyły jej zawarciu.
48     Wreszcie w kwestii pytania sądu krajowego dotyczącego konieczności posiadania przez kontrahenta osoby, mogącej zostać uznaną
za konsumenta, świadomości celu transakcji, w związku z którą umowa została zawarta, jak również warunków, w jakich doszło
do owego zawarcia, należy wskazać, iż dla możliwie największego ułatwienia zarówno przeprowadzania, jak i oceny dowodów, sąd
krajowy powinien opierać się przede wszystkim na tych dowodach, które w sposób obiektywny wynikają z akt sprawy.
49     Jeśli dowody te są wystarczające dla umożliwienia sądowi krajowemu dojścia do wniosku, że umowa w sposób niepomijalny zaspokaja
potrzeby wynikające z działalności gospodarczej danej osoby, przepisy art. 13–15 konwencji brukselskiej w żadnym razie nie
mogą znaleźć zastosowania z powodu szczególnego miejsca, jakie zajmują one w ramach systemu ustanowionego przez tę konwencję.
Niepotrzebnym jest zatem w tym przypadku przeprowadzanie dochodzenia odnośnie do faktu, czy użytek gospodarczy mógł – czy
też nie – być znany kontrahentowi.
50     Jeśli wszakże okoliczności obiektywne wynikające z akt sprawy nie są wystarczające, aby zgodnie z prawem wykazać sposób, iż
transakcja będąca podstawą zawarcia umowy o podwójnym celu realizowała w niepomijalnym stopniu cel gospodarczy, umowa ta,
co do zasady, powinna zostać zakwalifikowana jako zawarta przez konsumenta w rozumieniu art. 13–15, gdyż przeciwny wniosek
pozbawiałby owe przepisy ich skuteczności.
51     Niemniej jednak, mając na względzie wyjątkowy charakter reżimu ochronnego ustanowionego w przepisach art. 13–15 konwencji
brukselskiej, sąd orzekający będzie musiał w tym ostatnim przypadku zweryfikować w szczególności, czy druga strona umowy nie
mogła w sposób uzasadniony pozostawać w nieświadomości innego niż gospodarczy celu danej transakcji, a to z tego powodu, iż
osoba mogąca zostać uznana za konsumenta poprzez swoje zachowanie stworzyła w rzeczywistości wrażenie, iż chodziło o cele
gospodarcze.
52     Z tego rodzaju sytuacją mielibyśmy do czynienia dla przykładu, gdyby osoba prywatna, bez żadnych dalszych wyjaśnień, zamawiała
przedmioty mogące istotnie służyć wykonywaniu jej zawodu, używała w tym celu papieru firmowego, żądała dostawy na adres miejsca
pracy lub nadmieniała kwestę możliwości odliczenia podatku od wartości dodanej.
53     W takim przypadku szczególne zasady jurysdykcyjne w dziedzinie umów zawartych przez konsumentów, o których mowa w art. 13–15
konwencji brukselskiej, nie znalazłyby zastosowania, nawet jeśli umowa nie realizuje niepomijalnego celu gospodarczego jako
takiego, albowiem należy uznać, iż z uwagi na wrażenie, jakie wywarła na swym pozostającym w dobrej wierze kontrahencie, osoba
prywatna zrezygnowała z ochrony przewidzianej w owych przepisach.
54     Mając na względzie całość powyższych rozważań, należy odpowiedzieć na pierwsze trzy postawione pytania, iż zasady jurysdykcyjne
ustanowione w konwencji brukselskiej powinny być interpretowane w następujący sposób:
–       osoba, która zawiera umowę dotyczącą towaru przeznaczonego do użytku po części gospodarczego, a po części niezwiązanego z jej
działalnością gospodarczą, nie ma prawa powoływania się na dobrodziejstwo przepisów art. 13–15 tej konwencji, z wyjątkiem
sytuacji, gdy użytek gospodarczy jest na tyle marginalny, iż odgrywa jedynie nikłą rolę w ogólnym kontekście danej transakcji,
przy czym bez znaczenia pozostaje fakt, iż pozagospodarczy aspekt ma charakter dominujący.
–       zadaniem sądu, przed którym zawisł spór, jest rozstrzygnięcie kwestii, czy dana umowa została zawarta w celu zaspokojenia
– w niepomijalnym zakresie – potrzeb wynikających z działalności gospodarczej danej osoby, czy raczej użytek gospodarczy odgrywał
zaledwie nieznaczną rolę;
–       w tym celu sąd powinien wziąć pod uwagę całość istotnych okoliczności faktycznych wynikających w sposób obiektywny z akt sprawy;
jednocześnie nie należy brać pod uwagę okoliczności ani faktów, o których kontrahent umowy mógł wiedzieć podczas zawierania
umowy, chyba że osoba powołująca się na swój status konsumenta zachowała się w taki sposób, iż swym zachowaniem wywołała w świadomości
drugiej strony umowy uzasadnione wrażenie, iż działała w celach gospodarczych.

W przedmiocie pozostałych trzech pytań
55     Biorąc pod uwagę fakt, iż trzy ostatnie pytania zostały postawione na wypadek, gdyby został ustalony status konsumenta w rozumieniu
art. 13 konwencji brukselskiej, jak również mając na względzie treść odpowiedzi udzielonej na trzy pierwsze pytania, odpowiadanie
na pozostałe trzy pytania, dotyczące innych warunków stosowania owego przepisu, stało się bezprzedmiotowe.

W przedmiocie kosztów
56     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż koszty poniesione przez strony postępowanie przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
Przepisy jurysdykcyjne ustanowione w Konwencji z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach
cywilnych i handlowych, w brzmieniu zmienionym przez Konwencję z dnia 9 października 1978 r. w sprawie przystąpienia Królestwa
Danii, Irlandii i Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, przez Konwencję z dnia 25 października 1982 r.
w sprawie przystąpienia Republiki Greckiej, przez Konwencję z dnia 26 maja 1989 r. w sprawie przystąpienia Królestwa Hiszpanii
i Republiki Portugalii oraz przez Konwencję z dnia 29 listopada 1996 r. w sprawie przystąpienia Republiki Austrii, Republiki
Finlandii i Królestwa Szwecji, powinny być interpretowane w następujący sposób:
–
osoba, która zawiera umowę dotyczącą towaru przeznaczonego do użytku po części gospodarczego, a po części niezwiązanego z jej
działalnością gospodarczą, nie ma prawa powoływania się na dobrodziejstwo przepisów art. 13–15 tej konwencji, z wyjątkiem
sytuacji, gdy użytek gospodarczy jest na tyle marginalny, iż odgrywa jedynie nikłą rolę w ogólnym kontekście danej transakcji,
przy czym bez znaczenia pozostaje fakt, iż pozagospodarczy aspekt ma charakter dominujący;
–
zadaniem sądu, przed którym zawisł spór, jest rozstrzygnięcie kwestii, czy dana umowa została zawarta w celu zaspokojenia
– w niepomijalnym zakresie – potrzeb wynikających z działalności gospodarczej danej osoby, czy raczej użytek gospodarczy odgrywał
zaledwie nieznaczącą rolę;
–
w tym celu sąd powinien wziąć pod uwagę całość istotnych okoliczności faktycznych wynikających w sposób obiektywny z akt sprawy;
jednocześnie nie należy brać pod uwagę okoliczności ani faktów, o których kontrahent umowy mógł wiedzieć podczas zawierania
umowy, chyba że osoba powołująca się na swój status konsumenta zachowała się w taki sposób, iż swym zachowaniem wywołała w świadomości
drugiej strony umowy uzasadnione wrażenie, iż działała w celach gospodarczych.
Podpisy
*
Język postępowania: niemiecki.