CELEX: 62003CJ0470
Direttiva 98/37/KE
Miżuri ta’ effett ekwivalenti
Makkinarju preżunt konformi mad-Direttiva 98/37/KE
Kritiki espressi pubblikament minn uffiċjal ta' Stat

Motivi tas-sentenza
1. It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 98/37/KE, tat-22 ta’ Ġunju 1998, dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar il-makkinarju (ĠU L 207, p. 1, iktar ’il quddiem id-“Direttiva”) u l-kundizzjonijiet li fihom Stat Membru u ta’ l-uffiċjali tiegħu jistgħu jinżammu responsabbli għal ksur ta’ dritt Komunitarju.
2. Din it-talba ġiet imressqa fil-kuntest ta’ kawża bejn A.G.M.-COS.MET Srl (iktar ’il quddiem “AGM”), kumpannija taħt id-dritt Taljan, kontra Suomen valtio (L-Istat Finlandiż) u kontra s-Sur Lehtinen, uffiċjal tas-sosiaali- ja terveysministeriö (iktar ’il quddiem il-“Ministru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa”), dwar il-ħlas ta’ kumpens għad-danni li AGM issostni li subiet minħabba l-ksur tad-direttiva.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt Komunitarju
3. Id-direttiva tiddefinixxi l-ħtiġijiet essenzjali fil-qasam tas-sigurtà u tas-saħħa fir-rigward tad-disinn u l-kostruzzjoni tal-makkinarju u tal-komponenti tas-sigurtà kif ukoll tistabbilixxi r-regoli dettaljati ta’ evalwazzjoni tal-konformità, tad-dikjarazzjoni tal-konformità u ta’ l-immarkar tal-makkinarju.
4. L-Artikolu 2 tad-direttiva jipprovdi li:
“1. L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha xierqa biex jiżguraw illi l-makkinarju jew il-komponenti ta’ sigurtà koperti b’din id-Direttiva jistgħu jinħarġu fis-suq u jiġu mħaddma biss jekk ma jipperikolawx is-saħħa jew is-sigurtà tal-persuni u, fejn xieraq, ta’ annimali domestiċi jew ta’ proprjetà, meta jiġu installati u miżmuma kif jixraq u użati skond l-għan maħsub għalihom.
2. Din id-Direttiva ma għandhiex taffettwa l-intitolament ta’ l-Istati Membri li jistabbilixxu, fl-osservanza kif mistħoqqa tat-Trattat, dawk il-ħtiġi[ji]et li jidhrilhom meħtieġa sabiex jiżguraw illi l-persuni u b’mod partikolari l-ħaddiema jkunu protetti meta jużaw il-makkinarju jew il-komponenti ta’ sigurtà involuti fil-kwistjoni, sakemm iżda illi dan ma jfissirx illi l-makkinarju jew il-komponenti ta’ sigurtà jiġu modifikati f’manjiera mhux speċifikata fid-Direttiva.
[...]”
5. L-Artikolu 3 tad-Direttiva jipprovdi li:
“Il-makkinarju u l-komponenti ta’ sigurtà koperti b’din id-Direttiva għandhom jissodisfaw il-ħtiġi[ji]et essenzjali tas-saħħa u tas-sigurtà ddikjarati fl-Anness I.”
6. L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva, huwa jistabbilixxi li:
“L-Istati Membri ma għandhomx jipprojbixxu, jirrestrinġu jew jimpedixxu l-ħruġ fis-suq u t-tħaddim fit-territorju tagħhom ta’ makkinarju u komponenti ta’ sigurtà li jikkonformaw ma’ din id-Direttiva.”
7. Skond l-Artikolu 5(1) u (2) tad-Direttiva:
“1. L-Istati Membri għandhom iqisu dawn li ġejjin bħala li jikkonformaw mad-dispożizzjonijiet kollha ta’ din id-Direttiva, inklużi l-proċeduri ta’ eżaminazzjonijiet tal-konformità li għalihom hemm provdut fil-Kapitolu II:
– il-makkinarju li jġorr il-marka ‘[K]E’ u li huwa akkumpanjat b’dikjarazzjoni tal-konformità [‘KE’] li hemm referenza għaliha fil-punt A ta’ l-Anness II,
– il-komponenti ta’ sigurtà li huma akkumpanjat[i] b’dikjarazzjoni tal-konformità [‘KE’] li hemm referenza għaliha fil-punt Ċ ta’ l-Anness II.
Fin-nuqqas ta’ standards armonizzati, l-Istati Membri għandhom jieħdu kull pass li jidhrilhom meħtieġ biex jiġbdu l-attenzjoni tal-partijiet interessati dwar l-istandards u l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi nazzjonali eżist[e]nti li jitqiesu bħala importanti jew relevanti għall-implimentazzjoni xierqa tal-ħtiġi[ji]et essenzjali ta’ sigurtà u ta’ saħħa fl-Anness I.
2. Fejn standard nazzjonali li jittrasponi standard armonizzat, li r-riferenza għalih tkun ġiet ippubblikata fil- Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej , ikopri wieħed jew iktar mill-ħtiġi[ji]et essenzjali ta’ sigurtà, il-makkinarju jew il-komponenti ta’ sigurtà mibnija b’mod konformi ma’ dan [l-i]standard għandhom jitqiesu li jikkonformaw mal-ħtiġi[ji]et essenzjali relevanti.
[…]”
8. L-Artikolu 7(1) tad-Direttiva jipprovdi li:
“Fejn Stat Membru jaċċerta illi:
– il-makkinarju li jġorr il-marka "[K]E"
jew
– il-komponenti tas-sigurtà akkumpanjati mid-dikjarazzjoni tal-konformità [‘KE’],
użati b’mod konformi ma’ l-għan maħsub għalihom li x’aktarx jistgħu jkunu ta’ perikolu għas-sigurtà tal-persuni, u, fejn xieraq, ta’ l-annimali domestiċi jew tal-proprjetà, għandu jieħu l-miżuri xierqa kollha biex jirtira dan il-makkinarju jew dawn il-komponenti ta’ sigurtà mis-suq, biex jipprojbixxi l-ħruġ tagħhom fis-suq, biex dawn jitħaddmu jew jintużaw, jew biex jirrestrinġi l-moviment liberu tagħhom.
L-Istati Membri għandhom jgħarrfu fil-pront lill-Kummissjoni b’kull miżura minn dawn, u jindikaw ir-raġuni tad-deċiżjoni tagħhom u, b’mod partikolari, jekk in-nuqqas ta’ konformità jkunx minħabba:
(a) nuqqas li jiġu ssodisfati l-ħtiġi[ji]et essenzjali li hemm referenza għalihom fl-Artikolu 3;
(b) applikazzjoni mhux korretta ta’ l-istandards li hemm referenza għalihom fl-Artikolu 5([2]);
(c) nuqqasijiet fl-istandards infushom li hemm referenza għalihom fl-Artikolu 5(2).”
9. Skond l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva, il-fabbrikant, qabel ma jqiegħed makkinarju fis-suq, għandu jimxi mal-proċedura xierqa ta’ evalwazzjoni tal-konformità tiegħu. Mill-ewwel inċiż ta’ l-ewwel paragrafu ta’ l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva jirriżulta li l-konformità ta’ makkinarju mad-dispożizzjonijiet tagħha hija, bħala prinċipju, attestata mid-dikjarazzjoni tal-konformità “KE” u l-marka “KE”.
10. Madankollu, mill-wieħed u għoxrin premessa u mill-Artikolu 8(2)(b) u (c) tad-Direttiva jirriżulta li, għal dak li jikkonċerna ċertu makkinarju li jippreżenta potenzjal aktar għoli ta’ riskji, elenkat b’mod eżawrjenti fl-Anness IV tad-Direttiva, hija prevista proċedura aktar restrittiva ta’ evalwazzjoni tal-konformità.
11. Il-liftijiet għal vetturi huma msemmija fil-punt 15 ta’ l-Anness IV, A.
12. Skond is-sbatax-il premessa tad-Direttiva, din, u aktar preċiżament l-Anness I tagħha, intitolata “Il-ħtiġi[ji]et essenzjali ta’ saħħa u ta’ sigurtà li għandhom x’jaqsmu mad-disinn u l-bini tal-makkinarju u ta’ komponenti tas-sigurtà”, “tiddefinxxi biss il-ħtiġi[ji]et essenzjali għas-saħħa u s-sigurtà, supplimentati b’numru ta’ ħtiġi[ji]et iktar speċifiċi għal ċerti kategoriji ta’ makkinarju”.
13. L-iffissar ta’ kundizzjonijiet aktar dettaljati jseħħ permezz ta’ l-intermedjazzjoni ta’ normi armonizzati. F’dan ir-rigward, l-istess premessa tippreċiża:
“[...] sabiex il-fabbrikanti jiġu megħjuna jagħtu prova tal-konformità ma’ dawn il-ħtiġi[ji]et essenzjali u sabiex tkun tista’ ssir spezzjoni għall-konformità ma’ dawn il-ħtiġi[ji]et, huwa mixtieq li jkun hemm standards armonizzati fil-livell Ewropew għall-prevenzjoni tar-riskji li jinqalgħu minħabba d-disinn u l-kostruzzjoni tal-makkinarju; [...] dawn l-istandards armonizzati fil-livell Ewropew huma mfassla minn korpi tal-liġi privata u għandhom iżommu l-istatus ta’ mingħajr irbit tagħhom; [...] għal dan il-għan il-Kumitat Ewropew ta’ l-Istandardizzazzjoni (CEN) u l-Kumitat Ewropew għall-Istandardizzazzjoni ta’ l-Elettroteknika (CENELEC) huma l-korpi rikonoxxuti bħala kompetenti biex jadottaw standards armonizzati b’mod konformi mal-linji ta’ gwida ġenerali għall-kooperazzjoni bejn il-Kummissjoni u dawn iż-żewġ korpi ffirmat[i] fit-13 ta’ Novembru 1984; [...] fit-tifsira ta’ din id-Direttiva, standard armonizzat huwa speċifikazzjoni teknika (dokument Ewropew [ta’ l-i]standard jew ta’ l-armonizzazzjoni) adottat minn kull wieħed minn dawn iż-żewġ korpi, fuq il-bażi ta’ mandat mill-Kummissjoni b’mod konformi mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 83/189/KEE u fuq il-bażi tal-linji ta’ gwida li hemm referenza għalihom hawn fuq”.
14. Ir-referenzi li jirrigwardaw in-normi armonizzati huma ppubblikati fil- Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea .
15. Fir-rigward tal-liftijiet għal vetturi, jeżisti standard armonizzat fuq livell Ewropew. Dan huwa l-istandard EN 1493:1998, li r-referenza tagħha ġiet ippubblikata għall-ewwel darba fl-1999 (ĠU C 165, p. 4).
16. Skond kliem tagħha, “[l]-iskop ta’ dan l-istandard Ewropew huwa li jiddefinixxi r-regoli għas-sigurtà tal-persuni kontra r-riskji ta’ inċident relatati ma’ l-użu ta’ liftijiet għal vetturi”. [traduzzjoni mhux uffiċjali]
17. Il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha huwa stabbilit bil-mod segwenti:
“Dan l-istandard japplika għal-liftijiet għal vetturi fissi, mobbli u li jistgħu jiċċaqalqu minn post għal ieħor, li mhumiex intiżi sabiex itellgħu persuni, iżda li huma ddisinjati biex jgħollu vettura sħiħa sabiex ikun possibbli li jsiru xogħlijiet ta’ verifika, ta’ manutenzjoni u ta’ tiswija fuq jew taħt il-vettura meta din tkun mgħollija ’l fuq.
Il-lift għal vetturi jista’ jikkonsisti f’parti waħda jew aktar li jgħollu l-vetturi.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
Id-dritt nazzjonali
18. Id-deċiżjoni tal-Kunsill tal-Ministri Nru 1314/1994 dwar is-sigurtà tal-makkinarju (koneiden turvallisuutta koskeva päätos) ittrasponiet id-Direttiva fid-dritt Finlandiż.
19. L-istandard Finlandiż SFS‑EN 1493, li jikkorrispondi għall-istandard Ewropew EN 1493:1998, ġiet adottata fit-8 ta’ Marzu 1999.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
20. AGM, tiffabbrika u tikkummerċjalizza liftijiet għal vetturi.
21. Fil-11 ta’ Mejju 2000, il-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa rċieva rapport maħruġ mit-työsuojelupiiri (servizz lokali għall-protezzjoni fuq ix-xogħol) ta’ Vaasa f’każ magħruf bħala ta’ “kontroll tas-suq” (“markkinavalvonta-asia”). Wara dan ir-rapport, l-eżami tal-lift għal vetturi tat-tip G 35 T/E ffabbrikat minn AGM kien żvela ċerti nuqqasijiet, b’mod partikolari nuqqas ta’ riġidità ta’ l - idejn teleskopiċi ta’ quddiem li bihom tittella’ l-vettura u reżistenza insuffiċjenti tal-mekkaniżmu ta’ l-illokkjar ta’ l-idejn teleskopiċi.
22. B’reazzjoni għal dan ir-rapport, il-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa bagħat lill-importatur ta’ dan il-makkinarju għall-Finlandja, l-impriża Pörhön Tuontiliike (iktar ’il quddiem, l-“importatriċi”), ittra datata 18 ta’ Mejju 2000 li fiha indika li kellu raġunijiet jaħseb li l-liftijiet għal vetturi G 35 T/E ffabbrikati minn AGM ma kinux jissodisfaw il-ħtiġijiet tal-Liġi 299/1958 dwar is-sigurtà fuq ix-xogħol (työturvallisuuslaki) u tad-Deċiżjoni Nru 1314/1994 tal-Kunsill tal-Ministri dwar is-sigurtà tal-makkinarju.
23. Fil-kuntest tal-proċedura hekk mibdija mill-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa, is-Sur Lehtinen għamel rapport datat 29 ta’ Novembru 2000, li fih ikkonstata, b’mod partikolari, li fis-27 ta’ Novembru 2000 l-importatriċi ttestjat il-mekkaniżmu ta’ l-illokkjar sabiex tiggarantixxi li l-istruttura tal-liftijiet għal vetturi kkonċernati kienu konformi ma’ l-istandard SFS‑EN 1493. Skond dan ir-rapport, dan it-test kien ippermetta li jiġi żvelat difett fl-imsemmija sistema. Skond is-Sur Lehtinen, l-istandard SFS‑EN 1493 jeżiġi li l-istruttura tkun tiflaħ il-piż massimu awtorizzat anki fil-kundizzjonijiet ta’ elevazzjoni l-aktar sfavorevoli u tkun xi tkun id-direzzjoni li fiha l-vettura tkun tpoġġiet fuq il-lift. Bħala konklużjoni, ir-rapport jistieden lill-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa sabiex malajr kemm jista’ jkun jieħu deċiżjoni li tillimita, anki tipprojbixxi, il-bejgħ u l-użu tal-liftijiet għal vetturi kkonċernati u li diġà kienu qegħdin jintużaw.
24. F’nota datata 18 ta’ Diċembru 2000, is-Sur Lehtinen irrepeta l-osservazzjonijiet tiegħu, iżda ppreċiża li l-mekkaniżmu l-ġdid ta’ l-illokkjar ta’ AGM kienet aħjar u li r-reżistenza tagħha kienet ikkunsidra ta bħala suffiċjenti f’test magħmul fil-Finlandja fit-12 ta’ Diċembru 2000.
25. F’laqgħa li nżammet fl-20 ta’ Diċembru 2000 fil-preżenza tar-rappreżentanti ta’ l-importatriċi u, għall-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa, tas-Sur Kanerva, konsulent fil-Ministeru, u tas-Sur Lehtinen, bħala espert, ġie ammess li l-mekkaniżmu ta’ l-illokkjar, kif iddisinnjat mill-ġdid, kien konformi mal-leġiżlazzjoni. Madankollu, il-pożizzjoni definittiva ta’ l-amministrazzjoni kienet għadha tiddependi fuq kontroll ta’ ċertifikazzjoni mwettaq minn stabbiliment awtorizzat, proċedura li, skond AGM, kienet għadha fis-seħħ. F’din l-okkażjoni, ġie deċiż ukoll li d-deċiżjoni li kien ser jieħu l-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa ma kellhiex issir pubblika u li l-importatriċi kellha tinforma lill-utenti meta jasal il-mument.
26. Fl-20 ta’ Diċembru 2000, is-Sur Kanerva ppreżenta l-każ lis-Sur Hurmalainen, Direttur tad-dipartiment tas-sigurtà fuq ix-xogħol tal-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa, għal deċiżjoni. Is-Sur Kanerva ppropona li jkunu pprojbiti, f’ċerti limiti, il-kummerċjalizzazzjoni u t-tqegħid fis-servizz tal-liftijiet għal vetturi kkonċernati. Madankollu, s-Sur Hurmalainen ma adottax id-deċiżjoni li kienet ġiet proposta lilu u rrinvija l-każ għal eżami, peress li kkunsidra li ma kienx jiddisponi minn elementi suffiċjenti għal evalwazzjoni.
27. Fis-17 ta’ Jannar 2001, is-Sur Lehtinen, bl-awtorizzazzjoni tas-superjur ġerarkiku dirett, u rappreżentant ta’ l-importatriċi ġew intervistati minn l-aħbarijiet televiżivi tat-20:30 ta’ l-istazzjon televiżiv nazzjonali TV 1. F’din l-okkażjoni, il-preżentatur qal li skond l-awtoritajiet Finlandiżi ta’ l-ispezzjoni tax-xogħol, il-liftijiet għal vetturi kkonċernati, għalkemm aċċettabbli fl-Italja, ma kinux jissodisfaw ir-regoli Ewropej applikabbli. Il-preżentatur iddikjara wkoll li, skond dawn l-istess awtoritajiet, it-tagħmir għandu jirreżisti anki jekk il-vettura hija fil-kundizzjoni ta’ elevazzjoni l-aktar sfavorevoli. Min-naħa tiegħu, ir-rappreżentant ta’ l-importatriċi ametta n-nuqqas tal-mekkaniżmu ta’ l-illokkjar, iżda rrifjuta li t-tagħmir ta’ elevazzjoni kien jippreżenta xi problema oħra u sostna li l-idejn teleskopiċi kienu jifilħu kwalunkwe piż sakemm il-vettura titqiegħed fuq it-tagħmir fid-direzzjoni t-tajba. Min-naħa tiegħu, is-Sur Lehtinen iddikjara li l-imsemmija liftijiet għal vetturi setgħu jippreżentaw perikolu immedjat peress li l-ħaddiema kellhom jaħdmu taħt dan il-piż. Minbarra dan, fl-opinjoni tiegħu, l-organizzazzjoni ta’ ċertifikazzjoni li AGM kienet irreferiet għaliha kienet interpretat ir-regoli applikabbli b’mod żbaljat.
28. Fid-29 ta’ Jannar 2001, it-Teknisen Kaupan Liitto (konfederazzjoni tal-kummerċ tekniku) bagħtet ittra lill-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa kif ukoll lil-peruspalveluministeri (Ministru tas-Servizzi tas-Saħħa u Soċjali) li fiha rreferiet għan-nuqqasijiet gravi li kienu ġew ikkonstatati fuq it-tagħmir tal-gamma AGM. Quddiem il-qorti tar-rinviju, is-Sur Lehtinen irrikonoxxa li darba pparteċipa, fil-kuntest tal-każ ikkonċernat, f’laqgħa ta’ l-imsemmija konfederazzjoni, fuq talba tagħha.
29. Fit-8 ta’ Frar 2001, is-Sur Hurmalainen bagħat faks lis-Sur Kuikko, aġent ta’ Teollisuuden ja Työnantajien Keskusliitto (konfederazzjoni ta’ l-industrija u ta’ minn iħaddem), li fiha wera li huwa kien kontra l-projbizzjoni tal-bejgħ suġġerita mis-Sur Kanerva u mis-Sur Lehtinen, għar-raġuni li ma kienx deherlu xieraq li tittieħed miżura li setgħet taffettwa ħażin il-funzjonament tas-suq intern, u dan peress li fil-Finlandja kien seħħ inċident wieħed biss, li barra minn hekk, il-kawża tiegħu ma kinitx ċerta.
30. Fis-16 ta’ Frar 2001, is-Sur Hurmalainen neħħa lis-Sur Lehtinen minn fuq il-każ dwar il-liftijiet għal vetturi ffabbrikati minn AGM għar-raġuni li, waqt li dan il-każ kien għadu għaddej, il-parti kkonċernata kienet esprimiet pubblikament opinjoni li kienet differenti mill-pożizzjoni uffiċjali tal-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa u b’hekk kien aġixxa b’mod differenti mill-istruzzjonijiet u mill-politika tal-komunikazzjoni ta’ dan ta’ l-aħħar. F’rapport ieħor, ippreparat fl-20 ta’ Marzu 2001 mis-servizz tas-sigurtà fuq ix-xogħol tal-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa, is-Sur Lehtinen ġie kkritikat li aġixxa bi ksur tal-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba u b’mod dannuż għall-interessi ekonomiċi ta’ l-AGM billi kkoopera mal-kompetituri ta’ din ta’ l-aħħar.
31. Fis-17 ta’ Frar 2001, deher artikolu fil-gazzetta reġjonali Aamulehti  intitolat “Espert jirrapporta l-fraġilità ta’ ċerti liftijiet għal vetturi”. Skond id-deċiżjoni tar-rinviju, dan l-artikolu kien miktub fuq il-bażi ta’ intervista tas-Sur Lehtinen u kien jindika espressament li l-prodotti kkonċernati kienu l-liftijiet għal vetturi ffabbrikati  minn AGM. Huwa għamel ukoll referenza għall-fatt li s-“Sur Hurmalainen, Direttur tad-dipartiment tas-sigurtà fuq ix-xogħol fil-Ministeru, kien jikkunsidra li kien biss is-Sur Lehtinen li kien responsabbli għall-proposta tiegħu”.
32. Fit-22 ta’ Frar 2001, il-Metalliväen Liitto ry (konfederazzjoni tal-metallurġisti) bagħtet nota lit-taqsimiet speċjalizzati tagħha fl-oqsma tat-tiswija tal-karozzi u tat-tiswija mekkanika kif ukoll lil dawk responsabbli mis-sigurtà fl-impriżi, li fiha hija kkonstatat li l-mudelli tal-liftijiet għal vetturi G 28, G 32 u G 35 iffabbrikati  minn AGM kellhom xi problemi u li “t-tagħmir ta’ elevazzjoni in kwistjoni [kien] mingħajr dubju kkunsidrat bħala perikoluż”. L-imsemmija konfederazzjoni kienet żiedet man-nota tagħha rapport magħmul mis-Sur Lehtinen bid-data tat-12 ta’ Frar 2001.
33. Fit-13 ta’ Ġunju 2001 deher artikolu fil-gazzetta reġjonali Etelä-Saimaa  intitolat “Il-konfederazzjoni tal-metallurġisti teżiġi l-projbizzjoni ta’ l-użu tal-liftijiet għal vetturi perikolużi" u bis-sottotitolu "Kull jum, 150 mekkanik huma fil-perikolu”. Skond dan l-artikolu, l-inġinier l-aktar imlaħħaq speċjalizzat f’dan it-tip ta’ tagħmir li kien ipprepara dan il-fajl kien ippropona restrizzjonijiet fuq l-użu tal-liftijiet għal vetturi AGM ta’ fabbrikazzjoni Taljana u l-projbizzjoni tal-bejgħ ta’ tagħmir ġdid. L-artikolu kien jindika wkoll li fid-deċiżjoni tiegħu s-Sur Hurmalainen, Direttur tad-dipartiment tas-sigurtà fuq ix-xogħol fil-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa, kien ikkunsidra li ma kellux elementi suffiċjenti u kien ippreċiża li l-kawża kienet għadha qed tiġi eżaminata.
34. Fl-14 ta’ Ġunju 2001, id-dipartiment tas-sigurtà fuq ix-xogħol fil-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa adotta deċiżjoni li permezz tagħha stabbilixxa, b’mod partikolari, li “[il-] fajl ma [kienx] żvela elementi ta’ natura li jwasslu lill-Ministru jieħu miżuri ta’ kontroll tas-suq fir-rigward tal-fabbrikant jew ta’ l-importatriċi tal-liftijiet għal vetturi [iffabbrikati minn] AGM“. Din in-nota tippreċiża li “din il-konstatazzjoni madankollu ma [kinitx tippreġudika] d-dritt tal-Ministeru li jirrikorri għal miżuri bħal dawn fil-kuntest ta’ eżami mill-ġdid tal-każ, wara li, jekk ikun il-każ, jirċievi informazzjoni addizzjonali jew għal kwalunkwe raġuni oħra”. Sabiex jiġġustifika d-deċiżjoni tiegħu, il-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa jindika li, “[għal] dak li [kien] jirrigwarda t-tagħmir il-ġdid, il-fabbrikant [kien] irranġa d-difetti kkonstatati u l-importatriċi [kienet] għamlet l-istess sforz għal dawk li [kienu] diġà kienu qed jintużaw”.
35. Fl-1 ta’ Ottubru 2001, il-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa ħareġ, abbażi tal-Liġi li tirrigwarda l-uffiċjali ta’ l-Istat (Valtion virkamieslaki), twissija bil-miktub lis-Sur Lehtinen għar-raġuni li dan, għalkemm kien tneħħa minn fuq il-każ dwar il-liftijiet għal vetturi ffabbrikati minn AGM fis-16 ta’ Frar 2001, kien kiser l-obbligi tiegħu marbuta ma’ l-istatut ta’ l-uffiċjali meta kompla jxerred, f’intervista ma’ ġurnalista kif ukoll f’nota indirizzata lid-dipartiment lokali tas-sigurtà fuq ix-xogħol, preżentazzjoni falza tal-pożizzjoni tal-Ministeru u billi injora l-politika tal-komunikazzjoni ta’ dan ta’ l-aħħar. Permezz ta’ deċiżjoni tas-6 ta’ Marzu 2002, il-virkamieslautakunta (kummissjoni għal rikorsi minn uffiċjali) ċaħdet it-talba tas-Sur Lehtinen sabiex tannulla din it-twissija. Min-naħa l-oħra, l-imsemmija kummissjoni, permezz ta’ l-istess deċiżjoni, ikkunsidrat li l-imġiba tas-Sur Lehtinen fl-intervista televiżiva tas-17 ta’ Jannar 2001 ma kinitx daqshekk arbitrarja sal-punt li tiġġustifika twissija bil-mitkub. Fl-10 ta’ Settembru 2003, il-Korkein hallinto-oikeus (Qorti Amministrattiva Suprema) ikkonfermat din id-deċiżjoni.
36. Parallelament għall-proċedura dixxiplinari li kien suġġett għaliha, is-Sur Lehtinen talab l-opinjoni ta’ Julkisen sanan neuvosto (Kunsill ta’ awtoregolamentazzjoni tal-mezzi ta’ komunikazzjoni fil-qasam tad-deontoloġija u tal-libertà ta’ l-espressjoni) sabiex jiġi stabbilit jekk, billi tah twissija, il-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa kienx mar lilhinn mill-poteri tiegħu u b’hekk kiser il-libertà ta’ l-espressjoni u ta’ l-opinjoni rikonoxxuta lill-uffiċjali. Fl-opinjoni tagħha, mogħtija fl-20 ta’ Marzu 2002, din l-istanza kkonstatat li kien mixtieq li l-uffiċjali jkunu awtorizzati jesprimu ruħhom pubblikament fid-dibattiti miftuħa fil-mezzi ta’ komunikazzjoni, peress li l-parteċipazzjoni tagħhom fid-dibattiti pubbliċi li jirrigwardaw l-oqsma tagħhom kienet tiffavorixxi t-tixrid ta’ informazzjoni importanti ta’ interess ġenerali. L-imsemmi Kunsill ikkunsidra li l-każ tas-Sur Lehtinen kien jirreferi għal kawża li l-qofol tal-kwistjoni tagħha kienet is-sigurtà fuq il-post tax-xogħol u li fir-rigward tagħha kien importanti u mixtieq li jkun hemm dibattitu pubbliku, u li uffiċjal bħall-interessat kellu d-dritt li jipparteċipa fih.
37. Fuq il-bażi ta’ dawn l-elementi, AGM ippreżentat rikors quddiem it-Tampereen käräjäoikeus (qorti tal-prim’istanza ta’ Tampere) bil-għan li l-Istat Finlandiż u s-Sur Lehtinen jiġu kkundannati in solidum  sabiex jikkumpensawha għad-dannu li hija kienet subiet, b’mod partikolari, minħabba tnaqqis fid-dħul tagħha mill-bejgħ fil-Finlandja kif ukoll fl-Ewropa.
38. Il-kwistjoni li titqajjem, skond il-qorti tar-rinviju, hija dwar jekk, fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari s-sentenza tal-11 ta’ Lulju 1974, Dassonville (8/74, Ġabra p. 837), il-kummerċ fil-Komunità Ewropea setax ġie mfixkel, taħt il-kundizzjonijiet ta’ l-Artikolu 28 KE, meta s-Sur Lehtinen, dak iż-żmien uffiċjal ta’ l-awtorità kompetenti, esprima pubblikament opinjoni negattiva dwar il-konformità man-normi ta’ ċerti liftijiet għal vetturi ffabbrikati minn AGM, opinjoni li setgħet ikkawżat it-tnaqqis fil-bejgħ tal-prodotti ta’ din il-kumpannija fis-suq Finlandiż. Peress li t-tfixkil potenzjali tal-kummerċ intrakomunitarja ma jirriżultax minn deċiżjoni meħuda mill-awtorità kompetenti fuq il-bażi tad-dispożizzjonijiet nazzjonali, iżda mill-imġiba ta’ uffiċjal li jappartjeni għal din l-awtorità u li aġixxa b’dan il-mod qabel ma din l-awtorità ddeċidiet il-każ ikkonċernat, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-kriterju żviluppat fis-sentenza Dassonville, iċċitata iktar ’il fuq, jippermettix li azzjonijiet li effettivament jitwettqu minn uffiċjal jiġu kkunsidrati bħala miżuri li għandha effett ekwivalenti għal restrizzjonijiet kwantitattivi, b’mod partikolari f’każ fejn, fil-prattika, l-effett ta’ dawn l-azzjonijiet kien l-istess bħal li kieku l-awtorità kompetenti kienet ħadet deċiżjoni simili skond id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali.
39. Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tixtieq li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar jekk lift għal vetturi bħal dak in kwistjoni fil-kawża prinċipali jissodisfax ir-regoli ta’ sigurtà essenzjali li timponi d-direttiva meta la jkun maħsub u lanqas mibni sabiex jiflaħ piż fil-kundizzjonijiet ta’ elevazzjoni l-aktar sfavorevoli.
40. F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tampereen käräjäoikeus iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja s-segwenti domandi preliminari:
“1) Jista’ wieħed jitkellem dwar miżura li għandha effett ekwivalenti għal restrizzjonijiet kwantitattivi skond l-Artikolu 28 KE jew dwar miżura li wieħed għandu jonqos milli jieħu skond l-Artikolu 10(2) KE meta uffiċjal [li huwa] espert, li jappartjeni għall-amministrazzjoni ta’ l-Istat u li huwa responsabbli mis-sigurtà fuq ix-xogħol iżda li m’għandux setgħa li jieħu deċiżjoni, jesprimi ruħu fl-aħbarijiet televiżivi prinċipali ta’ stazzjon nazzjonali u fil-gazzetti ta’ kuljum b’distribuzzjoni wiesgħa kif ukoll fl-organizzazzjonijiet kummerċjali jew professjonali, wara li proċedura ta’ verifika tas-suq kienet inbdiet, iżda mingħajr ma kienet għadha ttieħdet deċiżjoni, b’mod li d-dikjarazzjonijiet tiegħu, espressi direttament minnu jew minn persuni oħra, dwar il-perikolu għas-saħħa tal-persuni, u anki għal ħajjithom, minħabba materjal imqiegħed fuq is-suq minn fabbrikant partikolari huma ta’ natura li jagħtu xbieha pubblika negattiva tat-tagħmir in kwistjoni u b’hekk jippreġudikaw il-kummerċjalizzazzjoni tiegħu?
2) Id-Direttiva [...] għandha tiġi interpretata fis-sens li lift għal vetturi huwa kuntrarju għar-regoli ta’ sigurtà essenzjali stabbiliti f’din id-direttiva peress li dan it-tagħmir ma kienx mibni b’mod konformi ma’ l-istandard SFS-EN 1493, u peress li fl-iddisinnjar ta’ l-istruttura tiegħu, ma tteħidx in kunsiderazzjoni l-fatt li l-vettura għandha tkun tista’ titqiegħed fuq l-idejn teleskopiċi fiż-żewġ direzzjonijiet tas-sewqan u peress li l-kalkoli ta’ reżistenza ta’ kull waħda minn dawn l-idejn teleskopiċi ma sarux fuq il-bażi tal-kundizzjonijiet ta’ elevazzjoni l-aktar sfavorevoli?
3) a)	Kemm-il darba r-risposta għall-ewwel domanda hija pożittiva, jekk l-azzjonijiet ta’ l-uffiċjal li huma deskritti hawnhekk huma sproporzjonati fir-rigward ta’ l-għan onorabbli tagħhom ta’ protezzjoni tas-saħħa u tal-ħajja tal-persuni, u, b’hekk, kuntrarji għat-Trattat KE, anki jekk tingħata risposta pożittiva għat-tieni domanda, jekk tittieħed in kunsiderazzjoni n-natura ta’ dawn l-azzjonijiet u, b’mod partikolari, il-fatt li kien diġà possibbli li tingħata informazzjoni dwar il-perikoli eventwali u li setgħu jiġu evitati sitwazzjonijiet ta’ riskju billi jintużaw mezzi differenti minn dawk deskritti fl-ewwel domanda, u li dawn l-azzjonijiet twettqu qabel ma l-awtorità kompetenti ħadet deċiżjoni fil-każ ta’ kontroll tas-suq u li, billi kienu jirreferu speċifikament għal prodott partikolari, kienu ta’ natura li jfixklu l-kummerċjalizzazzjoni tiegħu?
b) Jekk l-evalwazzjoni tal-proporzjonalità, li jsir riferiment għaliha fid-domanda 3(a), taqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tal-qorti nazzjonali, jeħtieġ li din tkun konnessa l-aktar man-nuqqas ta’ konformità eventwali mar-regoli ta’ sigurtà Komunitarji jew nazzjonali, jew inkella maċ-ċirkustanzi relatati mat-tixrid ta’ dan in-nuqqas ta’ konformità?
4) L-azzjonijiet ta’ uffiċjali li huma deskritti fl-ewwel domanda jistgħu, fiċ-ċirkustanzi msemmija iktar ’il fuq fid-domanda 3(a), ikunu ġġustifikati fuq il-bażi tal-libertà ta’ l-espressjoni, iggarantita mill-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, anki dawn huma kuntrarji għall-Artikoli 28 KE u 30 KE jew għall-Artikolu 10 KE?
5) a)	Jekk l-azzjonijiet ta’ l-uffiċjal li huma deskritti fl-ewwel domanda huma kuntrarji għall-Artikoli 28 KE u 30 KE jew għall-Artikolu 10 KE, il-ksur kien suffiċjentement manifest u gravi sabiex, jekk il-kundizzjonijiet l-oħra ta’ responsabbiltà jkunu sodisfatti, l-Istat ikun marbut, skond id-dritt Komunitarju, jikkumpensa d-danni li dawn l-atti setgħu jikkawżaw lill-kumpannija li kkummerċjalizzat dan it-tagħmir?
b) Il-ksur invokat fid-domanda 5(a) kien manifest u gravi anki f’każ fejn l-ebda żball jew negliġenza ma jistgħu jiġu attribwiti lill-awtorità kompetenti (jew lill-uffiċjal kompetenti) li għandha s-setgħa li tieħu deċiżjoni u meta din l-awtorità (jew dan l-uffiċjal) qatt ma kienet approvat l-atti inkriminanti u lanqas m’għamlet mod li jipproduċu effetti konkreti?
ċ) L-Artikolu 10 KE, partikolarment il-paragrafu 2 tiegħu, jista’ joħloq drittijiet għall-persuni fiċ-ċirkustanzi msemmija fl-ewwel domanda?
d) Minbarra r-responsabbiltà ta’ l-Istat, l-uffiċjal stess jista’ jinżamm responsabbli skond id-dritt Komunitarju, u fl-istess kundizzjonijiet, minħabba l-azzjonijiet tiegħu kif deskritti fl-ewwel domanda jekk dawn huma kuntrarji għad-dritt Komunitarju?
e) Fil-prattika huwa impossibbli jew eċċessivament diffiċli li jinkiseb kumpens fuq il-bażi tad-dritt Komunitarju meta d-dritt nazzjonali ma jipprovdix għal ħlas ta’ kumpens għal danni ekonomiċi barra minn dawk ikkawżati lil persuni u oġġetti fil-każ biss li d-dannu jkun ir-riżultat ta’ att kriminali jew ta’ l-eżerċizzju tas-setgħa pubblika, jew inkella, jekk ikun hemm raġunijiet partikolarment serji sabiex jingħata ħlas ta’ kumpens għal dannu?
6) a)	Jekk il-ħlas ta’ kumpens għal dannu li jirriżulta mill-ksur, inkluż minħabba negliġenza, tar-regoli dwar il-moviment liberu tal-merkanzija għandu jingħata skond il-liġi nazzjonali, id-dritt Komunitarju jeżiġi li [dan il-kumpens] jikkostitwixxi sanzjoni effikaċi u disważiva, u huwa inkompatibbli mar-regoli tad-dritt Komunitarju dwar ir-responsabbiltà li uffiċjal li wettaq ksur jew negliġenza taħt il-liġi nazzjonali jkun responsabbli biss għal proporzjon raġonevoli tad-dannu, li ma jikkorrispondix neċessarjament għad-dannu kollu, jew anki li jkun meħlus minn kull responsabbiltà, jekk jista’ jinżamm responsabbli biss għal negliġenza żgħira jew li l-uffiċjal u l-Istat responsabbli għall-iżball jew għan-negliġenza ta’ dan ta’ l-aħħar jistgħu jkunu meħtieġa biss iħallsu kumpens għal dannu ekonomiku barra minn dannu kkawżat lil persuni jew oġġetti fil-każ biss li dan id-dannu jkun ir-riżultat ta’ att kriminali jew ta’ l-eżerċizzju tas-setgħa pubblika, jew inkella, jekk ikun hemm raġunijiet partikolarment serji sabiex jingħata ħlas ta’ kumpens għal dannu?
b) Jekk waħda mil-limitazzjonijiet ta’ responsabbiltà msemmija fid-domanda 6(a) hija inkompatibbli mad-dritt Komunitarju, deċiżjoni dwar ħlas ta’ kumpens mogħtija abbażi tad-dritt nazzjonali għandha teskludi din il-limitazzjoni fir-rigward ta’ l-uffiċjal in kwistjoni, anki jekk ikollu obbligu ta’ kumpens aktar sever jew aktar wiesa’ minn dak li tipprovdi l-liġi nazzjonali?”
Fuq l-ammissibbiltà
Osservazzjonijiet ippreżentati lill-Qori tal-Ġustizzja
41. Is-Sur Lehtinen wera dubji għal dak li jikkonċerna l-ammissibbiltà ta’ dan ir-riviju għal deċiżjoni preliminari, għar-raġuni li d-domandi magħmula mit-Tampereen käräjäoikeus huma irrilevanti.
42. Is-Sur Lehtinen jsostni li l-proċedura li tirrigwarda l-kawża mressqa fl-ewwel istanza quddiem il-qorti tar-rinviju għadha fil-fażi preliminari tagħha. Is-suġġett li dwaru hemm nuqqas ta’ qbil bejn il-partijiet għadu mhuwiex definit preċiżament u l-fatti għadhom ma ġewx stabbiliti. B’hekk, f’dan l-istadju tal-proċedura pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju, għadu mhux possibbli li jiġu ddeterminati d-domandi ġuridikament rilevanti għas-soluzzjoni tal-kawża.
Risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja
43. Għandu jiġi mfakkar li, skond ġurisprudenza stabbilita, il-proċedura prevista fl-Artikolu 234 KE hija strument ta’ kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali, li permezz tiegħu, din ta’ l-ewwel tipprovdi lil dawn ta’ l-aħħar l-elementi ta’ interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju li huma jkunu jeħtieġu sabiex jiddeċiedu l-kawżi mressqa quddiemhom (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-12 ta’ Ġunju 2003, Schmidberger, C‑112/00, Ġabra p. I‑5659, punt 30, u ta’ l-20 ta’ Jannar 2005, Salgado Alonso, C‑306/03, Ġabra p. I‑705, punt 40).
44. Fil-kuntest ta’ din il-kooperazzjoni, hija biss il-qorti nazzjonali li tkun adita bil-kawża, li jkollha għarfien dirett tal-fatti li jkunu wasslu għaliha u li għandha tassumi r-responsabbiltà tad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tingħata, li għandha tevalwa, fid-dawl tad-dettalji tal-kawża, il-bżonn ta’ deċiżjoni preliminari sabiex hija tkun tista’ tagħti sentenza kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja. Konsegwentement, peress li din tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta li tagħti deċiżjoni (ara f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-15 ta’ Diċembru 1995, Bosman, C‑415/93, Ġabra p. I‑4921, punt 59; tat-13 ta’ Marzu 2001, PreussenElektra, C‑379/98, Ġabra p. I‑2099, punt 38; ta’ l-10 ta’ Diċembru 2002, Der Weduwe, C‑153/00, Ġabra p. I‑11319, punt 31; tal-21 ta’ Jannnar 2003, Bacardi-Martini u Cellier des Dauphins, C‑318/00, Ġabra p. I‑905, punt 41, kif ukoll Schmidberger, iċċitata iktar ’il fuq, punt 31).
45. Barra minn hekk, mit-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 234 KE jirriżulta b’mod ċar li hija l-qorti nazzjonali li għandha tiddeċiedi f’liema stadju tal-proċedura jeħtieġ, għal din il-qorti, li tistaqsi domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja (ara s-sentenza ta’ l-10 ta’ Marzu 1981, Irish Creamery Milk Suppliers Association et , 36/80 u 71/80, Ġabra p. 735, punt 5; tat-30 ta’ Marzu 2000, JämO, C‑236/98, Ġabra p. I‑2189, punt 30, u Schmidberger, iċċitata iktar ’il fuq, punt 39).
46. F’dan ir-rigward, jeħtieġ li jingħad li l-qorti tar-rinviju spjegat b’mod dettaljat, fit-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari, il-kuntest ta’ fatt u ġuridiku tal-kawża prinċipali kif ukoll ir-raġunijiet li għalihom hija qegħda titlob interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju li hija ssemmi fid-dawl tad-dubji li tfaċċaw fir-rigward ta’ l-applikazzjoni tagħhom għaċ-ċirkustanzi ta’ l-imsemmija kawża.
47. Minn dan isegwi li, fid-dawl tal-fatti kif deskritti mill-qorti tar-rinviju, ma jirriżultax li d-domandi magħmula saru fi stadju li ma jippermettix lill-Qorti tal-Ġustizzja tevalwa r-rilevanza tagħhom għas -soluzzjoni tal-kawża prinċipali.
48. Konsegwentement, it-talba għal deċiżjoni preliminari hija ammissibbli.
Fuq id-domandi preliminari
Fuq il-moviment liberu tal-merkanzija (l-ewwel, it-tielet u r-raba’ domandi)
49. Permezz ta’ l-ewwel, it-tielet u r-raba’ domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk, fl-ewwel lok, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, l-imġiba tas-Sur Lehtinen, ikkaratterizzata mid-diversi dikjarazzjonijiet pubbliċi magħmula minnu, għandhiex tkun ikkunsidrata bħala attribwibbli lill-Istat Finlandiż, fit-tieni lok, jekk din l-imġiba tidhirx li tikkostitwixxi ostaklu għall-moviment liberu tal-merkanzija skond l-Artikolu 28 KE u, fit-tielet lok, safejn mġiba bħal din tista’ tkun iġġustifikata abbażi tal-libertà ta’ l-espressjoni jew ta’ l-għan ta’ protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa.
50. Preliminarjament, jeħtieġ li jiġi mfakkar li, meta qasam partikolari jkun ġie armonizzat b’mod eżawrjenti fuq il-livell Komunitarju, kull miżura nazzjonali relatata miegħu għandha tiġi evalwata fid-dawl tad-dispożizzjonijiet ta’ l-att li jeffettwa din l-armonizzazzjoni u mhux fid-dawl tad-dritt primarju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-12 ta’ Ottubru 1993, Vanacker u Lesage, C‑37/92, Ġabra p. I‑4947, punt 9; tat-13 ta’ Diċembru 2001, DaimlerChrysler, C‑324/99, Ġabra p. I‑9897, punt 32; tal-11 ta’ Diċembru 2003, Deutscher Apothekerverband, C‑322/01, Ġabra p. I‑14887, punt 64, kif ukoll ta’ l-14 ta’ Diċembru 2004, Radlberger Getränkegesellschaft u S. Spitz, C‑309/02, Ġabra p. I‑11763, punt 53).
51. Għalhekk jeħtieġ li jiġi stabbilit jekk l-armonizzazzjoni effettwata mid-Direttiva teskludix l-eżami tal-kompatibbiltà ta’ l-imġiba in kwistjoni fil-kawża prinċipali ma’ l-Artikolu 28 KE.
52. F’dan ir-rigward, hemm lok li jiġi mfakkar li d-Direttiva hija intiża, skond it-tieni, is-sitt, is-seba’ u d-disa’ premessa, sabiex tassigura l-moviment liberu tal-makkinarju fis-suq intern u sabiex tissodisfa l-ħtiġijiet imperattivi u essenzjali tas-sigurtà u tas-saħħa fir-rigward ta’ dan il-makkinarju billi tissostitwixxi s-sistemi nazzjonali ta’ ċertifikazzjoni u ta’ attestazzjoni ta’ konformità b’sistema armonizzata. Għal dan il-għan, b’mod partikolari fl-Artikolu 3 u fl-Anness I tagħha, l-imsemmija direttiva telenka l-ħtiġijiet essenzjali ta’ sigurtà u ta’ saħħa li għandhom jissodisfaw il-makkinarju u l-komponenti tas-sigurtà ffabbrikati fl-Istati Membri. Skond l-Artikolu 4 tad-Direttiva, l-Istati Membri ma jistgħux jillimitaw it-tqegħid fis-suq tal-makkinarju li jissodisfa dawn il-ħtiġijiet essenzjali u huwa biss jekk dawn ir-riskji jitfaċċaw aktar tard li l-Istati Membri għandhom jieħdu, fil-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 7, il-miżuri xierqa.
53. B’hekk, meta wieħed jieħu in kunsiderazzjoni n-natura tad-Direttiva, ta’ l-għanijiet tagħha u tal-kontenut ta’ l-Artikoli 3, 4 u 7 tagħha, hemm lok li jiġi kkunsidrat li, fuq livell Komunitarju, minbarra r-regoli dwar il-ħtiġijiet essenzjali tas-sigurtà tal-makkinarju u l-attestazzjoni tal-konformità ta’ dawn għall-imsemmija ħtiġijiet, hija tarmonizza b’mod eżawrjenti dawk ir-regoli li jikkonċernaw l-imġiba li jistgħu jadottaw l-Istati Membri fir-rigward tal-makkinarju preżunt konformi ma’ dawn l-eżiġenzi.
54. Konsegwentement, kull miżura nazzjonali li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ l-artikoli ta’ din id-direttiva, iċċitati iktar ’il fuq, għandha tkun evalwata fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tagħha u mhux dawk tat-Trattat, b’mod partikolari l-Artikolu 28 KE.
Fuq l-eżistenza ta’ ostaklu attribwibbli lill-Istat (l-ewwel domanda)
55. Fid-dawl tal-punti 52 et seq  ta’ din is-sentenza, jeħtieġ li l-ewwel domanda tal-qorti tar-rinviju tiġi fformulata mill-ġdid fis-sens li hija tistaqsi, essenzjalment, dwar il-possibbiltà li l-opinjonijiet espressi pubblikament mis-Sur Lehtinen jiġu kkwalifikati bħala ostaklu għall-moviment liberu tal-merkanzija fis-sens ta’ l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva, attribwibbli lill-Istat Finlandiż.
56. F’dan ir-rigward, jeħtieġ li jingħad li l-fatt li Stat jinżamm responsabbli għad-dikjarazzjonijiet ta’ uffiċjal jiddependi, b’mod partikolari, mill-perċezzjoni li d-destinatarji seta’ jkollhom ta’ dawn id-dikjarazzjonijiet.
57. L-element determinanti sabiex id-dikjarazzjonijiet ta’ uffiċjal jkunu attribwiti lil Stat huwa l-fatt li d-destinatarji ta’ dawn id-dikjarazzjonijiet ikunu jistgħu raġonevolment jippresupponu, fil-kuntest partikolari, li dawn huma pożizzjonijiet li l-uffiċjal jieħu permezz ta’ l-awtorità marbuta mal-funzjoni tiegħu.
58. F’dan ir-rigward, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika, b’mod partikolari, li:
– l-uffiċjal huwa, b’mod ġenerali, kompetenti fis-settur in kwistjoni;
– l-uffiċjal xerred id-dikjarazzjonijiet bil-miktub tiegħu billi uża karti bl-isem u l-indirizz tad-dipartiment kompetenti stampati fuq il-parti ta’ fuq tagħhom;
– l-uffiċjal ta intervisti televiżivi fil-bini tad-dipartiment tiegħu;
– l-uffiċjal ma semmiex il-karattru personali tad-dikjarazzjonijiet tiegħu u ma indikax li kienu differenti mill-pożizzjoni uffiċjali tad-dipartiment kompetenti, u
– id-dipartimenti kompetenti ta’ l-Istat ma ħadux, fl-inqas żmien possibbli, il-passi neċessarji sabiex ma jħallux li d-destinatarji tad-dikjarazzjonijiet ta’ l-uffiċjal ikollhom l-impressjoni li din kienet il-pożizzjoni uffiċjali ta’ l-Istat.
59. Jeħtieġ li jiġi eżaminat jekk id-dikjarazzjonijiet in kwistjoni fil-kawża prinċipali, fil-każ li huma attribwibbli lill-Istat Finlandiż, jmorrux kontra l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva.
60. F’dan ir-rigward, hemm lok li jingħad li kull miżura li tista’ tfixkel, direttament jew indirettament, attwalment jew potenzjalment, il-kummerċ intrakomunitarju tikkostitwixxi ostaklu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Dassonville, iċċitata iktar ’il fuq, punt 5, u tad-9 ta’ Frar 1999, Van der Laan, C‑383/97, Ġabra p. I‑731, punt 18). Dan il-prinċipju japplika wkoll għall-interpretazzjoni ta’ l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva.
61. Hekk kif jirriżulta mill-kliem ta’ l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva, il-projbizzjoni stabbilita fih tapplika biss jekk il-makkinarju kkonċernat ikun konformi mad-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva. Madankollu, f’dan il-każ partikolari, l-liftijiet għal vetturi ffabbrikati minn AGM kienu jibbenefikaw mill-preżunzjoni ta’ konformità li tirriżulta mill-Artikolu 5(1) tad-Direttiva, peress li kienu diġà ċċertifikati bħala konformi magħha u li kellhom il-marka ta’ konformità “KE” prevista fl-Artikolu 10 tagħha.
62. Madankollu, din il-preżunzjoni ta’ konformità ma tfissirx li l-Istati Membri ma jistgħux jintervjenu meta jkun hemm xi riskji. Għal kuntrarju, skond l-ewwel subparagrafu ta’ l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva, Stat Membru huwa marbut jieħu l-miżuri kollha xierqa sabiex jirtira makkinarju mis-suq meta jikkonstata li din, użata b’mod konformi għall-użu normali tagħha, tista’ tikkomprometti s-sigurtà tal-persuni jew ta’ l-oġġetti. F’każ bħal dan, skond it-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva, l-Istat Membru huwa marbut jinforma immedjatament lill-Kummissjoni b’miżura bħal din u għandu jindika r-raġunijiet għad-deċiżjoni tagħha.
63. Madankollu, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-awtoritajiet kompetenti la kkonstataw l-eżistenza ta’ riskju, la adottaw il-miżuri intiżi sabiex jirtiraw mis-suq l-liftijiet in kwistjoni fil-kawża prinċipali, u lanqas, a fortiori , ma informaw lill-Kummissjoni b’dawn il-miżuri.
64. Konsegwentement, peress li dawn il-liftijiet kienu jibbenefikaw mill-preżunzjoni ta’ konformità, l-Istat kellu jirrispetta l-projbizzjoni tar-restrizzjonijiet fuq il-moviment liberu tagħhom stabbilita fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva.
65. Id-dikjarazzjonijiet in kwistjoni li ppreżentaw l-imsemmija liftijiet għal vetturi, fuq diversi mezzi ta’ komunikazzjoni u f’rapporti mxerda b’mod wiesa’, bħala kuntrarji għall-istandard EN 1493:1998 u perikolużi huma ta’ natura li jfixklu, ta’ l-inqas, b’mod indirett u potenzjalment it-tqegħid fuq is-suq ta’ dan il-makkinarju.
66. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jeħtieġ li r-risposta għall-ewwel domanda tkun li d-dikjarazzjonijiet ta’ uffiċjal li, minħabba l-forma u ċ-ċirkustanzi tagħhom, joħolqu l-impressjoni għad-destinatarji tagħhom li huma pożizzjonijiet uffiċjali ta’ l-Istat, u mhux opinjonijiet personali ta’ uffiċjal, huma attribwibbli lill-Istat. L-element determinanti sabiex id-dikjarazzjonijiet ta’ uffiċjal jkunu attribwiti lil Stat huwa l-fatt li d-destinatarji ta’ dawn id-dikjarazzjonijiet ikunu jistgħu raġonevolment jippresupponu, fil-kuntest partikolari, li dawn huma pożizzjonijiet li l-uffiċjal jieħu permezz ta’ l-awtorità marbuta mal-funzjoni tiegħu. Għalhekk, safejn huma attribwibbli lill-Istat, id-dikjarazzjonijiet ta’ uffiċjal li jippreżentaw makkinarju, iċċertifikat konformi mad-Direttiva, bħala kuntrarju għall-istandard armonizzat rilevanti u perikoluż, jikkostitwixxu ksur ta’ l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva.
Fuq il-ġustifikazzjonijiet (it-tielet u r-raba’ domanda)
67. Il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-imġiba tas-Sur Lehtinen, fil-każ li tkun attribwibbli lill-Istat Finlandiż, tistax tkun iġġustifikata abbażi ta’ l-għan tal-protezzjoni tas-saħħa jew abbażi tal-libertà ta’ l-espressjoni.
– Fuq il-ġustifikazzjoni bbażata fuq l-għan tal-protezzjoni tas-saħħa
68. Id-direttiva tirregola b’mod preċiż il-protezzjoni tas-saħħa meta jkun hemm riskju li din tiġi kompromessa mill-użu ta’ makkinarju meqjus bħala konformi ma’ l-imsemmija Direttiva. B’hekk, l-Artikolu 7(1) tagħha jippermetti lil Stat Membru, li jqis li jeżisti riskju bħal dan, jieħu l-miżuri kollha xierqa sabiex ineħħi l-makkinarju kkonċernat minn fuq is-suq, jipprojbixxi t-tqegħid tiegħu fuq is-suq u l-użu tiegħu jew jirrestrinġi l-moviment liberu tiegħu. Barra minn dawn il-miżuri, id-Direttiva ma tawtorizzax restrizzjonijiet oħra marbuta mal-protezzjoni tas-saħħa.
69. F’dan ir-rigward, fil-punt 63 ta’ din is-sentenza diġà ssemma li l-Ministeru Finlandiż ma kien adottaw l-ebda miżura abbażi ta’ l-Artikolu 7 tad-Direttiva.
70. Peress li r-regoli ta’ sigurtà għat-tqegħid fuq is-suq tal-makkinarju li jaffettwaw il-moviment liberu tal-merkanzija kienu ġew armonizzati b’mod eżawrjenti fuq livell Komunitarju, Stat Membru ma jistax jinvoka ġustifikazzjoni bbażata fuq il-protezzjoni tas-saħħa barra mill-kuntest stabbilit mill-Artikolu 7 tad-Direttiva.
71. L-imġiba tas-Sur Lehtinen, safejn hija attribwibbli lill-Istat Finlandiż, għalhekk ma tistax tkun iġġustifikata abbażi ta’ l-għan tal-protezzjoni tas-saħħa.
– Fuq il-ġustifikazzjoni bbażata fuq il-libertà ta’ l-espressjoni
72. Skond l-Artikolu 10(1) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, il-libertà ta’ l-espressjoni hija ggarantita għall-persuni kollha li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni ta’ l-Istati Membri. Din il-libertà tikkostitwixxi bażi essenzjali għal kull soċjetà demokratika. Madankollu, l-Istati Membri ma jistgħux jinvokaw il-libertà ta’ l-espressjoni ta’ l-uffiċjali tagħhom sabiex jiġġustifikaw ostaklu u b’hekk jaħarbu mir-responsabbiltà tagħhom taħt id-dritt Komunitarju.
73. Fid-dawl ta’ dak li ntqal preċedentement, ir-risposta għat-tielet u r-raba’ domandi għandha tkun li, f’ċirkustanzi bħal dawk in kwistjoni fil-kawża prinċipali, ksur ta’ l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva riżultat ta’ l-imġiba ta’ uffiċjal ma jistax, safejn huwa attribwibbli lill-Istat Membru tiegħu, ikun iġġustifikat abbażi ta’ l-għan tal-protezzjoni tas-saħħa u lanqas abbażi tal-libertà ta’ l-espressjoni ta’ l-uffiċjali.
Fuq il-konformità tal-liftijiet għal vetturi in kwistjoni fil-kawża prinċipali mad-Direttiva 98/37 (it-tieni domanda)
74. Mill-analiżi mwettqa fil-punti 60 sa 65 ta’ din is-sentenza jirriżulta li t-tieni domanda ma teħtieġx risposta.
Fuq ir-responsabbiltà ta’ l-Istat Finlandiż u ta’ l-uffiċjali tiegħu (il-ħames u s-sitt domandi)
75. Permezz tal-ħames u s-sitt domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk, fil-każ li jkun hemm ksur ta’ l-Artikoli 28 KE u 30 KE jew ta’ l-Artikolu 10 KE u l-kundizzjonijiet sabiex l-Istat Finlandiż jinżamm responsabbli taħt id-dritt Komunitarju jkunu sodisfatti, id-dritt Komunitarju jippermettix jew jeżiġix li r-responsabbiltà ta’ l-uffiċjal, li l-imġiba tiegħu hija in kwistjoni, tistax ukoll tkun ikkontestata u safejn il-kundizzjonijiet għal dawn ir-responsabbiltajiet ikunu eventwalment jeħtieġu interpretazzjoni tad-dritt Finlandiż konformi mad-dritt Komunitarju.
76. Madankollu, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet li saru fil-punti 50 sa 53 ta’ din is-sentenza, jeħtieġ li tingħata risposta għad-domandi tal-qorti tar-rinviju fir-rigward ta’ ksur eventwali ta’ l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva.
Fuq il-kundizzjonijiet neċessarji sabiex l-Istat Finlandiż jinżamm responsabbli [domanda 5(a) sa (ċ)]
77. Permezz tal-domanda 5(a) sa (ċ) tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk, f’ċirkustanzi bħal dawk in kwistjoni fil-kawża prinċipali, il-ksur tad-dritt Komunitarju huwiex suffiċjentement serju sabiex Stat Finlandiż ikun jista’ jinżamm responsabbli fuq bażi mhux kuntrattwali u jekk l-individwi li joperaw fuq is-suq jistgħux jinvokaw xi drittijiet kontra l-Istati Membri.
78. Għal dak li jikkonċerna l-kundizzjonijiet li fihom Stat Membru huwa marbut li jikkumpensa d-danni kkawżati lil individwi, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li hemm tlieta, jiġifieri li r-regola ta’ liġi miksura tikkonferixxi drittijiet lill-individwi, li l-ksur ikun suffiċjentement serju u li teżisti rabta kawżali diretta bejn il-ksur ta’ l-obligu ta’ l-Istat u d-dannu subit mill-persuni leżi. L-evalwazzjoni ta’ dawn il-kundizzjonijiet skond kull tip ta’ sitwazzjoni (sentenza tal-5 ta’ Marzu 1996, Brasserie du pêcheur u Factortame, C‑46/93 u C‑48/93, Ġabra p. I‑1029, punt 51; tat-2 ta’ April 1998, Norbrook Laboratories, C‑127/95, Ġabra p. I‑1531, punt 107, u ta’ l-4 ta’ Lulju 2000, Haim, C‑424/97, Ġabra p. I‑5123, punt 36).
79. Fir-rigward ta’ l-ewwel kundizzjoni, huwa suffiċjenti li jiġi kkonstatat li l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva għandu l-għan li jikkonferixxi fuq l-individwi li joperaw fis-suq drittijiet li huma jistgħu jinvokaw kontra l-Istati Membri.
80. Għal dak li jikkonċerna t-tieni kundizzjoni, il-kriterju deċiżiv sabiex jiġi kkunsidrat li ksur tad-dritt Komunitarju huwa suffiċjentement serju huwa jekk l-Istat Membru jkunx injora, b’mod manifest u gravi, il-limiti tad-diskrezzjoni tiegħu (ara s-sentenza Brasserie du pêcheur u Factortame, iċċitata iktar ’il fuq, punt 55).
81. F’dan ir-rigward, jeħtieġ li jiġi mfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà sabet li, meta l-Istat Membru kkonċernat, fil-mument li fih iwettaq ksur, ikollu diskrezzjoni kunsiderevolment limitata, jekk mhux ineżistenti, is-sempliċi ksur tad-dritt Komunitarju jista’ jkun suffiċjenti sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ ksur suffiċjentement serju (ara s-sentenza Norbrook Laboratories, iċċitata iktar ’il fuq, punt 109 u ġurisprudenza ċċitata).
82. Madankollu, l-obbligi msemmija fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva ma jagħtux diskrezzjoni lill-Istati Membri. Fil-fatt, l-Artikolu 7 biss tad-Direttiva jieħu in kunsiderazzjoni l-possibbiltà li jkun hemm dubji ulterjuri fir-rigward tal-konformità mal-ħtiġijiet tad-direttiva ta’ makkinarju preżunt konformi magħhom kif ukoll il-miżuri adegwati sabiex dawn id-dubji jiġu ffaċċjati. Konsegwentement, hemm lok li jiġi kkunsidrat li ksur ta’ l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva minn dikjarazzjonijiet bħal dawk in kwistjoni fil-kawża prinċipali, jekk jiġi presuppost li dawn jistgħu jiġu attribwiti lil Stat Membru, huwa suffiċjentement serju.
83. Fir-rigward tat-tielet kundizzjoni, huma l-qrati nazzjonali li għandhom jivverifikaw jekk teżistix rabta kawżali diretta bejn il-ksur ta’ l-obbligu ta’ l-Istat u d-dannu subit mill-persuni leżi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Brasserie du pêcheur u Factortame, iċċitata iktar ’il fuq, punt 65, u tat-23 ta’ Mejju 1996, Hedley Lomas, C‑5/94, Ġabra p. I‑2553, punt 30).
84. Madankollu, f’dan il-każ partikolari, suġġett għal verifika li għandha ssir mill-qorti tar-rinviju, jidher li d-dikarazzjonijiet in kwistjon i fil-kawża prinċipali kienu wasslu għal tnaqqis fid-dħul mill-bejgħ ta’ AGM bejn l-2000 u l-2002 kif ukoll għal tnaqqis tal-marġni ta’ qligħ għall-2001 u għall-2002. Barra minn hekk, ir-riperkussjonijiet ta’ dawn id-dikjarazzjonijiet fuq is-suq kienu identifikati minn qabel mill-Ministeru ta’ l-Affarijiet Soċjali u tas-Saħħa stess.
85. It-tliet kundizzjonijiet previsti iktar ’il fuq huma neċessarji u suffiċjenti sabiex individwi jkollhom dritt jiksbu kumpens, madankollu mingħajr ma jiġi eskluż li l-Istat jista’ jinżamm responsabbli taħt kundizzjonijiet inqas restrittivi fuq il-bażi tad-dritt nazzjonali (ara s-sentenza Brasserie du pêcheur u Factortame, iċċitata iktar ’il fuq, punt 66).
86. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għandha tkun li l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva għandu jkun interpretat fis-sens li, minn naħa, jikkonferixxi xi drittijiet fuq l-individwi u li, min-naħa l-oħra, ma jħalli lill-Istati Membri ebda diskrezzjoni, f’dan il-każ, għal dak li jikkonċerna l-makkinarju konformi ma’ l-imsemmija Direttiva jew preżunt li huwa konformi. L-inosservanza ta’ din id-dispożizzjoni li tirriżulta mid-dikjarazzjonijiet ta’ uffiċjal ta’ Stat, sakemm huma attribwibbli lil dan l-Istat, tikkostitwixxi ksur suffiċjentement serju tad-dritt Komunitarju li sabiex l-imsemmi Stat ikun jista’ Istat.
Fir-rigward tal-limitazzjonijiet tar-responsabbiltà li jirriżultaw mid-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali applikabbli għar-responsabbiltà ta’ l-Istat Finlandiż [domanda 5(e) u domanda 6(a), in parti]
87. Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf essenzjalment jekk id-dritt nazzjonali jistax iżid kundizzjonijiet oħra partikolari fir-rigward tal-ħlas ta’ kumpens għal dannu kkważat mill-Istat jew jekk limitazzjonijiet għar-responsabbiltajiet bħal dawk previsti mid-dritt Finlandiż għandhomx ikunu kkunsidrati bħala li fil-prattika jrendu estremament diffiċli, kważi impossibbli, il-ħlas ta’ kumpens għal dannu li jirriżulta minn ksur, minn Stat Membru, ta’ l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva.
88. Preliminarjament, jeħtieġ li jingħad li l-għan li Stat Membru jinżamm responsabbli taħt id-dritt Komunitarju mhuwiex ta’ disważjoni jew ta’ sanzjoni, iżda huwa ta’ ħlas ta’ kumpens għal danni subiti mill-individwi minħabba ksur tad-dritt Komunitarju mill-Istati Membri.
89. Minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li, meta l-kundizzjonijiet tad-dritt għal ħlas ta’ kumpens ibbażati fuq id-dritt Komunitarju jkunu sodisfatti, huwa l-Istat Membru li għandu jħallas kumpens, fil-kuntest tad-dritt nazzjonali dwar ir-responsabbiltà, għad-dannu kkawżat. Barra minn hekk, jeħtieġ li jingħad ukoll li l-kundizzjonijiet ta’ sostanza u ta’ forma stabbiliti mid-diversi liġijiet nazzjonali fir-rigward tal-ħlas ta’ kumpens għal dannu ma jistgħux ikunu inqas favorevoli, f’kuntest bħal dan, minn dawk li jikkonċernaw talbiet simili magħmula taħt il-liġi domestika u ma jistgħux ikunu fformulati b’mod li jgħamluha prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli li jinkiseb kumpens (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-19 ta’ Novembru 1991, Francovich et , C‑6/90 u C‑9/90, Ġabra p. I‑5357, punti 42 u 43, kif ukoll Norbrook Laboratories, iċċitata iktar ’il fuq, punt 111).
90. B’hekk, id-dritt Komunitarju jeħtieġ kumpens effettiv u ma jaċċetta ebda kundizzjoni supplementari provenjenti mid-dritt ta’ l-Istat Membru li tirrendi eċċessivament diffiċli l-kisba ta’ ħlas kumpens għad-danni u interessi jew ta’ metodi oħra ta’ kumpens.
91. F’dan ir-rigward, l-elementi pprovduti mill-qorti tar-rinviju jindikaw li d-dispożizzjonijiet tad-dritt Finlandiż dwar ir-responsabbiltà applikabbli fil-kawża prinċipali jissuġġettaw id-dritt għal ħlas ta’ kumpens għal dannu, barra minn danni kkawżati lil persuni jew lil oġġetti, għall-kundizzjoni li d-dannu jkun riżultat ta’ att kriminali jew ta’ l-eżerċizzju tas-setgħa pubblika, jew li jkun hemm raġunijiet partikolarment serji sabiex jingħata dan il-kumpens. Madankollu, skond il-qorti tar-rinviju, l-imġiba tas-Sur Lehtinen ma taqa’ fl-ebda wieħed mill-każijiet imsemmija, li jrendi diffiċli l-ħlas ta’ kumpens għad-danni subiti minn AGM.
92. F’dan il-każ, ikun hemm dritt għal ħlas ta’ kumpens malli jiġi stabbilit li r-regola ta’ liġi li ma tkunx ġiet osservata għandha l-għan li tikkonferixxi drittijiet fuq l-individwi u li teżisti rabta kawżali diretta bejn il-ksur suffiċjentement serju invokat u d-dannu subit mill-persuna kkonċernata, peress li dawn il-kundizzjonijiet huma fil-fatt neċessarji u suffiċjenti sabiex individwi jkollhom id-dritt jiksbu kumpens (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-13 ta’ Ġunju 2006, Traghetti del Mediterraneo, C‑173/03, Ġabra, p. I-5177, punti 44 u 45 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
93. F’dan il-każ, ma tistax tiġi eskluża l-possibbiltà li ksur suffiċjentement serju tad-dritt Komunitarju li l-Istat jinżamm responsabbli għalih, jista’ jirriżulta minn imġiba attribwibbli lill-Istat Finlandiż u li taqa’ taħt każijiet oħra barra dawk imsemmija b’mod eżawrjenti fid-dritt nazzjonali in kwistjoni.
94. Minbarra dan, il-kumpens li għandu jitħallas mill-Istati Membri, għad-danni li jkunu kkawżaw lil individwi minħabba ksur tad-dritt Komunitarju għandu jkun adegwat għad-dannu subit. Fin-nuqqas ta’ dispożizzjonijiet Komunitarji f’dan ir-rigward, hija s-sistema legali interna ta’ kull Stat Membru li għandha tiffissa l-kriterji li jippermettu li jiġi ddeterminat l-ammont tal-kumpens, iżda dawn il-kriterji ma jistgħux ikunu inqas favorevoli minn dawk li jikkonċernaw talbiet jew azzjonijiet simili bbażati fuq il-liġi domestika u li, fl-ebda każ, ma jistgħu jkunu fformulati b’mod li jagħmluha prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli li jinkiseb kumpens. Leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita, b’mod ġenerali, id-dannu li jista’ jiġi kkumpensat għad-dannu kkawżat biss lil ċerti interessi individwali speċifikament protetti, mingħajr ma tinkludi t-telf ta’ qligħ subit mill-individwi, mhijiex konformi mad-dritt Komunitarju (ara, is-sentenza ċċitata iktar ’il fuq, Brasserie du pêcheur u Factortame, iċċitata, punt 90).
95. Hemm lok li jingħad li l-esklużjoni totali tat-telf ta’ qligħ, bħala dannu li jista’ jiġi kkumpensat, f’każ ta’ ksur tad-dritt Komunitarju ma tistax tiġi aċċettata. Fil-fatt, speċjalment fir-rigward tal-kawżi dwar affarijiet ekonomiċi jew kummerċjali, tali esklużjoni totali tat-telf ta’ qligħ hija ta’ natura li fil-prattika tirrendi l-ħlas ta’ kumpens għad-dannu impossibbli (ara, is-sentenza ċċitata iktar ’il fuq, Brasserie du pêcheur u Factortame, iċċitata, punt 87).
96. Konsegwentement, ir-risposta għandha tkun li d-dritt Komunitarju ma jipprekludix il-liġi domestika ta’ Stat Membru milli tistabbilixxi kundizzjonijiet speċifiċi għal dak li jikkonċerna l-ħlas ta’ kumpens għal dannu barra dak ikkawżat lil persuni jew oġġetti, bil-kundizzjoni li jkunu fformulati b’mod li fil-prattika ma jrendux impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-kisba ta’ ħlas ta’ kumpens għal dannu li jirriżulta minn ksur tad-dritt Komuniutarju.
Fir-rigward tar-responsabbiltà personali ta’ l-uffiċjali [domanda 5(d) u domanda 6(a) in parti, u 6(b)]
97. Il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk id-dritt Komunitarju jawtorizzax, jew anki jeħtieġx, li tiġi prevista responsabbiltà personali ta’ uffiċjal li minħabba fih jitwettaq ksur tad-dritt Komunitarju u, eventwalment, jekk din ir-responsabbiltà tistax tkun suġġetta għal limitazzjonijiet partikolari.
98. Id-dritt Komunitarju ma jipprekludix individwu barra minn Stat Membru milli jinżamm responsabbli, flimkien ma’ l-Istat Membru stess, għal danni kkawżati lill-individwi permezz ta’ miżuri li dan l-individwu ikun ħa bi ksur tad-dritt Komunitarju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Haim, iċċitata iktar ’il fuq, punt 32).
99. Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal preċedentement, ir-risposta għandha tkun li, f’każ ta’ ksur tiegħu, id-dritt Komunitarju ma jipprekludix uffiċjal milli jinżamm responsabbli flimkien ma’ l-Istat Membru, iżda dan mhuwiex meħtieġ minnu.
Fuq l-ispejjeż
100. Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni ta’ l-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk ta’ l-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Parti operattiva
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi li:
1) Id-dikjarazzjonijiet ta’ uffiċjal li, minħabba l-forma u ċ-ċirkustanzi tagħhom, joħolqu l-impressjoni għad-destinatarji tagħhom li huma pożizzjonijiet uffiċjali ta’ l-Istat, u mhux opinjonijiet personali ta’ uffiċjal, huma attribwibbli lill-Istat. L-element determinanti sabiex id-dikjarazzjonijiet ta’ uffiċjal jkunu attribwiti lil Stat huwa l-fatt li d-destinatarji ta’ dawn id-dikjarazzjonijiet ikunu jistgħu raġonevolment jippresupponu, fil-kuntest partikolari, li dawn huma pożizzjonijiet li l-uffiċjal jieħu permezz ta’ l-awtorità marbuta mal-funzjoni tiegħu. Għalhekk, safejn huma attribwibbli lill-Istat, id-dikjarazzjonijiet ta’ uffiċjal li jippreżentaw makkinarju, iċċertifikat konformi mad-Direttiva, bħala kuntrarju għall-istandard armonizzat rilevanti u perikoluż, jikkostitwixxu ksur ta’ l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 98/37/KE, tat-22 ta’ Ġunju 1998, dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar il-makkinarju.
2) F’ċirkustanzi bħal dawk in kwistjoni fil-kawża prinċipali, ksur ta’ l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 98/37/KE riżultat ta’ l-imġiba ta’ uffiċjal ma jistax, safejn huwa attribwibbli lill-Istat Membru tiegħu, ikun iġġustifikat abbażi ta’ l-għan tal-protezzjoni tas-saħħa u lanqas abbażi tal-libertà ta’ l-espressjoni ta’ l-uffiċjali.
3) L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 98/37 għandu jkun interpretat fis-sens li, minn naħa, jikkonferixxi xi drittijiet fuq l-individwi u li, min-naħa l-oħra, ma jħalli lill-Istati Membri ebda diskrezzjoni, f’dan il-każ, għal dak li jikkonċerna l-makkinarju konformi ma’ l-imsemmija Direttiva jew preżunt li huwa konformi. L-inosservanza ta’ din id-dispożizzjoni li tirriżulta mid-dikjarazzjonijiet ta’ uffiċjal ta’ Stat Membru, sakemm hija attribwibbli lil Stat, tikkostitwixxi ksur suffiċjentement serju tad-dritt Komunitarju li tista’ twassal sabiex l-Istat Membru jinżamm responsabbli.
4) Id-dritt Komunitarju ma jipprekludix il-liġi domestika ta’ Stat Membru milli tistabbilixxi kundizzjonijiet speċifiċi għal dak li jikkonċerna l-ħlas ta’ kumpens għal dannu barra dak ikkawżat lil persuni jew oġġetti, bil-kundizzjoni li jkunu fformulati b’mod li fil-prattika ma jrendux impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-kisba ta’ ħlas ta’ kumpens għal dannu li jirriżulta minn ksur tad-dritt Komuniutarju.
5) F’każ ta’ ksur tiegħu, id-dritt Komunitarju ma jipprekludix uffiċjal milli jinżamm responsabbli flimkien ma’ l-Istat Membru, iżda dan mhuwiex impost minnu.