CELEX: 62005TJ0029
Konkurencja
Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki
Hiszpański rynek zakupu i pierwszego przetworzenia surowca tytoniowego
Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE
Ustalanie cen i podział rynku
Zgodność pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z zaskarżoną decyzją
Prawo do obrony
Definicja rynku właściwego
Grzywny
Waga naruszenia
Okoliczności obciążające
Rola przywódcy kartelu
Współpraca

Okoliczności powstania sporu
Skarżąca, Deltafina SpA, jest spółką włoską, której głównym przedmiotem działalności jest pierwsze przetworzenie surowca tytoniowego
oraz sprzedaż przetworzonego tytoniu. Jest ona spółką w pełni zależną od spółki amerykańskiej Universal Leaf Tobacco Company
Inc. (zwanej dalej „Universal Leaf”), która z kolei jest spółką w pełni zależną od amerykańskiej spółki Universal Corp.
Universal Leaf posiada także 100% udziałów w kapitale zakładowym Tabacos Españoles, SL (zwanej dalej „Taes”), będącej jednym
z czterech przedsiębiorstw prowadzących w Hiszpanii działalność w dziedzinie pierwszego przetworzenia surowca tytoniowego
(zwanych dalej „przetwórcami” lub „przetwórcami hiszpańskimi”).
Grupa przedsiębiorstw, do której należą spółki wymienione wyżej w pkt 1 i 2, określana będzie dalej mianem „grupy Universal”.
W dniach 3 i 4 października 2001 r. Komisja Wspólnot Europejskich, będąc w posiadaniu informacji, z których wynikało, że hiszpańscy
przetwórcy i producenci surowca tytoniowego dopuścili się naruszeń art. 81 WE, przeprowadziła kontrole na podstawie art. 14
rozporządzenia Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierwszego rozporządzenia wprowadzającego w życie art. [81 WE] i [82 WE]
(Dz.U. 1962, 13, s. 204), w pomieszczeniach trzech spośród wskazanych przetwórców, a mianowicie Compañia española de tabaco
en rama, SA (zwanej dalej „Cetarsą”), Agroexpansión, SA oraz World Wide Tobacco España, SA (zwanej dalej „WWTE”), a także
Asociación Nacional de Empresas Transformadoras de Tabaco (zwanego dalej „Anetab”).
W dniu 3 października 2001 r. Komisja przeprowadziła także kontrole w pomieszczeniach Maison des métiers du tabac (cechu tytoniowego)
oraz Europejskiej Federacji Przetwórców Tytoniu, a w dniu 5 października 2001 r. – w pomieszczeniach Federación nacional de
cultivadores de tabaco (zwanej dalej „FNCT”).
Pismem z dnia 16 stycznia 2002 r. przetwórcy oraz Anetab, powołując się na komunikat Komisji dotyczący nienakładania grzywien
lub obniżenia ich kwoty w sprawach dotyczących karteli (Dz.U. 1996, C 207, s. 4, zwany dalej „komunikatem w sprawie współpracy”)
zgłosili Komisji swą chęć współpracy.
W piśmie z dnia 21 stycznia 2002 r. przekazali oni Komisji pewne informacje.
Pismem z dnia 15 lutego 2002 r. spółka Universal Leaf poinformowała Komisję, że w pełni podtrzymuje inicjatywę Taes dotyczącą
współpracy w ramach komunikatu w sprawie współpracy. Spółka ta wskazała również, że Deltafina uczestniczyła wraz z Taes w redagowaniu
pisma ilustrującego rolę i działalność Taes na hiszpańskim rynku tytoniowym i że wyrażała nadzieję, że korzyści płynące z komunikatu
w sprawie współpracy mogłyby przypaść w udziale także Deltafinie.
W dniu 18 lutego 2002 r. Taes przesłała Komisji pismo, o którym mowa powyżej w pkt 8.
Następnie Komisja skierowała do hiszpańskich przetwórców, Anetab oraz FNCT, szereg żądań udzielenia informacji na podstawie
art. 11 rozporządzenia nr 17. Żądanie udzielenia informacji na temat hiszpańskich uregulowań w dziedzinie produktów rolniczych
zostało także skierowane do hiszpańskiego ministerstwa rolnictwa, rybołówstwa i żywności (zwanego dalej „ministerstwem rolnictwa”).
W dniu 11 grudnia 2003 r. Komisja wszczęła postępowanie leżące u podstaw niniejszej sprawy i wystosowała pismo w sprawie przedstawienia
zarzutów, które skierowała do 20 przedsiębiorstw lub stowarzyszeń, w tym do hiszpańskich przetwórców, Deltafiny, Universal
Leaf, Anetab oraz FNCT.
Wskazane przedsiębiorstwa i stowarzyszenia uzyskały dostęp do akt dochodzenia Komisji, które zostały im przekazane w formie
kopii na płycie CD-ROM, i przedstawiły uwagi na piśmie w odpowiedzi na sformułowane przez tę instytucję zarzuty. Spółka Deltafina
przedstawiła swe uwagi na piśmie w dniu 1 marca 2004 r.
Przesłuchanie, w którym uczestniczyła Deltafina, odbyło się w dniu 29 marca 2004 r.
Po zasięgnięciu opinii komitetu doradczego ds. porozumień ograniczających konkurencję i pozycji dominującej, w świetle treści
końcowego sprawozdania funkcjonariusza ds. przesłuchań, w dniu 20 października 2004 r. Komisja przyjęła decyzję C (2004) 4030
wersja ostateczna w sprawie postępowania zgodnie z art. 81 ust. 1 [WE] (sprawa COMP/C.38.238/B.2 – Surowiec tytoniowy – Hiszpania)
(zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”), której streszczenie opublikowano w
Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej
z dnia 19 kwietnia 2007 r. (Dz.U. L 102, s. 14).
Zaskarżona decyzja dotyczy dwóch karteli poziomych, zawiązanych i działających na hiszpańskim rynku surowca tytoniowego.
Celem pierwszego z tych karteli, który obejmował przetwórców i Deltafinę, było coroczne ustalanie, w okresie od 1996 r. do
2001 r., średniej (maksymalnej) ceny dostawy dla każdej odmiany surowca tytoniowego, bez rozróżniania go ze względu na jakość,
oraz podział ilości wszystkich kupowanych odmian surowca tytoniowego, jakie każdy z przetwórców mógł zakupić u producentów
(zob. w szczególności motywy 74–76, 276 zaskarżonej decyzji). W okresie od 1999 r. do 2001 r. przetwórcy oraz Deltafina uzgadniali
między sobą także przedziały cenowe według klasy jakości dla każdej z odmian surowca tytoniowego, które były podawane w zestawieniach
będących załącznikami do „umów kontraktacji”, a także „warunki dodatkowe”, a mianowicie średnią minimalną cenę w odniesieniu
do producenta i grupy producentów (zob. w szczególności motywy 77–83, 276 zaskarżonej decyzji).
Kartel opisany powyżej w pkt 16 będzie dalej określany mianem „kartelu przetwórców”.
Drugi z opisanych w zaskarżonej decyzji karteli obejmował trzy hiszpańskie związki rolnicze, a mianowicie Asociación agraria
de jóvenes agricultores (zwany dalej „ASAJĄ”), Unión de pequeños agricultores (zwany dalej „UPĄ”) oraz Coordinadora de organizaciones
de agricultores y ganaderos (zwany dalej „COAG”), a także Confederación de cooperativas agrarias de España (zwaną dalej „CCAE”).
Celem tego kartelu było coroczne ustalanie, w okresie od 1996 r. do 2001 r., przedziałów cenowych według klasy jakości dla
każdej z odmian surowca tytoniowego, które były podawane w zestawieniach będących załącznikami do „umów kontraktacji”, a także
„warunków dodatkowych” (zob. w szczególności motywy 77–83, 277 zaskarżonej decyzji).
Kartel opisany powyżej w pkt 18 będzie dalej określany mianem „kartelu przedstawicieli producentów”.
W zaskarżonej decyzji Komisja uznała, że każdy z opisanych karteli stanowi jednolite i ciągłe naruszenie art. 81 ust. 1 WE
(zob. w szczególności motywy 275–277 zaskarżonej decyzji).
W art. 1 decyzji odpowiedzialnością za działalność kartelu przetwórców obciążono dziewięć przedsiębiorstw, w tym przetwórców
hiszpańskich i Deltafinę, zaś odpowiedzialność za działalność kartelu przedstawicieli producentów przypisano ASAJA, UPA, COAG
i CCAE (zwanym dalej łącznie „przedstawicielami producentów”).
W art. 2 zaskarżonej decyzji Komisja nakazała tym przedsiębiorstwom oraz przedstawicielom producentów, aby niezwłocznie zaprzestały
naruszeń, o których mowa w art. 1 decyzji, o ile jeszcze tego nie uczyniły, oraz aby powstrzymały się również od jakichkolwiek
ograniczających praktyk mających taki sam lub podobny przedmiot bądź skutek.
W art. 3 zaskarżonej decyzji nałożono następujące grzywny:
–        Deltafina: 11 880 000 EUR;
–        Cetarsa: 3 631 500 EUR;
–        Agroexpansión: 2 592 000 EUR;
–        WWTE: 1 822 500 EUR;
–        Taes: 108 000 EUR;
–        ASAJA: 1000 EUR;
–        UPA: 1000 EUR;
–        COAG: 1000 EUR;
–        CCAE: 1000 EUR.
Kwota grzywny nałożonej na Deltafinę uwzględnia w szczególności rolę przywódcy, jaką spółka ta pełniła w kartelu przetwórców
(motywy 435, 436 zaskarżonej decyzji). Ze względu na tę okoliczność obciążającą Komisja podwyższyła kwotę podstawową grzywny
o 50%. Jednakże kwota podstawowa grzywny nałożonej na Deltafinę została także obniżona o 40% ze względu na istnienie okoliczności
łagodzących (motywy 437, 438 zaskarżonej decyzji) oraz o kolejne 10%, ze względu na współpracę w postępowaniu administracyjnym
(motywy 448–456 zaskarżonej decyzji).
Z art. 3 zaskarżonej decyzji wynika także, że spółki dominujące przedsiębiorstwa WWTE obciążono odpowiedzialnością solidarną
za zapłatę grzywny nałożonej na WWTE, zaś spółkę dominującą przedsiębiorstwa Agroexpansión obciążono odpowiedzialnością solidarną
za zapłatę grzywny nałożonej na Agroexpansión.

Przebieg postępowania i żądania stron
Pismem, które wpłynęło do sekretariatu Sądu w dniu 20 stycznia 2005 r., Deltafina wniosła niniejszą skargę.
Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (czwarta izba) zarządził otwarcie procedury ustnej i w ramach środków
organizacji postępowania przewidzianych w art. 64 regulaminu postępowania przed Sądem wezwał strony do przedstawienia pewnych
dokumentów oraz udzielenia odpowiedzi na zadane pytania. Strony zastosowały się do tego wezwania w wyznaczonym terminie.
Na rozprawie w dniu 9 czerwca 2009 r. wysłuchano wystąpień stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu.
Deltafina wnosi do Sądu o:
–        stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;
–        tytułem żądania ewentualnego, obniżenie kwoty grzywny;
–        obciążenie Komisji kosztami postępowania.
Komisja wnosi do Sądu o:
–        odrzucenie skargi jako częściowo niedopuszczalnej, a w każdym razie oddalenie jej jako całkowicie bezpodstawnej;
–        obciążenie skarżącej kosztami postępowania;
–        ewentualnie, obciążenie każdej ze stron jej własnymi kosztami – w razie częściowego uwzględnienia, w równym stopniu, jej żądań
i żądań Komisji bądź obciążenie skarżącej jej własnymi kosztami, a także częścią kosztów Komisji – w razie gdyby żądania skarżącej
zostały oddalone w przeważającej części.

Co do prawa
W uzasadnieniu skargi Deltafina podnosi jedenaście zarzutów dotyczących:
–        po pierwsze, naruszenia art. 81 ust. 1 WE, art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r.
w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 [WE] i 82 [WE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1) oraz zasad
legalności i odpowiedzialności osobistej, a także braku uzasadnienia i nadużycia władzy;
–        po drugie, naruszenia art. 27 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1/2003, prawa do obrony i prawa do rzetelnego procesu, istotnych
wymogów proceduralnych oraz zasad legalności, pewności prawa i proporcjonalności, a także braku uzasadnienia i nadużycia władzy;
–        po trzecie, naruszenia art. 81 ust. 1 WE, art. 2 rozporządzenia nr 1/2003 oraz pkt 43 wytycznych w sprawie pojęcia wpływu
na handel zawartego w art. 81 [WE] i 82 [WE] (Dz.U. 2004, C 101, s. 81), a także braku uzasadnienia;
–        po czwarte, naruszenia art. 2 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, pkt 1 A i pkt 5 lit. d) wytycznych w sprawie metody
ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 [EWWiS] (Dz.U. 1998, C 9, s. 3,
zwanych dalej „wytycznymi”) oraz zasad proporcjonalności, „równego traktowania i równości sankcji”, a także braku uzasadnienia
i nadużycia władzy;
–        po piąte, naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, pkt 1 B wytycznych oraz zasady równego traktowania, a także
nadużycia władzy;
–        po szóste, naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003 oraz pkt 2 wytycznych, a także braku uzasadnienia i nadużycia
władzy;
–        po siódme, naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003 oraz pkt 3 wytycznych, a także nadużycia władzy;
–        po ósme, naruszenia art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 oraz pkt 5 lit. a) wytycznych;
–        po dziewiąte, naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, preambuły i pkt 4 wytycznych, pkt B lit. e) i pkt D komunikatu
w sprawie współpracy oraz zasady równego traktowania, a także braku uzasadnienia i nadużycia władzy;
–        po dziesiąte, naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, pkt 5 lit. b) wytycznych oraz zasady proporcjonalności,
a także nadużycia władzy;
–        wreszcie, po jedenaste, naruszenia zasady równego traktowania, zasady zakazującej wstecznego oddziaływania kar oraz zasady
ochrony uzasadnionych oczekiwań, a także nadużycia władzy.
Trzy pierwsze zarzuty stanowią zarzuty główne podniesione w związku z żądaniem stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.
Kolejnych siedem zarzutów podniesiono w uzasadnieniu żądania obniżenia kwoty grzywny. Zarzut ostatni, który także dotyczy
żądania obniżenia kwoty grzywny, podniesiono posiłkowo, na wypadek oddalenia siedmiu poprzednich zarzutów.
1.
W przedmiocie dopuszczalności zarzutów dotyczących nadużycia władzy
W ramach różnych zarzutów podniesionych w uzasadnieniu skargi – z wyjątkiem zarzutów trzeciego i ósmego – Deltafina twierdzi
w szczególności, że Komisja dopuściła się nadużycia władzy.
W tym względzie należy przypomnieć, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie nadużycia władzy odnosi się do sytuacji,
w której organ administracyjny użył swoich uprawnień w celu odmiennym niż ten, w którym uprawnienia te zostały mu przyznane.
Decyzja jest wadliwa z powodu nadużycia władzy tylko wtedy, gdy obiektywne, właściwe dla danej sprawy i zgodne przesłanki
pozwalają stwierdzić, że została ona przyjęta wyłącznie lub co najmniej w decydującej mierze w celu innym niż wskazany albo
w celu obejścia procedury przewidzianej w traktacie dla danego przypadku (wyroki Trybunału: z dnia 13 listopada 1990 r. w sprawie
C‑331/88 Fedesa i in., Rec. s. I‑4023, pkt 24; z dnia 25 stycznia 2007 r. w sprawie C‑407/04 P Dalmine przeciwko Komisji,
Zb.Orz. s. I‑829, pkt 99).
W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że Deltafina ograniczyła się do podniesienia szeregu abstrakcyjnych zarzutów dotyczących
nadużycia władzy, bez żadnego ich wyjaśnienia czy rozwinięcia, ani nawet wskazania, jaki był rzeczywisty cel, który Komisja
zamierzała osiągnąć w drodze wydania zaskarżonej decyzji. Zarzuty te – w formie, w jakiej zostały przedstawione – nie spełniają
wymogów określonych w art. 44 § 1 lit. c) regulaminu postępowania przed Sądem, gdyż nie są dostatecznie zrozumiałe i precyzyjne,
aby pozwolić pozwanej na przygotowanie obrony i Sądowi na rozstrzygnięcie skargi, w stosownym przypadku bez pomocy innych
informacji. Zarzuty te należy zatem uznać za niedopuszczalne (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 14 maja 1998 r. w sprawie T‑352/94
Mo och Domsjö przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1989, pkt 333, 334).
2.
W przedmiocie zarzutów podniesionych w uzasadnieniu żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji

W przedmiocie zarzutu pierwszego dotyczącego naruszenia art. 81 ust. 1 WE, art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003
oraz zasad legalności i odpowiedzialności osobistej, a także braku uzasadnienia
Pierwszy zarzut Deltafiny składa się z czterech części. W ramach części pierwszej spółka ta kwestionuje okoliczność, że Komisja
obciążyła ją odpowiedzialnością za naruszenie popełnione na rynku, na którym nie jest ona obecna. W ramach części drugiej
skarżąca podnosi, że zachowania, które – jak twierdzi – są jej przypisywane, nie są wymienione w art. 81 ust. 1 WE ani w art. 23
ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003. W ramach części trzeciej utrzymuje ona, że Komisja błędnie uznała ją za przywódcę
kartelu przetwórców. Wreszcie w ramach części czwartej Deltafina podnosi, że w zaskarżonej decyzji Komisja nie zdefiniowała
właściwego rynku.
Sąd rozpozna łącznie dwie pierwsze części tego zarzutu, a następnie osobno część trzecią i czwartą.
Co się tyczy przedstawionego przez Deltafinę w ramach omawianego zarzutu i niepowiązanego z żadną z czterech jego części argumentu
dotyczącego naruszenia obowiązku uzasadnienia, należy stwierdzić, że skarżąca nie rozwinęła ani nie wyjaśniła go w żaden sposób.
W świetle art. 44 § 1 lit. c) regulaminu postępowania przed Sądem argument ten należy zatem odrzucić jako niedopuszczalny
(zob. pkt 35 powyżej).
W przedmiocie części pierwszej i drugiej zarzutu pierwszego dotyczących odpowiednio obciążenia Deltafiny przez Komisję odpowiedzialnością
za naruszenie popełnione na rynku, na którym spółka ta nie jest obecna, oraz okoliczności, że przypisywane Deltafinie zachowania
nie są wymienione w art. 81 ust. 1 WE ani w art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003
–       Argumenty stron
W pierwszej kolejności Deltafina podnosi, że nie prowadzi działalności na rynku zakupu i przetwórstwa surowca tytoniowego
w Hiszpanii, wobec czego – przy założeniu, że rynek ten stanowi rynek właściwy – nie można obciążyć jej odpowiedzialnością
za działania, które nie zostały podjęte na tym właśnie rynku.
W drugiej kolejności Deltafina podnosi, że nie uczestniczyła w opracowywaniu porozumień zawartych między przetwórcami i że
nie wprowadzała ich w życie, gdyż nie była uprawiona do działania w Hiszpanii jako przetwórca, wobec czego nie była podmiotem
upoważnionym do negocjowania i zawierania umów z hiszpańskimi producentami surowca tytoniowego ani do uczestniczenia w podziale
ilości tytoniu, jakie miały być przedmiotem zakupu. Utrzymuje ona, że nie można jej przypisać roli „sprawcy lub współsprawcy
machinacji”, ani tym bardziej roli przywódcy kartelu przetwórców, ale co najwyżej rolę „osoby spoza kartelu, w sensie obiektywnym,
pośrednio ułatwiającej machinacje, których dopuszczali się ich sprawcy, poprzez udział w spotkaniach, mediacje z ich uczestnikami,
czy przechowywanie dokumentów i danych”. Zachowania te nie są jednak wymienione w art. 81 ust. 1 WE ani w art. 23 ust. 2 lit. a)
rozporządzenia nr 1/2003, wobec czego nie mogą być przedmiotem sankcji.
Na poparcie swych twierdzeń Deltafina powołuje się na decyzję Komisji 2005/349/WE z dnia 10 grudnia 2003 r. dotyczącą postępowania
na mocy art. 81 [WE] oraz art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/E-2/37.857 – Nadtlenki organiczne) (Dz.U. 2005, L 110, s. 44,
zwaną dalej „decyzją w sprawie nadtlenków organicznych”). Podnosi, że we wskazanej decyzji Komisja stwierdziła naruszenie
art. 81 ust. 1 WE w odniesieniu do spółki spoza badanego kartelu, a mianowicie spółki doradczej AC‑Treuhand AG, ze względu
na to, że pewne podjęte przez tę spółkę działania wykazywały podobieństwo do działań zarzucanych skarżącej. Deltafina zwraca
uwagę, że mimo iż spółka ta odgrywała kluczową rolę w organizacji i urzeczywistnianiu kartelu i mimo że była ona uznawana
za jego „strażnika”, to jednak nałożono na nią jedynie grzywnę w symbolicznej wysokości 1000 EUR ze względu na „dosyć nietypowy
charakter sytuacji”.
Komisja podnosi w pierwszej kolejności, iż twierdzenie Deltafiny, że art. 81 ust. 1 WE nie ma zastosowania do przedsiębiorstw,
które nie prowadzą działalności bezpośrednio na właściwym rynku, nie znajduje żadnego uzasadnienia w brzmieniu tego postanowienia.
Z punktu widzenia zastosowania wskazanej normy istotne jest to, czy dane przedsiębiorstwo uczestniczyło w praktyce ograniczającej
konkurencję, która wywiera – przynajmniej potencjalnie – istotne skutki dla wymiany handlowej między państwami członkowskimi.
W drugiej kolejności Komisja podnosi, iż twierdzenie Deltafiny, że przypisywane jej zachowania nie są objęte zakazem ustanowionym
w art. 81 ust. 1 WE, jest nie tylko pozbawione podstaw, ale także sprzeczne z szeregiem zawartych w skardze wyjaśnień.
Komisja wskazuje ponadto, że sama Deltafina przyznała, iż jej rolę można porównać do roli, jaką pełniła spółka AC‑Treuhand
w okolicznościach, które doprowadziły do wydania decyzji w sprawie nadtlenków organicznych i że ze względu na pełnienie takiej
roli mogą zostać nałożone sankcje na podstawie art. 81 ust. 1 WE.
–       Ocena Sądu
W odniesieniu do pierwszej części rozpatrywanego zarzutu należy zaznaczyć, iż strony są zgodne co do tego, iż w Hiszpanii
– której terytorium stanowi właściwy rynek – Deltafina nie dokonuje zakupów surowca tytoniowego od producentów ani nie prowadzi
działalności w zakresie pierwszego przetworzenia surowca tytoniowego. We wskazanym państwie członkowskim Deltafina aktywna
jest jedynie w ramach kolejnego ogniwa łańcucha transakcji, a mianowicie na etapie zakupu tytoniu przetworzonego w celu jego
odsprzedaży wytwórniom produktów tytoniowych.
Należy zatem stwierdzić, że Deltafina nie jest obecna na właściwym rynku, czyli – jak wynika z pkt 82 poniżej – hiszpańskim
rynku zakupu przetworzonego po raz pierwszy surowca tytoniowego.
Nie oznacza to jednak, że Komisja nie miała prawa nałożyć na Deltafinę sankcji za naruszenie art. 81 ust. 1 WE.
W pkt 122 wyroku z dnia 8 lipca 2008 r. w sprawie T‑99/04 AC‑Treuhand przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑1501, Sąd orzekł już
bowiem, że przedsiębiorstwo może naruszyć zakaz przewidziany w art. 81 ust. 1 WE, jeżeli jego zachowanie, skoordynowane z działaniami
innych przedsiębiorstw, ma na celu ograniczenie konkurencji na szczególnym rynku właściwym wewnątrz wspólnego rynku, co nie
oznacza koniecznie z góry, że przedsiębiorstwo to samo jest aktywne na tym samym rynku właściwym.
Podobnie, w pkt 127 ww. w pkt 48 wyroku w sprawie AC‑Treuhand przeciwko Komisji Sąd wyjaśnił, iż nie jest wykluczone, że dane
przedsiębiorstwo może uczestniczyć we wprowadzeniu w życie ograniczenia konkurencji, nawet jeżeli nie ogranicza ono jego własnej
swobody działania na rynku, na którym prowadzi ono swoją główną działalność. Każda odmienna interpretacja mogłaby bowiem zmniejszyć
zakres zakazu zawartego w art. 81 ust. 1 WE w sposób naruszający jego skuteczność oraz główny cel, wynikający z art. 3 ust. 1
lit. g) WE, polegający na zapewnieniu niezakłóconej konkurencji wewnątrz wspólnego rynku, jeśli uwzględni się, że taka interpretacja
nie umożliwiałaby ścigania aktywnego uczestnictwa przedsiębiorstwa w ograniczeniu konkurencji tylko z powodu tego, że uczestnictwo
to nie wynika z działalności gospodarczej na właściwym rynku, na którym ograniczenie to się materializuje lub ma się materializować.
W pkt 128 omawianego wyroku Sąd uznał, że brzmienie sformułowania „porozumienia między przedsiębiorstwami” w świetle celów
postawionych w art. 81 ust. 1 WE i w art. 3 ust. 1 lit. g) WE potwierdza istnienie koncepcji porozumienia i przedsiębiorstwa
będącego sprawcą naruszenia, która nie wprowadza rozróżnienia w zależności od sektora lub rynku, na którym zainteresowane
przedsiębiorstwa prowadzą działalność.
Tymczasem w niniejszej sprawie dowiedziono – o czym bliżej mowa jest w pkt 122–133 poniżej – że Deltafina aktywnie i bezpośrednio
uczestniczyła w kartelu, wraz z przetwórcami, przy czym wiedziała lub powinna była wiedzieć, że jego celem było wyeliminowanie
lub ograniczenie konkurencji w sektorze surowca tytoniowego w Hiszpanii.
Analiza Sądu przedstawiona w pkt 48 powyżej ma w niniejszej sprawie znaczenie tym większe, że o ile AC‑Treuhand – jako spółka
doradcza – nie prowadziła żadnej działalności na badanym rynku produktów, czyli na rynku nadtlenków organicznych, jako konkurent
bądź po stronie popytu czy podaży, o tyle Deltafina, będąc głównym klientem przetwórców hiszpańskich, prowadziła w Hiszpanii
działalność na rynku usytuowanym tylko o szczebel niżej niż rynek, na którym miały miejsce sporne praktyki ograniczające konkurencję.
Ponadto we Włoszech Deltafina była obecna na takim samym rynku produktów, jak rynek badany w niniejszym postępowaniu.
Wobec powyższego pierwszą część zarzutu pierwszego należy oddalić jako bezzasadną.
Co się tyczy drugiej części omawianego zarzutu, to opiera się ona na założeniu, że Deltafina nie uczestniczyła aktywnie i bezpośrednio
w kartelu przetwórców, w takim samym jak oni charakterze, lecz jedynie ułatwiała „pośrednio” jego urzeczywistnianie.
Jednakże – jak wskazano już w pkt 50 powyżej i co zostanie dowiedzione w pkt 122–133 poniżej – przesłanka ta jest błędna.
W każdym razie twierdzenie Deltafiny, że przedsiębiorstwa, które przyczyniają się do wprowadzenia w życie kartelu wyłącznie
poprzez podporządkowanie się mu bądź w sposób pomocniczy lub bierny, nie naruszają art. 81 ust. 1 WE, wobec czego nie podlegają
grzywnie na podstawie art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, jest także błędne.
W ww. w pkt 48 wyroku w sprawie AC‑Treuhand Sąd oddalił podobny argument, i to po przypomnieniu orzecznictwa dotyczącego przesłanek
uczestnictwa danego przedsiębiorstwa w kartelu, od których spełnienia zależy stwierdzenie jego odpowiedzialności jako współsprawcy
naruszenia (pkt 129–136).
W wyroku tym Sąd przypomniał w szczególności, że przypisanie uczestniczącemu w kartelu przedsiębiorstwu odpowiedzialności
za całe naruszenie jest zgodne z wymogami wynikającymi z zasady osobistej odpowiedzialności, jeśli spełniło ono dwie przesłanki,
obiektywną i subiektywną.
Co się tyczy pierwszej z tych przesłanek, Sąd stwierdził, że zgodnie z orzecznictwem w odniesieniu do stosunków między konkurentami
działającymi na tym samym rynku właściwym, jak również między tymi konkurentami i ich klientami przesłanka ta zostaje spełniona
wtedy, gdy przedsiębiorstwo to przyczyniło się do wprowadzenia w życie kartelu, chociażby poprzez podporządkowanie się mu
lub w sposób pomocniczy, lub bierny, przykładowo poprzez milczącą akceptację i niepowiadomienie właściwych organów o istnieniu
tego kartelu (ww. w pkt 48 wyrok w sprawie AC‑Treuhand przeciwko Komisji, pkt 133).
Przed sformułowaniem tego wniosku Sąd przede wszystkim zwrócił uwagę, że wystarczy, aby Komisja wykazała, że zainteresowane
przedsiębiorstwo uczestniczyło w spotkaniach, w toku których zawierano porozumienia o antykonkurencyjnym charakterze, nie
sprzeciwiając się im w sposób oczywisty, aby udowodnić w wystarczający sposób uczestnictwo tego przedsiębiorstwa w kartelu
(ww. w pkt 48 wyrok w sprawie AC‑Treuhand przeciwko Komisji, pkt 130). Sąd dodał, że w celu udowodnienia uczestnictwa danego
przedsiębiorstwa w jednolitym porozumieniu, jakie stanowi całość zachowań o znamionach naruszenia rozciągniętych w czasie,
Komisja musi udowodnić, że to przedsiębiorstwo miało zamiar przyczynić się poprzez swoje zachowanie do realizacji wspólnych
celów, do których dążyli wszyscy uczestnicy, oraz że wiedziało ono o faktycznych zachowaniach planowanych lub wykonanych przez
inne przedsiębiorstwa w dążeniu do tych samych celów, lub też że mogło je ono rozsądnie przewidzieć i było gotowe do przyjęcia
ryzyka z nimi związanego. W tym względzie Sąd przypomniał, że milcząca zgoda na niedozwoloną inicjatywę bez otwartego zdystansowania
się od jej treści lub zawiadomienia o niej organów administracyjnych zachęca do kontynuowania naruszenia i utrudnia jego wykrycie.
Sąd podkreślił, że współudział ten stanowi bierny rodzaj uczestnictwa w naruszeniu, który tym samym może być podstawą uznania
odpowiedzialności tego przedsiębiorstwa w ramach jednolitego porozumienia. Sąd wyjaśnił, że wskazane zasady znajdują zastosowanie
mutatis mutandis w odniesieniu do spotkań, w których uczestniczyli nie tylko konkurujący producenci, lecz także ich klienci.
Następnie, w pkt 131 ww. w pkt 48 wyroku w sprawie AC‑Treuhand, Sąd wskazał, że w odniesieniu do ustalenia osobistej odpowiedzialności
przedsiębiorstwa, którego uczestnictwo w kartelu nie ma takiego samego zakresu i znaczenia jak uczestnictwo innych przedsiębiorstw,
z orzecznictwa wynika, że chociaż porozumienia i uzgodnione praktyki opisane w art. 81 ust. 1 WE z konieczności wynikają z uzgodnień
między kilkoma przedsiębiorstwami, z których wszystkie są współsprawcami naruszenia, lecz ich uczestnictwo może przybrać różne
formy, w szczególności w zależności od cech charakterystycznych rynku właściwego i pozycji każdego z tych przedsiębiorstw
na tym rynku, stawianych celów oraz wybranych lub planowanych sposobów wykonania, to sama okoliczność, że każde przedsiębiorstwo
uczestniczy w naruszeniu we właściwej mu formie, nie wystarcza do wyłączenia jego odpowiedzialności za całe naruszenie, w tym
za zachowania, które w rzeczywistości zostały podjęte przez inne przedsiębiorstwa uczestniczące, lecz które mają ten sam antykonkurencyjny
cel lub skutek.
W pkt 132 ww. w pkt 48 wyroku w sprawie AC‑Treuhand Sąd uznał wreszcie, iż fakt, że dane przedsiębiorstwo nie uczestniczyło
we wszystkich elementach składowych kartelu lub że odgrywało ono nieznaczną rolę w aspektach, w których uczestniczyło ono
w naruszeniu, nie ma znaczenia dla stwierdzenia, że popełniło ono naruszenie. Sąd dodał jednak, że jeżeli w danym przypadku
uczestnictwo zainteresowanego przedsiębiorstwa w naruszeniu miało małe znaczenie, nie może to podważyć jego osobistej odpowiedzialności
za całe naruszenie, ale może mieć wpływ na ocenę jego zakresu i wagi, a w konsekwencji na określenie wysokości sankcji.
Co się tyczy drugiej z przesłanek, w pkt 134 ww. w pkt 48 wyroku w sprawie AC‑Treuhand przeciwko Komisji Sąd przypomniał,
że przypisanie przedsiębiorstwu uczestniczącemu w naruszeniu odpowiedzialności za całe naruszenie zależy ponadto od wyrażenia
jego własnej woli, wskazującej na to, że popiera ono cele kartelu, chociażby milcząco. Sąd wyjaśnił, że ta subiektywna przesłanka
z jednej strony jest nierozerwalnie związana z kryterium milczącej akceptacji kartelu oraz kryterium braku publicznego zdystansowania
się od ustaleń kartelu, ponieważ te kryteria pociągają za sobą domniemanie, że zainteresowane przedsiębiorstwo w dalszym ciągu
popiera cele i wprowadzenie w życie kartelu, a z drugiej strony stanowi ona uzasadnienie dla uznania współodpowiedzialności
zainteresowanego przedsiębiorstwa, ponieważ zamierzało ono poprzez własne zachowanie przyczynić się do realizacji wspólnych
celów, do jakich dążyli wszyscy uczestnicy, oraz wiedziało o noszących znamiona naruszenia zachowaniach podejmowanych przez
innych uczestników lub mogło rozsądnie je przewidzieć i było gotowe zaakceptować wiążące się z tym ryzyko.
W pkt 136 ww. w pkt 48 wyroku w sprawie AC‑Treuhand przeciwko Komisji Sąd zwrócił uwagę, że zasady opisane w pkt 57–62 powyżej
stosuje się mutatis mutandis do uczestnictwa przedsiębiorstwa, którego działalność gospodarcza i doświadczenie zawodowe stawiają
go w takiej sytuacji, że nie może ono pominąć antykonkurencyjnego charakteru spornych zachowań i w ten sposób może ono przyczynić
się do popełnienia naruszenia w sposób, którego znaczenia nie można pominąć.
Wobec powyższego drugą część zarzutu pierwszego należy również oddalić jako bezzasadną.
W przedmiocie części trzeciej zarzutu pierwszego, w ramach której podniesiono, że Komisja błędnie uznała Deltafinę za przywódcę
kartelu przetwórców
–       Argumenty stron
Deltafina twierdzi, że Komisja błędnie uznała ją za przywódcę kartelu przetwórców.
W uzasadnieniu tego twierdzenia skarżąca wskazuje na następujące okoliczności, odróżniające jej sytuację od sytuacji przedsiębiorstw,
które w innych sprawach zostały uznane za przywódców karteli:
–        nie pełniła ona roli inicjatora działań zarzucanych przetwórcom;
–        nie nakłaniała – a tym bardziej nie przymuszała – żadnych przedsiębiorstw do przyłączenia się do kartelu przetwórców;
–        nie wywierała na nikim presji, a w każdym razie nie dysponowała uprawnieniami, które umożliwiałyby jej wywieranie;
–        nie odgrywała żadnej roli w kierowaniu kartelem przetwórców czy kontrolowaniu kartelu, który co więcej nie posiadał „zinstytucjonalizowanych
organów kierowniczych”;
–        jej prezes, pan M., uczestniczył jedynie w czterech spotkaniach kartelu przetwórców i nie mógł być twórcą jego strategii;
–        nie mogła zachowywać się jak „przywódca cenowy” (price leader) od strony popytowej, gdyż z uwagi na fakt, że nie działała
ona w ramach tego samego ogniwa łańcucha przetwórców hiszpańskich, nie dokonywała zakupów surowca tytoniowego od producentów;
–        nigdy nie dysponowała uprawnieniami ani rzeczywistymi możliwościami wymierzania sankcji lub podejmowania środków odwetowych
wobec członków kartelu przetwórców, którzy odmawiali uczestnictwa we wspólnych działaniach.
Ponadto Deltafina kwestionuje twierdzenie Komisji, że w zaskarżonej decyzji przypisywana tej spółce rola przywódcy została
wzięta pod uwagę jedynie jako okoliczność obciążająca. Twierdzi ona, że zarzut pełnienia takiej roli jest w rzeczywistości
jedynym skierowanym wobec niej zarzutem.
Komisja odpiera ten argument, podnosząc przede wszystkim, że nawet jeśli błędnie uznała Deltafinę za przywódcę kartelu przetwórców,
to okoliczność ta nie może uwalniać skarżącej od odpowiedzialności za zarzucane jej naruszenia, lecz może najwyżej prowadzić
do obniżenia wysokości grzywny. W zaskarżonej decyzji okoliczność, że Deltafina była przywódcą kartelu przetwórców potraktowano
bowiem tylko jako okoliczność obciążającą przy obliczaniu kwoty grzywny.
Deltafina podnosi dalej, że omawianą część zarzutu należy w każdym razie oddalić jako bezzasadną. W tym względzie z jednej
strony przypomina ona, iż zgodnie z orzecznictwem wcześniejsza praktyka decyzyjna nie stanowi sama w sobie ram prawnych pozwalających
nałożyć grzywnę w dziedzinie konkurencji. Z drugiej strony odsyła do motywu 435 zaskarżonej decyzji, w którym – jak twierdzi
– wystarczająco jasno i precyzyjnie wskazano powody, dla których Deltafina została uznana za przywódcę kartelu przetwórców.
–       Ocena Sądu
Należy zwrócić uwagę, iż rozpatrywana część zarzutu została podniesiona przez Deltafinę w uzasadnieniu żądania stwierdzenia
nieważności zaskarżonej decyzji i że podobnie jak w dwóch pierwszych jego częściach skarżąca zmierza do wykazania, że Komisja
nie mogła obciążyć jej odpowiedzialnością za działalność porozumienia przetwórców.
Tymczasem – jak słusznie podnosi Komisja – w zaskarżonej decyzji przyznany Deltafinie status przywódcy kartelu przetwórców
został wzięty pod uwagę jedynie w kontekście obliczania kwoty grzywny, jako okoliczność obciążająca (zob. motywy 435, 436
zaskarżonej decyzji). Wbrew twierdzeniom Deltafiny Komisja obciążyła ją odpowiedzialnością za naruszenie nie na podstawie
stwierdzenia, że spółka ta pełniła rolę przywódcy kartelu przetwórców, lecz na podstawie ustalenia – poczynionego w szczególności
w oparciu o różne okoliczności, które streszczono w pkt 359–369 zaskarżonej decyzji – że uczestniczyła ona w tym kartelu bezpośrednio
i aktywnie. Inaczej mówiąc, przyznanie Deltafinie statusu przywódcy kartelu przetwórców nie miało wpływu na powstanie po jej
stronie odpowiedzialności za popełnienie naruszenia.
Wprawdzie Komisja uznała Deltafinę za przywódcę kartelu przetwórców na podstawie tych samych jej działań, w oparciu o które
uznała, że skarżąca uczestniczyła w tym kartelu. Niemniej jednak – jak słusznie podnosi Komisja w swych pismach – kwestia,
czy przedsiębiorstwo uczestniczyło w kartelu, oraz kwestia, jakie były w stosownym przypadku zakres i intensywność tego uczestnictwa,
są przedmiotem dwóch odrębnych ocen, z których pierwsza dotyczy stwierdzenia istnienia naruszenia art. 81 ust. 1 WE, a druga
określenia poziomu sankcji.
Z powyższych rozważań wynika, że trzecia część zarzutu pierwszego – nawet gdyby okazała się zasadna – nie może uzasadniać
stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Należy ją zatem odrzucić jako bezskuteczną w ramach rozpoznawanego zarzutu.
Zostanie ona natomiast wzięta pod uwagę przy analizie zarzutu szóstego, którego podstawą są częściowo te same argumenty.
W przedmiocie części czwartej zarzutu pierwszego dotyczącej okoliczności, że w zaskarżonej decyzji Komisja nie zdefiniowała
właściwego rynku
–       Argumenty stron
Deltafina zarzuca Komisji to, że w zaskarżonej decyzji nie zdefiniowała właściwego rynku produktów ani rynku geograficznego.
W tym względzie Deltafina odwołuje się przede wszystkim do pkt 27 i nast. wyroku Sądu z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie
T‑61/99 Adriatica di Navigazione przeciwko Komisji, Rec. s. II‑5349. Twierdzi ona, iż zgodnie z pkt 30 wskazanego wyroku zarzuty
skierowane przeciwko przyjętej przez Komisję definicji właściwego rynku mogą dotyczyć okoliczności dotyczących zastosowania
art. 81 ust. 1 WE, innych niż istnienie „porozumienia” między przedsiębiorstwami, „wpływu na wymianę handlową między państwami
członkowskimi” czy „naruszenia konkurencji”, a mianowicie w szczególności zasięgu badanego kartelu, kwestii jego jednolitego
bądź globalnego charakteru, a także zakresu indywidualnego uczestnictwa każdego z branych pod uwagę przedsiębiorstw. Ostatnie
z wymienionych okoliczności są blisko związane z zasadą odpowiedzialności osobistej za popełnienie naruszeń zbiorowych, a także
z ogólnymi zasadami prawa, takimi jak zasady pewności prawa i proporcjonalności. Deltafina podnosi także, iż zgodnie z pkt 32
przywołanego wyroku „pożądane jest zatem, aby przy wydawaniu decyzji stwierdzającej uczestnictwo danego przedsiębiorstwa w naruszeniu
złożonym, zbiorowym i nieprzerwanym, które ma często miejsce w przypadku działalności karteli, Komisja brała pod uwagę – poza
badaniem spełnienia konkretnych przesłanek zastosowania art. [81 ust. 1 WE] – również okoliczność, że jeśli decyzja taka ma
być źródłem odpowiedzialności osobistej każdego z jej adresatów, to odpowiedzialność taka może zostać im przypisana jedynie
w przypadku wykazania ich uczestnictwa w objętych sankcjami i prawidłowo rozgraniczonych zachowaniach zbiorowych”. Skarżąca
dodaje, że w tym samym punkcie wyroku wskazano, że „ponieważ decyzja taka może pociągać za sobą istotne konsekwencje dla relacji
zainteresowanych przedsiębiorstw nie tylko z organami administracji, ale także z podmiotami trzecimi, Komisja powinna zbadać
rozpatrywany rynek lub rynki i wystarczająco dokładnie zdefiniować je w motywach decyzji nakładającej sankcje za naruszenie
art. [81 ust. 1 WE], w celu ustalenia warunków funkcjonowania rynku, na którym konkurencja uległa zakłóceniu, przy jednoczesnym
poszanowaniu podstawowych wymogów w zakresie pewności prawa”.
Deltafina podnosi następnie, że skoro nie prowadziła ona działalności na rynku, na którym wystąpiły praktyki ograniczające
konkurencję, Komisja nie mogła – bez naruszenia zasady odpowiedzialności osobistej – przypisać jej odpowiedzialności za te
praktyki ani nałożyć na nią sankcji.
Deltafina podnosi wreszcie – przy pomocy tego samego uzasadnienia – że w zaskarżonej decyzji Komisja nie wykazała „związku
między [tymi] praktykami a skutkami, jakie wystąpiły na rynku, który nawet w razie wystąpienia naruszenia ze względu na przedmiot
winien polegać na wystąpieniu szkodliwych konsekwencji dla gry konkurencji”. Skarżąca twierdzi, że okoliczność odwołania się
przez Komisję w motywie 368 zaskarżonej decyzji do pkt 136 wyroku Sądu z dnia 15 września 1998 r. w sprawach połączonych T‑374/94,
T‑375/94, T‑384/94 i T‑388/94 European Night Services i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑3141, pozbawiona jest znaczenia.
W odpowiedzi na argumenty Deltafiny Komisja podnosi przede wszystkim, że w zaskarżonej decyzji w wystarczająco jasny i szczegółowy
sposób określiła gospodarczy i prawny kontekst rynku, na którym prowadzone były analizowane praktyki ograniczające konkurencję.
Następnie Komisja odpiera argument Deltafiny, w ramach którego skarżąca twierdzi, że instytucja ta naruszyła zasadę odpowiedzialności
osobistej, obciążając ją odpowiedzialnością za rozpatrywane praktyki ograniczające konkurencję, mimo że nie prowadziła ona
działalności na rynku, na którym praktyki te zostały ujawnione.
Komisja twierdzi wreszcie, iż „całkowicie pozbawiony sensu” jest argument Deltafiny, że skoro spółka ta nie była obecna na
rozpatrywanym rynku, to nie istniał związek między analizowanymi bezprawnymi praktykami a ich skutkami dla tego rynku. Komisja
podnosi, że okoliczność, iż Deltafina nie prowadziła działalności bezpośrednio na rynku, na którym stwierdzono występowanie
praktyk ograniczających konkurencję, nie zwalnia jej z odpowiedzialności za urzeczywistnianie tych praktyk ani nie powinna
prowadzić do wniosku, że praktyki te nie wywierały skutków na wskazanym rynku. W tym względzie – powołując się w szczególności
na pkt 136 ww. w pkt 77 wyroku w sprawie European Night Services i in. przeciwko Komisji – instytucja ta twierdzi, że zgodnie
z utrwalonym orzecznictwem nie zachodzi konieczność oceniania konkretnych skutków, jakie wywiera na rynku porozumienie, które
– tak jak w rozpatrywanej sytuacji – oczywiście ogranicza konkurencję.
–       Ocena Sądu
Należy stwierdzić, że wbrew twierdzeniom Deltafiny Komisja zdefiniowała rozpatrywany rynek produktów i rynek geograficzny
w zaskarżonej decyzji.
Z zaskarżonej decyzji jasno i dokładnie wynika bowiem, że właściwym rynkiem jest hiszpański rynek zakupu przetworzonego po
raz pierwszy surowca tytoniowego. W szczególności w motywach 19–65 zaskarżonej decyzji Komisja wyczerpująco opisała przedsiębiorstwa
prowadzące w Hiszpanii działalność w zakresie pierwszego przetworzenia surowca tytoniowego – przedstawiając między innymi
informacje na temat prowadzonej przez nie działalności w zakresie zakupu i przetwarzania surowca tytoniowego, a także na temat
ich wzajemnych relacji handlowych – producentów surowca tytoniowego, przedstawicieli producentów, różne aspekty sektora surowca
tytoniowego w Hiszpanii, w tym regiony jego produkcji, wielkość i wartość produkcji, wartość sprzedaży, różne odmiany surowca
tytoniowego i średnie (maksymalne) ceny dostaw każdej z tych odmian, a także wspólnotowe i hiszpańskie uregulowania prawne
mające zastosowanie na tymże rynku.
Ponadto analiza przedstawiona przez Komisję w zaskarżonej decyzji umożliwia w pełni określenie warunków funkcjonowania rynku,
na którym konkurencja uległa zakłóceniu, wbrew temu, co twierdzi Deltafina, powołując się na pkt 32 ostatnie zdanie ww. w pkt 75
wyroku w sprawie Adriatica di Navigazione przeciwko Komisji.
Twierdzenie Deltafiny, że w zaskarżonej decyzji Komisja nie zdefiniowała właściwego rynku, jest bezpodstawne także dlatego,
że z licznych fragmentów pism skarżącej wynika, że dokładnie zrozumiała ona, iż rynkiem tym jest hiszpański rynek zakupu przetworzonego
po raz pierwszy surowca tytoniowego. Wystarczy tu podać tylko jedne przykład – otóż argumenty przedstawione w uzasadnieniu
pierwszej części analizowanego zarzutu opierają się właśnie na tej definicji.
Czwarta część zarzutu pierwszego pozbawiona jest zatem wszelkich podstaw faktycznych.
Na uwzględnienie nie zasługuje także argument Deltafiny, że Komisja naruszyła zasadę odpowiedzialności osobistej, obciążając
skarżącą odpowiedzialnością za funkcjonowanie kartelu na rynku, na którym nie prowadziła ona działalności. Jak wskazano bowiem
w pkt 48 i 49 powyżej, przedsiębiorstwo może naruszyć zakaz przewidziany w art. 81 ust. 1 WE, jeżeli jego zachowanie, skoordynowane
z działaniami innych przedsiębiorstw, ma na celu ograniczenie konkurencji na szczególnym rynku właściwym wewnątrz wspólnego
rynku, co nie oznacza koniecznie z góry, że przedsiębiorstwo to samo jest aktywne na tym samym rynku właściwym. W rzeczywistości,
aby uczestniczącemu w kartelu przedsiębiorstwu można było przypisać odpowiedzialność za całe naruszenie zgodnie z wymogami
wynikającymi z zasady osobistej odpowiedzialności, istotne jest to, aby spełniło ono dwie przypomniane w pkt 57–63 przesłanki
– obiektywną i subiektywną – przy czym, jak wskazano w pkt 122–133 poniżej, w przypadku Delatafiny obie te przesłanki są spełnione.
Wreszcie wbrew temu, co najwyraźniej twierdzi Deltafina (zob. pkt 77 powyżej), z samego faktu, że spółka ta nie prowadziła
działalności na właściwym rynku, nie można wywodzić wniosku, że kartel przetwórców nie mógł wywołać skutków szkodliwych dla
konkurencji na tymże rynku.
Z powyższych względów czwartą część zarzutu pierwszego należy oddalić jako bezzasadną.
W świetle całości powyższych rozważań na uwzględnienie nie zasługuje żadna z czterech części zarzutu pierwszego.

W przedmiocie zarzutu drugiego dotyczącego naruszenia art. 27 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1/2003, prawa do obrony i prawa
do rzetelnego procesu, istotnych wymogów proceduralnych oraz zasad legalności, pewności prawa i proporcjonalności, a także
braku uzasadnienia
Drugi zarzut podniesiony przez Deltafinę składa się z czterech części. W ramach części pierwszej skarżąca krytykuje okoliczność,
że w zaskarżonej decyzji Komisja przypisała jej rolę inną niż rola przypisywana jej w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów.
W ramach części drugiej twierdzi ona, że zarzucane jej działania należy w rzeczywistości przypisać prezesowi jej zarządu.
W ramach części trzeciej podnosi ona, że Komisja odmówiła jej udzielenia dostępu do pewnych dokumentów obciążających. Wreszcie
w ramach części czwartej skarżąca utrzymuje, że w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja nie zdefiniowała w sposób
wystarczająco jasny właściwego rynku produktów ani rynku geograficznego.
Co się tyczy przedstawionego przez Deltafinę w ramach zarzutu drugiego i niepowiązanego z żadną z czterech jego części argumentu
dotyczącego naruszenia obowiązku uzasadnienia, należy stwierdzić, że skarżąca nie rozwinęła ani nie wyjaśniła go w żaden sposób.
W świetle art. 44 § 1 lit. c) regulaminu postępowania przed Sądem argument ten należy zatem odrzucić jako niedopuszczalny
(zob. pkt 35 powyżej).
W przedmiocie części pierwszej dotyczącej okoliczności, że w zaskarżonej decyzji Komisja przypisała Deltafinie rolę inną niż
rola przypisywana jej w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów
–       Argumenty stron
Deltafina podnosi, że Komisja, obciążając ją w zaskarżonej decyzji odpowiedzialnością jako „sprawcę” lub „współsprawcę” naruszenia
i uznając ją za przywódcę kartelu przetwórców, przypisała jej rolę inną – poważniejszą – niż rola, jaka została jej przypisana
w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów.
W uzasadnieniu swych twierdzeń Deltafina zwraca uwagę na szereg różnic między treścią pisma w sprawie przedstawienia zarzutów
a treścią zaskarżonej decyzji. Podnosi ona w szczególności, że w żadnym miejscu tego pisma nie zarzucono jej, że była stroną
porozumień i spornych praktyk – zarzut taki sformułowany został jedynie pod adresem przetwórców hiszpańskich – natomiast w decyzji
przedstawiono ją jako bezpośredniego i aktywnego uczestnika tych porozumień i praktyk. W piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów
nie wspomniano także o tym, że Deltafina może zostać uznana za przywódcę kartelu przetwórców. Ponadto Deltafina kwestionuje
szereg twierdzeń przedstawionych w zaskarżonej decyzji.
Deltafina twierdzi, że postępując w ten sposób, Komisja nie tylko sformułowała tezę nieznajdującą uzasadnienia w treści akt
sprawy, ale także naruszyła jej prawo do obrony. W odniesieniu do tej ostatniej kwestii skarżąca podnosi mianowicie, że Komisja
nie wysłuchała jej stanowiska przed uznaniem jej w zaskarżonej decyzji za sprawcę lub współsprawcę naruszenia oraz przywódcę
kartelu przetwórców.
Komisja utrzymuje, że nigdy nie uznała Deltafiny za „sprawcę” czy „współsprawcę” inkryminowanych praktyk ograniczających konkurencję,
wskazując jednocześnie, że kwalifikacja taka pozbawiona jest „znaczenia prawnego” w kontekście prawa konkurencji. Odsyłając
do opisu okoliczności faktycznych przedstawionego w motywach 362–366 zaskarżonej decyzji, instytucja ta wyjaśnia, że wniosek,
do którego doszła w tym akcie, jest taki, że Deltafina w pełni „uczestniczyła” w zarzucanych praktykach, wobec czego należało
ją uznać za „w pełni” współodpowiedzialną za naruszenie.
Komisja twierdzi, że w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów uznała, iż Deltafina uczestniczyła w kartelu przetwórców i że
w związku z tym była współodpowiedzialna za naruszenie art. 81 WE, na podstawie tych samych okoliczności faktycznych. Instytucja
ta zwraca nadto uwagę, że w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów Deltafina wyraźnie broniła się przed przypisaniem
jej takiej roli w kartelu przetwórców. Twierdzi, że żadna ze wskazanych przez Deltafinę „różnic redakcyjnych” między pismem
w sprawie przedstawienia zarzutów a zaskarżoną decyzją nie uzasadnia tezy, że prawo skarżącej do obrony zostało naruszone.
Komisja odpiera także krytykę Deltafiny wymierzoną przeciwko pewnym twierdzeniom przedstawionym w zaskarżonej decyzji.
Odsyłając do praktyk opisanych w motywach 363–365 zaskarżonej decyzji, Komisja podnosi wreszcie, że sformułowanego w motywie
361 zaskarżonej decyzji twierdzenia, że Deltafina odgrywała „szczególnie aktywną” rolę w kartelu przetwórców, nie można wcale
uznać za „nieracjonalne”.
Według Komisji wskazane wyżej okoliczności dowodzą, że nie popełniła ona błędów w ocenie ani nie naruszyła prawa Deltafiny
do obrony, uznając ją za stronę praktyk ograniczających, o których mowa w art. 1 zaskarżonej decyzji, oraz obciążając ją współodpowiedzialnością
za stosowanie tych praktyk.
W odniesieniu do argumentów Deltafiny, w ramach których kwestionuje ona okoliczność uznania jej w zaskarżonej decyzji za przywódcę
kartelu przetwórców, Komisja podnosi przede wszystkim, że nawet jeśli argumenty te są zasadne, to mogą one – co najwyżej –
uzasadniać obniżenie wysokości grzywny.
Komisja przypomina następnie, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeśli instytucja ta wskazuje wyraźnie w piśmie w sprawie
przedstawienia zarzutów, że zbada, czy należy nałożyć grzywny na dane przedsiębiorstwa, i jeśli wymienia zasadnicze okoliczności
faktyczne i prawne, które mogą prowadzić do nałożenia grzywny, takie jak waga i czas trwania domniemanego naruszenia oraz
okoliczność, czy zostało ono popełnione „umyślnie lub przez niedbalstwo”, czyni ona zadość obowiązkowi poszanowania prawa
przedsiębiorstw do bycia wysłuchanym. W ten sposób Komisja podaje im informacje, które są niezbędne do obrony nie tylko przed
stwierdzeniem naruszenia, ale także przed nałożeniem grzywny (wyrok Sądu z dnia 20 marca 2002 r. w sprawie T‑23/99 LR AF 1998
przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1705, pkt 199). Wymagane przez orzecznictwo elementy figurują w piśmie w sprawie przedstawienia
zarzutów.
Komisja podnosi wreszcie, że okoliczność, iż w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów nie wskazała wyraźnie, że zamierza
potraktować szczególną rolę Deltafiny w kartelu przetwórców jako okoliczność obciążającą, nie miała w każdym razie wpływu
na zakres, w jakim przedsiębiorstwo to mogło korzystać ze swego prawa do obrony. Na stronach 31–37 odpowiedzi na pismo w sprawie
przedstawienia zarzutów skarżąca wyraźnie przedstawiła bowiem argumenty, których celem było zminimalizowanie jej roli w kartelu.
–       Ocena Sądu
Analizowana część zarzutu zawiera dwa główne twierdzenia. Po pierwsze Deltafina utrzymuje, że między pismem w sprawie przedstawienia
zarzutów a zaskarżoną decyzją istnieją rozbieżności co do oceny jej roli w kartelu przetwórców. Po drugie kwestionuje ona
zasadność tej dokonanej w zaskarżonej decyzji oceny.
W ramach każdego z tych twierdzeń Deltafina formułuje w szczególności argumenty wymierzone przeciwko okoliczności, że przypisano
jej rolę przywódcy kartelu przetwórców. W pierwszym z nich skarżąca zarzuca Komisji, że w piśmie w sprawie przedstawienia
zarzutów nie wspomniała, że spółka ta może zostać uznana za przywódcę kartelu przetwórców, naruszając w ten sposób jej prawo
do obrony. W drugim podnosi ona, że sformułowany przez Komisję w zaskarżonej decyzji wniosek, że skarżąca pełniła taką rolę
w kartelu przetwórców, nie jest wystarczająco poparty dowodami.
Jak wskazano zatem w pkt 71 powyżej i jak słusznie twierdzi Komisja, w zaskarżonej decyzji przyznany Deltafinie status przywódcy
kartelu przetwórców został wzięty pod uwagę jedynie w kontekście obliczania kwoty grzywny, jako okoliczność obciążająca. Tak
więc nawet jeśli wykazane zostałoby naruszenie prawa do obrony w związku z przyznaniem skarżącej tego statusu lub gdyby okazało
się, że istnienie takiego statusu nie zostało wykazane w wymagany prawem sposób, to okoliczności te nie mogą prowadzić do
stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji – o co wnosi Deltafina w ramach analizowanej części zarzutu – ale co najwyżej
do obniżenia nałożonej na nią kwoty grzywny. Argumenty te należy zatem odrzucić jako bezskuteczne w ramach rozpatrywanej części
zarzutu. Zostaną one zbadane w dalszej części wyroku, w ramach zarzutu szóstego, który Deltafina podniosła w uzasadnieniu
żądania obniżenia kwoty grzywny i którego podstawą są zasadniczo te same argumenty.
Argumenty, jakie Deltafina formułuje w uzasadnieniu analizowanej części zarzutu, dotyczą trzech odrębnych kwestii, a mianowicie:
po pierwsze podstawy, na jakiej Komisja uznała w zaskarżonej decyzji, że spółka ta naruszyła art. 81 WE, po drugie kwestii,
czy między decyzją a pismem w sprawie przedstawienia zarzutów istnieją w tym względzie rozbieżności, oraz po trzecie kwestii,
czy wskazany wyżej wniosek Komisji jest wystarczająco uzasadniony pod względem prawnym.
Co się tyczy pierwszej z tych kwestii, należy przypomnieć, że – jak wskazano już w pkt 15–21 powyżej – zaskarżona decyzja
dotyczy dwóch karteli poziomych, zawiązanych i działających na hiszpańskim rynku surowca tytoniowego, przy czym w pierwszym
z nich uczestniczyli przetwórcy hiszpańscy i Deltafina, a w drugim przedstawiciele producentów. W zaskarżonej decyzji stwierdzono,
że w ramach każdego z tych karteli zawarto szereg porozumień lub stosowano szereg uzgodnionych praktyk i że każdy z nich stanowi
jednolite i ciągłe naruszenie art. 81 ust. 1 WE (zob. w szczególności motywy 275–277, 296–298 zaskarżonej decyzji).
Przetwórców hiszpańskich i Deltafinę obciążono odpowiedzialnością za całość pierwszego naruszenia, zaś przedstawicieli producentów
– za całość drugiego (zob. w szczególności art. 1 i motywy 358, 359, 366 zaskarżonej decyzji).
Mówiąc dokładniej, z szeregu motywów zaskarżonej decyzji wynika, że Deltafinę uznano, na tej samej podstawie co przetwórców
hiszpańskich, za podmiot, który uczestniczył w zawieraniu porozumień lub stosowaniu uzgodnionych praktyk, których celem było
coroczne ustalanie, w okresie od 1996 r. do 2001 r., (maksymalnej) średniej ceny dostawy dla każdej odmiany surowca tytoniowego
bez względu na jego jakość oraz podział ilości wszystkich kupowanych odmian surowca tytoniowego, jakie każdy z przetwórców
mógł zakupić u producentów (zob. w szczególności motywy 85, 88, 112, 144, 274, 276, 278, 279, 281–283, 285–287, 301, 303,
305, 357 zaskarżonej decyzji). Ponadto Deltafinę uznano, na tej samej podstawie co przetwórców hiszpańskich, za podmiot, który
w okresie od 1999 r. do 2001 r uczestniczył w zawieraniu porozumień lub stosowaniu uzgodnionych praktyk, których celem było
uzgadnianie przedziałów cenowych według klasy jakości dla każdej z odmian surowca tytoniowego, które były podawane w zestawieniach
będących załącznikami do umów kontraktacji, a także warunków dodatkowych (zob. w szczególności motywy 85, 274, 276, 290, 357
zaskarżonej decyzji).
Innymi słowy, w zaskarżonej decyzji Deltafinie zarzucono bezpośrednie i aktywne uczestnictwo w kartelu przetwórców (zob. w szczególności
motywy 357, 361, 366, 369 zaskarżonej decyzji). W tym względzie należy zaznaczyć, iż w motywie 369 zaskarżonej decyzji Komisja
wyjaśniła w szczególności, że „rolę, jaką Deltafina odgrywała w rozpatrywanych okolicznościach, należy uznać za rolę bezpośrednią
i pierwszorzędną, która nie ograniczała się do roli zewnętrznego koordynatora czy pomocnika”.
W motywach 359–366 zaskarżonej decyzji Komisja przedstawiła – odsyłając do innych motywów tego aktu – argumenty i konkretne
fakty, na podstawie których sformułowała wnioski przedstawione w pkt 109 i 110 powyżej.
Są to następujące argumenty i fakty:
–        Deltafina – za pośrednictwem prezesa zarządu, a niekiedy innych przedstawicieli – uczestniczyła w pewnych spotkaniach kartelu
przetwórców (motywy 67, 112, 363 zaskarżonej decyzji), a mianowicie w spotkaniach odbytych: w dniu 13 marca 1996 r. w Madrycie
(Hiszpania) (motywy 88, 92 zaskarżonej decyzji), w dniu 17 grudnia 1996 r. (motyw 117 zaskarżonej decyzji), w dniu 30 stycznia
1997 r. w Rzymie (Włochy) (motyw 118 zaskarżonej decyzji) oraz w marcu 1999 r. (motyw 186 zaskarżonej decyzji);
–        Deltafina, ilekroć nie uczestniczyła w spotkaniach kartelu przetwórców, była systematycznie informowana przez przetwórców
o sytuacji na hiszpańskim rynku surowca tytoniowego oraz o wdrażanych przez nich praktykach (motywy 112, 133–136, 140–143,
145, 149, 364 zaskarżonej decyzji);
–        w 1997 r. prezes zarządu Deltafiny był nawet depozytariuszem notatki, którą przetwórcy hiszpańscy zredagowali i podpisali
podczas jednego ze spotkań i która opisywała szczegółowo różne zawarte przez nich porozumienia (motywy 122, 364 zaskarżonej
decyzji);
–        Deltafina uczestniczyła w organizacji kartelu przetwórców, w szczególności poprzez kierowanie do przetwórców korespondencji
w celu zapewnienia sprawnej realizacji niezgodnych z prawem porozumień, a także występując w charakterze mediatora w powstających
między nimi sporach (motywy 140, 365 zaskarżonej decyzji);
–        Deltafina odgrywała kluczową rolę w prowadzonych między przetwórcami hiszpańskimi a przedstawicielami producentów negocjacjach
dotyczących przedziałów cenowych nadwyżek surowca tytoniowego pochodzących ze zbiorów w 1999 r. (motywy 207, 221, 365 zaskarżonej
decyzji).
W odniesieniu do kwestii drugiej należy na wstępie przypomnieć, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem poszanowanie prawa do
obrony we wszelkich postępowaniach, które mogą doprowadzić do nałożenia sankcji, w szczególności grzywny lub okresowej kary
pieniężnej, stanowi podstawową zasadę prawa wspólnotowego, którą należy respektować także w postępowaniu administracyjnym
(wyroki: z dnia 13 lutego 1979 r. w sprawie 85/76 Hoffmann-La Roche przeciwko Komisji, Rec. s. 461, pkt 9; z dnia 2 października
2003 r. w sprawie C‑176/99P ARBED przeciwko Komisji, Rec. s. I‑10687, pkt 19).
Zasada ta wymaga w szczególności, by pismo w sprawie przedstawienia zarzutów skierowane przez Komisję do przedsiębiorstwa,
na które zamierza ona nałożyć sankcję za naruszenie reguł konkurencji, zawierało istotne okoliczności uwzględnione przeciw
temu przedsiębiorstwu, takie jak zarzucane mu czyny, ich kwalifikacja oraz dowody, na których opiera się Komisja, tak by owo
przedsiębiorstwo mogło skutecznie przedstawić swe argumenty w ramach postępowania administracyjnego wszczętego przeciwko niemu
(zob. ww. w pkt 113 wyrok w sprawie ARBED przeciwko Komisji, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto naruszenie prawa do obrony w toku postępowania administracyjnego oceniane jest w świetle zarzutów przyjętych przez
Komisję w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów i w decyzji kończącej postępowanie (zob. wyroki Sądu z dnia 29 czerwca
1995 r.: w sprawie T‑30/91 Solvay przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1775, pkt 60; w sprawie T‑36/91 ICI przeciwko Komisji, Rec.
s. II‑1847, pkt 70). W takich okolicznościach stwierdzenie naruszenia prawa do obrony zakłada, że zarzut, co do którego przedsiębiorstwo
utrzymuje, że nie został mu przedstawiony w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, jest podnoszony przez Komisję w zaskarżonej
decyzji.
W sporządzonym w niniejszej sprawie piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów – tak jak w zaskarżonej decyzji – Komisja zidentyfikowała
dwa kartele horyzontalne, o których istnieniu świadczy szereg porozumień lub uzgodnionych praktyk na hiszpańskim rynku surowca
tytoniowego – z których pierwszy dotyczył sektora pierwszego przetworzenia, a drugi sektora produkcji – i uznała, że każdy
z tych karteli stanowi jednolite i ciągłe naruszenie art. 81 ust. 1 WE (zob. w szczególności pkt 1, 316–318, 338–340 pisma
w sprawie przedstawienia zarzutów). Podobnie jak w zaskarżonej decyzji, w piśmie tym przetwórców hiszpańskich i Deltafinę
obciążono odpowiedzialnością za całość pierwszego naruszenia, zaś przedstawicieli producentów – za całość drugiego (zob. w szczególności
pkt 411, 412, 420 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów).
Co się tyczy konkretnie Deltafiny, z pisma w sprawie przedstawienia zarzutów jasno wynika, że – tak jak w zaskarżonej decyzji
– spółkę tę obciążono odpowiedzialnością za naruszenie ze względu na jej bezpośrednie i aktywne zaangażowanie w działalność
kartelu przetwórców. Tak więc w pkt 415 zdanie pierwsze pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, który jest niemal identyczny
z motywem 361 zdanie pierwsze zaskarżonej decyzji, Komisja stwierdziła, że „Deltafina odgrywała szczególnie aktywną rolę w kartelu
hiszpańskich przetwórców surowca tytoniowego”. Tak samo w pkt 420 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, który zredagowany
jest podobnie jak motyw 366 zaskarżonej decyzji, Komisja uznała w szczególności, iż należy „stwierdzić, że Deltafina aktywnie
uczestniczyła w opracowywaniu i wprowadzaniu w życie porozumień w sprawie średnich cen i w sprawie ilości surowca, zawieranych
między przetwórcami począwszy od 1996 r., a także w negocjowaniu zestawień cen nadwyżek tytoniu w 2000 r.”.
Ponadto argumenty i okoliczności faktyczne, na podstawie których Komisja sformułowała zarzut dotyczący bezpośredniego i aktywnego
uczestnictwa Deltafiny w naruszeniu, odpowiadają zasadniczo argumentom i okolicznościom faktycznym uwzględnionym w zaskarżonej
decyzji i przedstawionym w pkt 112 powyżej (zob. w szczególności pkt 412–420 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów oraz
szereg fragmentów tego pisma, do których wskazane punkty odsyłają).
Należy zatem stwierdzić, że wbrew twierdzeniom Deltafiny, zaskarżona decyzja nie różni się od pisma w sprawie przedstawienia
zarzutów pod względem argumentów, którymi uzasadniono obciążenie tej spółki odpowiedzialnością za naruszenie. Z treści pisma
w sprawie przedstawienia zarzutów Deltafina musiała wywnioskować – tak jak wywnioskowała z zaskarżonej decyzji – że podstawą
rozumowania Komisji było twierdzenie o bezpośrednim i aktywnym uczestnictwie Deltafiny w kartelu przetwórców. Ponieważ pismo
w sprawie przedstawienia zarzutów umożliwiło Deltafinie zapoznanie się nie tylko z zarzutem dotyczącym jej bezpośredniego
i aktywnego uczestnictwa w naruszeniu, ale także z faktami, jakie w zaskarżonej decyzji Komisja uwzględniła w uzasadnieniu
tego zarzutu, skarżącej w pełni zapewniono prawo do obrony w postępowaniu administracyjnym.
Wprawdzie w kilku fragmentach zaskarżonej decyzji Deltafinę wyraźnie wymieniono – obok przetwórców hiszpańskich – jako uczestnika
spornych porozumień lub uzgodnionych praktyk (zob. pkt 109 powyżej), mimo że nie wymieniono jej w tym charakterze w odpowiednich
fragmentach pisma w sprawie przedstawienia zarzutów. Jednakże chodzi tu jedynie o zwykłą różnicę w prezentacji faktów, która
służy wyłącznie przedstawieniu ich w zaskarżonej decyzji w sposób bardziej dokładny i która nie może stanowić istotnej zmiany
zarzutów. Należy w tym względzie przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ostateczna decyzja Komisji nie musi koniecznie
być kopią pisma w sprawie przedstawienia zarzutów (wyroki Trybunału: z dnia 15 lipca 1970 r. w sprawie 41/69 ACF Chemiefarma
przeciwko Komisji, Rec. s. 661, pkt 91; z dnia 7 czerwca 1983 r. w sprawach połączonych od 100/80 do 103/80 Musique Diffusion
française i in. przeciwko Komisji, Rec. s. 1825, pkt 14; wyrok Sądu z dnia 8 października 1996 w sprawach połączonych od T‑24/93
do T‑26/93 iT‑28/93 Compagnie maritime belge de transports i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1201, pkt 113).
Podobnie w pkt 413 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja, przytaczając decyzję 80/1334/EWG z dnia 17 grudnia 1980 r.
dotyczącą postępowania na podstawie art. [81 WE] (IV/29.869 – Włoskie szkło lane) (Dz.U. L 383, s. 19, zwaną dalej „decyzją
w sprawie włoskiego szkła lanego”), stwierdziła, że zgodnie z jej praktyką decyzyjną, „gdy przedsiębiorstwo »świadomie« dopuszcza
i ułatwia urzeczywistnienie ograniczeń konkurencji, które stanowią sam cel rozpatrywanych porozumień, może ono zostać uznane
za »współodpowiedzialne« za wynikające stąd skutki ograniczające”. Stwierdzenie to, które nie ma swego odpowiednika w zaskarżonej
decyzji i zawarte jest w części pisma w sprawie przedstawienia zarzutów poświęconej jego adresatom, a szczególnie Deltafinie,
można na pierwszy rzut oka zinterpretować w ten sposób, że oznacza ono, iż Komisja zarzuca tej spółce nie bezpośrednie i aktywne
uczestnictwo w porozumieniu przetwórców, ale jedynie pomoc w popełnieniu naruszenia. Takiej wykładni nie można jednak uznać
za prawidłową, gdyż nie bierze ona pod uwagę treści następujących po tym stwierdzeniu fragmentów pisma w sprawie przedstawienia
zarzutów, a w szczególności treści pkt 415 i 420, w których Deltafinie wyraźnie zarzucono aktywne uczestnictwo w kartelu przetwórców
(zob. pkt 117 powyżej). W rzeczywistości, zamieszczając tę uwagę w pkt 413 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, Komisja
chciała stwierdzić – chociaż mogła w tym celu posłużyć się trafniejszym sformułowaniem – że przedsiębiorstwo może naruszyć
zakaz przewidziany w art. 81 ust. 1 WE, gdy jego zachowanie, skoordynowane z działaniami innych przedsiębiorstw, ma na celu
ograniczenie konkurencji na szczególnym rynku właściwym wewnątrz wspólnego rynku, co nie oznacza koniecznie z góry, że przedsiębiorstwo
to samo jest aktywne na tym samym rynku właściwym. Staje się to oczywiste, gdy stwierdzenie to analizuje się w kontekście
fragmentu decyzji w sprawie włoskiego szkła lanego, z której zostało ono zaczerpnięte.
W odniesieniu do kwestii trzeciej należy stwierdzić, iż Deltafina nie podważa zasadności tezy, że przypomniane w pkt 112 powyżej
okoliczności faktyczne, na podstawie których w motywach 359–366 zaskarżonej decyzji Komisja obciążyła ją odpowiedzialnością
za naruszenie art. 81 WE, są poparte dowodami figurującymi w aktach sprawy. W rzeczywistości w ramach rozpatrywanej części
zarzutu Deltafina kwestionuje wniosek Komisji, zgodnie z którym wspomniane okoliczności faktyczne uzasadniają przypisanie
jej pierwszego naruszenia w całości.
W tym względzie należy przypomnieć, że aby móc przypisać całość naruszenia przedsiębiorstwu uczestniczącemu w kartelu, spełnione
winny zostać dwie przesłanki, obiektywna i subiektywna (zob. pkt 57–63 powyżej). Jeśli chodzi o pierwszą przesłankę, wymaga
ona, aby przedsiębiorstwo to przyczyniło się do wprowadzenia w życie kartelu, chociażby poprzez podporządkowanie się mu w sposób
pomocniczy lub bierny. Co się tyczy drugiej przesłanki, to omawiane przedsiębiorstwo powinno wyrazić swoją własną wolę, wskazującą
na to, że popiera ono cele kartelu, chociażby milcząco.
W niniejszej sprawie dowiedziono przede wszystkim, że Deltafina aktywnie i bezpośrednio przyczyniała się do wprowadzania wżycie
kartelu przetwórców w okresie, w którym trwało naruszenie.
Tak więc z akt sprawy wynika, że dwaj przedstawiciele Deltafiny, a mianowicie prezes jej zarządu pan M. i dyrektor ds. zakupów
pan C. uczestniczyli w pierwszym spotkaniu kartelu przetwórców, czyli w spotkaniu odbytym w dniu 13 marca 1996 r. w Madrycie,
w trakcie którego omawiano kwestie cen oraz wielkości zakupów surowca tytoniowego w roku gospodarczym 1996/1997, a także zawarto
porozumienie w sprawie cen. Z brzmienia wspomnianego w pkt 95 zaskarżonej decyzji faksu wysłanego przez WWTE do Deltafiny
w dniu 10 kwietnia 1996 r. wynika, że Deltafina aktywnie przyczyniała się do zawarcia wskazanego porozumienia i że zredagowała
protokół zawierający jego treść. Z faksu tego, jak również z faksu wysłanego do Deltafiny przez Agroexpansión w dniu 22 kwietnia
1996 r. wynika także, że WWTE i Agroexpansión skarżyły się Deltafinie na fakt nieprzestrzegania porozumienia przez Cetarsę.
Kolejne spotkanie kartelu przetwórców, w którym uczestniczył pan M., zaplanowano na dzień 17 grudnia 1996 r. Pan M. oraz pan C.
brali również udział w spotkaniu kartelu przetwórców, które miało miejsce w dniu 30 stycznia 1997 r. w Rzymie i w trakcie
którego zawarto porozumienia w sprawie cen i wielkości zakupów surowca tytoniowego w roku gospodarczym 1997/1998. Z akt sprawy
wynika, że pan M. przechowywał notatkę zredagowaną i podpisaną na tym spotkaniu przez hiszpańskich przetwórców, opisującą
szczegóły różnych porozumień, która została potem zniszczona na żądanie tychże przetwórców.
Następnie WWTE i Agroexpansión wielokrotnie informowały Deltafinę o sytuacji na hiszpańskim rynku surowca tytoniowego i skarżyły
się jej na fakt nieprzestrzegania porozumień, o których mowa w pkt 126 powyżej, jak również innych porozumień zawartych w trakcie
pierwszych miesięcy 1997 r. Tak oto w dniu 29 kwietnia 1997 r. WWTE przesłała panu M. faks, w którym wskazała, że ceny minimalne
(średnie), jakie Cetarsa zgodziła się płacić producentom, stanowiły naruszenie porozumienia zawartego między przetwórcami
w obecności pana M., i że wobec tego niemożliwe stało się dotrzymanie zobowiązania do utrzymania średniej ceny na poziomie
50–60 peset hiszpańskich (ESP) za kilogram. W odpowiedzi na ten faks pan M. jeszcze w tym samym dniu przesłał WWTE sporządzony
na papierze z nagłówkiem Deltafiny faks, w którym wezwał WWTE do „zachowania spokoju”, wskazując, że „ciągłe podnoszenie cen
nikomu nie służy”. W dniu 30 kwietnia 1997 r. Agroexpansión skierowała do pana M. faks, w którym wskazała w szczególności,
że „porozumienia i spotkania z innymi przetwórcami [były] coraz bardziej jałowe i niedorzeczne” i że „respektując osiągnięty
kompromis, zakupiła ona 5 mln kilogramów, płacąc jednak o 30 ESP więcej niż w roku ubiegłym”. Faksem z dnia 9 lipca 1997 r.
WWTE ponownie poskarżyła się Deltafinie na postępowanie Cetarsy, zwracając w szczególności uwagę na istnienie potrzeby „przywrócenia
spokoju w sektorze” i osiągnięcia „porozumienia bez porozumienia”. W swym faksie WWTE stwierdziła również: „Jak wielokrotnie
wskazywałeś, porozumienie w sprawie cen nie jest możliwe bez osiągnięcia porozumienia w sprawie ilości. Porozumienie w sprawie
ilości nie może ograniczać się do okresu jednego roku [...]. Konieczne byłoby zawarcie porozumienia [na okres] nawet pięciu
[lub] co najmniej trzech lat”.
W dniu 1 października 1997 r. Agroexpansión przesłała Deltafinie faks, w którym poinformowała, że WWTE zgodziła się na zapłatę
cen wyższych niż uzgodnione. W odpowiedzi na wskazany faks pan M. jeszcze w tym samym dniu skierował do WWTE sporządzone na
papierze formowym Deltafiny pismo, w którym wskazał, że gdyby informacja ta okazała się prawdziwa, powstałby poważny problem
i że jej zachowanie może zostać odczytane jako „gwałtowny atak” wymierzony przeciwko Agroexpansión. W faksie z dnia 2 października
1997 r. skierowanym do Deltafiny WWTE przedstawiła swe stanowisko dotyczące tej kwestii.
W dniu 6 listopada 1997 r. WWTE przesłała Deltafinie faks, w którym wskazała w szczególności, że próbowała „wszelkimi sposobami”
osiągnąć porozumienie w sprawie ilości i że podczas spotkania z innymi przetwórcami zaplanowanego na dzień 20 listopada zaproponuje
„zabezpieczenie porozumień znacznymi kaucjami pieniężnymi, co umożliwi uzyskanie pewności, że zostaną one wykonane”. Do faksu
załączono tabelę zawierającą dane na temat niektórych cen płaconych przez każdego z przetwórców hiszpańskich.
Deltafina została poinformowana przez Taes o zawartym przez przetwórców na spotkaniu w Madrycie w dniu 20 stycznia 1998 r
porozumieniu ramowym w sprawie warunków zakupu w roku gospodarczym 1998/1999, w dniu następującym po dacie tego spotkania.
Ze sprawozdania z działalności Agroexpansión z dnia 6 kwietnia 1999 r. wynika, że w marcu 1999 r. pan M. uczestniczył w spotkaniu
z przetwórcami hiszpańskimi i Anetab, w trakcie którego prowadzono dyskusje na temat cen surowca tytoniowego i podziału wielkości
sprzedaży tego surowca w roku gospodarczym 1999/2000.
Wreszcie w 2000 r. Deltafina uczestniczyła w negocjacjach między przetwórcami a przedstawicielami producentów w sprawie określenia
przedziału cenowego nadwyżek surowca tytoniowego pochodzących z 1999 r. Mówiąc dokładniej, mając na uwadze spotkanie Anetab
zaplanowane na koniec lutego 2000 r., w dniu 15 lutego 2000 r. pan M. przesłał Cetarsie, Agroexpansión i WWTE sporządzony
na papierze z nagłówkiem Deltafiny faks, w którym przekazał im swe uwagi, porady i propozycje w tym względzie.
W świetle całości obiektywnych okoliczności charakteryzujących uczestnictwo Deltafiny należy zatem stwierdzić, że spółka ta
z pełną świadomością sytuacji oraz umyślnie uczestniczyła w kartelu przetwórców. Deltafina nie mogła bowiem nie wiedzieć albo
też wiedziała z całą oczywistością o antykonkurencyjnym i bezprawnym celu kartelu, który przejawiał się w szczególności w odbywaniu
spotkań wymierzonych przeciwko konkurencji, w wymianie wrażliwych informacji, w której czynnie uczestniczyła przez cały okres
trwania naruszenia, oraz w treści notatki – której była depozytariuszem – opisującej szczegóły pewnych porozumień dotyczących
cen i wielkości zakupów surowca tytoniowego. Należy w tym miejscu dodać, że z uwagi na znaczącą pozycję, jaka Deltafina zajmowała
na hiszpańskim rynku zakupów przetworzonego surowca tytoniowego oraz na pełnioną przez nią rolę podmiotu koordynującego i nadzorującego
działania handlowe grupy Universal w Europie (zob. pkt 142, 268–272 poniżej), skarżąca miała interes w tym, aby rozpatrywane
tu ograniczające praktyki zostały wprowadzone w życie.
W świetle wszystkich powyższych rozważań należy stwierdzić, że w zaskarżonej decyzji Komisja słusznie i nie naruszając prawa
Deltafiny do obrony uznała, że skarżącą należy obciążyć odpowiedzialnością za naruszenie, jakie stanowił kartel przetwórców.
Wobec tego pierwszą część rozpatrywanego zarzutu należy oddalić jako bezzasadną.
W przedmiocie części drugiej zarzutu, w ramach której Deltafina twierdzi, że zarzucane jej działania należy w rzeczywistości
przypisać prezesowi jej zarządu
–       Argumenty stron
Deltafina podnosi, że zarzucane jej działania mogą zostać przypisane jedynie prezesowi jej zarządu, panu M., gdyż w ramach
porozumienia przetwórców zawsze występował on w imieniu własnym, a nie jako przedstawiciel czy organ spółki.
Skarżąca wyjaśnia, że przetwórcy hiszpańscy mianowali pana M. „strażnikiem ich porozumień” ze względu na to, że dawał on rękojmię
bezstronności oraz z uwagi na autorytet, jakim cieszył się w przemyśle tytoniowym zarówno w Hiszpanii i we Włoszech, jak i na
całym świecie.
Komisja wnosi o oddalenie argumentów Deltafiny.
–       Ocena Sądu
Należy stwierdzić, że z szeregu materiałów zawartych w aktach sprawy wynika, że pan M. uczestniczył w porozumieniu przetwórców
nie w imieniu własnym, lecz jako przedstawiciel Deltafiny.
W tym względzie należy przede wszystkim przypomnieć, że pan M. pełni funkcję prezesa zarządu tej spółki.
Należy także zaznaczyć, że podczas niektórych spotkań kartelu panu M. towarzyszył inny przedstawiciel Deltafiny, pełniący
w tej spółce ważne funkcje (zob. pkt 125, 126 powyżej). Ponadto należy stwierdzić, że spotkanie, które miało miejsce w dniu
30 stycznia 1997 r. w Rzymie (zob. pkt 126 powyżej), odbyło się w siedzibie Deltafiny i że różne pisma kierowane przez pana M.
do przetwórców hiszpańskich w ramach kartelu przetwórców sporządzane były na papierze z nagłówkiem Deltafiny. Co więcej, w faksie
z dnia 29 kwietnia 1997 r. skierowanym do WWTE pan M. umieścił obok swego nazwiska nazwę spółki (zob. pkt 127 powyżej).
Oczywiste jest wreszcie, że uczestnictwo pana M. w działaniach kartelu przetwórców miało na celu obronę interesów handlowych
Deltafiny na rynku hiszpańskim. Z jednej strony należy bowiem zaznaczyć, że Deltafina jest odpowiedzialna za koordynację i nadzór
działalności handlowej grupy Universal w Europie, wobec czego pozostaje bezpośrednio zainteresowana działalnością w zakresie
zakupu surowca tytoniowego od swej siostrzanej spółki w Hiszpanii, czyli od Taes. Z drugiej strony Deltafina nie tylko skupowała
od Taes prawie całość wyprodukowanego przez nią tytoniu przetworzonego (motyw 27 zaskarżonej decyzji), ale także zawarła ważne
umowy dotyczące zakupu przetworzonego tytoniu z Cetarsą (motywy 20, 29 zaskarżonej decyzji) i z Agroexpansión (motywy 21,
29 zaskarżonej decyzji). Tymczasem, jak wynika z pewnych materiałów zawartych w aktach sprawy i czego strony nie kwestionują,
cena płacona przez przetwórców hiszpańskich z tytułu zakupu surowca tytoniowego bezpośrednio wpływała na cenę, jaką płaciła
Deltafina z tytułu zakupu tytoniu przetworzonego (zob. także motyw 32 zaskarżonej decyzji).
Należy także zaznaczyć, że w piśmie z dnia 18 lutego 2002 r. (zob. pkt 9 powyżej) Taes wskazała, że Deltafina była zainteresowana
zawarciem porozumienia w sprawie ceny zakupu nadwyżek surowca tytoniowego pochodzących z 1999 r., ponieważ zamierzała nabyć
dodatkowe ilości tytoniu przetworzonego. Należy dodać, że w licznej korespondencji wymienianej między Deltafiną a przetwórcami
hiszpańskimi w ramach kartelu przetwórców wyraźnie odniesiono się do sytuacji skarżącej.
Wobec powyższego drugą część rozpatrywanego zarzutu należy oddalić jako bezzasadną.
W przedmiocie części trzeciej zarzutu, w ramach której Deltafina twierdzi, że Komisja odmówiła udzielenia jej dostępu do pewnych
dokumentów obciążających
–       Argumenty stron
Deltafina utrzymuje, że odmawiając jej udzielenia dostępu do dokumentów, z których wynika, że pełniła ona rolę przywódcy kartelu
przetwórców, Komisja naruszyła prawo skarżącej do obrony oraz prawo do rzetelnego procesu.
W tym względzie podnosi ona, że Komisja nie ustosunkowała się do zgłoszonego faksem z dnia 23 marca 2004 r. i ponowionego
faksem z dnia 24 listopada 2004 r. wniosku o udzielenie dostępu do uwag przedłożonych w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia
zarzutów przez inne przedsiębiorstwa, będące jego adresatami. Tymczasem głównymi materiałami dowodowymi, do których odniosła
się Komisja w zaskarżonej decyzji w celu przypisania skarżącej roli przywódcy kartelu, były pewne fragmenty udzielonych przez
Agroexpansión i WWTE odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów.
Komisja zaprzecza twierdzeniu, że w celu przypisania Deltafinie roli przywódcy kartelu przetwórców oparła się na informacjach
zawartych w udzielonych przez Agroexpansión i WWTE odpowiedziach na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów. Jak wynika z motywu
436 zaskarżonej decyzji, w swych odpowiedziach Agroexpansión i WWTE po prostu potwierdziły rolę Deltafiny, a ściślej „okoliczności
świadczące o pełnieniu takiej roli”. Podmioty te nie przedstawiły żadnej okoliczności faktycznej obciążającej Deltafinę, która
nie zostałaby już uwzględniona w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów i w odniesieniu do której skarżąca byłaby pozbawiona
możliwości obrony.
–       Ocena Sądu
Z tych samych względów jak te, o których mowa w pkt 70–73 i 105 powyżej, argumenty Deltafiny sformułowane w uzasadnieniu omawianej
części zarzutu należy uznać za bezskuteczne. Zostaną one zbadane w ramach analizy zarzutu szóstego, który Deltafina podniosła
w uzasadnieniu żądania obniżenia kwoty nałożonej na nią grzywny.
W przedmiocie części czwartej zarzutu, w ramach której skarżąca twierdzi, że Komisja nie zdefiniowała wystarczająco jasno
rynku produktów i rynku geograficznego, których dotyczy pismo w sprawie przedstawienia zarzutów
–       Argumenty stron
Deltafina podnosi, że Komisja nie zdefiniowała w sposób wystarczająco jasny rynku produktów i rynku geograficznego, których
dotyczy pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, wobec czego poważnie naruszyła prawo skarżącej do obrony.
Według Deltafiny gdyby w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów rynek ten określono „dostatecznie jasno”, mogłaby ona przedstawić
Komisji argumenty faktyczne i prawne, które skłoniłyby tę instytucję do innych wniosków niż te, które sformułowała w zaskarżonej
decyzji. Ściślej rzecz ujmując, pozwoliłoby to skarżącej podnieść argumenty dotyczące kwestii jej obecności na rozpatrywanym
rynku oraz pełnionej na nim roli.
Komisja zaprzecza twierdzeniom Deltafiny.
–       Ocena Sądu
Przede wszystkim należy stwierdzić, iż w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów wskazano w sposób dostatecznie jasny i precyzyjny,
że właściwym rynkiem jest hiszpański rynek zakupu przetworzonego po raz pierwszy surowca tytoniowego. Zarówno w piśmie w sprawie
przedstawienia zarzutów, jak i w zaskarżonej decyzji (zob. pkt 82, 83 powyżej) Komisja wyczerpująco opisała przedsiębiorstwa
prowadzące w Hiszpanii działalność w zakresie pierwszego przetworzenia surowca tytoniowego – przedstawiając w szczególności
informacje na temat prowadzonej przez nie działalności w zakresie zakupu i przetwarzania surowca tytoniowego, a także na temat
ich wzajemnych relacji handlowych – producentów surowca tytoniowego, przedstawicieli producentów, różne aspekty sektora surowca
tytoniowego w Hiszpanii, w tym regiony jego produkcji, wielkość i wartość produkcji, wartość sprzedaży, różne odmiany surowca
tytoniowego i średnie (maksymalne) ceny dostaw każdej z tych odmian, a także wspólnotowe i hiszpańskie uregulowania prawne
mające zastosowanie na tymże rynku (zob. pkt 15–81 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów). Analiza przedstawiona przez Komisję
w zaskarżonej decyzji umożliwia w pełni określenie warunków funkcjonowania rynku, na którym konkurencja uległa zakłóceniu.
Należy nadto stwierdzić, iż z udzielonej przez Deltafinę odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów wynika, że
spółka ta nie tylko doskonale zrozumiała, w jaki sposób Komisja pojmowała rynek rozpatrywany w niniejszej sprawie, ale także
przedstawiła swe stanowisko na temat pełnionej przez siebie na tym rynku roli.
W tych okolicznościach czwartą część zarzutu drugiego należy oddalić jako bezzasadną.
W świetle całości powyższych rozważań zarzut drugi nie zasługuje na uwzględnienie.

W przedmiocie zarzutu trzeciego dotyczącego naruszenia art. 81 ust. 1 WE, art. 2 rozporządzenia nr 1/2003 oraz pkt 43 wytycznych
w sprawie pojęcia wpływu na handel zawartego w art. 81 [WE] i 82 [WE], a także braku uzasadnienia
Argumenty stron
Deltafina twierdzi, że Komisja nie wykazała w wystarczający sposób, że rozpatrywane praktyki ograniczające miały wpływ na
wymianę handlową między państwami członkowskimi.
W uzasadnieniu tego twierdzenia skarżąca podnosi przede wszystkim, że rozumowanie Komisji jest wewnętrznie sprzeczne, gdyż
z jednej strony w motywie 316 zaskarżonej decyzji instytucja ta twierdzi, że „porozumienie między przetwórcami a Deltafiną
[...] może wywrzeć [...] wpływ [bezpośredni lub pośredni, rzeczywisty lub potencjalny] na przepływy handlowe między Hiszpanią
a innymi państwami członkowskimi, ponieważ [jego] celem jest zapewnienie eksportu przetworzonego tytoniu hiszpańskiego”, a z drugiej
strony w motywie 412 zaskarżonej decyzji wskazuje, że „nie dysponuje decydującymi dowodami w kwestii rzeczywistych rynkowych
skutków naruszeń ze strony producentów i przetwórców”.
Następnie Deltafina kwestionuje okoliczność, iż Komisja przyjęła, że w niniejszej sprawie istnieje wpływ na wymianę handlową
między państwami członkowskimi „jedynie na podstawie obiektywnej przesłanki, według której produkt inny niż produkt wytworzony
na prawdopodobnym rynku właściwym może niekiedy być przedmiotem eksportu na inne rynki”. Komisja wzięła zatem pod uwagę rynek
usytuowany o poziom niżej niż rynek rozpatrywany w niniejszej sprawie, a mianowicie rynek tytoniu przetworzonego. Ponadto
Komisja nie opisała „sił występujących” na tym usytuowanym o poziom niżej rynku ani nie wyjaśniła, jaki wpływ na ten rynek
– przy czym chodzi tu o wpływ „antykonkurencyjny i istotny” – mogą mieć działania podejmowane na rynku rozpatrywanym w niniejszej
sprawie. Deltafina zarzuca Komisji również to, że nie wzięła ona pod uwagę faktu, iż rynek surowca tytoniowego jest wyłącznie
krajowy, gdyż przedsiębiorstwa spoza Hiszpanii nie są uznawane w Hiszpanii za przetwórców i nie mogą kupować surowca tytoniowego
od hiszpańskich producentów. Skarżąca dodaje, że nie istnieje import surowca tytoniowego pochodzącego z Hiszpanii ani jego
eksport do tego kraju.
Deltafina zarzuca także Komisji naruszenie pkt 43 wytycznych w sprawie pojęcia wpływu na handel zawartego w art. 81 [WE] i 82 [WE],
który stanowi w szczególności, że „[k]westia prawdopodobieństwa, że dane porozumienie będzie mieć pośredni lub potencjalny
wpływ na wymianę handlową, winna zostać wyjaśniona przez organ władzy [...], który podnosi, że może wystąpić istotny wpływ
na tę wymianę”, oraz że „[w]pływ hipotetyczny lub spekulatywny nie wystarczy, aby uzasadnić zastosowanie prawa wspólnotowego”
[tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak tłumaczenie wszystkich innych cytatów z wytycznych].
Deltafina podnosi wreszcie, że badany w niniejszej sprawie kartel przypomina „[kartel] obejmujący tylko jedno państwo członkowskie”
w rozumieniu pkt 78–82 wytycznych w sprawie pojęcia wpływu na handel zawartego w art. 81 [WE] i 82 [WE]. Dodaje, że z omawianych
wytycznych wynika także, że „zdolność karteli do zakłócania wymiany handlowej przejawia się zasadniczo w tym, że umożliwiają
one wykluczenie z rynku konkurentów z innych państw członkowskich”. Tymczasem zaskarżona decyzja nie zawiera żadnego elementu,
który umożliwiałby wykazanie istnienia w rozpatrywanej sytuacji skutku takiego wykluczenia. Według Deltafiny w rzeczywistości
bariery prawne, które uniemożliwiają zagranicznym przedsiębiorstwom przetwórczym prowadzenie działalności w Hiszpanii, oraz
charakterystyczne cechy surowca tytoniowego, które sprawiają, że surowiec ten winien być przetwarzany bezpośrednio po jego
zbiorze i w pobliżu miejsca zbioru, „czynią mało prawdopodobnym wystąpienie nawet skutków pośrednich, których zaistnienie
mogłoby przekształcić czysto hipotetyczny wpływ na wymianę handlową we wpływ potencjalny”.
Komisja stoi na stanowisku, że zarzut trzeci należy oddalić jako bezzasadny.
Przede wszystkim podkreśla ona, że przesłanka wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi jest spełniona, gdy
w świetle całości okoliczności prawnych i faktycznych analiza danego porozumienia pozwala przyjąć wystarczająco prawdopodobne
założenie, że może ono mieć bezpośredni bądź pośredni, rzeczywisty lub potencjalny wpływ na przepływy handlowe między państwami
członkowskimi. W rezultacie dla celów stosowania art. 81 WE nie jest konieczne wykazywanie, że wpływ na wymianę handlową rzeczywiście
wystąpił.
Komisja wskazuje następnie, że w motywach 316 i 317 zaskarżonej decyzji wyjaśniła, na jakich podstawach uznała, że rozpatrywane
praktyki ograniczające były „potencjalnie zdolne” do wywarcia wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Instytucja
ta uważa, iż między motywem 316 a 412 zaskarżonej decyzji nie zachodzi jakakolwiek sprzeczność.
Ponadto Komisja zwraca uwagę, iż Deltafina nie kwestionuje tezy, że porozumienie w sprawie cen zakupu surowca tytoniowego
może mieć wpływ na ceny tytoniu przetworzonego, ani faktu, że hiszpański tytoń przetworzony przeznaczany jest głównie na eksport.
Instytucja ta wyraża pogląd, że w świetle tych okoliczności nie musiała ona opisywać rynku tytoniu przetworzonego, by uznać,
że kartel mógł wywierać skutki dla eksportu tego produktu.
Komisja odpiera wreszcie argument Deltafiny, że skoro badany kartel przypomina kartel obejmujący tylko jedno państwo członkowskie,
to do niej należy wykazanie, że wywoływał on skutek w postaci wykluczenia konkurencji z innych państw członkowskich. W tym
względzie Komisja odsyła w szczególności do motywu 317 zaskarżonej decyzji.
Ocena Sądu
Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że wykładnia i zastosowanie zawartej w art. 81 ust. 1 WE i art. 82 WE przesłanki dotyczącej
skutków porozumień dla handlu między państwami członkowskimi muszą za punkt wyjścia przyjąć cel tej przesłanki, którym jest
określenie – w zakresie prawa regulującego konkurencję – granic obszarów objętych odpowiednio prawem wspólnotowym i prawem
państw członkowskich. Prawo wspólnotowe obejmuje zatem każdy kartel i każdą praktykę, które są w stanie zakłócić swobodę handlu
między państwami członkowskimi w taki sposób, że mogłyby zagrozić realizacji celów jednolitego rynku między tymi państwami,
w szczególności poprzez podział rynków krajowych lub zmianę struktury konkurencji na wspólnym rynku (wyroki Trybunału: z dnia
31 maja 1979 r. w sprawie 22/78 Hugin Kassaregister i Hugin Cash Registers przeciwko Komisji, Rec. s. 1869, pkt 17; z dnia
25 października 2001 r. w sprawie C‑475/99 Ambulanz Glöckner, Rec. s. I‑8089, pkt 47).
Aby decyzja, porozumienie lub praktyka były w stanie wpłynąć na handel między państwami członkowskimi, muszą one pozwalać
na przewidzenie – na podstawie całokształtu obiektywnych okoliczności prawnych lub faktycznych – z wystarczającym stopniem
prawdopodobieństwa, że mogą one wywrzeć wpływ bezpośredni lub pośredni, rzeczywisty lub potencjalny na przepływy handlowe
między państwami członkowskimi i to w taki sposób, iż budzą obawy, że mogą one przeszkodzić w realizacji jednolitego rynku
między państwami członkowskimi. Ponadto konieczne jest, by wpływ ten nie był nieznaczny (wyrok Trybunału z dnia 28 kwietnia
1998 r. w sprawie C‑306/96 Javico, Rec. s. I‑1983, pkt 16; ww. w pkt 166 wyrok w sprawie Ambulanz Glöckner, pkt 48).
W konsekwencji wpływ na wymianę wewnątrz Wspólnoty wynika zwykle z kombinacji wielu czynników, które wzięte z osobna niekoniecznie
byłyby decydujące (wyroki Trybunału: z dnia 21 stycznia 1999 r. w sprawach połączonych C‑215/96 i C‑216/96 Bagnasco i in.,
Rec. s. I‑135, pkt 47; z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑359/01 P British Sugar przeciwko Komisji, Rec. s. I‑4944, pkt 27).
W orzecznictwie wyjaśniono także, że art. 81 ust. 1 WE nie wymaga, by porozumienia przewidziane w tym postanowieniu znacząco
wpływały na handel wewnątrzwspólnotowy, lecz by ustalono, że porozumienia te mogą wywierać taki wpływ (zob. wyrok Trybunału
z dnia 23 listopada 2006 r. w sprawie C‑238/05 Asnef‑Equifax i Administración del Estado, Zb.Orz. s. I‑11125, pkt 43 i przytoczone
tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie należy stwierdzić, iż w zaskarżonej decyzji Komisja wykazała w wystarczający pod względem prawnym sposób,
że kartel przetwórców mógł wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
Mówiąc ściślej, w motywie 316 zaskarżonej decyzji Komisja słusznie uznała, że ta przesłanka zastosowania art. 81 WE jest spełniona
ze względu na fakt, że kartel przetwórców mógł wywierać skutki dla eksportu tytoniu przetworzonego z Hiszpanii do innych państw
członkowskich.
W tym względzie należy zaznaczyć, że – jak wynika z szeregu fragmentów zaskarżonej decyzji (zob. w szczególności motywy 20,
23, 27, 32, 84 zaskarżonej decyzji) – z jednej strony cena zakupu surowca tytoniowego wpływa bezpośrednio na cenę tytoniu
przetworzonego, a z drugiej strony hiszpański tytoń przetworzony przeznaczany jest głównie na eksport. Wskazane okoliczności
– których Deltafina nie kwestionuje – wystarczą, aby wykazać, że kartel przetwórców mógł wywierać skutki dla eksportu hiszpańskiego
tytoniu przetworzonego, wobec czego Deltafina nie może zarzucać Komisji, że nie opisała ona „sił występujących” na rynku tego
produktu.
Oczywiście przy ocenie, czy spełniona została przesłanka wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi, Komisja
wzięła pod uwagę produkt – tytoń przetworzony – rynku usytuowanego o poziom niżej niż rynek analizowany w niniejszej sprawie.
Jednakże – jak Deltafina wyraźnie przyznała w skardze – podejście to jest zgodne nie tylko z orzecznictwem, w którym uznano,
że wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi może być pośredni (zob. pkt 167 powyżej), ale także z wytycznymi
w sprawie pojęcia wpływu na handel zawartego w art. 81 [WE] i 82 [WE]. Tak więc pkt 38 wytycznych stanowi w szczególności,
że „nierzadko wpływ pośredni ma związek z produktami spokrewnionymi z produktami, których dotyczy rozpatrywane porozumienie
lub praktyka”, że „wpływ bezpośredni może mieć miejsce wówczas, gdy porozumienie lub praktyka wywiera skutki dla transgranicznej
działalności gospodarczej przedsiębiorstw w ten czy inny sposób wykorzystujących produkty, których dotyczy porozumienie lub
praktyka” i że „wpływ ten może na przykład występować wówczas, gdy rozpatrywane porozumienie lub praktyka odnosi się do półproduktu,
który sam nie jest przedmiotem wymiany handlowej między państwami członkowskimi, lecz który wykorzystywany jest w ramach wprowadzanego
do sprzedaży produktu końcowego”.
Ponadto wniosku Komisji, że kartel przetwórców może mieć wpływ na eksport hiszpańskiego tytoniu przetworzonego, a tym samym
na wewnątrzwspólnotową wymianę handlową, nie podważa wcale zawarte w motywie 412 zaskarżonej decyzji twierdzenie, że „[instytucja
ta] nie dysponuje decydującymi dowodami w kwestii rzeczywistych rynkowych skutków naruszeń popełnionych przez producentów
i przetwórców, nie jest bowiem możliwe określenie a posteriori poziomu cen, które byłyby stosowane na rynku surowca tytoniowego
w Hiszpanii, gdyby rozpatrywane praktyki nie miały miejsca”. W tej sformułowanej w kontekście badania wagi naruszenia tezie
Komisja ogranicza się bowiem do stwierdzenia, że nie jest w stanie precyzyjnie określić rzeczywistych skutków, jakie kartel
przetwórców wywiera na rynku. Nie wyklucza jednak, że może on wywierać takie skutki. Wprost przeciwnie – jak wskazano dokładniej
w pkt 245–259 poniżej – w zaskarżonej decyzji – przy ocenie wagi naruszenia Komisja wzięła pod uwagę okoliczność, że począwszy
od 1998 r. kartel przetwórców wywierał na rynku konkretne skutki.
Ponieważ sama analiza przeprowadzona przez Komisję w motywie 316 zaskarżonej decyzji ze wskazanych wyżej powodów dowodzi w wystarczający
sposób, że kartel przetwórców mógł wpłynąć na handel między państwami członkowskimi, nie zachodzi potrzeba badania argumentów,
jakie Deltafina podnosi przeciwko sformułowanej w motywie 317 zaskarżonej decyzji dodatkowej tezie Komisji, że „[s]kutkiem
porozumienia rozciągającego się na całe terytorium danego państwa członkowskiego jest bowiem, z samej jego istoty, umacnianie
podziałów rynków na poziomie krajowym i tym samym utrudnianie wzajemnej penetracji gospodarczej, której ma służyć traktat
[WE]”.
Co się tyczy wreszcie kwestii istotnej wagi wpływu kartelu przetwórców na wymianę handlową, należy stwierdzić, że w motywie
317 zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, iż kartel ten zrzeszał wszystkich liczących się w Hiszpanii przetwórców, że skupowali
oni prawie całość surowca tytoniowego wytwarzanego corocznie w Hiszpanii, że porozumienie dotyczyło całości zakupionego w ten
sposób surowca tytoniowego i że przetworzony surowiec tytoniowy przeznaczony był głównie na eksport. Okoliczności te dowodzą
w wystarczający pod względem prawnym sposób, że kartel przetwórców mógł wywierać istotne skutki dla wewnątrzwspólnotowej wymiany
handlowej.
W świetle wszystkich przedstawionych wyżej argumentów zarzut trzeci należy oddalić jako bezzasadny.
Nie można zatem uwzględnić żądań dotyczących stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.
3.
W przedmiocie żądań dotyczących obniżenia kwoty grzywny

W przedmiocie zarzutu czwartego dotyczącego naruszenia art. 2 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, pkt 1 A i pkt 5 lit. d)
wytycznych oraz zasad proporcjonalności, „równego traktowania i równych sankcji”, a także braku uzasadnienia
Streszczenie zaskarżonej decyzji
W motywach 404–458 zaskarżonej decyzji Komisja zbadała kwestię grzywien, jakie mają zostać nałożone na adresatów tego aktu.
W motywie 405 zaskarżonej decyzji Komisja przypomniała, że przy ustalaniu kwoty grzywny winna uwzględnić wagę i czas trwania
naruszenia.
W celu ustalenia kwoty wyjściowej, jaką należy przyjąć po pierwsze ze względu na wagę naruszenia, w motywach 407–414 zaskarżonej
decyzji Komisja oceniła „właściwą” wagę badanych naruszeń.
Przede wszystkim, w motywie 407 zaskarżonej decyzji, Komisja wskazała zatem, że w celu dokonania takiej oceny winna ona wziąć
pod uwagę właściwy charakter naruszenia, jego rzeczywisty wpływ na rynek, o ile da się go zmierzyć, a także rozmiar właściwego
rynku geograficznego.
Następnie, w motywie 408 zaskarżonej decyzji, Komisja stwierdziła, że „produkcja surowca tytoniowego w Hiszpanii stanowi 12%
produkcji wspólnotowej”, że „powierzchnia uprawna w tym kraju wynosi 14 571 ha i skupiona jest w autonomicznych wspólnotach
Estremadury (84%), Andaluzji (11,5%) oraz Kastylii-Léon (3%)” i że „rynek ma dość ograniczony rozmiar i skupiony jest raczej
w jednym regionie Hiszpanii”.
Ponadto w motywie 409 zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, że „istotę tych naruszeń uznaje się za bardzo poważną, ponieważ
dotyczą one ustalania cen na odmiany surowca tytoniowego w Hiszpanii oraz podziału jego ilości”.
Odnosząc się ściślej do przedstawicieli producentów, w motywie 410 zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, że uczestniczyli
oni w zawieraniu porozumień lub stosowaniu uzgodnionych praktyk, których celem było zasadniczo uzgadnianie przedziałów cenowych
według klasy jakości dla każdej z odmian surowca tytoniowego – w obrębie których negocjowali następnie ostateczne ceny, po
jakich dostarczano surowiec tytoniowy – oraz średniej ceny minimalnej w odniesieniu do producenta i grupy producentów. Komisja
dodała, że chociaż zakresy tych przedziałów cenowych były bardzo znaczne i mogły wahać się od 100 do 380% między kwotą minimalną
a maksymalną dla każdej odmiany surowca tytoniowego, to jednak uzgadniając minimalny poziom średnich cen – w odniesieniu do
producenta i grupy producentów – przedstawiciele producentów dążyli do podniesienia końcowych cen sprzedaży surowca tytoniowego
ponad poziom, który wynikał z wolnej gry konkurencyjnej.
W odniesieniu do przetwórców hiszpańskich i Deltafiny, w motywie 411 zaskarżonej decyzji Komisja podkreśliła, że podmioty
te, poza tym, że porozumiały się także w przedmiocie przedziałów cenowych dla każdej odmiany jakościowej oraz warunków dodatkowych,
to jeszcze „zawarły tajne porozumienie dotyczące szeregu innych aspektów cen i ilości przeznaczonych do sprzedaży, w szczególności
zaś średniej (maksymalnej) ceny dostawy każdej odmiany surowca tytoniowego (bez rozróżniania go ze względu na jakość) oraz
ilości surowca tytoniowego przeznaczonego do zakupu przez każdego z przetwórców”. Komisja dodała, że począwszy od 1998 r.
podmioty te stosowały także złożone mechanizmy wynagrodzeń i przepływów pieniężnych, w celu zapewnienia, by ich tajne porozumienie
w sprawie cen i ilości surowca było przestrzegane.
Wreszcie w motywie 412 zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, że „nie dysponuje decydującymi dowodami w kwestii rzeczywistych
rynkowych skutków naruszeń popełnionych przez producentów i przetwórców”, ponieważ „nie jest możliwe określenie a posteriori
poziomu cen, które byłyby stosowane na rynku surowca tytoniowego w Hiszpanii, gdyby rozpatrywane praktyki nie miały miejsca”.
W kolejnym motywie zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, że „można jednak uznać, iż co najmniej od 1998 r. w wyniku tajnych
uzgodnień w przedmiocie cen oraz ilości, dokonywanych przed zawarciem umów kontraktacji i po ich zawarciu, aż do przeprowadzenia
ostatecznych transakcji, kartel przetwórców był w pełni zorganizowany oraz funkcjonalny [...] i powinien był wywierać rzeczywisty
wpływ na rynek”.
W motywie 414 zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, że w świetle powyższych rozważań obydwa te naruszenia należy uznać za
„bardzo poważne”. Wyjaśniła jednak, że „weźmie pod uwagę względnie ograniczone rozmiary rynku produktu”.
Po drugie Komisja potraktowała zainteresowane przedsiębiorstwa w zróżnicowany sposób, uznając, że należy wziąć pod uwagę konkretną
wagę każdego przedsiębiorstwa, a więc rzeczywisty wpływ jego nielegalnych działań na konkurencję, tak aby skutek odstraszający
grzywny nałożonej na każde z przedsiębiorstw był proporcjonalny do jego udziału w objętych sankcjami nielegalnych działaniach
(motyw 415 zaskarżonej decyzji).
Tak więc Komisja dokonała przede wszystkim rozróżnienia między kartelem przetwórców (motywy 416–424 zaskarżonej decyzji) a kartelem
przedstawicieli producentów (motywy 425–431 zaskarżonej decyzji).
Następnie, w odniesieniu do kartelu przetwórców, Komisja uznała, że „grzywny należy zróżnicować z uwagi na stopień uczestnictwa
w nielegalnych działaniach oraz pozycję rynkową każdej z zaangażowanych stron” (motyw 416 zaskarżonej decyzji).
W tym względzie Komisja stwierdziła, że „na Deltafinę należy nałożyć najwyższą wyjściową kwotę grzywny z powodu jej pierwszoplanowej
pozycji rynkowej, jako głównego nabywcy przetworzonego tytoniu hiszpańskiego (jej stosunki handlowe z Cetarsą, Agroexpansión
i Taes opisane zostały w motywach 20, 21 i 27)”. Według Komisji „siła nabywcza Deltafiny świadczy o tym, że spółka ta była
w stanie silniej niż jakikolwiek inny podmiot wpływać na zachowania przetwórców hiszpańskich” (motyw 417 zaskarżonej decyzji).
Co się tyczy przetwórców hiszpańskich, Komisja stwierdziła, że ich „udział” w nielegalnych działaniach „można w przybliżeniu
uznać za podobny” (motyw 418 zaskarżonej decyzji). Zaznaczyła ona, że trzeba jednak wziąć pod uwagę różnice wielkości i udziału
w rynku każdego z zaangażowanych przetwórców.
Na tej podstawie Komisja podzieliła przetwórców hiszpańskich na trzy kategorie:
–        w kategorii pierwszej umieściła Cetarsę, powołując się na fakt, że spółka ta, posiadająca wynoszący około 67% udział w rynku
zakupów hiszpańskiego surowca tytoniowego, jest zdecydowanym liderem wśród przetwórców hiszpańskich, wobec czego należy zastosować
względem niej najwyższą kwotę wyjściową (motyw 419 zaskarżonej decyzji);
–        w kategorii drugiej umieściła Agroexpansión i WWTE, wskazując, że każda z tych spółek posiada udział w rynku wynoszący około
15%, wobec czego należy zastosować względem nich tę samą kwotę wyjściową (motyw 420 zaskarżonej decyzji);
–        wreszcie w kategorii trzeciej Komisja umieściła Taes, ze względu na okoliczność, że udział tej spółki w rynku wynosi jedynie
1,6%, a zatem należy wobec niej zastosować najniższą kwotę wyjściową (motyw 421 zaskarżonej decyzji).
Ponadto, w celu zapewnienia odstraszającego skutku grzywny, Komisja uznała, że do kwot wyjściowych ustalonych dla WWTE oraz
Agroexpansión należy zastosować współczynnik mnożenia. Komisja wskazała w tym względzie, że te dwie spółki, mimo że ich udziały
w rynku hiszpańskim są stosunkowo niskie, należą do grup wielonarodowych posiadających „znaczną siłę gospodarczą i finansową”
oraz że „[p]oza tym działały [one] pod wpływem decyzji podejmowanych przez właściwe spółki macierzyste” (motyw 422 zaskarżonej
decyzji). Komisja uznała zatem, że konieczne jest zwiększenie kwoty wyjściowej grzywny nałożonej na te spółki w drodze zastosowania
współczynnika uwzględniającego z jednej strony wielkość grup, do których przynależą, a z drugiej strony stosunek ich rozmiaru
do rozmiaru pozostałych przetwórców hiszpańskich (motyw 423 zaskarżonej decyzji). Wobec WWTE Komisja zastosowała zatem współczynnik
mnożenia wynoszący 1,5 – czyli podwyższyła kwotę wyjściową o 50%, a wobec Agroexpansión współczynnik mnożenia wynoszący 2
– czyli podwyższyła kwotę wyjściową o 100%.
W świetle tych wszystkich okoliczności w motywie 424 zaskarżonej decyzji Komisja ustaliła kwoty wyjściowe grzywien w sposób
następujący:
–        Deltafina:          8 000 000 EUR
–        Cetarsa:                8 000 000 EUR
–        WWTE:             1 800 000 EUR x 1,5 = 2 700 000 EUR
–        Agroexpansión: 1 800 000 EUR x 2 = 3 600 000 EUR
–        Taes:                   200 000 EUR
W odniesieniu do przedstawicieli producentów Komisja uznała, że na każdego z nich należy nałożyć jedynie grzywnę w symbolicznej
wysokości 1000 EUR (motywy 425, 430 zaskarżonej decyzji). Komisja uzasadnia swe stanowisko faktem, że „ramy prawne dotyczące
wspólnych negocjacji w zakresie standardowych umów mogły stwarzać pewne wątpliwości dotyczące legalności postępowania przedstawicieli
producentów i przetwórców w konkretnym kontekście wspólnych negocjacji standardowych umów” (motyw 428 zaskarżonej decyzji).
Komisja wskazała także, iż należy mieć na względzie okoliczność, że „same negocjacje w sprawie standardowych umów oraz ich
wyniki były dobrze ugruntowaną praktyką publiczną i [...] żaden z organów nigdy nie kwestionował ich zgodności z prawem wspólnotowym
ani z prawem hiszpańskim, do momentu wszczęcia niniejszego postępowania” (motyw 429 zaskarżonej decyzji).
Argumenty stron
W ramach zarzutu czwartego – podniesionego posiłkowo – Deltafina twierdzi zasadniczo, że przy ocenie wagi naruszenia i przy
ustalaniu kwoty wyjściowej nałożonej na nią grzywny Komisja postąpiła wbrew wytycznym oraz naruszyła zasadę proporcjonalności,
a także zasadę „równego traktowania i równości sankcji”. Deltafina podnosi także, że zaskarżona decyzja nie zawiera wystarczającego
uzasadnienia.
W ramach zarzutu czwartego Deltafina formułuje szereg tez i argumentów, które można zgrupować w siedmiu grupach.
Po pierwsze skarżąca kwestionuje okoliczność, że Komisja uznała naruszenie za „bardzo poważne”, mimo stwierdzenia, że właściwy
rynek miał „względnie ograniczone rozmiary”.
Po drugie skarżąca zarzuca Komisji to, że uznała naruszenie za bardzo poważne, mimo iż nie dysponowała żadnymi dowodami w kwestii
ich konkretnych skutków rynkowych, wobec czego naruszyła pkt 1 A wytycznych. Powołując się na sprawozdanie z dnia 13 stycznia
2005 r. sporządzone przez swego ekonomistę, spółka ta twierdzi, że wynika z niego, iż zarzucane jej zachowania prawdopodobnie
nie wywarły skutków na hiszpańskim rynku surowca tytoniowego. Mówiąc ściślej, w sprawozdaniu tym wykazano, że ceny głównej
odmiany hiszpańskiego tytoniu w okresie trwania naruszenia nie tylko nie ustabilizowały się ani nie spadły, ale wzrosły o 21%
i że w tym samym okresie „odnotowano ich zasadniczą zbieżność z cenami europejskimi i [...] światowymi”.
Po trzecie Deltafina twierdzi, że zaskarżona decyzja jest wewnętrznie sprzeczna, gdyż z jednej strony w motywie 413 Komisja
wskazała, że „kartel przetwórców był w pełni zorganizowany oraz funkcjonalny”, a z drugiej strony w motywach 85, 88, 111,
113, 122, 126, 130, 133, 144, 175, 186, 206, 229, 231, 232, 233, 235, 239, 244, 255, 256, 257, 284, 294, 295, 296, 307 i 319
doszła do przeciwnych wniosków.
Po czwarte Deltafina utrzymuje, że Komisja wypaczyła fakty, wskazując w motywie 417 zaskarżonej decyzji, że spółka ta była
głównym nabywcą przetworzonego tytoniu hiszpańskiego i że dzięki swej sile nabywczej mogła wpływać na zachowania hiszpańskich
przetwórców. W uzasadnieniu swych twierdzeń skarżąca ponownie powołuje się na sprawozdanie swego ekonomisty z dnia 13 stycznia
2005 r., a konkretnie na zawartą w nim tabelę nr 5, z której wynika, że jeśli chodzi o zakupy przetworzonego tytoniu hiszpańskiego,
to w okresie trwania naruszenia jej średni udział w rynku wynosił 27,5%, udział grupy Dimon (w tym Agroexpansión) wynosił
25,2%, udział Cetarsy – 31,6%, zaś udział Standard Commercial Tobacco Co., Inc (w tym WWTE) – około 15%.
Deltafina podnosi także, że wbrew temu, co wynika ze streszczenia zaskarżonej decyzji opublikowanego w Dzienniku Urzędowym
zgodnie z art. 30 rozporządzenia nr 1/2003, nie była ona „najważniejszym klientem trzech hiszpańskich przetwórców”. Powołując
się na tabelę nr 7 zamieszczoną we wskazanym wyżej sprawozdaniu swego ekonomisty, skarżąca wyjaśnia, że w okresie trwania
naruszenia zakupiła całość surowca wyprodukowanego przez swą spółkę zależną Taes, średnio 32,2% surowca wytworzonego przez
Cetarsę, średnio 19,8% surowca wytworzonego przez Agroexpansión oraz niewielką część surowca wytworzonego przez WWTE. W rzeczywistości
– według Deltafiny – głównym klientem Cetarsy był „klient historyczny”, z którym spółka ta była powiązana, a mianowicie Altadis
SA (dawniej Tabacalera), głównym klientem Agroexpansión była grupa Dimon, zaś głównym klientem WWTE była grupa Standard.
Deltafina krytykuje wreszcie stanowisko Komisji, która twierdzi, że przy ustalaniu wielkości udziałów w rynku hiszpańskiego
tytoniu przetworzonego należy pominąć transakcje sprzedaży przeprowadzone między Cetarsą a Tabacalerą/Altadis (zob. pkt 218
poniżej).
Po piąte Deltafina wskazuje, iż w zaskarżonej decyzji Komisja przyznała, że „ramy prawne dotyczące wspólnych negocjacji w zakresie
standardowych umów mogły stwarzać pewne wątpliwości dotyczące legalności postępowania przedstawicieli producentów i przetwórców
w konkretnym kontekście wspólnych negocjacji standardowych umów” (motyw 428 zaskarżonej decyzji) oraz że „same negocjacje
w sprawie standardowych umów oraz ich wyniki były dobrze ugruntowaną praktyką publiczną i [...] żaden z organów nigdy nie
kwestionował ich zgodności z prawem wspólnotowym ani z prawem hiszpańskim, do momentu wszczęcia niniejszego postępowania”
(motyw 429 zaskarżonej decyzji). Skarżąca zaznacza, że okoliczności te doprowadziły do tego, że Komisja nałożyła symboliczne
grzywny w kwocie 1000 EUR jedynie na samych producentów, oraz krytykuje fakt, że w zaskarżonej decyzji Komisja nie wyjaśniła,
dlaczego w odniesieniu do skarżącej nie zastosowano tego samego rozwiązania. Deltafina twierdzi ponadto, że Komisja naruszyła
pkt 5 lit. d) wytycznych, który stanowi, że w razie nałożenia symbolicznej grzywny w kwocie 1000 EUR „[u]zasadnienie nałożenia
[takiej] grzywny powinno być zawarte w decyzji”.
Po szóste, powołując się na zasadę „równości sankcji”, Deltafina zarzuca Komisji, że przy ocenie wagi naruszenia nie wzięła
pod uwagę okoliczności, że – inaczej niż w przypadku przetwórców hiszpańskich – skarżącej nie zarzucono „działań w zakresie
zawierania nielegalnych porozumień i prowadzenia negocjacji wertykalnych z producentami, ich związkami i spółdzielniami”.
Wreszcie po siódme Deltafina podnosi, że Komisja naruszyła zasadę równego traktowania, ponieważ w istotny sposób odstąpiła
od swej dotychczasowej praktyki w dziedzinie obliczania wysokości grzywien w odniesieniu do karteli zrzeszających przedsiębiorstwa
prowadzące działalność jedynie na rynku produktu, na którym wystąpiły inkryminowane praktyki. Odsyłając do drugiego sprawozdania
swego ekonomisty z dnia 13 stycznia 2005 r., spółka ta twierdzi, że w okresie przypadającym na lata 1991–2004 wysokość grzywien
nałożonych na kartele tego rodzaju wynosiła średnio 0,91% wartości właściwego rynku. Skarżąca zarzuca także Komisji, że w zaskarżonej
decyzji nie wyjaśniła, na jakiej podstawie uznała, że odstąpienie od dotychczasowej praktyki jest niezbędne.
Wobec powyższego Deltafina wnosi do Sądu o obniżenie kwoty nałożonej na nią grzywny.
Komisja utrzymuje, że żadna z siedmiu części zarzutu czwartego nie jest zasadna.
W pierwszej kolejności Komisja twierdzi, że przy obliczaniu kwoty wyjściowej grzywny wzięła pod uwagę ograniczone rozmiary
właściwego rynku, mimo że badane naruszenie, ze względu na jego charakter, uznano za „bardzo poważne”.
W drugiej kolejności Komisja odpiera argument Deltafiny, która twierdzi, że instytucja ta nie dysponowała żadnymi dowodami
w kwestii konkretnych skutków rynkowych badanego naruszenia.
W tym względzie Komisja wskazuje po pierwsze, że ograniczające praktyki dotyczące ustalania cen i podziału źródeł zaopatrzenia
stanowiły same w sobie bardzo poważne naruszenia, nawet w braku dowodów dotyczących konkretnych skutków rynkowych tych praktyk
(wyrok Sądu z dnia 14 maja 1998 r. w sprawie T‑348/94 Enso Española przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1875, pkt 232; ww. w pkt 77
wyrok Sądu w sprawie European Nigth Services i in. przeciwko Komisji, pkt 136).
Po drugie, odsyłając do motywu 413 zaskarżonej decyzji, Komisja powtarza, że kartel przetwórców był w pełni zorganizowany
oraz funkcjonalny, przynajmniej począwszy od 1998 r., i wskazuje, iż uzasadniony był wniosek, że mógł on wywierać skutki na
rynku, nawet jeśli skutki te były niewymierne. Komisja dodaje, że gdyby kartel nie mógł oddziaływać na poziom cen surowca
tytoniowego, przetwórcy i Deltafina nie mieliby żadnego powodu, by uczestniczyć w nim przez ponad pięć lat.
Po trzecie Komisja twierdzi, że treść sprawozdania ekonomisty Deltafiny z dnia 13 stycznia 2005 r. nie świadczy o braku konkretnego
oddziaływania kartelu przetwórców na rynek.
W trzeciej kolejności Komisja podnosi, że motyw 413 zaskarżonej decyzji nie pozostaje w sprzeczności z żadnym innym ze wskazanych
przez Deltafinę motywów decyzji.
W czwartej kolejności Komisja utrzymuje, że nie popełniła błędu, uznając, że Deltafina zajmowała pierwszoplanową pozycję na
hiszpańskim rynku zakupu surowca tytoniowego.
W tym względzie Komisja zwraca uwagę, że w sprawozdaniu z dnia 13 stycznia 2005 r. wyznaczony przez Deltafinę ekonomista wśród
nabywców tytoniu przetworzonego wymienił Cetarsę, mimo iż spółka ta nie nabywa tytoniu przetworzonego od osób trzecich. Komisja
twierdzi, że jeśli ekonomista ten uwzględnił w globalnej wielkości sprzedaży na hiszpańskim rynku tytoniu przetworzonego transakcje
sprzedaży realizowane przez Cetarsę na rzecz Tabacalery/Altadis, to dane zawarte w jego sprawozdaniu nie są realistyczne,
gdyż transakcji tych nie można porównać z transakcjami sprzedaży eksporterom trzecim (takim jak Universal/Deltafina, Standard
i Dimon), które leżą u podstaw dynamiki kartelu przetwórców. Komisja wskazuje, że aż do połowy lat 90 XX w.. Cetarsa sprzedawała
praktycznie cały przetworzony przez siebie tytoń spółce Tabacalera i że oba te przedsiębiorstwa były, przynajmniej do 1998 r.,
kontrolowane przez państwo. Instytucja ta stoi zatem na stanowisku, że w pierwszych latach działalności kartelu przetwórców,
a mianowicie w latach 1996–1998, transakcje handlowe między Tabacalerą a Cetarsą przypominały sprzedaż w ramach tej samej
grupy i że nie mogą one być brane pod uwagę przy obliczaniu ilości tytoniu nabytego przez osoby trzecie („tytoń eksportowy”).
Według Komisji, gdyby pominąć transakcje sprzedaży między Cetarsą a Tabacalerą/Altadis, średni udział Deltafiny w hiszpańskim
rynku zakupu tytoniu przetworzonego w latach 1996–2001 przewyższałby znacznie 27,5% i byłby w każdym razie udziałem największym.
Komisja dodaje, iż nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że Deltafina była także głównym klientem Cetarsy, Agroexpansión
i Taes.
Odwołując się do pewnych fragmentów zaskarżonej decyzji, Komisja zwraca wreszcie uwagę, że Deltafina utrzymywała jeszcze inne
„stosunki handlowe” z przetwórcami, skoro „podpisała z Cetarsą umowy dotyczące przetwarzania i młócenia części tytoniu pochodzącego
od Taes i Agroexpansión”.
Według Komisji, dzięki zakupom tytoniu od Taes, Agroexpansión i Cetarsy i dzięki zawarciu z Cetarsą umów dotyczących przetwarzania
tytoniu pochodzącego od Taes, Deltafina odgrywała „rzeczywiście szczególną” rolę na rynku hiszpańskim.
W piątej kolejności Komisja podnosi, że w zaskarżonej decyzji wystarczająco uzasadniła swą ocenę konsekwencji, jakie dla zachowań
różnych zainteresowanych przedsiębiorców i związków powoduje wynikająca z hiszpańskich uregulowań prawnych niepewność.
W szóstej kolejności Komisja odpiera jako bezzasadną krytykę okoliczności, że nie wzięto pod uwagę faktu, iż Deltafinie nie
zarzucono uczestnictwa „[w] nielegalnych rozmowach i negocjacjach wertykalnych z producentami, ich związkami i spółdzielniami”.
W siódmej kolejności Komisja podnosi, że nigdy nie zobowiązała się – ani formalnie, ani nieformalnie – do przestrzegania wskazanej
przez Deltafinę praktyki w dziedzinie obliczania wysokości grzywien. Ponadto instytucja ta przypomina, że przy ustalaniu kwot
grzywien, w ramach rozporządzenia nr 1/2003, dysponuje ona szerokim zakresem uprawnień dyskrecjonalnych, że ocenia wagę naruszenia
na podstawie licznych elementów niewynikających z obowiązkowej lub wyczerpującej listy kryteriów, które należy uwzględnić,
i że jej wcześniejsza praktyka decyzyjna nie wyznacza sama w sobie ram prawnych odnośnie do grzywien w dziedzinie konkurencji,
gdyż ramy te wyznaczone są jedynie w rozporządzeniu nr 1/2003.
Ocena Sądu
Przed zbadaniem poszczególnych argumentów podniesionych przez Deltafinę należy przedstawić kilka uwag ogólnych w przedmiocie
określania kwoty grzywien, a ściślej rzecz biorąc – w przedmiocie oceny wagi naruszenia.
–       Uwagi ogólne
Zgodnie z art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, „[p]rzy ustalaniu wysokości grzywny uwzględnia się ciężar i czas trwania
naruszenia”. To samo sformułowanie figurowało w art. 15 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 17, które obowiązywało w czasie,
gdy popełniono naruszenie rozpatrywane w niniejszej sprawie.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Komisja dysponuje swobodą uznania w zakresie ustalania wysokości grzywien celem doprowadzenia
do tego, ażeby zachowania przedsiębiorstw były zgodne z regułami konkurencji (wyroki Sądu: z dnia 6 kwietnia 1995 r. w sprawie
T‑150/89 Martinelli przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1165, pkt 59; z dnia 11 grudnia 1996 r. w sprawie T‑49/95 Van Megen Sports
przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1799, pkt 53; z dnia 21 października 1997 r. w sprawie T‑229/94 Deutsche Bahn przeciwko Komisji,
Rec. s. II‑1689, pkt 127).
Z utrwalonego orzecznictwa wynika także, że wagę naruszeń wspólnotowego prawa konkurencji należy ustalać na podstawie dużej
ilości kryteriów, do których należą szczególne okoliczności sprawy, jej kontekst i odstraszające działanie grzywien, przy
czym nie ma potrzeby ustalania wiążącej lub wyczerpującej listy kryteriów, które należy obowiązkowo uwzględnić (zob. wyrok
Trybunału z dnia 28 czerwca 2005 r. w sprawach połączonych C‑189/02 P, C‑202/02 P, od C‑205/02 P do C‑208/02 P i C‑213/02 P
Dansk Rørindustri i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑5425, pkt 241; ww. w pkt 34 wyrok Trybunału w sprawie Dalmine przeciwko
Komisji, pkt 129).
W niniejszej sprawie z zaskarżonej decyzji wynika, że Komisja ustaliła kwotę grzywny nałożonej na poszczególnych jej adresatów
przy zastosowaniu metody ogólnej, którą opisała w wytycznych, mimo że w samej decyzji nie wspomniała wyraźnie o tym dokumencie.
Wytycznych nie można uznać za normę prawną, której w każdym razie musi przestrzegać administracja, lecz za normę postępowania,
która stanowi pewną wskazówkę dla praktyki administracyjnej i od której administracja nie może odstąpić w konkretnym przypadku
bez podania powodów, które byłyby zgodne z zasadą równego traktowania (zob. wyrok Trybunału z dnia 18 maja 2006 r. w sprawie
C‑397/03 P Archer Daniels Midland i Archer Daniels Midland Ingredients przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑4429, pkt 91 i przytoczone
tam orzecznictwo). Fakt, że Komisja przedstawiła w wytycznych swoje podejście w zakresie oceny wagi naruszenia, nie wyklucza,
że może ona dokonać oceny tego kryterium w sposób całościowy, z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności, w tym również
elementów, które nie zostały wyraźnie wymienione w wytycznych (wyrok Sądu z dnia 14 grudnia 2006 r. w sprawach połączonych
od T‑259/02 do T‑264/02 i T‑271/02 Raiffeisen Zentralbank Österreich i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑5169, pkt 237).
Według przewidzianej w wytycznych metody Komisja przy ustalaniu kwoty grzywien, które mają zostać nałożone na rozpatrywane
przedsiębiorstwa, za punkt wyjścia przyjmuje kwotę określoną w zależności od „właściwej” wagi naruszenia. Przy ocenie wagi
naruszenia należy wziąć pod uwagę jego charakter, rzeczywisty wpływ na rynek – tam gdzie może to być zmierzone – oraz rozmiar
właściwego rynku geograficznego (pkt 1 A akapit pierwszy).
W tym kontekście naruszenia zostały podzielone na trzy kategorie, a mianowicie: „naruszenia o małym znaczeniu”, dla których
kwota możliwych grzywien może wynosić od 1000 do 1 mln EUR, „poważne naruszenia”, dla których kwota możliwych grzywien może
wynosić od 1 mln do 20 mln EUR oraz „bardzo poważne naruszenia”, dla których kwota możliwych grzywien przekracza 2 mln EUR
(pkt 1 A akapit drugi tiret od pierwszego do trzeciego). W ramach każdej z tych kategorii możliwa skala grzywien umożliwia
stosowanie zróżnicowanego traktowania przedsiębiorstw w zależności od charakteru popełnionych naruszeń (pkt 1 A akapit trzeci).
Co się tyczy naruszeń bardzo poważnych Komisja wyjaśnia, że chodzi tu zasadniczo o ograniczenia horyzontalne, takie jak „kartele
cenowe” i podział rynku, lub inne praktyki, które narażają na szwank prawidłowe funkcjonowanie jednolitego rynku, takie jak
podział krajowych rynków oraz wyraźne nadużywanie pozycji dominującej przez przedsiębiorstwa posiadające rzeczywisty monopol
(pkt 1 A akapit drugi tiret trzecie).
Ponadto należy zaznaczyć, że trzy wskazane w pkt 231 powyżej aspekty oceny wagi naruszenia nie mają tej samej wartości przy
ocenie ogólnej. Charakter naruszenia odgrywa zasadniczą rolę w szczególności przy badaniu przesłanek „bardzo poważnych” naruszeń.
W tym względzie z opisu bardzo poważnych naruszeń zawartego w wytycznych wynika, że porozumienia lub uzgodnione praktyki,
których celem jest ustalenie cen lub podział rynków, mogą na podstawie samego ich charakteru spowodować uznanie ich za „bardzo
poważne”, bez konieczności dokonania charakterystyki tych zachowań z punktu widzenia wpływu na rynek czy określonego obszaru
geograficznego. Wniosek ten poparty jest faktem, że o ile opis poważnych naruszeń wyraźnie wspomina o wpływie na rynek oraz
skutkach wywoływanych na dużych obszarach wspólnego rynku, to opis bardzo poważnych naruszeń nie zawiera żadnego wymogu konkretnego
wpływu na rynek ani skutków dotyczących określonego obszaru (zob. podobnie wyroki Sądu: z dnia 27 lipca 2005 r. w sprawach
połączonych od T‑49/02 do T‑51/02 Brasserie nationale i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑3033, pkt 178; z dnia 25 października
2005 r. w sprawie T‑38/02 Groupe Danone przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑4407, pkt 150).
Wreszcie pomiędzy tymi trzema aspektami oceny wagi naruszenia istnieje wzajemna zależność w takim znaczeniu, że duża waga
naruszenia w świetle danego aspektu może kompensować mniejszą wagę naruszenia w świetle innych aspektów (ww. w pkt 230 wyrok
w sprawie Raiffeisen Zentralbank Österreich i in. przeciwko Komisji, pkt 241).
–       W przedmiocie części pierwszej zarzutu dotyczącej niewzięcia pod uwagę względnie ograniczonych rozmiarów rynku produktu
Z motywu 408 zaskarżonej decyzji wynika, że przy ocenie wagi naruszenia Komisja wzięła pod uwagę ograniczone rozmiary zarówno
właściwego rynku geograficznego, jak i właściwego rynku produktu.
Z brzemienia tego motywu w związku z motywem 409 zaskarżonej decyzji (zob. pkt 184 powyżej), a w szczególności z faktu posłużenia
się w drugim z wymienionych motywów przysłówkiem „jednak” wynika, że Komisja uznała, iż pomimo ograniczonych rozmiarów obu
tych rynków naruszenie należy zakwalifikować jako „bardzo poważne”, gdyż „polega ono na ustalaniu cen odmian surowca tytoniowego
w Hiszpanii i podziale ilości”.
Przede wszystkim należy stwierdzić, że ocena ta jest zasadna.
Zgodnie z wytycznymi, zasięg rynku geograficznego stanowi bowiem jedno z trzech podstawowych kryteriów przy dokonywaniu ogólnej
oceny wagi naruszenia. Wśród tych nawzajem od siebie zależnych kryteriów, charakter naruszenia odgrywa zasadniczą rolę (zob.
pkt 233, 234 powyżej).
Niewątpliwie zarzucane przetwórcom i Deltafinie naruszenie, polegające na ustalaniu cen różnych odmian surowca tytoniowego
w Hiszpanii oraz na podziale ilości surowca tytoniowego, jakie mają zostać zakupione od producentów, stanowi naruszenie bardzo
poważne ze względu na swój charakter. Należy w tym względzie pamiętać, że art. 81 ust. 1 lit. a), b) i c) WE wyraźnie uznaje
za niezgodne ze wspólnym rynkiem porozumienia i uzgodnione praktyki, które polegają odpowiednio na ustalaniu w sposób bezpośredni
lub pośredni cen zakupu lub sprzedaży albo innych warunków transakcji, ograniczaniu lub kontrolowaniu produkcji, rynków, rozwoju
technicznego lub inwestycji oraz podziale rynków lub źródeł zaopatrzenia. Naruszenia tego rodzaju, zwłaszcza gdy chodzi o porozumienia
horyzontalne, są kwalifikowane przez orzecznictwo jako szczególnie poważne, gdyż stanowią bezpośrednią interwencję w podstawowe
parametry konkurencji na właściwym rynku (wyrok Sądu z dnia 11 marca 1999 r. w sprawie T‑141/94 Thyssen Stahl przeciwko Komisji,
Rec. s. II‑347, pkt 675), lub jako oczywiste naruszenia wspólnotowych reguł konkurencji (wyrok Sądu z dnia 14 maja 1998 r.
w sprawie T‑311/94 BPB de Eendracht przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1129, pkt 303). Należy również przypomnieć, że na bardzo
poważne naruszenia w rozumieniu pkt 1 A akapit drugi tiret trzecie wytycznych składają się głównie „ograniczenia poziome takie
jak »kartele cenowe« i podział rynku”. Należy także mieć na względzie okoliczność – wskazaną przez Komisję w motywie 411 zaskarżonej
decyzji – że porozumienie przetwórców zawierało element tajemnicy, co podkreśla wagę naruszenia.
Poza tym zasięg rynku geograficznego nie jest kryterium niezależnym w tym znaczeniu, że tylko naruszenia dotyczące większości
państw członkowskich mogłyby być uznane za „bardzo poważne”. Ani traktat, ani rozporządzenie nr 17 czy rozporządzenie nr 1/2003,
ani też wytyczne i orzecznictwo nie pozwalają uznać, że tylko ograniczenia na bardzo szerokim rynku geograficznym mogą być
tak zakwalifikowane (wyrok Sądu z dnia 18 lipca 2005 r. w sprawie T‑241/01 Scandinavian Airlines System przeciwko Komisji,
Zb.Orz. s. II‑2917, pkt 87).
Ograniczone rozmiary właściwego rynku geograficznego nie stoją zatem na przeszkodzie uznaniu stwierdzonego w niniejszej sprawie
naruszenia za „bardzo poważne”.
Wniosek ten odnosi się a fortiori także do kwestii ograniczonych rozmiarów właściwego rynku produktu, gdyż wielkość rynku
produktu nie jest zasadniczo elementem, który należy obowiązkowo uwzględnić, ale jedynie jedną z wielu istotnych okoliczności
służących ocenie wagi naruszenia i ustaleniu kwoty grzywny (zob. podobnie ww. w pkt 132 wyrok w sprawie Dalmine przeciwko
Komisji, pkt 132).
Należy także zaznaczyć, że mimo iż Komisja uznała, że ograniczone rozmiary właściwego rynku geograficznego i właściwego rynku
produktu nie stoją na przeszkodzie uznaniu naruszenia za bardzo ciężkie, to jednak w pełni uwzględniła ona te ograniczone
rozmiary przy ustalaniu kwot wyjściowych grzywien, które określone zostały na podstawie wagi naruszenia (zob. w szczególności
motyw 414 zaskarżonej decyzji). Tak więc w odniesieniu do Deltafiny Komisja przyjęła kwotę wyjściową wynoszącą jedynie 8 000 000 EUR,
chociaż zgodnie z wytycznymi, wobec stwierdzenia naruszenia bardzo poważnego, mogła ona zastosować kwotę wyjściową wynoszącą
co najmniej 20 000 000 EUR.
Wobec powyższego pierwszą część zarzutu czwartego należy oddalić jako bezzasadną.
–       W przedmiocie części drugiej zarzutu dotyczącej oceny rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek
Tytułem wstępu należy przypomnieć, że zgodnie z pkt 1 A akapit pierwszy wytycznych „[p]rzy ocenie wagi naruszenia należy wziąć
pod uwagę jego charakter, rzeczywisty wpływ na rynek, tam gdzie może to być zmierzone, oraz rozmiar właściwego rynku geograficznego”.
Należy także pamiętać, że charakter naruszenia odgrywa zasadniczą rolę w szczególności przy badaniu przesłanek bardzo poważnych
naruszeń i że porozumienia lub uzgodnione praktyki, których celem jest ustalenie cen lub podział rynków, mogą na podstawie
samego ich charakteru spowodować uznanie ich za „bardzo poważne”, bez konieczności dokonania charakterystyki tych zachowań
z punktu widzenia wpływu na rynek czy określonego obszaru geograficznego (zob. pkt 233 powyżej).
W zaskarżonej decyzji, przy ocenie wagi naruszenia, Komisja wzięła pod uwagę okoliczność, że począwszy od 1998 r. kartel przetwórców
wywierał rzeczywiste skutki na rynku, mimo iż z jednej strony uznała już to naruszenie za „bardzo poważne” ze względu na jego
charakter (motywy 409–411 zaskarżonej decyzji), a z drugiej strony stwierdziła, że skutków tych nie da się precyzyjnie określić
(motyw 412 zaskarżonej decyzji).
Jeżeli zatem Komisja postanowi uwzględnić rzeczywisty wpływ naruszenia na rynek, powinna przedstawić konkretne, wiarygodne
i wystarczające wskazówki pozwalające ocenić, jaki rzeczywisty wpływ na konkurencję na rynku mogło mieć naruszenie (zob. podobnie
wyrok Sądu z dnia 27 września 2006 r. w sprawie T‑322/01 Roquette Frères przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑3137, pkt 73–75).
Tymczasem w niniejszej sprawie, w części zaskarżonej decyzji poświęconej ocenie wagi naruszenia (zob. motyw 413 zaskarżonej
decyzji), formułując wniosek o istnieniu na rynku, począwszy od 1998 r., rzeczywistych skutków funkcjonowania kartelu przetwórców,
Komisja nie przedstawiła takich wskazówek, ale jedynie powołała się na okoliczność, że począwszy od tej daty kartel był w pełni
zorganizowany oraz funkcjonalny, co stanowi jedynie początkową część wskazówki świadczącej o istnieniu takich skutków (zob.
pkt 252 poniżej).
Jednakże fakt, że w omawianej części zaskarżonej decyzji Komisja nie wykazała w wymagany prawem sposób, że kartel przetwórców
miał rzeczywisty wpływ na rynek, jest bez znaczenia dla kwalifikacji naruszenia jako „bardzo poważne”. Kwalifikacja taka jest
bowiem właściwa już ze względu na sam charakter naruszenia (zob. pkt 233, 238, 239, 246 powyżej).
Ponadto Sąd – w ramach swych kompetencji do wszechstronnego zbadania sprawy – stoi na stanowisku, że brak wystarczającego
wykazania rzeczywistego wpływu na rynek nie może uzasadniać zmiany kwoty wyjściowej grzywny, którą Komisja ustaliła na podstawie
wagi naruszenia.
Po pierwsze należy stwierdzić, iż wobec faktu, że kartel przetwórców zrzeszał wszystkich liczących się w Hiszpanii przetwórców,
że skupowali oni prawie całość surowca tytoniowego wytwarzanego corocznie w tym kraju i że porozumienie dotyczyło całości
surowca tytoniowego zakupionego przez przetwórców, rzeczywiste wprowadzenie w życie kartelu stanowi początkową część wskazówki
świadczącej o istnieniu skutków na rynku.
Po drugie należy stwierdzić, że w innych częściach zaskarżonej decyzji, poświęconych ocenie wagi naruszenia, zawarte są wskazówki
świadczące o wywieraniu przez kartel rzeczywistego wpływu na rynek.
Tak więc w motywie 173 zaskarżonej decyzji Komisja zwróciła uwagę, że w 1998 r. „obserwowany w ubiegłych latach wzrost cen
uległ zatrzymaniu, a nawet odnotowano ich spadek”. Komisja dodała, że w oświadczeniu z dnia 15 lutego 2002 r. przedsiębiorstwo
Agroexpansión wskazało, iż „[w] roku gospodarczym 1998/1999 przetwórcy hiszpańscy generalnie respektowali opisane uzgodnienia”
i że „[p]o raz pierwszy udało im się zaprowadzić na rynku pewną stabilność, dzięki czemu wyhamowano notowany w latach ubiegłych
wzrost cen zakupu i zrównoważono wspólną siłę negocjacyjną sektora produkcyjnego”.
Podobnie w motywie 301 zaskarżonej decyzji Komisja wyjaśniła, że będąca przedmiotem porozumienia między przetwórcami a Deltafiną
średnia maksymalna cena dostawy „wyznacza [...] bardzo dokładnie ostateczną cenę każdej z poszczególnych odmian tytoniu” i że
„[w]pływ naruszenia na konkurencję jest znaczący, gdyż uzgodniwszy średnią [maksymalną] cenę dostawy płaconą producentom,
przetwórcy zdołali maksymalnie ujednolicić końcowe ceny, jakie płacili oni na rzecz producentów, obniżając je na swą korzyść,
i to poniżej poziomu, który wynikałby z wolnej gry konkurencji”.
Wreszcie w motywie 314 zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, że z tabeli zamieszczonej w motywie 38 tego aktu wynika, iż począwszy
od 1998 r. „ceny ustabilizowały się, a nawet spadły (w 1998 r. spadek cen wszystkich odmian surowca tytoniowego łącznie wyniósł
4,8%)”. Odsyłając do motywu 173 zaskarżonej decyzji, Komisja powtórzyła, że spółka Agroexpansión również potwierdziła istnienie
związku między działalnością kartelu przetwórców a spadkiem cen.
Zasadności powyższych ocen nie podważa treść sprawozdania ekonomisty Deltafiny z dnia 13 stycznia 2005 r. Z jednej bowiem
strony przyznał on wyraźnie, że w 1998 r. nastąpił spadek cen wszystkich odmian surowca tytoniowego. Z drugiej strony, co
się tyczy okresu przypadającego na lata 1999–2001, ze sprawozdania tego wynika, że chociaż ceny odmiany „Virginia” wzrosły,
to jednak ceny innych odmian pozostały stabilne, a nawet spadły. Nie można wreszcie wykluczyć, że gdyby kartel nie istniał,
ceny odmiany „Virginia” wzrosłyby jeszcze bardziej, ani że ceny innych odmian tytoniu wzrosłyby zamiast pozostać stabilne
bądź spaść. Jeśli chodzi o dokonane przez ekonomistę Deltafiny porównanie zmian cen odmiany „Virginia” na rynku hiszpańskim
ze zmianami tych cen na rynkach trzech innych państw członkowskich należących do głównych producentów surowca tytoniowego,
należy stwierdzić, iż porównanie to nie jest miarodajne, gdyż warunki konkurencji i uregulowania prawne mające zastosowanie
na każdym z tych rynków krajowych nie muszą być wcale równoważne.
Po trzecie należy stwierdzić, że chociaż w zaskarżonej decyzji Komisja ustaliła wprawdzie wagę naruszenia przy uwzględnieniu
rzeczywistych skutków rynkowych kartelu przetwórców, to jednak fakt, że skutki te odnosiły się jedynie do części okresu, przez
który trwało naruszenie, a mianowicie okresu od 1998 r., stanowi element, który wraz z ograniczonymi rozmiarami właściwego
rynku geograficznego i właściwego rynku produktu skłonił Komisję do przyjęcia w odniesieniu do Deltafiny kwoty wyjściowej
wynoszącej jedynie 8 000 000 EUR, chociaż zgodnie z wytycznymi, wobec stwierdzenia naruszenia bardzo poważnego, mogła ona
zastosować kwotę wyjściową wynoszącą co najmniej 20 000 000 EUR.
W świetle wszystkich powyższych rozważań drugą część zarzutu czwartego należy oddalić.
–       W przedmiocie części trzeciej zarzutu dotyczącej sprzeczności między motywem 413 zaskarżonej decyzji a innymi motywami tego
aktu
Należy stwierdzić, że – wbrew stanowisku Deltafiny – nie istnieje żadna sprzeczność między zawartym w motywie 413 zaskarżonej
decyzji twierdzeniem, że „kartel przetwórców był w pełni zorganizowany oraz funkcjonalny”, a treścią innych przywoływanych
przez tę spółkę motywów.
Przede wszystkim twierdzenie Deltafiny jest wynikiem zbyt pobieżnej lektury omawianego fragmentu motywu 413 zaskarżonej decyzji.
We fragmencie tym Komisja mówi bowiem o pełnym organizowaniu oraz pełnej funkcjonalności kartelu przetwórców jedynie w odniesieniu
do okresu, który rozpoczął się w 1998 r. Tymczasem motywy 85, 88, 111, 122, 133, 144, 284 i 307 zaskarżonej decyzji dotyczą
funkcjonowania kartelu w latach 1996 i 1997.
Bez znaczenia są tu natomiast stwierdzenia zawarte w motywach 113, 126 i 130 zaskarżonej decyzji, gdyż odnoszą się one do
kartelu przedstawicieli producentów, a nie do kartelu przetwórców.
Podobnie w motywach 175, 206, 229, 231–233, 235, 239, 255–257, 294, 295 i 319 zaskarżonej decyzji poruszono problemy dotyczące
dwustronnych negocjacji między przetwórcami a przedstawicielami producentów. Tymczasem, jak wskazano w motywie 295 zaskarżonej
decyzji, „niepowodzenie [tych] dwustronnych negocjacji [...] nie zmienia antykonkurencyjnego charakteru działań przetwórców”.
Innymi słowy, wspomniane problemy nie mają znaczenia dla organizacji i funkcjonowania kartelu przetwórców począwszy od 1998 r.
Jeśli chodzi o motyw 186 zaskarżonej decyzji, to chociaż wynika z niego wprawdzie, że rozmowy prowadzone między przetwórcami
na początku 1999 r. nie doprowadziły do zawarcia porozumienia, to jednak wskazano w nim również, że postanowili oni przedłużyć
porozumienie ramowe z roku poprzedniego. Jeszcze wyraźniej wynika to z kolejnego motywu.
W motywie 244 zaskarżonej decyzji, który dotyczy 2001 r., Komisja ograniczyła się do zwrócenia uwagi, że „nie dysponuje przykładami
wymiany informacji w trakcie okresu zbiorów”. Instytucja ta nie twierdzi także, że porozumienia zawarte pomiędzy Deltafiną
a przetwórcami hiszpańskimi nie zostały w pełni wprowadzone w życie w tymże roku. Wręcz przeciwnie, w motywie 236 zaskarżonej
decyzji Komisja wskazała, że porozumienie ramowe z 1998 r. zostało przedłużone w 2001 r. Należy dodać, że z motywu 240 zaskarżonej
decyzji wynika, iż w postępowaniu administracyjnym wszyscy przetwórcy hiszpańscy wyraźnie przyznali, że wspomniane porozumienie
ramowe zostało przedłużone aż do 3 października 2001 r.
Co się tyczy wreszcie motywu 296 zaskarżonej decyzji, Komisja ograniczyła się do wskazania, że porozumienia i uzgodnione praktyki,
w których uczestniczyli przetwórcy i Deltafina, miały charakter jednolity i ciągły.
Trzecią część zarzutu czwartego należy zatem oddalić jako bezzasadną.
–       W przedmiocie części czwartej zarzutu dotyczącej błędnego uznania Deltafiny za głównego nabywcę tytoniu przetworzonego w Hiszpanii
Należy stwierdzić, że – wbrew twierdzeniom Deltafiny – Komisja nie popełniła błędu, uznając, że przedsiębiorstwo to odgrywa
pierwszoplanową rolę na hiszpańskim rynku zakupu tytoniu przetworzonego.
Po pierwsze tej dokonanej przez Komisję oceny nie podważa wcale treść sprawozdania ekonomisty Deltafiny. W tym względzie należy
przede wszystkim stwierdzić, że w tabeli nr 5 zamieszczonej w rzeczonym sprawozdaniu Cetarsa wymieniona została pośród przedsiębiorstw
będących nabywcami przetworzonego tytoniu hiszpańskiego, mimo że jest ona przedsiębiorstwem prowadzącym działalność w zakresie
pierwszego przetworzenia i nie nabywa przetworzonego tytoniu od osób trzecich. W rzeczywistości – jak wyjaśniła Deltafina
w odpowiedzi udzielonej na jedno z pytań przedstawionych jej na piśmie przez Sąd – dane zawarte w tej tabeli dotyczą sprzedaży
producentom papierosów przetworzonego tytoniu hiszpańskiego. Należy także zaznaczyć, że nawet przy uwzględnieniu danych przedstawionych
przez ekonomistę Deltafiny, to właśnie ta spółka, a nie Cetarsa, była głównym sprzedawcą przetworzonego tytoniu hiszpańskiego
w 2000 r. i 2001 r. Tak więc w okresie tym Deltafina posiadała wynoszące odpowiednio 31,6% i 28,7% udziały w rynku sprzedaży
przetworzonego tytoniu hiszpańskiego, podczas gdy udziały rynkowe Cetarsy wynosiły odpowiednio 26,7% i 27,6%.
Po drugie Deltafina była bezsprzecznie głównym klientem trzech spośród czterech przetwórców hiszpańskich. W tym względzie,
przede wszystkim, strony są zgodne co do tego, że spółka Taes sprzedawała Deltafinie większą część wyprodukowanego przez siebie
tytoniu. Ponadto, jak wynika z motywu 21 zaskarżonej decyzji oraz z tabeli nr 7 zawartej w sprawozdaniu ekonomisty Deltafiny,
skarżąca była zdecydowanie największym klientem Agroexpansión w okresie od 1996 r. do 1998 r. Co więcej, w odpowiedzi na wystosowane
przez Komisję żądanie udzielenia informacji Cetarsa wskazała, że jej głównymi klientami – od największego do najmniejszego
– były spółki Deltafina, Altadis i Dimon. Należy wreszcie zaznaczyć, iż z tej samej tabeli wynika, że w 1999 r. i 2000 r.
Deltafina była klientem czterech hiszpańskich przetwórców.
Po trzecie trzeba także zwrócić uwagę, że poza opisanymi wyżej stosunkami handlowymi Deltafina utrzymywała jeszcze inne stosunki
handlowe z pewnymi przetwórcami. Otóż – jak wynika z motywu 29 zaskarżonej decyzji, którego zasadności skarżąca nie kwestionuje
– zawarła ona z Cetarsą, dysponującą wówczas nadwyżką zdolności przetwórczych, umowy dotyczące obróbki i młócenia części tytoniu
wyprodukowanego przez Taes i Agroexpansión.
Liczne przedstawione wyżej okoliczności pozwalają w wymagany prawem sposób wykazać, że Delatafina mogła bardziej niż jakikolwiek
inny podmiot wpływać na zachowania przetwórców hiszpańskich, jak stwierdziła Komisja w motywie 417 zaskarżonej decyzji.
Czwartą część zarzutu czwartego należy zatem oddalić jako bezzasadną.
–       W przedmiocie części piątej zarzutu dotyczącej braku uzasadnienia w odniesieniu do konsekwencji, jakie przy ustalaniu kwoty
grzywien należy wyciągnąć z niepewności, której źródłem były hiszpańskie uregulowania prawne i stanowisko hiszpańskich władz
Wbrew twierdzeniom Deltafiny, w zaskarżonej decyzji Komisja bardzo dokładnie wyjaśniła, na jakich podstawach uznała, że niepewność,
której w kontekście negocjacji umów standardowych źródłem były hiszpańskie uregulowania prawne oraz stanowisko władz hiszpańskich,
uzasadniała nałożenie symbolicznej grzywny jedynie na przedstawicieli producentów.
W tym względzie należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że – jak wynika z motywów 275–277 zaskarżonej decyzji i jak wskazano
już w pkt 15–21 i 107 powyżej – zaskarżona decyzja dotyczy dwóch karteli poziomych, przy czym w pierwszym z nich uczestniczyli
przetwórcy hiszpańscy i Deltafina, a w drugim przedstawiciele producentów. W tych samych motywach wyjaśniono, że w ramach
każdego z tych karteli zawarto szereg porozumień lub stosowano szereg uzgodnionych praktyk i że każdy z nich stanowi jednolite
i ciągłe naruszenie art. 81 ust. 1 WE.
Z zaskarżonej decyzji jasno wynika również, że kartel przetwórców obejmował dwa aspekty, a mianowicie:
–        z jednej strony, w okresie od 1996 r. do 2001 r. przetwórcy i Deltafina potajemnie zawierali porozumienia bądź uczestniczyli
w uzgodnionych praktykach, których celem było zasadniczo coroczne ustalanie (maksymalnej) średniej ceny dostawy dla każdej
odmiany surowca tytoniowego, bez rozróżniania go ze względu na jakość, oraz podział ilości wszystkich kupowanych odmian surowca
tytoniowego, jakie każdy z przetwórców mógł zakupić u producentów (zob. w szczególności streszczenie zawarte w motywach 276,
278 zaskarżonej decyzji, a co się tyczy kwalifikacji tego aspektu kartelu jako „tajnego” zob. motywy 411, 413, 438, 454 zaskarżonej
decyzji);
–        z drugiej strony, w okresie od 1999 r. do 2001 r. przetwórcy i Deltafina zawierali także porozumienia lub uczestniczyli w uzgodnionych
praktykach, których celem było ustalanie przedziałów cenowych według klasy jakości dla każdej z odmian surowca tytoniowego,
a także warunków dodatkowych, które proponowali przedstawicielom producentów w ramach wspólnych negocjacji między tymi dwoma
sektorami (zob. w szczególności streszczenie przedstawione w motywach 276, 280 zaskarżonej decyzji).
Co się tyczy kartelu przedstawicieli producentów, w zaskarżonej decyzji jasno wskazano, że działalność tego kartelu polegała
na zawarciu w latach 1996–2001 szeregu porozumień bądź stosowaniu w tym okresie uzgodnionych praktyk, których celem było zasadniczo
coroczne ustalanie przedziałów cenowych według klasy jakości dla każdej z odmian surowca tytoniowego, a także warunków dodatkowych,
proponowanych następnie przedstawicielom producentów w ramach wspólnych negocjacji między tymi dwoma sektorami (zob. w szczególności
streszczenie przedstawione w motywach 277, 318 zaskarżonej decyzji).
Inaczej mówiąc, z zaskarżonej decyzji wynika jasno, że kartel przetwórców posunął się znacznie dalej niż kartel przedstawicieli
producentów, gdyż jego działalność obejmowała także aspekt tajny, który wykraczał poza kontekst wspólnych negocjacji między
tymi dwoma sektorami.
W drugiej kolejności należy zwrócić uwagę, że w zaskarżonej decyzji, w kontekście ustalania kwoty grzywien, Komisja zbadała
konsekwencje, jakie hiszpańskie uregulowania prawne i stanowisko hiszpańskich władz wywierały na zachowania poszczególnych
adresatów, i przedstawiła w tym względzie szczegółowe uzasadnienie.
Komisja zbadała więc najpierw porozumienie przedstawicieli producentów (motywy 425–430 zaskarżonej decyzji).
W tym względzie Komisja przypomniała przede wszystkim, odsyłając do motywu 350 i nast. zaskarżonej decyzji, że obowiązujące
przepisy krajowe nie wymagały od przedstawicieli producentów i przetwórców wspólnych uzgodnień dotyczących przedziałów cenowych
i dodatkowych warunków. Wyjaśniła, że chociaż między 1982 r. a 2000 r. przepisy te przewidywały, że aby umowy standardowe
mogły zostać zatwierdzone przez ministerstwo rolnictwa, musiały one zawierać klauzule dotyczące „gwarantowanej ceny minimalnej”
oraz „ceny, jaką producent winien uzyskać z tytułu sprzedaży surowca”, to jednak nie wymagały one od stron negocjujących te
standardowe umowy, aby porozumiewały się one w przedmiocie „konkretnych liczb, jakie miały zostać wpisane w klauzulach cenowych”.
W odniesieniu do tej ostatniej kwestii Komisja zwraca ponadto uwagę, że między 1995 r. a 1998 r. minister rolnictwa zatwierdził
umowy standardowe, których klauzule cenowe były czyste (motyw 426 zaskarżonej decyzji).
Następnie, w motywie 427 zaskarżonej decyzji, Komisja przedstawiła pewne okoliczności, które skłoniły ją jednak do uznania,
w kolejnym motywie tego aktu, że „ramy prawne dotyczące wspólnych negocjacji w zakresie standardowych umów mogły stwarzać
pewne wątpliwości dotyczące legalności postępowania przedstawicieli producentów i przetwórców w konkretnym kontekście wspólnych
negocjacji standardowych umów”. Okoliczności te są następujące:
–        umowy standardowe wynegocjowane między 1995 r. a 1998 r. i zatwierdzone przez ministerstwo rolnictwa przewidywały, że wszyscy
przedstawiciele producentów będą negocjować wspólnie z każdym przetwórcą cenniki i dodatkowe warunki;
–        w 1999 r. ministerstwo rolnictwa zatwierdziło nawet cenniki wspólnie wynegocjowane przez wszystkich przedstawicieli producentów
i czterech przetwórców;
–        cenniki te zostały dołączone do standardowych umów opublikowanych w tym roku w
Boletín Oficial del Estado
;
–        w latach 2000 i 2001 ministerstwo rolnictwa zapraszało przedstawicieli obydwu sektorów na pewne spotkania, przy czym niektóre
z nich odbywały się w samym ministerstwie, w celu uzgadniania cenników, zachęcając w ten sposób strony do kontynuowania ich
wspólnych negocjacji w sprawie cenników.
W motywie 429 zaskarżonej decyzji Komisja dodała, że same negocjacje w sprawie standardowych umów oraz ich wyniki były dobrze
ugruntowaną praktyką publiczną i żaden z organów nigdy nie kwestionował ich zgodności z prawem wspólnotowym ani z prawem hiszpańskim,
do momentu wszczęcia postępowania administracyjnego.
Wreszcie z motywu 430 zaskarżonej decyzji wynika, że to właśnie okoliczności opisane w pkt 282 i 283 powyżej skłoniły Komisję
do nałożenia na przedstawicieli producentów symbolicznej grzywny w kwocie 1000 EUR.
Po drugie, co się tyczy kartelu przetwórców, w motywach 437 i 438 zaskarżonej decyzji Komisja wypowiedziała się na temat kwestii
wpływu hiszpańskich uregulowań prawnych i stanowiska hiszpańskich władz.
W tym względzie Komisja dokonuje rozróżnienia między aspektem działalności tego kartelu dotyczącym „publicznego” negocjowania
i zawierania umów standardowych z przedstawicielami producentów – w szczególności zaś negocjowania przedziałów cen i warunków
dodatkowych – oraz „tajnym” aspektem jego działalności.
Z jednej strony zatem, w motywie 437 zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, że wnioski, do jakich doszła w motywach 427–429
zaskarżonej decyzji w odniesieniu do zachowania przedstawicieli przetwórców (zob. pkt 282, 283 powyżej), odnoszą się także
do pierwszego z aspektów działalności kartelu przetwórców.
Z drugiej strony, co się tyczy tajnego aspektu działalności tego kartelu, w motywie 438 zaskarżonej decyzji Komisja wskazała,
iż działania przetwórców „wyraźnie wykroczyły poza zakres właściwych ram prawnych publicznych negocjacji i porozumień z przedstawicielami
producentów”. W tym samym motywie Komisja uznała jednak, że „publiczne negocjacje między przedstawicielami producentów a przetwórcami
wyznaczyły, przynajmniej w pewnym stopniu, istotne ramy materialne (w szczególności w odniesieniu do możliwości dokonywania
uzgodnień i zajmowania wspólnych stanowisk), w których zakresie przetwórcy mogli rozwijać – poza wspólnym stanowiskiem uzgodnionym
w kontekście negocjacji publicznych – swą tajną strategię dotyczącą średnich (maksymalnych) cen dostaw oraz ilości”.
Jak wynika zatem z ostatniego zdania motywu 438 zaskarżonej decyzji, biorąc pod uwagę czynniki opisane w pkt 287 i 288 powyżej,
Komisja postanowiła ograniczyć o 40% podstawową kwotę grzywien ustaloną dla przetwórców i Deltafiny, ze względu na wystąpienie
okoliczności łagodzących.
W świetle całości powyższych rozważań piątą część zarzutu czwartego należy oddalić jako bezzasadną.
–       W przedmiocie części szóstej zarzutu dotyczącej niewzięcia pod uwagę braku uczestnictwa Deltafiny w rozmowach i negocjacjach
prowadzonych między przetwórcami hiszpańskimi a przedstawicielami producentów
Szósta część zarzutu czwartego jest w istocie chybiona, gdyż w zaskarżonej decyzji Komisja nie uznała, że rozmowy i negocjacje
„wertykalne” prowadzone między przetwórcami hiszpańskimi a przedstawicielami producentów były sprzeczne z art. 81 WE. Fakt,
że Deltafina nie uczestniczyła w tych rozmowach i negocjacjach, nie mógł zatem mieć żadnego wpływu na ocenę wagi przypisywanego
jej naruszenia, ani też – w konsekwencji – na wysokość kwoty wyjściowej wymierzonej jej grzywny.
–       W przedmiocie części siódmej zarzutu, dotyczącej naruszenia zasady równego traktowania przez to, że Komisja odstąpiła od swej
wcześniejszej praktyki
Ponieważ wcześniejsza praktyka decyzyjna Komisji nie stanowi sama w sobie ram prawnych pozwalających nałożyć grzywnę w dziedzinie
konkurencji (ww. w pkt 101 wyrok w sprawie LR AF 1998 przeciwko Komisji, pkt 234), siódma część zarzutu czwartego nie zasługuje
na uwzględnienie.
–       Wnioski w przedmiocie zarzutu czwartego
W świetle wszystkich powyższych rozważań zarzut czwarty należy oddalić w całości.

W przedmiocie zarzutu piątego dotyczącego naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, pkt 1 B wytycznych oraz zasady
równego traktowania
Streszczenie zaskarżonej decyzji
W motywach 432 i 433 zaskarżonej decyzji Komisja zbadała kwestię czasu trwania naruszenia zarzucanego przetwórcom i Deltafinie.
Przede wszystkim, odsyłając do motywu 92 zaskarżonej decyzji, Komisja zwróciła uwagę, że kartel przetwórców rozpoczął działalność
w dniu 13 marca 1996 r. (motyw 432 zaskarżonej decyzji).
Następnie Komisja wskazała, że stosownie do treści oświadczeń przetwórców, kartel ten przestał istnieć w dniu 3 października
2001 r. Ponieważ jednak „ostatnim dowodem”, jakim dysponowała Komisja było spotkanie odbyte w dniu 10 sierpnia 2001 r., o którym
mowa w motywie 260 zaskarżonej decyzji, to właśnie tę datę Komisja uznała za końcową datę naruszenia (motyw 432 zaskarżonej
decyzji).
Mając na uwadze te okoliczności, Komisja ustaliła czas trwania naruszenia na pięć lat i cztery miesiące, co oznacza, że chodzi
tu o naruszenie długotrwałe. W motywie 433 zaskarżonej decyzji zwiększyła zatem o 50% kwotę wyjściową grzywny nałożonej na
każdego z przetwórców hiszpańskich i Deltafinę.
Argumenty stron
W ramach podniesionego posiłkowo zarzutu piątego Deltafina twierdzi, że w motywach 432 i 433 zaskarżonej decyzji Komisja „jedynie
i po prostu połączyła wszystkie praktyki”, a mianowicie te „rzeczywiste”, które zarzuca przetwórcom, i te „wirtualne”, które
przypisuje Deltafinie, określiła czas trwania naruszenia na „ponad pięć lat i cztery miesiące”, uznała, iż w odniesieniu do
wszystkich tych podmiotów naruszenie to stanowi naruszenie długotrwałe i zwiększyła o 50% kwotę wyjściową grzywny wymierzonej
wobec każdego z nich. Skarżąca twierdzi, że skoro Komisja przypisała jej „zamierzoną współodpowiedzialność, która nie znajduje
odzwierciedlenia w konkretnych faktach ani zachowaniach”, to powinna była przynajmniej określić dokładnie „początkowy dzień”
naruszenia, a mianowicie „określić pod względem czasowym i przestrzennym moment, począwszy od którego wola Deltafiny zaczęła
widocznie współgrać z wolą czterech przetwórców hiszpańskich, wpływając na ich postępowanie bądź kształtując je”.
Wobec powyższego Deltafina wnosi do Sądu o obniżenie kwoty grzywny, przy uwzględnieniu faktu, że zarzucane jej naruszenie
może zostać uznane jedynie za naruszenie o średnim okresie trwania.
Komisja podnosi w odpowiedzi, że za początkową datę działalności kartelu przetwórców należy uznać dzień 13 marca 1996 r.,
bowiem w tym właśnie dniu odbyło się jego pierwsze spotkanie.
Ocena Sądu
Należy stwierdzić, że w motywie 432 zaskarżonej decyzji Komisja wyraźnie ustaliła datę początkową działalności kartelu przetwórców
na dzień 13 marca 1996 r.
Jak wynika zatem z motywu 92 zaskarżonej decyzji, do którego odsyła motyw 432 tego aktu, data ta odpowiada dacie, w której
– stosownie do treści oświadczeń Taes, WWTE i Agroexpansión – Deltafina i przetwórcy hiszpańscy zebrali się po raz pierwszy,
i to w celu przedyskutowania kwestii cen oraz wielkości zakupu surowca tytoniowego w roku gospodarczym 1996/1997.
Uznanie przez Komisję tej daty za datę początkową naruszenia w odniesieniu do Deltafiny było tym bardziej zasadne, że – jak
wskazano już w pkt 125 powyżej – na rzeczonym spotkaniu spółka ta reprezentowana była zarówno przez prezesa zarządu, pana M.,
jak i przez dyrektora ds. zakupów, pana C.
W pozostałym zakresie podstawą argumentacji Deltafiny jest błędne założenie, że spółka ta, będąc poza kartelem przetwórców,
ułatwiała jedynie popełnianie naruszenia (zob. pkt 122–133 powyżej).
Ponieważ Deltafina nie zakwestionowała wniosku Komisji, że naruszenie dobiegło końca w dniu 10 sierpnia 20001 r., należy stwierdzić,
iż Komisja słusznie określiła czas trwania tego naruszenia na ponad pięć lat i cztery miesiące – uznając je za naruszenie
długotrwałe w rozumieniu wytycznych – a w konsekwencji słusznie zwiększyła o 50% kwotę wyjściową grzywny wymierzonej Deltafinie.
Wobec powyższego zarzut piąty należy oddalić jako bezzasadny.

W przedmiocie zarzutu szóstego dotyczącego naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003 oraz pkt 2 wytycznych, a także
braku uzasadnienia
Streszczenie zaskarżonej decyzji
Z motywu 436 zaskarżonej decyzji wynika, że kwota podstawowa grzywny nałożonej na Deltafinę została zwiększona o 50% z tytułu
okoliczności obciążających, ze względu na to, że przedsiębiorstwo to odgrywało w ramach kartelu przetwórców rolę przywódcy.
W tym względzie, w motywie 435 zaskarżonej decyzji, Komisja stwierdziła, co następuje:
„Z faktów przedstawionych w motywach 361 i nast. [zaskarżonej decyzji] wynika, że Deltafina odgrywała decydującą rolę w procesie
projektowania i wdrażania porozumień dotyczących (maksymalnych) średnich cen dostaw oraz ich wielkości, zawieranych między
przetwórcami po 1996 r. Deltafina (reprezentowana przez prezesa zarządu) nakłaniała przetwórców hiszpańskich do koordynowania
strategii zakupów oraz przechowywała porozumienia antykonkurencyjne zawarte przez przetwórców i pełniła w odniesieniu do nich
funkcję arbitra, w szczególności gdy rozpoczęło się urzeczywistnianie antykonkurencyjnych praktyk”.
W motywie 436 zaskarżonej decyzji Komisja dodała, że „okoliczność pełnienia przez Deltafinę roli przywódcy kartelu przetwórców
została nadto potwierdzona przez Agroexpansión i WWTE w ich odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów oraz podczas
przesłuchania [...] przeprowadzonego później”.
Argumenty stron
W ramach podniesionego posiłkowo zarzutu siódmego Deltafina twierdzi, że w zakresie, w jakim Komisja uznała pełnienie przez
skarżącą roli przywódcy kartelu za okoliczność obciążającą, zaskarżona decyzja jest wadliwa w dwóch aspektach.
Po pierwsze utrzymuje ona, że zaskarżona decyzja dotknięta jest brakiem uzasadnienia, ponieważ w motywie 435 Komisja ograniczyła
się do niejasnego odesłania do „faktów przedstawionych w motywach 361 i nast.”.
W tym kontekście skarżąca zwraca uwagę, że fakty te ograniczają się do obecności na spotkaniach, przedstawiania propozycji,
odbioru informacji, przechowywania dokumentów, wysyłania pism, mediacji i udziału w rozmowach, czyli do „zachowań biernych,
zewnętrznych i ograniczających się do obecności lub, co najwyżej, pośredniego ułatwiania działań przetwórców hiszpańskich,
którzy byli rzeczywistymi inicjatorami kartelu”. Fakty te nie dowodzą wcale, że skarżąca pełniła rolę przywódcy kartelu.
Po drugie Deltafina wskazuje, że Komisja przypisała jej tę role na podstawie pewnych części odpowiedzi na pismo w sprawie
przedstawienia zarzutów, udzielonych przez Agroexpansión i WWTE. Skarżąca ponownie zarzuca Komisji to, że odmówiła jej udzielenia
dostępu do tych odpowiedzi, poważnie naruszając w ten sposób jej prawo do obrony.
W świetle tych wszystkich okoliczności Deltafina wnosi do Sądu o obniżenie kwoty grzywny poprzez odjęcie wynoszącej 50% zwyżki
zastosowanej przez Komisję z tytułu zaistnienia okoliczności obciążających.
Komisja wnosi o oddalenie zarzutu siódmego.
Po pierwsze Komisja twierdzi, że w zaskarżonej decyzji w sposób wystarczająco jasny wyjaśniła, na jakiej podstawie uznała,
że Deltafina pełniła w ramach kartelu rolę przywódcy. Ściślej rzecz biorąc, przywołuje treść motywu 435 zaskarżonej decyzji,
który zawiera odesłanie do faktów opisanych w motywach 361–369 tego aktu.
W tym kontekście Komisja podnosi, że wskazane fakty stanowią jasny dowód pełnienia przez Deltafinę przypisywanej jej roli
przywódcy kartelu.
Po drugie Komisja – odsyłając do rozważań przytoczonych w pkt 147 powyżej – zaprzecza twierdzeniu, że naruszyła prawo do obrony
Deltafiny przez to, że nie udzieliła jej dostępu do przedstawionych przez Agroexpansión i WWTE odpowiedzi na pismo w sprawie
przedstawienia zarzutów.
Ocena Sądu
W pierwszej kolejności w odniesieniu do twierdzenia dotyczącego braku uzasadnienia należy podnieść, że zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem uzasadnienie indywidualnej decyzji musi przedstawiać w wyraźny i jednoznaczny sposób rozumowanie instytucji
będącej autorem aktu, pozwalając zainteresowanym na zapoznanie się z podstawami podjętego środka, zaś właściwemu sądowi na
dokonanie jego kontroli. Wymóg uzasadnienia należy oceniać w odniesieniu do konkretnej sytuacji. Nie ma wymogu, by uzasadnienie
wyszczególniało wszystkie istotne okoliczności faktyczne i prawne, ponieważ ocena, czy uzasadnienie aktu spełnia wymogi art. 253 WE,
winna opierać się nie tylko na jego brzmieniu, ale także uwzględniać okoliczności, w jakich ten akt został wydany, a także
wszystkie przepisy prawne odnoszące się do tej dziedziny (zob. wyrok Trybunału z dnia 2 kwietnia 1998 r. w sprawie C‑367/95 P
Komisja przeciwko Sytraval i Brink’s France, Rec. s. I‑1719, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że w motywie 435 zaskarżonej decyzji Komisja w sposób wystarczająco jasny wskazała
okoliczności, na podstawie których uznała Deltafinę za przywódcę kartelu przetwórców. Tak więc w motywie tym Komisja nie tylko
jasno wymieniła zachowania Deltafiny, które w ocenie tej instytucji uzasadniają taką kwalifikację, ale także wyraźnie odesłała
do innych okoliczności faktycznych przedstawionych w motywach 361 i nast. zaskarżonej decyzji, w których to motywach zawarte
są z kolei odesłania do jeszcze innych motywów.
Ponadto w motywie 436 zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, że Agroexpansión i WWTE potwierdziły w swej odpowiedzi na pismo
w sprawie przedstawienia zarzutów oraz podczas przesłuchania, że Deltafina pełniła rolę przywódcy kartelu przetwórców.
Argument dotyczący braku uzasadnienia należy zatem oddalić jako bezzasadny.
W drugiej kolejności należy zbadać argument Deltafiny podniesiony w ramach pierwszej części zarzutu drugiego (zob. pkt 104,
105 powyżej), stosownie do którego w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja nie wspomniała o tym, że spółka ta może
zostać uznana za przywódcę kartelu przetwórców, naruszając w ten sposób jej prawo do obrony.
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeśli Komisja wskazuje wyraźnie w piśmie w sprawie
przedstawienia zarzutów, że zbada, czy należy nałożyć grzywny na dane przedsiębiorstwa, i jeśli wymienia zasadnicze okoliczności
faktyczne i prawne, które mogą prowadzić do nałożenia grzywny, takie jak waga i czas trwania zarzucanego naruszenia oraz okoliczność,
czy zostało ono popełnione „umyślnie lub przez niedbalstwo”, czyni ona zadość obowiązkowi poszanowania prawa zainteresowanych
przedsiębiorstw do bycia wysłuchanym. W ten sposób Komisja podaje im informacje, które są niezbędne do obrony nie tylko przed
stwierdzeniem naruszenia, ale także przed nałożeniem grzywny (zob. podobnie ww. w pkt 228 wyrok Trybunału w sprawie Dansk
Rørindustri i in. przeciwko Komisji, pkt 428; wyrok Trybunału z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawach połączonych C‑101/07 P
i C‑110/07 P Coop de France bétail et viande i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑10193, pkt 49).
Poza tym z orzecznictwa wynika, że zobowiązywanie Komisji do przekazania zainteresowanym przedsiębiorstwom na etapie pisma
w sprawie przedstawienia zarzutów wskazówek dotyczących wysokości przewidywanych grzywien oznaczałoby uprzedzenie w sposób
niewłaściwy decyzji Komisji (zob. podobnie ww. w pkt 120 wyrok w sprawie Musique Diffusion française i in. przeciwko Komisji,
pkt 21).
W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że zgodnie z przytoczonym wyżej orzecznictwem, w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów
Komisja wymieniła zasadnicze okoliczności faktyczne i prawne, które mogły uzasadniać grzywnę, jaką zamierzała nałożyć na Deltafinę.
Tak więc w pkt 459 tego pisma Komisja wskazała w szczególności, że przy ocenie wagi naruszeń zamierzała wziąć pod uwagę fakt,
że porozumienia, których celem było ustalanie cen oraz ilości, zaliczane są do najpoważniejszych naruszeń reguł konkurencji.
W pkt 460 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja wyjaśniła, że naruszenie zarzucane przetwórcom rozpoczęło się w dniu
13 marca 1996 r., a zakończyło się – zgodnie z ich oświadczeniami – w dniu 3 października 2001 r. Instytucja ta dodała, że
ostatni z dowodów, jakimi dysponowała, dotyczył jednak spotkania odbytego w dniu 10 sierpnia 2001 r. Wreszcie w pkt 461 pisma
w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja wskazała, że weźmie pod uwagę wszystkie opisane w tym piśmie okoliczności sprawy,
w szczególności zaś indywidualną rolę, jaką pełnił każdy z jego adresatów, wpływ, jaki na postępowanie tychże adresatów mogły
mieć hiszpańskie przepisy w dziedzinie produktów rolniczych oraz współpracę podjętą przez przetwórców i ich związek na podstawie
komunikatu w sprawie współpracy.
W piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja nie wskazała oczywiście, że zamierza uznać Deltafinę za przywódcę kartelu.
Tymczasem należy stwierdzić, że dokonanie takiej kwalifikacji pociąga za sobą ważne konsekwencje dotyczące kwoty grzywny,
jaka ma zostać nałożona na dane przedsiębiorstwo. Zgodnie z pkt 2 wytycznych chodzi tu zatem o okoliczność obciążającą, która
prowadzi do znacznego podwyższenia kwoty podstawowej grzywny. Punkt B lit. e) komunikatu w sprawie współpracy stanowi także,
że dokonanie takiej kwalifikacji wyklucza od razu możliwość bardzo znacznego obniżenia kwoty grzywny, nawet jeśli przedsiębiorstwo
uznane za przywódcę kartelu spełni wszystkie przesłanki pozwalające na zastosowanie względem niego takiego obniżenia. W piśmie
w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja winna zatem wskazać okoliczności, jakie według niej mają znaczenie z punktu widzenia
zapewnienia przedsiębiorstwu, które może zostać uznane za przywódcę kartelu, możliwości ustosunkowania się do takiego zarzutu.
Jednakże mając na uwadze fakt, że pismo to stanowi jedynie jeden z etapów postępowania kończącego się wydaniem ostatecznej
decyzji, wobec czego nie zawiera ono ostatecznego stanowiska Komisji, nie można wymagać, aby instytucja ta już na tym etapie
postępowania dokonywała kwalifikacji prawnej okoliczności, na podstawie których w ostatecznej decyzji uzna przedsiębiorstwo
za przywódcę kartelu.
W niniejszej sprawie okolicznościami faktycznymi, które Komisja uwzględniła w zaskarżonej decyzji, aby przypisać Deltafinie
rolę przywódcy kartelu przetwórców, są – jak wynika z jej oświadczeń – okoliczności streszczone w motywie 435 decyzji. Co
się tyczy wyjaśnień zawartych w pierwszym zdaniu motywu 436 zaskarżonej decyzji (zob. pkt 321 powyżej), Sąd przyjmuje do wiadomości
oświadczenie Komisji, z którego wynika, że WWTE i Agroexpansión ograniczyły się w swych odpowiedziach na pismo w sprawie przedstawienia
zarzutów i podczas przesłuchania do potwierdzenia wskazanych okoliczności i nie wskazały na żaden fakt, o którym Deltafina
nie zostałaby już poinformowana w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów (zob. pkt 147, 316–318 powyżej). W tym stanie rzeczy,
bez względu na to, czy okoliczności, na których oparła się Komisja, wystarczą do wykazania, że Deltafina pełniła rolę przywódcy
kartelu przetwórców, należy stwierdzić, iż Komisja nie naruszyła prawa skarżącej do obrony, odmawiając jej udzielenia dostępu
– przed wydaniem zaskarżonej decyzji – do rzeczonych odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów.
Ponadto należy stwierdzić, że okoliczności faktyczne, które w zaskarżonej decyzji Komisja uwzględniła, by przypisać Deltafinie
rolę przywódcy kartelu przetwórców, zostały już wskazane w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, wobec czego spółka ta
miała możliwość wypowiedzenia się w skuteczny sposób w przedmiocie tych okoliczności przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Okoliczności,
o których wspomniano w motywie 435 zaskarżonej decyzji, zostały już bowiem wymienione pośród okoliczności przedstawionych
w pkt 416–420 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów.
Wobec powyższego Komisja nie naruszyła prawa Deltafiny do obrony przez to, że w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów nie
wskazała, że skarżąca może zostać uznana za przywódcę kartelu przetwórców.
W trzeciej kolejności należy zbadać, czy okoliczności faktyczne, które w zaskarżonej decyzji Komisja uwzględniła, by uznać
Deltafinę za przywódcę kartelu przetwórców, pozwalały na dokonanie takiej kwalifikacji. W ramach rozpatrywanego zarzutu (zob.
pkt 312 powyżej), a także w ramach trzeciej części zarzutu pierwszego (zob. pkt 73 powyżej) i pierwszej części zarzutu drugiego
(zob. pkt 105 powyżej) Deltaina zarzuca bowiem Komisji to, że nie wykazała, iż skarżąca pełniła taką właśnie rolę w kartelu
przetwórców.
W tym względzie należy podkreślić, że aby dane przedsiębiorstwo mogło być uznane za przywódcę kartelu, powinno ono stanowić
istotną siłę napędową kartelu (wyroki Sądu: z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie T‑15/02 BASF przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑497,
pkt 374; z dnia 18 czerwca 2008 r. w sprawie T‑410/03 Hoechst przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑881, pkt 423) i winno ono ponosić
szczególną i konkretną odpowiedzialność za jego funkcjonowanie (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie BASF przeciwko Komisji,
pkt 300, 375).
Tymczasem, chociaż okoliczności wskazane przez Komisję w motywie 435 zaskarżonej decyzji dowodzą faktu, że Deltafina odgrywała
aktywną i bezpośrednią rolę w kartelu przetwórców, to jednak nie wystarczają one, by wykazać, że spółka ta stanowiła istotną
siłę napędową tego kartelu, ani że jej rola była ważniejsza niż rola któregokolwiek z hiszpańskich przetwórców. Należy w szczególności
zwrócić uwagę, że chociaż Komisja postąpiła słusznie, przypisując, z przyczyn opisanych w pkt 122–133 powyżej, całe rozpatrywane
naruszenie Deltafinie, to jednak należy mieć na względzie, że przez ponad pięcioletni okres trwania naruszenia spółka ta uczestniczyła
tylko w bardzo ograniczonej liczbie spotkań kartelu przetwórców, w trakcie których zawierano nielegalne porozumienia – a mianowicie
najwyżej w czterech spośród blisko trzydziestu spotkań – oraz że była autorem względnie ograniczonej liczby korespondencji
i informacji wymienianych między członkami tego kartelu.
Ponadto żadne z materiałów zgromadzonych w aktach sprawy nie wskazują na to, że Deltafina przedsięwzięła jakąkolwiek inicjatywę,
której celem byłoby zawiązanie kartelu lub nakłonienie któregokolwiek z hiszpańskich przetwórców, by do niego przystąpił.
W szczególności zawarte w motywie 435 zaskarżonej decyzji twierdzenie Komisji, zgodnie z którym Deltafina „nakłaniała przetwórców
hiszpańskich do koordynowania strategii zakupów”, nie jest wystarczająco poparte dowodami. Prosty fakt, że w faksie z dnia
9 lipca 1997 r. (zob. pkt 127 powyżej) WWTE wspomniała, że prezes zarządu Deltafiny wielokrotnie podkreślał, że „porozumienie
w sprawie cen nie jest możliwe bez osiągnięcia porozumienia w sprawie ilości”, nie może wystarczyć do uzasadnienia tego twierdzenia,
tym bardziej że z tego samego faksu wynika raczej, że sama WWTE dążyła do zawarcia porozumienia w sprawie ilości, akcentując
nawet konieczność zawarcia go na okres pięciu, a przynajmniej trzech lat. W tym względzie należy zaznaczyć, że we wspomnianym
w motywie 143 zaskarżonej decyzji faksie do prezesa zarządu Deltafiny z dnia 6 listopada 1997 r. WWTE wskazała, że próbowała
„wszelkimi sposobami osiągnąć porozumienie w sprawie ilości”, wyjaśniając, że podczas najbliższego spotkania kartelu przetwórców
zaproponuje „zabezpieczenie porozumień znacznymi kaucjami pieniężnymi, co umożliwi uzyskanie pewności, że zostaną one wykonane”.
Żadne z materiałów zgromadzonych w aktach sprawy nie pozwalają także wykazać, że Delafina podjęła się realizacji zadań, jakie
zwykle wiążą się z pełnieniem roli przywódcy kartelu, takich jak przewodniczenie spotkaniom czy gromadzenie i dystrybucja
pewnych danych. Chociaż przez krótki okres Deltafina przechowywała notatkę opisującą szczegóły pewnych nielegalnych porozumień,
to jednak był to jedynie odosobniony przypadek. Podobnie, o ile z akt sprawy wynika, że Deltafina pełniła funkcję mediatora
w sporach między przetwórcami, to jednak jej interwencje w tym zakresie okazały się nieliczne i miały miejsce tylko w trakcie
dwóch pierwszych lat działalności kartelu przetwórców. Ponadto interwencje te nie wiązały się z żadnymi konkretnymi groźbami
czy środkami dyscyplinarnymi.
Zarzut szósty należy zatem częściowo uwzględnić, wobec czego należy zmienić zaskarżoną decyzję w zakresie, w jakim uwzględnia
ona pełnienie roli przywódcy kartelu jako okoliczność obciążającą po stronie Deltafiny. Konkretne konsekwencje tej zmiany
zostaną przedstawione w pkt 437–439 poniżej.

W przedmiocie zarzutu siódmego dotyczącego naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003 oraz pkt 3 wytycznych
Argumenty stron
Deltafina zarzuca Komisji, że w niniejszej sprawie nie uwzględniła okoliczności łagodzących, o których mowa w pkt 3 tiret
drugie i trzecie wytycznych, a mianowicie, odpowiednio, „niewdrożenia w praktyce przestępczych porozumień lub praktyk” oraz
„zakończenia naruszenia bezzwłocznie po interwencji Komisji”.
Tak więc po pierwsze Deltafina podnosi, że w zaskarżonej decyzji Komisja „dobitnie” stwierdziła, że przestępcze porozumienia
i praktyki nie były respektowane „przynajmniej częściowo” w latach 1996 (motywy 85, 88, 111 zaskarżonej decyzji), 1997 (motywy
113, 122, 126, 130, 133 zaskarżonej decyzji), 1998 (motywy 144, 175 zaskarżonej decyzji), 1999 (motyw 186 zaskarżonej decyzji),
2000 (motywy 206, 229, 231–233, 235 zaskarżonej decyzji) i 2001 (motywy 239, 244, 255–257 zaskarżonej decyzji). Skarżąca przywołuje
także pewne fragmenty motywów 295, 307 i319 zaskarżonej decyzji.
W tym kontekście Deltafina podnosi, że w wyroku z dnia 9 lipca 2003r. w sprawie T‑220/00 Cheil Jedang przeciwko Komisji, Rec.
s. II‑2473 Sąd wskazał, że „wytyczne wyraźnie przewidziały uwzględnienie niestosowania w praktyce porozumień stanowiących
naruszenie jako okoliczności łagodzącej” (pkt 191), że pkt 3 tiret drugie wytycznych dotyczy jedynie „sytuacji niewdrożenia
porozumienia w całości niezależnie od postępowania każdego z przedsiębiorstw” (pkt 188) i że „[należało] zbadać – zgodnie
z zasadą indywidualizacji kar i sankcji – względną wagę udziału przedsiębiorstwa w naruszeniu” (pkt 189).
Po drugie Deltafina zarzuca Komisji, że nie wzięła pod uwagę faktu, iż przypisywane skarżącej naruszenie dobiegło końca w dniu
10 sierpnia 2001 r., czyli przed datą podjęcia pierwszych czynności dochodzenia.
Wobec powyższego Deltafina wnosi do Sądu o obniżenie kwoty nałożonej na nią grzywny.
Komisja wnosi o oddalenie zarzutu siódmego.
Po pierwsze instytucja ta podnosi, że w niniejszej sprawie nie była zobowiązana do uwzględnienia okoliczności łagodzącej,
o której mowa w pkt 3 tiret drugie wytycznych.
W tym względzie Komisja wskazuje przede wszystkim, iż mimo bardzo poważnego charakteru naruszenia fakt, że kartel nie był
w pełni respektowany przed 1998 r., został wzięty pod uwagę przy ocenie wagi naruszenia, gdyż kwota wyjściowa grzywny nałożonej
na Deltafinę została ustalona na poziomie 8 000 000 EUR zamiast 20 000 000 EUR.
Następnie Komisja podnosi, że jej stanowisko znajduje poparcie w pkt 189 i 192 ww. w pkt 339 wyroku w sprawie Cheil Jedang
przeciwko Komisji, a także w pkt 276 i 277 wyroku Sądu z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie T‑44/00 Mannesmannröhren-Werke przeciwko
Komisji, Zb.Orz. s. II‑2223, pkt 276, 277). Komisja podkreśla, że Deltafina nie tylko nie sprzeciwiła się nigdy w sposób wyraźny
i znaczący wprowadzaniu w życie kartelu wraz z przetwórcami, ale w pełni przystąpiła do tego kartelu, odgrywając w nim szczególnie
aktywną rolę polegającą na koordynowaniu jego działań i podejmowaniu mediacji.
Po drugie Komisja twierdzi, że nie była także zobowiązana do uwzględnienia jako okoliczności łagodzącej faktu, że naruszenie
dobiegło końca, zanim podjęła ona pierwsze interwencje.
Ocena Sądu
Na wstępie należy przypomnieć, że ustalając kwoty grzywien, Komisja musi postępować zgodnie ze swoimi wytycznymi (zob. pkt 230
powyżej). Jednakże wytyczne nie przewidują, że Komisja powinna zawsze odrębnie uwzględnić każdą z okoliczności łagodzących
wymienionych w pkt 3 wspomnianych wytycznych, a nie jest ona zobowiązana do automatycznego zastosowania dodatkowej obniżki
z tego tytułu, ponieważ stosowność ewentualnego obniżenia grzywny z tytułu okoliczności łagodzących musi być oceniana z ogólnego
punktu widzenia z uwzględnieniem ogółu istotnych okoliczności sprawy.
Przyjęcie wytycznych nie pozbawiło bowiem doniosłości wcześniejszego orzecznictwa, zgodnie z którym Komisja dysponuje zakresem
uznania pozwalającym jej na uwzględnienie lub pominięcie niektórych okoliczności podczas ustalania wysokości grzywien, które
zamierza nałożyć, w zależności od okoliczności sprawy. Zatem wobec braku w wytycznych wskazówki o imperatywnym charakterze
w odniesieniu do okoliczności łagodzących, które mogą zostać uwzględnione, należy stwierdzić, że Komisja zachowała pewną swobodę
przy dokonywaniu całościowej oceny wysokości ewentualnej obniżki grzywien z tytułu okoliczności łagodzących (zob. ww. w pkt 230
wyrok w sprawie Raiffeisen Zentralbank Österreich przeciwko Komisji, pkt 473 i przytoczone tam orzecznictwo).
Co się tyczy pierwszego argumentu Deltafiny, należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z pkt 3 tiret drugie wytycznych „niewdrożenie
w praktyce przestępczych porozumień lub praktyk” może stanowić okoliczność łagodzącą.
Z orzecznictwa wynika, że Komisja musi uznać istnienie okoliczności łagodzącej wynikającej z niewprowadzenia w życie kartelu
jedynie wtedy, gdy przedsiębiorstwo, które powołuje się na tę okoliczność, może wykazać, że sprzeciwiało się ono wdrożeniu
tego kartelu w sposób wyraźny i znaczący do tego stopnia, iż zakłóciło jego działanie, oraz że nie sprawiało ono wrażenia,
iż przystępuje do porozumienia, zachęcając w ten sposób inne przedsiębiorstwa do wdrożenia tego kartelu. Zminimalizowanie
ryzyka obowiązku zapłaty dotkliwej grzywny byłoby bowiem zbyt dogodne dla przedsiębiorstw, jeśli mogłyby one czerpać zyski
z niezgodnego z prawem kartelu, a następnie skorzystać z obniżenia grzywny na tej podstawie, że odgrywały jedynie niewielką
rolę we wdrożeniu naruszenia, podczas gdy ich postawa skłoniła inne przedsiębiorstwa do zachowań bardziej szkodliwych dla
konkurencji (ww. w pkt 345 wyrok w sprawie Mannesmannröhren‑Werke przeciwko Komisji, pkt 277, 278).
Tymczasem w ramach rozpatrywanego zarzutu Deltafina nie przedstawiła żadnej okoliczności, która pozwalałaby uznać, że spółka
ta sprzeciwiała się kartelowi przetwórców w sposób wyraźny i znaczący do tego stopnia, iż zakłóciła jego działanie. Skarżąca
ograniczyła się bowiem do przywołania pewnych motywów zaskarżonej decyzji, które – jak wyjaśniono już w pkt 260–267 powyżej
– pozbawione są znaczenia z punktu widzenia analizowanego argumentu, w szczególności dlatego, że nie dotyczą one kartelu przetwórców,
bądź dowodzą jedynie tego, że aż do 1998 r. kartel nie był w pełni zorganizowany i respektowany ani przez ogół jego członków,
ani indywidualnie przez Deltafinę.
W odniesieniu do tej ostatniej kwestii należy przypomnieć, iż okoliczność, że kartel przetwórców był w pełni zorganizowany
dopiero począwszy od 1998 r., jest jednym z elementów, które Komisja wzięła pod uwagę przy ocenie wagi naruszenia, a więc
także przy ustalaniu kwoty wyjściowej grzywny, jaką należy zastosować ze względu na tę wagę. Komisja przyjęła bowiem kwotę
wyjściową wynoszącą jedynie 8 000 000 EUR, chociaż zgodnie z wytycznymi, wobec stwierdzenia naruszenia bardzo poważnego, mogła
ona zastosować kwotę wyjściową wynoszącą co najmniej 20 000 000 EUR.
Pierwszy z argumentów przedstawionych przez Deltafinę nie zasługuje zatem na uwzględnienie.
Co się tyczy drugiego argumentu, należy przypomnieć, iż zgodnie z pkt 3 tiret trzecie wytycznych „zakończenie naruszenia bezzwłocznie
po interwencji Komisji (szczególnie gdy prowadzi ona dochodzenie)” stanowi jedną z okoliczności łagodzących.
Wskazane zakończenie naruszenia może logicznie stanowić okoliczność łagodzącą, tylko jeśli istnieją powody, by przypuszczać,
że przedsiębiorstwa, których dotyczy sprawa, zostały nakłonione do zaprzestania sprzecznych z zasadami konkurencji zachowań
rzeczonymi interwencjami, przy czym sytuacja, w której naruszenie zostało zakończone przed datą pierwszych interwencji Komisji,
nie jest objęta zakresem regulacji tego przepisu wytycznych (ww. w pkt 34 wyrok w sprawie Dalmine przeciwko Komisji, pkt 158).
Tymczasem w niniejszej sprawie – jak podnosi Deltafina – naruszenie zostało zakończone w dniu 10 sierpnia 2001 r., czyli przed
datą podjęcia przez Komisję pierwszych czynności dochodzenia, a mianowicie przed dniem 3 października 2001 r. Zaprzestanie
naruszenia nie może zatem stanowić okoliczności łagodzącej przy ustalaniu kwoty grzywny.
Poza tym należy przypomnieć, że obniżka grzywny z powodu zaprzestania naruszenia niezwłocznie po pierwszych interwencjach
Komisji nie jest automatyczna, lecz zależy od oceny okoliczności danego przypadku dokonanej przez tę instytucję, w zakresie
jej swobodnego uznania. Z tego względu zastosowanie pkt 3 tiret trzecie wytycznych względem danego przedsiębiorstwa będzie
szczególnie odpowiednie w sytuacji, gdy antykonkurencyjny charakter zaskarżonego zachowania nie jest oczywisty. Jednocześnie
jego zastosowanie będzie co do zasady mniej stosowne w sytuacji, gdy zachowanie to będzie wyraźnie antykonkurencyjne, przy
założeniu, że zostało to udowodnione (ww. w pkt 345 wyrok w sprawie Mannesmannröhren‑Werke przeciwko Komisji, pkt 281).
W niniejszym przypadku nie można uznać, że Deltafina mogła żywić uzasadnione wątpliwości co do antykonkurencyjnego charakteru
jej zachowania, jeśli chodzi o udział w horyzontalnym kartelu, którego celem było ustalanie cen i podział ilości i którego
jeden z aspektów działalności miał charakter tajny, wobec czego stanowił oczywiste naruszenie art. 81 WE.
Drugiego argumentu Deltafiny nie można zatem uwzględnić.
Z powyższych względów zarzut siódmy należy oddalić jako bezzasadny.

W przedmiocie zarzutu ósmego dotyczącego naruszenia art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 oraz pkt 5 lit. a) wytycznych
Argumenty stron
W ramach podniesionego posiłkowo zarzutu ósmego Deltafina twierdzi, że przy obliczaniu wynoszącego 10% pułapu, o którym mowa
w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, Komisja błędnie uwzględniła obrót, jaki spółka ta uzyskała w roku obrotowym 2002/2003.
Według Deltafiny Komisja winna była wziąć pod uwagę obrót dotyczący roku obrotowego zamkniętego w dniu 31 marca 2004 r., gdyż
rok obrotowy skarżącej kończył się z dniem 31 marca każdego roku kalendarzowego, a zaskarżoną decyzję wydano w dniu 20 października
2004 r.
Deltafina wyjaśnia, że obrót uzyskany przez nią w roku obrotowym zamkniętym w dniu 31 marca 2004 r. wyniósł 127 360 989 EUR,
czyli mniej niż wymieniona w motywie 443 zaskarżonej decyzji kwota 133 228 000 EUR. Skarżąca twierdzi, że kwota nałożonej
na nią grzywny, przed zastosowaniem komunikatu w sprawie współpracy, nie powinna zatem przekroczyć 12 736 000 EUR.
Komisja przyznaje, że – w przypadku Deltafiny – przy ocenie, czy wynoszący 10% pułap nie został przekroczony, należało uwzględnić
obrót uzyskany przez tę spółkę w roku obrotowym zamkniętym w dniu 31 marca 2004 r. Jednak nawet jeśli uwzględniono by tę druga
kwotę, wskazany pułap nie zostałby przekroczony.
Dodatkowo Komisja podnosi, że w wyroku z dnia 29 kwietnia 2004  w sprawach połączonych T‑236/01, T‑239/01, od T‑244/01 do
T‑246/01, T‑251/01 i T‑252/01 Tokai Carbon i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1181, pkt 352–354, Sąd orzekł, że wynoszący
10% pułap winien być stosowany do „końcowego wyniku obliczania grzywny”, a nie na etapie wcześniejszym, czyli przed zastosowaniem
komunikatu w sprawie współpracy. Tymczasem w niniejszej sprawie ostateczna kwota grzywny nałożonej na Deltafinę, czyli 11 880 000 EUR,
bezsprzecznie nie przekracza 10% obrotu uzyskanego w roku obrotowym zamkniętym w dniu 31 marca 2004 r.
Ocena Sądu
W motywie 439 zaskarżonej decyzji Komisja ustaliła kwotę nałożonej na Deltafinę grzywny – przed zastosowaniem komunikatu w sprawie
współpracy – na 13 200 000 EUR. W motywie 443 decyzji Komisja uściśliła, że ponieważ obrót uzyskany przez Deltafinę w 2003 r.
wyniósł 133 228 000 EUR, kwota ta nie powinna podlegać dostosowaniu na podstawie art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003.
Zgodnie z art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 przy obliczaniu wynoszącego 10% pułapu, o którym mowa w tym przepisie, należy
uwzględnić obrót uzyskany w poprzedzającym roku obrotowym. Jak przyznają obie strony postępowania, w ramach oceny, czy pułap
ten nie został przekroczony, Komisja winna była wziąć pod uwagę obrót Deltafiny uzyskany w roku obrotowym zamkniętym w dniu
31 marca 2004 r.
W motywie 443 zaskarżonej decyzji Komisja błędnie przyjęła zatem obrót Deltafiny, jaki spółka ta uzyskała w roku obrotowym
zamkniętym w dniu 31 marca 2003 r.
Jednakże zarzut dotyczący tego błędu jest bezskuteczny, ponieważ nawet w przypadku uwzględnienia obrotu uzyskanego przez Deltafinę
w roku obrotowym zamkniętym w dniu 31 marca 2004 r. wynoszący 10% pułap nie zostałby przekroczony. Z tabeli zamieszczonej
w załączonym do skargi rocznym sprawozdaniu finansowym Deltafiny na dzień 31 marca 2004 r. wynika bowiem, że w dniu tym obrót
spółki wynosił 139 904 230,95 EUR, czyli był ponad dziesięciokrotnie wyższy niż wskazana wyżej kwota 13 200 000 EUR. W tym
względzie należy uściślić, że kwotą, którą należało uwzględnić, jest kwota figurująca w tej tabeli obok pozycji księgowej
„Przychody ze sprzedaży i świadczenia usług”, a nie – jak twierdzi Deltafina – kwota widniejąca obok pozycji zatytułowanej
„Ogółem”, obejmującej pozycje księgowe, które nie mogą zostać uwzględnione, a mianowicie pozycje zatytułowane „Zmiany zapasów
produktów gotowych” oraz „Inne produkty i dochody”.
Ze wszystkich powyższych względów zarzut ósmy należy oddalić jako bezskuteczny.

W przedmiocie zarzutu dziewiątego dotyczącego naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, preambuły i pkt 4 wytycznych,
pkt B lit. e) i pkt D komunikatu w sprawie współpracy oraz zasady równego traktowania, a także braku uzasadnienia
Streszczenie zaskarżonej decyzji
W motywach 448–456 zaskarżonej decyzji Komisja poruszyła kwestię zastosowania komunikatu w sprawie współpracy w odniesieniu
do przetwórców i Deltafiny.
W pierwszej kolejności Komisja wskazała w szczególności, że podmioty te wniosły o zastosowanie tego komunikatu przed doręczeniem
im pisma w sprawie przedstawienia zarzutów (motyw 449 zaskarżonej decyzji).
W drugiej kolejności instytucja ta twierdzi, że pkt D komunikatu w sprawie współpracy ma zastosowanie do przetwórców hiszpańskich.
Zwraca ona uwagę, że chociaż była już w posiadaniu większości zasadniczych materiałów stanowiących dowód popełnienia naruszenia,
to dostarczone przez przetwórców informacje pomogły w jego wyjaśnieniu i udowodnieniu (motywy 450, 451 zaskarżonej decyzji).
W trzeciej kolejności Komisja stwierdziła, że z uwagi na „szczególnie wartościową” współpracę w postępowaniu podjętą przez
przedsiębiorstwo Taes, zwłaszcza w kwestii uczestnictwa Deltafiny w naruszeniu, oraz okoliczność, że nie zaprzeczało ono ustaleniom
faktycznym zawartym w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, grzywnę wymierzoną wobec tego przedsiębiorstwa należy zmniejszyć
o 40% na podstawie pkt D ust. 2 tiret pierwsze i drugie komunikatu w sprawie współpracy (motyw 452 zaskarżonej decyzji).
W czwartej kolejności Komisja wskazała, że informacje dostarczone przez Cetarsę i WWTE, choć były istotne, nie okazały się
tak bardzo przydatne dla dochodzenia jak informacje dostarczone przez Taes (motyw 453 zaskarżonej decyzji). Komisja podniosła,
że w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów Cetarsa i WWTE przedstawiły twierdzenie, które nie było zgodne
z rzeczywistością. Postanowiła zatem obniżyć o 25% wymierzoną wobec tych dwóch przetwórców grzywnę, zgodnie z pkt D ust. 2
tiret pierwsze komunikatu w sprawie współpracy.
W piątej kolejności, w odniesieniu do Agroexpansión, Komisja stwierdziła, że spółka ta także dostarczyła użytecznych informacji,
ale że w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów zaprzeczała faktom „tak samo jak Cetarsa i WWTE” (motyw 454
zaskarżonej decyzji). Komisja dodała, że Agroexpansión zaprzeczyła tajnemu charakterowi porozumień przetwórców w przedmiocie
średnich (maksymalnych) cen dostaw. Wobec tego Komisja obniżyła o 20% grzywnę wymierzoną wobec tej spółki.
Wreszcie w szóstej kolejności Komisja obniżyła o 10% grzywnę nałożoną na Deltafinę (motyw 456 zaskarżonej decyzji). Komisja
uznała, że chociaż ani Universal, ani Deltafina nie udzieliły dokładnych wskazówek co do kwestii udziału Deltafiny we współpracy
Taes z Komisją, to nie można jednak ignorować okoliczności, że część dokumentów załączonych do pisma Taes z dnia 18 lutego
2002 r. pochodziła oczywiście od Deltafiny i została dostarczona Taes dla potrzeb rzeczonej współpracy. Komisja przypomniała,
że informacje dostarczone przez Taes były szczególnie użyteczne dla dochodzenia i miały zasadnicze znaczenie w szczególności
dla kwestii dowodzenia odpowiedzialności Deltafiny. Jednakże Deltafina nie wyjaśniła wyraźnie, w jaki sposób i w jakim zakresie
miała zamiar współpracować, a w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów zakwestionowała prawidłowość dotyczących
kwestii jej odpowiedzialności oskarżeń sformułowanych w tym piśmie. Komisja wskazała także, że Deltafina „nie spełnia kryterium
określonego w pkt B [lit. e)] komunikatu [w sprawie współpracy]”.
Argumenty stron
W ramach podniesionego posiłkowo zarzutu dziewiątego Deltafina podnosi, że Komisja popełniła szereg błędów w ocenie kwestii
jej współpracy w postępowaniu administracyjnym. Argumentację skarżącej można podzielić na cztery części.
W części pierwszej Deltafina utrzymuje, że Komisja błędnie uznała, że spółka ta zakwestionowała prawidłowość dotyczących kwestii
jej odpowiedzialności oskarżeń sformułowanych w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów. Otóż twierdząc, że pan M. działał
w imieniu własnym, skarżąca ograniczyła się do zakwestionowania dokonanej przez Komisję wykładni i oceny prawnej pewnych faktów.
Deltafina dodaje, że w piśmie z dnia 18 lutego 2002 r. przedsiębiorstwo Taes sformułowało taką samą tezę, i wyraża zdziwienie
faktem, że mimo to kwota nałożonej na nie grzywny została obniżona w większym stopniu niż kwota grzywny nałożonej na skarżącą.
W części drugiej Deltafina podnosi, że Komisja naruszyła komunikat w sprawie współpracy, zarzucając jej w motywie 456 zaskarżonej
decyzji, że nie spełniła kryterium określonego w pkt B lit. e) komunikatu. Skarżąca twierdzi bowiem, że kryterium to nie ma
zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w zaskarżonej decyzji Komisja zastosowała pkt D komunikatu, który odnosi się dokładnie
do sytuacji, w której „przedsiębiorstwo współpracuje, a nie są spełnione wszystkie przesłanki określone w pkt B i C”. Deltafina
dodaje, że w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja nie zarzuciła jej działań, o których mowa w pkt B lit. e) komunikatu
w sprawie współpracy, a w każdym razie nie wykazała w zaskarżonej decyzji, że spółka ta była autorem tego rodzaju praktyk.
W części trzeciej Deltafina twierdzi, że zaskarżona decyzja zawiera „poważne sprzeczności w uzasadnieniu”, skoro zastosowana
względem niej przez Komisję procentowa wielkość obniżki kwoty grzywny jest niższa niż wielkość obniżki przyznanej Taes. Na
poparcie tego twierdzenia Deltafina podnosi, że ponieważ w motywie 360 zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła, że skarżąca
koordynowała i nadzorowała europejską działalność grupy Universal, w tym swej siostrzanej spółki Taes, „rozsądny jest wniosek,
że oprócz związanych z tym obowiązków, w udziale przypadają jej też stosowne korzyści”. Deltfina dodaje, że szczególnie użyteczny
„wkład” Taes we współpracę, w szczególności zaś w odniesieniu do kwestii jej uczestnictwa w kartelu przetwórców, mógł pochodzić
tylko od niej samej. Skarżąca zwraca uwagę na okoliczność, że współpracowała ona z Komisją od chwili, gdy spółka Taes została
zaangażowana w niniejszą sprawę. Materiały przekazane Komisji w postępowaniu administracyjnym przez doradców Taes zostały
przekazane zarówno w imieniu tej spółki, jak i w imieniu skarżącej, zostały przygotowane wspólnie przez przedstawicieli i personel
tych dwóch spółek pod nadzorem spółki Universal i w znacznej mierze pochodziły od samej skarżącej.
Wreszcie w części piątej Deltafina podnosi, że Komisja zastosowała komunikat w sprawie współpracy w sposób dyskryminujący.
W tym względzie przede wszystkim kwestionuje ona fakt, że wobec Cetarsy, WWTE i Agroexpansión zastosowano większą niż wobec
niej samej obniżkę kwoty grzywny, mimo iż spółki te także kwestionowały fakty „chociaż w innym zakresie”. Skarżąca podnosi
dalej, że WWTE i Agroexpansión po raz pierwszy wskazały, że odgrywała ona rolę przywódcy kartelu przetwórców dopiero w odpowiedzi
na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów. Twierdzi ona, że należy zatem podać w wątpliwość kwestię „pełni i lojalności ich
współpracy w ciągu dwóch poprzednich lat”. Skarżąca zarzuca wreszcie Komisji, że jedynie w jej przypadku zastosowała kryterium,
o którym mowa w pkt B lit. e) komunikatu w sprawie współpracy.
Ze wszystkich powyższych względów Deltafina wnosi do Sądu o obniżenie kwoty nałożonej na nią grzywny poprzez zastosowanie
tego samego współczynnika procentowego obniżki jak ten, który zastosowano w przypadku grzywny wymierzonej wobec Taes, a mianowicie
40%.
Komisja twierdzi, że żadna z części tego zarzutu nie jest zasadna.
W pierwszej kolejności Komisja przypomina, że w swej odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów Deltafina stwierdziła,
że wszystkie zarzucone jej praktyki należało w rzeczywistości przypisać panu M., który działał wyłącznie w imieniu własnym.
Twierdzenie to stanowi jednak „oczywistą próbę przeinaczenia faktów”.
W drugiej kolejności Komisja odpiera argument dotyczący błędnego zastosowania pkt B) lit. e) komunikatu w sprawie współpracy.
W tym względzie z jednej strony podnosi ona, że fakt, iż zastosowała pkt D tego komunikatu, nie wyklucza wcale możliwości
wzięcia pod uwagę – w celu ustalenia współczynnika procentowego obniżki grzywny, jaka zostanie wymierzona wobec przedsiębiorstwa,
które podjęło współpracę – okoliczności, że przedsiębiorstwo to nie spełnia pewnych przesłanek określonych w pkt B i C komunikatu.
Z drugiej strony instytucja ta wskazuje, iż nie można twierdzić, że nie zarzuciła ona Deltafinie praktyk opisanych w pkt B
lit. e) komunikatu w sprawie współpracy.
W trzeciej kolejności Komisja podnosi, że nie była ona zobowiązana do zastosowania w przypadku grzywny nałożonej na Deltafinę
takiego samego współczynnika procentowego obniżki jak ten, który zastosowała w przypadku grzywny nałożonej na Taes.
W tym względzie Komisja po pierwsze podkreśla, że Deltafinę obciążono odpowiedzialnością za naruszenie art. 81 WE nie ze względu
na jej rolę polegającą na koordynowaniu i nadzorowaniu działalności Taes, lecz ze względu na to, że sama wdrożyła „szereg
istotnych działań, często o decydującym znaczeniu, w ramach kartelu [przetwórców]”. Z drugiej strony Komisja twierdzi, że
współpraca Deltafiny ograniczyła się do sporządzenia wspólnie z Taes pisma z dnia 18 lutego 2002 r.
W czwartej kolejności Komisja podnosi, że nie dopuściła się żadnego naruszenia zasady równego traktowania, stosując wobec
Deltafiny procentowy współczynnik obniżki grzywny niższy niż współczynnik zastosowany wobec innych przedsiębiorstw, będących
adresatami zaskarżonej decyzji.
Ocena Sądu
Należy przypomnieć, że Komisja dysponuje szerokim zakresem uznania co do metody obliczania grzywien i ma prawo w tym względzie
brać pod uwagę liczne czynniki, wśród których znajduje się współpraca zainteresowanych przedsiębiorstw w trakcie dochodzenia
prowadzonego przez służby tej instytucji. Komisji przysługuje w tym względzie szeroki zakres uznania przy dokonywaniu oceny
jakości i użyteczności współpracy danego przedsiębiorstwa, w szczególności w porównaniu ze współpracą innych przedsiębiorstw
(wyrok Trybunału z dnia 10 maja 2007 r. w sprawie C‑328/05 P SGL Carbon przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑3921, pkt 81, 88).
Dla uzasadnienia obniżenia kwoty grzywny ze względu na współpracę zachowanie przedsiębiorstwa musi ułatwiać zadanie Komisji
polegające na stwierdzeniu i ukaraniu naruszeń wspólnotowych reguł konkurencji (zob. wyrok Sądu z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawach
połączonych T‑67/00, T‑68/00, T‑71/00 i T‑78/00 JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2501, pkt 499 i przytoczone
tam orzecznictwo) i świadczyć o prawdziwej woli współpracy (ww. w pkt 228 wyrok w sprawie Dansk Rørindustri i in. przeciwko
Komisji, pkt 395, 396).
W komunikacie w sprawie współpracy Komisja określiła warunki, na jakich przedsiębiorstwa współpracujące z nią w trakcie dochodzenia
w sprawie kartelu będą mogły być zwolnione z grzywny lub skorzystać z obniżenia kwoty grzywny, którą w innym wypadku musiałyby
zapłacić (zob. pkt A ust. 3 komunikatu w sprawie współpracy).
Z brzmienia pkt B komunikatu w sprawie współpracy wynika, że w odniesieniu do danego przedsiębiorstwa można zastosować bardzo
istotne obniżenie grzywny, a mianowicie co najmniej o 75%, lub całkowicie zrezygnować z nałożenia grzywny, w przypadku gdy
kumulatywnie spełni ono wszystkie przesłanki przewidziane w pkt B lit. a)–e) tego komunikatu. Zgodnie z pkt B lit. e) nie
można zastosować tego obniżenia lub zrezygnować z nałożenia grzywny w szczególności w odniesieniu do przedsiębiorstwa, które
odgrywało rolę „inicjator[a] niedozwolonej działalności lub […] pełniło w niej decydującą rolę”.
Zgodnie z pkt C komunikatu „[p]rzedsiębiorstwo, które spełnia przesłanki wymienione w pkt B lit. b)–e) i zawiadamia o tajnym
porozumieniu po podjęciu przez Komisję, na podstawie decyzji, kontroli w przedsiębiorstwach uczestniczących w kartelu, która
[to kontrola] nie dostarczyła wystarczających podstaw do wszczęcia postępowania [administracyjnego] w celu wydania decyzji,
korzysta z obniżenia w wysokości 50–75% kwoty grzywny”.
Punkt D komunikatu w sprawie współpracy, zatytułowany „Odczuwalne obniżenie kwoty grzywny” stanowi:
„1.      Jeżeli przedsiębiorstwo współpracuje, a nie są spełnione wszystkie przesłanki określone w [pkt] B i C, korzysta ono z obniżki
w wysokości 10–50% kwoty grzywny, która zostałaby na nie nałożona w braku współpracy.
2.      Może to mieć miejsce w szczególności, jeżeli:
–        przed wysłaniem pisma w sprawie przedstawienia zarzutów przedsiębiorstwo przedstawia Komisji informacje, dokumenty lub inne
środki dowodowe, które przyczyniają się do stwierdzenia istnienia naruszenia,
–        po otrzymaniu pisma w sprawie przedstawienia zarzutów przedsiębiorstwo informuje Komisję, że nie podważa wystąpienia okoliczności
faktycznych, na których opiera ona swe zarzuty”.
Zasadność rozpatrywanego zarzutu należy ocenić w świetle tych właśnie rozważań. Druga część zarzutu zostanie zbadana w ostatniej
kolejności.
Co się tyczy części pierwszej, należy stwierdzić, że w motywie 456 zaskarżonej decyzji Komisja słusznie uznała, iż w odpowiedzi
na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów Deltafina podważyła „prawidłowość dotyczących kwestii jej odpowiedzialności oskarżeń”.
W odpowiedzi tej Deltafina stanowczo zaprzeczyła bowiem twierdzeniu, że ponosi ona odpowiedzialność za naruszenie, wielokrotnie
wskazując, że odpowiedzialność tę należy przypisać panu M., który w ramach kartelu przetwórców działał wyłącznie w imieniu
własnym, a nie jako przedstawiciel spółki. Deltafina kwestionuje w ten sposób prawidłowość ustaleń faktycznych przyjętych
w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów i nie ogranicza się do przedstawienia odmiennej wykładni bądź zakwestionowania
oceny prawnej dokonanej przez Komisję.
W odniesieniu do argumentu Deltafiny dotyczącego okoliczności, że spółce Taes nie zarzucono podważenia wystąpienia okoliczności
faktycznych, mimo że również ta spółka twierdziła w postępowaniu administracyjnym, że pan M. działał wyłącznie w imieniu własnym,
wystarczy stwierdzić, że inaczej aniżeli w przypadku Deltafiny, podnosząc ten argument, Taes nie miała na celu podważenia
faktu dotyczącego jej bezpośrednio i odnoszącego się do kwestii jej indywidualnej odpowiedzialności za naruszenie.
Co się tyczy części trzeciej, należy przede wszystkim stwierdzić, że u jej podstaw leży błędna przesłanka. Jak wynika bowiem
jasno z motywów 359–366 zaskarżonej decyzji oraz z pkt 107–112 niniejszego wyroku, Deltafinę obciążono odpowiedzialnością
za naruszenie nie ze względu na jej funkcję polegającą na nadzorowaniu i kontroli działalności Taes, ale ze względu na jej
bezpośrednie i aktywne uczestnictwo w działaniach kartelu przetwórców.
Należy również przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Komisja, dokonując oceny współpracy podjętej prze członków
kartelu, musi przestrzegać zasady równego traktowania, która zostaje naruszona w wypadku, gdy porównywalne sytuacje są traktowane
w różny sposób lub gdy różne sytuacje są traktowane w ten sam sposób, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione
(zob. ww w pkt 364 wyrok w sprawie Tokai Carbon i in. przeciwko Komisji, pkt 394 i przytoczone tam orzecznictwo).
Komisja nie przekroczyła jednak przysługującego jej zakresu uznania, dochodząc do wniosku, że współpraca spółki Taes była
bardziej użyteczna niż współpraca zaoferowana przez Deltafinę.
Jak wskazano zatem w pkt 396 i 397 powyżej, w odróżnieniu od Taes, Deltafina podważyła wystąpienie pewnych okoliczności faktycznych
w rozumieniu pkt D ust. 2 tiret drugie komunikatu w sprawie współpracy.
Ponadto, w przeciwieństwie do Taes, Deltafina nigdy nie współpracowała bezpośrednio z Komisją. Ściślej rzecz ujmując, spółka
Taes słusznie wskazała, że współpraca Deltafiny ograniczała się do udziału w sporządzaniu pisma Taes z dnia 18 lutego 2002 r.
(zob. pkt 8, 9 powyżej). To właśnie w związku z przygotowaniem tego pisma Universal Leaf zasygnalizowała – w swym piśmie do
Komisji z dnia 15 lutego 2002 r. – współpracę Deltafiny. W późniejszym czasie ani Universal Leaf, ani Taes, ani Deltafina
nie wskazywały Komisji, że Deltafina kontynuowała współpracę w ramach dochodzenia, za pośrednictwem Taes, ani nawet, że informacje
przekazywane jej przez Taes zostały przygotowane we współpracy z Deltafiną.
Komisja postąpiła zatem prawidłowo, stosując wobec Deltafiny niższy procentowy współczynnik obniżki grzywny niż współczynnik
zastosowany wobec Taes.
Co się tyczy części czwartej, należy stwierdzić, że Deltafina nie może twierdzić, że została potraktowana w sposób dyskryminujący
w porównaniu z Cetarsą, WWTE i Agroexpansión, ponieważ zaoferowana przez nią współpraca była znacznie bardziej ograniczona
niż współpraca tych trzech spółek.
W tym względzie, z jednej strony, Deltafina sama przyznała w skardze, że chociaż Cetarsa, WWTE i Agroexpansión także podważyły
wystąpienie pewnych okoliczności faktycznych, to jednak „w innym zakresie” niż Deltafina. Tylko Deltafina – podnosząc wielokrotnie
w odpowiedzi na pismo w sprawie zarzutów, że prezes jej zarządu działał wyłącznie w imieniu własnym – zaprzeczała bowiem,
w trakcie całego postępowania administracyjnego, wszelkim twierdzeniom zarzucającym jej uczestnictwo w działaniach kartelu
przetwórców.
Z drugiej strony, o ile Cetarsa, WWTE i Agroexpansión przekazały Komisji w postępowaniu administracyjnym bardzo użyteczne
informacje (zob. motywy 453, 454 zaskarżonej decyzji), o tyle współpraca Deltafiny ograniczała się – jak wskazano już w pkt 402
powyżej – do uczestnictwa w przygotowywaniu pisma Taes z dnia 18 lutego 2002 r.
Czwartą część zarzutu należy zatem oddalić jako bezzasadną.
Wreszcie co się tyczy części drugiej, należy przede wszystkim stwierdzić, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby Komisja – w ramach
przysługującego jej w tej dziedzinie szerokiego zakresu uznania – wzięła pod uwagę fakt, że dane przedsiębiorstwo nie spełnia
jednej z przesłanek określonych w pkt B lit. a)–e) komunikatu w sprawie współpracy, gdy działając na podstawie pkt D tego
komunikatu musi określić – w ramach przewidzianego w pkt D ust. 1 przedziału między 10 a 50% – współczynnik procentowy obniżki
grzywny, jaki należy zastosować wobec tego przedsiębiorstwa.
Następnie należy stwierdzić, że z pism Komisji, a także z wyjaśnień udzielonych przez nią na rozprawie wynika, iż wskazując
w motywie 456 zaskarżonej decyzji, że Deltafina nie spełnia przesłanki określonej w pkt B lit. e) komunikatu w sprawie współpracy,
Komisja nawiązywała do faktu, że spółka ta była przywódcą kartelu przetwórców. W tym względzie należy zaznaczyć, iż z pkt B
lit. e) komunikatu w sprawie współpracy wynika, że Komisja nie zamierza przyznać bardzo istotnego obniżenia grzywny ani całkowicie
zrezygnować z jej nałożenia, jeżeli zainteresowana strona odgrywała w ramach kartelu szczególnie decydującą rolę, jak rolę
przywódcy, prowokatora lub podżegacza.
Tymczasem, jak wskazano w pkt 331–335 powyżej, materiały zawarte w aktach Komisji nie są wystarczające, by wykazać, że Deltafina
pełniła rolę przywódcy kartelu. Komisja popełniła więc błąd, uwzględniając tę rolę, pośród innych czynników, w celu ustalenia
zaledwie na poziomie 10% współczynnika procentowego obniżki grzywny, zastosowanego wobec Deltafiny ze względu na jej współpracę.
Ze wszystkich powyższych względów zarzut dziewiąty należy w części uwzględnić, a w konsekwencji zaskarżoną decyzję należy
zmienić poprzez ustalenie właściwej dla Deltafiny stopy obniżki grzywny. Korzystając ze swej nieograniczonej jurysdykcji Sąd
stwierdza, że obniżka nałożonej na Deltafinę grzywny winna wynieść 15%, tak aby uwzględniała ona współpracę skarżącej. Konkretne
konsekwencje tej zmiany zostaną wyjaśnione w pkt 437–439 poniżej.

W przedmiocie zarzutu dziesiątego dotyczącego naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, pkt 5 lit. b) wytycznych
oraz zasady proporcjonalności
Argumenty stron
W ramach podniesionego posiłkowo zarzutu dziesiątego Deltafina zarzuca Komisji, że nie uwzględniła ona, na podstawie pkt 5
lit. b) wytycznych, kontekstu „gospodarczego i społecznego rynku surowca tytoniowego w Hiszpanii”, co doprowadziłoby do obniżenia
ostatecznej kwoty nałożonej na nią grzywny.
W uzasadnieniu tego zarzutu Deltafina podnosi, że uprawa tytoniu w Unii Europejskiej ulegnie strukturalnemu załamaniu w wyniku
zniesienia systemu premii przewidzianych w ramach wspólnej organizacji rynku w sektorze tytoniu. Wyjaśnia, że w 2010 r., po
upływie czteroletniego okresu przejściowego, wprowadzony zostanie nowy system, w którym wysokość dopłat nie będzie już zależeć
od wielkości produkcji tytoniu, lecz będzie ona powiązana z realizacją celów w zakresie rekonwersji i utrzymania dywersyfikacji
upraw. Skarżąca wskazuje także, że według prognoz Komisji „skutkiem wprowadzenia nowego modelu będzie bardzo znaczne obniżenie
poziomu produkcji tytoniu we Wspólnocie, a w konsekwencji brak możliwości utrzymania zatrudnienia przeważającej części pochodzących
spoza kręgu rodziny pracowników rolnych w tym sektorze oraz w sektorze przemysłu pierwszego przetworzenia”. Dodaje ona, że
odmiany tytoniu uprawiane w Unii nie są uznawane za strategiczne w przemyśle produkcyjnym i mogą z łatwością być zastępowane
tytoniem uprawianym w krajach trzecich, po niższych kosztach. Skarżąca podnosi wreszcie, że premie stanowią obecnie ponad
80% dochodu uprawiających.
Deltafina dodaje, że w decyzji 2003/600/WE z dnia 2 kwietnia 2003 r. dotyczącej postępowania na podstawie art. 81 traktatu WE
(sprawa COMP/C.38.279/F3 – Francuska wołowina i cielęcina) (Dz.U. L 209, s. 12) Komisja wyraźnie uwzględniła jako okoliczność
łagodzącą „określony kontekst ekonomiczny” w rozumieniu pkt 5 lit. b) wytycznych. W sprawie tej Komisja obniżyła w konsekwencji
grzywny nałożone na każdą ze stron o 60%.
Komisja twierdzi, że przy ustalaniu kwoty grzywny nie była zobowiązana do wzięcia pod uwagę załamania, o którym mówi Deltafina,
wobec czego zarzut dziesiąty należy jej zdaniem oddalić jako bezzasadny.
Ocena Sądu
Punkt 5 lit. b) wytycznych stanowi:
„W zależności od okoliczności należy wziąć pod uwagę, gdy powyższe obliczenie zostanie już dokonane, pewne obiektywne czynniki,
takie jak określony kontekst ekonomiczny, wszelkie korzyści finansowe i ekonomiczne uzyskane przez naruszających prawo [...],
konkretną charakterystykę omawianego przedsiębiorstwa oraz realną możliwość zapłaty w określonym kontekście społecznym; grzywna
powinna być dostosowana do tych wszystkich elementów”.
Należy stwierdzić, że – wbrew twierdzeniom Deltafiny – Komisja nie była wcale zobowiązana do wzięcia pod uwagę rzekomego załamania
strukturalnego w sektorze uprawy tytoniu w Unii, w celu obniżenia na podstawie pkt 5 lit. b) wytycznych ostatecznej kwoty
nałożonej na skarżącą grzywny, gdyż w czasie, w którym wydano zaskarżoną decyzję, załamanie to było zdarzeniem przyszłym i niepewnym.
Ponadto Deltafina nie może powoływać się na decyzję 2003/600, ponieważ okoliczności tej sprawy nie są porównywalne z okolicznościami
zachodzącymi w niniejszej sprawie. Ściślej rzecz biorąc, w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z wyjątkowych okoliczności,
które Komisja uwzględniła we wskazanej decyzji zgodnie z pkt5 lit. b) wytycznych. Co więcej, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem
Komisja dysponuje w każdym razie szerokim zakresem swobodnego uznania przy ustalaniu kwoty grzywien i nie jest ona związana
ocenami, jakich dokonała wcześniej (wyrok Trybunału z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie C‑510/06 P Archer Daniels Midland przeciwko
Komisji, Zb.Orz. s. I‑1843, pkt 82).
Wobec powyższego zarzut dziesiąty należy oddalić jako bezzasadny.

W przedmiocie zarzutu jedenastego dotyczącego naruszenia zasady równego traktowania, zasady zakazującej wstecznego oddziaływania
kar oraz zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań
Argumenty stron
W ramach podniesionego czysto posiłkowo zarzutu jedenastego Deltafina twierdzi przede wszystkim, że Komisja naruszyła zasadę
ochrony uzasadnionych oczekiwań, przez to, że nie poprzestała – zgodnie z wcześniejszą praktyką decyzyjną – na wymierzeniu
skarżącej grzywny symbolicznej. W uzasadnieniu tego twierdzenia Deltafina podnosi, że w decyzji w sprawie nadtlenków organicznych
Komisja nałożyła na spółkę AC‑Treuhand jedynie grzywnę w kwocie 1000 EUR ze względu na przyjęcie nowego podejścia w tej dziedzinie,
zgodnie z którym sankcje należy wymierzać nie tylko wobec przedsiębiorstw będących członkami kartelu, ale także wobec tych,
które organizują bądź ułatwiają funkcjonowanie tego kartelu, mimo że nie są obecne na rozpatrywanym rynku. Skarżąca wskazuje,
że z decyzji tej, z dotyczącego jej komunikatu prasowego, a także z pkt 33 sprawozdania dotyczącego polityki konkurencji z 2003 r.
(XXXIII sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji – 2003) wynika, że Komisja dopiero w przyszłości zamierzała odstąpić od
praktyki polegającej na nakładaniu w takich sytuacjach grzywien czysto symbolicznych. Tymczasem wszystkie zarzucane Deltafinie
działania miały miejsce przed dniem 11 sierpnia 2001 r., czyli dwa lata i cztery miesiące przed wydaniem decyzji w sprawie
nadtlenków organicznych.
Następnie Deltafina twierdzi, że dopuszczono się naruszenia zasady równego traktowania, zwracając uwagę, iż Sąd orzekł, że
„[w] ramach zwalczania naruszeń reguł konkurencji poszanowanie tej zasady wymaga bez wątpienia, aby przedsiębiorstwa, które
dopuściły się naruszenia tego samego rodzaju w równoważnych okresach, poniosły taką samą karę, bez względu na często przypadkową
datę wydania decyzji w ich sprawie”, i że „[w] tych granicach rzeczona zasada jest ściśle związana z zasadą niedziałania kar
wstecz, co oznacza, że sankcja nałożona na przedsiębiorstwo za naruszenie reguł konkurencji musi odpowiadać tej, jaka była
przewidziana w chwili popełnienia naruszenia” (wyrok Sądu z dnia 9 lipca 2003 r. w sprawie T‑224/00 Archer Daniels Midland
i Archer Daniels Midland Ingredients przeciwko Komisji, Rec. s. II‑2597, pkt 70).
Z powyższych względów Deltafina wnosi do Sądu o obniżenie grzywny do symbolicznej kwoty 1000 EUR.
Komisja stoi na stanowisku, że zarzut jedenasty należy oddalić jako bezzasadny.
W tym względzie Komisja przede wszystkim podkreśla, że zgodnie z orzecznictwem wcześniejsza praktyka decyzyjna Komisji nie
stanowi sama w sobie ram prawnych pozwalających nałożyć grzywnę w dziedzinie konkurencji. Następnie Komisja powtarza, że okoliczności
leżące u podstaw decyzji w sprawie nadtlenków organicznych nie są porównywalne z okolicznościami zachodzącymi w niniejszej
sprawie. Instytucja ta zwraca nadto uwagę, że ani wskazana decyzja, ani dotyczący jej komunikat prasowy, ani też sprawozdanie
dotyczące polityki konkurencji z 2003 r. (XXXIII sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji – 2003) nie zawierają szczegółowych,
bezwarunkowych i spójnych zapewnień co do tego, że za zachowania takie jak te, które zarzucono Deltafinie, wymierzone zostaną
„szczególnie łagodne” grzywny.
Ocena Sądu
W pierwszej kolejności, w odniesieniu do zarzucanego naruszenia zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań, należy stwierdzić,
że żadna z przywołanych przez Deltafinę okoliczności nie mogła wzbudzić po stronie skarżącej tego rodzaju oczekiwań co do
tego, że wymierzona jej zostanie sankcja w postaci czysto symbolicznej grzywny.
W tym względzie przede wszystkim należy przypomnieć, że wcześniejsza praktyka decyzyjna Komisji nie stanowi sama w sobie ram
prawnych dla grzywien w dziedzinie konkurencji (zob. pkt 292 powyżej). Fakt, że Komisja wymierzała już w przeszłości grzywny
w określonej wysokości za określone rodzaje naruszeń, nie może pozbawić jej możliwości podwyższenia tej wysokości w granicach
wyznaczonych w rozporządzeniu nr 1/2003, jeśli jest to konieczne, aby zapewnić realizację wspólnotowej polityki konkurencji
(zob. analogicznie ww. w pkt 120 wyrok w sprawie Musique diffusion française i in. przeciwko Komisji, pkt 109). Co więcej,
podmioty gospodarcze nie mogą w sposób uzasadniony oczekiwać, że utrzymana zostanie istniejąca sytuacja, która może zostać
zmieniona w ramach swobodnego uznania przyznanego instytucjom wspólnotowym (zob. wyrok Trybunału z dnia 14 lutego 1990 r.
w sprawie C‑350/88 Delacre i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑395, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo). W konsekwencji
przedsiębiorstwa uczestniczące w postępowaniu administracyjnym, które może zakończyć się nałożeniem grzywny, nie mogą mieć
uzasadnionych oczekiwań co do tego, że Komisja nie przekroczy wcześniej stosowanego poziomu grzywien (wyrok Sądu z dnia 12 lipca
2001 r. w sprawach T‑202/98, T‑204/98 i T‑207/98 Tate & Lyle i in. przeciwko Komisji, Rec. str. II‑2035, pkt 146; ww. w pkt 101
wyrok w sprawie LR AF 1998 przeciwko Komisji, pkt 243).
Następnie należy przypomnieć, że prawo do powoływania się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań przysługuje każdej jednostce
znajdującej się w sytuacji, z której wynika, że administracja wspólnotowa wzbudziła u niej uzasadnione nadzieje [wyrok Trybunału:
z dnia 11 marca 1987 r. w sprawie 265/85 Van den Bergh en Jurgens i Van Dijk Food Products (Lopik) przeciwko Komisji, Rec.
s. 1155, pkt 44], jednakże nikt nie może powoływać się na naruszenie tej zasady w przypadku braku szczegółowych, bezwarunkowych
i spójnych zapewnień pochodzących z uprawnionych i wiarygodnych źródeł, udzielonych przez administrację (zob. ww. w pkt 364
wyrok w sprawie Tokai Carbon i in. przeciwko Komisji, pkt 152 i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie fakt, że w kilku decyzjach poprzedzających decyzję w sprawie nadtlenków organicznych Komisja nie obciążyła
odpowiedzialnością za naruszenie art. 81 ust. 1 WE przedsiębiorstw, które uczestniczyły we wprowadzaniu w życie kartelu, nie
prowadząc przy tym jednak działalności na rynku, którego dotyczyło naruszenie, nie mógł wzbudzić po stronie Deltafiny uzasadnionego
oczekiwania, że w przyszłości instytucja ta powstrzyma się od ścigania takich przedsiębiorstw i nakładania na nie sankcji.
W pkt 163–165 ww. w pkt 48 wyroku w sprawie AC‑Treuhand przeciwko Komisji Sąd orzekł już bowiem, że podstawą reorientacji
praktyki decyzyjnej, której Komisja dokonała w decyzji w sprawie nadtlenków organicznych, jest prawidłowa wykładnia zakresu
zastosowania zakazu przewidzianego w art. 81 ust. 1 WE.
Wspomniana reorientacja praktyki decyzyjnej Komisji była tym bardziej przewidywalna dla Deltafiny, że istniał precedens, a mianowicie
decyzja w sprawie włoskiego szkła lanego z 1980 r. Ponadto praktyka decyzyjna Komisji po 1980 r. nie mogła być w rozsądny
sposób zrozumiana jako definitywne porzucenie początkowego podejścia zastosowanego w decyzji w sprawie włoskiego szkła lanego.
Ta praktyka decyzyjna ogranicza się do niepotępiania i niekarania przedsiębiorstw doradczych uczestniczących w kartelu, jednak
bez odrzucenia z punktu widzenia prawa koncepcji początkowo przyjętej w decyzji w sprawie włoskiego szkła lanego (ww. w pkt 48
wyrok w sprawie AC‑Treuhand przeciwko Komisji, pkt 164).
W odniesieniu do twierdzenia Deltafiny, że z decyzji w sprawie nadtlenków organicznych, z dotyczącego jej komunikatu prasowego,
a także z pkt 33 sprawozdania dotyczącego polityki konkurencji z 2003 r. (XXXIII sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji
– 2003) wynika, iż Komisja oświadczyła, że w przyszłości nie będzie już poprzestawać na wymierzaniu grzywien czysto symbolicznych,
bez konieczności ustalania, czy teksty te zawierają szczegółowe, bezwarunkowe i spójne zapewnienia, wystarczy stwierdzić,
iż zostały one opublikowane ponad sześć lat od rozpoczęcia zarzucanych Deltafinie praktyk i ponad dwa lata od ich zakończenia.
W chwili popełnienia rozpatrywanego naruszenia Deltafina nie miała zatem żadnych podstaw, by wierzyć, że Komisja nałoży na
nią jedynie symboliczną grzywnę.
Wreszcie, jak wskazano już w pkt 51 powyżej, w niniejszej sprawie sytuacja Deltafiny nie jest porównywalna z sytuacją AC‑Treuhand
w postępowaniu, w którym zapadła decyzja w sprawie nadtlenków organicznych. O ile bowiem AC‑Treuhand była spółką doradczą
i nie prowadziła żadnej działalności na badanym w tej sprawie rynku produktów, jako konkurent bądź po stronie popytu czy podaży,
o tyle Deltafina, będąc głównym klientem przetwórców hiszpańskich, prowadziła w Hiszpanii działalność na rynku usytuowanym
bezpośrednio o szczebel niżej niż rynek, na którym miały miejsce praktyki ograniczające konkurencję. Ponadto Deltafina była
obecna na rynku pierwszego przetworzenia we Włoszech i utrzymywała bardzo bliskie stosunki handlowe z pewnymi przetwórcami
hiszpańskimi.
W drugiej kolejności, odnosząc się do twierdzenia Deltafiny o naruszeniu zasady równego traktowania, należy przypomnieć, że
wcześniejsza praktyka decyzyjna Komisji nie stanowi sama w sobie ram prawnych dla grzywien w dziedzinie konkurencji (zob.
pkt 292 powyżej).
Należy jednak również przypomnieć, iż przy wymierzaniu takich grzywien Komisja ma obowiązek przestrzegania ogólnych zasad
prawa, w tym także zasady równego traktowania.
Tak więc dokonane przez Deltafinę porównania z innymi decyzjami Komisji wydanymi w dziedzinie grzywien mogą mieć znaczenie
dla przestrzegania zasady równego traktowania jedynie w przypadku wykazania, że okoliczności w sprawach związanych z tymi
innymi decyzjami są porównywalne z okolicznościami niniejszego przypadku (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 13 stycznia 2004 r.
w sprawie T‑67/01 JCB Service przeciwko Komisji, Rec. s. II‑49, pkt 187). Tymczasem, jak stwierdzono już w pkt 51 i 431 powyżej,
w niniejszej sprawie sytuacja Deltafiny nie jest porównywalna z sytuacją AC‑Treuhand w postępowaniu, w którym zapadła decyzja
w sprawie nadtlenków organicznych.
W trzeciej kolejności, w odniesieniu do zarzucanego naruszenia zasady zakazu wstecznego oddziaływania kar należy zaznaczyć,
iż – jak wynika z pkt 137–150 ww. w pkt 48 wyroku w sprawie AC‑Treuhand przeciwko Komisji – każde przedsiębiorstwo, które
przyczyniło się do wprowadzenia kartelu w życie, nawet jeżeli przedsiębiorstwo to nie prowadzi działalności na właściwym rynku
objętym naruszeniem ograniczającym konkurencję, mogło rozsądnie przewidywać, w czasie popełniania rozpatrywanego naruszenia,
że zakaz ustanowiony w art. 81 ust. 1 WE co do zasady znajdował wobec niego zastosowanie. Ponadto w świetle rozważań przedstawionych
w pkt 426 powyżej wszystkie przedsiębiorstwa uczestniczące w postępowaniu administracyjnym, które może zakończyć się nałożeniem
grzywny, muszą brać pod uwagę możliwość, że w każdej chwili Komisja zdecyduje się podnieść wysokość grzywien w stosunku do
poziomu stosowanego w przeszłości. Nie poprzestając na nałożeniu na Deltafinę grzywny czysto symbolicznej, Komisja nie naruszyła
zatem zasady zakazującej wstecznego oddziaływania kar.
Ze wszystkich powyższych względów zarzut jedenasty należy oddalić jako bezzasadny.

W przedmiocie ustalenia ostatecznej wysokości kwoty grzywny nałożonej na Deltafinę
Z pkt 331–336, a także 410 i 411 powyżej wynika, że zaskarżoną decyzję należy zmienić ze względu na to, iż Komisja nie wykazała
w niej wystarczająco, że Deltafina pełniła rolę przywódcy kartelu przetwórców. Wobec tego Komisja nie miała podstaw do zwiększenia
o 50% kwoty podstawowej wymierzonej Deltafinie grzywny z tytułu zaistnienia okoliczności obciążających, ani też uwzględnienia
tej zarzucanej skarżącej roli, by zrezygnować z obniżenia kwoty grzywny o 10% ze względu na współpracę.
W pozostałym zakresie rozstrzygnięcia Komisji zawarte w zaskarżonej decyzji, a także zastosowana w niniejszej sprawie metoda
obliczania grzywien pozostają niezmienione.
Ostateczna kwota grzywny zostaje zatem obliczona następująco: kwota podstawowa grzywny nałożonej na Deltafinę (12 000 000 EUR)
zostaje obniżona o 40% ze względu na okoliczności łagodzące, co daje kwotę 7 200 000 EUR przed zastosowaniem komunikatu w sprawie
współpracy. Kwota wskazana jako ostatnia ulega obniżeniu o 15% w związku z zastosowaniem tego komunikatu. W konsekwencji ostateczna
kwota grzywny, jaką należy nałożyć na Deltafinę wynosi 6 120 000 EUR.

W przedmiocie kosztów
Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu postępowania przed Sądem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona
przegrywająca sprawę. Na podstawie art. 87 § 3 akapit pierwszy, w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron,
Sąd może postanowić, że koszty zostaną rozdzielone.
W związku z tym, że w niniejszej sprawie skarga została częściowo uwzględniona, słuszna ocena okoliczności sprawy wymaga,
aby Deltafina pokryła trzy czwarte własnych kosztów i trzy czwarte kosztów poniesionych przez Komisję, a Komisja – jedną czwartą
własnych kosztów i jedną czwartą kosztów poniesionych przez Deltafinę.
Z powyższych względów
SĄD (czwarta izba)
orzeka, co następuje:
1)
Wysokość grzywny nałożonej na spółkę Deltafina SpA w art. 3 decyzji Komisji C (2004) 4030 wersja ostateczna z dnia 20 października
2004 r. w sprawie postępowania zgodnie z art. 81 ust. 1 [WE] (sprawa COMP/C.38.238/B.2 – Surowiec tytoniowy – Hiszpania) zostaje
ustalona na kwotę 6 120 000 EUR.
2)
W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.
3)
Deltafina pokrywa trzy czwarte własnych kosztów i trzy czwarte kosztów poniesionych przez Komisję, a Komisja – jedną czwartą
własnych kosztów i jedną czwartą kosztów poniesionych przez Deltafinę.
Czúcz
Labucka
O’Higgins
Podpisy
Spis treści
Okoliczności powstania sporu
Przebieg postępowania i żądania stron
Co do prawa
1.  W przedmiocie dopuszczalności zarzutów dotyczących nadużycia władzy
2.  W przedmiocie zarzutów podniesionych w uzasadnieniu żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji
W przedmiocie zarzutu pierwszego dotyczącego naruszenia art. 81 ust. 1 WE, art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003
oraz zasad legalności i odpowiedzialności osobistej, a także braku uzasadnienia
W przedmiocie części pierwszej i drugiej zarzutu pierwszego dotyczących odpowiednio obciążenia Deltafiny przez Komisję odpowiedzialnością
za naruszenie popełnione na rynku, na którym spółka ta nie jest obecna oraz okoliczności, że przypisywane Deltafinie zachowania
nie są wymienione w art. 81 ust. 1 WE ani w art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003
– Argumenty stron
– Ocena Sądu
W przedmiocie części trzeciej zarzutu pierwszego, w ramach której podniesiono, że Komisja błędnie uznała Deltafinę za przywódcę
kartelu przetwórców
– Argumenty stron
– Ocena Sądu
W przedmiocie części czwartej zarzutu pierwszego dotyczącej okoliczności, że w zaskarżonej decyzji Komisja nie zdefiniowała
właściwego rynku
– Argumenty stron
– Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu drugiego dotyczącego naruszenia art. 27 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1/2003, prawa do obrony i prawa
do rzetelnego procesu, istotnych wymogów proceduralnych oraz zasad legalności, pewności prawa i proporcjonalności, a także
braku uzasadnienia
W przedmiocie części pierwszej dotyczącej okoliczności, że w zaskarżonej decyzji Komisja przypisała Deltafinie rolę inną niż
rola przypisywana jej w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów
– Argumenty stron
– Ocena Sądu
W przedmiocie części drugiej zarzutu, w ramach której Deltafina twierdzi, że zarzucane jej działania należy w rzeczywistości
przypisać prezesowi jej zarządu
– Argumenty stron
– Ocena Sądu
W przedmiocie części trzeciej zarzutu, w ramach której Deltafina twierdzi, że Komisja odmówiła udzielenia jej dostępu do pewnych
dokumentów obciążających
– Argumenty stron
– Ocena Sądu
W przedmiocie części czwartej zarzutu, w ramach której skarżąca twierdzi, że Komisja nie zdefiniowała wystarczająco jasno
rynku produktów i rynku geograficznego, których dotyczy pismo w sprawie przedstawienia zarzutów
– Argumenty stron
– Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu trzeciego dotyczącego naruszenia art. 81 ust. 1 WE, art. 2 rozporządzenia nr 1/2003 oraz pkt 43 wytycznych
w sprawie pojęcia wpływu na handel zawartego w art. 81 [WE] i 82 [WE], a także braku uzasadnienia
Argumenty stron
Ocena Sądu
3.  W przedmiocie żądań dotyczących obniżenia kwoty grzywny
W przedmiocie zarzutu czwartego dotyczącego naruszenia art. 2 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, pkt 1 A i pkt 5 lit. d)
wytycznych oraz zasad proporcjonalności, „równego traktowania i równych sankcji”, a także braku uzasadnienia
Streszczenie zaskarżonej decyzji
Argumenty stron
Ocena Sądu
– Uwagi ogólne
–  W przedmiocie części pierwszej zarzutu dotyczącej niewzięcia pod uwagę względnie ograniczonych rozmiarów rynku produktu
–  W przedmiocie części drugiej zarzutu dotyczącej oceny rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek
–  W przedmiocie części trzeciej zarzutu dotyczącej sprzeczności między motywem 413 zaskarżonej decyzji a innymi motywami
tego aktu
–  W przedmiocie części czwartej zarzutu dotyczącej błędnego uznania Deltafiny za głównego nabywcę tytoniu przetworzonego
w Hiszpanii
–  W przedmiocie części piątej zarzutu dotyczącej braku uzasadnienia w odniesieniu do konsekwencji, jakie przy ustalaniu kwoty
grzywien należy wyciągnąć z niepewności, której źródłem były hiszpańskie uregulowania prawne i stanowisko hiszpańskich władz
–  W przedmiocie części szóstej zarzutu dotyczącej niewzięcia pod uwagę braku uczestnictwa Deltafiny w rozmowach i negocjacjach
prowadzonych między przetwórcami hiszpańskimi a przedstawicielami producentów
–  W przedmiocie części siódmej zarzutu, dotyczącej naruszenia zasady równego traktowania przez to, że Komisja odstąpiła od
swej wcześniejszej praktyki
– Wnioski w przedmiocie zarzutu czwartego
W przedmiocie zarzutu piątego, dotyczącego naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, pkt 1 B wytycznych oraz zasady
równego traktowania
Streszczenie zaskarżonej decyzji
Argumenty stron
Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu szóstego dotyczącego naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003 oraz pkt 2 wytycznych, a także
braku uzasadnienia
Streszczenie zaskarżonej decyzji
Argumenty stron
Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu siódmego dotyczącego naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003 oraz pkt 3 wytycznych
Argumenty stron
Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu ósmego dotyczącego naruszenia art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 oraz pkt 5 lit. a) wytycznych
Argumenty stron
Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu dziewiątego dotyczącego naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, preambuły i pkt 4 wytycznych,
pkt B lit. e) i pkt D komunikatu w sprawie współpracy oraz zasady równego traktowania, a także braku uzasadnienia
Streszczenie zaskarżonej decyzji
Argumenty stron
Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu dziesiątego dotyczącego naruszenia art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, pkt 5 lit. b) wytycznych
oraz zasady proporcjonalności
Argumenty stron
Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu jedenastego, dotyczącego naruszenia zasady równego traktowania, zasady zakazującej wstecznego oddziaływania
kar oraz zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań
Argumenty stron
Ocena Sądu
W przedmiocie ustalenia ostatecznej wysokości kwoty grzywny nałożonej na Deltafinę
W przedmiocie kosztów
*
Język postępowania: niemiecki.