CELEX: 61985CJ0015
ΕΓΤΠΕ, τμήμα προσανατολισμού
Ακύρωση αποφάσεως χορηγήσεως ενισχύσεως

Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 21 Ιανουαρίου 1985, το Consorzio Cooperative d'Abruzzo ( στο εξής: το Consorzio ) άσκησε, δυνάμει του άρθρου 173, δεύτερη παράγραφος, της Συνθήκης, προσφυγή με την οποία ζητεί την ακύρωση αποφάσεως της Επιτροπής, της 31ης Οκτωβρίου 1984 με την οποία τροποποιήθηκε η απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 1978 σχετική με τη χορήγηση ενισχύσεως του ΕΓΤΠΕ, τμήμα προσανατολισμού, στο πρόγραμμα που φέρει τον τίτλο: « Ίδρυση περιφερειακού κέντρου για την επεξεργασία του γλεύκους και την εμφιάλωση των οίνων στο δήμο Frisa ( Chieti ). Με την εν λόγω προσφυγή, το Consorzio ζητεί, επιπλέον, από το Δικαστήριο να αναγνωρίσει ότι η απόφαση της Επιτροπής της 7ης Απριλίου 1982, περί τροποποιήσεως της αποφάσεως της 22ας Δεκεμβρίου 1978, είναι έγκυρη και αμετάκλητη και να υποχρεώσει την Επιτροπή να καταβάλει την ενίσχυση κατά το καθοριζόμενο από την εν λόγω απόφαση της 7ης Απριλίου 1982 μέτρο.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία, οι λόγοι ακυρώσεως και οι ισχυρισμοί των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά του φακέλου δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο.
Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, βάσει του άρθρου 14 του κανονισμού 355/77 του Συμβουλίου, της 15ης Φεβρουαρίου 1977, περί κοινής δράσεως για τη βελτίωση των όρων μεταποιήσεως και εμπορίας των γεωργικών προϊόντων ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/017, σ. 149 και επ. ) όπως τροποποιήθηκε ιδίως από τον κανονισμό 1361/78 του Συμβουλίου, της 19ης Ιουνίου 1978 ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/021, σ. 167 και επ. ), τρεις διαδοχικές αποφάσεις ελήφθησαν από την Επιτροπή ως προς τη χορήγηση ενισχύσεως του ΕΓΤΠΕ υπέρ του ίδιου προγράμματος επενδύσεως που υπέβαλε το Consorzio.
Με την πρώτη απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 1978, η Επιτροπή χορήγησε γι' αυτό το πρόγραμμα ενίσχυση ανωτάτου ποσού 4446450444 ιταλικών λιρών ( LIT ), αντιστοιχούντος στο 50 ο/ο της επενδύσεως που έπρεπε να ληφθεί υπόψη. Δεδομένου ότι το Consorzio υπέβαλε τροποποίηση του αρχικού προγράμματος η οποία, χωρίς να μεταβάλει το σκοπό της επενδύσεως, μείωνε το ποσό της, η Επιτροπή, με δεύτερη απόφαση υπό ημερομηνία 7 Απριλίου 1982, τροποποίησε την πρώτη απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 1978 και καθόρισε το ανώτατο ποσό της ενισχύσεως σε 4298543500 LIT. Στις 31 Οκτωβρίου 1984, η Επιτροπή έλαβε τρίτη απόφαση η οποία αποτελεί το αντικείμενο της προσφυγής. Αυτή η απόφαση η οποία δεν αναφέρεται στη δεύτερη είναι κατά γράμμα η ίδια με αυτή, εκτός του ότι μειώνει το ανώτατο ποσό της ενισχύσεως σε 3343181208 LIT.
Το Consorzio προβάλλει τρεις λόγους ακυρώσεως προς στήριξη της προσφυγής του κατά της εν λόγω τρίτης αποφάσεως, ήτοι ότι η εν λόγω απόφαση στερείται αιτιολογίας, πάσχει από κατάχρηση εξουσίας και παραβιάζει τις αρχές της ασφαλείας του δικαίου και της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.
Η Επιτροπή επεξηγεί ότι το ποσό της ενισχύσεως που ορίστηκε με την απόφαση της 7ης Απριλίου 1982 είναι το αποτέλεσμα διττού λάθους των υπηρεσιών της. Ο εμπειρογνώμων που ήταν επιφορτισμένος με τη μελέτη της τροποποιήσεως του προγράμματος εφάρμοσε εσφαλμένα τους εσωτερικούς κανόνες περί καθορισμού του ανωτάτου δυνατού ποσού της επιχορήγησης του ΕΓΤΠΕ στο πλαίσιο του κανονισμού 355/77 του Συμβουλίου, που προαναφέρθηκε. Ετσι συνέταξε ένα πρώτο σχέδιο αποφάσεως με το οποίο το ανώτατο ποσό καθοριζόταν σε 4298543500 LIT, ενώ κατά την ορθή εφαρμογή των εσωτερικών κανόνων, το ανώτατο ποσό της ενισχύσεως έπρεπε να είναι 3343181208 LIT. Διορθωμένο σχέδιο που περιελάμβανε το τελευταίο αυτό ποσό συνετάχθη αμέσως, εγκρίθηκε από τη νομική υπηρεσία και τον οικονομικό έλεγχο και, περαιτέρω, υποβλήθηκε στην επιτροπή του ταμείου και στη μόνιμη επιτροπή γεωργικών διαρθρώσεων. Υπό συνθήκες που παραμένουν ανεξήγητες, εντούτοις, το πρώτο σχέδιο αποφάσεως, το οποίο ανέφερε το εσφαλμένο ποσό των 4298543500 LIT, υποβλήθηκε στο μέλος της Επιτροπής, το εξουσιοδοτημένο να λάβει την απόφαση εξ ονόματος της Επιτροπής, υπογράφηκε απ' αυτόν στις 7 Απριλίου 1982 και κοινοποιήθηκε στη συνέχεια στην Ιταλική Δημοκρατία και στο Consorzio. Η Επιτροπή δεν αντιλήφθηκε αυτό το δεύτερο υλικό λάθος παρά κατά την εξέταση της πρώτης καταστάσεως προόδου των εργασιών το 1984.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι υπ' αυτές τις συνθήκες δεν είχε ποτέ την πρόθεση να χορηγήσει ενίσχυση του αναφερόμενου στην απόφαση της 7ης Απριλίου 1982 ποσού και ότι η εν λόγω απόφαση είναι ανύπαρκτη. Επικουρικώς, η Επιτροπή ισχυρίζεται οτι, προς αποφυγή κάθε δυσμενούς διακρίσεως έναντι των δικαιούχων ενισχύσεως του ΕΓΤΠΕ, είχε την εξουσία και το καθήκον, άνευ χρονικών περιορισμών, να ανακαλέσει την απόφαση της της 7ης Απριλίου 1982 και να την αντικαταστήσει με νέα σύμφωνη προς τους εσωτερικούς της κανόνες και που αντιστοιχούσε στο πρόγραμμα επί του οποίου δόθηκε η ευνοϊκή γνώμη της μόνιμης επιτροπής γεωργικών διαρθρώσεων. Με αυτή την προοπτική, η Επιτροπή θεωρεί ότι το Consorzio δεν μπορεί να επικαλεστεί τις αρχές της ασφαλείας του δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης κατά της ανακλητικής αποφάσεως. Πράγματι, το Consorzio γνώριζε, κατά την Επιτροπή, εξ υπαρχής ότι η απόφαση της 7ης Απριλίου 1982 ήταν εσφαλμένη και παράνομη. Σχετικώς, η Επιτροπή αναφέρεται ειδικώς σε τηλετύπημα της 6ης Νοεμβρίου 1981. Με αυτό, οι υπηρεσίες της γνώρισαν στο Consorzio ότι καταρχήν ήταν σύμφωνες επί της τροποποιήσεως του υποβληθέντος προγράμματος, υπότην επιφύλαξη της γνώμης της μόνιμης επιτροπής γεωργικών διαρθρώσεων και της έγκρισης της Επιτροπής, και διευκρίνισαν ότι από αυτή την τροποποίηση θα προέκυπτε « μείωση της ενισχύσεως από 4446000000 σε 3343000000 LIT, υπολογιζόμενη βάσει του ανώτατου κόστους που μπορεί να γίνει δεκτό ».
Τονίζεται εξ υπαρχής ότι πλάνη η οποία συνίσταται στην έγκριση προγράμματος διαφορετικού απ' αυτό το οποίο διήλθε τα διάφορα στάδια της προπαρασκευαστικής διαδικασίας δεν μπορεί να θίξει την εκδοθείσα πράξη παρά κατά το μέτρο που είχε ως συνέπεια αντικειμενικές πλημμέλειες. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι μόνες αντικειμενικές πλημμέλειες των οποίων γίνεται επίκληση είναι η παραβίαση των εσωτερικών κανόνων που αφορούν τον καθορισμό του ανωτάτου ποσού της ενισχύσεως του ΕΓΤΠΕ και το γεγονός ότι η Επιτροπή χορήγησε ενίσχυση ποσού διαφορετικού από εκείνο επί του οποίου η επιτροπή διαχειρίσεως είχε δώσει σύμφωνη γνώμη, χωρίς να προβεί προς το Συμβούλιο στην κοινοποίηση που προβλέπει το άρθρο 22, παράγραφος 3, του προαναφερθέντος κανονισμού 355/77 του Συμβουλίου.
Πρέπει να εξεταστεί αν αυτές οι δύο πλημμέλειες, αν υποτεθεί ότι αποδεικνύονται και ότι αμφότερες πάσχουν από έλλειψη νομιμότητας, συγκαταλέγονται, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, μεταξύ εκείνων που μπορούν να συνεπάγονται την ανυπαρξία της αποφάσεως της 7ης Απριλίου 1982. Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως, η απόφαση της 7ης Απριλίου 1982 δεν μπορεί τότε να πάσχει παρά από απλή έλλειψη νομιμότητας, οπότε, η απόφαση της 31ης Οκτωβρίου 1984 θα έπρεπε να θεωρηθεί ως ανακλητική απόφαση. Απομένει να εξεταστεί αν αυτή η ανάκληση δεν έθιξε τις αρχές της ασφαλείας του δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης που επικαλείται το Consorzio με τον τρίτο του ισχυρισμό.
Όσον αφορά την ανυπαρξία, αναφέρεται ότι, όπως συμβαίνει και στα εθνικά δίκαια των διαφόρων κρατών μελών, υπέρ μιας διοικητικής πράξεως, έστω και πλημμελούς, υφίσταται, στο κοινοτικό δίκαιο, τεκμήριο νομιμότητας έως ότου ακυρωθεί ή ανακληθεί κατά την τακτική διαδικασία από το θεσμικό όργανο από το οποίο προέρχεται. Ο χαρακτηρισμός πράξεως ως ανύπαρκτης επιτρέπει να διαπιστωθεί, εκτός των προθεσμιών της προσφυγής, ότι αυτή η πράξη δεν παρήγαγε κανένα έννομο αποτέλεσμα. Για πρόδηλους λόγους ασφαλείας του δικαίου, αυτός ο χαρακτηρισμός πρέπει συνεπώς να επιφυλάσσεται, στο κοινοτικό δίκαιο, όπως συμβαίνει και με τα εθνικά δίκαια που τον αναγνωρίζουν, σε πράξεις που πάσχουν από εξαιρετικά σοβαρές και πρόδηλες πλημμέλειες.
Χωρίς να υφίσταται λόγος να κριθεί η σοβαρότητα των επικαλουμένων από την Επιτροπή πλημμελειών, αρκεί η διαπίστωση ότι ούτε η μία ούτε η άλλη είναι πρόδηλες. Καμία από αυτές δεν μπορούσε να γίνει αντιληπτή κατά την ανάγνωση της αποφάσεως. Πράγματι, οι εσωτερικοί κανόνες που αφορούν τον καθορισμό του ανωτάτου δυνατού ποσού της ενισχύσεως του ΕΓΤΠΕ στο πλαίσιο του κανονισμού 355/77 του Συμβουλίου, που προαναφέρθηκε, δεν έχουν δημοσιευθεί. 'Ετσι, εκτός των υπαλλήλων της Επιτροπής που οφείλουν να τους εφαρμόζουν κανονικά, κανείς άλλος δεν ήταν σε θέση να ελέγξει κατά την ανάγνωση της αποφάσεως της 7ης Απριλίου 1982 εάν είχε γίνει παραβίαση τους. Το αυτό συμβαίνει και όσον αφορά την πλημμέλεια που σχετίζεται με την ασυμφωνία μεταξύ του υποβληθέντος στην επιτροπή διαχειρίσεως προγράμματος και της αποφάσεως που ελήφθη στις 7 Απριλίου 1982. Αποκλείεται, επομένως, η απόφαση της 7ης Απριλίου 1982 να μπορεί να χαρακτηριστεί ως ανύπαρκτη.
Δεδομένου, συνεπώς, ότι η απόφαση της 31ης Οκτωβρίου 1984 δεν μπορεί να θεωρηθεί παρά ως ανακλητική, απομένει να εξεταστεί αν αυτή συμφωνεί με τις απαιτήσεις του Δικαστηρίου σχετικά με την ανάκληση των παρανόμων διοικητικών πράξεων. Σχετικώς, υπενθυμίζεται ότι, όπως έκρινε το Δικαστήριο για τελευταία φορά με την απόφαση της 3ης Μαρτίου 1982 ( Alpha Steel κατά Επιτροπής
14/81, Συλλογή σ. 749
), « η ανάκληση παράνομης πράξης επιτρέπεται αν επέρχεται εντός εύλογης προθεσμίας και αν η Επιτροπή επαρκώς έλαβε υπόψη της το μέτρο κατά το οποίο η προσφεύγουσα ενδεχομένως μπόρεσε να πιστεύσει στη νομιμότητα της πράξης ».
Πρέπει να εξεταστεί καταρχάς αν μπορεί να θεωρηθεί στη συγκεκριμένη περίπτωση ότι η Επιτροπή έλαβε επαρκώς υπόψη της το μέτρο κατά το οποίο το Consorzio μπόρεσε να πιστεύσει στη νομιμότητα της αποφάσεως της 7ης Απριλίου 1982.
Κακώς η Επιτροπή επικαλείται το τηλετύπημα που απηύθυνε στο Consorzio στις 6 Νοεμβρίου 1981 για να αποδείξει ότι το τελευταίο ήταν εν γνώσει από την αρχή του διαπραχθέντος υλικού λάθους και των παρανόμων συνεπειών του. Αυτό το τηλετύπημα που είναι περίπου κατά 6 μήνες προγενέστερο της ανακληθείσας απόφασης ανήγγελλε απλώς στο Consorzio μείωση του ποσού της ενισχύσεως και το ύψος αυτής της μειώσεως. Λαμβάνοντας γνώση της οριστικής αποφάσεως — για την οποία γινόταν ρητή επιφύλαξη σ' αυτό το τηλετύπημα —, το Consorzio μπορούσε κάλλιστα να αποδώσει την αύξηση της ενισχύσεως σε αλλαγή της στάσεως της Επιτροπής. Εν πάση περιπτώσει, δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει ότι η αύξηση του ποσού της ενισχύσεως σε σχέση με το ποσό που του είχε αναγγελθεί προέκυπτε από την αντικατάσταση του διορθωμένου σχεδίου της αποφάσεως από εσφαλμένο σχέδιο αποφάσεως, δεδομένου ότι αυτή η αντικατάσταση παραμένει ακόμη και σήμερα ανεξήγητη για την ίδια την Επιτροπή. Εξάλλου, όπως αυτό ήδη τονίστηκε πιο πάνω, οι πλημμέλειες που αυτό το υλικό λάθος, κατά την Επιτροπή, προκάλεσε δεν ήταν από αυτές που μπορούν να διαφανούν με την ανάγνωση της αποφάσεως.
Πρέπει περαιτέρω να εξεταστεί αν η πλέον των δύο ετών προθεσμία που παρήλθε πριν ληφθεί η απόφαση της 31ης Οκτωβρίου 1984 μπορεί να θεωρηθεί ως εύλογη κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου.
Σχετικώς, επιβάλλεται αρνητική απάντηση, δεδομένου ότι η Επιτροπή είχε τη δυνατότητα να αντιληφθεί, από τις πρώτες μέρες που ακολούθησαν τη γνωστοποίηση της αποφάσεως της 7ης Απριλίου 1982, ότι το θεσπισθέν κείμενο δεν αντιστοιχούσε με το πρόγραμμα που είχε αποτελέσει το αντικείμενο της προπαρασκευαστικής διαδικασίας.
Υπ' αυτές τις συνθήκες η με την απόφαση της 31ης Οκτωβρίου 1984 ανάκληση προσβάλλει τις αρχές της ασφαλείας του δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και, συνεπώς, πρέπει να ακυρωθεί.
Ως προς τα λοιπά αιτήματα του Consorzio, αυτά είναι απαράδεκτα, δεδομένου ότι εντός του πλαισίου της δικαιοδοσίας ακυρώσεως που του απονέμεται με το άρθρο 173 της Συνθήκης, το Δικαστήριο δεν έχει εξουσιοδοτηθεί ούτε να επικυρώνει τις αποφάσεις της Επιτροπής ούτε να της απευθύνει εντολές.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας ο ηττώμενος διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ηττήθη, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα)
αποφασίζει:

1)
Ακυρώνει την απόφαση της Επιτροπής της 31ης Οκτωβρίου 1984.

2)
Απορρίπτει τα λοιπά αιτήματα της προσφυγής.

3)
Καταδικάζει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

Galmot
Bosco
Everling
Joliét
Moitinho de Almeida
Δημοσιεύτηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 26 Φεβρουαρίου 1987.
Ο γραμματέας
Ρ. Heim
Ο πρόεδρος του πέμπτου τμήματος
Υ. Galmot
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.