CELEX: 62009CJ0111
Regolament (KE) Nru 44/2001
Rikors ta’ assiguratur quddiem il-qorti tal-post tad-domiċilju tiegħu intiż sabiex jikseb il-ħlas ta’ primjum ta’ assigurazzjoni mill-persuna assigurata ddomiċiljata fi Stat Membru ieħor
Dehra tal-konvenut quddiem il-qorti li quddiemha titressaq il-kawża
Nuqqas ta’ kontestazzjoni tal-ġurisdizzjoni u difiża fuq il-mertu
Dehra bbażata fuq ġurisdizzjoni

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 24 u 26 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001,
tat-22 ta’ Diċembru 2000, dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (Edizzjoni
Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn, minn naħa, Česká podnikatelská pojišťovna as, Vienna Insurance Group (iktar
’il quddiem, “ČPP”), kumpannija tal-assigurazzjoni stabbilita fir-Repubblika Ċeka u, min-naħa l-oħra, M. Bilas, persuna assigurata
ddomiċiljata fis-Slovakkja, rigward talba ta’ ħlas ta’ primjum tal-assigurazzjoni.

Il-kuntest ġuridiku
Ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni fil-qasam tal-assigurazzjoni huma stabbiliti mis-Sezzjoni 3 tal-Kapitolu II tar-Regolament Nru 44/2001,
li tinkludi l-Artikoli 8 sa 14 ta’ dan tal-aħħar.
L-Artikolu 8 ta’ dan ir-regolament jipprovdi:
“F’materji li għandhom x’jaqsmu ma’ assigurazzjoni, il-ġurisdizzjoni għandha tiġi ddeterminata b’din is-Sezzjoni bla ħsara
għall-Artikolu 4 u punt 5 tal-Artikolu 5.”
L-Artikolu 12(1) tal-imsemmi regolament jipprovdi:
“Mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 11(3), l-assiguratur jista’ jressaq proċedimenti biss fil-qrati tal-Istat Membru li fih
id-difensur jkun ddomiċiljat, irrispettivament milli jekk ikunx dak li jkollu l-polza tal-assigurazzjoni, l-assigurat jew
il-benefiċjarju.”
L-Artikolu 13 tal-istess regolament jipprovdi:
“Id-dispożizzjonijiet ta’ din is-sezzjoni jistgħu jitwarrbu biss bi ftehim:
1)      li jkun seħħ wara li tkun qamet il-kwistjoni, jew
[…]”
L-Artikolu 22 tas-Sezzjoni 6 tal-Kapitolu II tar-Regolament Nru 44/2001 stabbilixxa r-regoli fuq il-“Ġurisdizzjoni esklużiva”.
L-Artikolu 24 ta’ dan ir-regolament, li jinsab fis-Sezzjoni 7, intitolat “Prorogazzjoni ta’ ġurisdizzjoni”, tal-Kapitolu II,
jipprovdi:
“Apparti mill-ġurisdizzjoni li toħroġ minn dispożizzjonijiet oħra ta’ dan ir-Regolament, qorti ta’ Stat Membru fejn il-konvenut
ikun deher għandha jkollha l-ġurisdizzjoni. Din ir-regola ma għandiex tapplika meta d-dehra kienet saret biex ikun ikkontestat
il-ġurisdizzjoni, jew meta qorti oħra jkollha ġurisdizzjoni esklużiva bis-saħħa tal-Artikolu 22.”
Is-Sezzjoni 8, intitolata “Eżami dwar ġurisdizzjoni u ammisibilità”, tal-Kapitolu II tar-Regolament Nru 44/2001, tinkludi
l-Artikoli 25 u 26.
L-Artikolu 25 tal-imsemmi regolament jipprovdi:
“Meta qorti ta’ Stat Membru jkollha quddiemha talba li tkun prinċipalment ikkonċernata b’materja li dwarha l-qrati ta’ Stat
Membru ieħor ikollhom il-ġurisdizzjoni esklużiva bis-saħħa tal-Artikolu 22, din għandha tiddikjara b’inizjattiva tagħha li
ma għandhiex ġurisdizzjoni.”
L-Artikolu 26(1), tal-istess regolament jistabbilixxi:
“Meta konvenut ddomiċiljat fi Stat Membru wieħed ikun imfittex f’qorti ta’ Stat Membru ieħor u li ma jidhirx quddiem il-qorti,
il-qorti għandha tiddikjara, bl-inizjattiva tagħha stess, li ma għandhiex ġurisdizzjoni sakemm il-ġurisdizzjoni tagħha ma
tkunx ġejja mid-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament.”
L-Artikolu 35 tar-Regolament Nru 44/2001, li huwa msemmi fil-Kapitolu III, intitolat “Rikonoxximent u eżekuzzjoni”, taħt is-Sezzjoni 1,
din stess intitolata “Rikonoxximent”, jaqra kif ġej:
“1. Iktar minn hekk, sentenza ma għandhiex tiġi rrikonoxxuta jekk tmur kontra s-Sezzjonijiet 3, 4 jew 6 tal-Kapitolu II, jew
fil-każ previst fl-Artikolu 72.”
[...]
3. Suġġett għal paragrafu 1, il-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini ma tistax tiġi reveduta. It-test ta’
strateġija pubblika msemmija f’punt 1 tal-Artikolu 34 ma’ jistax jiġi applikat għal regoli li għandhom x’jaqsmu ma’ ġurisdizzjoni.”

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Fl-14 ta’ April 2008, ČPP ippreżentat kawża kontra M. Bilas quddiem il-qorti tar-rinviju, sabiex tikseb il-kundanna ta’ dan
tal-aħħar għall-ħlas tal-ammont ta’ CZK 1 755, flimkien mal-interessi moratorji, skont il-primjum dovut taħt kuntratt ta’
assigurazzjoni konkluż bejn il-partijiet fit-30 ta’ Mejju 2002.
Meta ġie mistieden mill-Okresní soud v Chebu sabiex jissottometti l-kummenti tiegħu, M. Bilas ikkontesta l-mertu tat-talba
ta’ ČPP, mingħajr ma qajjem l-eċċezzjoni tan-nuqqas ta’ ġurisdizzjoni tal-qorti li quddiemha tressqet il-kawża.
Fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, l-Okresní soud v Chebu sostniet li, mir-Regolament Nru 44/2001 jirriżulta li, fin-nuqqas
ta’ tali eċċezzjoni hija ma tistax tevalwa l-ġurisdizzjoni tagħha peress li l-kawża ma taqax taħt l-ambitu tal-każijiet previsti
fl-Artikoli 25 u 26 ta’ dan ir-regolament.
Hija ssostni wkoll li, jekk taġixxi fuq il-mertu mingħajr ma tevalwa l-ġurisdizzjoni tagħha, id-deċiżjoni tagħha ma tistax
tiġi rrikonoxxuta fis-sens tal-Artikolu 35 tar-Regolament Nru 44/2001. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni ma tippermettix li fi
Stat Membru tiġi rrikonoxxuta deċiżjoni li ma ngħatatx minn qorti li għandha ġurisdizzjoni fis-sens tad-dispożizzjonijiet
fis-Sezzjonijiet 3, 4 u 6 tal-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament. Issa, skont l-Okresní soud v Chebu, peress li l-kawża tressqet
quddiemha mingħajr ma ġie osservat l-Artikolu 12(1) tal-imsemmi regolament, id-deċiżjoni tagħha ma tistax tiġi rrikonoxxuta
fi Stat Membru ieħor.
Għalhekk il-qorti tar-rinviju kellha dubji fir-rigward tal-korrettezza ta’ tali konklużjoni. Hija ssostni li l-qorti għandha
jew tkun tista’ tivverifika l-ġurisdizzjoni tagħha, mingħajr ma tqis l-Artikolu 26 tar-Regolament Nru 44/2001, jew għandha
tkun tista’ tapplika, sa fejn tikkonċerna l-ġurisdizzjoni tagħha, l-Artikolu 24 tal-imsemmi regolament, minkejja li l-possibbiltà
tal-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni ma tirriżultax espressament mit-test tal-Artikolu 8 tal-istess regolament.
Fid-dawl ta’ dawn l-osservazzjonijiet, l-Okresní soud v Chebu ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u tagħmel lill-Qorti
tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      L-Artikolu 26 tar-Regolament […] Nru 44/2001 […], għandu jiġi interpretat fis-sens li dan ma jippermettix lill-qorti tistħarreġ
il-ġurisdizzjoni internazzjonali tagħha fil-każ fejn il-konvenut jidher fil-proċeduri, anki meta l-kawża hija suġġetta għar-regoli
ta’ ġurisdizzjoni obbligatorja fis-sens tas-Sezzjoni 3 [tal-Kapitolu II ta’ dan] ir-regolament u r-rikors ikun ġie ppreżentat
bi ksur ta’ dawn ir-regoli?
2)      Il-konvenut jista’, minħabba l-fatt li jidher fil-proċeduri, jistabbilixxi l-ġurisdizzjoni internazzjonali tal-qorti fis-sens
tal-Artikolu 24 tar-Regolament [Nru 44/2001] anki meta l-proċeduri jkunu altrimenti suġġetti għar-regoli ta’ ġurisdizzjoni
obbligatorja fis-sens tas-Sezzjoni 3 [tal-Kapitolu II ta’ dan] ir-regolament u r-rikors ikun ġie ppreżentat bi ksur ta’ dawn
ir-regoli?
3)      Fil-każ li tingħata risposta negattiva għat-tieni domanda, il-fatt li l-konvenut jidher fil-proċeduri li jirrigardaw l-assigurazzjoni
quddiem qorti li altrimenti taħt ir-Regolament [Nru 44/2001] ma għandhiex ġurisdizzjoni, jista’ jiġi meqjus bħala ftehim fuq
il-ġurisdizzjoni fis-sens tal-Artikolu 13(1) [ta’ dan] ir-regolament?”

Fuq id-domandi preliminari

Fuq it-tieni domanda
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 44/2001
għandux jiġi interpretat fis-sens li l-qorti li quddiemha titressaq il-kawża, mingħajr ma jiġu osservati r-regoli msemmija
fis-Sezzjoni 3 tal-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament, għandha jkollha ġurisdizzjoni meta l-konvenut jidher quddiemha u ma
jressaqx eċċezzjoni ta’ nuqqas ta’ ġurisdizzjoni.
Din id-domanda tirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk, anki għall-kawżi li għalihom japplikaw ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni speċjali
previsti fir-Regolament Nru 44/2001, bħal dawk li jinsabu fis-Sezzjoni 3 tal-Kapitolu II ta’ dan tal-aħħar, fil-qasam tal-assigurazzjoni,
id-dehra tal-konvenut li ma jikkontestax il-ġurisdizzjoni tal-qorti li quddiemha titressaq il-kawża, tikkostitwixxix estensjoni
taċita ta’ ġurisdizzjoni.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-ewwel sentenza tal-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 44/2001 tipprovdi regola ta’
ġurisdizzjoni bbażata fuq id-dehra tal-konvenut għal kawżi kollha, fejn il-ġurisdizzjoni tal-qorti li quddiemha titressaq
il-kawża ma tirriżultax minn dispożizzjonijiet oħra ta’ dan ir-regolament. Din id-dispożizzjoni tapplika anki fil-każ fejn
il-kawża tressqet quddiem il-qorti bi ksur tad-dispożizzjonijiet tal-imsemmi regolament, u timplika li d-dehra tal-konvenut
tista’ titqies bħala aċċettazzjoni taċita tal-ġurisdizzjoni tal-qorti li quddiemha tressqet il-kawża, u għalhekk bħala estensjoni
ta’ ġurisdizzjoni ta’ din tal-aħħar.
It-tieni sentenza tal-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 44/2001 tipprovdi eċċezzjonijiet għal din ir-regola ġenerali. Hija tistabbilixxi
li ma jkunx hemm estensjoni taċita ta’ ġurisdizzjoni ta’ qorti li quddiemha titressaq il-kawża jekk il-konvenut iqajjem eċċezzjoni
ta’ nuqqas ta’ ġurisdizzjoni, kif ukoll jesprimi l-volontà tiegħu li ma jaċċettax il-ġurisdizzjoni ta’ din il-qorti, jew fil-każ
ta’ kawżi li għalihom l-Artikolu 22 tal-imsemmi regolament jipprovdi regoli ta’ ġurisdizzjoni esklużiva.
Din it-tieni sentenza tinkludi dispożizzjoni li tiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni tar-regola ġenerali. Għalhekk, kif ġie
rrilevat mill-Gvern Ċek, dak Ġermaniż u dak Slovakk, kif ukoll mill-Kummisjoni tal-Komunitajiet Ewropej, għandha titqies bħala
eċċezzjoni u għandha tiġi interpretata b’mod strett.
Isegwi li t-tieni sentenza tal-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 44/2001 ma għandhiex tinftiehem fis-sens li tippermetti li tiġi
eskluża l-applikazzjoni tar-regola ġenerali stabbilita fl-ewwel sentenza tal-istess artikolu għal kawżi oħra li ma humiex
dawk li għalihom tirreferi r-regola espressament.
Fil-fatt, skont il-ġurisprudenza dwar l-Artikolu 18 tal-Konvenzjoni tas-27 ta’ Settembru 1968, dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni
ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU 1972, L 299, p. 32), dispożizzjoni essenzjalment identika għall-Artikolu 24
tar-Regolament Nru 44/2001, fil-każijiet li ma jissemmewx espressament fost l-eċċezzjonijiet previsti fit-tieni sentenza tal-imsemmi
Artikolu 18, tapplika r-regola ġenerali fuq l-estensjoni taċita ta’ ġurisdizzjoni. Meta ddeċidiet fil-kuntest ta’ kawża fejn
il-partijiet kienu kkonkludew ftehim fuq il-ġurisdizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li ma kien hemm ebda raġuni marbuta
mal-istruttura ġenerali jew mal-għanijiet tal-imsemmi ftehim sabiex tikkunsidra li l-partijiet huma pprojbiti milli jissottomettu
kawża f’qorti oħra differenti minn dik imsemmija fil-ftehim (ara s-sentenzi tal-24 ta’ Ġunju 1981, Elefanten Schuh, 150/80,
Ġabra p. 1671, punt 10, kif ukoll tas-7 ta’ Marzu 1985, Spitzley, 48/84, Ġabra p. 787, punti 24 u 25).
F’dawn iċ-ċirkustanzi, peress li r-regoli ta’ ġurisdizzjoni stabbiliti fis-Sezzjoni 3 tal-Kapitolu II tar-Regolament Nru 44/2001,
ma humiex regoli ta’ ġurisdizzjoni esklużiva, il-qorti li quddiemha titressaq il-kawża, meta l-imsemmija regoli ma jiġux osservati,
għandha tiddikjara li għandha ġurisdizzjoni meta l-konvenut jidher u ma jressaqx eċċezzjoni ta’ nuqqas ta’ ġurisdizzjoni.
Fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, l-Okresní soud v Chebu tistaqsi jekk, meta tiddikjara li għandha ġurisdizzjoni abbażi tal-Artikolu 24
tar-Regolament Nru 44/2001, iżda meta r-regoli tas-Sezzjoni 3 tal-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament ma ġewx osservati, id-deċiżjoni
tagħha tistax ma tiġix rrikonoxxuta, fis-sens tal-Artikolu 35(1) tal-imsemmi regolament.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-imsemmi Artikolu 35 jipprovdi, bħala raġuni ta’ nuqqas ta’ rikonoxximent, il-ksur
ta’ regoli ta’ ġurisdizzjoni speċjali, b’mod partikolari ta’ dawk fil-qasam tal-assigurazzjoni, li għandhom bħala għan il-garanzija
ta’ protezzjoni sħiħa tal-parti l-iktar dgħajfa.
Tali dispożizzjoni tikkonċerna n-nuqqas ta’ rikonoxximent ta’ deċiżjonijiet mogħtija minn qorti li ma għandhiex ġurisdizzjoni
u li quddiemha l-kawża ma tressqitx b’osservanza ta’ dawn ir-regoli. Għaldaqstant, din id-dispożizzjoni ma tapplikax meta
d-deċiżjoni tingħata minn qorti li għandha ġurisdizzjoni. Dan jgħodd b’mod partikolari għal qorti li quddiemha titressaq il-kawża,
anki jekk ma jiġux osservati l-imsemmija regoli ta’ ġurisdizzjoni speċjali, li quddiemha jidher il-konvenut u ma jressaqx
eċċezzjoni ta’ nuqqas ta’ ġurisdizzjoni. Fil-fatt, tali qorti għandha ġurisdizzjoni bbażata fuq l-Artikolu 24 tar-Regolament
Nru 44/2001. Għaldaqstant, l-Artikolu 35 ta’ dan ir-regolament ma jipprojbixxix ir-rikonoxximent tad-deċiżjoni mogħtija minn
din il-qorti.
Għaldaqstant, minkejja li fl-oqsma previsti fis-Sezzjonijiet 3 sa 5 tal-Kapitolu II tal-istess regolament, ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni
għandhom l-għan li joffru protezzjoni sħiħa lill-parti l-iktar dgħajfa (ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tat-13 ta’ Diċembru
2007, FBTO Schadeverzekeringen, C‑463/06, Ġabra p. I‑11321, 7punt 28), il-qorti li għandha ġurisdizzjoni skont dawn is-sezzjonijiet
ma tistax tiġi imposta fuq din il-parti. Jekk din tal-aħħar tiddeċiedi deliberament li tidher quddiem il-qorti, ir-Regolament
Nru 44/2001 iħallilha l-possibbiltà li tiddefendi ruħha fuq il-mertu quddiem qorti oħra differenti minn dawk stabbiliti abbażi
tal-imsemmija sezzjonijiet
Il-Gvern Ċek u dak Slovakk fl-osservazzjonijiet tagħhom sostnew li sabiex id-dehra tal-konvenut tikkwalifika għal estensjoni
ta’ ġurisdizzjoni f’kawża bħal dik fil-kawża prinċipali, il-konvenut, il-parti l-iktar dgħajfa, għandu jkun f’pożizzjoni li
jkollu konoxxenza sħiħa tal-effetti tad-difiża tiegħu fuq il-mertu. Barra minn hekk, il-qorti li quddiemha titressaq il-kawża
għandha tivverifika
ex officio
, fl-interess tal-protezzjoni tal-parti l-iktar dgħajfa, li l-konvenut kien effettivament konxju tal-konsegwenzi meta wera
l-intenzjoni tiegħu u li ried jagħti ġurisdizzjoni lil dik il-qorti.
Għandu jiġi rrilevat li tali obbligu jista’ jiġi impost biss bl-introduzzjoni ta’ regola espressa għal dan il-għan fir-Regolament
Nru 44/2001. Madankollu, il-qorti li quddiemha titressaq il-kawża tista’ dejjem tiżgura, fid-dawl tal-għan tar-regoli ta’
ġurisdizzjoni li jirriżultaw mis-Sezzjonijiet 3 sa 5 tal-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament, li toffri iktar protezzjoni lil
parti meqjusa bħala l-iktar dgħajfa, b’tali mod li l-konvenut imfittex quddiemha f’dawn iċ-ċirkustanzi jkollu konoxxenza sħiħa
tal-konsegwenzi li jirriżultaw mill-aċċettazzjoni tiegħu li jidher quddiemha.
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li r-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 24 tar-Regolament
Nru 44/2001 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-qorti li quddiemha titressaq il-kawża, meta r-regoli msemmija fis-Sezzjoni 3
tal-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament ma ġewx osservati, għandha tiddikjara li għandha ġurisdizzjoni meta l-konvenut jidher
quddiemha u ma jressaqx eċċezzjoni ta’ nuqqas ta’ ġurisdizzjoni, peress li tali dehra tikkostitwixxi estensjoni taċita ta’
ġurisdizzjoni.

Fuq l-ewwel u t-tielet domandi
Fid-dawl tar-risposta pożittiva li ngħatat għat-tieni domanda, ma hemmx lok li l-Qorti tal-Ġustizzja tevalwa t-tielet domanda,
peress li fil-fatt din saret biss mill-qorti tar-rinviju fl-eventwalità li t-tieni domanda tingħata risposta negattiva.
Fir-rigward tal-ewwel domanda dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 26(1) tar-Regolament Nru 44/2001, huwa biżżejjed li jiġi
kkonstatat li, peress li mir-risposta mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja għat-tieni domanda jirriżulta li l-qorti tar-rinviju
għandha, f’dan il-każ, tiddikjara li għandha ġurisdizzjoni taħt dan ir-regolament, evalwazzjoni tal-imsemmija dispożizzjoni
li, skont il-formulazzjoni tagħha stess, tapplika biss fejn hemm qorti li għandha ġurisdizzjoni li ma hijiex ibbażata fuq
id-dispożizzjonijiet tal-imsemmi regolament, hija irrilevanti.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 24 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001, tat-22 ta’ Diċembru 2000, dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u
eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-qorti li quddiemha titressaq
il-kawża, meta r-regoli msemmija fis-Sezzjoni 3 tal-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament ma ġewx osservati, għandha tiddikjara
li għandha ġurisdizzjoni meta l-konvenut jidher quddiemha u ma jressaqx eċċezzjoni ta’ nuqqas ta’ ġurisdizzjoni, peress li
tali dehra tikkostitwixxi estensjoni taċita ta’ ġurisdizzjoni.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: iċ-Ċek.