CELEX: 62010CJ0131
Ochrona interesów finansowych Unii Europejskiej
Rozporządzenie (WE, Euratom) nr 2988/95
Artykuł 3
Przedawnienie w zakresie postępowań
Termin
Zasady sektorowe
Rozporządzenie (WE) nr 2571/97
Zróżnicowane stosowanie przepisów o przedawnieniu w przypadku popełnienia nieprawidłowości przez beneficjenta dotacji lub jego kontrahentów

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom)
nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 312, s. 1) w związku
z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2571/97 z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie sprzedaży masła po obniżonych cenach oraz przyznawania
pomocy do śmietany, masła i koncentratu masła, przeznaczonych do wykorzystania w produkcji ciast, lodów i innych środków spożywczych
(Dz.U. L 350, s. 3), zmienionym rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1550/98 z dnia 17 lipca 1998 r. (Dz.U. L 202, s. 27, zwanym
dalej „rozporządzeniem nr 2571/97”).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Corman SA (zwaną dalej „Corman”) a Bureau d’intervention et de restitution
belge (BIRB) (belgijskim biurem ds. interwencji i refundacji) w przedmiocie braku zwrotu przez to ostatnie licznych zabezpieczeń
ustanowionych przez Cormana w ramach czynności przetargowych objętych zakresem rozporządzenia nr 2571/97.

Ramy prawne

Uregulowania Unii
Rozporządzenie nr 2988/95
Zgodnie z motywem trzecim rozporządzenia nr 2988/95 „we wszystkich dziedzinach należy przeciwstawiać się działaniom przynoszącym
szkodę interesom finansowym Wspólnot”.
Motyw piąty owego rozporządzenia stanowi, że „nieprawidłowe postępowanie oraz środki administracyjne i kary odnoszące się
do tego postępowania są przewidziane w zasadach sektorowych, zgodnie z niniejszym rozporządzeniem”.
Artykuł 1 omawianego rozporządzenia stanowi:
„1.      W celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli
oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.
2.      Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania [zaniechania]
ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach,
które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych
bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem”.
Artykuł 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 2988/95 przewiduje:
„1.      Okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe
mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.
W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość
ustała. […]
Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę,
a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie
na nowo.
[…]
3.      Państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany […] w ust. 1 […]”.
Artykuł 4 rozporządzenia nr 2988/95 stanowi:
„1.      Każda nieprawidłowość będzie pociągała za sobą z reguły cofnięcie bezprawnie uzyskanej korzyści:
[…]
–        poprzez całkowitą lub częściową utratę zabezpieczenia złożonego dla wniosku o przyznanie korzyści lub w momencie otrzymania
zaliczki.
[…]
4.      Środków przewidzianych w niniejszym artykule nie uznaje się za kary”.
Uregulowania dotyczące wspólnej organizacji w sektorze mleka i przetworów mlecznych
–       Rozporządzenie (EWG) nr 804/68
Artykuł 6 rozporządzenia Rady (EWG) nr 804/68 z dnia 27 czerwca 1968 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku w sektorze mleka
i przetworów mlecznych (Dz.U. L 148, s. 13), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 2807/94 z dnia 14 listopada 1994 r.
(Dz.U. L 298, s. 1), stanowi:
„1.      W ciągu całego roku produkcyjnego agencja interwencyjna wyznaczona przez każde państwo członkowskie skupuje – na warunkach,
które należy określić – po cenie interwencyjnej masło wytworzone bezpośrednio i wyłącznie z pasteryzowanej śmietany w zatwierdzonym
przedsiębiorstwie we Wspólnocie […]
[…]
3.      Masło kupione przez agencję interwencyjną jest sprzedawane po pewnej cenie minimalnej i na warunkach, które należy ustalić
tak, by uniknąć zakłóceń równowagi rynku i zapewnić nabywcom równe traktowanie i dostęp do masła objętego sprzedażą. […].
[…]
6.      Szczegółowe zasady stosowania niniejszego artykułu, w szczególności kwota pomocy przyznanej na prywatne składowanie, są przyjmowane
zgodnie z procedurą określoną w art. 30”.
–       Rozporządzenie nr 2571/97
Artykuł 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2571/97 stanowi:
„Niniejsze rozporządzenie dotyczy:
a)      sprzedaży masła pochodzącego ze skupu interwencyjnego skupowanego na mocy art. 6 ust. 1 rozporządzenia […] nr 804/68 oraz
przekazywanego do składowania przed terminem, który zostanie ustalony;
b)      pomocy przyznawanej na wykorzystanie masła, koncentratu masła i śmietany zgodnie z ust. 2”.
Zgodnie z art. 2 rozporządzenia nr 2571/97 „[m]asło pochodzące ze skupu interwencyjnego jest zbywane, a pomoc do produktów
wymienionych w art. 1 ust. 2 jest przyznawana w drodze ciągłego zaproszenia do składania ofert przetargowych w ramach przetargów
organizowanych przez każdą agencję interwencyjną”.
Artykuł 3 rozporządzenia nr 2571/97 przewiduje:
„Oferty są akceptowane tylko wtedy, gdy oferent zobowiąże się na piśmie do włączenia masła lub koncentratu masła albo spowoduje
włączenie masła do produktów końcowych określonych w art. 4, z zastrzeżeniem i niezależnie od produktów pośrednich określonych
w art. 8, a w przypadku śmietany bezpośrednio i wyłącznie do produktów końcowych określonych w art. 4 ust. 1, receptura B
[…]
[…]”.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 2571/97 „[w]ytwarzanie koncentratu masła wymienionego w art. 1 ust. 2 lit. b),
przetwarzanie masła na koncentrat masła zgodnie z art. 5, dodawanie substancji śladowych zgodnie z art. 6, przepakowanie koncentratu
masła zgodnie z art. 7 ust. 1 akapit drugi, włączanie do produktów pośrednich zgodnie z art. 8 oraz, w przypadkach gdy stosują
się przepisy art. 3 lit. b), włączanie masła, koncentratu masła, produktów pośrednich i śmietany do produktów końcowych odbywa
się w zakładach, które otrzymały zezwolenie”.
W pierwotnej wersji art. 11 omawianego rozporządzenia przewidywał, że produkty wymienione w art. 1 są przetwarzane i włączane
do produktów końcowych we Wspólnocie w ciągu sześciu miesięcy następujących po miesiącu, w którym przypada termin składania
ofert w odpowiedzi na zaproszenie do składania ofert przetargowych, zgodnie z art. 14 ust. 2. W następstwie licznych zmian
tego artykułu, w szczególności wprowadzonych rozporządzeniem Komisji (WE) nr 494/1999 z dnia 5 marca 1999 r. (Dz.U. L 59,
s. 17), termin ten został skrócony do czterech miesięcy.
Artykuł 12 rozporządzenia nr 2571/97 stanowi:
„1.      Wybrani oferenci:
a)      dokonają lub spowodują, że zostaną dokonane w ich imieniu i na ich koszt, operacje zmierzające do wytworzenia koncentratu
masła lub dodania substancji śladowych;
b)      prowadzą rejestry z podaniem dla każdej dostawy, nazw i adresów nabywców oraz odpowiadających ilości, zamierzonego wykorzystania
(receptura A lub receptura B) oraz terminu dla włączenia, ustanowionego w art. 11, albo numeru procedury przetargowej, która
może być oznaczona kodem. W przypadku gdy wybrany oferent przetwarza różne produkty korzystające z pomocy lub obniżki cen
w ramach różnych programów wspólnotowych, należy prowadzić osobne rejestry dla każdego programu;
c)      uwzględnią w każdej umowie sprzedaży:
i)      w przypadku wytwarzania produktów pośrednich zobowiązanie do przestrzegania art. 8 i 9;
ii)      stosownie do przypadku, obowiązek przestrzegania zobowiązania wymienionego w art. 3 lit. b);
iii)      zobowiązanie do włączania do produktów końcowych, określając zamierzone wykorzystanie (receptura A lub receptura B) w okresie
podanym w art. 11;
iv)      w przypadku gdy znajduje to zastosowanie, zobowiązanie do prowadzenia rejestrów, zgodnie z lit. b);
v)      obowiązek przestrzegania art. 10;
vi)      obowiązek prowadzenia rejestrów zgodnie z art. 10 ust. 2 lit. c), w przypadku gdy produkty zawierające substancje śladowe
są włączane do produktów końcowych;
vii)      zobowiązanie kontrahenta do przekazywania właściwemu organowi danych ich dotyczących, określonych w załącznikach od IX do
XIII, zgodnie ze szczegółowymi zasadami, które zostaną określone w każdym państwie członkowskim;
viii)      w przypadku gdy znajduje to zastosowanie zobowiązanie, do dostarczenia programu produkcji.
2.      Wybrani oferenci, którzy wytwarzają produkty końcowe, są zobowiązani do prowadzenia rejestrów zgodnie z art. 10 ust. 2 lit. c)
i przesyłania swoich programów produkcji zgodnie z art. 10 ust. 2 lit. d)”.
Artykuł 13 rozporządzenia nr 2571/97 przewiduje:
„1.      Zawiadomienie o ciągłym zaproszeniu do składania ofert przetargowych ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich
co najmniej osiem dni przed pierwszym terminem składania ofert.
2.      Właściwa agencja interwencyjna ogłosi każde zaproszenie do składania ofert przetargowych, zaznaczając w szczególności termin
oraz adres, pod który należy przesyłać oferty.
[…]”.
Artykuł 14 rozporządzenia nr 2571/97 stanowi:
„1.      W okresie ważności ciągłego zaproszenia do składania ofert przetargowych agencje interwencyjne wydają poszczególne zaproszenia
do składania ofert przetargowych.
2.      Termin składania ofert w odpowiedzi na każde poszczególne zaproszenie do składania ofert wygasa o godzinie 12.00 w południe
[…] w każdy drugi i czwarty wtorek miesiąca […]”.
Artykuł 17 rozporządzenia nr 2571/97 ma następujące brzmienie:
„1.      Utrzymanie ważności oferty po upływie terminu składania ofert oraz, stosownie do przypadku,
a)      dla masła pochodzącego ze skupu interwencyjnego, złożenie gwarancji należytego przetworzenia zgodnie z art. 18 ust. 2 oraz
zapłacenie ceny w okresie ustalonym w art. 20 ust. 2;
b)      dla produktów wymienionych w art. 1 ust. 2, w przypadku gdy ma zastosowanie art. 3 lit. a) złożenie gwarancji należytego przetworzenia
zgodnie z art. 18 ust. 2 lub, w przypadku gdy mają zastosowanie przepisy art. 22 ust. 3 akapit drugi, włączenie do produktów
końcowych;
c)      dla produktów wymienionych w art. 1 ust. 2, w przypadku gdy ma zastosowanie art. 3 lit. b) włączenie do produktów końcowych,
stanowią podstawowe wymagania, dla wypełnienia których jest wnoszone wadium w wysokości 180 ECU za tonę.
2.      Wadium wnosi się w państwie członkowskim, w którym została złożona oferta przetargowa.
[…]”.
Artykuł 18 rozporządzenia nr 2571/97 przewiduje:
„1.      Minimalną cenę sprzedaży ustala się dla masła pochodzącego ze skupu interwencyjnego, a maksymalną kwotę pomocy ustala się
dla śmietany, masła lub koncentratu masła w świetle ofert otrzymanych w odpowiedzi na poszczególne zaproszenie do składania
ofert przetargowych i zgodnie z procedurą określoną w art. 30 rozporządzenia […] nr 804/68. […]
[…]
2.      W tym samym czasie, gdy ustalana jest minimalna cena sprzedaży lub maksymalna kwota pomocy oraz w ramach procedury określonej
w art. 30 rozporządzenia […] nr 804/68, kwoty zabezpieczenia należytego przetworzenia ustala się na 100 kg poprzez odniesienie
albo do różnicy pomiędzy ceną interwencyjną masła i ustalonymi cenami minimalnymi, albo do kwot pomocy.
Celem zabezpieczenia należytego przetworzenia jest zapewnienie, że zostaną spełnione podstawowe wymagania dotyczące albo:
a)      dla masła pochodzącego ze skupu interwencyjnego:
i)      przetworzenia masła na koncentrat masła, zgodnie z art. 5 oraz, stosownie do przypadku, dodania substancji śladowych lub dodania
substancji śladowych do masła,
oraz
ii)      włączenia do produktów końcowych masła lub koncentratu masła, do którego dodano bądź nie dodano substancji śladowych, albo
b)      dla produktów wymienionych w art. 1 ust. 2, w przypadku gdy ma zastosowanie art. 3 lit. a) włączenia do produktów końcowych.
3.      Dowód wymagany w celu zwolnienia zabezpieczenia należytego przetworzenia, określony w ust. 2, przedkłada się właściwej agencji
wyznaczonej przez państwo członkowskie w ciągu 12 miesięcy od wygaśnięcia okresu ustanowionego w art. 11.
W przypadku gdy okres określony w art. 11, jest przekroczony łącznie o mniej niż 60 dni, kwota zabezpieczenia należytego przetworzenia
zostaje zmniejszona o 6 ECU na tonę dziennie. Na koniec tego okresu do pozostałej kwoty mają zastosowanie przepisy art. 23
rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2220/85 [z dnia 22 lipca 1985 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu
zabezpieczeń w odniesieniu do produktów rolnych (Dz.U. L 205, s. 5)].
4.      W przypadku gdy podstawowe wymagania określone w ust. 2 lit. a) nie są przestrzegane w okresie ustanowionym w art. 11 ze względu
na to, że, jak stwierdzono, masło pochodzące ze skupu interwencyjnego nie nadaje się do spożycia, zabezpieczenie należytego
przetworzenia zostanie zwolnione za zgodą Komisji, w przypadku, gdy podjęto właściwe działania pod nadzorem władz zainteresowanego
państwa członkowskiego”.
Z art. 19 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 2571/97 wynika, że wybrani zostaną ci oferenci, którzy zaproponują najwyższą cenę,
o ile cena ta nie jest niższa niż cena minimalna lub jeśli kwota proponowanej pomocy nie przekracza maksymalnej kwoty pomocy,
przy należytym uwzględnieniu zamierzonego wykorzystania, zawartości tłuszczu oraz procedury włączenia.
Zgodnie z ust. 4 rzeczonego art. 19, „[p]rawa i obowiązki wynikające z zaproszenia do składania ofert przetargowych nie są
przenoszalne”.
Artykuł 27 rozporządzenia nr 2571/97 stanowi:
„Rozporządzenie […] nr 2220/85 stosuje się z wyjątkiem przypadków, w odniesieniu do których wyraźnie przewidziano inaczej.
Kara za nieprzestrzeganie zobowiązania podporządkowanego określonego w niniejszym rozporządzeniu wyklucza kary przewidziane
w rozporządzeniu […] nr 2220/85”.
Rozporządzenie nr 2220/85
Artykuł 29 rozporządzenia nr 2220/85, w zmienionej wersji wynikającej z rozporządzenia Komisji (WE) nr 3403/93 z dnia 10 grudnia
1993 r. (Dz.U. L 310, s. 4, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 2220/85”), stanowi:
„Z chwilą gdy właściwe władze zostają powiadomione o okolicznościach, które stanowią podstawę do zatrzymania zabezpieczenia
w całości lub w części, niezwłocznie zwracają się do strony, od której wymagane jest wywiązanie się ze zobowiązania, z żądaniem
zapłacenia zatrzymanej kwoty w terminie 30 dni licząc od zgłoszenia żądania zapłaty.
Jeżeli płatność nie zostanie dokonana w tym terminie, właściwe władze:
a)      niezwłocznie przelewają każde zabezpieczenie opisane w art. 8 ust. 1 lit. a) na odpowiedni rachunek;
b)      niezwłocznie występują do poręczyciela opisanego w art. 8 ust. 1 lit. b) z żądaniem dokonania płatności w terminie 30 dni
od dnia otrzymania żądania zapłaty;
c)      niezwłocznie podejmują kroki w celu:
i)      zamiany zabezpieczeń opisanych w art. 8 ust. 2 lit. a), c), d) i e) na pieniądze w kwocie wystarczającej do odzyskania należnej
kwoty;
ii)      przelania zastawionych depozytów gotówkowych […] na własny rachunek.
Właściwe władze mogą niezwłocznie przelać każde zabezpieczenie rodzaju opisanego w art. 8 ust. 1 lit. a) na właściwy rachunek
nie żądając przedtem dokonania płatności przez osobę zainteresowaną”.
Rozporządzenie (EWG) nr 4045/89
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 4045/89 z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie kontroli przez państwa członkowskie transakcji stanowiących
część systemu finansowania przez Sekcję Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej i uchylające dyrektywę
77/435/EWG (Dz.U. L 388, s. 18) w art. 4 przewiduje, że przedsiębiorstwa powinny przechowywać niektóre swoje dokumenty handlowe,
takie jak księgi, rejestry, dowody kasowe i dokumenty towarzyszące, przez okres co najmniej trzech lat zaczynający się od
końca roku, w którym zostały sporządzone, oraz że państwa członkowskie mogą ustanowić dłuższy okres przechowywania tych dokumentów.

Prawo krajowe
Artykuł 2262a belgijskiego kodeksu cywilnego, wprowadzony przez art. 5 ustawy z dnia 10 czerwca 1998 r. zmieniającej niektóre
przepisy w zakresie przedawnienia (
Moniteur belge
z dnia 17 lipca 1998 r., s. 23544), stanowi:
„§ 1      Wszystkie roszczenia osobiste przedawniają się z upływem dziesięciu lat.
W drodze odstępstwa od akapitu pierwszego wszelkie roszczenia o naprawienie szkody oparte na odpowiedzialności pozaumownej
przedawniają się z upływem pięciu lat od dnia następującego po dniu, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie lub jej
zwiększeniu i tożsamości osoby odpowiedzialnej.
Roszczenia, o których mowa w akapicie drugim, w każdym razie przedawniają się z upływem 20 lat od dnia następującego po dniu
wystąpienia okoliczności, która spowodowała szkodę.
[…]”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
W latach 1998–2000 Corman – zakład, który otrzymał zezwolenie w rozumieniu art. 10 rozporządzenia nr 2571/97 – uczestniczył
w licznych poszczególnych zaproszeniach do składania ofert przetargowych organizowanych przez BIRB, agencję interwencyjną
w rozumieniu art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 804/68, i jego oferty zostały przyjęte.
Jako wybrany oferent Corman był zobowiązany do ustanowienia różnych zabezpieczeń w celu zapewnienia przestrzegania wymogów
rozporządzenia nr 2571/97. Zabezpieczenia te obejmowały zarówno wykonywanie czynności dotyczących produkcji koncentratu masła
i dodawania substancji śladowych przez Cormana, jak i prawidłowe wykorzystanie masła, koncentratu masła lub śmietany oraz
ich włączanie przez końcowych użytkowników, którym przedsiębiorstwo to odsprzedaje swoje produkty, do produktów końcowych
takich jak ciasta, lody, ciastka lub czekoladki.
Stwierdzając, że wskazani końcowi użytkownicy przystępują do czynności mieszania koncentratu masła podlegającego systemowi
skupu interwencyjnego z masłem lub śmietaną znajdującymi się na rynku, BIRB wyraziło wątpliwości co do prawidłowości takich
praktyk w świetle rozporządzenia nr 2571/97 i oficjalnie powiadomiło o tym Cormana w dniu 26 kwietnia 2000 r.
BIRB dwukrotnie zwróciło się z tym pytaniem do Komisji Europejskiej, w marcu i sierpniu 2002 r., i dostarczyło wyjaśnienia
w odpowiedziach datowanych na czerwiec 2002 r. i 2006 r., w wyniku których BIRB zwolniło niektóre gwarancje należytego przetworzenia
ustanowione przez Cormana.
Jednakże w odniesieniu do niektórych innych czynności włączania BIRB uznało, że należy zatrzymać zabezpieczenia ustanowione
przez Cormana z powodu przekroczenia terminu czterech miesięcy dla włączenia masła do produktów końcowych, z powodu końcowego
wykorzystania niezgodnego z rozporządzeniem nr 2571/97 lub wreszcie z powodu uchybień w produkcji niektórych przyznanych ilości.
W latach 2006 i 2007 BIRB wystosowało do tej spółki noty obciążeniowe w sprawie zatrzymania owych zabezpieczeń w kwocie 202 999,58 EUR.
Noty te zostały sformalizowane w decyzji z dnia 17 stycznia 2007 r.
Skargą z dnia 22 maja 2007 r. Corman zakwestionował tę decyzję przed tribunal de première instance de Bruxelles (sądem pierwszej
instancji w Brukseli) i zażądał zwrotu wskazanych gwarancji należytego przetworzenia w wysokości 173 361,88 EUR. Na poparcie
swojej skargi Corman podniósł, że ze względu na czteroletni okres przedawnienia przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy
rozporządzenia nr 2988/95 zatrzymanie omawianych zabezpieczeń było nieprawidłowe, bowiem sprzeciwiało się temu przedawnienie.
Ponadto nawet gdyby ten okres nie miał zastosowania, Corman utrzymywał, że rozporządzenie nr 2571/97, ustanawiając zasady
sektorowe w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie rozporządzenia nr 2988/95, stanowi przeszkodę dla stosowania
dłuższego krajowego okresu przedawnienia na podstawie ust. 3 powyższego artykułu.
BIRB ze swej strony uznało, że przedawnienie nie może sprzeciwiać się spornemu zatrzymaniu, ponieważ zgodnie z art. 3 ust. 3
rozporządzenia nr 2988/95 państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższych okresów przedawnienia wynikających
z przepisów prawa powszechnego, takich jak trzydziestoletni okres przedawnienia obowiązujący w Belgii przed 1998 r. i dziesięcioletni
obowiązujący od tamtej pory.
W tych okolicznościach tribunal de première instance de Bruxelles postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału
z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy można uznać, że przepisy rozporządzenia […] nr 2571/97 […] stanowią wspólnotowe zasady sektorowe będące odstępstwem od
art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 […] i stojące na przeszkodzie stosowaniu krajowych przepisów o przedawnieniu?
2)      Czy art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 […] należy rozumieć w ten sposób, że jego zastosowanie jest ograniczone do przypadków,
gdy nieprawidłowości dopuścił się beneficjent dotacji, a przepis ogólny o czteroletnim okresie przedawnienia stosuje się we
wszystkich przypadkach nieprawidłowości popełnionych przez kontrahentów beneficjenta, i to z uwzględnieniem maksymalnego czteroletniego
okresu mającego zastosowanie do uregulowanej rozporządzeniem [odpowiedzialności] kontrahentów w ramach wspólnej organizacji
rynku mleka i przetworów mlecznych?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytania pierwszego
Poprzez pytanie pierwsze sąd krajowy zasadniczo dąży do ustalenia, czy rozporządzenie nr 2571/97 można uważać za stanowiące
zasady sektorowe przewidujące okres przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie rozporządzenia
nr 2988/95. W przypadku odpowiedzi twierdzącej sąd ten zastanawia się, czy istnienie takich zasad sektorowych pozbawia państwa
członkowskie możliwości przyznanej im przez art. 3 ust. 3 tego ostatniego rozporządzenia stosowania dłuższego okresu przedawnienia
niż przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy.
Corman twierdzi zasadniczo, że przyjmując rozporządzenie nr 2571/97, i to mimo że nie przewiduje ono dokładnego okresu przedawnienia
mającego zastosowanie do przelewu na odpowiedni rachunek wadium lub gwarancji należytego przetworzenia, prawodawca Unii zamierzał
rozszerzyć na przetargi regulowane rzeczonym rozporządzeniem stosowanie zasady czteroletniego okresu przedawnienia przewidzianej
w sposób ogólny przez art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie pierwsze rozporządzenia nr 2988/95. Tym samym rozporządzenie nr 2571/97
stanowi zasady sektorowe stojące na przeszkodzie możliwości stosowania w tym sektorze przez państwa członkowskie, na podstawie
art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, dłuższych okresów przedawnienia niż cztery lata.
Natomiast rządy belgijski i austriacki oraz Komisja są zdania, że rozporządzenie nr 2571/97 nie stanowi zasad sektorowych
przewidujących krótszy okres przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie rozporządzenia nr 2988/95.
Ponadto nawet gdyby rozporządzenie nr 2571/97 ustanawiało okres przedawnienia krótszy niż cztery lata w rozumieniu tego przepisu,
twierdzą one, że istnienie takiego okresu nie ma wpływu na uprawnienie do ustalenia dłuższych okresów przedawnienia, jakie
zachowują państwa członkowskie na mocy art. 3 ust. 3 rzeczonego rozporządzenia.
Tytułem wstępu należy przypomnieć, że art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 wprowadza „ogólne zasady dotyczące jednolitych
kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego”, aby – jak
wynika z trzeciego motywu tego rozporządzenia – „we wszystkich dziedzinach […] przeciwstawiać się działaniom przynoszącym
szkodę interesom finansowym Wspólnot” (wyrok z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie C‑278/02 Handlbauer, Zb.Orz. s. I‑6171, pkt 31).
Jak bowiem wynika z art. 4 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, te środki administracyjne mogą polegać, jak ma to miejsce w sprawie
przed sądem krajowym, na cofnięciu bezprawnie uzyskanej korzyści poprzez całkowitą lub częściową utratę zabezpieczenia złożonego
dla wniosku o przyznanie tej korzyści.
Artykuł 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 ustanawia w zakresie postępowania termin przedawnienia mający zastosowanie
w szczególności do takich środków administracyjnych, który biegnie od chwili dopuszczenia się nieprawidłowości, która zgodnie
z art. 1 ust. 2 tegoż rozporządzenia oznacza „[j]akiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania
lub zaniedbania [zaniechania] ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie
Wspólnot […]” (zob. ww. wyrok w sprawie Handlbauer, pkt 32, 33; wyrok z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawach połączonych od
C‑278/07 do C‑280/07 Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb, Zb.Orz. s. I‑457, pkt 21, 22).
Ustanawiając rozporządzenie nr 2988/95, a w szczególności jego art. 3 ust. 1 akapit pierwszy, prawodawca Unii zamierzał jednak
ustanowić ogólną regułę przedawnienia mającą zastosowanie w tej dziedzinie, poprzez którą pragnął po pierwsze określić minimalny
okres mający zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich, a po drugie zrezygnować z możliwości ścigania nieprawidłowości
przynoszącej szkodę interesom finansowym Unii Europejskiej po upływie okresu czterech lat po popełnieniu tej nieprawidłowości
(zob. ww. wyrok w sprawach połączonych Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb i in., pkt 27).
Wynika z tego, że począwszy od daty wejścia w życie rozporządzenia nr 2988/95 wszelkie nieprawidłowości przynoszące szkodę
interesom finansowym Unii Europejskiej mogą – co do zasady i z wyjątkiem sektorów, dla których prawodawca Unii przewidział
termin krótszy – zostać odzyskane przez właściwe władze państw członkowskich w okresie czterech lat (zob. ww. wyrok w sprawach
połączonych Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb i in., pkt 28).
W art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie rozporządzenia nr 2988/95 kwestia dotyczy zasad sektorowych przyjętych na poziomie
Unii, co potwierdza motyw piąty tego rozporządzenia, a nie krajowych zasad sektorowych (ww. wyrok w sprawach połączonych Josef
Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb i in., pkt 44).
Ponadto zasada przewidująca czteroletni okres przedawnienia, ustanowiona w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie pierwsze rozporządzenia
nr 2988/95, która ma bezpośrednie zastosowanie w państwach członkowskich, może być uchylona poprzez istnienie zasad sektorowych
w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie tego rozporządzenia tylko wtedy, gdy te zasady sektorowe przewidują
krótszy termin, który nie może jednakże wynosić mniej niż trzy lata (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Handlbauer, pkt 35).
W tym względzie rozporządzenie nr 2571/97 przewiduje wprawdzie szczególne terminy, obowiązujące odpowiednio oferenta i wybranego
oferenta w ramach systemu skupu interwencyjnego masła. Zgodnie z art. 11 tego rozporządzenia produkty wymienione w art. 1
powinny zostać przetworzone i włączone w ciągu czterech miesięcy następujących po miesiącu, w którym przypada termin składania
ofert, oraz na mocy art. 18 ust. 3 rzeczonego rozporządzenia wybrany oferent jest zobowiązany do przedłożenia w ciągu 12 miesięcy
od wygaśnięcia okresu ustanowionego w art. 11 dowodu wymaganego w celu zwolnienia gwarancji należytego przetworzenia.
Należy jednak stwierdzić, tak jak rządy belgijski i austriacki oraz Komisja, że omawiane rozporządzenie nie przewiduje żadnej
zasady przedawnienia w zakresie postępowania mającej zastosowanie do krajowej agencji interwencyjnej, gdy w następstwie wykrycia
nieprawidłowości dokonuje ona przelewu na odpowiedni rachunek zabezpieczeń ustanowionych przez wybranego oferenta.
Wniosku tego nie może podważyć okoliczność, że art. 29 rozporządzenia nr 2220/85, który znalazł zastosowanie do systemu skupu
interwencyjnego w sektorze masła przez art. 27 rozporządzenia nr 2571/97, przewiduje, iż z chwilą gdy właściwe władze zostają
powiadomione o okolicznościach, które stanowią podstawę do zatrzymania zabezpieczenia w całości lub w części, niezwłocznie
zwracają się do strony, od której wymagane jest wywiązanie się ze zobowiązania, o zapłacenie zatrzymanej kwoty w terminie
30 dni, licząc od zgłoszenia żądania zapłaty.
Nawet przyjmując, że rzeczony art. 29 ma zastosowanie do sprawy przed sądem krajowym, okoliczność, iż na podstawie tego artykułu
właściwe władze powinny działać „niezwłocznie”, nie pozwala uznać – wbrew temu, co twierdzi Corman – że został na nie nałożony
określony termin.
W konsekwencji należy stwierdzić, że podczas postępowań przetargowych takich jak będące przedmiotem sprawy przed sądem krajowym
przepisy mające zastosowanie do systemu skupu interwencyjnego w sektorze masła, mimo że mogą stanowić zasady sektorowe w rozumieniu
rozporządzenia nr 2988/95, nie przewidują krótszego okresu przedawnienia niż cztery lata w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit
pierwszy zdanie drugie owego rozporządzenia. Zatem w ramach niniejszego postępowania nie ma potrzeby zastanawiać się nad pytaniem,
czy istnienie takiego okresu stałoby na przeszkodzie stosowaniu przez państwa członkowskie dłuższych okresów przedawnienia
na mocy art. 3 ust. 3 omawianego rozporządzenia.
W sprawie przez sądem krajowym przelewy zabezpieczeń na odpowiedni rachunek mogły ulec przedawnieniu, w braku czynności zawieszającej,
po upływie czteroletniego okresu począwszy od popełnienia nieprawidłowości, jednak pod warunkiem że państwo członkowskie,
w którym dopuszczono się nieprawidłowości, nie skorzystało z możliwości ustanowienia dłuższego okresu przedawnienia przyznanej
mu w art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 (zob. ww. wyrok w sprawach połączonych Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb
i in., pkt 36).
Na mocy tego przepisu państwa członkowskie mogą, po pierwsze, nadal stosować dłuższe okresy przedawnienia, istniejące w dacie
ustanowienia rzeczonego rozporządzenia, a po drugie mogą wprowadzać nowe reguły przedawnienia określające te okresy po tej
dacie. Ponadto przepis ten nie może być interpretowany w ten sposób, że państwa członkowskie muszą, w kontekście tego przepisu,
przewidzieć dłuższe okresy przedawnienia w przepisach szczególnych lub sektorowych, nawet jeśli okresy te mogą wynikać z przepisów
prawa powszechnego (zob. podobnie ww. wyrok w sprawach połączonych Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb i in.,
pkt 42, 46, 47).
Uwzględniając powyższe, na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że ponieważ rozporządzenie nr 2571/97 nie przewiduje zasady
przedawnienia w zakresie postępowań, mającej zastosowanie do przelewu na odpowiedni rachunek zabezpieczeń ustanowionych w ramach
czynności przetargowych w sektorze masła, koncentratu masła i śmietany, nie stanowi ono zasad sektorowych przewidujących „okres
krótszy” w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie rozporządzenia nr 2988/95. W konsekwencji czteroletni okres
przedawnienia określony w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie pierwsze tego ostatniego rozporządzenia ma zastosowanie do
takiego przelewu, jednakże z zastrzeżeniem możliwości ustanowienia dłuższych okresów przedawnienia, jaką zachowują państwa
członkowskie na mocy art. 3 ust. 3 rzeczonego rozporządzenia.

W przedmiocie pytania drugiego
Poprzez pytanie drugie sąd krajowy dąży do ustalenia, czy dłuższe okresy przedawnienia, których możliwość stosowania zachowują
państwa członkowskie na mocy art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, mogą dotyczyć tylko sytuacji, w których nieprawidłowość
została popełniona przez beneficjenta korzyści uzyskanej bezprawnie na szkodę budżetu Unii.
Innymi słowy, sąd ten zastanawia się, czy w przypadku gdy przepisy przewidują pewien okres przedawnienia mający zastosowanie
do działań podejmowanych przez beneficjenta systemu skupu interwencyjnego wobec jego kontrahentów, państwa członkowskie zachowują
jeszcze możliwość ustanowienia dłuższych okresów przedawnienia w rozumieniu rzeczonego art. 3 ust. 3, w sytuacjach gdy nieprawidłowości
zostały popełnione przez owych kontrahentów.
Corman twierdzi, że ponieważ przepisy mające zastosowanie przewidują terminy w zakresie przekazania dowodów wymaganych w celu
zwolnienia określonych zabezpieczeń, BIRB powinno było być skłonione do zajęcia się w odpowiednim czasie nieprawidłowościami
popełnionymi uprzednio przez kontrahentów tej spółki. Działając po upływie ponad czterech lat po popełnieniu rzeczonych nieprawidłowości,
BIRB uniemożliwiło Cormanowi odzyskanie kwot zatrzymanych zabezpieczeń od jego kontrahentów, bowiem takie działanie zostało
objęte pięcioletnim okresem przedawnienia przewidzianym przez prawo belgijskie w zakresie odpowiedzialności pozaumownej. Ponadto
ponieważ art. 4 rozporządzenia nr 4045/89 zobowiązuje przedsiębiorstwa uczestniczące w działaniach finansowanych przez Europejski
Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) do przechowywania ich dokumentów handlowych tylko przez okres trzech lat, należy
uniemożliwić organom krajowym ściganie nieprawidłowości po tym terminie.
Przede wszystkim należy stwierdzić, że w ramach odstępstwa przewidzianego w art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 państwa
członkowskie zachowują szeroki zakres uznania co do ustalania dłuższych okresów przedawnienia, jakie zamierzają stosować w przypadku
nieprawidłowości przynoszącej szkodę interesom finansowym Unii.
Rozporządzenie nr 2988/95 nie przewiduje bowiem żadnego mechanizmu informowania lub notyfikowania dotyczącego korzystania
przez państwa członkowskie z uprawnienia do określenia dłuższych okresów przedawnienia zgodnie z jego art. 3 ust. 3. Wynika
z tego, że żadna forma kontroli nie została przewidziana na poziomie Unii, czy to w zakresie derogacyjnych okresów przedawnienia
stosowanych przez państwa członkowskie na mocy tego przepisu, czy też sektorów, w których postanowiły one zastosować takie
okresy (ww. wyrok w sprawach połączonych Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb i in., pkt 45).
Następnie wbrew temu, co twierdzi Corman, art. 4 rozporządzenia nr 4045/89 nie może podważyć takiego stwierdzenia. Należy
bowiem stwierdzić, po pierwsze, że przewidując, iż przedsiębiorstwa przechowują niektóre dokumenty handlowe przez okres co
najmniej trzech lat, przepis ten określa, iż państwa członkowskie mogą przewidzieć dłuższy okres przechowywania tych dokumentów.
Po drugie, nic nie stoi na przeszkodzie, aby sumienne przedsiębiorstwo przechowywało swoje dokumenty handlowe dłużej, niż
wymagają tego od niego obowiązujące przepisy.
Wreszcie ponieważ zgodnie z art. 19 ust. 4 rozporządzenia nr 2571/97 „prawa i obowiązki wynikające z zaproszenia do składania
ofert przetargowych nie są przenoszalne”, wybrany oferent pozostaje odpowiedzialny za ostateczne przeznaczenie masła i powinien
odpowiadać za zachowanie swoich kontrahentów oraz ostatecznych nabywców (zob. analogicznie wyrok z dnia 5 grudnia 1985 r.
w sprawie 124/83 Corman, Rec. s. 3777, pkt 19).
Zgodnie z art. 12 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 2571/97 w każdej umowie sprzedaży wybrany oferent powinien uwzględnić zobowiązanie
do włączania do produktów końcowych oraz w szczególności obowiązek przestrzegania art. 10 tego rozporządzenia i zobowiązanie
określone w art. 3 lit. b) rzeczonego rozporządzenia.
W tym względzie Trybunał podkreślił już, że sumienny wybrany oferent może korzystać z różnych środków, jak na przykład wymóg
zabezpieczenia lub włączenie klauzuli odszkodowawczej do umowy o dzieło lub umowy sprzedaży, w celu uniknięcia nieprzestrzegania
obowiązków przez kolejnych kontrahentów. Ponadto Trybunał stwierdził już, że klauzula włączona przez wybranego oferenta do
umowy sprzedaży z ostrożności nie wyczerpuje wszystkich możliwych środków w celu zabezpieczenia się przed ewentualnością nieprzestrzegania
obowiązków przez kolejnych nabywców (zob. analogicznie wyrok z dnia 1 października 1985 r. w sprawie 125/83 Corman, Rec. s. 3039,
pkt 29, 30).
W każdym razie kontrola, jaką wybrany oferent może potem wykonywać nad przestrzeganiem tych obowiązków, następuje w jego własnym
interesie i nie ma wpływu na jego odpowiedzialność wobec agencji sprzedającej (zob. analogicznie ww. wyrok z dnia 5 grudnia
1985 r. w sprawie Corman, pkt 20).
W konsekwencji okoliczność, że korzystając z uprawnienia przyznanego przez art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, państwo
członkowskie ustanawia dłuższy okres przedawnienia niż przewidziany w art. 3 ust. 1 i może zatem utrudnić wybranemu oferentowi
takiemu jak Corman przeniesienie na swoich kontrahentów konsekwencji finansowych nieprawidłowości popełnionych przez tych
ostatnich, w każdym razie nie może ograniczyć rzeczonego uprawnienia.
Uwzględniając powyższe, na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że ścigając nieprawidłowość w rozumieniu art. 1 rozporządzenia
nr 2988/95, państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższych okresów przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 3
tego rozporządzenia, włączając w to, w kontekście rozporządzenia nr 2571/97, sytuacje, w jakich nieprawidłowości, za które
powinien odpowiadać wybrany oferent, zostały popełnione przez jego kontrahentów.

W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
1)
Ponieważ rozporządzenie Komisji (WE) nr 2571/97 z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie sprzedaży masła po obniżonych cenach oraz
przyznawania pomocy do śmietany, masła i koncentratu masła, przeznaczonych do wykorzystania w produkcji ciast, lodów i innych
środków spożywczych nie przewiduje zasady przedawnienia w zakresie postępowań mającej zastosowanie do przelewu na odpowiedni
rachunek zabezpieczeń ustanowionych w ramach czynności przetargowych w sektorze masła, koncentratu masła i śmietany, nie stanowi
ono zasad sektorowych przewidujących „okres krótszy” w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie rozporządzenia
Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich. W konsekwencji
czteroletni okres przedawnienia określony w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie pierwsze tego ostatniego rozporządzenia ma
zastosowanie do takiego przelewu, jednakże z zastrzeżeniem możliwości ustanowienia dłuższych okresów przedawnienia, jaką zachowują
państwa członkowskie na mocy art. 3 ust. 3 rzeczonego rozporządzenia.
2)
Ścigając nieprawidłowość w rozumieniu art. 1 rozporządzenia nr 2988/95, państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania
dłuższych okresów przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 3 tego rozporządzenia, włączając w to, w kontekście rozporządzenia
nr 2571/97, sytuacje, w jakich nieprawidłowości, za które powinien odpowiadać wybrany oferent, zostały popełnione przez jego
kontrahentów.
Podpisy
*
Język postępowania: francuski.