CELEX: 62005CJ0270
Ομαδικές απολύσεις
Οδηγία 98/59/ΕΚ του Συμβουλίου
Άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο α΄
Διακοπή της δραστηριότητας επιχείρησης οφειλόμενη στη βούληση του εργοδότη
Έννοια της "επιχείρησης"

ς δεν εφαρμόζονται οι παράγραφοι 2, 3 και 4 του παρόντος άρθρου.»
14     Τέλος, το άρθρο 6, παράγραφος 1, του νόμου 1387/1983 προβλέπει ότι οι ομαδικές απολύσεις που γίνονται κατά παράβαση των διατάξεων
του νόμου αυτού είναι άκυρες.

Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
15     Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η εταιρία διαθέτει τρεις χωριστές μονάδες παραγωγής, εγκατεστημένες σε τρία
διαφορετικά μέρη, και συγκεκριμένα μια πρώτη μονάδα παραγωγής χαρτιού γραφής, εκτυπώσεων, μηχανικού πολτού, μοριοσανίδων και
θειικού αργιλίου με 420 άτομα προσωπικό, μια δεύτερη μονάδα παραγωγής μαλακού χαρτιού κουζίνας, υγείας, σάκων κ.λπ. και μια
τρίτη μονάδα επεξεργασίας μαλακού χαρτιού.
16     Οι ανωτέρω μονάδες παραγωγής έχουν διαφορετικό εξοπλισμό και εργατοτεχνικό προσωπικό, με διευθύνοντα υπάλληλο παραγωγής ο
οποίος εξασφαλίζει την καλή εκτέλεση της εργασίας και την επίβλεψη της όλης λειτουργίας των εγκαταστάσεων της μονάδας, καθώς
και την επίλυση των τεχνικών ζητημάτων. Η λειτουργία κάθε μιας παραγωγικής μονάδας δεν επηρεάζεται από τη λειτουργία της άλλης.
Πέραν αυτού, οι αποφάσεις για τα έξοδα λειτουργίας κάθε μονάδας παραγωγής, την αγορά υλικών και την κοστολόγηση των προϊόντων
λαμβάνονται στην έδρα της εταιρίας με βάση τα στοιχεία που αποστέλλουν οι ανωτέρω μονάδες, όπου υπάρχει κοινό οργανωμένο λογιστήριο
για τη μισθοδοσία, τα παραστατικά και τη σύνταξη ενιαίου ισολογισμού.
17     Στις 18 Ιουλίου 2002 το διοικητικό συμβούλιο της εταιρίας αποφάσισε τη λόγω ζημιών διακοπή της δραστηριότητας της πρώτης μονάδας
παραγωγής και την απόλυση του συνόλου σχεδόν των εκεί εργαζομένων. Επιπλέον, με έγγραφη πρόσκληση της 22ας Ιουλίου 2002, κίνησε
διαδικασία διαβουλεύσεων με τους εκπροσώπους των εργαζομένων και κοινοποίησε την πρόσκληση αυτή στον Νομάρχη και στην αρμόδια
Επιθεώρηση Εργασίας. Δεν διαβίβασε όμως στους εκπροσώπους των εργαζομένων τους ισολογισμούς και όλα τα γενικά εταιρικά στοιχεία
που αποδείκνυαν την αναγκαιότητα παύσης λειτουργίας της ανωτέρω μονάδας, αλλά περιορίστηκε στα ζημιογόνα αποτελέσματα χρήσεως
της μονάδας αυτής κατά τις τρεις τελευταίες χρήσεις, ήτοι από το 1999 έως το 2001.
18     Στο στάδιο αυτό, και δεδομένου ότι οι διαβουλεύσεις δεν κατέληξαν εμπροθέσμως σε συμφωνία, ο Υπουργός Εργασίας παρέτεινε τις
διαβουλεύσεις για είκοσι ακόμη ημέρες. Η εταιρία όμως δεν προσήλθε στις διαβουλεύσεις και προέβη σε καταγγελία των συμβάσεων
εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου των εργαζομένων, καταβάλλοντάς τους τις νόμιμες αποζημιώσεις.
19     Η αγωγή των εργαζομένων κατά της αποφάσεως για τις απολύσεις έγινε δεκτή πρωτοδίκως. Το Εφετείο Θράκης, ενώπιον του οποίου
ασκήθηκε έφεση από την εταιρία, έκρινε, κατ’ αρχάς, ότι η εν λόγω μονάδα παραγωγής της οποίας διακόπηκε η δραστηριότητα δεν
ήταν αυτοτελής έναντι της εφεσείουσας εταιρίας και δεν ενέπιπτε επομένως στην εξαίρεση του άρθρου 5, παράγραφος 5, του νόμου
1387/1983. Μολονότι από το γράμμα της διατάξεως αυτής προκύπτει ότι η εν λόγω εξαίρεση αφορά μόνον τις περιπτώσεις στις οποίες
η διακοπή της δραστηριότητας απορρέει από δικαστική απόφαση, τα εθνικά δικαστήρια ερμηνεύουν τη διάταξη αυτή υπό την έννοια
ότι εφαρμόζεται και όταν η διακοπή αυτή απορρέει από μονομερή απόφαση του εργοδότη.
20     Ακολούθως, το Εφετείο Θράκης έκρινε τα εξής:
–       η εφεσείουσα εταιρία παραβίασε την υποχρέωση που υπείχε από το άρθρο 3 του προαναφερθέντος νόμου για ενημέρωση των εργαζομένων
και
–       κατήγγειλε τις συμβάσεις εργασίας κατά τη διάρκεια της παρατάσεως των διαβουλεύσεων, παραβαίνοντας έτσι τις διατάξεις του
άρθρου 5, παράγραφος 3, του νόμου 1387/1983. Κατά συνέπεια, η καταγγελία των συμβάσεων εργασίας ήταν άκυρη, σύμφωνα με το
άρθρο 6, παράγραφος 1, του εν λόγω νόμου.
21     Ο Άρειος Πάγος, ενώπιον του οποίου η εταιρία άσκησε αναίρεση, δεχόμενος ότι ανακύπτει ζήτημα ερμηνείας πράξης κοινοτικού οργάνου
και ότι η απόφασή του δεν υπόκειται σε ένδικα μέσα του εσωτερικού δικαίου, αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει
στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Εμπίπτουν τα δεκτά γενόμενα υπό του Εφετείου ανωτέρω πραγματικά περιστατικά στην έννοια του κοινοτικού όρου “επιχείρηση”,
για την εφαρμογή των οδηγιών του Συμβουλίου που αναφέρονται στο σκεπτικό [της διατάξεως περί παραπομπής] και του νόμου 1387/1983
“Έλεγχος Ομαδικών Απολύσεων και άλλες διατάξεις”;»

Επί του προδικαστικού ερωτήματος
22     Με το ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει στην απόφαση του Εφετείου Θράκης κατά την οποία η επίδικη στην κύρια δίκη
μονάδα παραγωγής δεν ήταν αυτοτελής έναντι της εταιρίας και ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν μια τέτοια μονάδα παραγωγής
εμπίπτει στην έννοια «επιχείρηση» για την εφαρμογή της οδηγίας 98/59.
23     Πρέπει, συναφώς, να σημειωθεί ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η έννοια «επιχείρηση», της οποίας ορισμό δεν δίδει η
οδηγία, αποτελεί έννοια του κοινοτικού δικαίου και δεν μπορεί να οριστεί με παραπομπή στις νομοθεσίες των κρατών μελών (απόφαση
της 7ης Δεκεμβρίου 1995, C‑449/93, Rockfon, Συλλογή 1995, σ. I‑4291, σκέψεις 23 και 25). Επομένως, η έννοια αυτή πρέπει να
έχει αυτοτελή και ενιαία ερμηνεία στην κοινοτική έννομη τάξη.
24     Το Δικαστήριο επισήμανε, επίσης, ότι οι όροι που χρησιμοποιούνται στο κείμενο της οδηγίας 98/59 για την απόδοση στις διάφορες
γλώσσες της έννοιας «επιχείρηση» εμφανίζουν ορισμένες διαφορές και έχουν διαφορετικό εννοιολογικό περιεχόμενο, ήτοι σημαίνουν,
ανάλογα με την περίπτωση, εγκατάσταση, επιχείρηση, εργασιακό κέντρο, τοπική μονάδα ή χώρο εργασίας (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση
Rockfon, σκέψεις 26 και 27).
25     Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων και λαμβανομένου υπόψη του σκοπού της οδηγίας αυτής η οποία, όπως προκύπτει από τη δεύτερη αιτιολογική
της σκέψη, αποβλέπει, μεταξύ άλλων, στην ενίσχυση της προστασίας των εργαζομένων σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων, το Δικαστήριο
ερμήνευσε την έννοια «επιχείρηση» που χρησιμοποιείται στην οδηγία 98/59, και ιδίως στο άρθρο της 1, παράγραφος 1, στοιχείο
α΄, ως αφορώσα, ανάλογα με τις περιστάσεις, τη μονάδα στην οποία είναι τοποθετημένοι οι απολυθέντες εργαζόμενοι για να ασκούν
τα καθήκοντά τους (προπαρατεθείσα απόφαση Rockfon, σκέψεις 31 και 32, και η εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
26     Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Δικαστήριο έδωσε ιδιαιτέρως ευρύ ορισμό στην έννοια της «επιχειρήσεως», προκειμένου να περιορίσει,
κατά το δυνατό, τις περιπτώσεις μη υπαγωγής ομαδικών απολύσεων στην οδηγία 98/59, λόγω του νομικού χαρακτηρισμού της έννοιας
αυτής σε εθνικό επίπεδο (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 7ης Σεπτεμβρίου 2006, C‑187/05 έως C‑190/05, Αγοραστούδης κ.λπ., που
δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 37). Εντούτοις, δεδομένου του γενικού χαρακτήρα του, ο ορισμός αυτός δεν μπορεί
να θεωρηθεί ότι αποτελεί το μόνο αποφασιστικό στοιχείο για την εκτίμηση των συγκεκριμένων περιστάσεων της υποθέσεως της κύριας
δίκης.
27     Επομένως, για την εφαρμογή της οδηγίας 98/59, μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίσταται, στο πλαίσιο επιχειρηματικού φορέα, «επιχείρηση»,
εφόσον πρόκειται για διακριτή μονάδα με ορισμένη διάρκεια και σταθερότητα που χρησιμοποιείται για την εκτέλεση ενός ή περισσοτέρων
συγκεκριμένων καθηκόντων και διαθέτει ένα σύνολο εργαζομένων, τεχνικά μέσα και οργανωτική δομή που της παρέχει τη δυνατότητα
εκτελέσεως των καθηκόντων αυτών.
28     Λαμβανομένου υπόψη ότι ο επιδιωκόμενος από την οδηγία 98/59 σκοπός αφορά, μεταξύ άλλων, τις κοινωνικοοικονομικές συνέπειες
που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ενδεχόμενες ομαδικές απολύσεις, σε συγκεκριμένο γεωγραφικό πλαίσιο και κοινωνικό περιβάλλον,
η εν λόγω μονάδα δεν πρέπει να έχει οπωσδήποτε ούτε νομική αυτοτέλεια ούτε χρηματοοικονομική, διοικητική ή τεχνολογική αυτονομία
για να μπορεί να θεωρηθεί «επιχείρηση».
29     Σ’ αυτό το πνεύμα, το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν είναι ουσιώδες για τον ορισμό της έννοιας «επιχείρηση» το αν η εν λόγω μονάδα
διαθέτει διεύθυνση δυναμένη να προβαίνει αυτοτελώς σε ομαδικές απολύσεις. (προπαρατεθείσα απόφαση Rockfon, σκέψη 34, και σημείο
2 του διατακτικού). Δεν είναι, εξάλλου, αναγκαίος ούτε ο γεωγραφικός διαχωρισμός από τις λοιπές μονάδες και εγκαταστάσεις
του επιχειρηματικού φορέα.
30     Κατόπιν των σκέψεων αυτών, διαπιστώνεται, κατ’ αρχάς, ότι δεν αντίκειται στην οδηγία 98/59 αυτό καθαυτό το γεγονός ότι ο ελληνικός
νόμος 1387/1983 χρησιμοποιεί εναλλακτικά τους όρους «επιχείρηση» και «εκμετάλλευση», υπό την προϋπόθεση ότι ακολουθείται η
ερμηνεία του Δικαστηρίου για την έννοια «επιχείρηση», η δε χρησιμοποίηση των δύο όρων δεν μπορεί να έχει ως συνέπεια να στερεί
ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων από την επιδιωκόμενη με την εν λόγω οδηγία προστασία.
31     Ακολούθως, όσον αφορά τη φύση της επίδικης στην κύρια δίκη μονάδας παραγωγής, από τη δικογραφία προκύπτει ότι η μονάδα αυτή
είναι μία από τις τρεις χωριστές μονάδες παραγωγής που διαθέτει η εταιρία. Απασχολεί 420 εργαζομένους, έχει διαφορετικό εξοπλισμό
και εργατοτεχνικό προσωπικό, η λειτουργία της δεν επηρεάζεται από τη λειτουργία των λοιπών μονάδων και ο διευθύνων υπάλληλος
παραγωγής εξασφαλίζει την καλή εκτέλεση της εργασίας και την επίβλεψη της όλης λειτουργίας των εγκαταστάσεων της μονάδας,
καθώς και την επίλυση των τεχνικών ζητημάτων.
32     Βάσει των στοιχείων αυτών, η εν λόγω μονάδα έχει τη φύση «επιχειρήσεως» για την εφαρμογή της οδηγίας 98/59, σύμφωνα με τη
συλλογιστική που ανέπτυξε το Δικαστήριο με τις σκέψεις 27 έως 29 της παρούσας αποφάσεως και εμπίπτει στη σχετική κοινοτική
έννοια. Το γεγονός ότι οι αποφάσεις που αφορούν τις λειτουργικές δαπάνες καθεμίας από τις τρεις μονάδες, την αγορά υλικών
και την κοστολόγηση των προϊόντων λαμβάνονται στην έδρα της εταιρίας όπου υπάρχει κοινό οργανωμένο λογιστήριο δεν ασκεί συναφώς
επιρροή.
33     Προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, σημειώνεται επίσης ότι, όπως προκύπτει από τη δικογραφία, το
Εφετείο Θράκης έκρινε ότι η επίδικη στην κύρια δίκη μονάδα παραγωγής δεν αποτελούσε «επιχείρηση», καθότι δεν ήταν αυτοτελής
έναντι της εταιρίας, και, εξ αυτού του λόγου, δεν ενέπιπτε στην εξαίρεση του άρθρου 5, παράγραφος 5, του νόμου 1387/1983 που
εξασφαλίζει τη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο της εισάγουσας παρέκκλιση διατάξεως του άρθρου 4, παράγραφος 4, της οδηγίας 98/59.
34     Με άλλα λόγια, κατά τη συλλογιστική του εν λόγω δικαστηρίου, αν αυτή η μονάδα παραγωγής ήταν αυτοτελής και αποτελούσε «επιχείρηση»,
η προαναφερθείσα παρέκκλιση θα είχε εφαρμογή, καθόσον η διακοπή της δραστηριότητας της εν λόγω μονάδας οφειλόταν απλώς και
μόνο στη βούληση του εργοδότη.
35     Η άποψη αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο της ίδιας εθνικής νομολογιακής προσεγγίσεως που οδήγησε στην προπαρατεθείσα απόφαση Αγοραστούδης
κ.λπ. και δεν έχει έρεισμα στην οδηγία 98/59. Επομένως, πρέπει να διευκρινιστεί συναφώς, όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή των
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, ότι, ακόμη και αν είχε διαπιστωθεί η αυτοτέλεια της επίδικης στην κύρια δίκη μονάδας και αυτή αποτελούσε
«επιχείρηση», δεν θα είχε εφαρμογή η προαναφερθείσα παρέκκλιση.
36     Συγκεκριμένα, για τους ίδιους λόγους που εκτέθηκαν στις σκέψεις 25 έως 45 της προπαρατεθείσας αποφάσεως Αγοραστούδης κ.λπ.,
η εν λόγω εισάγουσα παρέκκλιση διάταξη έχει εφαρμογή αποκλειστικά και μόνον όταν η διακοπή των δραστηριοτήτων μιας επιχειρήσεως
ή εκμεταλλεύσεως επέρχεται κατόπιν δικαστικής αποφάσεως. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, και ιδίως όταν η διακοπή της δραστηριότητας
της εγκαταστάσεως οφείλεται μόνο στη βούληση του εργοδότη, αυτός υποχρεούται να παρατείνει τις διαβουλεύσεις με τους εργαζομένους
ενώπιον της αρμόδιας δημόσιας αρχής.
37     Τέλος, σημειώνεται ότι, κατά την ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασία, συζητήθηκε επίμονα το ζήτημα της συμβατότητας της προβλεπόμενης
στο άρθρο 5, παράγραφος 3, του νόμου 1387/1983 παρεμβάσεως των αρμόδιων εθνικών αρχών, και συγκεκριμένα του Νομάρχη ή του
Υπουργού Εργασίας, με την οδηγία 98/59 και με το άρθρο 43 ΕΚ. Το ζήτημα αυτό δεν εθίγη, ωστόσο, με την υπό κρίση αίτηση εκδόσεως
προδικαστικής αποφάσεως.
38     Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο υποβληθέν ερώτημα αρμόζει η απάντηση ότι η οδηγία 98/59, και ιδίως το άρθρο της 1, παράγραφος
1, στοιχείο α΄, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι μια μονάδα παραγωγής, όπως η επίδικη στην κύρια δίκη, εμπίπτει στην
έννοια «επιχείρηση» για την εφαρμογή της οδηγίας αυτής.

Επί των δικαστικών εξόδων
39     Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
Η οδηγία 98/59/ΕΚ του Συμβουλίου, της 20ής Ιουλίου 1998, για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών που αφορούν τις ομαδικές
απολύσεις, και ιδίως το άρθρο της 1, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι μια μονάδα παραγωγής,
όπως η επίδικη στην κύρια δίκη, εμπίπτει στην έννοια «επιχείρηση» για την εφαρμογή της οδηγίας αυτής.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ελληνική.