CELEX: 62005CJ0341
Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών
Οδηγία 96/71/ΕΚ
Απόσπαση εργαζομένων στον κατασκευαστικό τομέα
Εθνική νομοθεσία καθορίζουσα τους όρους εργασίας και απασχόλησης όσον αφορά τα θέματα που διαλαμβάνονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία α΄ έως ζ΄, εξαιρουμένων των ορίων κατωτάτου μισθού
Συλλογική σύμβαση στον οικοδομικό τομέα της οποίας οι ρήτρες καθορίζουν ευνοϊκότερους όρους ή αφορούν άλλα θέματα
Δυνατότητα των συνδικαλιστικών οργανώσεων να επιχειρούν να αναγκάσουν με συλλογικές δράσεις τις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες εντός άλλων κρατών μελών να διαπραγματεύονται κατά περίπτωση για τον καθορισμό των μισθών που πρέπει να καταβληθούν στους εργαζομένους και να προσχωρούν στη συλλογική σύμβαση του οικοδομικού τομέα

της 16ης Δεκεμβρίου 1981, 244/80, Foglia, Συλλογή 1981, σ. 3045, σκέψη 21). Η άρνηση απαντήσεως σε προδικαστικό ερώτημα
υποβληθέν από εθνικό δικαστήριο είναι δυνατή μόνον όταν προκύπτει προδήλως ότι η ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου την οποία
ζητεί το δικαστήριο αυτό δεν έχει καμία σχέση με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα
είναι υποθετικής φύσεως ή ακόμη όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά ή νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου
να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του υποβλήθηκαν (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 13ης Μαρτίου 2001, C-379/98,
PreussenElektra, Συλλογή 2001, σ. I-2099, σκέψη 39, της 22ας Ιανουαρίου 2002, C‑390/99, Canal Satélite Digital, Συλλογή 2002,
σ. I-607, σκέψη 19, και Conseil général de la Vienne, προπαρατεθείσα, σκέψη 20).
47     Επιπλέον, πρέπει να υπομνησθεί ότι το Δικαστήριο οφείλει να λαμβάνει υπόψη, στο πλαίσιο της κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ
των κοινοτικών και των εθνικών δικαστηρίων, το πραγματικό και κανονιστικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται τα προδικαστικά ερωτήματα,
όπως αυτό καθορίζεται με την απόφαση περί παραπομπής (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 25ης Οκτωβρίου 2001, C-475/99, Ambulanz
Glöckner, Συλλογή 2001, σ. I-8089, σκέψη 10, της 2ας Ιουνίου 2005, C-136/03, Dörr και Ünal, Συλλογή 2005, σ. I-4759, σκέψη
46, και Conseil général de la Vienne, προπαρατεθείσα, σκέψη 24).
48     Εν προκειμένω, όπως τόνισε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 97 των προτάσεών του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, με τα ερωτήματά
του, την ερμηνεία των άρθρων 12 ΕΚ και 49 ΕΚ, καθώς και των διατάξεων της οδηγίας 96/71 σχετικά με την απόσπαση εργαζομένων
στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών. Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι τα ερωτήματα αυτά υποβλήθηκαν στο πλαίσιο της
διαφοράς μεταξύ της Laval, αφενός, και της Byggnads, του Byggettan και της Elektrikerna, αφετέρου, σχετικά με τις συλλογικές
δράσεις που ανέλαβαν οι συνδικαλιστικές αυτές οργανώσεις κατόπιν της αρνήσεως της Laval να προσχωρήσει στη συλλογική σύμβαση
του οικοδομικού τομέα, ότι η διαφορά αυτή αφορά τους όρους εργασίας και απασχολήσεως που ισχύουν για τους Λεττονούς εργαζομένους
τους οποίους απέσπασε η Laval σε εργοτάξιο στη Σουηδία, στο οποίο εκτελεί εργασίες μια επιχείρηση ανήκουσα στον όμιλο Laval,
και ότι, κατόπιν των συλλογικών αυτών δράσεων και της διακοπής εκτελέσεως των εργασιών, οι αποσπασθέντες εργαζόμενοι επέστρεψαν
στη Λεττονία.
49     Επομένως, από τα ανωτέρω προκύπτει ότι τα υποβληθέντα ερωτήματα σχετίζονται με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης,
όπως το όρισε το αιτούν δικαστήριο, και ότι από το πλαίσιο των πραγματικών περιστατικών στο οποίο εντάσσονται τα ερωτήματα
αυτά δεν μπορεί να συναχθεί ότι η διαφορά αυτή έχει τεχνητό χαρακτήρα.
50     Επομένως, η αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως είναι παραδεκτή.

Επί του πρώτου ερωτήματος
51     Με το πρώτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν το γεγονός ότι συνδικαλιστικές οργανώσεις επιχειρούν, με συλλογική
δράση υπό τη μορφή αποκλεισμού, να αναγκάσουν έναν αλλοδαπό παρέχοντα υπηρεσίες να προσχωρήσει, εντός κράτους μέλους υποδοχής,
σε συλλογική σύμβαση αφορώσα τους όρους εργασίας και απασχολήσεως, όπως είναι η συλλογική σύμβαση του οικοδομικού τομέα, είναι
συμβατό προς τους κανόνες της Συνθήκης ΕΚ περί της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών και περί της απαγορεύσεως κάθε δυσμενούς διακρίσεως
λόγω ιθαγενείας, καθώς και προς την οδηγία 96/71, λαμβανομένου υπόψη ότι η κατάσταση εντός του εν λόγω κράτους μέλους χαρακτηρίζεται
από το γεγονός ότι η περί μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο της εν λόγω οδηγίας νομοθεσία δεν περιέχει καμία ρητή διάταξη σχετικά
με την εφαρμογή των όρων εργασίας και απασχολήσεως που διαλαμβάνονται στις συλλογικές συμβάσεις.
52     Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι ο λόγος για τον οποίον ανέλαβαν συλλογική δράση η Byggnads και το Byggettan
συνίσταται τόσο στην εκ μέρους της Laval άρνηση να εγγυηθεί στους αποσπασθέντες στη Σουηδία εργαζομένους της το ωρομίσθιο
που ζητούν οι συνδικαλιστικές αυτές οργανώσεις, μολονότι το οικείο κράτος μέλος δεν προβλέπει όρια κατώτατου μισθού, όσο και
στην εκ μέρους της επιχειρήσεως αυτής άρνηση προσχωρήσεως στη συλλογική σύμβαση του οικοδομικού τομέα, της οποίας οι ρήτρες
προβλέπουν, για ορισμένα από τα θέματα που διαλαμβάνονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία α΄ έως ζ΄, της
οδηγίας 96/71, ευνοϊκότερους όρους από αυτούς που απορρέουν από τις σχετικές νομοθετικές διατάξεις, ενώ άλλες ρήτρες αφορούν
θέματα μη διαλαμβανόμενα στο εν λόγω άρθρο.
53     Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το πρώτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν τα άρθρα 12 ΕΚ και
49 ΕΚ, καθώς και η οδηγία 96/71, έχουν την έννοια ότι απαγορεύουν, εντός κράτους μέλους, στο οποίο οι όροι εργασίας και απασχολήσεως
που αφορούν τα θέματα που διαλαμβάνονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία α΄ έως ζ΄, της οδηγίας αυτής περιλαμβάνονται
σε νομοθετικές διατάξεις, εξαιρουμένων των ορίων του κατωτάτου μισθού, το να μπορεί μια συνδικαλιστική οργάνωση να επιχειρεί
να αναγκάσει, με συλλογική δράση υπό μορφή αποκλεισμού εργοταξίων όπως η επίμαχη της κύριας δίκης, έναν παρέχοντα υπηρεσίες
εγκατεστημένο εντός άλλου κράτους μέλους να αρχίσει με αυτήν διαπραγματεύσεις σχετικά με τους μισθούς που πρέπει να καταβάλλονται
στους αποσπασθέντες εργαζομένους, καθώς και να προσχωρήσει σε συλλογική σύμβαση της οποίας οι ρήτρες προβλέπουν, για ορισμένα
από τα εν λόγω θέματα, όρους ευνοϊκότερους από αυτούς που απορρέουν από τις σχετικές νομοθετικές διατάξεις, ενώ άλλες ρήτρες
αφορούν θέματα μη διαλαμβανόμενα στο άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας.

Οι εφαρμοστέες κοινοτικές διατάξεις
54     Προκειμένου να καθοριστούν οι εφαρμοστέες σε μια υπόθεση όπως αυτή της κύριας δίκης διατάξεις του κοινοτικού δικαίου, πρέπει
να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το άρθρο 12 ΕΚ, το οποίο καθιερώνει τη γενική αρχή της απαγορεύσεως
των διακρίσεων λόγω ιθαγενείας, μπορεί να εφαρμοστεί αυτοτελώς μόνο σε καταστάσεις διεπόμενες από το κοινοτικό δίκαιο για
τις οποίες η Συνθήκη δεν προβλέπει ειδικό κανόνα περί απαγορεύσεως των διακρίσεων (βλ. αποφάσεις της 26ης Νοεμβρίου 2002,
C‑100/01, Oteiza Olazabal, Συλλογή 2002, σ. I‑10981, σκέψη 25, και της 29ης Απριλίου 2004, C‑387/01, Weigel, Συλλογή 2004,
σ. I‑4981, σκέψη 57).
55     Όσον αφορά όμως την ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών, η αρχή αυτή τέθηκε σε εφαρμογή και συγκεκριμενοποιήθηκε από το άρθρο 49
ΕΚ (αποφάσεις της 16ης Σεπτεμβρίου 1999, C‑22/98, Becu κ.λπ., Συλλογή 1999, σ. I‑5665, σκέψη 32, και της 28ης Οκτωβρίου 1999,
C‑55/98, Vestergaard, Συλλογή 1999, σ. I-7641, σκέψη 17). Επομένως, παρέλκει η απόφανση του Δικαστηρίου σε σχέση με το άρθρο
12 ΕΚ.
56     Όσον αφορά την προσωρινή μετακίνηση των εργαζομένων προς άλλο κράτος μέλος για την εκτέλεση κατασκευαστικών εργασιών ή δημοσίων
έργων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών εκ μέρους του εργοδότη τους, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι τα άρθρα 49 ΕΚ
και 50 ΕΚ δεν επιτρέπουν σε κράτος μέλος να απαγορεύει σε παρέχοντα υπηρεσίες εγκατεστημένο εντός άλλου κράτους μέλους να
μετακινείται ελεύθερα στο έδαφός του με το σύνολο του προσωπικού του ή να εξαρτά το κράτος μέλος αυτό τη μετακίνηση του εν
λόγω προσωπικού από πιο περιοριστικές προϋποθέσεις. Συγκεκριμένα, η επιβολή τέτοιων προϋποθέσεων στον παρέχοντα υπηρεσίες
άλλου κράτους μέλους συνιστά δυσμενή διάκριση εις βάρος του σε σχέση με τους ανταγωνιστές του που είναι εγκατεστημένοι εντός
του κράτους υποδοχής, οι οποίοι μπορούν να χρησιμοποιήσουν ελεύθερα το προσωπικό τους, και θίγει επιπλέον την ικανότητά του
να παράσχει την υπηρεσία (απόφαση της 27ης Μαρτίου 1990, C‑113/89, Rush Portuguesa, Συλλογή 1990, σ. I‑1417, σκέψη 12).
57     Αντιθέτως, το κοινοτικό δίκαιο δεν απαγορεύει την εκ μέρους των κρατών μελών επέκταση της νομοθεσίας τους ή των συλλογικών
συμβάσεων εργασίας που έχουν συνάψει οι κοινωνικοί εταίροι και αφορούν τους κατώτατους μισθούς σε κάθε πρόσωπο που παρέχει
έμμισθη εργασία, έστω και προσωρινώς, στο έδαφός τους, ανεξάρτητα από το κράτος εγκαταστάσεως του εργοδότη (βλ., μεταξύ άλλων,
αποφάσεις της 3ης Φεβρουαρίου 1982, 62/81 και 63/81, Seco και Desquenne & Giral, Συλλογή 1982, σ. 223, σκέψη 14, και της 24ης
Ιανουαρίου 2002, C-164/99, Portugaia Construções, Συλλογή 2002, σ. I-787, σκέψη 21). Η εφαρμογή των κανόνων αυτών πρέπει,
ωστόσο, να μπορεί να εξασφαλίσει την πραγματοποίηση του σκοπού τον οποίο επιδιώκουν, ήτοι της προστασίας των αποσπασθέντων
εργαζομένων, και να μη βαίνει πέραν αυτού που είναι αναγκαίο για την επίτευξη του εν λόγω σκοπού (βλ. επ’ αυτού, μεταξύ άλλων,
αποφάσεις της 23ης Νοεμβρίου 1999, C-369/96 και C-376/96, Arblade κ.λπ., Συλλογή 1999, σ. I-8453, σκέψη 35, και της 14ης Απριλίου
2005, C‑341/02, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 2005, σ. I‑2733, σκέψη 24).
58     Στο πλαίσιο αυτό, ο κοινοτικός νομοθέτης εξέδωσε την οδηγία 96/71, προκειμένου, όπως προκύπτει από την έκτη αιτιολογική της
σκέψη, να προβλέψει, προς το συμφέρον των εργοδοτών και του προσωπικού τους, τους όρους εργασίας και απασχολήσεως που εφαρμόζονται
στη σχέση εργασίας όταν μια επιχείρηση εγκατεστημένη εντός συγκεκριμένου κράτους μέλους αποσπά εργαζομένους στο έδαφος άλλου
κράτους μέλους, προσωρινώς, στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών.
59     Από τη δέκατη τρίτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 96/71 προκύπτει ότι οι νομοθεσίες των κρατών μελών πρέπει να συντονιστούν,
ώστε να προβλέπεται ένας πυρήνας επιτακτικών κανόνων για την ελάχιστη προστασία, τους οποίους πρέπει να τηρούν, εντός του
κράτους υποδοχής, οι εργοδότες που αποσπούν στο κράτος αυτό εργαζομένους.
60     Η οδηγία 96/71 δεν εναρμόνισε ωστόσο το ουσιαστικό περιεχόμενο των επιτακτικών αυτών κανόνων που αφορούν την ελάχιστη προστασία.
Το περιεχόμενο αυτό μπορεί συνεπώς να καθορισθεί ελεύθερα από τα κράτη μέλη, τηρουμένων της Συνθήκης και των γενικών αρχών
του κοινοτικού δικαίου (απόφαση της 18ης Ιουλίου 2007, C‑490/04, Επιτροπή κατά Γερμανίας, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη
Συλλογή, σκέψη 19).
61     Κατά συνέπεια, δεδομένου ότι τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης, όπως περιγράφονται στην απόφαση περί παραπομπής,
συνέβησαν το 2004, ήτοι μετά τη λήξη της προθεσμίας που τάχθηκε στα κράτη μέλη για τη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο της οδηγίας
96/71, καθόσον ως καταληκτική ερμηνεία είχε ορισθεί η 16η Δεκεμβρίου 1999, και δεδομένου ότι τα πραγματικά αυτά περιστατικά
εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής, πρέπει να εξεταστεί το πρώτο ερώτημα από την άποψη των διατάξεων της εν λόγω
οδηγίας ερμηνευομένων υπό το πρίσμα του άρθρου 49 ΕΚ (απόφαση της 12ης Οκτωβρίου 2004, C‑60/03, Wolff & Müller, Συλλογή 2004,
σ. I-9553, σκέψεις 25 έως 27 και 45) καθώς και, ενδεχομένως, από την άποψη της τελευταίας αυτής διατάξεως.

Οι δυνατότητες που διαθέτουν τα κράτη μέλη να καθορίζουν τους όρους εργασίας και απασχολήσεως που ισχύουν για τους αποσπασθέντες
εργαζομένους, συμπεριλαμβανομένων των ορίων κατωτάτου μισθού
62     Στο πλαίσιο της προβλεπομένης στο άρθρο 234 ΕΚ διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ εθνικών δικαστηρίων και Δικαστηρίου και με σκοπό
να δοθεί στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα να επιλύσει τη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί
(βλ. αποφάσεις της 17ης Ιουλίου 1997, C-334/95, Krüger, Συλλογή 1997, σ. I-4517, σκέψη 22· της 28ης Νοεμβρίου 2000, C‑88/99,
Roquette Frères, Συλλογή 2000, σ. I-10465, σκέψη 18, καθώς και της 15ης Ιουνίου 2006, C‑393/04 και C-41/05, Air Liquide Industries
Belgium, Συλλογή 2006, σ. I‑5293, σκέψη 23), πρέπει να εξετασθούν οι δυνατότητες που διαθέτουν τα κράτη μέλη να καθορίζουν
τους όρους εργασίας και απασχολήσεως όσον αφορά τα θέματα που διαλαμβάνονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία
α΄ έως ζ΄, της οδηγίας 96/71, συμπεριλαμβανομένων των ορίων του κατωτάτου μισθού, που οι επιχειρήσεις πρέπει να εξασφαλίζουν
στους εργαζομένους τους οποίους αποσπούν στο πλαίσιο διεθνικής παροχής υπηρεσιών.
63     Συγκεκριμένα, τόσον από την απόφαση περί παραπομπής όσο και από τις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο της παρούσας
διαδικασίας προκύπτει ότι, αφενός, όσον αφορά τον καθορισμό των όρων απασχολήσεως των αποσπασθέντων εργαζομένων που αφορούν
τα εν λόγω θέματα, τα όρια του κατωτάτου μισθού συνιστούν τον μοναδικό όρο απασχολήσεως του οποίου ο καθορισμός, στη Σουηδία,
δεν ακολουθεί έναν από τους τρόπους που προβλέπει η οδηγία 96/71 και, αφετέρου, η επιβληθείσα στη Laval υποχρέωση να διαπραγματευθεί
με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις για να λάβει γνώση των μισθών που πρέπει να καταβάλει στους εργαζομένους της, όπως και η
υποχρέωση προσχωρήσεως στη συλλογική σύμβαση του οικοδομικού τομέα, αποτελούν τη βάση της διαφοράς της κύριας δίκης.
64     Σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, της οδηγίας 96/71, οι όροι εργασίας και απασχολήσεως
που αφορούν τα θέματα που διαλαμβάνονται στα στοιχεία α΄ έως ζ΄ της διατάξεως αυτής καθορίζονται, όσον αφορά διεθνικές παροχές
υπηρεσιών στον κατασκευαστικό τομέα, είτε από νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις είτε από συλλογικές συμβάσεις
ή διαιτητικές αποφάσεις οι οποίες έχουν κηρυχθεί ως γενικώς υποχρεωτικές. Οι συλλογικές συμβάσεις και οι διαιτητικές αποφάσεις
υπό την έννοια της διατάξεως αυτής είναι αυτές τις οποίες οφείλουν να τηρούν όλες οι επιχειρήσεις που ανήκουν στον οικείο
τομέα ή στο οικείο επάγγελμα και εμπίπτουν στο κατά τόπο πεδίο εφαρμογής τους.
65     Το άρθρο 3, παράγραφος 8, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 96/71 παρέχει επιπλέον τη δυνατότητα στα κράτη μέλη, ελλείψει συστήματος
κηρύξεως των συλλογικών συμβάσεων ή των διαιτητικών αποφάσεων ως γενικώς υποχρεωτικών, να λαμβάνουν ως βάση αυτές που ισχύουν
για όλες τις παρόμοιες επιχειρήσεις που ανήκουν στον οικείο τομέα ή αυτές που έχουν συναφθεί από τις πλέον αντιπροσωπευτικές
σε εθνικό επίπεδο οργανώσεις των κοινωνικών εταίρων και εφαρμόζονται στο σύνολο του εθνικού εδάφους.
66     Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι για τη χρησιμοποίηση της τελευταίας αυτής δυνατότητας απαιτείται, αφενός, το κράτος μέλος
να αποφασίσει σχετικώς και, αφετέρου, η εφαρμογή των συλλογικών συμβάσεων στις επιχειρήσεις που αποσπούν εργαζομένους να εγγυώνται
στις τελευταίες αυτές, όσον αφορά τα θέματα που απαριθμούνται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία α΄ έως ζ΄,
της οδηγίας 96/71, ίση μεταχείριση σε σχέση με τις ημεδαπές επιχειρήσεις του οικείου τομέα ή επαγγέλματος που τελούν σε παρεμφερή
κατάσταση. Ίση μεταχείριση κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 8, της εν λόγω οδηγίας υφίσταται όταν οι τελευταίες αυτές
επιχειρήσεις υπόκεινται στις ίδιες υποχρεώσεις, όσον αφορά τα εν λόγω θέματα, με τις επιχειρήσεις τις οποίες αφορούν οι αποσπάσεις
και όταν σε αμφότερες τις κατηγορίες επιχειρήσεων επιβάλλονται οι υποχρεώσεις αυτές με τα ίδια αποτελέσματα.
67     Δεν αμφισβητείται ότι, στη Σουηδία, οι όροι εργασίας και απασχολήσεως που αφορούν τα θέματα που διαλαμβάνονται στο άρθρο 3,
παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία α΄ έως ζ΄, της οδηγίας 96/71, εξαιρουμένων των ορίων του κατωτάτου μισθού, έχουν καθοριστεί
με νομοθετικές διατάξεις. Ομοίως δεν αμφισβητείται ότι οι συλλογικές συμβάσεις δεν έχουν κηρυχθεί ως γενικώς υποχρεωτικές
και ότι το κράτος μέλος αυτό δεν έχει κάνει χρήση της δυνατότητας που παρέχει το άρθρο 3, παράγραφος 8, δεύτερο εδάφιο, της
οδηγίας αυτής.
68     Επιβάλλεται συναφώς η διαπίστωση ότι, δεδομένου ότι η οδηγία 96/71 δεν αποσκοπεί στην εναρμόνιση των συστημάτων καθορισμού
των όρων εργασίας και απασχολήσεως εντός των κρατών μελών, τα κράτη μέλη διατηρούν την ελευθερία να επιλέγουν, σε εθνικό επίπεδο,
ένα σύστημα που δεν περιλαμβάνεται ρητώς μεταξύ αυτών που προβλέπει η εν λόγω οδηγία, υπό την προϋπόθεση ότι το σύστημα αυτό
δεν παρακωλύει την παροχή υπηρεσιών μεταξύ των κρατών μελών.
69     Από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι, στη Σουηδία, οι εθνικές αρχές έχουν αναθέσει στους κοινωνικούς εταίρους τη
μέριμνα του καθορισμού, μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων, των μισθών που οι ημεδαπές επιχειρήσεις πρέπει να καταβάλλουν στους
εργαζομένους τους και ότι, όσον αφορά τις κατασκευαστικές επιχειρήσεις, ένα τέτοιο σύστημα συνεπάγεται διαπραγματεύσεις κατά
περίπτωση, στον τόπο εργασίας, λαμβανομένων υπόψη της ειδικεύσεως και των καθηκόντων των οικείων μισθωτών εργαζομένων.
70     Όσον αφορά τις μισθολογικές υποχρεώσεις που μπορούν να επιβληθούν στους αλλοδαπούς παρέχοντες υπηρεσίες που είναι εγκατεστημένοι
εντός άλλων κρατών μελών, πρέπει να υπομνησθεί ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο γ΄, της οδηγίας 96/71
αφορά μόνον τα όρια του κατωτάτου μισθού. Επομένως, της διατάξεως αυτής δεν μπορεί να γίνει επίκληση για να δικαιολογηθεί
μια υποχρέωση των ως άνω παρεχόντων υπηρεσίες να τηρούν όρια μισθών όπως αυτά που επιθυμούν εν προκειμένω να επιβάλουν οι
εναγόμενες στην κύρια δίκη συνδικαλιστικές οργανώσεις στο πλαίσιο του σουηδικού συστήματος, όρια τα οποία δεν συνιστούν κατώτατους
μισθούς και δεν καθορίζονται, εξάλλου, σύμφωνα με τα όσα προβλέπει συναφώς το άρθρο 3, παράγραφοι 1 και 8, της εν λόγω οδηγίας.
71     Επομένως, στο στάδιο αυτό πρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι ένα κράτος μέλος στο οποίο τα όρια του κατωτάτου μισθού δεν
καθορίζονται με έναν από τους τρόπους που προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφοι 1 και 8, της οδηγίας 96/71 δεν δικαιούται να επιβάλλει,
δυνάμει της οδηγίας αυτής, στις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες εντός άλλων κρατών μελών, στο πλαίσιο διεθνικής παροχής
υπηρεσιών, διαπραγματεύσεις κατά περίπτωση, στον τόπο της εργασίας, που να λαμβάνουν υπόψη την ειδίκευση και τα καθήκοντα
των μισθωτών εργαζομένων, προκειμένου αυτές να λάβουν γνώση του μισθού που θα πρέπει να καταβάλουν στους αποσπασθέντες εργαζομένους
τους.
72     Στη συνέχεια της παρούσας αποφάσεως, θα χρειασθεί να εκτιμηθούν οι υποχρεώσεις που απορρέουν για τις επιχειρήσεις που είναι
εγκατεστημένες εντός άλλου κράτους μέλους από ένα τέτοιο σύστημα καθορισμού των μισθών από την άποψη του άρθρου 49 ΕΚ.

Τα θέματα τα οποία αφορούν οι όροι εργασίας και απασχολήσεως που ισχύουν για τους αποσπασθέντες εργαζομένους
73     Για να εξασφαλιστεί η τήρηση ενός πυρήνα επιτακτικών κανόνων ελάχιστης προστασίας, το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο,
της οδηγίας 96/71 προβλέπει ότι τα κράτη μέλη φροντίζουν ώστε, ανεξάρτητα από το δίκαιο που διέπει τη σχέση εργασίας, στο
πλαίσιο διεθνικής παροχής υπηρεσιών, οι επιχειρήσεις να εγγυώνται στους εργαζομένους που έχουν αποσπασθεί στο έδαφός τους
τους όρους εργασίας και απασχολήσεως σχετικά με τα θέματα που απαριθμούνται στη διάταξη αυτή, ήτοι, τις μέγιστες περιόδους
εργασίας και τις ελάχιστες περιόδους αναπαύσεως· την ελάχιστη διάρκεια ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών· τα όρια του κατώτατου
μισθού, συμπεριλαμβανομένων των αποζημιώσεων υπερωριακής εργασίας· τους όρους υπό τους οποίους οι εργαζόμενοι τίθενται στη
διάθεση επιχειρήσεων, ιδιως από επιχειρήσεις προσωρινής απασχόλησης· την υγεία, την ασφάλεια και την υγιεινή στην εργασία·
τα προστατευτικά μέτρα σχετικά με τους όρους εργασίας και απασχολήσεως των γυναικών σε κατάσταση εγκυμοσύνης ή λοχείας, των
παιδιών και των νέων, και την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών, καθώς και άλλες διατάξεις στον τομέα της απαγορεύσεως των
διακρίσεων.
74     Η διάταξη αυτή αποσκοπεί, αφενός, να εξασφαλίσει θεμιτό ανταγωνισμό μεταξύ των ημεδαπών επιχειρήσεων και των επιχειρήσεων
που ασχολούνται με διεθνική παροχή υπηρεσιών, στον βαθμό που επιβάλλει στις τελευταίες αυτές να προσφέρουν στους εργαζομένους,
όσον αφορά περιορισμένο κατάλογο θεμάτων, τους όρους εργασίας και απασχολήσεως που έχουν καθορισθεί, εντός του κράτους μέλους
υποδοχής, με νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις, ή με συλλογικές συμβάσεις ή διαιτητικές αποφάσεις, κατά την
έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 8, της οδηγίας 96/71, που συνιστούν επιτακτικούς κανόνες ελάχιστης προστασίας.
75     Η εν λόγω διάταξη εμποδίζει συνεπώς τις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες εντός άλλων κρατών μελών, με την εφαρμογή στους
εργαζομένους τους, όσον αφορά τα θέματα αυτά, των όρων εργασίας και απασχολήσεως που ισχύουν στο κράτος μέλος προελεύσεως,
να μπορούν να ασκούν αθέμιτο ανταγωνισμό στις επιχειρήσεις του κράτους μέλους υποδοχής, στο πλαίσιο διεθνικής παροχής υπηρεσιών,
αν το επίπεδο κοινωνικής προστασίας είναι υψηλότερο εντός του τελευταίου κράτους αυτού.
76     Αφετέρου, η ίδια αυτή διάταξη αποσκοπεί στην εξασφάλιση στους αποσπασθέντες εργαζομένους της εφαρμογής των κανόνων ελάχιστης
προστασίας του κράτους μέλους υποδοχής όσον αφορά τους όρους εργασίας και απασχολήσεως σχετικά με τα εν λόγω θέματα ενόσω
αυτοί παρέχουν προσωρινώς εργασία στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους.
77     Η αναγνώριση μιας τέτοιας ελάχιστης προστασίας έχει ως συνέπεια, αν το επίπεδο προστασίας που απορρέει από τους όρους εργασίας
και απασχολήσεως που παρέχονται στους αποσπασθέντες εργαζομένους εντός του κράτους μέλους προελεύσεως, όσον αφορά θέματα που
διαλαμβάνονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία α΄ έως ζ΄, της οδηγίας 96/71, είναι κατώτερο από το επίπεδο
της ελάχιστης προστασίας που αναγνωρίζεται εντός του κράτους μέλους υποδοχής, να τυγχάνουν οι εργαζόμενοι αυτοί καλύτερων
όρων εργασίας και απασχολήσεως εντός του τελευταίου αυτού κράτους.
78     Ωστόσο, από τη σκέψη 19 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι, στην υπόθεση της κύριας δίκης, ορισμένες ρήτρες της συλλογικής
συμβάσεως του οικοδομικού τομέα αφίστανται, για ορισμένα από τα θέματα που διαλαμβάνονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο
εδάφιο, στοιχεία α΄ έως ζ΄, της οδηγίας 96/71, ιδίως όσον αφορά τον χρόνο εργασίας και την ετήσια άδεια, των σουηδικών νομοθετικών
διατάξεων που προβλέπουν τους όρους εργασίας και απασχολήσεως που ισχύουν για τους αποσπασθέντες εργαζομένους, καθορίζοντας
ευνοϊκότερους όρους.
79     Είναι γεγονός ότι το άρθρο 3, παράγραφος 7, της οδηγίας 96/71 προβλέπει ότι οι παράγραφοι 1 έως 6 του άρθρου αυτού δεν εμποδίζουν
την εφαρμογή όρων εργασίας και απασχολήσεως που είναι ευνοϊκότεροι για τους εργαζομένους. Από τη δέκατη έβδομη αιτιολογική
σκέψη της εν λόγω οδηγίας προκύπτει επιπλέον ότι οι επιτακτικοί κανόνες περί της ελάχιστης προστασίας που ισχύουν στο κράτος
υποδοχής δεν πρέπει να εμποδίζουν την εφαρμογή ευνοϊκότερων όρων.
80     Ωστόσο, το άρθρο 3, παράγραφος 7, της οδηγίας 96/71 δεν μπορεί να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι επιτρέπει στο κράτος μέλος
υποδοχής να εξαρτά την παροχή υπηρεσιών στο έδαφος του από την εφαρμογή όρων εργασίας και απασχολήσεως που βαίνουν πέραν των
επιτακτικών κανόνων περί της ελάχιστης προστασίας. Συγκεκριμένα, όσον αφορά τα θέματα που διαλαμβάνονται στο άρθρο της 3,
παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία α΄ έως ζ΄, η οδηγία 96/71 προβλέπει ρητώς τον βαθμό προστασίας του οποίου το κράτος μέλος
υποδοχής δικαιούται να επιβάλει την τήρηση στις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες εντός άλλων κρατών μελών, υπέρ των εργαζομένων
τους που έχουν αποσπασθεί στο έδαφός του. Εξάλλου, μια τέτοια ερμηνεία θα ισοδυναμούσε με στέρηση της εν λόγω οδηγίας από
την πρακτική της αποτελεσματικότητα.
81     Επομένως, και υπό την επιφύλαξη της ευχέρειας που έχουν οι εγκατεστημένες εντός άλλων κρατών μελών επιχειρήσεις να προσχωρούν
εκουσίως εντός του κράτους μέλους υποδοχής, ιδίως στο πλαίσιο δεσμεύσεως αναλαμβανομένης έναντι του αποσπασθέντος προσωπικού
τους, σε ενδεχομένως ευνοϊκότερη συλλογική σύμβαση εργασίας, το επίπεδο προστασίας που πρέπει να εξασφαλίζεται στους εργαζομένους
που έχουν αποσπασθεί στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής περιορίζεται, κατ’ αρχήν, σε αυτό που προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος
1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία α΄ έως ζ΄, της οδηγίας 96/71, εκτός αν οι εν λόγω εργαζόμενοι τυγχάνουν ήδη, κατ’ εφαρμογή του νόμου
ή συλλογικών συμβάσεων εντός του κράτους μέλους προελεύσεως, ευνοϊκότερων όρων εργασίας και απασχολήσεως όσον αφορά τα θέματα
που διαλαμβάνονται στην εν λόγω διάταξη.
82     Περαιτέρω, πρέπει να διευκρινιστεί ότι, δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 10, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας 96/71, τα κράτη
μέλη μπορούν να επιβάλλουν όρους εργασίας και απασχολήσεως όσον αφορά θέματα πέραν αυτών που διαλαμβάνονται ειδικώς στην παράγραφο
1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία α΄ έως ζ΄, του εν λόγω άρθρου 3 της οδηγίας, τηρουμένων των διατάξεων της Συνθήκης και στον βαθμό
που πρόκειται για διατάξεις δημοσίας τάξεως που εφαρμόζονται, υπό ίσους όρους, στις ημεδαπές επιχειρήσεις και στις επιχειρήσεις
άλλων κρατών μελών.
83     Στην υπόθεση της κύριας δίκης, ορισμένες ρήτρες της συλλογικής συμβάσεως στον οικοδομικό τομέα αφορούν θέματα τα οποία δεν
διαλαμβάνονται ειδικώς στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία α΄ έως ζ΄, της οδηγίας 96/71. Συναφώς, από τη σκέψη
20 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι η προσχώρηση στη συλλογική αυτή σύμβαση συνεπάγεται, για τις επιχειρήσεις, την αποδοχή
υποχρεώσεων χρηματικής φύσεως, όπως αυτές περί καταβολής στο Byggettan ποσού ίσου προς το 1,5 % του συνόλου των μισθών για
τον έλεγχο που ασκεί η συνδικαλιστική αυτή οργάνωση επί των αμοιβών και στην ασφαλιστική εταιρία FORA, αφενός, του 0,8 % του
συνόλου των μισθών ως «ειδικό συμπλήρωμα του οικοδομικού τομέα» και, αφετέρου, του 5,9 % του συνόλου των μισθών αυτών για
διάφορα ασφάλιστρα.
84     Δεν αμφισβητείται, ωστόσο, ότι οι υποχρεώσεις αυτές επιβλήθηκαν χωρίς οι εθνικές αρχές να προσφύγουν στο άρθρο 3, παράγραφος
10, της οδηγίας 96/71. Συγκεκριμένα, οι επίδικες διατάξεις της συλλογικής συμβάσεως του οικοδομικού τομέα καθορίστηκαν μέσω
διαπραγματεύσεων μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, οι οποίοι δεν συνιστούν φορείς δημοσίου δικαίου και δεν μπορούν να προβάλουν
τη διάταξη αυτή για να επικαλεστούν λόγους δημοσίας τάξεως προκειμένου να αποδείξουν το συμβατό προς το κοινοτικό δίκαιο μιας
συλλογικής δράσεως όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη.
85     Πρέπει ακόμη να εκτιμηθεί, από την άποψη του άρθρου 49 ΕΚ, η συλλογική δράση που ανέλαβαν οι εναγόμενες στην υπόθεση της κύριας
δίκης συνδικαλιστικές οργανώσεις, τόσον καθόσον αποσκοπεί στο να αναγκάσει έναν παρέχοντα υπηρεσίες εγκατεστημένο εντός άλλου
κράτους μέλους να αρχίσει διαπραγματεύσεις περί των μισθών που πρέπει να καταβληθούν στους αποσπασθέντες εργαζομένους όσο
και καθόσον αποσκοπεί στο να αναγκάσει τον παρέχοντα υπηρεσίες αυτόν να προσχωρήσει σε συλλογική σύμβαση της οποίας οι ρήτρες
προβλέπουν, για ορισμένα από τα θέματα που διαλαμβάνονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία α΄ έως ζ΄, της
οδηγίας 96/71, όρους ευνοϊκότερους από αυτούς που απορρέουν από τις σχετικές νομοθετικές διατάξεις, ενώ άλλες ρήτρες αφορούν
θέματα μη διαλαμβανόμενα στη διάταξη αυτή.

Επί της εκτιμήσεως της επίμαχης στην κύρια δίκη συλλογικής δράσεως από την άποψη του άρθρου 49 ΕΚ
86     Όσον αφορά την εφαρμογή των μέσων πίεσης που διαθέτουν οι συνδικαλιστικές οργανώσεις για να επιβάλουν την προσχώρηση σε συλλογική
σύμβαση, καθώς και σχετικές με τους μισθούς διαπραγματεύσεις, οι εναγόμενες της κύριας δίκης, καθώς και η Δανική και η Σουηδική
Κυβέρνηση, ισχυρίζονται ότι το δικαίωμα αναλήψεως συλλογικών δράσεων στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων με εργοδότη εκφεύγει
του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 49 ΕΚ, καθόσον, σύμφωνα με το άρθρο 137, παράγραφος 5, ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε με τη Συνθήκη
της Νίκαιας, η Κοινότητα δεν έχει αρμοδιότητα ρυθμίσεως του δικαιώματος αυτού.
87     Συναφώς, αρκεί να υπομνησθεί ότι, ναι μεν είναι αληθές ότι, στους τομείς που δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Κοινότητας,
τα κράτη μέλη εξακολουθούν, κατ’ αρχήν, να έχουν την ελευθερία καθορισμού των προϋποθέσεων υπάρξεως και ασκήσεως των σχετικών
δικαιωμάτων, είναι όμως εξίσου αληθές ότι, κατά την άσκηση της αρμοδιότητας αυτής, τα εν λόγω κράτη οφείλουν ωστόσο να τηρούν
το κοινοτικό δίκαιο (βλ., κατ’ αναλογία, όσον αφορά τον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως, αποφάσεις της 28ης Απριλίου 1998,
C‑120/95, Decker, Συλλογή 1998, σ. I‑1831, σκέψεις 22 και 23, καθώς και C‑158/96, Kohll, Συλλογή 1998, σ. I‑1931, σκέψεις
18 και 19· όσον αφορά την άμεση φορολογία, αποφάσεις της 4ης Μαρτίου 2004, C‑334/02, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 2004,
σ. I‑2229, σκέψη 21, και της 13ης Δεκεμβρίου 2005, C‑446/03, Marks & Spencer, Συλλογή 2005, σ. I‑10837, σκέψη 29).
88     Επομένως, το γεγονός ότι το άρθρο 137 ΕΚ δεν έχει εφαρμογή ούτε στο δικαίωμα της απεργίας ούτε στο δικαίωμα της ανταπεργίας
δεν μπορεί να αποτελεί λόγο εξαιρέσεως μιας συλλογικής δράσεως, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, από τον τομέα της ελεύθερης
παροχής των υπηρεσιών.
89     Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις της Δανικής και της Σουηδικής Κυβερνήσεως, το δικαίωμα αναλήψεως συλλογικής δράσεως συνιστά θεμελιώδες
δικαίωμα το οποίο, αυτό καθεαυτό, εκφεύγει του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 49 ΕΚ, καθώς και αυτού της οδηγίας 96/71.
90     Συναφώς, πρέπει να τονισθεί ότι το δικαίωμα αναλήψεως συλλογικής δράσεως αναγνωρίζεται τόσο από διάφορες διεθνείς πράξεις
στις οποίες τα κράτη μέλη έχουν συνεργαστεί ή προσχωρήσει, όπως είναι ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης που υπογράφηκε στο Τορίνο
στις 18 Οκτωβρίου 1961 και μνημονεύεται εξάλλου ρητώς στο άρθρο 136 ΕΚ, και η Σύμβαση αριθ. 87 της Διεθνούς Οργανώσεως Εργασίας,
της 9ης Ιουλίου 1948, όσον αφορά τη συνδικαλιστική ελευθερία και την προστασία του συνδικαλιστικού δικαιώματος, όσο και από
πράξεις που έχουν καταρτίσει τα εν λόγω κράτη μέλη σε κοινοτικό επίπεδο ή στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως είναι ο
Κοινωνικός Χάρτης των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, ο οποίος θεσπίστηκε κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του
Στρασβούργου στις 9 Δεκεμβρίου 1989, και μνημονεύεται ομοίως στο άρθρο 136 ΕΚ, και ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, που διακηρύχθηκε στη Νίκαια στις 7 Δεκεμβρίου 2000 (EE C 364, σ. 1).
91     Ναι μεν το δικαίωμα αναλήψεως συλλογικής δράσεως πρέπει να αναγνωρίζεται ως θεμελιώδες δικαίωμα που αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα
των γενικών αρχών του κοινοτικού δικαίου, την τήρηση των οποίων εξασφαλίζει το Δικαστήριο, πλην όμως η άσκησή του πρέπει να
υπόκειται σε ορισμένους περιορισμούς. Συγκεκριμένα, όπως τονίζει εκ νέου το άρθρο 28 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων
της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το δικαίωμα αυτό προστατεύεται σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο και τις εθνικές νομοθεσίες και πρακτικές.
92     Ναι μεν είναι αληθές ότι, όπως υπενθυμίζει και η Σουηδική Κυβέρνηση, το δικαίωμα αναλήψεως συλλογικών δράσεων τυγχάνει στη
Σουηδία, όπως και σε άλλα κράτη μέλη, συνταγματικής προστασίας, πλην όμως, όπως προκύπτει από τη σκέψη 10 της παρούσας αποφάσεως,
κατά το σουηδικό Σύνταγμα, το δικαίωμα αυτό, που περιλαμβάνει, εντός του κράτους μέλους αυτού, τον αποκλεισμό εργοταξίων,
μπορεί να ασκείται, εκτός αν η άσκησή του αποκλείεται από διατάξεις νόμου ή συμβάσεως.
93     Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων συνιστά θεμιτό συμφέρον ικανό να δικαιολογήσει,
καταρχήν, περιορισμό των υποχρεώσεων που επιβάλλει το κοινοτικό δίκαιο, ακόμη και δυνάμει μιας θεμελιώδους ελευθερίας την
οποία εγγυάται η Συνθήκη, όπως η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων (βλ. απόφαση της 12ης Ιουνίου 2003, C-112/00, Schmidberger,
Συλλογή 2003, σ. I‑5659, σκέψη 74) ή η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών (βλ. απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, C‑36/02, Omega, Συλλογή
2004, σ. I‑9609, σκέψη 35).
94     Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο με τις προπαρατεθείσες αποφάσεις Schmidberger και Omega, η άσκηση των επίμαχων θεμελιωδών δικαιωμάτων,
ήτοι αντιστοίχως των ελευθεριών της εκφράσεως και του συνέρχεσθαι καθώς και του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, δεν
εκφεύγουν του πεδίου εφαρμογής των διατάξεων της Συνθήκης. Η άσκηση αυτή πρέπει να συμβιβάζεται με τις επιταγές που αφορούν
τα δικαιώματα τα οποία προστατεύει η εν λόγω Συνθήκη και να είναι σύμφωνη προς την αρχή της αναλογικότητας (βλ., επ’ αυτού,
προπαρατεθείσες αποφάσεις Schmidberger, σκέψη 77, και Omega, σκέψη 36).
95     Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι ο θεμελιώδης χαρακτήρας που αναγνωρίζεται στο δικαίωμα αναλήψεως συλλογικής δράσεως δεν
μπορεί να αποτελέσει λόγο εξαιρέσεως μιας τέτοιας δράσεως, η οποία έχει αναληφθεί κατά επιχειρήσεως εγκατεστημένης εντός άλλου
κράτους μέλους που αποσπά εργαζομένους στο πλαίσιο διεθνικής παροχής υπηρεσιών, από το πεδίο εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου.
96     Συνεπώς, πρέπει να εξεταστεί αν το γεγονός ότι οι συνδικαλιστικές οργανώσεις ενός κράτους μέλους μπορούν να αναλαμβάνουν συλλογική
δράση υπό τις προαναφερθείσες προϋποθέσεις συνιστά περιορισμό της ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών και, σε περίπτωση καταφατικής
απαντήσεως, αν ο περιορισμός αυτός μπορεί να δικαιολογηθεί.
97     Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, στον βαθμό που αποσκοπεί στην εξάλειψη των περιορισμών της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών
που προκύπτουν από το γεγονός ότι ο παρέχων υπηρεσίες είναι εγκατεστημένος εντός κράτους μέλους διαφορετικού από αυτό όπου
πρέπει να παρασχεθεί η υπηρεσία, το άρθρο 49 ΕΚ έχει καταστεί ευθείας εφαρμογής στις έννομες τάξεις των κρατών μελών μετά
τη λήξη της μεταβατικής περιόδου και παρέχει στους ιδιώτες δικαιώματα που μπορούν να προβάλλουν ενώπιον των δικαστηρίων και
τα οποία τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να προστατεύουν (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 3ης Δεκεμβρίου 1974, 33/74, van Binsbergen,
Συλλογή τόμος 1974, σ. 313, σκέψη 26· της 14ης Ιουλίου 1976, 13/76, Donà, Συλλογή τόμος 1976, σ. 507, σκέψη 20· της 4ης Δεκεμβρίου
1986, 206/84, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας, Συλλογή 1986, σ. 3817, σκέψη 16, και της 11ης Ιανουαρίου 2007, C‑208/05, ITC, Συλλογή
2007, σ. I‑181, σκέψη 67).
98     Πρέπει να υπομνησθεί, επίσης, ότι η τήρηση του άρθρου 49 ΕΚ επιβάλλεται και όσον αφορά τις μη δημοσίας φύσεως διατάξεις με
τις οποίες ρυθμίζονται, κατά τρόπο συλλογικό, οι παροχές υπηρεσιών. Συγκεκριμένα, η κατάργηση μεταξύ των κρατών μελών των
εμποδίων στην ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών θα διακυβευόταν αν η κατάργηση των φραγμών κρατικής προελεύσεως εξουδετερωνόταν
από εμπόδια προερχόμενα από την εκ μέρους ενώσεων ή οργανισμών μη διεπομένων από το δημόσιο δίκαιο άσκηση της νομικής τους
αυτονομίας (βλ. αποφάσεις της 12ης Δεκεμβρίου 1974, 36/74, Walrave και Koch, Συλλογή τόμος 1974, σ. 563, σκέψεις 17 και 18·
της 15ης Δεκεμβρίου 1995, C‑415/93, Bosman, Συλλογή 1995, σ. I-4921, σκέψεις 83 και 84, καθώς και της 19ης Φεβρουαρίου 2002,
C‑309/99, Wouters κ.λπ., Συλλογή 2002, σ. I‑1577, σκέψη 120).
99     Στην υπόθεση της κύριας δίκης, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το δικαίωμα των συνδικαλιστικών οργανώσεων κράτους μέλους να αναλαμβάνουν
συλλογικές δράσεις, με τις οποίες οι εγκατεστημένες εντός άλλων κρατών μελών επιχειρήσεις μπορούν να αναγκαστούν να προσχωρήσουν
στη συλλογική σύμβαση του οικοδομικού τομέα της οποίας ορισμένες ρήτρες αφίστανται των νομοθετικών διατάξεων προβλέποντας
ευνοϊκότερους όρους εργασίας ή απασχολήσεως όσον αφορά τα θέματα που διαλαμβάνονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο,
στοιχεία α΄ έως ζ΄, της οδηγίας 96/71, ενώ άλλες ρήτρες αφορούν θέματα μη διαλαμβανόμενα στην εν λόγω διάταξη, μπορεί να καταστήσει
λιγότερο ελκυστική, αν όχι δυσχερέστερη, για τις επιχειρήσεις αυτές την εκτέλεση κατασκευαστικών εργασιών στο σουηδικό έδαφος
και συνιστά, ως εκ τούτου, περιορισμό της ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών κατά την έννοια του άρθρου 49 ΕΚ.
100   Το αυτό ισχύει κατά μείζονα λόγο όσον αφορά το γεγονός ότι, για να λάβουν γνώση των ορίων του κατωτάτου μισθού που πρέπει
να καταβάλουν στους αποσπασθέντες εργαζομένους τους, οι εν λόγω επιχειρήσεις μπορούν να αναγκαστούν, μέσω συλλογικών δράσεων,
σε διαπραγματεύσεις αορίστου χρόνου με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις στον τόπο παροχής των υπηρεσιών.
101   Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, δεδομένου ότι η ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών συνιστά μία από τις θεμελιώδεις
αρχές της Κοινότητας (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 4ης Δεκεμβρίου 1986, 220/83, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1986, σ.
3663, σκέψη 17, και 252/83, Επιτροπή κατά Δανίας, Συλλογή 1986, σ. 3713, σκέψη 17), περιορισμός της ελευθερίας αυτής δεν μπορεί
να γίνει δεκτός παρά μόνον αν με αυτόν επιδιώκεται θεμιτός σκοπός συμβατός προς τη Συνθήκη και δικαιολογείται από επιτακτικούς
λόγους γενικού συμφέροντος, εφόσον, σε μια τέτοια περίπτωση, είναι κατάλληλος για την εξασφάλιση της υλοποιήσεως του επιδιωκόμενου
σκοπού και δεν βαίνει πέραν αυτού που είναι αναγκαίο για την επίτευξή του (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 5ης Ιουνίου 1997,
C‑398/95, SETTG, Συλλογή 1997, σ. I‑3091, σκέψη 21· της 30ής Μαρτίου 2006, C‑451/03, Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti,
Συλλογή 2006, σ. I‑2941, σκέψη 37, και της 5ης Δεκεμβρίου 2006, C‑94/04 και C-202/04, Cipolla κ.λπ., Συλλογή 2006, σ. I‑11421,
σκέψη 61).
102   Οι εναγόμενες στην κύρια δίκη συνδικαλιστικές οργανώσεις, καθώς και η Σουηδική Κυβέρνηση, ισχυρίζονται ότι οι επίμαχοι περιορισμοί
δικαιολογούνται, καθόσον είναι αναγκαίοι για να εξασφαλιστεί η προστασία ενός θεμελιώδους δικαιώματος αναγνωριζόμενου από
το κοινοτικό δίκαιο και έχουν ως σκοπό την προστασία των εργαζομένων, η οποία συνιστά επιτακτικό λόγο γενικού συμφέροντος.
103   Συναφώς, πρέπει να τονισθεί ότι το δικαίωμα αναλήψεως συλλογικής δράσεως που αποσκοπεί στην προστασία των εργαζομένων του
κράτους υποδοχής από ενδεχόμενη πρακτική κοινωνικού ντάμπινγκ μπορεί να συνιστά επιτακτικό λόγο γενικού συμφέροντος, κατά
την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου, ικανό να δικαιολογήσει, κατ’ αρχήν, περιορισμό μιας των θεμελιωδών ελευθεριών τις
οποίες εγγυάται η Συνθήκη (βλ., υπό την έννοια αυτή, αποφάσεις Arblade κ.λπ., προπαρατεθείσα, σκέψη 36· της 15ης Μαρτίου 2001,
C-165/98, Mazzoleni και ISA, Συλλογή 2001, σ. I-2189, σκέψη 27· της 25ης Οκτωβρίου 2001, C-49/98, C-50/98, C‑52/98 έως C-54/98
και C-68/98 έως C-71/98, Finalarte κ.λπ., Συλλογή 2001, σ. I-7831, σκέψη 33, και της 11ης Δεκεμβρίου 2007, C-438/05, International
Transport Workers’ Federation και Finnish Seamen’s Union, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 77).
104   Πρέπει να προστεθεί ότι, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχεία γ΄ και ι΄, ΕΚ, η δράση της Κοινότητας περιλαμβάνει
όχι μόνο μια «εσωτερική αγορά την οποία θα χαρακτηρίζει η εξάλειψη των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων,
των προσώπων, των υπηρεσιών και κεφαλαίων», αλλά και «μια πολιτική στον κοινωνικό τομέα». Το άρθρο 2 ΕΚ ορίζει συγκεκριμένα
ότι η Κοινότητα έχει ως αποστολή, μεταξύ άλλων, να προάγει «την αρμονική, ισόρροπη αειφόρο ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων»
και «υψηλό επίπεδο απασχόλησης και κοινωνικής προστασίας».
105   Συνεπώς, δεδομένου ότι οι σκοποί της Κοινότητας δεν είναι μόνον οικονομικοί αλλά και κοινωνικοί, τα δικαιώματα που απορρέουν
από τις διατάξεις της Συνθήκης περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, των προσώπων, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων
πρέπει να σταθμίζονται με τους σκοπούς που επιδιώκει η κοινωνική πολιτική, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται, ιδίως, όπως
προκύπτει από το άρθρο 136, πρώτο εδάφιο, ΕΚ, η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας, για να καταστεί δυνατή η εναρμόνισή
τους με παράλληλη διατήρηση της προόδου, η κατάλληλη κοινωνική προστασία και ο κοινωνικός διάλογος.
106   Στην υπόθεση της κύριας δίκης, η Byggnads και το Byggettan ισχυρίζονται ότι ο σκοπός που επιδιώκει ο αποκλεισμός που εφαρμόστηκε
κατά της Laval συνίστατο στην προστασία των εργαζομένων.
107   Συναφώς, πρέπει να τονισθεί ότι, κατ’ αρχήν, ένας αποκλεισμός τον οποίο εφαρμόζει μια συνδικαλιστική οργάνωση του κράτους
μέλους υποδοχής με σκοπό να εξασφαλιστούν, για τους εργαζομένους που έχουν αποσπασθεί στο πλαίσιο διεθνικής παροχής υπηρεσιών,
όροι εργασίας και απασχολήσεως που έχουν καθορισθεί σε ορισμένο επίπεδο εμπίπτει στο σκοπό της προστασίας των εργαζομένων.
108   Ωστόσο, πρέπει να θεωρηθεί ότι, όσον αφορά τις ειδικές υποχρεώσεις που συνδέονται με την προσχώρηση στη συλλογική σύμβαση
του οικοδομικού τομέα την οποία οι συνδικαλιστικές οργανώσεις επιδιώκουν να επιβάλουν στις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες
εντός άλλων κρατών μελών, με συλλογική δράση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, το εμπόδιο που η τελευταία αυτή συνεπάγεται δεν
μπορεί να δικαιολογηθεί σε σχέση με τον ως άνω σκοπό. Συγκεκριμένα, πέραν των όσων προκύπτουν από τις σκέψεις 81 και 83 της
παρούσας αποφάσεως, όσον αφορά τους εργαζομένους που έχουν αποσπασθεί στο πλαίσιο διεθνικής παροχής υπηρεσιών, ο εργοδότης
των εργαζομένων αυτών οφείλει, λόγω του πραγματοποιηθέντος με την οδηγία 96/71 συντονισμού, να τηρεί έναν πυρήνα επιτακτικών
κανόνων ελάχιστης προστασίας εντός του κράτους μέλους υποδοχής.
109   Τέλος, όσον αφορά τις σχετικές με τους μισθούς διαπραγματεύσεις που οι συνδικαλιστικές οργανώσεις θέλουν να επιβάλουν, με
συλλογική δράση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, στις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες εντός άλλου κράτους μέλους και
αποσπούν προσωρινώς εργαζομένους στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής, πρέπει να τονισθεί ότι, βεβαίως, το κοινοτικό δίκαιο
δεν απαγορεύει στα κράτη μέλη να επιβάλλουν με τα προσήκοντα μέσα στις επιχειρήσεις αυτές την τήρηση των κανόνων τους που
αφορούν τους κατώτατους μισθούς (βλ. προπαρατεθείσες αποφάσεις Seco και Desquenne & Giral, σκέψη 14· Rush Portuguesa, σκέψη
18, καθώς και Arblade κ.λπ., σκέψη 41).
110   Ωστόσο, συλλογικές δράσεις όπως οι επίμαχες στην κύρια δίκη δεν μπορούν να δικαιολογούνται με βάση τον σκοπό γενικού συμφέροντος
που μνημονεύθηκε στη σκέψη 102 της παρούσας αποφάσεως, όταν οι σχετικές με τους μισθούς διαπραγματεύσεις τις οποίες σκοπούν
να επιβάλουν σε επιχείρηση εγκατεστημένη εντός άλλου κράτους μέλους εντάσσεται σε ένα εθνικό πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από
την έλλειψη διατάξεων, οποιασδήποτε φύσεως, που να είναι επαρκώς ακριβείς και προσιτές ώστε να μην καθιστούν, στην πράξη,
αδύνατο ή υπερβολικά δυσχερή τον εκ μέρους μιας τέτοιας επιχειρήσεως προσδιορισμό των υποχρεώσεων που οφείλει να τηρεί όσον
αφορά τους κατώτατους μισθούς (βλ., υπό την έννοια αυτή, προπαρατεθείσα απόφαση Arblade κ.λπ., σκέψη 43).
111   Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 49 ΕΚ και 3 της οδηγίας 96/71 έχουν την
έννοια ότι απαγορεύουν, εντός κράτους μέλους στο οποίο οι όροι εργασίας και απασχολήσεως που αφορούν τα θέματα τα οποία διαλαμβάνονται
στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία α΄ έως ζ΄, της οδηγίας αυτής περιλαμβάνονται σε νομοθετικές διατάξεις, εξαιρουμένων
των ορίων του κατωτάτου μισθού, το να μπορεί μια συνδικαλιστική οργάνωση να επιχειρεί να αναγκάσει, με συλλογική δράση υπό
τη μορφή αποκλεισμού εργοταξίων όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, έναν παρέχοντα υπηρεσίες εγκατεστημένο εντός άλλου κράτους
μέλους να αρχίζει με αυτή διαπραγματεύσεις σχετικά με τους μισθούς που πρέπει να καταβληθούν στους αποσπασθέντες εργαζομένους,
καθώς και να προσχωρήσει σε συλλογική σύμβαση της οποίας οι ρήτρες προβλέπουν, για ορισμένα από τα εν λόγω θέματα, όρους ευνοϊκότερους
από αυτούς που απορρέουν από τις σχετικές νομοθετικές διατάξεις, ενώ άλλες ρήτρες αφορούν θέματα μη διαλαμβανόμενα στο άρθρο
3 της εν λόγω οδηγίας.

Επί του δευτέρου ερωτήματος
112   Με το δεύτερο ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν τα άρθρα 49 ΕΚ και 50 ΕΚ απαγορεύουν σε κράτος μέλος να
εξαρτά την απαγόρευση που επιβάλλει στις συνδικαλιστικές οργανώσεις να αναλαμβάνουν συλλογική δράση με σκοπό την κατάργηση
ή την τροποποίηση συλλογικής συμβάσεως συναφθείσας από τρίτους από το ότι η δράση αυτή πρέπει να αφορά όρους εργασίας και
απασχολήσεως στους οποίους έχει ευθέως εφαρμογή ο εθνικός νόμος, πράγμα που συνεπάγεται ότι μια επιχείρηση που αποσπά εργαζομένους
εντός του κράτους μέλους αυτού στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών και η οποία δεσμεύεται από συλλογική σύμβαση υπαγόμενη στο δίκαιο
άλλου κράτους μέλους δεν έχει τη δυνατότητα να προβάλει την απαγόρευση αυτή έναντι των εν λόγω οργανώσεων.
113   Το ερώτημα αυτό αφορά την εφαρμογή των διατάξεων του MBL που θέσπισαν ένα σύστημα καταπολέμησης του κοινωνικού ντάμπινγκ,
δυνάμει του οποίου ο παρέχων υπηρεσίες δεν μπορεί να προσδοκά, εντός του κράτους μέλους στο οποίο παρέχει τις υπηρεσίες, να
λαμβάνονται καθ’ οιονδήποτε τρόπο υπόψη οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τις συλλογικές συμβάσεις στις οποίες υπόκειται ήδη
εντός του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένος. Από ένα τέτοιο σύστημα προκύπτει ότι οι συλλογικές δράσεις επιτρέπονται
κατά των επιχειρήσεων που δεσμεύονται από συλλογική σύμβαση υπαγομένη στο δίκαιο άλλου κράτους μέλους, όπως επιτρέπονται και
κατά των επιχειρήσεων που δεν δεσμεύονται από καμία συλλογική σύμβαση.
114   Κατά πάγια νομολογία, η ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, την κατάργηση κάθε δυσμενούς διακρίσεως εις
βάρος του παρέχοντος υπηρεσίες λόγω της ιθαγενείας του ή λόγω του γεγονότος ότι είναι εγκατεστημένος εντός κράτους μέλους
διαφορετικού από εκείνο στο οποίο πρέπει να παρασχεθεί η υπηρεσία (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 1991,
C-154/89, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1991, σ. I-659, σκέψη 12· C-180/89, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή 1991, σ. I-709,
σκέψη 15· C‑198/89, Επιτροπή κατά Ελλάδας, Συλλογή 1991, σ. I-727, σκέψη 16, και της 18ης Ιουλίου 2007, Επιτροπή κατά Γερμανίας,
προαναφερθείσα, σκέψη 83).
115   Κατά πάγια ομοίως νομολογία, δυσμενής διάκριση υφίσταται μόνον όταν εφαρμόζονται διαφορετικοί κανόνες σε παρεμφερείς καταστάσεις
ή όταν ο ίδιος κανόνας εφαρμόζεται σε διαφορετικές καταστάσεις (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 14ης Φεβρουαρίου 1995, C‑279/93,
Schumacker, Συλλογή 1995, σ. I‑225, σκέψη 30· της 22ας Μαρτίου 2007, C‑383/05, Talotta, Συλλογή 2007, σ. I‑2555, σκέψη 18,
καθώς και της 18ης Ιουλίου 2007, C‑182/06, Lakebrink και Peters-Lakebrink, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη
27).
116   Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι μια εθνική ρύθμιση, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, η οποία δεν λαμβάνει
υπόψη, ανεξαρτήτως περιεχομένου, συλλογικές συμβάσεις από τις οποίες οι επιχειρήσεις που αποσπούν εργαζομένους στη Σουηδία
δεσμεύονται ήδη εντός του κράτους στο οποίο είναι εγκατεστημένες, δημιουργεί δυσμενή διάκριση εις βάρος των επιχειρήσεων αυτών,
στον βαθμό που τις μεταχειρίζεται κατά τον ίδιο τρόπο όπως και τις ημεδαπές επιχειρήσεις που δεν έχουν συνάψει συλλογική σύμβαση.
117   Από το άρθρο 46 ΕΚ, το οποίο πρέπει να ερμηνεύεται στενά, προκύπτει όμως ότι κανόνες εισάγοντες δυσμενείς διακρίσεις μπορούν
να δικαιολογηθούν μόνον από λόγους δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας και δημοσίας υγείας (βλ. απόφαση της 18ης Ιουλίου 2007,
Επιτροπή κατά Γερμανίας, προαναφερθείσα, σκέψη 86).
118   Συναφώς, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η εφαρμογή της ρυθμίσεως αυτής στις εγκατεστημένες εντός άλλων κρατών
μελών επιχειρήσεις που δεσμεύονται από συλλογικές συμβάσεις στις οποίες δεν έχει ευθέως εφαρμογή ο σουηδικός νόμος αποσκοπεί,
αφενός, στο να παράσχει τη δυνατότητα στις συνδικαλιστικές οργανώσεις να ενεργούν ώστε όλοι οι εργοδότες που δραστηριοποιούνται
στην σουηδική αγορά εργασίας να εφαρμόζουν αμοιβές και λοιπούς όρους απασχολήσεως που αντιστοιχούν σε αυτούς που συνήθως ισχύουν
στη Σουηδία και, αφετέρου, να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις θεμιτού ανταγωνισμού, υπό ίσες συνθήκες, μεταξύ Σουηδών εργοδοτών
και επιχειρηματιών που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη.
119   Δεδομένου ότι κανένας από τους παρατεθέντες στην προηγούμενη σκέψη λόγους δεν αποτελεί λόγο δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας
και δημοσίας υγείας, κατά την έννοια του άρθρου 46 ΕΚ, σε συνδυασμό με το άρθρο 55 ΕΚ, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι μια δυσμενής
διάκριση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη δεν μπορεί να είναι δικαιολογημένη.
120   Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 49 ΕΚ και 50 ΕΚ απαγορεύουν σε κράτος
μέλος να εξαρτά την απαγόρευση που επιβάλλει στις συνδικαλιστικές οργανώσεις να αναλαμβάνουν συλλογική δράση με σκοπό την
κατάργηση ή την τροποποίηση συλλογικής συμβάσεως συναφθείσας από τρίτους από το ότι η δράση αυτή πρέπει να αφορά τους όρους
εργασίας και απασχολήσεως στους οποίους ο εθνικός νόμος έχει ευθέως εφαρμογή.

Επί των δικαστικών εξόδων
121   Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
1)
Τα άρθρα 49 ΕΚ και 3 της οδηγίας 96/71/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 1996, σχετικά
με την απόσπαση εργαζομένων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών έχουν την έννοια ότι απαγορεύουν, εντός κράτους μέλους στο οποίο
οι όροι εργασίας και απασχολήσεως που αφορούν τα θέματα τα οποία διαλαμβάνονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία
α΄ έως ζ΄, της οδηγίας αυτής περιλαμβάνονται σε νομοθετικές διατάξεις, εξαιρουμένων των ορίων του κατωτάτου μισθού, το να
μπορεί μια συνδικαλιστική οργάνωση να επιχειρεί να αναγκάσει, με συλλογική δράση υπό τη μορφή αποκλεισμού εργοταξίων όπως
η επίμαχη στην κύρια δίκη, έναν παρέχοντα υπηρεσίες εγκατεστημένο εντός άλλου κράτους μέλους να αρχίζει με αυτή διαπραγματεύσεις
σχετικά με τους μισθούς που πρέπει να καταβληθούν στους αποσπασθέντες εργαζομένους, καθώς και να προσχωρήσει σε συλλογική
σύμβαση της οποίας οι ρήτρες προβλέπουν, για ορισμένα από τα εν λόγω θέματα όρους ευνοϊκότερους από αυτούς που απορρέουν από
τις σχετικές νομοθετικές διατάξεις, ενώ άλλες ρήτρες αφορούν θέματα μη διαλαμβανόμενα στο άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας.
2)
Τα άρθρα 49 ΕΚ και 50 ΕΚ απαγορεύουν σε κράτος μέλος να εξαρτά την απαγόρευση που επιβάλλει στις συνδικαλιστικές οργανώσεις
να αναλαμβάνουν συλλογική δράση με σκοπό την κατάργηση ή την τροποποίηση συλλογικής συμβάσεως συναφθείσας από τρίτους από
το ότι η δράση αυτή πρέπει να αφορά τους όρους εργασίας και απασχολήσεως στους οποίους ο εθνικός νόμος έχει ευθέως εφαρμογή.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η σουηδική.