CELEX: 61990CJ0007
Οδικές μεταφορές
Κοινωνικές διατάξεις
Υποχρεώσεις του εργοδότη

Με Διάταξη της 22ας Δεκεμβρίου 1989, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 9 Ιανουαρίου 1990, το politierechtbank te Hasselt υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, τρία προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 15 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3820/85 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1985, για την εναρμόνιση ορισμένων κοινωνικών διατάξεων στον τομέα των οδικών μεταφορών (
ΕΕ L 370, σ. 1
).
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο ποινικής δίκης κατά του Vandevenne, οδηγού αυτοκινήτων εργαζόμενου στην επιχείρηση Wilms Transport, επειδή δεν τήρησε τις περιόδους οδηγήσεως και αναπαύσεως που ορίζουν τα άρθρα 6, 7 και 8 του κανονισμού 3820/85, καθώς και κατά των Wilms και Mesotten, υπό την ιδιότητά τους ως εργοδότη, υπαλλήλου ή εντολοδόχου της Wilms Transport, επειδή δεν μερίμνησαν για την εκ μέρους του Vandevenne τήρηση των εν λόγω διατάξεων. Η επιχείρηση Wilms Transport κλήθηκε να παραστεί ως αστικώς υπεύθυνη των Vandevenne και Mesotten.
Κατά την ενώπιον του politierechtbank διαδικασία ανέκυψε ζήτημα ερμηνείας του άρθρου 15 του κανονισμού 3820/85. Κατά την διάταξη αυτή:
«1.
Η επιχείρηση οργανώνει την εργασία των οδηγών με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι δυνατή η συμμόρφωση τους προς τις σχετικές διατάξεις του παρόντος κανονισμού καθώς και προς τις διατάξεις του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 3821/85.
2.
Η επιχείρηση ελέγχει περιοδικά αν τηρούνται οι δύο αυτοί κανονισμοί. Αν διαπιστωθούν παραβάσεις, η επιχείρηση λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα ώστε να μην επαναληφθούν. »
Το politierechtbank αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Ποια είναι η έννοια του όρου “ επιχείρηση ” που περιέχεται στο άρθρο 15 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 3820/85;
2)
Αποτελούσε πρόθεση του συντάκτη του εν λόγω άρθρου η εισαγωγή της ποινικής ευθύνης των νομικών προσώπων ακόμα και στα κράτη μέλη στα οποία το σύστημα αυτό είναι άγνωστο ή πολύ λίγο γνωστό ;
Ή μήπως ο εθνικός νομοθέτης εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα εφαρμογής των θεμελιωδών αρχών του εθνικού ποινικού δικαίου, καθόσον η ποινική εφαρμογή του κανονισμού γίνεται βάσει της εθνικής νομοθεσίας;
3)
Ή μήπως οι υποχρεώσεις που επιβάλλει στην επιχείρηση το προαναφερθέν άρθρο πρέπει να θεωρηθούν ως υποχρέωση μέσου ή ως υποχρέωση αποτελέσματος συνεπαγόμενη στην πράξη την αντικειμενική ευθύνη; »
Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκεαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί του πρώτου ερωτήματος
Επιβάλλεται, κατ' αρχάς, να τονιστεί ότι ο ορισμός της επιχειρήσεως, κατά την έννοια του άρθρου 15 του κανονισμού 3820/85, πρέπει να δοθεί σε συνδυασμό με το σύστημα που θεσπίζει ο κανονισμός για τους σκοπούς που επιδιώκει. Όπως προκύπτει σχετικώς από την 27η αιτιολογική σκέψη του κανονισμού, πρόθεση του Συμβουλίου ήταν να τονιστεί « η σημασία και η αναγκαιότητα να τηρείται ο παρών κανονισμός τόσο από τους εργοδότες, όσο και από τους οδηγούς ».
Τοποθετούμενος σ' αυτό το πλαίσιο ο κύριος σκοπός του άρθρου 15, παράγραφος 1, είναι να αποτρέψει το ενδεχόμενο εξαναγκασμού οδηγού, από τους ιεραρχικώς προϊσταμένους του, να εκτελεί την εργασία του κατά τρόπο αντίθετο προς τις διατάξεις του κανονισμού. Προς επιδίωξη του ίδιου αυτού σκοπού, το άρθρο 10 του κανονισμού 3820/85 απαγορεύει ορισμένα είδη αμοιβών, όπως π.χ. τη χορήγηση πριμοδοτήσεων ανάλογα με τις διανυόμενες αποστάσεις, που θα μπορούσε να ωθήσει τον οδηγό να θέσει σε κίνδυνο την οδική ασφάλεια. Ομοίως, με το άρθρο 15, παράγραφος 2, θεσπίζεται έλεγχος τηρήσεως των διατάξεων του κανονισμού ο οποίος διεξάγεται εντός της μεταφορικής επιχειρήσεως και ενισχύει τον έλεγχο που διεξάγουν οι δημόσιες αρχές.
Είναι, κατά συνέπεια, σαφές ότι η νομική μορφή της επιχειρήσεως στην οποία αναφέρεται το άρθρο 15 δεν έχει σημασία, εφόσον πρόκειται για αυτοτελές υποκείμενο δικαίου που ασχολείται, κατά τρόπο διαρκή, με τις μεταφορές' το προσδιοριστικό στοιχείο είναι η εξουσία οργανώσεως και ελέγχου που ασκεί η εν λόγω επιχείρηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι οδηγοί και τα υπόλοιπα μέλη του πληρώματος, που εργάζονται στις οδικές μεταφορές, εκτελούν τα καθήκοντα τους.
Συνεπώς, στο πρώτο ερώτημα επιβάλλεται να δοθεί ως απάντηση ότι ο όρος « επιχείρηση » που χρησιμοποιείται στο άρθρο 15 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3820/85 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1985, για την εναρμόνιση ορισμένων κοινωνικών διατάξεων στον τομέα των οδικών μεταφορών, αναφέρεται σε αυτοτελές υποκείμενο δικαίου, ανεξαρτήτως της νομικής του μορφής, το οποίο ασχολείται, κατά τρόπο διαρκή, με τις μεταφορές και έχει την εξουσία να οργανώνει και να ελέγχει την εργασία των οδηγών και των μελών του πληρώματος.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
Πρέπει να υπενθυμιστεί ότι, δυνάμει του άρθρου 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 3820/85, τα κράτη μέλη θεσπίζουν τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που είναι απαραίτητες για την εφαρμογή του. Οι διατάξεις αυτές, αφορούν, μεταξύ άλλων, τις κυρώσεις που επιβάλλονται σε περίπτωση παραβιάσεως των σχετικών κανόνων.
Όπως προκύπτει από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ( βλ., τελευταία, απόφαση της 10ης Ιουλίου 1990,
C-326/88, Hansen, Συλλογή 1990, σ. I-2911, σκέψη 17
), οσάκις ένας κοινοτικός κανονισμός δεν προβλέπει ειδική κύρωση για την περίπτωση παραβιάσεως, αλλά παραπέμπει σχετικώς στις διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας, τα κράτη μέλη έχουν διακριτική ευχέρεια ως προς την επιλογή των κυρώσεων. Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΟΚ, το οποίο επιβάλλει στα κράτη μέλη να λαμβάνουν όλα τα μέτρα που απαιτούνται για τη διασφάλιση του περιεχομένου και της αποτελεσματικότητας του κοινοτικού δικαίου, τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν ώστε για παραβιάσεις κοινοτικού κανονισμού να επιβάλλονται κυρώσεις υπό ουσιαστικές και δικονομικές προϋποθέσεις ανάλογες με εκείνες που ισχύουν στις περιπτώσεις παρεμφερούς φύσεως και σημασίας παραβιάσεων της εθνικής νομοθεσίας και οι οποίες, εν πάση περιπτώσει, προσδίδουν στην κύρωση αποτελεσματικότητα, αναλογικότητα και αποτρεπτικότητα.
Συνεπώς, ούτε το άρθρο 5 της Συνθήκης ούτε το άρθρο 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 3820/85 επιβάλλουν στα κράτη μέλη την υποχρέωση να εισαγάγουν στην ποινική τους νομοθεσία ειδικό ποινικό σύστημα, όπως αυτό της ποινικής ευθύνης των νομικών προσώπων, προκειμένου να διασφαλίσουν την τήρηση των υποχρεώσεων που επιβάλλει το άρθρο 15 του κανονισμού.
Κατά συνέπεια, στο δεύτερο ερώτημα του politierechtbank επιβάλλεται να δοθεί ως απάντηση ότι ούτε το άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΟΚ ούτε το άρθρο 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 3820/85 επιβάλλουν στα κράτη μέλη την υποχρέωση να εισαγάγουν στην εθνική τους νομοθεσία την αρχή της ποινικής ευθύνης των νομικών προσώπων. Οι παραβάσεις του άρθρου 15 του κανονισμού 3820/85 μπορούν να κολάζονται με την εφαρμογή διατάξεων συμφώνων προς τις βασικές αρχές του εθνικού ποινικού δικαίου, υπό την προϋπόθεση οι επιβαλλόμενες κυρώσεις να χαρακτηρίζονται από αποτελεσματικότητα, αναλογικότητα και αποτρεπτικότητα.
Επί του τρίτου ερωτήματος
Όπως προκύπτει από την απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Ιουλίου 1990, Hansen, προαναφερθείσα, σκέψη 12, σκοπός του άρθρου 15 του κανονισμού 3820/85 είναι η επιβολή ειδικών υποχρεώσεων στους εργοδότες, ανεξαρτήτων των υποχρεώσεων που επιβάλλουν στους οδηγούς τα άρθρα 6, 7 και 8 του κανονισμού.
Όπως προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 15, η υποχρέωση αυτή είναι υποχρέωση μέσου: η επιχείρηση υποχρεούται να οργανώσει την εργασία των υπαλλήλων της κατά τρόπο που να τους δίδει τη δυνατότητα συμμορφώσεως με τον κανονισμό 3820/85, να ελέγχει περιοδικώς την τήρηση του κανονισμού και να λαμβάνει, ενδεχομένως, τα μέτρα που επιβάλλονται για την αποφυγή επαναλήψεως των παραβάσεων. Κατά συνέπεια, η διαπίστωση παραβάσεως του κανονισμού εκ μέρους οδηγού εργαζομένου στην επιχείρηση δεν αρκεί για να θεμελιώσει την εκ μέρους της επιχειρήσεως παράλειψη εκπληρώσεως των δικών της υποχρεώσεων.
Ωστόσο, σκοπός του άρθρου 15 του κανονισμού 3820/85 δεν είναι να περιορίσει την ευθύνη της επιχειρήσεως για τη μη τήρηση εκ μέρους των υπαλλήλων της των περιόδων οδηγήσεως και αναπαύσεως. Συνεπώς, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να θεσπίσουν την ποινική ευθύνη του εργοδότη για την εκ μέρους των υπαλλήλων του παράβαση των κανόνων των άρθρων 6, 7 και 8 του κανονισμού. Πράγματι, η θέσπιση τέτοιας ευθύνης συνιστά μέσο διασφαλίσεως της τηρήσεως των ορίων που επιβάλλουν οι διατάξεις αυτές.
Πάντως, η εισαγωγή μιας τέτοιας αντικειμενικής ευθύνης του εργοδότη δεν αποτελεί υποχρέωση. Όπως υπογραμμίστηκε ανωτέρω, το άρθρο 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 3820/85 παρέχει στα κράτη μέλη μια διακριτική ευχέρεια ως προς την επιλογή των κυρώσεων που πρέπει να επιβάλλονται σε περίπτωση παραβάσεως του κανονισμού, ευχέρεια η οποία περιορίζεται μόνο από τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΟΚ. Είναι, συνεπώς, δυνατό ένα κράτος μέλος να εκπληρώνει τις υποχρεώσεις αυτές μολονότι επιλέγει τη μη θέσπιση της αντικειμενικής ποινικής ευθύνης των επιχειρήσεων.
Συνεπώς, στο τρίτο ερώτημα επιβάλλεται να δοθεί ως απάντηση ότι ο κανονισμός 3820/85 ούτε απαιτεί ούτε αποκλείει την εκ μέρους των κρατών μελών θέσπιση συστήματος αντικειμενικής ποινικής ευθύνης για τη διασφάλιση της τηρήσεως των υποχρεώσεων που επιβάλλει ο κανονισμός.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν οι Κυβερνήσεις της Γερμανίας, Ιταλίας και Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( πρώτο τμήμα ),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το politierechtbank te Hasselt, με Διάταξη της 22ας Δεκεμβρίου 1989, αποφαίνεται:

1)
Ο όρος « επιχείρηση » που χρησιμοποιείται στο άρθρο 15 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 3820/85 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1985, για την εναρμόνιση ορισμένων κοινωνικών διατάξεων στον τομέα των οδικών μεταφορών, αναφέρεται σε αυτοτελές υποκείμενο δικαίου, ανεξαρτήτως της νομικής του μορφής, το οποίο ασχολείται, κατά τρόπο διαρκή, με τις μεταφορές και έχει την εξουσία να οργανώνει και να ελέγχει την εργασία των οδηγών και των μελών του πληρώματος.

2)
Ούτε το άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΟΚ ούτε το άρθρο 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 3820/85 επιβάλλουν στα κράτη μέλη την υποχρέωση να εισαγάγουν στην εθνική τους νομοθεσία την αρχή της ποινικής ευθύνης των νομικών προσώπων. Οι παραβάσεις του άρθρου 15 του κανονισμού 3820/85 μπορούν να κολάζονται με την εφαρμογή διατάξεων συμφώνων προς τις βασικές αρχές του εθνικού ποινικού δικαίου, υπό την προϋπόθεση οι επιβαλλόμενες κυρώσεις να χαρακτηρίζονται από αποτελεσματικότητα, αναλογικότητα και αποτρεπτικότητα.

3)
Ο κανονισμός 3820/85 ούτε απαιτεί ούτε αποκλείει την εκ μέρους των κρατών μελών θέσπιση συστήματος αντικειμενικής ποινικής ευθύνης για τη διασφάλιση της τηρήσεως των υποχρεώσεων που επιβάλλει ο κανονισμός.

Rodríguez Iglesias
Slynn
Joliét
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 2 Οκτωβρίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος του πρώτου τμήματος
G. C Rodríguez Iglesias
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.