CELEX: 62002CJ0336
Kweekproducten
Beschermingsregeling
Artikel 14, lid 3, van verordening (EG) nr. 2100/94 en artikel 9 van verordening (EG) nr. 1768/95
Gebruik van oogstproduct door landbouwers
Loonwerkers
Verplichting om aan houder van communautair kwekersrecht informatie te verstrekken

Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 14, lid 3, zesde streepje, van verordening (EG)
nr. 2100/94 van de Raad van 27 juli 1994 inzake het communautaire kwekersrecht (PB L 227, blz. 1), alsmede van artikel 9 van
verordening (EG) nr. 1768/95 van de Commissie van 24 juli 1995 houdende vaststelling, overeenkomstig artikel 14, lid 3, van
verordening nr. 2100/94, van uitvoeringsbepalingen betreffende de afwijking ten gunste van landbouwers (PB L 173, blz. 14).
Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen Saatgut-Treuhandverwaltungsgesellschaft mbH (hierna: „STV”) en
Brangewitz GmbH (hierna: „Brangewitz”) over de informatie die laatstgenoemde in haar hoedanigheid van loonwerker op verzoek
aan STV dient te verstrekken met betrekking tot de door haar verrichte verwerking van het oogstproduct van plantenrassen die
beschermd worden door verordening nr. 2100/94 en/of de nationale wettelijke bepalingen.
Toepasselijke bepalingen
Gemeenschapsbepalingen
Blijkens artikel 1 van verordening nr. 2100/94 wordt bij deze verordening een communautaire beschermingsregeling voor kweekproducten
ingesteld als enige en uitsluitende vorm van communautaire bescherming van industriële eigendom met betrekking tot plantenrassen.
Krachtens artikel 11, lid 1, van die verordening komt de aanspraak op een communautair kwekersrecht toe aan de persoon, die
„kweker” wordt genoemd, „die het ras heeft gekweekt of ontdekt en ontwikkeld, of zijn rechtverkrijgende”.
Artikel 13, leden 1 en 2, van verordening nr. 2100/94 luidt:
„1.

Een communautair kwekersrecht heeft als rechtsgevolg dat de houder of houders ervan, hierna ‚de houder’ genoemd, bevoegd is,
respectievelijk zijn, om de in lid 2 genoemde handelingen te verrichten.
2.

Onverminderd het bepaalde in de artikelen 15 en 16, is de toestemming van de houder vereist voor de volgende handelingen met
betrekking tot componenten, of oogstmateriaal van het beschermde ras, welke componenten of oogstmateriaal hierna alle ‚materiaal’
worden genoemd:
a)
voortbrengen of vermenigvuldigen (vermeerdering),
b)
het conditioneren ten behoeve van de vermeerdering,
c)
te koop aanbieden,
d)
verkopen of op andere wijze in de handel brengen,
e)
uitvoeren uit de Gemeenschap,
f)
invoeren in de Gemeenschap,
g)
opslaan voor een van de hierboven onder a tot en met f genoemde doeleinden.
De houder kan aan zijn toestemming voorwaarden en beperkingen verbinden.”
Artikel 14, lid 1, van verordening nr. 2100/94 bepaalt echter:
„Onverminderd artikel 13, lid 2, worden landbouwers met het oog op de bescherming van de landbouwproductie gemachtigd om voor
vermeerderingsdoeleinden in het veld, op hun eigen bedrijf het product te gebruiken van de oogst die zij hebben verkregen
door aanplanting op hun eigen bedrijf van teeltmateriaal van een ras, hybriden of kunstmatig verkregen rassen uitgezonderd,
dat onder een communautair kwekersrecht valt.”
Artikel 14, lid 2, van voornoemde verordening preciseert dat deze machtiging, gewoonlijk het „landbouwersvoorrecht” genoemd,
uitsluitend geldt voor de daarin vermelde landbouwgewassen. Deze gewassen zijn onderverdeeld in vier categorieën: voedergewassen,
granen, aardappelen en olie- en vezelhoudende gewassen.
Volgens artikel 14, lid 3, van verordening nr. 2100/94 worden „[o]m uitvoering te geven aan de in lid 1 bedoelde afwijking
en om de rechtmatige belangen van de kweker en van de landbouwer te beschermen, […] voor de inwerkingtreding van deze verordening
in krachtens artikel 114 op te stellen uitvoeringsbepalingen voorwaarden vastgelegd aan de hand van” bepaalde criteria. Die
criteria zijn onder meer: de afwezigheid van kwantitatieve beperkingen voor het bedrijf van de landbouwer; het recht van de
landbouwer om zelf of via voor hem verrichte diensten het oogstproduct voor aanplanting te verwerken; de aan de landbouwers,
met uitzondering van kleine landbouwers, opgelegde verplichting om aan de houder een billijke vergoeding te betalen die aanmerkelijk
lager is dan het bedrag dat in rekening wordt gebracht voor het in licentie produceren van teeltmateriaal van hetzelfde ras
in hetzelfde gebied, en de uitsluitende bevoegdheid van de houders betreffende het toezicht op de naleving van dit artikel
14.
Artikel 14, lid 3, zesde streepje, van verordening nr. 2100/94 vermeldt als een van deze criteria tevens een op de landbouwers
en loonwerkers rustende informatieplicht. Deze bepaling luidt als volgt:
„[R]elevante informatie wordt aan de houders, op hun verzoek, verstrekt door landbouwers en loonwerkers; relevante informatie
kan tevens worden verstrekt door officiële instanties die bij het toezicht op de landbouwproductie betrokken zijn, indien
die informatie bij de normale uitoefening van hun taak, zonder extra werk of kosten, is verkregen. Met betrekking tot persoonsgegevens
doen deze bepalingen geen afbreuk aan communautaire of nationale rechtsregels inzake de bescherming van personen ten aanzien
van de verwerking en het vrije verkeer van persoonsgegevens.”
Uit de zeventiende en de achttiende overweging van de considerans van verordening nr. 2100/94 volgt dat „voor de uitoefening
van het communautaire kwekersrecht beperkingen dienen te gelden die in bepalingen van algemeen belang zijn vastgelegd”, dat
„de vrijwaring van de landbouwproductie daaronder begrepen dient te zijn; dat het daartoe nodig is dat het de landbouwers
is toegestaan om de oogstproducten onder bepaalde voorwaarden te mogen gebruiken voor de voortplanting.”
Volgens artikel 1 van verordening nr. 1768/95 worden in deze verordening de uitvoeringsbepalingen betreffende de voorwaarden
voor de tenuitvoerlegging van de in artikel 14, lid 1, van verordening nr. 2100/94 vervatte afwijking vastgesteld.
Artikel 2 van die verordening bepaalt:
„1.

De in artikel 1 bedoelde voorwaarden worden door de houder, die namens de kweker handelt, en door de landbouwer op zodanige
wijze toegepast dat beider rechtmatige belangen worden beschermd.
2.

De rechtmatige belangen worden geacht niet te worden beschermd, wanneer een of meer van deze belangen worden geschaad, zonder
dat rekening wordt gehouden met de noodzaak een redelijk evenwicht tussen al deze belangen te bewaren, of met het vereiste
van evenredigheid tussen het doel van de betrokken voorwaarde en het daadwerkelijke effect van de toepassing daarvan.”
Artikel 9, lid 1 en 2, van verordening nr. 1768/95 bepaalt:
„1.

De bijzonderheden betreffende de relevante informatie die overeenkomstig artikel 14, lid 3, zesde streepje, van de basisverordening
door de loonwerker aan de houder moet worden verstrekt, kunnen worden vastgesteld bij overeenkomst tussen de houder en de
betrokken loonwerker.
2.

Wanneer geen dergelijke overeenkomst is gesloten of wanneer ze niet van toepassing is, moet de loonwerker, onverminderd uit
andere bepalingen van het gemeenschapsrecht of uit de wetgeving van de lidstaten voortvloeiende verplichtingen tot het verstrekken
van informatie, aan de houder op diens verzoek een verklaring afgeven die alle relevante informatie bevat. De volgende gegevens
worden als relevant beschouwd:
a)
de naam van de loonwerker, zijn huisadres en het adres van zijn bedrijf;
b)
het feit of de loonwerker een dienst, bestaande in de verwerking van het oogstproduct van een of meer rassen van de houder
voor aanplanting, heeft verricht, indien aan de loonwerker werd meegedeeld welk ras of welke rassen het betrof, of indien
dit anderszins aan de loonwerker bekend was;
c)
indien de loonwerker een dergelijke dienst heeft verricht, de hoeveelheid oogstproduct van het ras of de rassen in kwestie
die door de loonwerker voor aanplanting is verwerkt, en de totale hoeveelheid die deze verwerking heeft opgeleverd;
d)
de data waarop en de plaatsen waar de onder c bedoelde verwerking heeft plaatsgevonden; en
e)
de naam en het adres van de persoon of personen voor wie hij de onder c bedoelde dienst inzake verwerking heeft verricht,
alsmede de respectieve hoeveelheden.”
Nationale bepalingen
§ 10a, lid 6, van het Sortenschutzgesetz 1985 (wet van 1985 inzake het kwekersrecht) (in de versie van 25 juli 1997, BGBl.
1997 I, blz. 3165), waarin een informatieplicht betreffende de naar Duits recht beschermde kweekproducten wordt omschreven,
bepaalt:
„Landbouwers die van de mogelijkheid tot aanplanting gebruik maken, alsmede door hen gemachtigde loonwerkers, moeten de kwekers
over de omvang van de aanplanting informeren.”
Het hoofdgeding en de prejudiciële vragen
Volgens de verwijzende rechter is STV een organisatie van houders van kwekersrechten.
STV heeft Brangewitz met betrekking tot de verkoopseizoenen 1997/1998 tot 1999/2000 verzocht om informatie aangaande de verwerking
voor aanplanting van het oogstproduct van zo’n 500 plantenrassen, waarvan een deel is beschermd door verordening nr. 2100/94
en de rest door de nationale regeling.
Aangezien STV de gevraagde inlichtingen niet kreeg, heeft zij Brangewitz gedagvaard voor het Landgericht Düsseldorf.
Uit de verwijzingsbeschikking blijkt dat STV ter ondersteuning van haar beroep een groot aantal aanplantverklaringen van klanten
van Brangewitz alsmede door laatstgenoemde opgestelde „rekeningen” en „leveringsbonnen” heeft overgelegd. Op de rekeningen
is het schoonmaken, sorteren en beitsen van elke vermelde graansoort naargelang van de hoeveelheid berekend. De rekeningen
bevatten ook gedeeltelijk gegevens over de verwerkte kweekproducten.
Volgens de verwijzende rechter beweert STV dat uit deze aanplantverklaringen, rekeningen en leveringsbonnen blijkt dat Brangewitz
zaaigoed voor de aanplanting van het oogstproduct heeft verwerkt van minstens 71 kweekproducten die beschermd zijn ten behoeve
van de houder of de houder van een exclusieve licentie die aan STV opdracht had gegeven om zijn rechten te doen gelden. Dienovereenkomstig
is Brangewitz verplicht informatie te verstrekken over de door haar uitgevoerde verwerking van het zaaigoed van het oogstproduct
voor aanplanting.
Brangewitz betoogt dat STV geen algemeen recht op informatie heeft.
De verwijzende rechter merkt op dat uit hetgeen STV naar voren brengt, weliswaar valt op te maken dat Brangewitz in de loop
van de verkoopseizoenen 1997/1998 tot 1999/2000 als loonwerker minstens 71 beschermde plantenrassen heeft verwerkt, maar daaruit
niet volgt dat Brangewitz alle kweekproducten waarvoor verzoekster informatie heeft gevraagd, ook heeft verwerkt.
Volgens hem stelt STV echter dat het op grond van de bepalingen van artikel 14, lid 3, zesde streepje, van verordening nr.
2100/94 juncto artikel 9 van verordening nr. 1768/95 niet nodig is dat uit hetgeen zij naar voren heeft gebracht, volgt dat
Brangewitz alle kweekproducten waarvoor informatie is gevraagd, ook heeft verwerkt.
Dienaangaande vraagt de voornoemde rechter zich, onder verwijzing naar de conclusie van advocaat-generaal Ruiz-Jarabo Colomer
bij het arrest van 10 april 2003, Schulin (C‑305/00, Jurispr. blz. I‑3525), om te beginnen af of de loonwerker niet uitsluitend
moet worden geacht aan een informatieplicht onderworpen te zijn, wanneer er aanwijzingen zijn dat hij de beschermde kweekproducten
in kwestie heeft verwerkt.
Indien enkel loonwerkers die teeltmateriaal van een beschermd kweekproduct hebben verwerkt, verplicht zijn om de houder te
informeren over de verwerking van het oogstproduct hiervan voor aanplanting, dan is het voorts de vraag of deze informatieplicht
zich uitstrekt tot alle landbouwers voor wie de loonwerker het kweekproduct in kwestie heeft verwerkt en niet uitsluitend
tot de landbouwers van wie de houder weet en ten aanzien van wie hij heeft aangetoond dat ze de beschermde kweekproducten
bij de loonwerker hebben laten verwerken.
Derhalve heeft het Landgericht Düsseldorf besloten de behandeling van de zaak te schorsen en de volgende prejudiciële vragen
te stellen aan het Hof:
„1)
Moeten [artikel 14, lid 3, zesde streepje, van verordening nr. 2100/94 en artikel 9 van verordening nr. 1768/95] aldus worden
uitgelegd dat de houder van een ingevolge verordening nr. 2100/94 beschermd kweekproduct van de […] loonwerker informatie
kan verlangen, ongeacht of er aanwijzingen zijn dat […] de loonwerker het beschermde kweekproduct heeft verwerkt?
2)
Indien er sprake is van aanwijzingen voor de onder 1 genoemde feiten: Moet de [...] loonwerker krachtens artikel 14, lid 3,
zesde streepje, van verordening nr. 2100/94, juncto artikel 9 van verordening nr. 1768/95, informatie verstrekken met betrekking
tot alle landbouwers voor wie hij de beschermde kweekproducten in kwestie […] heeft verwerkt, of enkel met betrekking tot
landbouwers ten aanzien van wie de houder over aanwijzingen beschikt dat […] de loonwerker de beschermde kweekproducten in
kwestie heeft verwerkt?”
De eerste vraag
Met de eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 14, lid 3, zesde streepje, van verordening
nr. 2100/94, juncto artikel 9 van verordening nr. 1768/95, aldus moet worden uitgelegd dat de houder van een communautair
kwekersrecht de in deze bepalingen bedoelde informatie van een loonwerker mag verlangen, wanneer hij niet over aanwijzingen
beschikt dat deze het oogstproduct dat landbouwers hebben verkregen door aanplanting van teeltmateriaal van een onder dit
kwekersrecht vallend ras van de houder, hybriden of kunstmatig verkregen rassen uitgezonderd, en dat tot de in artikel 14,
lid 2 van verordening nr. 2100/94 genoemde landbouwgewassen behoort, heeft verwerkt of voornemens is te verwerken.
Bij het Hof ingediende opmerkingen
STV en de Duitse regering stellen dat de houders met betrekking tot hun plantenrassen jegens de loonwerkers beschikken over
een uitgebreid recht op informatie. Hiertoe beroepen zij zich op de bewoordingen en de opzet van artikel 14, lid 3, zesde
streepje, van verordening nr. 2100/94 en artikel 9 van verordening nr. 1768/95, alsmede op de strekking daarvan en op het
evenredigheidsbeginsel.
Uit de bewoordingen en de opzet van verordening nr. 2100/94 en verordening nr. 1768/95 volgt dat de loonwerker verplicht is
om inlichtingen te verstrekken over de verwerking van het zaad van het oogstproduct voor aanplanting, met als enige voorwaarde
dat de houder hem dit vraagt.
Wat de uitlegging van de bepalingen in kwestie betreft, betoogt STV dat de informatieplicht die op de loonwerker rust, ertoe
strekt de door de landbouwers verstrekte inlichtingen te controleren. Indien het recht op informatie van de houder jegens
de loonwerker beperkt was tot de landbouwers die teeltmateriaal hebben verworven, dan zou het onmogelijk zijn om een landbouwer
te controleren die niet aangeeft of hij het oogstproduct heeft aangeplant dan wel het zaadgoed van de oogst heeft laten verwerken
en, in voorkomend geval, bij welk bedrijf.
Aangaande het doel van de verordeningen in kwestie merkt de Duitse regering op dat het recht op informatie van de houder jegens
de loonwerker niet accessoir is aan een recht op schadevergoeding, maar een unieke, originaire rechtsverhouding uitmaakt tussen
voornoemde houder en loonwerker. Werd voor dit recht op informatie van de houder van hem het bewijs verlangd van concrete
verwerkingshandelingen met betrekking tot beschermde plantenrassen die hem toebehoren, dan zou dit recht er enkel toe dienen
om reeds bekende informatie te bevestigen en zou het geen autonoom recht op informatie jegens de loonwerker zijn.
Betreffende het evenredigheidsbeginsel merkt STV op dat de door de loonwerkers verrichte diensten dankzij de door verordening
nr. 2100/94 geboden mogelijkheid om zonder toestemming zaadgoed te verwerken van de oogst die is verkregen door aanplanting
van beschermde plantenrassen, een winstgevende activiteit vormen waarbij behoorlijke winsten kunnen worden geboekt. Het verzoek
om informatie veroorzaakt voor de loonwerkers geen bijzondere kosten en legt hun geen onevenredige lasten op. Daarentegen
bevinden de houders zich in een veel zwakkere positie, omdat ze hun activiteiten zonder vergoedingen voor de licenties en
de aanplantingen van het oogstproduct niet kunnen voortzetten.
Brangewitz is van mening dat het onevenredig is om alleen haar hoedanigheid van loonwerker in aanmerking te nemen. De loonwerker
is enkel aan een informatieplicht onderworpen wanneer de houder aantoont dat zijn beschermde ras is verwerkt in het bedrijf
van die loonwerker. Anders zou iedere loonwerker een onbegrensd aantal verzoeken om informatie kunnen krijgen van de verschillende
houders.
De Nederlandse regering is van oordeel dat het uitgangspunt van verordening nr. 2100/94 is dat er een evenwicht dient te worden
gevonden tussen de gerechtvaardigde belangen van de landbouwer en de loonwerker enerzijds en de houder anderzijds. Zij leidt
hieruit af dat het mogelijk zou moeten zijn voor de houder om informatie in te winnen bij de landbouwer of de loonwerker,
mits hij aanwijzingen heeft dat teeltmateriaal van een beschermd ras is gebruikt of verwerkt.
De Commissie merkt op dat de loonwerkers noch als koper van zaadgoed noch als debiteur van een vergoeding met de houder in
contact komen. Zij oefenen hun activiteit als dienstverrichter in de zin van de verordeningen in kwestie enkel ten opzichte
van de landbouwers uit. In die zin dient de groep van de loonwerkers genoemd in artikel 14, lid 3, zesde streepje, van verordening
nr. 2100/94 niet uitgebreider te zijn dan de groep van de in die bepaling genoemde landbouwers voor wie ze hun activiteiten
uitoefenen.
Volgens de Commissie blijkt uit artikel 14, lid 3, zesde streepje, van verordening nr. 2100/94 en artikel 9, lid 2, van verordening
nr. 1768/95, in het bijzonder sub b van deze laatste bepaling, dat enkel de loonwerkers die beschermde plantenrassen hebben
verwerkt en aan wie dit bekend is of bekend kan zijn, zijn onderworpen aan de informatieplicht. Degene die informatie wenst
te bekomen, dient dus aan te tonen dat er daadwerkelijke aanwijzingen zijn dat die bewuste loonwerker het beschermde zaad
heeft verwerkt.
Beoordeling door het Hof
Vooraf zij eraan herinnerd dat krachtens artikel 13, lid 2, van verordening nr. 2100/94 toestemming van de houder van een
communautair kwekersrecht vereist is met betrekking tot componenten of oogstmateriaal van het beschermde ras, met name voor
het voortbrengen of het vermenigvuldigen (vermeerdering) en voor het conditioneren ten behoeve van de vermeerdering.
De bepalingen van artikel 14 van deze verordening, die blijkens de zeventiende en de achttiende overweging van de considerans
ervan in het algemeen belang van de vrijwaring van de landbouwproductie zijn vastgesteld, vormen een uitzondering op deze
regel (zie arrest Schulin, reeds aangehaald, punt 47).
Lid 1 van voornoemd artikel 14 machtigt landbouwers om voor vermeerderingsdoeleinden in het veld, op hun eigen bedrijf het
oogstproduct te gebruiken dat zij hebben verkregen door aanplanting op hun eigen bedrijf van teeltmateriaal van een ras, hybriden
of kunstmatig verkregen rassen uitgezonderd, dat onder een communautair kwekersrecht valt, wat de in artikel 14, lid 2, genoemde
landbouwgewassen betreft (hierna: „onder het voorrecht vallend ras”).
Artikel 14, lid 3, van verordening nr. 2100/94 bepaalt dat om uitvoering te geven aan de in lid 1 van dit artikel bedoelde
afwijking en om de rechtmatige belangen van de kweker en van de landbouwer te beschermen, in uitvoeringsbepalingen voorwaarden
worden vastgelegd aan de hand van een aantal criteria. Zo bepaalt voornoemd artikel 14, lid 3, in het vierde streepje, dat
– de kleine landbouwers uitgezonderd – „andere landbouwers […] aan de houder een billijke vergoeding [moeten] betalen”, en
in het zesde streepje dat „relevante informatie [...] aan de houders, op hun verzoek, [wordt] verstrekt door landbouwers en
loonwerkers”.
Anders dan STV betoogt, volgt uit de opzet van artikel 14 van verordening nr. 2100/94, getiteld „Afwijking van het communautaire
kwekersrecht”, alsmede uit de bewoordingen van lid 3 van artikel 14, dat het zesde streepje van dit lid niet betrekking heeft
op alle loonwerkers.
Artikel 14, lid 3, van verordening nr. 2100/94, dat overigens uitdrukkelijk bepaalt dat de voorwaarden om uitvoering te geven
aan de in lid 1 van dat artikel bedoelde afwijking in uitvoeringsbepalingen worden vastgelegd, moet immers in het licht van
dit lid 1 worden uitgelegd en kan dus niet betrekking hebben op gevallen waarin die afwijking zelfs niet van toepassing kan
zijn (zie arrest Schulin, reeds aangehaald, punt 52).
Uit artikel 14, lid 2, van verordening nr. 2100/94 volgt dus enerzijds dat deze afwijking slechts geldt voor de soorten landbouwgewassen
die daarin uitdrukkelijk worden genoemd. Zoals de advocaat-generaal heeft opgemerkt in punt 29 van zijn conclusie, vallen
bijgevolg enkel de loonwerkers die het oogstproduct hebben verwerkt dat is verkregen door aanplanting van in artikel 14, lid
2, opgesomde gewassen, onder de afwijking, aangezien dit de enige soorten zijn waarop die afwijking van toepassing is.
Anderzijds vloeit uit het recht van de landbouwers krachtens artikel 14, lid 1, van verordening nr. 2100/94 om zonder voorafgaande
toestemming van de houder over te gaan tot aanplanting van het oogstproduct dat is verkregen door aanplanting van het teeltmateriaal
van een onder het voorrecht vallend ras, rechtstreeks hun verplichting voort om aan de houder in kwestie, op diens verzoek,
relevante informatie te verstrekken en, met uitzondering van kleine landbouwers, hem een billijke vergoeding te betalen. Aldus
worden de rechtmatige belangen van de landbouwers en de houders in hun rechtstreekse betrekkingen beschermd.
Wat daarentegen de loonwerkers betreft, preciseert artikel 14, lid 3, tweede streepje, van verordening nr. 2100/94 dat het
oogstproduct „door de landbouwer zelf of via voor hem verrichte diensten” mag worden verwerkt voor aanplanting. Derhalve zijn
het de landbouwers die beslissen of zij gebruik zullen maken van de diensten van een loonwerker dan wel of ze zelf het oogstproduct
zullen verwerken. Het recht van de loonwerker om de verwerking te verrichten is in feite afgeleid van het recht van de landbouwer
krachtens lid 1 van voornoemd artikel om zonder voorafgaande toestemming van de houder over te gaan tot aanplanting van het
oogstproduct dat is verkregen door aanplanting van een ras dat onder het communautair kwekersrecht valt.
Bijgevolg hangt de verplichting van een loonwerker om aan de houder informatie te verstrekken eveneens af van het gebruik
dat een landbouwer maakt van de in artikel 14, lid 1, van verordening nr. 2100/94 bedoelde afwijking en van diens beslissing
om voor de verwerking van het oogstproduct een beroep te doen op de diensten van deze loonwerker.
Hieruit volgt dat het recht van de houder om van een loonwerker de relevante informatie te verlangen, in principe afhangt
van de verwerking van het oogstproduct door laatstgenoemde voor rekening van een landbouwer die gebruik maakt of zal maken
van de in artikel 14, lid 1, van verordening nr. 2100/94 voorziene afwijking of, met andere woorden, van de verwerking door
de loonwerker voor aanplanting van het oogstproduct dat door landbouwers is verkregen door aanplanting van teeltmateriaal
van een onder het voorrecht vallend ras.
Dienaangaande moet worden vastgesteld dat het zonder belang is of, zoals STV en de Duitse regering stellen, de loonwerkers
in het eigen belang van hun bedrijf het voor aanplanting bestemde zaadgoed van het oogstproduct verwerken van alle rassen
die hun door de landbouwers worden geleverd, ongetwijfeld met inbegrip van zaadgoed van rassen die onder het communautaire
kwekersrecht vallen, in tegenstelling tot de landbouwers die op basis van met name de geografische ligging van hun velden,
de klimatologische omstandigheden alsmede de afzetmogelijkheden, een bewuste keuze maken tussen de rassen en tussen het al
dan niet gebruiken van het oogstproduct.
Betreffende de uitlegging van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1768/95 volstaat de vaststelling dat deze verordening
een uitvoeringsverordening is waarin de voorwaarden worden gepreciseerd om uitvoering te geven aan de in artikel 14, lid 1,
van verordening nr. 2100/94 voorziene afwijking, zodat deze bepalingen hoe dan ook geen ruimere verplichtingen aan de loonwerkers
kunnen opleggen dan die welke uit verordening nr. 2100/94 voortvloeien (zie voor wat de landbouwers betreft, arrest Schulin,
reeds aangehaald, punt 60).
Bovendien preciseert artikel 9, lid 1, van verordening nr. 1768/95 dat de bijzonderheden betreffende de relevante informatie
die overeenkomstig artikel 14, lid 3, zesde streepje, van verordening nr. 2100/94 door de loonwerker aan de houder moet worden
verstrekt, bij overeenkomst tussen „de houder en de betrokken loonwerker” kunnen worden vastgesteld. Derhalve moet de eerste
zin van lid 2 van dit artikel, waarin wordt bepaald dat wanneer geen dergelijke overeenkomst is gesloten of wanneer deze niet
van toepassing is, de „loonwerker” de „houder” op diens verzoek een verklaring moet afgeven die alle relevante informatie
bevat, evenals voornoemd lid 1, worden geacht uitsluitend betrekking te hebben op de houder en de loonwerker in kwestie (zie
voor wat de landbouwers betreft, arrest Schulin, reeds aangehaald, punt 61).
Artikel 9, lid 2, sub b, van verordening nr. 1768/95, volgens hetwelk de loonwerker aan de houder op diens verzoek dient te
verklaren of hij het oogstproduct heeft verwerkt van een of meer rassen van de houder voor aanplanting, „indien aan de loonwerker
werd meegedeeld welk ras of welke rassen het betrof, of indien dit anderszins aan de loonwerker bekend was”, is gebaseerd
op dezelfde gedachte. Deze bepaling kan per definitie namelijk enkel betrekking hebben op loonwerkers die het oogstproduct
verwerkt hebben dat is verkregen door aanplanting van een ras van de houder dat onder het communautaire kwekersrecht valt.
Uit al wat voorafgaat volgt dat artikel 14, lid 3, van verordening nr. 2100/94 en artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1768/95
niet aldus kunnen worden uitgelegd dat zij de houders machtigen om van elke loonwerker te verlangen dat hij op verzoek alle
relevante informatie verstrekt.
Evenwel volgt uit artikel 14, lid 3, van verordening nr. 2100/94, in het bijzonder het tweede en het zesde streepje, dat de
verplichting van de loonwerker om informatie te verstrekken aan de houder, tot doel heeft om deze in staat te stellen na te
gaan of landbouwers van de in lid 1 van dat artikel bedoelde afwijking gebruik hebben gemaakt met betrekking tot een van zijn
rassen die vallen onder het communautaire kwekersrecht alsmede, in voorkomend geval, in welke hoeveelheden, met name met het
oog op de juiste berekening van de verschuldigde vergoedingen, en dat deze verplichting gebaseerd is op het feit dat de loonwerker
de landbouwer bijstaat in de uitoefening van het recht waarover deze beschikt krachtens artikel 14, lid 1, van verordening
nr. 2100/94.
Gelet op de moeilijkheid voor de houder om zijn recht op informatie tegenover de landbouwers geldend te maken, omdat het onderzoek
van een plant het niet mogelijk maakt vast te stellen of deze door het gebruik van het oogstproduct dan wel door de aanschaf
van zaad is verkregen, en op de uit artikel 14, lid 3, van verordening nr. 2100/94 en artikel 2 van verordening nr. 1768/95
voortvloeiende verplichting om de rechtmatige belangen van de kweker en van de landbouwer te beschermen (zie arrest Schulin,
reeds aangehaald, punt 63), moet het de houder derhalve worden toegestaan om van een loonwerker informatie over een van zijn
onder het voorrecht vallende rassen te verlangen, zodra hij over een aanwijzing beschikt dat deze het oogstproduct dat is
verkregen door aanplanting van teeltmateriaal van dit ras, voor aanplanting heeft verwerkt of voornemens is te verwerken.
Er dient te worden gepreciseerd dat dit recht van de houder losstaat van de vraag of aan de loonwerker werd meegedeeld welke
rassen het in casu betrof dan wel of deze hem anderszins bekend waren.
Gelet op het voorgaande moet op de eerste vraag worden geantwoord dat artikel 14, lid 3, zesde streepje, van verordening nr.
2100/94, juncto artikel 9 van verordening nr. 1768/95, niet aldus kan worden uitgelegd dat de houder van een communautair
kwekersrecht de in deze bepalingen bedoelde informatie van een loonwerker mag verlangen, wanneer hij niet over aanwijzingen
beschikt dat deze het oogstproduct dat landbouwers hebben verkregen door aanplanting van teeltmateriaal van een onder het
voorrecht vallend ras van de houder, voor aanplanting heeft verwerkt of voornemens is te verwerken.
De tweede vraag
Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of, wanneer de houder over aanwijzingen beschikt dat
een loonwerker het oogstproduct dat landbouwers hebben verkregen door aanplanting van teeltmateriaal van een onder het voorrecht
vallend ras van de houder, heeft verwerkt of voornemens is te verwerken, artikel 14, lid 3, zesde streepje, van verordening
nr. 2100/94, juncto artikel 9 van verordening nr. 1768/95, aldus moet worden uitgelegd dat het de betrokken loonwerker de
verplichting oplegt om informatie te verstrekken met betrekking tot alle landbouwers voor wie hij het ras in kwestie heeft
verwerkt, dan wel enkel met betrekking tot de landbouwers ten aanzien van wie de houder over aanwijzingen beschikt dat de
loonwerker zijn beschermd ras voor hen heeft verwerkt.
Bij het Hof ingediende opmerkingen
Brangewitz stelt dat, aangezien de houder over voldoende mogelijkheden beschikt om zijn rechten geldend te maken tegenover
landbouwers die zijn beschermde rassen gebruiken, het aan de loonwerker gerichte verzoek om informatie slechts kan dienen
ter controle van de juistheid en volledigheid van de gegevens met betrekking tot een landbouwer.
Indien de houders de loonwerkers zouden mogen uitvragen, dan zouden zij informatie over de landbouwers verkrijgen die deze
zelf niet behoefden te verstrekken in het kader van een eenvoudig verzoek om informatie en die op grond van artikel 8, leden
5 en 6, van verordening nr. 1768/95 door derden enkel mocht worden meegedeeld aan de houders wanneer zij daartoe door de landbouwers
waren gemachtigd.
STV, de Duitse regering en de Commissie zijn van oordeel dat een loonwerker die zaad verwerkt van een beschermd ras, aan de
houder informatie dient te verstrekken over alle landbouwers die hem de opdracht hebben gegeven om dit ras te verwerken, en
niet enkel over degenen die de houder reeds kent.
De Nederlandse regering is van mening dat de informatieplicht die op de loonwerker rust zich zou moeten uitstrekken tot alle
landbouwers van wie de houder van het beschermde ras over aanwijzingen beschikt dat zij zaadgoed van dat bewuste ras hebben
laten verwerken door de loonwerker.
Beoordeling door het Hof
Er zij aan herinnerd dat, zoals uit punt 46 van dit arrest blijkt, het recht van de houder om van een loonwerker de relevante
informatie te verlangen, in principe afhangt van de verwerking door de loonwerker voor aanplanting van het oogstproduct dat
door landbouwers is verkregen door aanplanting van teeltmateriaal van een onder het voorrecht vallend ras van de houder.
Indien derhalve de houder, zoals het Hof in punt 53 van dit arrest heeft vastgesteld, bevoegd is om van een loonwerker informatie
over een van zijn onder het voorrecht vallende rassen te verlangen, zodra hij over een aanwijzing beschikt dat deze het oogstproduct
dat door landbouwers is verkregen door aanplanting van teeltmateriaal van dit ras, voor aanplanting heeft verwerkt of voornemens
is te verwerken, dan dient hier in principe uit te volgen dat de loonwerker hem in voorkomend geval de relevante informatie
moet verstrekken over alle landbouwers voor wie hij het ras in kwestie heeft verwerkt.
Zoals de Commissie heeft opgemerkt, houdt de informatieplicht van de loonwerker namelijk, hoewel afhankelijk van het gebruik
dat een landbouwer maakt van de afwijking voorzien in artikel 14, lid 1, van verordening nr. 2100/94 en van diens beslissing
om een beroep te doen op de diensten van de loonwerker, verband met de plantensoorten die hij heeft verwerkt en niet met zijn
klant, de landbouwer.
Deze uitlegging vindt steun in artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1768/95, dat bepaalt dat de loonwerker aan de houder
op diens verzoek een verklaring moet afgeven die alle relevante informatie bevat, onder meer of hij het oogstproduct van een
of meer rassen van de houder heeft verwerkt voor aanplanting, de hoeveelheid oogstproduct van het ras of de rassen in kwestie
die hij heeft verwerkt, de data waarop en de plaatsen waar de verwerking heeft plaatsgevonden, alsmede de naam en het adres
van de persoon of personen voor wie hij de verwerking heeft uitgevoerd. Een dergelijke mededeling is immers noodzakelijk wanneer
de houder slechts over een aanwijzing beschikt dat de loonwerker het oogstproduct dat door landbouwers is verkregen door aanplanting
van teeltmateriaal van een ras van de houder, voor aanplanting heeft verwerkt of voornemens is te verwerken. (zie in die zin,
wat de informatieplicht van de landbouwers betreft, arrest Schulin, reeds aangehaald, punt 64).
Verordening nr. 2100/94 legt de loonwerkers echter niet een verplichting op om zich te informeren over het ras waartoe het
zaad behoort dat ze hebben verwerkt. Wat betreft de landbouwers ten aanzien van wie de houder niet beschikt over aanwijzingen
dat de loonwerker het ras in kwestie voor hen heeft verwerkt of voornemens is te verwerken, is de verplichting van laatstgenoemde
om de houder de relevante informatie te verstrekken derhalve enkel van toepassing indien aan de loonwerker werd meegedeeld
welk ras het betrof, of indien dit anderszins aan de loonwerker bekend was, zoals volgt uit artikel 9, lid 2, sub b, van verordening
nr. 1768/95.
Beschikt de houder dus over een aanwijzing dat de loonwerker het oogstproduct dat de landbouwer heeft verkregen door aanplanting
van teeltmateriaal van een ras van de houder, voor aanplanting heeft verwerkt of voornemens is te verwerken, dan is de loonwerker
verplicht om hem de relevante informatie niet enkel te verstrekken met betrekking tot de landbouwers ten aanzien van wie de
houder over aanwijzingen beschikt dat de loonwerker die verwerking heeft verricht of voornemens is te verrichten, maar ook
met betrekking tot alle andere landbouwers voor wie hij die verwerking heeft verricht of voornemens is te verrichten, indien
aan de loonwerker werd meegedeeld welk ras het betrof, of indien dit anderszins aan de loonwerker bekend was.
Op de tweede vraag moet derhalve worden geantwoord dat artikel 14, lid 3, zesde streepje, van verordening nr. 2100/94, juncto
artikel 9 van verordening nr. 1768/95, aldus dient te worden uitgelegd dat wanneer de houder over een aanwijzing beschikt
dat de loonwerker het oogstproduct dat landbouwers hebben verkregen door aanplanting van teeltmateriaal van een onder het
voorrecht vallend ras van de houder, voor aanplanting heeft verwerkt of voornemens is te verwerken, de loonwerker verplicht
is om hem de relevante informatie niet enkel te verstrekken met betrekking tot de landbouwers ten aanzien van wie de houder
over aanwijzingen beschikt dat de loonwerker die verwerking heeft verricht of voornemens is te verrichten, maar ook met betrekking
tot alle andere landbouwers voor wie hij het oogstproduct dat is verkregen door aanplanting van teeltmateriaal van het bewuste
ras, heeft verwerkt of voornemens is te verwerken, indien aan de loonwerker werd meegedeeld welk ras het betrof of indien
dit anderszins aan de loonwerker bekend was.
Kosten
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale
rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof
gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof van Justitie (Eerste kamer) verklaart voor recht:
1)
Artikel 14, lid 3, zesde streepje, van verordening (EG) nr. 2100/94 van de Raad van 27 juli 1994 inzake het communautaire
kwekersrecht, juncto artikel 9 van verordening (EG) nr. 1768/95 van de Commissie van 24 juli 1995 houdende vaststelling, overeenkomstig
artikel 14, lid 3, van verordening nr. 2100/94, van uitvoeringsbepalingen betreffende de afwijking ten gunste van landbouwers,
kan niet aldus worden uitgelegd dat de houder van een communautair kwekersrecht de in deze bepalingen bedoelde informatie
van een loonwerker mag verlangen, wanneer hij niet over aanwijzingen beschikt dat deze het oogstproduct dat landbouwers hebben
verkregen door aanplanting van teeltmateriaal van een onder dit kwekersrecht vallend ras van de houder, hybriden of kunstmatig
verkregen rassen uitgezonderd, dat tot de in artikel 14, lid 2, van verordening nr. 2100/94 genoemde landbouwgewassen behoort,
voor aanplanting heeft verwerkt of voornemens is te verwerken.
2)
Artikel 14, lid 3, zesde streepje, van verordening nr. 2100/94, juncto artikel 9 van verordening nr. 1768/95, dient aldus
te worden uitgelegd dat wanneer de houder over een aanwijzing beschikt dat de loonwerker het oogstproduct dat landbouwers
hebben verkregen door aanplanting van teeltmateriaal van een onder het communautaire kwekersrecht vallend ras van de houder,
hybriden of kunstmatig verkregen rassen uitgezonderd, dat tot de in artikel 14, lid 2, van verordening nr. 2100/94 genoemde
landbouwgewassen behoort, voor aanplanting heeft verwerkt of voornemens is te verwerken, de loonwerker verplicht is om hem
de relevante informatie niet enkel te verstrekken met betrekking tot de landbouwers ten aanzien van wie de houder over aanwijzingen
beschikt dat de loonwerker die verwerking heeft verricht of voornemens is te verrichten, maar ook met betrekking tot alle
andere landbouwers voor wie hij het oogstproduct dat is verkregen door aanplanting van teeltmateriaal van het bewuste ras,
heeft verwerkt of voornemens is te verwerken, indien aan de loonwerker werd meegedeeld welk ras het betrof of indien dit anderszins
aan de loonwerker bekend was.
ondertekeningen
–
Procestaal: Duits.