CELEX: 62007CJ0570
Άρθρο 49 ΣΛΕΕ
Οδηγία 2005/36/ΕΚ
Ελευθερία εγκαταστάσεως
Δημόσια υγεία
Φαρμακεία
Απόσταση μεταξύ τους
Εφοδιασμός του κοινού σε φάρμακα
Άδεια εκμεταλλεύσεως
Εδαφική κατανομή των φαρμακείων
Θέσπιση ορίων βάσει του κριτηρίου της δημογραφικής πυκνότητας
Ελάχιστη απόσταση μεταξύ των φαρμακείων
Υποψήφιοι που άσκησαν την επαγγελματική δραστηριότητα σε τμήμα της εθνικής επικράτειας
Προτεραιότητα
Δυσμενής διάκριση

της 17ης Ιουλίου 1997, C-183/95, Affish, Συλλογή 1997, σ. I-4315, σκέψεις 42 και 43).
Εν συνεχεία, από τη δικογραφία προκύπτει ότι τουλάχιστον μία φορά κατ’ έτος οι αρμόδιες αρχές διοργανώνουν διαδικασία για
τη χορήγηση αδειών ιδρύσεως νέων φαρμακείων αναλόγως της δημογραφικής εξέλιξης. Σ’ αυτό το πλαίσιο με απόφαση της 14ης Ιουνίου
2002, η Αυτόνομη Κοινότητα των Αστουριών κίνησε διαδικασία για τη χορήγηση αδειών ιδρύσεως 24 νέων φαρμακείων στο έδαφός της
από το έτος 2002.
Τέλος, κατά το σημείο 4 του παραρτήματος του διατάγματος 72/2001, η επαγγελματική πείρα που αποκτήθηκε με την άσκηση του επαγγέλματος
του φαρμακοποιού, κατόχου ή συγκατόχου άδειας φαρμακείου ή οποιοδήποτε άλλο προσόν δεν λαμβάνονται υπόψη αν έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί
στο παρελθόν για την απόκτηση άδειας φαρμακείου. Ομοίως το σημείο 7, στοιχείο a, του παραρτήματος ορίζει ότι σε περίπτωση
ισοβαθμίας κατά την εφαρμογή του πίνακα, οι άδειες χορηγούνται με σειρά που δίνει προτεραιότητα στους φαρμακοποιούς οι οποίου
δεν έχουν λάβει άδεια ιδρύσεως φαρμακείου.
Από τα κριτήρια αυτά η εθνική ρύθμιση ευνοεί εκ των αποτελεσμάτων της τους φαρμακοποιούς που δεν έχουν ακόμα λάβει άδεια ιδρύσεως
φαρμακείου και συνεπώς σκοπεί να εξασφαλίσει την πρόσβαση στην ανεξάρτητη επαγγελματική δραστηριότητα περισσοτέρων φαρμακοποιών.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει μεν ότι μια ρύθμιση όπως η επίδικη στην κύρια δίκη είναι κατ’ αρχήν κατάλληλη για την επίτευξη
του στόχου του ασφαλούς και ποιοτικού εφοδιασμού του κοινού σε φάρμακα πλην όμως πρέπει επιπλέον ο τρόπος κατά τον οποίον
η ρύθμιση αυτή επιδιώκει τον εν λόγω στόχο να μην εμφανίζει έλλειψη συνοχής. Πράγματι κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου οι
διάφορες διατάξεις και η εθνική νομοθεσία στο σύνολό της δεν είναι κατάλληλες να εξασφαλίσουν την επίτευξη του προβαλλομένου
στόχου παρά μόνον αν σκοπούν πραγματικά στην επίτευξή του με συνοχή και συστηματικότητα (βλ., κατ’ αυτή την έννοια προπαρατεθείσες
αποφάσεις Hartlauer, σκέψη 55 καθώς και Apothekerkammer des Saarlandes κ.λπ., σκέψη 42).
Πρέπει συνεπώς να εξεταστεί αν το διάταγμα 72/2001 επιδιώκει με συνοχή και συστηματικότητα τον στόχο της εξασφαλίσεως ασφαλούς
και ποιοτικού εφοδιασμού του κοινού σε φάρμακα όταν καθορίζει τον ελάχιστο ρυθμό κατοίκων ανά φαρμακείο, κατ’ αρχήν σε 2 800
ή 2 000, και την ελάχιστη απόσταση μεταξύ των φαρμακείων κατά γενικό κανόνα σε 250 μέτρα. Συναφώς, πρέπει να ληφθεί υπόψη
επίσης ο νόμος 16/1997, δεδομένου ότι το διάταγμα 72/2001 εφαρμόζει τον νόμο αυτόν.
Ως προς αυτό το σημείο διαπιστώνεται ότι οι δύο όροι που προβλέπει το διάταγμα αυτό –που εφαρμόζονται στο σύνολο του οικείου
εδάφους– σκοπούν να εξασφαλίσουν τον ασφαλή και ποιοτικό εφοδιασμό του κοινού σε φάρμακα βάσει σταθερών ενδείξεων που λαμβάνουν
κατ’ ανάγκην υπόψη τα συνήθη δημογραφικά στοιχεία, θεωρούμενα μέσα μεγέθη. Συνεπώς, η ομοιόμορφη εφαρμογή των όρων αυτών ενδέχεται
να μην εξασφαλίζει την κατάλληλη πρόσβαση στη φαρμακευτική υπηρεσία σε ζώνες που εμφανίζουν ορισμένες δημογραφικές ιδιαιτερότητες.
Αυτό μπορεί να συμβεί, πρώτον, σε ορισμένες αγροτικές ζώνες ο πληθυσμός των οποίων είναι κατά κανόνα διασκορπισμένος και ολιγάριθμος.
Η ιδιαιτερότητα αυτή μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα ότι αν ο όρος του ελαχίστου αριθμού των 2 800 κατοίκων εφαρμοζόταν απαρέγκλιτα,
ορισμένοι κάτοικοι θα βρίσκονταν εκτός μιας εύλογης τοπικής ακτίνας από φαρμακείο και δεν θα είχαν δηλαδή κατάλληλη πρόσβαση
στη φαρμακευτική υπηρεσία.
Συναφώς διαπιστώνεται ότι η εθνική ρύθμιση προβλέπει ορισμένα μέτρα προσαρμογής που επιτρέπουν τον μετριασμό των συνεπειών
της εφαρμογής του βασικού κανόνα των 2 800 κατοίκων. Πράγματι κατά το άρθρο 2, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο, του νόμου 16/1997,
οι αυτόνομες κοινότητες μπορούν να καθορίσουν τμήματα πληθυσμού κάτω των 2 800 κατοίκων ανά φαρμακείο για τις αγροτικές, τις
τουριστικές, τις ορεινές ζώνες ή για τις ζώνες στις οποίες, λόγω των γεωγραφικών, δημογραφικών ή υγειονομικών χαρακτηριστικών
τους η εφαρμογή των γενικών κριτηρίων δεν επιτρέπει την εξασφάλιση φαρμακευτικής υπηρεσίας και κατ’ αυτόν τον τρόπο να διευκολύνουν
την πρόσβαση σε φαρμακείο ευρισκόμενο σε τέτοια ιδιαίτερη ζώνη για τους γύρω κατοίκους.
Δεύτερον, η αυστηρή εφαρμογή του άλλου όρου του διατάγματος 72/2001, δηλαδή της ελάχιστης απόστασης μεταξύ των φαρμακείων,
ενδέχεται να μην εξασφαλίζει κατάλληλη πρόσβαση στη φαρμακευτική υπηρεσία σε ορισμένες γεωγραφικές ζώνες με μεγάλη δημογραφική
συγκέντρωση. Συγκεκριμένα στις ζώνες αυτές η πυκνότητα πληθυσμού γύρω από κάποιο φαρμακείο μπορεί να υπερβεί αισθητά τον σταθερό
αριθμό κατοίκων που έχει καθορισθεί. Υπό τις ειδικές αυτές περιστάσεις, η εφαρμογή του όρου της ελάχιστης απόστασης των 250
μέτρων μεταξύ των φαρμακείων υπάρχει κίνδυνος να καταλήξει σε κατάσταση στην οποία η περίμετρος που προβλέπεται για ένα μόνο
φαρμακείο θα περιελάμβανε περισσότερους από 2 800 κατοίκους –και μάλιστα περισσότερους από 4 000, στην περίπτωση του άρθρου
2, παράγραφος 3, του νόμου 16/1997. Επομένως, δεν αποκλείεται οι κάτοικοι των ζωνών με αυτά τα χαρακτηριστικά να συναντούν
δυσχέρειες, λόγω της αυστηρής εφαρμογής του κανόνα της ελάχιστης απόστασης, να φτάσουν σε φαρμακείο υπό συνθήκες που θα καθιστούν
δυνατή την εξασφάλιση κατάλληλης φαρμακευτικής υπηρεσίας.
Υπό τις συνθήκες αυτές ακόμη και σε μια τέτοια περίπτωση, οι συνέπειες αυτές μπορούν να μετριαστούν με το μέτρο αμβλύνσεως
που προβλέπει το άρθρο 2, παράγραφος 4, του νόμου 16/1997 κατά το οποίο η ελάχιστη απόσταση μεταξύ φαρμακείων καθορίζεται
«κατά γενικό κανόνα» σε 250 μέτρα, ενώ οι αυτόνομες κοινότητες μπορούν να επιτρέψουν, αναλόγως της συγκεντρώσεως του πληθυσμού,
μικρότερη απόσταση μεταξύ των φαρμακείων και να αυξήσουν κατ’ αυτόν τον τρόπο τον αριθμό των φαρμακείων που είναι διαθέσιμα
στις ζώνες με πολύ μεγάλη συγκέντρωση πληθυσμού.
Συναφώς διαπιστώνεται ότι, για να επιτευχθεί με συνοχή και συστηματικότητα σε μια περίπτωση όπως αυτή που περιγράφεται στη
σκέψη 99 της παρούσας απόφασης ο στόχος της εξασφαλίσεως κατάλληλης φαρμακευτικής υπηρεσίας, οι αρμόδιες αρχές θα μπορούσαν
μάλιστα να ερμηνεύσουν τον γενικό κανόνα ως κανόνα που επιτρέπει τη χορήγηση άδειας ή ιδρύσεως φαρμακείου σε απόσταση μικρότερη
των 250 μέτρων όχι μόνο σε τελείως εξαιρετικές περιπτώσεις, αλλά οσάκις η αυστηρή εφαρμογή του γενικού κανόνα των 250 μέτρων
ενδέχεται να μην εξασφαλίσει κατάλληλη πρόσβαση στη φαρμακευτική υπηρεσία σε ορισμένες γεωγραφικές ζώνες μεγάλης δημογραφικής
συγκέντρωσης.
Υπό τις συνθήκες αυτές στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εξετάσει αν οι αρμόδιες αρχές κάνουν χρήση, κατά τα περιγραφόμενα
στις σκέψεις 98, 100 και 101, της παρούσας απόφασης της εξουσιοδότησης που τους παρέχουν οι διατάξεις αυτές σε κάθε γεωγραφική
ζώνη που έχει ιδιαίτερα δημογραφικά χαρακτηριστικά, στην οποία η αυστηρή εφαρμογή των βασικών κανόνων των 2 800 κατοίκων και
των 250 μέτρων υπάρχει κίνδυνος να εμποδίσει τη δημιουργία επαρκούς αριθμού φαρμακείων ικανών να εξασφαλίσουν κατάλληλη φαρμακευτική
υπηρεσία.
Υπό το φως των προεκτεθέντων διαπιστώνεται ότι, με την επιφύλαξη των θεωρήσεων που διατυπώνονται στις σκέψεις 94 έως 100 της
παρούσας απόφασης, η επίδικη στην κύρια δίκη ρύθμιση εμφανίζεται κατάλληλη για την επίτευξη του επιδιωκομένου σκοπού.
Απομένει να εξεταστεί, τέταρτον, αν ο περιορισμός της ελευθερίας εγκαταστάσεως βαίνει πέραν του μέτρου που είναι αναγκαίο
για την επίτευξη του επιδιωκομένου σκοπού, μήπως δηλαδή υπάρχουν μέτρα λιγότερο περιοριστικά για την επίτευξή του.
Στο σημείο αυτό, οι προσφεύγοντες στην κύρια δίκη, η Plataforma para la Libre Apertura de Farmacias και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή
υποστηρίζουν μεταξύ άλλων ότι αρκεί να προβλεφθούν κανόνες που θα καθορίζουν ένα ελάχιστο αριθμό φαρμακείων σε συγκεκριμένες
γεωγραφικές ζώνες (στο εξής: σύστημα a minima). Κατά τον τρόπο αυτό βεβαίως δεν θα επιτρέπεται η ίδρυση νέου φαρμακείου –όπως
στο ισχύον σύστημα– σε ζώνες όπου υπάρχει ήδη επαρκής αριθμός φαρμακείων και τούτο μέχρις ότου εκάστη των συγκεκριμένων γεωγραφικών
ζωνών διαθέτει τον απαιτούμενο ελάχιστο αριθμό φαρμακείων. Ωστόσο η ίδρυση νέων φαρμακείων θα είναι ελεύθερη από τη στιγμή
που καθεμία από τις ζώνες αυτές διαθέτει αυτό τον ελάχιστο αριθμό φαρμακείων.
Συναφώς διαπιστώνεται πάντως ότι, λαμβανομένου υπόψη του περιθωρίου εκτιμήσεως που έχουν τα κράτη μέλη στον τομέα της προστασίας
της δημόσιας υγείας, κατά τα αναφερόμενα στη σκέψη 44 της παρούσας απόφασης, ένα κράτος μέλος μπορεί να θεωρήσει ότι το σύστημα
a minima δεν επιτρέπει την επίτευξη –με την ίδια αποτελεσματικότητα όπως και το ισχύον σύστημα– του στόχου του ασφαλούς και
ποιοτικού εφοδιασμού σε φάρμακα σε ζώνες μη ελκυστικές.
Κατ’ αρχάς υπενθυμίζεται ότι, στο ισχύον σύστημα, ο παράγων που παρακινεί τους φαρμακοποιούς να εγκατασταθούν σε ζώνες όπου
δεν υπάρχουν φαρμακεία προκύπτει από τα στοιχείο ότι δεν μπορούν να εγκατασταθούν σε ζώνες όπου υπάρχει επαρκής αριθμός φαρμακείων
και τούτο βάσει αντικειμενικού δημογραφικού κριτηρίου, δηλαδή μέχρι τη στιγμή όπου ο πληθυσμός των ζωνών αυτών θα αυξηθεί
πέραν του καθορισμένου ορίου. Το σύστημα αυτό δεν αφήνει δηλαδή κατ’ αρχήν καμιά δυνατότητα επιλογής στους φαρμακοποιούς που
επιθυμούν να ασκήσουν ανεξάρτητη επαγγελματική δραστηριότητα από το να εγκατασταθούν σε ζώνες όπου δεν υπάρχουν φαρμακεία,
στις οποίες ο εφοδιασμός του πληθυσμού σε φάρμακα είναι ανεπαρκής και συνεπώς η ίδρυση φαρμακείων επιτρέπεται.
Εν συνεχεία διαπιστώνεται ότι ένα κράτος μέλος όπως το Βασίλειο της Ισπανίας μπορεί βασίμως να διαρρυθμίσει το σύστημα γεωγραφικής
κατανομής σε περιφερειακή κλίμακα, δηλαδή να μεταβιβάσει στις διάφορες περιφέρειες τη μέριμνα να οργανώσουν την κατανομή των
φαρμακείων μεταξύ των γεωγραφικών ζωνών των αντιστοίχων εδαφών.
Η κατάσταση όμως στις διάφορες περιφέρειες ενδέχεται να διαφέρει αισθητά όσον αφορά την εγκατάσταση φαρμακείων.
Ειδικότερα, είναι πιθανόν, εντός ορισμένων περιφερειών, να υπάρχει μία ή περισσότερες γεωγραφικές ζώνες στις οποίες δεν έχει
ακόμα επιτευχθεί ο ελάχιστος απαιτούμενος αριθμός φαρμακείων. Συνεπώς, μόνο σ’ αυτές τις ελλειμματικές ζώνες υπάρχει δυνατότητα
ιδρύσεως νέων φαρμακείων.
Αντιθέτως, σε άλλες περιφέρειες μπορεί να εμφανίζεται η κατάσταση στην οποία όλες οι γεωγραφικές ζώνες τους έχουν ήδη τον
απαιτούμενο ελάχιστο αριθμό φαρμακείων και, στο εναλλακτικό σύστημα a minima που περιγράφεται στη σκέψη 105 της παρούσας απόφασης,
συνεπώς σε ολόκληρο το έδαφός τους είναι δυνατή η ελεύθερη εγκατάσταση φαρμακείων περιλαμβανομένων και των πλέον ελκυστικών
ζωνών. Η κατάσταση όμως αυτή θα μπορούσε να θίξει τον εθνικό στόχο, όπως προκύπτει από τον νόμο 16/1997, της διοχετεύσεως
των φαρμακείων σε ζώνες όπου δεν υπάρχουν φαρμακεία, ανεξαρτήτως περιφέρειας. Πράγματι, δεν αποκλείεται οι ενδιαφερόμενοι
φαρμακοποιοί να τείνουν να προστεθούν στους φαρμακοποιούς που έχουν εγκατασταθεί σε κεκορεσμένες περιφέρειες –όπου είναι ελεύθερη
η εγκατάσταση– αντί να μελετήσουν την εγκατάσταση σε ζώνες στερούμενες φαρμακείων σε μη κεκορεσμένες περιφέρειες.
Υπό τις συνθήκες αυτές δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η επίδικη ρύθμιση υπερβαίνει το μέτρο που είναι αναγκαίο για την επίτευξη
του επιδιωκομένου στόχου.
Βάσει των προεκτεθέντων στο πρώτο τμήμα του προδικαστικού ερωτήματος αρμόζει η απάντηση ότι το άρθρο 49 ΣΛΕΕ έχει την έννοια
ότι δεν αντίκειται κατ’ αρχήν σε μια εθνική ρύθμιση όπως η επίδικη στην κύρια δίκη που επιβάλλει όρια στη χορήγηση αδειών
ιδρύσεως νέων φαρμακείων, προβλέποντας ότι:
–        σε κάθε ζώνη φαρμακευτικών υπηρεσιών μπορεί να ιδρυθεί κατ’ αρχήν ένα μόνο φαρμακείο ανά 2 800 κατοίκους·
–        πρόσθετο φαρμακείο μπορεί να ιδρυθεί μόνο σε περίπτωση υπερβάσεως του ορίου αυτού, ιδρύεται δε για κάθε 2 000 επιπλέον κατοίκους·
–        κάθε φαρμακείο πρέπει να βρίσκεται σε μια ελάχιστη απόσταση από τα ήδη υπάρχοντα φαρμακεία, απόσταση που είναι κατά γενικό
κανόνα 250 μέτρα.
Όμως το άρθρο 49 ΣΛΕΕ αντίκειται σε μια τέτοια εθνική ρύθμιση στο μέτρο που οι βασικοί κανόνες των 2 800 κατοίκων ή των 250
μέτρων εμποδίζουν, σε κάθε γεωγραφική ζώνη με ιδιαίτερα δημογραφικά χαρακτηριστικά, την ίδρυση επαρκούς αριθμού φαρμακείων
ικανών να εξασφαλίσουν την κατάλληλη φαρμακευτική υπηρεσία πράγμα που απόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εξακριβώσει.

Επί του δευτέρου τμήματος των προδικαστικών ερωτημάτων που αφορά τα κριτήρια επιλογής των κατόχων προσώπων που λαμβάνουν άδεια
ιδρύσεως νέων φαρμακείων όπως διατυπώνονται στα σημεία 4, 6 και 7, στοιχεία a έως c, του παραρτήματος του διατάγματος 72/2001
Με το δεύτερο τμήμα των προδικαστικών ερωτημάτων, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, βασικά, εάν το άρθρο 49 ΣΛΕΕ αντίκειται σε κριτήρια
όπως αυτά που διατυπώνουν τα άρθρα 4, 6 και 7, στοιχεία a έως c, του παραρτήματος του διατάγματος 72/2001, βάσει των οποίων
επιλέγονται οι φαρμακοποιοί που λαμβάνουν άδεια ιδρύσεως νέων φαρμακείων.
Όσον αφορά τα κριτήρια των σημείων 4 και 7, στοιχεία a και b, του παραρτήματος αυτού, από τις σκέψεις 86, 87, 92 και 93 της
παρούσας απόφασης προκύπτει ότι συμβάλλουν στην επίτευξη του επιδιωκομένου στόχου γενικού συμφέροντος, κατά την έννοια του
άρθρου 49 ΣΛΕΕ.
Υπό τις συνθήκες απομένει να εξεταστεί αν το άρθρο 49 ΣΛΕΕ αντίκειται στα κριτήρια των σημείων 6 και 7, στοιχείο c, του παραρτήματος
αυτού δεδομένου ότι το άρθρο αυτό απαιτεί, ειδικότερα, ότι τα κριτήρια που εφαρμόζονται στο πλαίσιο ενός συστήματος διοικητικών
αδειών δεν θα εισάγουν διακρίσεις (βλ. απόφαση Hartlauer, όπ.π., σκέψη 64).
Συναφώς υπενθυμίζεται ότι η αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων απαγορεύει όχι μόνο τις άμεσες ή εμφανείς διακρίσεις λόγω
ιθαγένειας, αλλά και κάθε μορφή συγκαλυμμένης διάκρισης η οποία, κατ’ εφαρμογήν άλλων διαχωριστικών κριτηρίων, καταλήγει στην
πράξη στο ίδιο αποτέλεσμα (βλ. αποφάσεις της 26ης Ιουνίου 2001, Επιτροπή κατά Ιταλίας, C-212/99, Συλλογή 2001, σ. I-4923,
σκέψη 24, και της 19ης Μαρτίου 2002, C-224/00, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή 2002, σ. I-2965, σκέψη 15).
Ειδικότερα, αν μια διάταξη εθνικού δικαίου δεν δικαιολογείται αντικειμενικά και δεν είναι ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο σκοπό,
πρέπει να θεωρηθεί ότι συνεπάγεται εμμέσως δυσμενείς διακρίσεις εφόσον μπορεί από τη φύση της να θίξει τους υπηκόους άλλων
κρατών μελών περισσότερο από τους ημεδαπούς και ενέχει συνεπώς τον κίνδυνο να θέσει σε δυσμενέστερη μοίρα ειδικά τους πρώτους
(απόφαση της 18ης Ιουλίου 2007, C‑212/05, Hartmann, Συλλογή 2007, σ. I‑6303, σκέψη 30).
Εν προκειμένω, το σημείο 6 του παραρτήματος 72/2001 ορίζει ότι τα επαγγελματικά προσόντα που αφορούν την άσκηση του επαγγέλματος
που αποκτήθηκαν στο έδαφος της Αυτόνομης Κοινότητας των Αστουριών προσαυξάνονται κατά 20 %.
Εν συνεχεία το σημείο 7, στοιχείο c, του ίδιου παραρτήματος ορίζει ότι σε περίπτωση ισοβαθμίας μετά την εφαρμογή του πίνακα
οι άδειες χορηγούνται με σειρά που δίνει προτεραιότητα μετά τις κατηγορίες φαρμακοποιών που μνημονεύονται στο σημείο 7, στοιχείο
a και b, στους φαρμακοποιούς που άσκησαν την επαγγελματική τους δραστηριότητα στην Αυτόνομη Κοινότητα των Αστουριών.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο τα δύο αυτά κριτήρια ευνοούν τους φαρμακοποιούς στη διαδικασία επιλογής για τον λόγο ότι έχουν ασκήσει
τη δραστηριότητά τους σε τμήμα του εθνικού εδάφους. Σ’ αυτό το κριτήριο όμως μπορούν φυσικά να ανταποκριθούν ευκολότερα οι
ημεδαποί φαρμακοποιοί που ασκούν την οικονομική δραστηριότητά τους συχνότερα στο εθνικό έδαφος από τους φαρμακοποιούς, υπηκόους
άλλων κρατών μελών που ασκούν τη δραστηριότητα αυτή συχνότερα σε άλλο κράτος μέλος (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση Hartmann,
όπ.π., σκέψη 31).
Η Consejería de Salud y Servicios Sanitarios και το Principado de Asturias υποστηρίζουν όμως ότι η διαφορετική μεταχείριση
μπορεί να δικαιολογηθεί από την ανάγκη διατηρήσεως ενός επιπέδου ποιότητας της φαρμακευτικής υπηρεσίας, δεδομένου ότι το επίπεδο
αυτό θα έπεφτε αν οι εγκαθιστάμενοι φαρμακοποιοί δεν ήταν αμέσως ικανοί να παράσχουν τη φαρμακευτική υπηρεσία. Αυτή όμως η
άμεση λειτουργικότητα των φαρμακοποιών απαιτεί ειδικότερα ότι πρέπει να γνωρίζουν τα υγειονομικά προγράμματα που προβλέπει
η περιφερειακή διοίκηση καθώς και τη λειτουργία των φαρμακείων στην περιφέρεια αυτή.
Τα επιχειρήματα αυτά δεν μπορούν να γίνουν δεκτά εφόσον το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 85/432 και το άρθρο 45,
παράγραφος 2, στοιχείο ε΄ και ζ΄, της οδηγίας 2005/36 επιβάλλουν να έχουν τα δυνατότητα οι κάτοχοι πανεπιστημιακού τίτλου
εκπαίδευσης στην τομέα της φαρμακευτικής να αναλάβουν και να ασκήσουν τις δραστηριότητες προετοιμασίας, ελέγχου, αποθήκευσης
και διανομής των φαρμάκων στα φαρμακεία καθώς και τις δραστηριότητες παροχής πληροφοριών και συμβουλών σχετικά με τα φάρμακα.
Υπό τις συνθήκες αυτές οι επιταγές που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη δεν μπορούν να προβληθούν για να δικαιολογήσουν
άνιση μεταχείριση όπως η επίδικη στην κύρια δίκη.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο δεύτερο τμήμα των προδικαστικών ερωτημάτων αρμόζει η απάντηση ότι το άρθρο 49 ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό
με το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 85/432 και το άρθρο 45, παράγραφος 2, στοιχεία α΄ και ζ΄, της οδηγίας 2005/36,
έχουν την έννοια ότι αντίκεινται σε κριτήρια όπως αυτά που διατυπώνουν τα σημεία 6 και 7, στοιχείο c, του παραρτήματος του
διατάγματος 72/2001, βάσει των οποίων επιλέγονται οι λαμβάνοντες άδεια ιδρύσεως νέων φαρμακείων.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι κατέθεσαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 49 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι δεν αντίκειται κατ’ αρχήν σε μια εθνική ρύθμιση όπως η επίδικη στην κύρια δίκη που επιβάλλει
όρια στη χορήγηση αδειών ιδρύσεως νέων φαρμακείων, προβλέποντας ότι:
–
σε κάθε ζώνη φαρμακευτικών υπηρεσιών μπορεί να ιδρυθεί κατ’ αρχήν ένα μόνο φαρμακείο ανά 2 800 κατοίκους·
–
πρόσθετο φαρμακείο μπορεί να ιδρυθεί μόνο σε περίπτωση υπερβάσεως του ορίου αυτού, ιδρύεται δε για κάθε 2 000 επιπλέον κατοίκους·
και
–
κάθε φαρμακείο πρέπει να βρίσκεται σε μια ελάχιστη απόσταση από τα ήδη υπάρχοντα φαρμακεία, απόσταση που είναι κατά γενικό
κανόνα 250 μέτρα.
Όμως το άρθρο 49 ΣΛΕΕ αντίκειται σε μια τέτοια εθνική ρύθμιση στο μέτρο που οι βασικοί κανόνες των 2 800 κατοίκων ή των 250
μέτρων εμποδίζουν, σε κάθε γεωγραφική ζώνη με ιδιαίτερα δημογραφικά χαρακτηριστικά, την ίδρυση επαρκούς αριθμού φαρμακείων
ικανών να εξασφαλίσουν την κατάλληλη φαρμακευτική υπηρεσία, πράγμα που απόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εξακριβώσει.
2)
Το άρθρο 49 ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 85/432/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου
1985, για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν ορισμένες δραστηριότητες στον
τομέα της φαρμακευτικής, και το άρθρο 45, παράγραφος 2, στοιχεία α΄ και ζ΄, της οδηγίας 2005/36/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
και του Συμβουλίου, της 7ης Σεπτεμβρίου 2005, σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων, έχουν την έννοια ότι
αντίκεινται σε κριτήρια όπως αυτά που διατυπώνουν τα σημεία 6 και 7, στοιχείο c, του παραρτήματος του διατάγματος 72/2001,
της 19ης Ιουλίου 2001, περί ρυθμίσεως των φαρμακείων και των υπηρεσιών φαρμακείου στο Πριγκιπάτο των Αστουριών (Decreto 72/2001
regulador de las oficinas de farmacia y botiquines en el Principado de Asturias), βάσει των οποίων επιλέγονται οι λαμβάνοντες
άδεια ιδρύσεως νέων φαρμακείων.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ισπανική.