CELEX: 62003CJ0084
Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego
Dyrektywy 93/36/EWG i 93/37/EWG
Zamówienia publiczne
Procedura udzielania zamówień publicznych na dostawy i roboty budowlane
Zakres stosowania
Pojęcie instytucji zamawiającej
Porozumienia o współpracy między jednostkami administracji
Pojęcie zamówienia
Stosowanie procedury negocjacyjnej w przypadkach nieprzewidzianych w dyrektywie

1       Komisja Wspólnot Europejskich wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że nie dokonując prawidłowej transpozycji do krajowego porządku
prawnego dyrektyw Rady 93/36/EWG z dnia 14 czerwca 1993 r. koordynującej procedury [dotyczącej koordynacji procedur] udzielania
zamówień publicznych na dostawy (Dz.U. L 199, str. 1) oraz 93/37/EWG z dnia 14 czerwca 1993 r. dotyczącej koordynacji procedur
udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane (Dz.U. L 199, str. 54), a w szczególności:
–       wyłączając z zakresu stosowania Ley de Contratos de las Administraciones Públicas (ustawy o zamówieniach udzielanych przez
jednostki administracji publicznej) z dnia 16 czerwca 2000 r., tekst ujednolicony przyjęty przez Real Decreto Legislativo
2/2000 z dnia 16 czerwca 2000 r. (BOE nr 148 z dnia 21 czerwca 2000 r., str. 21775, zwanej dalej „ujednoliconą ustawą”), konkretnie
w art. 1 ust. 3 ujednoliconej ustawy, podmioty prawa prywatnego spełniające warunki wymienione w art. 1 lit. b) akapit drugi
tiret pierwsze drugie i trzecie każdej z wymienionych dyrektyw,
–       wyłączając całkowicie z zakresu stosowania ujednoliconej ustawy, w jej art. 3 ust. 1 lit. c), porozumienia o współpracy zawarte
między jednostkami administracji publicznej a innymi podmiotami publicznymi, w tym porozumienia będące zamówieniami publicznymi
w rozumieniu wyżej wymienionych dyrektyw oraz
–       dopuszczając, na podstawie art. 141 lit. a) oraz art. 182 lit. a) i g) ujednoliconej ustawy, zastosowanie procedury negocjacyjnej
w dwóch przypadkach nieprzewidzianych w wymienionych dyrektywach,
Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom Państwa Członkowskiego, które na nim ciążą na mocy przepisów Traktatu WE oraz obu
dyrektyw.

Ramy prawne

Uregulowania wspólnotowe
2       Artykuł 1 lit. b) dyrektywy 93/37 stanowi:
„»instytucje zamawiające« oznaczają państwo, jednostki samorządu terytorialnego, podmioty prawa publicznego, związki zawarte
przez co najmniej jedną taką jednostkę lub podmiot prawa publicznego.
»Podmiot prawa publicznego« oznacza każdy podmiot:
–       ustanowiony w szczególnym celu zaspokajania potrzeb w interesie ogólnym, który nie ma charakteru przemysłowego lub handlowego,
oraz
–       posiadający osobowość prawną, oraz
–       finansowany w przeważającej części przez państwo, jednostki samorządu terytorialnego lub przez inne podmioty prawa publicznego;
lub jeżeli jego zarząd podlega nadzorowi ze strony tych instytucji; lub jeżeli ponad połowę składu jego organu administracji,
zarządu lub rady nadzorczej stanowią osoby mianowane przez państwo, jednostki samorządu terytorialnego lub przez inne podmioty
prawa publicznego.
[…]”.
3       Przepisy art. 1 lit. b) dyrektywy 93/36 są w swej istocie identyczne.
4       Zgodnie z art. 6 ust. 2–4 dyrektywy 93/36:
„2.      Instytucje zamawiające mogą udzielać zamówień na dostawy w procedurze negocjacyjnej, jeżeli w toku realizacji procedury otwartej
lub ograniczonej wpłynęły nieprawidłowe oferty albo wpłynęły oferty, które nie mogą być przyjęte na mocy przepisów krajowych,
zgodnych z przepisami zawartymi w tytule IV, o ile początkowe warunki zamówienia nie zostały istotnie zmienione. Instytucje
zamawiające publikują w takich wypadkach ogłoszenie o zamówieniu, chyba że włączą do tej procedury negocjacyjnej wszystkie
przedsiębiorstwa, spełniające kryteria art. 20–24, które w toku uprzedniej procedury otwartej lub ograniczonej złożyły oferty
zgodne z formalnymi wymogami procedury przetargowej.
3.      Instytucje zamawiające mogą udzielać zamówień publicznych na dostawy w procedurze negocjacyjnej, bez uprzedniej publikacji
ogłoszenia o przetargu [zamówieniu], w następujących przypadkach:
a)       jeżeli w toku procedury otwartej lub ograniczonej oferty nie wpłynęły lub wpłynęły jedynie oferty nieprawidłowe, pod warunkiem
że początkowe warunki zamówienia nie zostały w sposób istotny zmienione, a sprawozdanie zostało przekazane Komisji;
b)      jeżeli przedmiotem zamówienia są produkty wytwarzane jedynie do celów badań, eksperymentów, studiów lub rozwoju; przepis ten
nie obejmuje produkcji seryjnej mającej na celu osiągnięcie rentowności rynkowej lub pokrycie kosztów badań i rozwoju;
c)      jeżeli z przyczyn technicznych, artystycznych, lub z przyczyn związanych z ochroną praw wyłącznych, produkty będące przedmiotem
dostawy mogą być wytworzone lub dostarczone jedynie przez określonego dostawcę;
d)      w zakresie, w jakim jest to ściśle niezbędne, ze względu na wyjątkowo pilny charakter sprawy związany z wydarzeniami, których
zainteresowane instytucje zamawiające nie mogły przewidzieć, nie mogą być przestrzegane terminy, przewidziane dla procedur
otwartej, ograniczonej lub negocjacyjnej, określone w ust. 2. Okoliczności, na które można się powoływać w celu uzasadnienia
wyjątkowo pilnego charakteru sprawy nie mogą być w żadnym przypadku wywołane przez instytucje zamawiające;
e)      w przypadku dodatkowych dostaw dokonywanych przez pierwotnego dostawcę, których celem jest częściowe zastąpienie dostaw lub
instalacji bieżącego użytku, rozszerzenie istniejących dostaw lub instalacji, w przypadku gdy zmiana dostawcy zobowiązywałaby
instytucję zamawiającą do nabywania materiałów o innych właściwościach technicznych, co powodowałoby niekompatybilność lub
nieproporcjonalnie duże trudności techniczne w użytkowaniu i utrzymaniu. Okres realizacji takich zamówień, a także zamówień
odnawialnych nie może zasadniczo przekraczać trzech lat.
4.      We wszystkich innych przypadkach instytucje zamawiające udzielają zamówień na dostawy w procedurze otwartej lub ograniczonej”.
5       Zgodnie z art. 7 ust. 3 i 4 dyrektywy 93/37:
„3.      Instytucja zamawiająca może udzielić zamówienia na roboty budowlane w procedurze negocjacyjnej bez uprzedniej publikacji ogłoszenia
w następujących przypadkach:
a)      jeżeli w toku procedury otwartej lub ograniczonej oferty nie wpłynęły lub wpłynęły jedynie oferty nieprawidłowe, pod warunkiem
że początkowe warunki zamówienia nie zostały w istotny sposób zmienione, a sprawozdanie zostało przekazane Komisji na jej
wniosek;
b)      jeżeli z przyczyn technicznych, artystycznych lub z przyczyn związanych z ochroną praw wyłącznych roboty budowlane mogą być
wykonane tylko przez określonego wykonawcę;
c)      w zakresie, w jakim jest to ściśle niezbędne, ze względu na wyjątkowo pilny charakter sprawy związany z wydarzeniami, których
zainteresowane instytucje zamawiające nie mogły przewidzieć, nie mogą być dotrzymane terminy, przewidziane dla procedur: otwartej,
ograniczonej lub negocjacyjnej, o których mowa w ust. 2. Okoliczności, na które można się powoływać w celu uzasadnienia wyjątkowo
pilnego charakteru sprawy, nie mogą być w żadnym przypadku wywołane przez instytucje zamawiające;
d)      w przypadku dodatkowych robót budowlanych, nieprzewidzianych ani w projekcie pierwotnie rozważanym, ani w pierwotnie zawartej
umowie, które jednak z uwagi na nieprzewidziane wydarzenia stały się niezbędne do wykonania określonego w nich obiektu budowlanego,
pod warunkiem że zamówienie jest udzielone wykonawcy wykonującemu taki obiekt budowlany:
–       gdy takie roboty budowlane ze względów technicznych i ekonomicznych nie mogą być oddzielone od głównego zamówienia bez istotnej
uciążliwości dla instytucji zamawiających, lub
–       gdy takie roboty budowlane mogą być oddzielone od wykonania pierwotnego zamówienia, lecz są ściśle niezbędne do jego zakończenia.
Jednakże łączna wartość udzielonych zamówień na dodatkowe roboty budowlane nie może przekroczyć 50% wartości głównego zamówienia;
e)      w przypadku nowych robót budowlanych polegających na powtórzeniu podobnych obiektów budowlanych powierzonych przedsiębiorstwu,
któremu te same instytucje zamawiające udzieliły zamówienia, pod warunkiem że roboty te są zgodne z zasadniczym projektem,
stanowiącym przedmiot pierwszego zamówienia, udzielonego zgodnie z procedurami określonymi w ust. 4.
Możliwość zastosowania tej procedury musi być wskazana w zaproszeniu do ubiegania się o realizację pierwszego projektu, a całkowita
wartość zamówienia na kolejne roboty budowlane jest uwzględniana przez instytucję zamawiającą w zakresie stosowania przez
nią przepisów art. 6. Procedura ta może być stosowana wyłącznie w okresie trzech lat od chwili udzielenia pierwotnego zamówienia.
4.      We wszystkich innych przypadkach instytucje zamawiające udzielają zamówień na roboty budowlane w procedurze otwartej lub ograniczonej”.

Uregulowania krajowe
6       Podmiotowy zakres stosowania hiszpańskiego prawodawstwa dotyczącego udzielania zamówień publicznych określony jest w art. 1
ujednoliconej ustawy. Obejmuje on wszystkie jednostki administracji terytorialnej, zarówno państwowe, jak autonomiczne i lokalne.
7       W art. 1 ust. 3 ujednoliconej ustawy dodaje się:
„Zgodnie z przepisami niniejszej ustawy zamówień udzielają również samodzielne jednostki organizacyjne w każdym przypadku,
a inne podmioty prawa publicznego mające osobowość prawną, powiązane z jednostką administracji publicznej i zależne od niej,
o ile odpowiadają następującym warunkom:
a)      zostały ustanowione w szczególnym celu zaspokajania potrzeb w interesie ogólnym, które nie mają charakteru przemysłowego lub
handlowego;
b)      są finansowane w przeważającej części przez jednostki administracji publicznej lub przez inne podmioty prawa publicznego,
lub zarządzanie nimi podlega nadzorowi ze strony tych ostatnich lub ponad połowę składu ich organów administracji, zarządzających
lub pełniących funkcje nadzorcze stanowią osoby mianowane przez jednostki administracji publicznej lub przez inne podmioty
prawa publicznego”.
8       Zgodnie z szóstym przepisem dodatkowym ujednoliconej ustawy, zatytułowanym „Zasady udzielania zamówień w sektorze publicznym”,
„spółki handlowe, w których jednostki administracji publicznej lub ich samodzielne jednostki organizacyjne, albo podmioty
prawa publicznego posiadają – bezpośrednio lub pośrednio – większościowe udziały, przestrzegają przy udzielaniu zamówień zasad
jawności i poszanowania konkurencji, chyba że charakter planowanych działań nie daje się z tymi zasadami pogodzić”.
9       Artykuł 3 ust. 1 lit. c) ujednoliconej ustawy wyłącza z zakresu jej stosowania „porozumienia o współpracy między państwową
administracją ogólną a jednostkami ubezpieczeń społecznych, wspólnotami autonomicznymi, jednostkami lokalnymi, ich samodzielnymi
jednostkami organizacyjnymi i wszelkimi podmiotami publicznymi, a także między tymi jednostkami nawzajem”.
10     Artykuł 141 lit. a) (w zakresie zamówień na roboty budowlane) i art. 182 lit. a) (w zakresie zamówień na dostawy) ujednoliconej
ustawy stanowią, że procedurę negocjacyjną bez uprzedniego ogłoszenia można zastosować, jeżeli nie udało się udzielić zamówienia
w trybie procedury otwartej lub ograniczonej, albo jeżeli kandydaci nie zostali zaproszeni do złożenia oferty, o ile nie zostały
zmienione początkowe warunki zamówienia, z wyjątkiem ceny, którą można podnieść maksymalnie o 10%.
11     Artykuł 182 lit. g) ujednoliconej ustawy wskazuje, że procedurę negocjacyjną bez uprzedniego ogłoszenia można zastosować w postępowaniach
dotyczących zamówień na towary, których jednorodny charakter uznano za niezbędny, aby mogły być wspólnie użytkowane przez
całą administrację, o ile wybór rodzaju towaru, o który chodzi, został dokonany uprzednio i całkowicie niezależnie w drodze
przetargu, zgodnie z przepisami niniejszego tytułu.

Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
12     Uznawszy, że kolejne akty ustawodawcze dokonujące do prawa hiszpańskiego transpozycji dyrektyw 93/36 i 93/37 są z nimi częściowo
niezgodne, Komisja, pismem z dnia 17 września 1997 r., wystosowała do Królestwa Hiszpanii wezwanie do usunięcia uchybienia
oraz, pismem z dnia 24 lipca 2000 r., uzupełniające wezwanie do usunięcia uchybienia.
13     Po notyfikowaniu jej przez władze hiszpańskie ujednoliconej ustawy Komisja uznała niektóre kwestie sporne dotyczące transpozycji
za wyjaśnione.
14     Niemniej, uznawszy, że dyrektywy 93/36 i 93/37 nadal nie zostały prawidłowo przetransponowane do prawa hiszpańskiego, Komisja
w dniu 24 stycznia 2001 r. przesłała Królestwu Hiszpanii uzasadnioną opinię, a w dniu 31 stycznia 2002 r. uzasadnioną opinię
uzupełniającą, wzywając do zastosowania się do nich w terminie dwóch miesięcy od dnia przekazania opinii uzupełniającej.
15     Ponieważ odpowiedź Królestwa Hiszpanii na uzasadnioną opinię uzupełniającą nie usatysfakcjonowała Komisji, postanowiła ona
wnieść niniejszą skargę.

W przedmiocie skargi
16     Komisja podnosi trzy zarzuty na poparcie skargi.
17     Po pierwsze, Komisja zarzuca Królestwu Hiszpanii wyłączenie a priori z zakresu stosowania ujednoliconej ustawy podmiotów prawa
prywatnego, podczas gdy mogą one stanowić podmioty prawa publicznego w rozumieniu art. 1 lit. b) akapit drugi dyrektyw 93/36
i 93/37.
18     Po drugie, Komisja zarzuca Królestwu Hiszpanii wyłączenie z zakresu stosowania ujednoliconej ustawy porozumień o współpracy
zawartych między podmiotami prawa publicznego, podczas gdy porozumienia te mogą stanowić zamówienia publiczne w rozumieniu
dyrektyw 93/36 i 93/37.
19     Po trzecie, Komisja zarzuca Królestwu Hiszpanii dopuszczenie stosowania procedury negocjacyjnej w dwóch przypadkach nieprzewidzianych
w dyrektywach 93/36 i 93/37, to jest w przypadku udzielania zamówień w następstwie postępowań uznanych za bezskuteczne oraz
w przypadku udzielania zamówień na dostawę towarów jednorodnych.

W przedmiocie pierwszego zarzutu, opartego na wyłączeniu z zakresu stosowania ujednoliconej ustawy podmiotów prawa prywatnego
spełniających warunki wymienione w art. 1 lit. b) akapit drugi tiret pierwsze, drugie i trzecie dyrektyw 93/36 i 93/37

Argumentacja stron
20     Zdaniem Komisji, podmiotowy zakres stosowania ujednoliconej ustawy nie pokrywa się z zakresem dyrektyw 93/36 i 93/37, ponieważ
ustawodawstwo krajowe znajduje zastosowanie wyłącznie do podmiotów poddanych prawu publicznemu w rozumieniu hiszpańskiego
systemu prawnego, podczas gdy forma prawna podmiotu nie ma znaczenia z punktu widzenia definicji „podmiotu prawa publicznego”
przyjętej w obu dyrektywach.
21     Powołując się na wyrok z dnia 15 stycznia 1998 r. w sprawie C‑44/96 Mannesmann Anlagenbau Austria i in. (Rec. str. I‑73, pkt 17–35),
Komisja przypomina, że zgodnie ze stanowiskiem Trybunału przez „podmioty prawa publicznego” należy rozumieć podmioty, które
spełniają łącznie trzy warunki wymienione w art. 1 lit. b) akapit drugi dyrektywy 93/37.
22     Opierając się na orzecznictwie Trybunału (w szczególności na wyrokach: z dnia 20 września 1988 r. w sprawie 31/87 Beentjes,
Rec. str. 4635 i z dnia 10 listopada 1998 r. w sprawie C‑360/96 BFI Holding, Rec. str. I‑6821), Komisja utrzymuje, że pojęciu
instytucji zamawiającej zdefiniowanemu w art. 1 dyrektyw 93/36 i 93/37 należy nadać wykładnię funkcjonalną.
23     Co więcej, Komisja podnosi, że wykładnia pojęcia „podmiotu prawa publicznego”, jaką nadał mu rząd hiszpański, powoduje utratę
autonomicznego charakteru tego pojęcia, które jako termin wspólnotowy powinno być interpretowane jednolicie w całej Wspólnocie.
24     Rząd hiszpański opowiada się za literalną wykładnią pojęcia „podmiotu prawa publicznego”. Utrzymuje, że dyrektywy 93/36 i 93/37
nie włączają w jego zakres spółek handlowych kontrolowanych przez władze publiczne. Na poparcie tej argumentacji rząd hiszpański
wskazuje dyrektywę Rady 93/38/EWG z dnia 14 czerwca 1993 r. koordynującą [dotyczącą koordynacji] procedury udzielania zamówień
publicznych przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji (Dz.U. L 199,
str. 84), która wprowadza rozróżnienie między pojęciem „podmiotu prawa publicznego”, identycznym w dyrektywach dotyczących
zamówień publicznych, a pojęciem „przedsiębiorstwa publicznego”, którego definicja odpowiada definicji publicznej spółki handlowej.
25     Ponadto rząd hiszpański odrzuca wszelkie rozwiązania o charakterze generalnym. Utrzymuje, że ostateczne wyznaczenie granic
pojęcia „podmiotu prawa publicznego” wymaga uprzedniego zdefiniowania pojęć „potrzeb w interesie ogólnym” oraz, przede wszystkim,
„braku charakteru przemysłowego lub handlowego” tych potrzeb, poprzez szczegółowe badanie sytuacji każdego podmiotu.
26     Komisja odpowiada, że dyrektywa 93/38 jest uregulowaniem szczególnym oraz że jej wyjątkowy charakter nie pozwala, by powoływać
się na nią przy dokonywaniu wykładni przepisów o charakterze ogólnym, w tym przypadku dyrektyw 93/36 i 93/37.

Ocena Trybunału
27     Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem „podmiot prawa publicznego”, pojęcie z zakresu prawa wspólnotowego,
któremu trzeba nadać wykładnię autonomiczną i jednolitą w całej Wspólnocie, zdefiniowany jest z funkcjonalnego punktu widzenia
jedynie poprzez trzy warunki o charakterze łącznym, wymienione w art. 1 lit. b) akapit drugi dyrektyw 93/36 i 93/37 (zob.
podobnie wyżej powołany wyrok w sprawie Mannesmann Anlagenbau Austria i in., pkt 20 i 21; wyroki: z dnia 12 grudnia 2002 r.
w sprawie C‑470/99 Universale‑Bau i in., Rec. str. I‑11617, pkt 51–53; z dnia 15 maja 2003 r. w sprawie C‑214/00 Komisja przeciwko
Hiszpanii, Rec. str. I‑4667, pkt 52 i 53 oraz z dnia 16 października 2003 r. w sprawie C‑283/00 Komisja przeciwko Hiszpanii,
Rec. str. I‑11697, pkt 69).
28     Stąd, w celu rozstrzygnięcia kwestii ewentualnego uznania podmiotu prawa prywatnego za podmiot prawa publicznego w rozumieniu
dyrektyw 93/36 i 93/37, należy zbadać jedynie, czy podmiot ten spełnia łącznie trzy warunki wymienione w art. 1 lit. b) akapit
drugi wspomnianych dyrektyw, natomiast prywatnoprawny charakter owego podmiotu nie stanowi kryterium mogącego samodzielnie
wykluczyć uznanie go za instytucję zamawiającą w rozumieniu tych dyrektyw (wyżej powołany wyrok z dnia 15 maja 2003 r. w sprawie
Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 54, 55 i 60).
29     Trybunał sprecyzował ponadto, że wykładnia ta nie oznacza pominięcia przemysłowego lub handlowego charakteru potrzeb w interesie
ogólnym zaspokajanych przez ów podmiot, gdyż kwestia ta musi być brana pod uwagę celem określenia, czy spełnia on warunek
wskazany w art. 1 lit. b) akapit drugi tiret pierwsze dyrektyw 93/36 i 93/37 (zob. podobnie wyżej powołany wyrok z dnia 16 października
2003 r. w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 75).
30     Wniosku tego nie podważa także brak bezpośredniego odniesienia w dyrektywach 93/36 i 93/37 do szczególnej kategorii „przedsiębiorstw
publicznych”, choć stosuje je dyrektywa 93/38 (zob. wyżej powołany wyrok z dnia 16 października 2003 r. w sprawie Komisja
przeciwko Hiszpanii, pkt 76).
31     Jak zatem wynika z powyższego, prawodawstwo hiszpańskie stanowi niepoprawną transpozycję pojęcia „instytucji zamawiającej”
zawartego w art. 1 lit. b) dyrektyw 93/36 i 93/37, ponieważ wyłącza ze swego zakresu stosowania podmioty prawa prywatnego,
mimo że mogą one spełniać warunki wymienione w art. 1 lit. b) akapit drugi tiret pierwsze, drugie i trzecie wspomnianych dyrektyw.
32     W związku z powyższym pierwszy zarzut Komisji należy uznać za zasadny.

W przedmiocie drugiego zarzutu, opartego na wyłączeniu z zakresu stosowania ujednoliconej ustawy porozumień o współpracy zawartych
między podmiotami prawa publicznego

Argumentacja stron
33     Komisja stwierdza, że ujednolicona ustawa wyłącza z zakresu swego stosowania porozumienia o współpracy między państwową administracją
ogólną a jednostkami ubezpieczeń społecznych, wspólnotami autonomicznymi, jednostkami lokalnymi, ich samodzielnymi jednostkami
organizacyjnymi i wszelkimi podmiotami publicznymi, a także między tymi jednostkami nawzajem. Jej zdaniem, tego rodzaju całkowite
wyłączenie stanowi nieprawidłową transpozycję dyrektyw 93/36 i 93/37, ponieważ niektóre z tych porozumień mogą mieć charakter
zamówień publicznych podlegających przepisom tych dyrektyw.
34     Utrzymuje ona, że dyrektywy 93/36 i 93/37 nie przewidują takiego wyłączenia.
35     Komisja przywołuje definicję zamówienia zawartą w art. 1 lit. a) dyrektyw 93/36 i 93/37 oraz orzecznictwo Trybunału, zgodnie
z którym ustalenie, czy rzeczywiście chodzi o zamówienie, wymaga zbadania istnienia umowy między dwiema oddzielnymi osobami
(wyrok z dnia 18 listopada 1999 r. w sprawie C‑107/98 Teckal, Rec. str. I‑8121, pkt 49). Jej zdaniem, biorąc pod uwagę powyższe
okoliczności, można uznać, że porozumienia o współpracy między jednostkami administracji mogą stanowić zamówienia w rozumieniu
dyrektyw 93/36 i 93/37.
36     Rząd hiszpański podkreśla, że porozumienia są dla podmiotów prawa publicznego zwykłym sposobem regulowania wzajemnych stosunków.
Podnosi on, iż stosunki te znajdują się poza właściwym obszarem zamówień publicznych. Ponadto rząd hiszpański podaje w wątpliwość
zasadność wyżej powołanego wyroku w sprawie Teckal, utrzymując, że zasada wyrażona w art. 6 dyrektywy Rady 92/50/EWG z dnia
18 czerwca 1992 r. odnoszącej się do koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na usługi (Dz.U. L 209, str. 1)
jest w sposób dorozumiany zawarta w pozostałych dyrektywach z zakresu zamówień publicznych.

Ocena Trybunału
37     Zgodnie z definicjami zawartymi w art. 1 lit. a) dyrektyw 93/36 i 93/37 zamówienie publiczne na dostawy lub roboty budowlane
występuje wtedy, gdy istnieje umowa o charakterze odpłatnym, zawarta na piśmie między dostawcą lub wykonawcą a instytucją
zamawiającą w rozumieniu art. 1 lit. b) tych dyrektyw, której przedmiotem jest kupno towarów lub wykonanie określonego rodzaju
robót budowlanych.
38     Zgodnie z art. 1 lit. a) dyrektywy 93/36 wystarczy w zasadzie, by zamówienie zostało udzielone przez jednostkę samorządu terytorialnego
osobie z prawnego punktu widzenia odrębnej od tej jednostki. Odmienna sytuacja może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy jednostka
samorządu terytorialnego sprawuje nad tą osobą kontrolę, podobną do sprawowanej nad własnymi służbami i gdy jednocześnie osoba
ta wykonuje przede wszystkim zadania na rzecz jednostki lub jednostek samorządu, którym podlega (wyżej powołany wyrok w sprawie
Teckal, pkt 50).
39     Biorąc pod uwagę identyczność elementów definicji zamówienia w dyrektywach 93/36 i 93/37, wyjąwszy sam przedmiot zamówienia,
należy rozwiązanie przyjęte w wyżej powołanym wyroku w sprawie Teckal zastosować do porozumień między jednostkami administracji
objętych dyrektywą 93/37.
40     Stąd prawodawstwo hiszpańskie będące przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, które wyłącza a priori z zakresu stosowania ujednoliconej
ustawy stosunki między jednostkami administracji publicznej, ich jednostkami organizacyjnymi i, ogólnie, między podmiotami
prawa publicznego niemającymi charakteru handlowego, niezależnie od natury tych stosunków, stanowi nieprawidłową transpozycję
dyrektyw 93/36 i 93/37.
41     W związku z powyższym drugi zarzut Komisji należy uznać za zasadny.

W przedmiocie trzeciego zarzutu, opartego na dopuszczeniu w ujednoliconej ustawie procedury negocjacyjnej w dwóch przypadkach
nieprzewidzianych w dyrektywach 93/36 i 93/37
42     Komisja uważa, że ujednolicona ustawa dopuszcza zastosowanie procedury negocjacyjnej w dwóch przypadkach, w których nie przewidują
tego dyrektywy 93/36 i 93/37: w przypadku udzielania zamówień w następstwie postępowań uznanych za bezskuteczne oraz w przypadku
udzielania zamówień na dostawę towarów jednorodnych.

W przedmiocie pierwszej części trzeciego zarzutu, dotyczącej udzielania zamówień w następstwie postępowań uznanych za bezskuteczne
Argumentacja stron
43     Komisja uznaje, że dopuszczając podniesienie początkowej ceny oferty, mogące dochodzić do 10% w stosunku do ceny przyjętej
w uprzedniej procedurze otwartej lub ograniczonej, art. 141 lit. a) oraz art. 182 lit. a) ujednoliconej ustawy stoją w sprzeczności
z przepisami dyrektyw 93/36 i 93/37, ponieważ zezwalają na istotną zmianę początkowych warunków zamówienia, a mianowicie ceny.
44     Komisja podnosi, że lista przypadków, w których można stosować procedurę negocjacyjną, ma charakter zamknięty. Stąd, jej zdaniem,
wykładnia pojęcia „zmiany w sposób nieistotny” powinna mieć charakter zawężający.
45     Rząd hiszpański zarzuca Komisji brak wskazania, jaką zmianę ceny należy uważać za istotną, a jaka nie zasługuje na taką kwalifikację.
Wyjaśnia on, że ze względów bezpieczeństwa prawnego ustawodawca hiszpański przekształcił niejasne sformułowanie „zmiana początkowych
warunków zamówienia w sposób nieistotny” w pojęcie o charakterze jednoznacznym.
46     W odpowiedzi Komisja twierdzi, że w ramach skargi o stwierdzenie uchybienia nie ma obowiązku ani określać granic naruszenia,
ani wskazywać środków prowadzących do usunięcia zarzucanego uchybienia. Podnosi ponadto, że działalność ustawodawcy krajowego
zmierzająca do sprecyzowania pojęć używanych przez dyrektywę nie może prowadzić do jej niestosowania.
Ocena Trybunału
47     Jak wynika w szczególności z dwunastego motywu dyrektywy 93/36 oraz ósmego motywu dyrektywy 93/37, procedura negocjacyjna
ma charakter wyjątkowy i może być stosowana jedynie w przypadkach określonych enumeratywnie. Zgodnie z powyższym art. 6 ust. 3
lit. a) dyrektywy 93/36 i art. 7 ust. 3 lit. a) dyrektywy 93/37 wymieniają w sposób zamknięty przypadki, w których można stosować
procedurę negocjacyjną bez uprzedniej publikacji ogłoszenia.
48     Zgodnie z orzecznictwem odstępstwa od zasad służących zapewnieniu skuteczności praw, jakie Traktat przyznaje w zakresie zamówień
publicznych, należy interpretować ściśle (wyroki: z dnia 18 maja 1995 r. w sprawie C‑57/94 Komisja przeciwko Włochom, Rec.
str. I‑1249, pkt 23 oraz z dnia 28 marca 1996 r. w sprawie C‑318/94 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. str. I‑1949, pkt 13).
Państwom Członkowskim nie wolno zatem dopuszczać stosowania procedury negocjacyjnej w przypadkach nieprzewidzianych w dyrektywach
93/36 i 93/37 ani dodawać nowych warunków w przypadkach wyraźnie w nich przewidzianych, w sposób, który powodowałby ułatwienie
stosowania takiej procedury, gdyż prowadziłoby to do pozbawienia tych dyrektyw skuteczności.
49     Jest zaś niezaprzeczalne w niniejszym przypadku, że dopuszczając stosowanie procedury negocjacyjnej, gdy zamówienie nie zostało
udzielone w drodze procedury otwartej lub ograniczonej albo gdy kandydaci nie zostali dopuszczeni do składania ofert, o ile
nie zostały zmienione początkowe warunki zamówienia – z wyjątkiem ceny, którą można podnieść maksymalnie o 10% – art. 141
lit. a) i art. 182 lit. a) ujednoliconej ustawy ustanawiają właśnie warunek dodatkowy w stosunku do wyżej wymienionych przepisów
dyrektyw 93/36 i 93/37, ograniczający zakres ich stosowania i osłabiający ich wyjątkowy charakter. Warunku takiego nie można
bowiem traktować jako zmiany w sposób nieistotny początkowych warunków zamówienia, o której mowa w art. 6 ust. 3 lit. a) dyrektywy
93/36 i art. 7 ust. 3 lit. a) dyrektywy 93/37.
50     W związku z powyższym należy stwierdzić, że art. 141 lit. a) i art. 182 lit. a) ujednoliconej ustawy stanowią nieprawidłową
transpozycję przepisów art. 6 ust. 3 lit. a) dyrektywy 93/36 i art. 7 ust. 3 lit. a) dyrektywy 93/37.

W przedmiocie drugiej części trzeciego zarzutu, dotyczącej udzielania zamówień na dostawy towarów jednorodnych
Argumentacja stron
51     Komisja podnosi, że procedura określona w art. 182 lit. g) ujednoliconej ustawy narusza przepisy art. 6 ust. 2 i 3 dyrektywy
93/36 zawierającego wyliczenie przypadków stosowania procedury negocjacyjnej.
52     W niniejszej sprawie przepisy hiszpańskie przewidują stosowanie procedury negocjacyjnej bez uprzedniego ogłoszenia w odniesieniu
do towarów, których jednorodny charakter uznano za niezbędny, aby mogły być wspólnie użytkowane przez całą administrację.
Zastosowanie tej procedury jest dopuszczalne, o ile wybór rodzaju towaru został dokonany uprzednio i całkowicie niezależnie
w drodze przetargu.
53     Rząd hiszpański utrzymuje, że przetargi mające na celu wybór rodzaju towaru mają charakter zamówień ramowych.
54     Co więcej, rząd ten twierdzi, że wspomniane przetargi nie różnią się w niczym od zamówień udzielanych w trybie porozumień
lub umów ramowych przewidzianych w innym przepisie ujednoliconej ustawy, do którego Komisja nie zgłosiła uwag. Wnioskuje on
zatem, że przepis ten jest zgodny z dyrektywami dotyczącymi zamówień publicznych.
55     Przytoczywszy definicję umów ramowych, Komisja stwierdziła, że nie podlegają one przepisom dyrektywy 93/36.
Ocena Trybunału
56     Co się tyczy udzielania zamówień na dostawy towarów jednorodnych, o których mowa w art. 182 lit. g) ujednoliconej ustawy,
procedura negocjacyjna może być stosowana wyłącznie w przypadkach określonych enumeratywnie w art. 6 ust. 2 i 3 dyrektywy
93/36. Poza tym, ustęp 4 tego artykułu stanowi, że „we wszystkich innych przypadkach instytucje zamawiające udzielają zamówień
na dostawy w procedurze otwartej lub ograniczonej”.
57     Tymczasem omawiany przepis, wprowadzony przez ustawodawcę hiszpańskiego, nie odpowiada ani przypadkowi opisanemu w art. 6
ust. 2, ani żadnej z pięciu sytuacji wymienionych w ust. 3 tego artykułu, w których wyraźnie dopuszczone jest zastosowanie
procedury negocjacyjnej bez uprzedniej publikacji ogłoszenia o zamówieniu. Należy ponadto podkreślić, że pojęcie „umowy ramowej”
nie wchodzi w zakres stosowania tych przepisów.
58     Co więcej, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepisy dopuszczające odstępstwa od zasad mających na celu zapewnienie skuteczności
praw, jakie Traktat przyznaje w zakresie zamówień publicznych, należy interpretować ściśle (wyrok z dnia 17 listopada 1993 r.
w sprawie C‑71/92 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. str. I‑5923, pkt 36). Stąd to do Państw Członkowskich należy wykazanie,
że ich ustawodawstwo stanowi dokładną transpozycję sytuacji wyraźnie przewidzianych w dyrektywie. W niniejszej sprawie zaś
rząd hiszpański takiego dowodu nie dostarczył.
59     Zatem, ponieważ omawiane przepisy dopuszczają stosowanie procedury negocjacyjnej bez uprzedniego ogłoszenia w odniesieniu
do towarów, których jednorodny charakter uznano za niezbędny, aby mogły być wspólnie użytkowane przez całą administrację,
o ile wybór rodzaju towaru został dokonany uprzednio i całkowicie niezależnie w drodze przetargu, stanowi ono nieprawidłową
transpozycję art. 6 ust. 2 i 3 dyrektywy 93/36.
60     W związku z powyższym trzeci zarzut Komisji należy uznać za zasadny.
61     Na podstawie powyższych rozważań należy stwierdzić, że nie dokonując prawidłowej transpozycji do krajowego porządku prawnego
dyrektyw 93/36 i 93/37, a w szczególności:
–       wyłączając z zakresu stosowania ujednoliconej ustawy, konkretnie w jej art. 1 ust. 3, podmioty prawa prywatnego spełniające
warunki wymienione w art. 1 lit. b) akapit drugi tiret pierwsze, drugie i trzecie każdej z tych dyrektyw,
–       wyłączając całkowicie z zakresu stosowania ujednoliconej ustawy, konkretnie w jej art. 3 ust. 1 lit. c), porozumienia o współpracy
zawarte między jednostkami administracji publicznej a innymi podmiotami publicznymi, w tym porozumienia będące zamówieniami
publicznymi w rozumieniu wyżej wymienionych dyrektyw,
–       dopuszczając, na podstawie art. 141 lit. a) oraz art. 182 lit. a) i g) ujednoliconej ustawy, zastosowanie procedury negocjacyjnej
w dwóch przypadkach nieprzewidzianych w wymienionych dyrektywach,
Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom Państwa Członkowskiego, które na nim ciążą na mocy tych dyrektyw.

W przedmiocie kosztów
62     Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
Komisja wniosła o obciążenie Królestwa Hiszpanii kosztami postępowania, a Królestwo Hiszpanii przegrało sprawę, należy obciążyć
je kosztami postępowania.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
1)
Nie dokonując prawidłowej transpozycji do krajowego porządku prawnego dyrektyw Rady 93/36/EWG z dnia 14 czerwca 1993 r. koordynującej
procedury [dotyczącej koordynacji procedur] udzielania zamówień publicznych na dostawy i 93/37/EWG z dnia 14 czerwca 1993 r.
dotyczącej koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, a w szczególności:
–
wyłączając z zakresu stosowania Ley de Contratos de las Administraciones Públicas (ustawy o zamówieniach udzielanych przez
jednostki administracji publicznej) z dnia 16 czerwca 2000 r., tekst ujednolicony przyjęty przez Real Decreto Legislativo
2/2000 z dnia 16 czerwca 2000 r., konkretnie w jej art. 1 ust. 3, podmioty prawa prywatnego spełniające warunki wymienione
w art. 1 lit. b) akapit drugi tiret pierwsze, drugie i trzecie każdej z tych dyrektyw,
–
wyłączając całkowicie z zakresu stosowania tej ustawy, konkretnie w jej art. 3 ust. 1 lit. c), porozumienia o współpracy zawarte
między jednostkami administracji publicznej a innymi podmiotami publicznymi, w tym porozumienia będące zamówieniami publicznymi
w rozumieniu wyżej wymienionych dyrektyw oraz
–
dopuszczając, na podstawie art. 141 lit. a) oraz art. 182 lit. a) i g) wymienionej ustawy, zastosowanie procedury negocjacyjnej
w dwóch przypadkach nieprzewidzianych w wymienionych dyrektywach,
Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom Państwa Członkowskiego, które na nim ciążą na mocy wymienionych dyrektyw.
2)      Królestwo Hiszpanii zostaje obciążone kosztami.
Podpisy
*
Język postępowania: hiszpański.