CELEX: 61989CJ0188
Ίση μεταχείριση μεταξύ ανδρών και γυναικών εργαζομένων
Άμεσο αποτέλεσμα οδηγίας έναντι εθνικοποιημένης επιχειρήσεως

Με Διάταξη της 4ης Μαΐου 1989, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 29 Μαΐου 1989, το House of Lords ( Βουλή των Λόρδων) υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, ένα προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 76/207/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 9ης Φεβρουαρίου 1976, περί της εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ανδρών και γυναικών, όσον αφορά την πρόσβαση σε απασχόληση, την επαγγελματική εκπαίδευση και προώθηση και τις συνθήκες εργασίας ( ΕΕ ειδ. έκδ. 05/002, σ. 70 ).
To ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ των Α. Foster, G. Α Η. Μ Fulford-Brown, J. Morgan, Μ. Roby, Ε. M. Salloway και P. Sullivan ( στο εξής: αναιρε-σείουσες της κύριας δίκης), πρώην υπαλλήλων της επιχειρήσεως British Gas Corporation ( στο εξής: BGC ), και της εταιρίας British Gas pic ( στο εξής: αναιρεσίβλητη της κυρίας δίκης ), η οποία έχει υποκατασταθεί στα δικαιώματα της BGC, όσον αφορά την απόλυση τους από την εν λόγω εταιρία.
Δυνάμει των διατάξεων του Gas Act του 1972, νόμου διέποντος τη λειτουργία της BGC κατά τον χρόνο που συνέβησαν τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κυρίας δίκης, η εταιρία αυτή ήταν νομικό πρόσωπο συσταθέν διά νόμου, επιφορτισμένο με την ανάπτυξη και εκμετάλλευση, υπό καθεστώς μονοπωλίου, ενός συστήματος διανομής φωταερίου στη Μεγάλη Βρετανία.
Τα μέλη του διοικητικού οργάνου της BGC διορίζονταν από τον αρμόδιο Secretary of State ( υφυπουργό ), ο οποίος είχε επίσης την εξουσία να δίδει οδηγίες γενικού χαρακτήρα στη BGC για ζητήματα αφορώντα το εθνικό συμφέρον, καθώς και οδηγίες σχετικά με τη διαχείριση της.
Η BGC είχε την υποχρέωση να υποβάλλει στον Secretary of State περιοδικές εκθέσεις περί της επιτελέσεως των καθηκόντων της, του τρόπου διαχειρίσεως της και των προγραμμάτων της. Οι εκθέσεις αυτές διαβιβάζονταν στη συνέχεια στα δύο σώματα του Κοινοβουλίου. Εξάλλου, ο Gas Act του 1972 παρείχε στην BGC το δικαίωμα υποβολής νομοσχεδίων στο Κοινοβούλιο κατόπιν εγκρίσεως του Secretary of State.
Η BGC ήταν υποχρεωμένη να ισοσκελίζει τον προϋπολογισμό της επί δύο διαδοχικών χρήσεων. Ο Secretary of State μπορούσε να τη διατάξει να διοχετεύσει ορισμένα ποσά σε συγκεκριμένο σκοπό ή να τα καταβάλει στο Δημόσιο Ταμείο.
Η BGC ιδιωτικοποιήθηκε δυνάμει του Gas Act του 1986. Λόγω της ιδιωτικοποιήσεως συστήθηκε η αναιρεσίβλητη της κύριας δίκης British Gas pic, η οποία υποκαταστάθηκε στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις της BGC από 24ης Αυγούστου 1986.
Οι αναφεσείουσες της κύριας δίκης απολύθηκαν από την BGC σε χρόνο τοποθετούμενο μεταξύ της 27ης Δεκεμβρίου 1985 και 22ας Ιουλίου 1986, ήτοι όταν συμπλήρωσαν το εξηκοστό έτος της ηλικίας τους. Οι απολύσεις αυτές εντάσσονταν στη γενικώς ακολουθούμενη από τη BGC πολιτική, που συνίστατο στην απόλυση των υπαλλήλων της όταν συμπλήρωναν την ηλικία μετά την οποία εδικαιούντο κρατικής συντάξεως δυνάμει της βρετανικής νομοθεσίας, ήτοι μετά την ηλικία των 60 ετών για τις γυναίκες και των 65 ετών για τους άνδρες.
Οι αναιρεσείουσες της κύριας δίκης, οι οποίες επιθυμούσαν να συνεχίσουν να εργάζονται, άσκησαν ενώπιον των βρετανικών δικαστηρίων αγωγή αποζημιώσεως, ισχυριζόμενες ότι η απόλυση τους από την BGC ήταν αντίθετη προς το άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 76/207. Κατά τη διάταξη αυτή, « η εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, όσον αφορά τους όρους εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των όρων απολύσεως, συνεπάγεται την εξασφάλιση σε άνδρες και γυναίκες των αυτών όρων, χωρίς διάκριση βασιζόμενη στο φύλο ».
Κατά τη Διάταξη περί παραπομπής του αιτούντος δικαστηρίου, οι διάδικοι της υποθέσεως της κύριας δίκης συνομολογούν ότι, βάσει της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 26ης Φεβρουαρίου 1986, Marshall κατά Southampton and South-West Hampshire Area Health Authority (
152/84, Συλλογή 1986, σ. 723
), οι εν λόγω απολύσεις είναι αντίθετες προς το προαναφερθέν άρθρο 5, παράγραφος 1. Οι διάδικοι συνομολογούν επίσης ότι οι απολύσεις αυτές δεν είναι παράνομες από πλευράς της ισχύουσας κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών βρετανικής νομοθεσίας και ότι, κατά τη νομολογία του House of Lords, οι διατάξεις της νομοθεσίας αυτής δεν μπορούν να ερμηνευθούν κατά τρόπο συνάδοντα προς την οδηγία 76/207. Αντίθετα, οι διάδικοι διαφωνούν ως προς το αν μπορεί να γίνει επίκληση του άρθρου 5, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας κατά της BGC.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το House of Lords ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
« Αποτελούσε η British Gas Corporation ( κατά τον χρόνο των περιστατικών της παρούσας υπόθεσης ) τέτοιας μορφής νομικό πρόσωπο ώστε να μπορούν οι αναιρε-σείουσες να επικαλεστούν απευθείας ενώπιον των αγγλικών δικαστηρίων την οδηγία 76/207/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 9ης Φεβρουαρίου 1976, περί της εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ανδρών και γυναικών, όσον αφορά την πρόσβαση σε απασχόληση, την επαγγελματική εκπαίδευση και προώθηση και τις συνθήκες εργασίας, προκειμένου να στηρίξουν επ' αυτής αγωγή αποζημιώσεως με την αιτιολογία ότι η πολιτική απολύσεως λόγω συνταξιοδοτήσεως που εφάρμοζε η British Gas Corporation ήταν αντίθετη προς την οδηγία; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως της κύριας δίκης, οι εφαρμοστέες κοινοτικές διατάξεις, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου
Πριν από την εξέταση του ερωτήματος που υπέβαλε το House of Lords, πρέπει να σημειωθεί προκαταρκτικά ότι το Ηνωμένο Βασίλειο υποστήριξε ότι δεν απόκειται στο Δικαστήριο αλλά στα εθνικά δικαστήρια να καθορίζουν, στο πλαίσιο του εθνικού νομικού συστήματος, αν είναι δυνατή η επίκληση των διατάξεων μιας οδηγίας έναντι οργανισμού όπως η BGC.
Συναφώς πρέπει να διευκρινιστεί ότι το ερώτημα περί του καθορισμού των αποτελεσμάτων που εκδίδουν τα όργανα της Κοινότητας και, ειδικότερα, περί του αν είναι δυνατή η επίκληση των πράξεων αυτών έναντι ορισμένων κατηγοριών προσώπων ή οργανισμών προϋποθέτει οπωσδήποτε την ερμηνεία των σχετικών με τις πράξεις των οργάνων διατάξεων της Συνθήκης, καθώς και της οικείας κοινοτικής πράξεως.
Επομένως, το Δικαστήριο έχει αρμοδιότητα εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως προς καθορισμό των κατηγοριών των υποκειμένων στο δίκαιο προσώπων ή οργανισμών έναντι των οποίων είναι δυνατή η επίκληση των διατάξεων οδηγίας. Αντίθετα, εναπόκειται στα εθνικά δικαστήρια να αποφασίζουν αν διάδικος σε διαφορά της οποίας έχουν επιληφθεί υπάγεται σε μία από τις καθοριζόμενες με την προδικαστική απόφαση κατηγορίες.
Επί της δυνατότητας επικλήσεως των διατάξεων της οδηγίας έναντι οργανισμού όπως η BGC
Πρέπει να υπομνηστεί η πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ( βλέπε απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 1982, Becker κατά Hauptzollamt Münster-Innenstadt, σκέψεις 23 έως 25,
8/81, Συλλογή 1982, σ. 53
), κατά την οποία, στις περιπτώσεις όπου οι κοινοτικές αρχές υποχρεώνουν, με οδηγία, τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν μία ορισμένη συμπεριφορά, η πρακτική αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας πράξεως θα αποδυναμωνόταν αν οι πολίτες εμποδίζονταν να την επικαλεστούν ενώπιον των δικαστηρίων και αν τα εθνικά δικαστήρια εμποδίζονταν να τη λάβουν υπόψη ως στοιχείο του κοινοτικού δικαίου. Κατά συνέπεια, το κράτος μέλος που δεν έλαβε εμπροθέσμως τα εκτελεστικά μέτρα που επιβάλλει η οδηγία δεν δύναται να αντιτάξει στους ιδιώτες τη μη εκπλήρωση των υποχρεώσεων που επέβαλε η οδηγία. Έτσι, σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες προκύπτει ότι, από απόψεως περιεχομένου, οι διατάξεις μιας οδηγίας είναι απαλλαγμένες αιρέσεων και επαρκώς σαφείς, είναι δυνατή η επίκληση των εν λόγω διατάξεων καίτοι δεν έχουν ληφθεί εμπροθέσμως εκτελεστικά μέτρα, είτε έναντι κάθε εθνικής διατάξεως που δεν είναι σύμφωνη με την οδηγία είτε καθόσον δύνανται να προσδιορίσουν δικαιώματα, τα οποία οι ιδιώτες είναι σε θέση να προβάλουν έναντι του κράτους.
Με την απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 1986 ( Marshall, όπ. π., σκέψη 49 ) το Δικαστήριο δέχθηκε ότι, όταν οι ιδιώτες είναι σε θέση να επικαλεστούν οδηγία έναντι τους κράτους, μπορούν να το πράξουν ασχέτως της ιδιότητας, εργοδότη ή δημόσιας αρχής, υπό την οποία το κράτος ενεργεί. Και στις δύο περιπτώσεις, θα πρέπει να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να μπορεί το κράτος να επωφεληθεί από τη μη συμμόρφωση του προς το κοινοτικό δίκαιο.
Βάσει των σκέψεων αυτών, το Δικαστήριο δέχθηκε στη συνέχεια ότι οι ιδιώτες μπορούν να επικαλούνται τις ανεπιφύλακτες και επαρκώς σαφείς διατάξεις των οδηγιών έναντι οργανισμών ή φορέων που υπόκεινται στην εποπτεία ή στον έλεγχο του κράτους ή που έχουν εξαιρετικές εξουσίες σε σχέση με εκείνες που απορρέουν από τους εφαρμοστέους στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών κανόνες.
Με τον τρόπο αυτό το Δικαστήριο δέχθηκε ότι είναι δυνατή η επίκληση διατάξεων οδηγιών έναντι φορολογικών αρχών ( αποφάσεις της 19ης Ιανουαρίου 1982, Becker, όπ. π., και της 22ας Φεβρουαρίου 1990, ΕΚΑΧ κατά Acciaierie e Ferriere Busseni, υπό πτώχευση,
C-221/88, Συλλογή 1990, σ. I-495
), οργανισμών τοπικής αυτοδιοικήσως (απόφαση της 22ας Ιουνίου 1989, Fratelli Costanzo κατά Δήμου Μιλάνου,
103/88, Συλλογή 1989, σ. 1839
), αρχών συνταγματικά ανεξαρτήτων, επιφορτισμένων με την τήρηση της τάξεως και τη δημόσια ασφάλεια (απόφαση της 15ης Μαΐου 1986, Johnston κατά Chief Constable of the Royal Ulster Constabulary,
222/84, Συλλογή 1986, σ. 1651
), καθώς και έναντι δημοσίων αρχών ασχολουμένων με την παροχή υπηρεσιών στον τομέα της δημοσίας υγείας (απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 1986, Marshall, προαναφερθείσα ).
Από τις προηγούμενες σκέψεις προκύπτει ότι, εν πάση περιπτώσει, μεταξύ των φορέων έναντι των οποίων είναι δυνατή η επίκληση διατάξεων οδηγιών που μπορούν να έχουν άμεσο αποτέλεσμα περιλαμβάνεται ένας οργανισμός στον οποίο, ασχέτως της νομικής μορφής του, έχει ανατεθεί δυνάμει πράξεως της δημοσίας αρχής η παροχή υπηρεσίας δημοσίου συμφέροντος υπό την εποπτεία της αρχής αυτής και ο οποίος έχει, προς τούτο, εξαιρετικές εξουσίες σε σχέση με τους εφαρμοστέους στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών κανόνες.
Όσον αφορά το άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 76/207, πρέπει να υπομνηστεί ότι, με την προαναφερθείσα απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 1986, Marshall, σκέψη 52, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι αυτή η διάταξη είναι ανεπιφύλακτη και επαρκώς σαφής ώστε να είναι δυνατή η επίκληση της από τους πολίτες και η εφαρμογή της από τα δικαστήρια.
Επομένως, στο ερώτημα του House of Lords πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι μπορεί να γίνει επίκληση του άρθρου 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 76/207 του Συμβουλίου, της 9ης Φεβρουαρίου 1976, προκειμένου να ζητηθεί αποζημίωση από οργανισμό στον οποίο, ασχέτως της νομικής μορφής του, έχει ανατεθεί δυνάμει πράξεως της δημοσίας αρχής η παροχή υπηρεσίας δημοσίου συμφέροντος υπό την εποπτεία της αρχής αυτής και ο οποίος έχει, προς τούτο, εξαιρετικές εξουσίες σε σχέση με τους εφαρμοστέους στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών κανόνες.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με Διάταξη της 4ης Μαΐου 1989 το House of Lords, αποφαίνεται:

Μπορεί να γίνει επίκληση του άρθρου 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 76/207/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 9ης Φεβρουαρίου 1976, περί της εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ανδρών και γυναικών, όσον αφορά την πρόσβαση σε απασχόληση, την επαγγελματική εκπαίδευση και προώθηση και τις συνθήκες εργασίας, προκειμένου να ζητηθεί αποζημίωση από οργανισμό στον οποίο, ασχέτως της νομικής μορφής του, έχει ανατεθεί δυνάμει πράξεως της δημοσίας αρχής η παροχή υπηρεσίας δημοσίου συμφέροντος υπό την εποπτεία της αρχής αυτής και ο οποίος έχει, προς τούτο, εξαιρετικές εξουσίες σε σχέση με τους εφαρμοστέους στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών κανόνες.

Slynn
Κακούρης
Schockweiler
Zuleeg
Mancini
Joliét
O'Higgins
Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Grévisse
Diez de Velasco
Δημοσιεύτηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 12 Ιουλίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο προεδρεύων Gordon Slynn
πρόεδρος τμήματος
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.