CELEX: 62005CJ0295
Αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως
Παραδεκτό
Άρθρο 86, παράγραφος 1, ΕΚ
Έλλειψη αυτοτελούς σημασίας
Στοιχεία που παρέχουν τη δυνατότητα στο Δικαστήριο να δώσει χρήσιμη απάντηση στα υποβληθέντα ερωτήματα
Οδηγίες 92/50/ΕΟΚ, 93/36/ΕΟΚ και 93/37/ΕΟΚ
Εθνική κανονιστική ρύθμιση επιτρέπουσα σε δημόσια επιχείρηση να εκτελεί, κατόπιν απευθείας παραγγελίας των δημοσίων αρχών, εργασίες χωρίς εφαρμογή του γενικού καθεστώτος συνάψεως των δημοσίων συμβάσεων
Οργανωτική δομή εσωτερικής διαχείρισης
Προϋποθέσεις
Η δημόσια αρχή πρέπει να ασκεί σε ένα χωριστό φορέα έλεγχο ανάλογο με αυτόν που ασκεί στις υπηρεσίες της
Ο χωριστός φορέας πρέπει να πραγματοποιεί το κύριο τμήμα της δραστηριότητάς του με την ή τις δημόσιες αρχές στις οποίες ανήκει

επί της αιτήσεως εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως και θέτουν εν αμφιβόλω το παραδεκτό των ερωτημάτων που υπέβαλε το
αιτούν δικαστήριο, προβάλλοντας διάφορα επιχειρήματα.
Κατ’ αρχάς, τα ερωτήματα αυτά αφορούν μόνον την εκτίμηση εθνικών μέτρων και, κατά συνέπεια, δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα
του Δικαστηρίου.
Εν συνεχεία, τα εν λόγω ερωτήματα είναι υποθετικά, στον βαθμό που αποσκοπούν στο να δοθεί απάντηση σε προβλήματα που δεν είναι
λυσιτελή και είναι άσχετα προς τη λύση της διαφοράς της κύριας δίκης. Ναι μεν ο μόνος λυσιτελής λόγος που προβάλλει η Asemfo
συνίσταται στην παράβαση των κανόνων περί συνάψεως των δημοσίων συμβάσεων, πλην όμως από μια τέτοια παράβαση δεν μπορεί να
συναχθεί ότι η Tragsa καταχράται δεσπόζουσα θέση στην αγορά. Επιπλέον, δεν φαίνεται να μπορεί το Δικαστήριο να οδηγηθεί σε
ερμηνεία των οδηγιών που αφορούν τη σύναψη των δημοσίων συμβάσεων στο πλαίσιο εθνικής διαδικασίας που αποσκοπεί στον έλεγχο
του αν η εταιρία αυτή καταχράστηκε μια υποτιθέμενη δεσπόζουσα θέση.
Τέλος, η απόφαση περί παραπομπής δεν περιέχει κανένα στοιχείο σχετικά με τη σχετική αγορά και τη δεσπόζουσα θέση της Tragsa
στην αγορά αυτή. Ομοίως, δεν περιέχει εμπεριστατωμένη συλλογιστική σχετική με το ζήτημα της δυνατότητας εφαρμογής του άρθρου
86 ΕΚ και ουδέν αναφέρει σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου αυτού σε συνδυασμό με το άρθρο 82 ΕΚ.
Πρέπει να υπομνησθεί, πρώτον, ότι, κατά πάγια νομολογία, ναι μεν δεν απόκειται στο Δικαστήριο να αποφαίνεται, στο πλαίσιο
διαδικασίας του άρθρου 234 ΕΚ, επί του συμβατού κανόνων του εσωτερικού δικαίου προς τις διατάξεις του κοινοτικού δικαίου,
καθόσον για την ερμηνεία των κανόνων αυτών αρμόδια είναι τα εθνικά δικαστήρια, πλην όμως το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να παρέχει
στα εθνικά δικαστήρια όλα τα ερμηνευτικά στοιχεία που άπτονται του κοινοτικού δικαίου και τους παρέχουν τη δυνατότητα να εκτιμήσουν
το συμβατό των κανόνων αυτών προς την κοινοτική ρύθμιση (απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2006, C-506/04, Wilson, η οποία δεν
έχει δημοσιευθεί ακόμα στη Συλλογή, σκέψεις 34 και 35 και παρατιθέμενη νομολογία).
Δεύτερον, κατά πάγια επίσης νομολογία, στο πλαίσιο της προβλεπόμενης στο άρθρο 234 ΕΚ συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και
των εθνικών δικαστηρίων, απόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο, που έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη
της εκδοθησομένης αποφάσεως, να εκτιμήσει, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της υποθέσεως που εκκρεμεί ενώπιόν
του, τόσο την ανάγκη εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως προκειμένου να μπορέσει να εκδώσει τη δική του απόφαση όσο και τη λυσιτέλεια
των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο. Κατά συνέπεια, εφόσον τα ερωτήματα που υποβάλλουν τα εθνικά δικαστήρια αφορούν
την ερμηνεία διατάξεως του κοινοτικού δικαίου, το Δικαστήριο οφείλει, κατ’ αρχήν, να εκδώσει απόφαση (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις
της 1ης Απριλίου 2004, C-286/02, Bellio F.lli, Συλλογή 2004, σ. I-3465, σκέψη 27, και της 14ης Δεκεμβρίου 2006, C-217/05,
Confederación Española de Empresarios de Estaciones de Servicio, που δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψεις 16 και
17 και παρατιθέμενη νομολογία).
Τρίτον, κατά πάγια νομολογία, η αίτηση που υπέβαλε εθνικό δικαστήριο μπορεί να απορριφθεί μόνον αν προκύπτει σαφώς ότι η αιτούμενη
ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου δεν έχει καμία σχέση με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης ή ακόμα
όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως ή το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία
προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του υποβλήθηκαν (απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2006, C-238/05, Asnef-Equifax
και Administración del Estado, που δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 17 και παρατιθέμενη νομολογία).
Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει ότι, για να δοθεί ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου που να είναι χρήσιμη στο εθνικό
δικαστήριο, πρέπει αυτό να ορίζει το πραγματικό και κανονιστικό πλαισίο στο οποίο εντάσσονται τα ερωτήματα που υποβάλλει ή,
τουλάχιστον, να διευκρινίζει τα καθ’ υπόθεση πραγματικά περιστατικά στα οποία στηρίζονται τα ερωτήματα αυτά (αποφάσεις της
9ης Νοεμβρίου 2006, C-205/05, Nemec, που δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 25, και Confederación Española de Empresarios
de Estaciones de Servicio, προπαρατεθείσα, σκέψη 26 και παρατιθέμενη νομολογία).
Συναφώς, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, είναι απαραίτητο το εθνικό δικαστήριο να παρέχει ορισμένες τουλάχιστον εξηγήσεις
για τους λόγους που το οδήγησαν στην επιλογή των κοινοτικών διατάξεων των οποίων ζητεί την ερμηνεία και για τη σχέση που θεωρεί
ότι υφίσταται μεταξύ των διατάξεων αυτών και της εφαρμοστέας στη διαφορά εθνικής νομοθεσίας (αποφάσεις Nemec, προπαρατεθείσα,
σκέψη 26, και της 5ης Δεκεμβρίου 2006, C-94/04 και C‑202/04, Cipolla κ.λπ., που δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη
38).
Στην υπόθεση της κύριας δίκης, ναι μεν είναι αληθές ότι το Δικαστήριο δεν μπορεί να αποφανθεί επί του συμβατού του νομικού
καθεστώτος της Tragsa προς το κοινοτικό δίκαιο, πλην όμως τίποτε δεν το εμποδίζει να παράσχει τα στοιχεία ερμηνείας που εμπίπτουν
στο κοινοτικό δίκαιο και τα οποία θα δώσουν τη δυνατότητα στο αιτούν δικαστήριο να αποφανθεί το ίδιο επί του συμβατού του
νομικού καθεστώτος της Tragsa προς το κοινοτικό δίκαιο.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να εξεταστεί αν, με βάση τη νομοθεσία της οποίας μνεία έγινε στις σκέψεις 31 έως 33 της παρούσας
αποφάσεως, το Δικαστήριο διαθέτει τα αναγκαία πραγματικά και νομικά στοιχεία για να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που
του υποβλήθηκαν.
Όσον αφορά το δεύτερο και το τρίτο ερώτημα, πρέπει να τονιστεί ότι η απόφαση περί παραπομπής εκθέτει, συνοπτικά αλλά με ακρίβεια,
το ιστορικό της διαφοράς της κύριας δίκης και τις σχετικές διατάξεις του εφαρμοστέου εθνικού δικαίου.
Συγκεκριμένα, από τον απόφαση αυτή προκύπτει σαφώς ότι η εν λόγω διαφορά ανεφύη κατόπιν καταγγελίας υποβληθείσας από την Asemfo
σχετικά με το νομικό καθεστώς της Tragsa, καθόσον η δεύτερη μπορεί, κατά την αναιρεσείουσα της κύριας δίκης, να εκτελεί μεγάλο
αριθμό εργασιών κατόπιν απευθείας παραγγελίας της διοικήσεως, τούτο δε χωρίς να τηρούνται οι κανόνες δημοσιότητας που προβλέπονται
στις σχετικές με τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων οδηγίες. Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, η Asemfo υποστηρίζει επίσης ότι
η Tragsa, δεδομένου ότι αποτελεί δημόσια επιχείρηση, δεν μπορεί να τυγχάνει, υπό το πρόσχημα ότι πρόκειται για τεχνική υπηρεσία
της διοικήσεως, προνομιακής αντιμετώπισης σε σχέση με τους κανόνες συνάψεως των δημοσίων συμβάσεων.
Επιπλέον, στο πλαίσιο του δευτέρου και του τρίτου ερωτήματος, η περί παραπομπής απόφαση διευκρινίζει, αναφερόμενη στη νομολογία
του Δικαστηρίου, αφενός, τους λόγους για τους οποίους το αιτούν δικαστήριο ζητεί την ερμηνεία των οδηγιών περί συνάψεως των
δημοσίων συμβάσεων καθώς και, αφετέρου, τον σύνδεσμο μεταξύ της σχετικής κοινοτικής ρυθμίσεως και της εφαρμοστέας συναφώς
εθνικής νομοθεσίας.
Ως προς το πρώτο ερώτημα που αφορά το ζήτημα αν το νομικό καθεστώς της Tragsa είναι αντίθετο προς το άρθρο 81, παράγραφος
1, ΕΚ, πρέπει να υπομνησθεί ότι, σύμφωνα με το άρθρο αυτό, τα κράτη μέλη, όσον αφορά τις δημόσιες επιχειρήσεις και τις επιχειρήσεις
στις οποίες χορηγούν ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα, δεν θεσπίζουν ούτε διατηρούν μέτρα αντίθετα προς τους κανόνες της Συνθήκης
ΕΚ, ιδίως τους κανόνες που προβλέπονται στα άρθρα 12 ΕΚ και 81 ΕΚ έως και 89 ΕΚ.
Από τη σαφή διατύπωση του άρθρου 86, παράγραφος 1, ΕΚ προκύπτει ότι το άρθρο αυτό δεν έχει αυτοτελή σημασία, υπό την έννοια
ότι πρέπει να ερμηνεύεται σε συνδυασμό με τους σχετικούς κανόνες της Συνθήκης.
Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η διάταξη που έχει σημασία κατά το αιτούν δικαστήριο είναι το άρθρο 86, παράγραφος
1, ΕΚ σε συνδυασμό με το άρθρο 82 ΕΚ.
Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι δεν υφίσταται κάποια σαφής ένδειξη στην απόφαση περί παραπομπής όσον αφορά την ύπαρξη
δεσπόζουσας θέσεως, την καταχρηστική εκμετάλλευση της θέσεως αυτής από την Tragsa και την επίπτωση μιας τέτοιας θέσεως στο
εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.
Επιπλέον, φαίνεται ότι με το πρώτο ερώτημα το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται, κατ’ ουσίαν, στις πράξεις που μπορούν να χαρακτηριστούν
ως δημόσιες συμβάσεις, παραδοχή επί της οποίας το Δικαστήριο καλείται, εν πάση περιπτώσει, να αποφανθεί στο πλαίσιο του δευτέρου
ερωτήματος.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει συνεπώς ότι, αντίθετα προς το δεύτερο και τρίτο ερώτημα, το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά
και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία για να δώσει χρήσιμη απάντηση στο πρώτο ερώτημα.
Επομένως, ναι μεν το πρώτο ερώτημα πρέπει να κριθεί απαράδεκτο, πλην όμως η αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως είναι
παραδεκτή ως προς τα δύο λοιπά ερωτήματα.

Επί της ουσίας
Επί του δευτέρου ερωτήματος
Με το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά το Δικαστήριο αν οι οδηγίες 93/36 και 93/37, όπως τροποποιήθηκαν με
τις οδηγίες 97/52, 2001/78 και 2004/18, είναι αντίθετες προς ένα νομικό καθεστώς όπως αυτό του οποίου απολαύει η Tragsa και
το οποίο της παρέχει τη δυνατότητα να εκτελεί εργασίες χωρίς να υπόκειται στο καθεστώς που προβλέπουν οι εν λόγω οδηγίες.
Επιβάλλεται εκ προοιμίου η διαπίστωση ότι, παρά τις αναφορές που κάνει το αιτούν δικαστήριο στις οδηγίες 97/52, 2001/78 και
2004/18, πρέπει, λαμβανομένου υπόψη τόσο του πλαισίου και της ημερομηνίας των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας
δίκης όσο και της φύσεως των δραστηριοτήτων της Tragsa, όπως αυτή διευκρινίζεται στο άρθρο 88, παράγραφος 3, του νόμου 66/997,
να εξεταστεί το δεύτερο αυτό ερώτημα με γνώμονα τους κανόνες που προβλέπουν οι σχετικές με τη σύναψη των δημοσίων συμβάσεων
οδηγίες, ήτοι οι οδηγίες 92/50, 93/36 και 93/37, που έχουν σημασία εν προκειμένω.
Συναφώς, πρέπει να υπομνηστεί ότι, σύμφωνα με τους ορισμούς που δίδονται στο άρθρο 1, στοιχείο α΄, των οδηγιών που μνημονεύθηκαν
στην προηγούμενη σκέψη, μια δημόσια σύμβαση υπηρεσιών, προμηθειών ή έργων προϋποθέτει την ύπαρξη συμβάσεως εξ επαχθούς αιτίας,
συναφθείσας εγγράφως μεταξύ, αφενός, ενός παρέχοντος υπηρεσίες, ενός προμηθευτή ή ενός εργολήπτη και, αφετέρου, μιας αναθέτουσας
αρχής κατά την έννοια του ίδιου αυτού άρθρου 1, στοιχείο β΄, των εν λόγω οδηγιών.
Εν προκειμένω, επιβάλλεται η διαπίστωση, κατ’ αρχάς, ότι, σύμφωνα με το άρθρο 88, παράγραφοι 1 και 2, του νόμου 66/1997, η
Tragsa αποτελεί κρατική εταιρία στο εταιρικό κεφάλαιο της οποίας μπορούν να μετέχουν επίσης οι αυτόνομες κοινότητες. Η παράγραφος
4 του ίδιου άρθρου 88 και το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του βασιλικού διατάγματος 371/1999 διευκρινίζουν ότι η Tragsa
αποτελεί ίδιο λειτουργικό μέσον και τεχνική υπηρεσία της γενικής διοικήσεως του κράτους και των διοικήσεων εκάστης των οικείων
αυτόνομων κοινοτήτων.
Εν συνεχεία, όπως προκύπτει από τα άρθρα 3, παράγραφοι 2 έως 5, και 4, παράγραφοι 1, 2 και 7, του βασιλικού διατάγματος 371/1999,
η Tragsa υποχρεούται να υλοποιεί τις παραγγελίες που της αναθέτει η γενική διοίκηση του κράτους, οι αυτόνομες κοινότητες και
οι δημόσιοι οργανισμοί που εξαρτώνται από αυτές, στους τομείς που εμπίπτουν στο εταιρικό της αντικείμενο, και δεν διαθέτει
τη δυνατότητα να καθορίζει ελεύθερα την τιμή των παρεμβάσεών της.
Τέλος, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 6, του εν λόγω βασιλικού διατάγματος, οι σχέσεις της Tragsa με τους εν λόγω δημόσιους
φορείς, στον βαθμό που η εταιρία αυτή συνιστά ίδιο λειτουργικό μέσο και τεχνική υπηρεσία των φορέων αυτών, δεν είναι συμβατικής
φύσεως, αλλά, από όλες τις απόψεις, σχέσεις εσωτερικής φύσεως, καθώς και ιεραρχικής και γενικότερης εξάρτησης.
Η Asemfo υποστηρίζει ότι η έννομη σχέση που απορρέει από τις παραγγελίες που δέχεται η Tragsa, μολονότι τυπικώς έχει μονομερή
χαρακτήρα, στηρίζεται στην πραγματικότητα, όπως προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου, σε αναμφισβήτητη συμβατική σχέση
με τον παραγγελιοδότη. Η Asemfo αναφέρεται, συναφώς, στην απόφαση της 12ης Ιουλίου 2001, C‑399/98, Ordine degli Architetti
κ.λπ. (Συλλογή 2001, σ. I‑5409). Υπό τις συνθήκες αυτές, έστω και αν η Tragsa φαίνεται ότι ενεργεί κατόπιν παραγγελίας των
δημοσίων αρχών, στην πραγματικότητα αποτελεί αντισυμβαλλόμενο της διοικήσεως, οπότε πρέπει να έχουν εφαρμογή οι κανόνες συνάψεως
των δημοσίων συμβάσεων.
Συναφώς, πρέπει να υπομνηστεί ότι, στη σκέψη 205 της προπαρατεθείσας αποφάσεως Ισπανία κατά Επιτροπής, το Δικαστήριο θεώρησε,
σε ένα διαφορετικό πλαίσιο από αυτό της υποθέσεως της κύριας δίκης, ότι η Tragsa, ως λειτουργικό μέσο και τεχνική υπηρεσία
της Ισπανικής διοικήσεως, υποχρεούται να εκτελεί, αποκλειστικώς, η ίδια ή μέσω των θυγατρικών εταιριών της, τις εργασίες που
της αναθέτουν η γενική διοίκηση του κράτους, οι αυτόνομες κοινότητες και οι εξαρτώμενοι από αυτές δημόσιοι οργανισμοί.
Πρέπει να παρατηρηθεί ότι, αν η Tragsa δεν διαθέτει καμία ελευθερία, ούτε ως προς το αν πρέπει να εκτελέσει ή όχι μια παραγγελία
που της δίδουν οι οικείες αρμόδιες αρχές ούτε ως προς την τιμή που πρέπει να εφαρμόσει στις παροχές της, πράγμα το οποίο πρέπει
να επαληθεύσει το αιτούν δικαστήριο, τότε δεν πληρούται η σχετική με την ύπαρξη συμβάσεως προϋπόθεση εφαρμογής των σχετικών
οδηγιών.
Εν πάση περιπτώσει, πρέπει να υπομνηστεί ότι, κατά πάγια νομολογία, η προσφυγή στον ανταγωνισμό, σύμφωνα με τις οδηγίες περί
συνάψεως δημοσίων συμβάσεων, δεν είναι υποχρεωτική, έστω και αν ο αντισυμβαλλόμενος είναι νομικώς διακριτός φορέας σε σχέση
με την αναθέτουσα αρχή, όταν πληρούνται δύο προϋποθέσεις. Αφενός, η δημόσια αρχή, που αποτελεί την αναθέτουσα αρχή, πρέπει
να ασκεί επί του διακριτού αυτού φορέα έλεγχο ανάλογο με αυτόν που ασκεί στις δικές της υπηρεσίες και, αφετέρου, ο φορέας
αυτός πρέπει να ασκεί το ουσιώδες τμήμα της δραστηριότητάς του με τον ή τους δημοσίους οργανισμούς στους οποίους ανήκει (βλ.
αποφάσεις της 18ης Νοεμβρίου 1999, C‑107/98, Teckal, Συλλογή 1999, σ. I‑8121, σκέψη 50· της 11ης Ιανουαρίου 2005, C‑26/03,
Stadt Halle και RPL Lochau, Συλλογή 2005, σ. I-1, σκέψη 49· της 13ης Ιανουαρίου 2005, C-84/03, Επιτροπή κατά Ισπανίας, Συλλογή
2005, σ. I-139, σκέψη 38· της 10ης Νοεμβρίου 2005, C-29/04, Επιτροπή κατά Αυστρίας, Συλλογή 2005, σ. I-9705, σκέψη 34, και
της 11ης Μαΐου 2006, C‑340/04, Carbotermo και Consorzio Alisei, Συλλογή 2005, σ. I‑4137, σκέψη 33).
Επομένως, πρέπει να εξεταστεί αν στην περίπτωση της Tragsa πληρούνται οι δύο προϋποθέσεις που απαιτεί η νομολογία που παρατέθηκε
στην προηγούμενη σκέψη.
Όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση, που αφορά τον έλεγχο της δημόσιας αρχής, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι το
γεγονός ότι η αναθέτουσα αρχή κατέχει μόνη ή από κοινού με άλλες δημόσιες αρχές το σύνολο του κεφαλαίου μιας αναδόχου εταιρίας
αποτελεί κατ’ αρχήν ένδειξη για το ότι η αναθέτουσα αυτή αρχή ασκεί επί της εν λόγω εταιρίας έλεγχο ανάλογο με εκείνον που
ασκεί στις δικές της υπηρεσίες, (απόφαση Carbotermo και Consorzio Alisei, προπαρατεθείσα, σκέψη 37).
Στην υπόθεση της κύριας δίκης, από τη δικογραφία και υπό την επιφύλαξη της εξακριβώσεως εκ μέρους του αιτούντος δικαστηρίου,
προκύπτει ότι το 99 % του εταιρικού κεφαλαίου της Tragsa κατέχει αυτό τούτο το ισπανικό κράτος, καθώς και μέσω μιας εταιρίας
χαρτοφυλακίου και ενός Ταμείου Εγγυήσεων, και ότι τέσσερις αυτόνομες κοινότητες, που διαθέτουν εκάστη μία μετοχή, κατέχουν
το 1 % του εν λόγω κεφαλαίου.
Συναφώς, δεν μπορεί να γίνει δεκτή η θέση ότι η προϋπόθεση αυτή πληρούται μόνο για τις συμβάσεις που συνάπτονται επί παραγγελία
του ισπανικού κράτους, εξαιρουμένων αυτών για τις οποίες δόθηκε παραγγελία από τις αυτόνομες κοινότητες, έναντι των οποίων
η Tragsa πρέπει να λογίζεται ως τρίτος.
Συγκεκριμένα, από τα άρθρα 88, παράγραφος 4, του νόμου 66/1997, καθώς και 3, παράγραφοι 2 έως 6, και 4, παράγραφοι 1 και 7,
του βασιλικού διατάγματος 371/1999 φαίνεται να προκύπτει ότι η Tragsa υποχρεούται να εκτελεί τις παραγγελίες που της δίδουν
οι δημόσιες αρχές, συμπεριλαμβανομένων των αυτόνομων κοινοτήτων. Φαίνεται επίσης να προκύπτει από αυτή την εθνική νομοθεσία
ότι, όπως και στην περίπτωση του ισπανικού κράτους, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της που σχετίζονται με τις αυτόνομες κοινότητες
η Tragsa, ως ίδιο λειτουργικό μέσο και τεχνική υπηρεσία, δεν διαθέτει τη δυνατότητα να καθορίζει ελεύθερα την τιμή των παρεμβάσεών
της και ότι η σχέση της με τις εν λόγω κοινότητες δεν είναι συμβατικής φύσεως.
Επομένως, φαίνεται ότι η Tragsa δεν μπορεί να θεωρηθεί τρίτος σε σχέση με τις αυτόνομες κοινότητες που κατέχουν τμήμα του
κεφαλαίου της.
Όσον αφορά τη δεύτερη προϋπόθεση, που αφορά το γεγονός ότι το ουσιώδες τμήμα της δραστηριότητας της Tragsa πρέπει να ασκείται
με τον ή τους δημόσιους οργανισμούς που κατέχουν το κεφάλαιο της εταιρίας αυτής, από τη νομολογία προκύπτει ότι, στην περίπτωση
κατά την οποία μια επιχείρηση ελέγχεται από πλείονες οργανισμούς, η εν λόγω προϋπόθεση μπορεί να πληρούται αν η επιχείρηση
αυτή ασκεί το ουσιώδες τμήμα της δραστηριότητάς της όχι κατ’ ανάγκην μεμονωμένα με κάποιον από τους οργανισμούς αυτούς, αλλά
με τους εν λόγω οργανισμούς στο σύνολό τους (απόφαση Carbotermo και Consorzio Alisei, προπαρατεθείσα, σκέψη 70).
Στην υπόθεση της κύριας δίκης, όπως προκύπτει από τη δικογραφία, η Tragsa πραγματοποιεί άνω του 55 % κατά μέσον όρο της δραστηριότητάς
της με τις αυτόνομες κοινότητες και 35 % περίπου με το κράτος. Εντεύθεν προκύπτει συνεπώς ότι το ουσιώδες τμήμα της δραστηριότητας
της εταιρίας αυτής πραγματοποιείται με τους δημόσιους φορείς και οργανισμούς που κατέχουν το κεφάλαιό της.
Υπό τις συνθήκες αυτές, και υπό την επιφύλαξη της εξακριβώσεως εκ μέρους του αιτούντος δικαστηρίου, πρέπει να θεωρηθεί ότι
πληρούνται εν προκειμένω οι δύο προϋποθέσεις που απαιτεί η νομολογία που παρατέθηκε στη σκέψη 55 της παρούσας αποφάσεως.
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι οδηγίες 92/50, 93/36 και
93/37 δεν απαγορεύουν ένα νομικό καθεστώς όπως αυτό του οποίου απολαύει η Tragsa και το οποίο της παρέχει τη δυνατότητα, υπό
την ιδιότητα της δημόσιας επιχείρησης που ενεργεί ως ίδιο λειτουργικό μέσο και τεχνική υπηρεσία πλειόνων δημοσίων αρχών, να
εκτελεί εργασίες χωρίς να υπόκειται στο καθεστώς που προβλέπουν οι εν λόγω οδηγίες, εφόσον, αφενός, οι οικείες δημόσιες αρχές
ασκούν επί της επιχειρήσεως αυτής έλεγχο ανάλογο προς αυτόν που ασκούν επί των υπηρεσιών τους και, αφετέρου, μια τέτοια επιχείρηση
πραγματοποιεί το ουσιώδες τμήμα της δραστηριότητάς της με τις ίδιες αυτές αρχές.
Επί του τρίτου ερωτήματος
Λαμβανομένης υπόψη της απαντήσεως που δόθηκε στο δεύτερο ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο, παρέλκει η απάντηση στο
τρίτο ερώτημα.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:
Οι οδηγίες 92/50/ΕΟΚ, του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 1992, για το συντονισμό των διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων
υπηρεσιών, 93/36/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1993, περί συντονισμού των διαδικασιών για τη σύναψη συμβάσεων δημοσίων
προμηθειών, και 93/37/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1993, περί συντονισμού των διαδικασιών για τη σύναψη συμβάσεων
δημοσίων έργων, δεν απαγορεύουν ένα νομικό καθεστώς όπως αυτό του οποίου απολαύει η Tragsa και το οποίο της παρέχει τη δυνατότητα,
υπό την ιδιότητα της δημόσιας επιχείρησης που ενεργεί ως ίδιο λειτουργικό μέσο και τεχνική υπηρεσία πλειόνων δημοσίων αρχών,
να εκτελεί εργασίες χωρίς να υπόκειται στο καθεστώς που προβλέπουν οι εν λόγω οδηγίες, εφόσον, αφενός, οι οικείες δημόσιες
αρχές ασκούν επί της επιχειρήσεως αυτής έλεγχο ανάλογο προς αυτόν που ασκούν επί των υπηρεσιών τους και, αφετέρου, μια τέτοια
επιχείρηση πραγματοποιεί το ουσιώδες τμήμα της δραστηριότητάς της με τις ίδιες αυτές αρχές.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ισπανική.