CELEX: 61989CJ0281
Εκκαθάριση των λογαριασμών ΕΓΤΠΕ
Οικονομικό έτος 1986
Έξοδα χρωματισμού των σιτηρών

Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 12 Σεπτεμβρίου 1989, η Ιταλική Δημοκρατία άσκησε, δυνάμει του άρθρου 173, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί τη μερική ακύρωση της αποφάσεως 89/418/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 26ης Ιουνίου 1989, περί τροποποιήσεως της αποφάσεως 88/630/ΕΟΚ σχετικά με την εκκαθάριση των λογαριασμών των κρατών μελών, όσον αφορά τις δαπάνες που χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (στο εξής: ΕΓΤΠΕ), τμήμα Εγγυήσεων, για το οικονομικό έτος 1986 (
ΕΕ L 192, σ. 33
).
Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 1322/83 του Συμβουλίου, της 26ης Μαΐου 1983, για τη μεταφορά 550000 τόνων μαλακού αρτοποιήσιμου σίτου που έχουν στην κατοχή τους ο γαλλικός και ο γερμανικός οργανισμός παρεμβάσεως, προβλέπει, μεταξύ άλλων μέτρων, τη μεταφορά 450000 τόνων του σίτου αυτού από τον γαλλικό οργανισμό παρεμβάσεως στον ιταλικό οργανισμό παρεμβάσεως, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν για ζωοτροφή.
Το άρθρο 5, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 2794/83 της Επιτροπής, της 6ης Οκτωβρίου 1983, που αφορά τη θέση προς πώληση στην εσωτερική αγορά 450000 μαλακού αρτοποιήσιμου σίτου που έχει στην κατοχή του ο ιταλικός οργανισμός παρεμβάσεως και τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1687/76 (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/016, σ. 6 ), ορίζει ότι « (... ) για να διευκολυνθεί ο έλεγχος της χρησιμοποιήσεως των σιτηρών για τη διατροφή των ζώων, ο ενδιαφερόμενος οργανισμός παρεμβάσεως χρωματίζει τα σιτηρά, για να είναι δυνατόν να αναγνωρισθούν » και ότι « αυτός ο χρωματισμός πρέπει να κοστίζει όσο το δυνατόν λιγότερο ».
Ο ιταλικός οργανισμός παρεμβάσεως, Azienda di Stato per gli interventi nel mercato agricolo (στο εξής: ΑΙΜΑ), υπολόγισε σε 6,15 ECU ανά τόνο τα έξοδα που συνεπάγεται η πράξη χρωματισμού που επιβάλλεται με τον κανονισμό 2794/83 και ζήτησε την επιστροφή τους από το ΕΓΤΠΕ ( 3682607099 ιταλικές λίρες για τη συνολική ποσότητα ).
Η Επιτροπή υπολόγισε ότι τα έξοδα χρωματισμού έπρεπε να αποτελέσουν αντικείμενο κατ' αποκοπήν επιστροφής της οποίας όρισε το ύψος, με απόφαση της 7ης Ιουνίου 1985, σε 1,17 ECU ανά τόνο επεξεργασμένων σιτηρών. Η Ιταλική Κυβέρνηση αντιτάχθηκε σ' αυτή τη μέθοδο επιστροφής και άσκησε, ενώπιον του Δικαστηρίου, προσφυγή κατ' εφαρμογή του άρθρου 173 της Συνθήκης ΕΟΚ, ζητώντας να ακυρωθεί αυτή η απόφαση. Το Δικαστήριο, με απόφαση της 4ης Φεβρουαρίου 1988, Ιταλία κατά Επιτροπής (
256/85, Συλλογή 1988, σ. 521
), δέχτηκε την προσφυγή και ακύρωσε την απόφαση, κατά το μέτρο που εφαρμοζόταν στην πράξη χρωματισμού που προβλέπεται στον κανονισμό 2794/83 της Επιτροπής.
Για την εκτέλεση της αποφάσεως αυτής η Επιτροπή ζήτησε, με τηλετύπημα της 15ης Απριλίου 1988, από την Ιταλική Δημοκρατία και τα λοιπά ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, να της γνωστοποιήσουν προ της 29ης Απριλίου 1988 τις δαπάνες στις οποίες πράγματι υποβλήθηκαν για τον χρωματισμό των σιτηρών κατά τα έτη 1983, 1984, 1985 και 1986 και να της προσκομίσουν επίσης αποδείξεις περί του ότι η εφαρμοσθείσα μέθοδος χρωματισμού ήταν η λιγότερο δαπανηρή. Η Ιταλία δεν ανταποκρίθηκε σ' αυτό το αίτημα.
Κατά τη διάρκεια της επισκέψεως των κοινοτικών υπαλλήλων στον ΑΙΜΑ, στα τέλη Οκτωβρίου 1988, η Επιτροπή έλαβε, ωστόσο, ορισμένες πληροφορίες εκ μέρους των ιταλικών αρχών. Αποδείχτηκε ότι οι πράξεις χρωματισμού διενεργήθηκαν από τις 26 Οκτωβρίου 1983 μέχρι τις 6 Οκτωβρίου 1986. Πραγματοποιήθηκαν χωριστά από τους υπευθύνους των υπηρεσιών αποθηκεύσεως για λογαριασμό του ΑΙΜΑ και κατά την έξοδο του προϊόντος από την αποθήκη προκειμένου να αναληφθεί από τους αγοραστές. Ο ΑΙΜΑ ανέθεσε τον έλεγχο των κατ' ιδίαν αυτών πράξεων σε ιδιωτική εταιρία, που παρέδωσε πιστοποιητικό χρωματισμού για κάθε παρτίδα που διετέθη στο εμπόριο. Ο ΑΙΜΑ δεν ήλθε ποτέ σε επαφή με άλλες επιχειρήσεις για τη διενέργεια των πράξεων χρωματισμού.
Στις 26 Νοεμβρίου 1988 οι ιταλικές αρχές γνωστοποίησαν στην Επιτροπή ορισμένες πρόσθετες πληροφορίες. Οι πληροφορίες αυτές αντιστοιχούν στις πληροφορίες που είχε ήδη προσκομίσει ο ΑΙΜΑ με δύο άλλα τηλετυπήματα, της 7ης Ιανουαρίου και της 5ης Οκτωβρίου 1984, και αφορούν την ανάλυση των εξόδων χρωματισμού.
Η Επιτροπή θεώρησε ότι το σύνολο των πληροφοριών αυτών δεν αποτελούσε απόδειξη του ότι η μέθοδος που εφαρμόσθηκε από τον ΑΙΜΑ ήταν η φθηνότερη δυνατή και ότι, επομένως, δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις του άρθρου 5 του κανονισμού 2794/83. Παρά τις αντιρρήσεις των ιταλικών αρχών, η Επιτροπή εξέδωσε τελικά, στις 26 Ιουνίου 1989, την επίδικη απόφαση, που επιβαρύνει το ΕΓΤΠΕ με τις δαπάνες που δήλωσε η Ιταλική Δημοκρατία μέχρις ύψους 1,17 ECU ανά τόνο χρωματισμένων σιτηρών.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία, οι λόγοι ακυρώσεως και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Η Ιταλική Κυβέρνηση προβάλλει δύο λόγους ακυρώσεως προς στήριξη της προσφυγής της. Ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή, εκδίδοντας την επίδικη απόφαση, άνοιξε, πρώτον, εκ νέου τη συζήτηση που είχε οριστικά κλείσει με την προαναφερθείσα απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Φεβρουαρίου 1988. Η Επιτροπή παραβίασε έτσι την αρχή του δεδικασμένου. Η Ιταλική Κυβέρνηση ισχυρίζεται, δεύτερον, ότι προσκόμισε απόδειξη πραγματικής δαπάνης και ότι στην Επιτροπή απόκειται να αποδείξει συγκεκριμένα γιατί οι δηλωθείσες δαπάνες δεν αντιπροσώπευαν το μικρότερο δυνατό κόστος.
Ως προς την ισχύ του δεδικασμένου
Κατά την Ιταλική Κυβέρνηση η Επιτροπή έπρεπε να αμφισβητήσει το ύψος των εκδη-λωθεισών δαπανών κατά τη διάρκεια της δίκης που κατέληξε στην προαναφερθείσα απόφαση της 4ης Φεβρουαρίου 1988. Δεν μπορεί να επανορθώσει τώρα την παράλειψη της αμφισβητώντας το σύννομο αυτών των δαπανών. Πράγματι, το δεδικασμένο καλύπτει όχι μόνο τους ισχυρισμούς που πράγματι προβλήθηκαν από τους διαδίκους, αλλά και τα επιχειρήματα που θα μπορούσαν να προβληθούν αλλά δεν προβλήθηκαν.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος. Η υπόθεση 256/85 αφορούσε τη νόμιμη δυνατότητα της Επιτροπής να επιστρέψει τις δαπάνες χρωματισμού βάσει κατ' αποκοπήν υπολογισμού. Μόνο μετά την αρνητική απάντηση στο ερώτημα αυτό μπορούσε η Επιτροπή να θέσει το ζήτημα αν ο χρωματισμός κόστισε όσο το δυνατόν λιγότερο. Η σκέψη 18 της ανωτέρω αποφάσεως της 4ης Φεβρουαρίου 1988 περιέχει, εξάλλου, ρητή επιφύλαξη ως προς το ζήτημα αυτό.
Πρέπει να παρατηρηθεί ότι το δεδικασμένο καλύπτει μόνο τα πραγματικά ή νομικά ζητήματα τα οποία πράγματι ή κατ' ανάγκη επιλύθηκαν με τη δικαστική απόφαση. Η προαναφερθείσα απόφαση επέλυσε όμως μόνο το ζήτημα αν, σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες χρηματοδοτήσεως των παρεμβάσεων που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής, οι επίδικες δαπάνες έπρεπε να επιστραφούν κατ' αποκοπή ή στο ακέραιο.
Η παρούσα δίκη αφορά, αντίθετα, διαφορετικό ζήτημα, δηλαδή το ύψος των δαπανών που δηλώθηκαν, επί του οποίου δεν αποφάνθηκε το Δικαστήριο με την απόφαση της 4ης Φεβρουαρίου 1988.
Επομένως, η σχετική με το δεδικασμένο αιτίαση είναι αβάσιμη.
Ως προς το βάρος αποδείξεως
Κατά την Ιταλική Κυβέρνηση η Ιταλική Διοίκηση δήλωσε προσηκόντως ότι είχε προβεί όντως σε δαπάνη που αντιστοιχούσε στις ειδικές συνθήκες της οικείας αγοράς στην Ιταλία. Στην Επιτροπή απόκειται, επομένως, να διευκρινίσει γιατί η δαπάνη αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή και, ιδίως, να αποδείξει ότι δεν αντιπροσώπευε το μικρότερο δυνατό κόστος. Η απλή αναφορά στη διαφορά μεταξύ της δαπάνης που δηλώθηκε από την Ιταλία και των δαπανών που δηλώθηκαν από τα λοιπά κράτη μέλη δεν συνιστά επαρκή απόδειξη.
Η Επιτροπή θεωρεί, αντίθετα, ότι οι πράξεις χρωματισμού στην Ιταλία δεν διενεργήθηκαν σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανόνες. Το προαναφερθέν άρθρο 5 του κανονισμού 2794/83 επιβάλλει στα κράτη μέλη συγκεκριμένη υποχρέωση ως προς το αποτέλεσμα: ο χρωματισμός πρέπει να κοστίζει όσο το δυνατόν λιγότερο. Η τήρηση της διατάξεως αυτής προϋποθέτει κατ' ανάγκη σύγκριση. Εν προκειμένω, οι ιταλικές αρχές δεν προέβησαν σε καμιά σύγκριση. Η Επιτροπή θεωρεί ότι, ενόψει της πλημμέλειας αυτής, η νομολογία του Δικαστηρίου τής επέτρεπε να αρνηθεί οποιαδήποτε επιστροφή. Ισχυρίζεται ότι προτίμησε, ωστόσο, για λόγους δικαιοσύνης, να λάβει υπόψη τη δαπάνη που θα συνεπαγόταν ένας αποτελεσματικότερος τρόπος εκπληρώσεως.
Στο σημείο αυτό πρέπει να υπομνηστούν καταρχάς οι γενικοί κανόνες σχετικά με το βάρος αποδείξεως στον τομέα της χρηματοδοτήσεως της κοινής γεωργικής πολιτικής. Κατά παγία νομολογία του Δικαστηρίου, στην Επιτροπή απόκειται να αποδείξει την παράβαση των κανόνων της κοινής οργανώσεως των γεωργικών αγορών ( βλ. τις αποφάσεις της 24ης Μαρτίου 1988, Ηνωμένο Βασίλειο κατά Επιτροπής,
347/85, Συλλογή 1988, σ. 1749
, της 2ας Φεβρουαρίου 1989, Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής,
262/87, Συλλογή 1989, σ. 225
, και της 10ης Ιουλίου 1990, Ελληνική Δημοκρατία κατά Επιτροπής,
C-335/87, Συλλογή 1990, σ. I-2875
). Εφόσον η Επιτροπή αποδείξει την ύπαρξη μιας τέτοιας παραβάσεως, το οικείο κράτος μέλος πρέπει τότε να αποδείξει, κατά περίπτωση, ότι η Επιτροπή έσφαλε ως προς τις χρηματοοικονομικές συνέπειες.
Πρέπει να διευκρινιστεί, στη συνέχεια, ότι η νομολογία αυτή προϋποθέτει τη δυνατότητα διαχωρισμού της υπάρξεως ενδεχομένης πλημμέλειας από τις χρηματοοικονομικές της συνέπειες. Ο διαχωρισμός αυτός δεν είναι, ωστόσο, δυνατός στην παρούσα περίπτωση, κατά την οποία η παράβαση της υποχρεώσεως που προβλέπεται στην τελευταία πρόταση του άρθρου 5, δεύτερο εδάφιο, του προαναφερθέντος κανονισμού 2794/83, αφορά άμεσα τη μέθοδο χρηματοδοτήσεως των υπό κρίση πράξεων και, επομένως, τις χρηματοοικονομικές της συνέπειες. Όπως παρατηρεί ο γενικός εισαγγελέας στην παράγραφο 16 των προτάσεων του, η παράβαση συνίσταται ακριβώς στο ότι το κόστος των επιδίκων πράξεων δεν ήταν το μικρότερο δυνατό. Δεδομένου ότι το οικείο κράτος μέλος διαθέτει όλες τις πληροφορίες σχετικά με τις συνθήκες υπό τις οποίες διενεργήθηκαν οι πράξεις αυτές, αυτό φέρει το βάρος να αποδείξει ότι τηρήθηκε η κοινοτική διάταξη.
Πρέπει, συνεπώς, να εξεταστεί αν η πράξη χρωματισμού που προβλέπεται στο άρθρο 5, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 2794/83 διενεργήθηκε με τα λιγότερα δυνατά έξοδα. Στο πλαίσιο της αποδείξεως αυτής πρέπει να αποδειχθεί τουλάχιστον ότι η επιλεγείσα μέθοδος χρωματισμού ήταν λιγότερο δαπανηρή από άλλες ή ότι ήταν αδύνατη η επιλογή άλλης μεθόδου.
Από τη δικογραφία προκύπτει ότι η Ιταλική Διοίκηση προσκόμισε την απόδειξη της διενέργειας των πράξεων χρωματισμού, καθώς και τον κατάλογο των στοιχείων των εξόδων των πράξεων αυτών: είδος και κόστος του χρησιμοποιηθέντος χρωστικού, κόστος διαλύσεως, έξοδα εξοπλισμού και βεβαιώσεως και δαπάνες εξόδου από τις σιταποθήκες. Δεν διαβίβασε, ωστόσο, στην Επιτροπή κανένα στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι τα προαναφερόμενα έξοδα ήταν τα μικρότερα δυνατά. Η Ιταλική Διοίκηση δεν απέδειξε, πράγματι, ούτε ότι η εφαρμοσθείσα μέθοδος χρωματισμού ήταν η λιγότερο δαπανηρή, σε σχέση με άλλες μεθόδους, ούτε ότι η μέθοδος αυτή, μολονότι παρουσίαζε ορισμένα πρακτικά πλεονεκτήματα, ήταν η μόνη δυνατή υπό τις παρούσες συνθήκες.
Επομένως, δεν αποδείχθηκε ότι τηρήθηκε η υποχρέωση που απορρέει από τη δεύτερη πρόταση του άρθρου 5, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 2794/83.
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή μπορούσε βάσιμα να αρνηθεί να επιβαρύνει το ΕΓΤΠΕ με τα δηλωθέντα έξοδα ή να επιστρέψει μέρος μόνο των δηλωθέντων εξόδων (βλ. αποφάσεις της 25ης Νοεμβρίου 1987, Ιταλία κατά Επιτροπής,
342/85, Συλλογή 1987, σ. 4677
, και της 24ης Μαρτίου 1988, Ηνωμένο Βασίλειο κατά Επιτροπής, ό.α. ). Η Επιτροπή έχει υπό τις συνθήκες αυτές ευχέρεια εκτιμήσεως του ύψους των δαπανών που πρέπει να επιβαρύνουν το ΕΓΤΠΕ. Εν προκειμένω, η Επιτροπή είχε την εξουσία να καθορίσει το κόστος σε 1,17 ECU ανά τόνο. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στον σταθμισμένο μέσο όρο των εξόδων που δηλώθηκαν από τα λοιπά κράτη μέλη.
Επομένως, ο δεύτερος λόγος του προσφεύγοντος πρέπει να απορριφθεί.
Επί των δικαστικών εξόδων
Σύμφωνα με το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Επειδή η Ιταλική Δημοκρατία ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει:

1)
Απορρίπτει την προσφυγή.

2)
Καταδικάζει την Ιταλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.

Mancini
Rodríguez Iglesias
Diez de Velasco
Slynn
Κακούρης
Joliét
Kapteyn
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 19 Φεβρουαρίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο προεδρεύων,
G.F. Mancini
πρόεδρος τμήματος
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.