CELEX: 62005CJ0388
Niet-nakoming
Instandhouding van natuurlijke habitats
Wilde flora en fauna
Specialebeschermingszone ‚Valloni e steppe pedegarganiche’

De Commissie van de Europese Gemeenschappen verzoekt het Hof vast te stellen dat de Italiaanse Republiek
–        vóór 28 december 1998, de dag waarop de specialebeschermingszone (hierna: „SBZ”) „Valloni e steppe pedegarganiche” is aangewezen,
de verplichtingen niet is nagekomen die op haar rusten krachtens artikel 4, lid 4, van richtlijn 79/409/EEG van de Raad van
2 april 1979 inzake het behoud van de vogelstand (PB L 103, blz. 1; hierna: „vogelrichtlijn”), aangezien zij niet de passende
maatregelen heeft genomen om vervuiling en verslechtering van de habitats te voorkomen, alsmede om te voorkomen dat de in
het wild levende vogels worden gestoord, voor zover deze van wezenlijke invloed zijn, in verband met het plan „territoriaal
pact” en de daarin vastgestelde projecten, die een invloed konden hebben op de habitats en de soorten binnen het belangrijk
vogelgebied, ook Important Bird Area (hierna: „IBA”) genoemd, opgenomen onder nr. 94 op de IBA-lijst van 1989 als „Promontorio
del Gargano”, en onder nr. 129 op de IBA-lijst van 1998 als „Promontorio del Gargano”, en die daadwerkelijk de verslechtering
van de habitats hebben veroorzaakt en de in het wild levende vogels binnen dat gebied hebben gestoord;
–        na 28 december 1998, de dag waarop de SBZ „Valloni e steppe pedegarganiche” is aangewezen, de verplichtingen niet is nagekomen
die op haar rusten krachtens de artikelen 6, leden 2 tot en met 4, en 7 van richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992
inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna (PB L 206, blz. 7; hierna: „habitatrichtlijn”),
voor zover zij:
–        in strijd met artikel 6, lid 2, van die richtlijn, niet de passende maatregelen heeft getroffen om er in de SBZ „Valloni e
steppe pedegarganiche” voor te zorgen dat de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats van soorten niet verslechtert
en er geen storende factoren optreden voor de soorten waarvoor die SBZ is aangewezen, met betrekking tot de door het „territoriaal
pact” voorziene projecten die reeds zijn uitgevoerd en die de oorzaak zijn van de verslechtering van de kwaliteit van de natuurlijke
habitats en de habitats van soorten alsmede van de storende factoren voor de soorten waarvoor dat gebied is aangewezen;
–        in strijd met artikel 6, lid 3, van die richtlijn, geen effectbeoordeling ex ante heeft uitgevoerd overeenkomstig de in dat
artikel neergelegde voorwaarden, met betrekking tot de door het „territoriaal pact” voorziene projecten die reeds zijn uitgevoerd
en die significante gevolgen konden hebben voor de SBZ „Valloni e steppe pedegarganiche”;
–        in strijd met artikel 6, lid 4, van die richtlijn, niet de procedure heeft toegepast op basis waarvan een project kan worden
gerealiseerd ondanks negatieve conclusies van de beoordeling van de gevolgen voor het gebied, bij ontstentenis van alternatieve
oplossingen, om dwingende redenen van groot openbaar belang, met inbegrip van redenen van sociale of economische aard, of
argumenten die verband houden met de gezondheid van de mens en de openbare veiligheid, of met voor het milieu wezenlijke gunstige
effecten, of, na advies van de Commissie, met andere dwingende redenen van groot openbaar belang, en de Commissie niet alle
compenserende maatregelen heeft meegedeeld die zijn genomen om te waarborgen dat de algehele samenhang van Natura 2000 bewaard
blijft, met betrekking tot de in het „territoriaal pact” opgenomen projecten die – ondanks hun invloed op de SBZ „Valloni
e steppe pedegarganiche” – zijn goedgekeurd om te strijden tegen de socio-economische crisis en de werkloosheid in de regio
van Manfredonia.

Toepasselijke bepalingen

Gemeenschapsregeling
Artikel 4 van de vogelrichtlijn luidt:
„1.      Voor de leefgebieden van de in bijlage I vermelde soorten worden specialebeschermingsmaatregelen getroffen, opdat deze soorten
daar waar zij nu voorkomen, kunnen voortbestaan en zich kunnen voortplanten.
[...]
De lidstaten wijzen met name de naar aantal en oppervlakte voor de instandhouding van deze soorten meest geschikte gebieden
als specialebeschermingszones aan, waarbij rekening wordt gehouden met de bescherming die deze soorten in de geografische
zee‑ en landzone waar deze richtlijn van toepassing is, behoeven.
2.      De lidstaten nemen soortgelijke maatregelen ten aanzien van de niet in bijlage I genoemde en geregeld voorkomende trekvogels,
waarbij rekening wordt gehouden met de behoeften van het gebied van bescherming in de geografische zee‑ en landzone waar deze
richtlijn van toepassing is, ten aanzien van hun broed‑, rui‑ en overwinteringsgebieden en rustplaatsen in hun trekzones.
Met het oog hierop besteden de lidstaten zelf bijzondere aandacht aan de bescherming van watergebieden en in het bijzonder
aan de watergebieden van internationale betekenis.
[...]
4.      De lidstaten nemen passende maatregelen om vervuiling en verslechtering van de woongebieden in de in de leden 1 en 2 bedoelde
beschermingszones te voorkomen, alsmede om te voorkomen dat de vogels aldaar worden gestoord, voor zover deze vervuiling,
verslechtering en storing, gelet op de doelstellingen van dit artikel, van wezenlijke invloed zijn. Ook buiten deze beschermingszones
zetten de lidstaten zich in om vervuiling en verslechtering van de woongebieden te voorkomen.”
Artikel 6, lid 2, van de habitatrichtlijn bepaalt:
„De lidstaten treffen passende maatregelen om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats
van soorten in de specialebeschermingszones niet verslechtert en er geen storende factoren optreden voor de soorten waarvoor
de zones zijn aangewezen voor zover die factoren, gelet op de doelstellingen van deze richtlijn een significant effect zouden
kunnen hebben.”
Artikel 6, lid 3, van de habitatrichtlijn voert een procedure in voor de beoordeling van de gevolgen voor de beschermde gebieden
van de plannen of projecten die deze gebieden kunnen aantasten, terwijl artikel 6, lid 4, van die richtlijn voorziet in de
vaststelling, onder bepaalde voorwaarden, van compenserende maatregelen wanneer een plan of project moet worden gerealiseerd
ondanks negatieve conclusies van de beoordeling van de gevolgen voor het betrokken gebied.
In artikel 7 van de habitatrichtlijn is bepaald dat de uit artikel 6, leden 2 tot en met 4, van die richtlijn voortvloeiende
verplichtingen „in de plaats [komen] van de verplichtingen die voortvloeien uit artikel 4, lid 4, eerste zin, van [de vogelrichtlijn],
voor wat betreft de specialebeschermingszones die overeenkomstig artikel 4, lid 1, van die richtlijn zijn aangewezen of bij
analogie overeenkomstig artikel 4, lid 2, van die richtlijn zijn erkend, zulks vanaf de datum van toepassing van de onderhavige
richtlijn, dan wel vanaf de datum van de aanwijzing of erkenning door een lidstaat overeenkomstig [de vogelrichtlijn], indien
deze datum later valt”.

Aan het geding ten grondslag liggende feiten en precontentieuze procedure
In februari 2001 heeft de Lega Italiana Protezione Uccelli (Italiaanse vereniging voor de vogelbescherming) bij de Commissie
een klacht ingediend, volgens welke het geografische gebied „Valloni e steppe pedegarganiche”, dat op 28 december 1998 als
SBZ is aangewezen, het voorwerp was van talrijke, reeds voltooide of nog in uitvoering zijnde, industriële en bouwwerkzaamheden
die schade toebrachten aan de natuurlijke habitat en aan het behoud van talrijke soorten wilde vogels die wonen in of vliegen
door dat gebied.
Bij brief van 22 augustus 2001 heeft de Commissie de Italiaanse Republiek verzocht om inlichtingen over de binnen die SBZ
uitgevoerde en geplande werkzaamheden, met name die betreffende het „territoriaal pact” voor de industriële ontwikkeling van
de regio van Manfredonia, dat is gesloten door de Regione Puglia en de gemeente Manfredonia.
De Italiaanse autoriteiten hebben geantwoord bij brieven van de permanente vertegenwoordiging van de Italiaanse Republiek
bij de Europese Unie van 6 december 2001 en 15 februari 2002 en bij brief van de Regione Puglia van 13 februari 2003.
Bij brief van 19 december 2003 heeft de Commissie de Italiaanse Republiek aangemaand haar opmerkingen in te dienen binnen
een termijn van twee maanden vanaf de betekening van die brief.
Aangezien deze lidstaat die brief niet heeft beantwoord, heeft de Commissie hem op 9 juli 2004 een met redenen omkleed advies
gestuurd.
De Italiaanse Republiek heeft dit advies beantwoord bij brief van 9 november 2004, waarin zij te kennen gaf dat zij spoedig
op de bezwaren van de Commissie zou antwoorden.
Aangezien een ander antwoord is uitgebleven, heeft de Commissie het onderhavige beroep ingesteld.
De Commissie heeft evenwel afstand gedaan van haar vorderingen inzake schending van artikel 6, leden 3 en 4, van de habitatrichtlijn,
zodat deze niet meer hoeven te worden onderzocht.

Beroep

Argumenten van partijen
De Commissie betoogt dat het „territoriaal pact” voor de industriële ontwikkeling van de regio van Manfredonia in maart 1998
is goedgekeurd, en dat de daarin vervatte projecten onmiddellijk zijn begonnen, waarbij schade is toegebracht aan het behoud
van talrijke beschermde vogelsoorten die wonen in of vliegen door het geografische gebied „Valloni e steppe pedegarganiche”,
dat op 28 december 1998 als SBZ is aangewezen. Overigens worden die projecten nog steeds uitgevoerd.
Dit „territoriaal pact” is goedgekeurd zonder dat maatregelen zijn genomen om vervuiling en verslechtering van de habitats
te voorkomen en te voorkomen dat de vogels in het gebied „Valloni e steppe pedegarganiche” worden gestoord, en zonder een
voorafgaande beoordeling van de gevolgen voor dat gebied.
De Italiaanse Republiek erkent dat het „territoriaal pact” in maart 1998 is goedgekeurd zonder voorafgaande beoordeling van
de gevolgen ervan voor het gebied „Valloni e steppe pedegarganiche”. Zij geeft toe dat de industriële vestiging een rechtstreekse
invloed heeft gehad op de verdwijning van een natuurlijke habitat van communautair belang uit dat gebied.

Beoordeling door het Hof
Situatie vóór de aanwijzing van het geografische gebied „Valloni e steppe pedegarganiche” als SBZ
Volgens artikel 4, lid 4, van de vogelrichtlijn moeten de lidstaten passende maatregelen nemen om vervuiling en verslechtering
van de habitats te voorkomen, alsmede om te voorkomen dat de vogels worden gestoord, voor zover zulks gelet op de doelstellingen
van dat artikel, van wezenlijke invloed is.
Uit de rechtspraak van het Hof volgt dat de lidstaten ook dan aan de verplichtingen van met name artikel 4, lid 4, van de
vogelrichtlijn moeten voldoen, wanneer het betrokken gebied niet als SBZ is aangewezen, maar dat wel had moeten gebeuren (zie
arrest van 18 maart 1999, Commissie/Frankrijk, C‑166/97, Jurispr. blz. I‑1719, punt 38).
In dit verband heeft het Hof geoordeeld dat de IBA-lijst, hoewel niet verbindend voor de betrokken lidstaten, wel elementen
van wetenschappelijk bewijs bevat die het Hof in staat stellen te beoordelen, in hoeverre een lidstaat zijn verplichting is
nagekomen om de naar aantal en oppervlakte voor de instandhouding van de beschermde soorten meest geschikte gebieden als SBZ
aan te wijzen (zie met name arrest van 7 december 2000, Commissie/Frankrijk, C‑374/98, Jurispr. blz. I‑10799, punt 25).
Vaststaat dat het geografische gebied „Valloni e steppe pedegarganiche”, dat in de Regione Puglia, en meer bepaald in de gemeente
Manfredonia, ligt, zeldzame soorten wilde vogels voorkomen, zodat het in 1989 is aangewezen als IBA, onder de benaming „Promontorio
del Gargano”, door BirdLife International. Het is overigens ook als IBA aangewezen op de IBA-lijst van 1998.
Bijgevolg blijkt dat dit gebied vóór 28 december 1998 had moeten zijn aangewezen als SBZ.
Bovendien staat buiten kijf dat de verwezenlijking van de industriële vestiging in het kader van het „territoriaal pact” heeft
geleid tot de teloorgang van een deel van het gebied „Valloni e steppe pedegarganiche” dat in een goede staat van instandhouding
was, waarbij schade is toegebracht aan het behoud van verscheidene beschermde vogelsoorten die in dat gebied voorkomen.
Bijgevolg dient te worden vastgesteld dat de Italiaanse Republiek vóór 28 december 1998 de verplichtingen niet is nagekomen
die op haar rusten krachtens artikel 4, lid 4, van de vogelrichtlijn en dat het beroep van de Commissie moet worden aanvaard
op dit punt.
Situatie na de aanwijzing van het geografische gebied „Valloni e steppe pedegarganiche” als SBZ
Opgemerkt moet worden dat, wat de als SBZ aangewezen gebieden betreft, artikel 7 van de habitatrichtlijn bepaalt dat de uit
artikel 4, lid 4, van de vogelrichtlijn voortvloeiende verplichtingen met name zijn vervangen door de verplichtingen die uit
artikel 6, lid 2, van de habitatrichtlijn voortvloeien, zulks vanaf de datum van toepassing van deze laatste richtlijn, dan
wel vanaf de datum van de aanwijzing overeenkomstig de vogelrichtlijn, indien deze datum later valt (zie arrest van 13 juni
2002, Commissie/Ierland, C‑117/00, Jurispr. blz. I‑5335, punt 25).
Aangezien het gebied „Valloni e steppe pedegarganiche” op 28 december 1998 als SBZ is aangewezen, volgt daaruit dat in casu
artikel 6, lid 2, van de habitatrichtlijn sinds die datum toepassing vindt op dat gebied.
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat artikel 6, lid 2, van de habitatrichtlijn, evenals artikel 4, lid 4, eerste volzin,
van de vogelrichtlijn, de lidstaten verplicht passende maatregelen te nemen om in de overeenkomstig lid 1 van dit laatste
artikel aangewezen SBZ ervoor te zorgen dat de kwaliteit van de habitats niet verslechtert en er geen storende factoren optreden
die de soorten waarvoor de SBZ zijn aangewezen, wezenlijk raken (zie in die zin arrest Commissie/Ierland, reeds aangehaald,
punt 26).
Blijkens het dossier is de in punt 22 van het onderhavige arrest beschreven situatie na 28 december 1998 blijven voortbestaan.
In dit verband dient eraan te worden herinnerd dat de Regione Puglia, teneinde de door de Commissie in een nota van 7 juli
2004 gemaakte bezwaren te beantwoorden, te kennen heeft gegeven dat zij rekening hield met de noodzaak om passende compenserende
maatregelen te nemen, bestaande in ofwel de uitbreiding van de betrokken SBZ, ofwel de aanwijzing van een nieuwe SBZ met een
met die van de beschadigde habitat vergelijkbare fauna en vegetatie.
Bijgevolg is het bezwaar volgens hetwelk de Italiaanse Republiek de krachtens artikel 6, lid 2, van de habitatrichtlijn op
haar rustende verplichtingen niet is nagekomen, gegrond. Derhalve moet het beroep van de Commissie ook op dit punt worden
aanvaard.
Vastgesteld moet dus worden dat de Italiaanse Republiek, door niet de passende maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat
de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats van soorten in de SBZ „Valloni e steppe pedegarganiche” niet verslechtert
en er geen storende factoren optreden voor de soorten waarvoor dat gebied is aangewezen, wat de periode vóór 28 december 1998
betreft, de verplichtingen niet is nagekomen die op haar rustten krachtens artikel 4, lid 4, van de vogelrichtlijn, en, wat
de periode na die datum betreft, de verplichtingen niet is nagekomen die op haar rusten krachtens artikel 6, lid 2, van de
habitatrichtlijn.

Kosten
Volgens artikel 69, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen
voor zover dit is gevorderd. Aangezien de Italiaanse Republiek in het ongelijk is gesteld, moet zij overeenkomstig de vordering
van de Commissie in de kosten worden verwezen.
Het Hof van Justitie (Tweede kamer) verklaart:
1)
Door niet de passende maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats
van soorten in de specialebeschermingszone „Valloni e steppe pedegarganiche” niet verslechtert en er geen storende factoren
optreden voor de soorten waarvoor dat gebied is aangewezen, is de Italiaanse Republiek, wat de periode vóór 28 december 1998
betreft, de verplichtingen niet nagekomen die op haar rustten krachtens artikel 4, lid 4, van richtlijn 79/409/EEG van de
Raad van 2 april 1979 inzake het behoud van de vogelstand, en, wat de periode na die datum betreft, de verplichtingen niet
nagekomen die op haar rusten krachtens artikel 6, lid 2, van richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding
van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna.
2)
De Italiaanse Republiek wordt verwezen in de kosten.
ondertekeningen
*
Procestaal: Italiaans.