CELEX: 62000TJ0308
Κρατικές ενισχύσεις
Άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, άρθρα 67 ΑΧ και 95 ΑΧ
Δημοσιονομικές παρεμβάσεις υπέρ της επιχειρήσεως Salzgitter
Σύνορα με την πρώην Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας και την πρώην Δημοκρατία της Τσεχοσλοβακίας
Μη γνωστοποιηθείσες ενισχύσεις
Έκτος κώδικας ενισχύσεων για τη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα
Ασφάλεια του δικαίου

ενάντια στις γενικές διατάξεις του κώδικα. Βάσει των [κωδίκων ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα] που ισχύουν
από το 1986, οι περιφερειακές ενισχύσεις για επενδύσεις είναι δυνατό να εγκριθούν μόνο εφόσον αφορούν συγκεκριμένες περιοχές,
οι οποίες καθορίζονται επακριβώς και στις οποίες δεν συγκαταλέγονται οι περιοχές όπου βρίσκονται οι μονάδες παραγωγής στις
οποίες πραγματοποιήθηκαν οι επενδύσεις που ενισχύθηκαν μέσω των επίμαχων έκτακτων αποσβέσεων και αφορολόγητων αποθεματικών.
Επομένως, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι το άρθρο 95 [ΑΧ] δεν είναι εφαρμοστέο στην παρούσα υπόθεση.
(124) Εξάλλου, η Επιτροπή, ασκώντας τη διακριτική ευχέρεια που διαθέτει εν προκειμένω, θεωρεί ότι στην παρούσα υπόθεση δεν
είναι αντιμέτωπη με μία υπόθεση η οποία δεν ρυθμίζεται από τη συνθήκη και στην οποία θα ήταν αναγκαία η έκδοση θετικής απόφασης
προκειμένου να επιτευχθεί κάποιος από τους στόχους της Κοινότητας που καθορίζονται στα άρθρα 2 [ΑΧ], 3 [ΑΧ] και 4 [ΑΧ]. Παραδείγματος
χάρη, οι χορηγηθείσες ενισχύσεις δεν απέβλεπαν στη διαρθρωτική εξυγίανση και την αποκατάσταση της οικονομικής βιωσιμότητας
της γερμανικής χαλυβουργίας. Αντιστοίχως, η Γερμανία ουδέποτε αναφέρθηκε σε κάποιο πρόγραμμα μείωσης της παραγωγικής ικανότητας
του συγκεκριμένου επιχειρηματικού ομίλου το οποίο να συνδέεται άμεσα με τις επίμαχες έκτακτες αποσβέσεις και τα αφορολόγητα
αποθεματικά. Κατά συνέπεια, δεν κρίνεται δικαιολογημένη στην παρούσα υπόθεση η χορήγηση ενισχύσεων επί τη βάσει του άρθρου
95 [ΑΧ].
(125) Επιπλέον, με βάση την εξέλιξη των οικονομικών και χρηματοοικονομικών δεδομένων της χαλυβουργίας στις αρχές της δεκαετίας
του 1990 και τις ατομικές αποφάσεις οι οποίες εκδόθηκαν δυνάμει του άρθρου 95 [AX] και αφορούσαν την έγκριση ενισχύσεων για
την αναδιάρθρωση διαφόρων επιχειρήσεων, το Συμβούλιο και η Επιτροπή, στην κοινή τους δήλωση που ενεγράφη στο πρακτικό του
Συμβουλίου της 17ης Δεκεμβρίου 1993, επισημαίνουν ότι “με την επιφύλαξη του δικαιώματος κάθε κράτους μέλους να ζητήσει την
έκδοση απόφασης δυνάμει του άρθρου 95 [ΑΧ] και λαμβανομένων υπόψη των συμπερασμάτων του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 1993,
το Συμβούλιο είναι αποφασισμένο να αποφύγει κάθε νέα παρέκκλιση δυνάμει του άρθρου 95 για ενισχύσεις υπέρ συγκεκριμένης επιχείρησης”.»
Από αυτές τις αιτιολογικές σκέψεις προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν προέβη στην εφαρμογή του άρθρου 95 AX, κατά κύριο λόγο, στηριζόμενη
στη σκέψη 42 της προπαρατεθείσας στην ανωτέρω σκέψη 120 αποφάσεως Wirtschaftsvereinigung Stahl κατά Επιτροπής, σύμφωνα με
την οποία το εν λόγω κοινοτικό όργανο θα μπορούσε να εγκρίνει μια κρατική ενίσχυση, που προβλέπεται από τον κώδικα ενισχύσεων
στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα δυνάμει του άρθρου 95 AX, μόνον αν μια τέτοια ατομική έγκριση δεν θα ήταν αντίθετη προς
τους θεσπισμένους με τον κώδικα αυτό γενικούς κανόνες (εκατοστή εικοστή τρίτη αιτιολογική σκέψη της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Επικουρικώς, από την εκατοστή εικοστή τέταρτη αιτιολογική σκέψη της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή έκρινε,
εν προκειμένω, ότι δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 95 AX.
Κατά συνέπεια, αντίθετα προς ό,τι διατείνεται η προσφεύγουσα, η Επιτροπή δεν αρνήθηκε να εξετάσει το ζήτημα αν μπορούσε να
εφαρμοστεί, εν προκειμένω, το άρθρο 95 AX. Πράγματι, δεν αμφισβητείται ότι η Επιτροπή εξέτασε στην αιτιολογική σκέψη 124 της
προσβαλλομένης αποφάσεως, και παρά την ανυπαρξία αιτήματος εφαρμογής του άρθρου 95 AX εκ μέρους της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας
της Γερμανίας, το ζήτημα της δυνατότητας εφαρμογής της διατάξεως αυτής. Παρ’ όλ’ αυτά, η Επιτροπή θεώρησε ότι, υπό τις συγκεκριμένες
περιστάσεις, δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής της διατάξεως αυτής. Υπό τις περιστάσεις αυτές, παρέλκει η έκδοση αποφάσεως
επί της αιτιάσεως της προσφεύγουσας σχετικά με την εσφαλμένη εκ μέρους της Επιτροπής ερμηνεία της προπαρατεθείσας στην ανωτέρω
σκέψη 120 αποφάσεως Wirtschaftsvereinigung Stahl κατά Επιτροπής, στο μέτρο που, παρά την ερμηνεία αυτή, η Επιτροπή έκρινε,
παρ’ όλ’ αυτά, αναγκαίο στην αιτιολογική σκέψη 124 της προσβαλλομένης αποφάσεως, να εξετάσει το ζήτημα αν συνέτρεχαν, εν προκειμένω,
οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 95 AX.
Υπό το φως ακριβώς αυτών των διευκρινίσεων, πρέπει να εξεταστεί το ζήτημα αν, όπως υποστηρίζει η προσφεύγουσα, η Επιτροπή
διέπραξε λάθος εκτιμήσεως αρνούμενη να εφαρμόσει την παρέκκλιση του άρθρου 95 AX στην προβλεπόμενη από το άρθρο 4, στοιχείο
γ΄, AX απαγόρευση των ενισχύσεων.
– Επί του προβαλλομένου λάθους εκτιμήσεως όσον αφορά την άρνηση εφαρμογής του άρθρου 95 AX
Πρέπει κατ’ αρχάς να υπομνησθεί ότι δεν αμφισβητείται ότι, βάσει του άρθρου 95 ΑΧ, η Επιτροπή απολαύει διακριτικής εξουσίας
προκειμένου να διαπιστώνει αν οι ενισχύσεις είναι αναγκαίες για την υλοποίηση των στόχων της Συνθήκης (βλ., υπό την έννοια
αυτή, αποφάσεις του Πρωτοδικείου EISA κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 129 ανωτέρω, σκέψη 72· της 7ης Ιουλίου 1999,
T‑89/96, British Steel κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. II‑2089, σκέψη 47, και Wirtschaftsvereinigung Stahl κατά Επιτροπής,
προπαρατεθείσα στη σκέψη 120 ανωτέρω, σκέψη 43).
Στον τομέα αυτόν, ο έλεγχος νομιμότητας πρέπει, όπως είναι επόμενο, να περιορίζεται στην εξέταση του ζητήματος αν η Επιτροπή
υπερέβη τα συμφυή με την εξουσία της εκτιμήσεως όρια λόγω αλλοιώσεως στοιχείων ή πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως των πραγματικών
περιστατικών ή λόγω καταχρήσεως εξουσίας ή διαδικασίας (βλ., ιδίως, απόφαση Wirtschaftsvereinigung Stahl κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα
στη σκέψη 120 ανωτέρω, σκέψη 63).
Προκειμένου να διαπιστωθεί αν η Επιτροπή, κατά την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, έκανε πρόδηλο λάθος δυνάμενο να
αιτιολογήσει την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως, πρέπει τα προσκομισθέντα από την προσφεύγουσα αποδεικτικά στοιχεία
να είναι ικανά να ανατρέψουν τις σχετικές με τα πραγματικά περιστατικά εκτιμήσεις που έχουν γίνει στην εν λόγω απόφαση (απόφαση
του Πρωτοδικείου της 12ης Δεκεμβρίου 1996, Τ-380/94, AIUFFASS και AKT κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. ΙΙ-2169, σκέψη 59).
Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί ότι η προσφεύγουσα περιορίστηκε στο να ισχυριστεί ότι, ενόψει των στόχων της Συνθήκης ΕΚΑΧ όπως
αυτοί έχουν διακηρυχθεί στα άρθρα 2 AX, 3 AX και 4 AX, ήταν πράγματι αναγκαία η αναγνώριση του συμβατού του άρθρου 3 του ZRFG
με τη Συνθήκη προκειμένου να διασφαλﾹστεί η ύπαρξη επαρκών ενθαρρύνσεων ώστε οι επιχειρήσεις να αναπτύξουν και να βελτιώσουν
(άρθρο 3, στοιχείο δ΄, AX) το παραγωγικό δυναμικό των εγκαταστάσεών τους στις όμορες περιοχές και προκειμένου να προστατευθούν
οι περιοχές αυτές από την έξοδο του εργατικού δυναμικού τους και την οικονομική ερήμωση (άρθρο 2, δεύτερο εδάφιο, AX). Ένας
τέτοιος γενικού χαρακτήρα ισχυρισμός δεν μπορεί να θεωρηθεί επαρκής ώστε να αναιρεθεί η εκτίμηση της Επιτροπής.
Εξάλλου, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η προσφεύγουσα δεν επικαλείται κανένα στοιχείο που να επιτρέπει να καταδειχθεί ότι οι
ενισχύσεις για επενδύσεις υπό τη μορφή εκτάκτων αποσβέσεων και αφορολόγητων αποθεματικών που είχαν καταβληθεί προς όφελός
της ήσαν απαραίτητες για την υλοποίηση των στόχων της Συνθήκης ΕΚΑΧ.
Η απλή παραπομπή που κάνει η προσφεύγουσα σε ανακοίνωση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, με ημερομηνία 14 Ιανουαρίου
2000, σύμφωνα με την οποία είναι προφανές ότι οι δηλωθείσες συμβατές δυνάμει του άρθρου 87, παράγραφος 2, ΕΚ ενισχύσεις θα
εξυπηρετούσαν και τους στόχους της Συνθήκης ΕΚΑΧ, όπως αυτοί έχουν διακηρυχθεί με τα άρθρα 2 AX και 3 AX, δεν μπορεί να θεωρηθεί
ως απόδειξη του αναγκαίου χαρακτήρα των εν λόγω ενισχύσεων, κατά την έννοια του άρθρου 95 AX. Συναφώς, αρκεί να διευκρινιστεί,
αφενός, ότι το άρθρο 87, παράγραφος 2, ΕΚ δεν τυγχάνει εφαρμογής στο πλαίσιο της Συνθήκης ΕΚΑΧ και, αφετέρου, ότι η εκτίμηση
της αναγκαιότητας των ενισχύσεων βάσει του άρθρου 95 AX πρέπει να γίνεται υπό το πρίσμα των ιδίων στόχων της Συνθήκης ΕΚΑΧ,
μεταξύ των οποίων δεν περιλαμβάνονται οι δηλωθείσες συμβατές δυνάμει του άρθρου 87, παράγραφος 2, ΕΚ ενισχύσεις.
Εν πάση περιπτώσει, το Πρωτοδικείο εκτιμά ότι η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πρόδηλο λάθος εκτιμώντας, στην αιτιολογική σκέψη 124
της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας δεν είχε μνημονεύσει τυχόν πρόγραμμα μείωσης της
παραγωγικής ικανότητας του ομίλου Salzgitter, σε άμεση σχέση με τις χορηγηθείσες ενισχύσεις ώστε να αποφευχθεί ενδεχόμενη
εφαρμογή του άρθρου 95 AX.
Πράγματι, προκειμένου περί ενός τομέα για τον οποίο είναι πασίδηλο ότι υφίσταται υπερπαραγωγή, όπως ο τομέας της βιομηχανίας
σιδήρου και χάλυβα, η μείωση των παραγωγικών δυνατοτήτων μπορούσε πράγματι να φαίνεται αναγκαία για την πραγματοποίηση των
στόχων της Συνθήκης, στο πλαίσιο ενισχύσεων για τις οποίες μπορούσε να εκδοθεί ατομική απόφαση βάσει του άρθρου 95 AX. Έτσι,
μια τέτοια μείωση μπορεί να συντελέσει στη διατήρηση των συνθηκών που ενθαρρύνουν τις επιχειρήσεις να αναπτύξουν και να βελτιώσουν
το παραγωγικό δυναμικό τους (άρθρο 3, στοιχείο δ΄, AX) ή να εκσυγχρονίσουν την παραγωγή (άρθρο 3, στοιχείο ζ΄, AX). Επιπλέον,
στο πλαίσιο της υπέρ το δέον ικανότητας παραγωγής του τομέα της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα, η προσφυγή σε ένα τέτοιο κριτήριο
συντελεί στο να αποφεύγεται να ευνοείται η πραγματοποίηση αβέβαιων οικονομικών πρωτοβουλιών οι οποίες, επειδή απλώς επιδεινώνουν
τις ανισορροπίες που πλήττουν τις σχετικές αγορές, δεν μπορούν τελικώς να επιλύσουν κατά τρόπο αποτελεσματικό και διαρκή τα
προβλήματα των οικείων περιοχών και επιχειρήσεων.
Ως εκ τούτου, ενόψει του ποικίλου χαρακτήρα των στόχων της Συνθήκης και της αναγνωρισμένης στην Επιτροπή ευκαμψίας όσον αφορά
τον ρόλο της που συνίσταται στη διασφάλιση της σταθερής εναρμονίσεως αυτών των ποικίλων στόχων, διά της χρησιμοποιήσεως της
διακριτικής εξουσίας της προκειμένου να επιτυγχάνεται η ικανοποίηση του κοινού συμφέροντος (βλ., μεταξύ άλλων, υπό την έννοια
αυτή, απόφαση Wirtschaftsvereinigung Stahl κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 120 ανωτέρω, σκέψη 65, και την εκεί παρατιθέμενη
νομολογία), η χρήση, εν προκειμένω, από την Επιτροπή του κριτηρίου της μειώσεως των παραγωγικών δυνατοτήτων δεν συνιστά πρόδηλο
λάθος εκτιμήσεως στο πλαίσιο της εξετάσεως της δυνατότητας εφαρμογής του άρθρου 95 AX.
Πάντως, στο μέτρο που η Επιτροπή δεν θεώρησε ότι οι ενισχύσεις για τις σχετικές επενδύσεις μείωναν τις παραγωγικές δυνατότητες
της προσφεύγουσας, λόγω του ότι, ιδίως, δεν είχε ενημερωθεί από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας για τυχόν σχέδιο
μειώσεως των εν λόγω δυνατοτήτων, το εν λόγω κοινοτικό όργανο δεν μπορούσε να συναγάγει ότι η επίμαχη ενίσχυση σκοπούσε στην
πραγματοποίηση των στόχων της Συνθήκης.
Εξ αυτού έπεται ότι ο τρίτος λόγος πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό του.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ορθώς η Επιτροπή διαπίστωσε ότι τα απορρέοντα από το άρθρο 3 του ZRFG φορολογικά μέτρα, από τα
οποία ωφελήθηκε η προσφεύγουσα, συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις ασύμβατες με την κοινή αγορά. Το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι πρέπει
να εξεταστεί τώρα ο έβδομος λόγος που αντλείται από την προσβολή της αρχής της ασφάλειας του δικαίου, και τούτο στο μέτρο
που η Επιτροπή απαίτησε από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας να ανακτήσει από την προσφεύγουσα τις κηρυχθείσες ασύμβατες
ενισχύσεις.
Επί του εβδόμου λόγου που αντλείται από την προσβολή της αρχής της ασφάλειας δικαίου
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η προσφεύγουσα παρατηρεί, κατ’ αρχάς, στην ογδοηκοστή πρώτη αιτιολογική σκέψη της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Επιτροπή
φαίνεται να υπεραμύνεται της απόψεως ότι στο πλαίσιο της Συνθήκης ΕΚΑΧ, αντίθετα προς ό,τι προβλέπεται στο πλαίσιο της Συνθήκης
ΕΚ, αποκλείεται, γενικώς διαχρονικός περιορισμός του δικαιώματος ανακτήσεως μιας ενισχύσεως, επειδή κάτι τέτοιο «θα ήταν αντίθετο
προς τη θεμελιώδη αρχή της Συνθήκης ΕΚΑΧ», δηλαδή την απόλυτη απαγόρευση των κρατικών ενισχύσεων. Κατά την προσφεύγουσα, τέτοιο
επιχείρημα δημιουργεί διαφορά μεταξύ του δικαιώματος για ενισχύσεις που εμπίπτει στη Συνθήκη ΕΚΑΧ και αυτού που εμπίπτει στη
Συνθήκη ΕΚ, πράγμα που δεν υφίσταται, στην πραγματικότητα, ούτε στο πνεύμα ούτε στον σχεδιασμό των συνθηκών αυτών ούτε στην
πρακτική της Επιτροπής. Ο προβαλλόμενος απόλυτος χαρακτήρας μιας απαγορεύσεως δεν έρχεται σε αντίθεση με τον σεβασμό της αρχής
της ασφάλειας δικαίου και την αναγνώριση προθεσμίας παραγραφής.
Εξ αυτού έπεται ότι, σύμφωνα με την προσφεύγουσα, η αρχή της ασφάλειας του δικαίου μπορεί επίσης να προβάλλεται στο πεδίο
της Συνθήκης ΕΚΑΧ. Κατά τα λοιπά, πρόκειται εδώ για γενική αρχή δικαίου της οποίας η εφαρμογή επιβάλλεται επίσης στο πλαίσιο
του δικαίου των ενισχύσεων και δεν αφήνεται στη διάθεση της Επιτροπής.
Περαιτέρω, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η επιταγή ανακτήσεως των κρατικών ενισχύσεων που προβλέπεται από το κοινοτικό δίκαιο
αποσκοπεί στην άρση των παρανόμως αποκτηθέντων ανταγωνιστικού χαρακτήρα πλεονεκτημάτων που επέτρεψαν στην επωφεληθείσα επιχείρηση
να ορίσει χαμηλότερες απ’ ό,τι οι ανταγωνιστές της τιμές. Πάντως, σύμφωνα με την προσφεύγουσα, η Επιτροπή δεν προέβη εν προκειμένω
σε καμιά διαπίστωση σχετικά με τις συνέπειες στον ανταγωνισμό των προβλεπομένων από το άρθρο 3 του ZRFG εκτάκτων αποσβέσεων.
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει επίσης ότι η εξουσία της Επιτροπής να απαιτήσει την ανάκτηση μιας ενισχύσεως υπόκειται, εν πάση
περιπτώσει, σε δεκαετή προθεσμία παραγραφής. Η προθεσμία αυτή, που προβλέπεται από το άρθρο 15 του κανονισμού (ΕΚ) 659/1999
του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου [88] της Συνθήκης ΕΚ (ΕΕ L 83,
σ. 1), έπρεπε να έχει αποτελέσει οδηγό εν προκειμένω της Επιτροπής εφόσον αποτελεί το αποτέλεσμα εξισορροπήσεως της αρχής
της ασφάλειας του δικαίου με την ανάγκη της αποκαταστάσεως ανόθευτου ανταγωνισμού.
Τέλος, απαντώντας στις γραπτές παρατηρήσεις του Πρωτοδικείου, με τις οποίες ζητήθηκε από την προσφεύγουσα να θεμελιώσει και
να διευκρινίσει ορισμένους ισχυρισμούς της, η τελευταία ανέφερε ότι απέστελλε τακτικώς, από τα έτη 1980/1981, εκθέσεις δραστηριότητας
και ετήσιους λογαριασμούς στην Επιτροπή, ειδικότερα στις υπηρεσίες που ήταν τότε επιφορτισμένες με την εξέταση των ενισχύσεων
και της αναδιαρθρώσεως του τομέα της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα, στο πλαίσιο του συστήματος εκμεταλλεύσεως των ποσοστώσεων
παραγωγής για τη σχετική βιομηχανία και των συναφών δράσεων της Επιτροπής, με σκοπό την αναδιάρθρωση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας
σιδήρου και χάλυβα, που είχαν τεθεί σε εφαρμογή κατά τη δεκαετία του ’80. Οι ισχυρισμοί αυτοί επαναλήφθηκαν και ενώπιον του
Πρωτοδικείου.
Με τα γραπτά της υπομνήματα, η παρεμβαίνουσα αναφέρεται στην προπαρατεθείσα στη σκέψη 90 απόφαση Acciaierie di Bolzano κατά
Επιτροπής, σκέψη 69, στο πλαίσιο της οποίας το Πρωτοδικείο έκρινε ότι, στο μέτρο που κατά τον χρόνο εκδόσεως της επίδικης
αποφάσεως στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, καμιά προθεσμία παραγραφής δεν είχε οριστεί, η Επιτροπή
δεν υποχρεούνταν να τηρήσει προθεσμία παραγραφής όταν είχε λάβει την εν λόγω απόφαση. Από την απόφαση αυτή προκύπτει ότι το
Πρωτοδικείο θα αντιμετώπιζε το ζήτημα της παραγραφής διαφορετικά αν ο κανονισμός 659/1999 είχε ήδη τεθεί σε ισχύ κατά τον
χρόνο λήψεως της επίδικης αποφάσεως. Σύμφωνα με την παρεμβαίνουσα, δεδομένου ότι ήταν δυνατή η εφαρμογή, επικουρικώς, της
Συνθήκης ΕΚ και των θεσπισμένων βάσει της τελευταίας διατάξεων του παραγώγου δικαίου στους διεπόμενους από τη Συνθήκη ΕΚΑΧ
τομείς, μπορούσε να αποκλειστεί η εφαρμογή επικουρικώς του άρθρου 15 του κανονισμού 659/1999 επί των εμπιπτουσών στη Συνθήκη
ΕΚΑΧ κρατικών ενισχύσεων μόνον αν το εν λόγω άρθρο αντέκειτο προς τη Συνθήκη ΕΚΑΧ, πράγμα που δεν συνέβαινε εν προκειμένω.
Η καθής παραπέμπει στην ογδοηκοστή αιτιολογική σκέψη της προσβαλλομένης αποφάσεως και στην απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης
Σεπτεμβρίου 1998, T‑126/96 και T-127/96, BFM και EFIM κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II‑3437, σκέψη 67), σύμφωνα με την
οποία «για να μπορεί να επιτελέσει τη λειτουργία που συνίσταται στην τήρηση της ασφαλείας δικαίου, τυχόν προθεσμία παραγραφής
πρέπει κατ’ αρχήν να καθορίζεται εκ των προτέρων από τον κοινοτικό νομοθέτη».
Όσο για το επιχείρημα σχετικά με την επικουρική εφαρμογή του κανονισμού 659/1999, η καθής σημειώνει ότι ο τελευταίος αφορά
μόνο τη Συνθήκη ΕΚ και δεν είναι δυνατό το πεδίο εφαρμογής του να επεκταθεί στον τομέα της Συνθήκης ΕΚΑΧ μέσω ερμηνείας του
δικαίου. Μόνον ο νομοθέτης είναι εξουσιοδοτημένος να πράξει κάτι τέτοιο. Η προπαρατεθείσα στη σκέψη 90 ανωτέρω απόφαση Acciaierie
di Bolzano κατά Επιτροπής δεν αλλάζει τίποτα εν προκειμένω. Πράγματι, μολονότι είναι αληθές ότι ο λόγω κανονισμός ίσχυε κατά
τον χρόνο λήψεως της προσβαλλομένης αποφάσεως, γεγονός πάντως είναι ότι η Συνθήκη ΕΚΑΧ δεν προέβλεπε προθεσμία παραγραφής
και, επομένως, τέτοια προθεσμία δεν υφίστατο.
Τέλος, η καθής δήλωσε, απαντώντας σε γραπτές ερωτήσεις του Πρωτοδικείου, ότι μικρή σημασία έχει το αν έλαβε ή όχι γνώση των
διαβιβασθέντων από την προσφεύγουσα ετησίων λογαριασμών, και τούτο εφόσον η διαβίβαση αυτή δεν μπορούσε να αντικαταστήσει
ανακοίνωση στο πλαίσιο της διέπουσας τις κρατικές ενισχύσεις διαδικασία.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Πρέπει, προκαταρκτικώς, να επισημανθεί ότι, σύμφωνα με την ογδοηκοστή πρώτη αιτιολογική σκέψη της προσβαλλομένης αποφάσεως,
η Επιτροπή δήλωσε:
«Στο πλαίσιο της Συνθήκης ΕΚΑΧ, κάθε εθνική ενίσχυση απαγορεύεται εκτός αν έχει εγκριθεί κατ’ εξαίρεση βάσει ενός κώδικα ενισχύσεων
προς τη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, θεσπισθέντα δυνάμει του άρθρου 95 [ΑΧ]. Η ρύθμιση αυτή διαφέρει ριζικά από το καθεστώς
που ισχύει βάσει των παραγράφων 1 και 3 του άρθρου 87 [ΕΚ], σύμφωνα με τις οποίες η Επιτροπή διαθέτει μεγάλα περιθώρια διακριτικής
ευχέρειας και δεν έχει να κάνει με μία απόλυτη απαγόρευση των ενισχύσεων, αλλά με το ενδεχόμενο να θεωρήσει την εκάστοτε ενίσχυση
ασυμβίβαστη. Ακόμη και αν ο κανόνας παραγραφής που προβλέπεται στον κανονισμό […] 659/1999 αποδεικνύεται απαραίτητος με βάση
την αρχή της ασφάλειας του δικαίου σε μία περίπτωση η οποία εμπίπτει στη Συνθήκη ΕΚ, αντιθέτως η παραγραφή στερείται νοήματος
στον τομέα ΕΚΑΧ, στον οποίον εξακολουθεί να δεσπόζει η απόλυτη “απαγόρευση” των ενισχύσεων. Αυτή ακριβώς η “απαγόρευση” της
Συνθήκης ΕΚΑΧ είναι που κατοχυρώνει την ασφάλεια δικαίου, διότι η εκάστοτε ενίσχυση θεωρείται παράνομη εάν δεν έχει λάβει
ειδική έγκριση. Τυχόν χρονικός περιορισμός της εξέτασης των μέτρων θα αντέβαινε στη θεμελιώδη αυτή αρχή της Συνθήκης ΕΚΑΧ.»
Αυτή η ανάλυση δεν αντέχει σε εξέταση.
Βεβαίως, είναι αληθές ότι μια προθεσμία παραγραφής, προκειμένου να πληροί τον σκοπό της, πρέπει να ορίζεται εκ των προτέρων.
Ο ορισμός της προθεσμίας αυτής καθώς και οι εκτελεστικές λεπτομέρειές της εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του κοινοτικού νομοθέτη.
Πάντως, ο τελευταίος δεν έχει παρέμβει για να ορίσει προθεσμία παραγραφής στον τομέα του ελέγχου των χορηγουμένων βάσει της
Συνθήκης ΕΚΑΧ ενισχύσεων (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση Falck και Acciaierie di Bolzano κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη
62 ανωτέρω, σκέψη 139).
Παρ’ όλ’ αυτά, πρέπει να υπομνησθεί ότι η ουσιώδης επιταγή της ασφάλειας του δικαίου, στις διάφορες μορφές της, σκοπεί στη
διασφάλιση της προβλεψιμότητας των εμπιπτουσών στο κοινοτικό δίκαιο εννόμων καταστάσεων και σχέσεων (απόφαση Δικαστηρίου της
15ης Φεβρουαρίου 1996, C-63/93, Duff κ.λπ., Συλλογή 1996, σ. I-569, σκέψη 20, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 19ης Μαρτίου
1997, T-73/95, Oliveira κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. II‑381, σκέψη 29).
Η εκ μέρους της Επιτροπής παράβαση της θεμελιώδους επιταγής της ασφάλειας του δικαίου δεν μπορεί, αντίθετα προς ό,τι υποστήριξε
η Επιτροπή ενώπιον του Πρωτοδικείου, να αποκλεισθεί εν προκειμένω ούτε λόγω της ανυπαρξίας προθεσμίας παραγραφής ούτε λόγω
της ανυπαρξίας προηγούμενης εκ μέρους της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας γνωστοποιήσεων των επιμάχων μέτρων ενισχύσεων
σύμφωνα με την προβλεπόμενη στο πλαίσιο της Συνθήκης ΕΚΑΧ διαδικασία.
Συναφώς, πρέπει, κατ’ αρχάς, να σημειωθεί ότι, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η προπαρατεθείσα στη σκέψη 62 απόφαση
Falck και Acciaierie di Bolzano κατά Επιτροπής, το Δικαστήριο δεν απέρριψε τη δυνατότητα διαπιστώσεως και, ενδεχομένως, κολασμού
παραβιάσεως εκ μέρους της Επιτροπής της αρχής της ασφάλειας του δικαίου στο πλαίσιο λήψεως αποφάσεως επιτάσσουσας την ανάκτηση
ενισχύσεων, και τούτο ελλείψει προθεσμίας παραγραφής και προηγούμενης γνωστοποιήσεως αυτών (απόφαση Falck και Acciaierie di
Bolzano κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 62 ανωτέρω, σκέψη 140).
Περαιτέρω, πρέπει να υπομνησθεί ότι, εν προκειμένω, η παραβίαση της αρχής της ασφάλειας του δικαίου προβάλλεται από την προσφεύγουσα,
επωφεληθείσα των επιμάχων ενισχύσεων. Πάντως, ο οργανωμένος από τις διατάξεις του έκτου κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου
και χάλυβα μηχανισμός ελέγχου και εξετάσεως των κρατικών ενισχύσεων δεν επιβάλλει ειδική υποχρέωση στον επωφεληθέντα από μια
ενίσχυση. Αφενός, η υποχρέωση γνωστοποιήσεως και η προηγούμενη απαγόρευση εφαρμογής προγραμμάτων ενισχύσεων, όπως προβλέπεται
από το άρθρο 6 του έκτου κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, απευθύνονται στο κράτος μέλος. Αφετέρου, το
εν λόγω κράτος μέλος είναι επίσης ο αποδέκτης της αποφάσεως με την οποία η Επιτροπή διαπιστώνει το ασύμβατο μιας ενισχύσεως
και το καλεί να την καταργήσει εντός της προθεσμίας που αυτή τάσσει (βλ., κατ’ αναλογία, στο πλαίσιο της Συνθήκης ΕΚ, απόφαση
του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, C-39/94, SFEI κ.λπ., Συλλογή 1996, σ. Ι-3547, σκέψη 73). Δεδομένου ότι το κράτος μέλος
είναι ο μόνος θεσμικός συνομιλητής της Επιτροπής στο πλαίσιο του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων δυνάμει της Συνθήκης ΕΚΑΧ
(βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση του Πρωτοδικείου της 31ης Μαρτίου 1998, Τ-129/96, Preussag Stahl κατά Επιτροπής, Συλλογή
1998, σ. ΙΙ-609, σκέψη 80), η προσφεύγουσα δεν ήταν δυνατό, όπως είναι επόμενο, να θεωρηθεί υπεύθυνη ελλείψει προηγούμενης
γνωστοποιήσεως των επιμάχων ενισχύσεων.
Αποδοχή της θέσεως της Επιτροπής θα είχε ως συνέπεια ότι η εξουσία της να επιτάσσει την ανάκτηση μιας ενισχύσεως δεν θα μπορούσε
να αμφισβητηθεί για τον λόγο απλώς και μόνο ότι η ενίσχυση αυτή δεν είχε προηγουμένως γνωστοποιηθεί από το κράτος μέλος, ενώ
βεβαίως η παρατυπία αυτή δεν είναι δυνατόν να καταλογιστεί στον επωφεληθέντα από την ενίσχυση.
Βεβαίως, είναι αληθές ότι ο κοινοτικός δικαστής έχει αποκλείσει το ότι ο επωφεληθείς από μια ενίσχυση είναι δυνατόν να έχει
δικαιολογημένη εμπιστοσύνη όσον αφορά το νομότυπο χαρακτήρα μιας ενισχύσεως αν αυτή έχει χορηγηθεί κατά παράβαση, πλην κατ’
εξαίρεση περιστάσεων, των διατάξεων σχετικά με τη διαδικασία προηγούμενου ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Πράγματι, ένας
συνετός επιχειρηματίας πρέπει κανονικά να μπορέσει να βεβαιωθεί ότι έχει τηρηθεί η διαδικασία αυτή (αποφάσεις του Δικαστηρίου
της 20ής Σεπτεμβρίου 1990, C-5/89, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 1990, σ. Ι‑3437, σκέψη 14, και της 14ης Ιανουαρίου 1997,
C-169/95, Ισπανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. Ι-135, σκέψη 51· αποφάσεις του Πρωτοδικείου Preussag Stahl κατά Επιτροπής,
προπαρατεθείσα στη σκέψη 163 ανωτέρω, σκέψη 77· της 29ης Σεπτεμβρίου 2000, Τ-55/99, CETM κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ.
ΙΙ-3207, σκέψη 121, και ESF Elbe-Stahlwerke Feralpi κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 110 ανωτέρω, σκέψη 182).
Ωστόσο, η προσφεύγουσα δεν επικαλείται δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ως προς τον νομότυπο χαρακτήρα της ενισχύσεως αλλά προσβολή
της αρχής της ασφάλειας του δικαίου, η οποία δεν μπορεί να περιορίζεται στις προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη δημιουργία
δικαιολογημένης εμπιστοσύνης όσον αφορά τον επωφεληθέντα των ενισχύσεων.
Επομένως, πρέπει να εξεταστεί το ζήτημα αν, εν προκειμένω, η Επιτροπή ενήργησε κατά τρόπο αντίθετο προς την αρχή της ασφάλειας
του δικαίου.
Συναφώς, πρέπει να ληφθεί ως βάση η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί από την απόφαση σχετικά με τη έγερση αντιρρήσεων, απόφαση
που η Επιτροπή έλαβε στις 4 Αυγούστου 1971 όσον αφορά την εφαρμογή του προβλεπομένου από το άρθρο 3 του ZRFG καθεστώτος ενισχύσεων.
Όπως προαναφέρθηκε στην ανωτέρω σκέψη 67, μέχρι τη λήξη ισχύος του πρώτου κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα,
στις 31 Δεκεμβρίου 1981, η Επιτροπή υπεραμυνόταν ερμηνείας διαφορετικής αυτής που υιοθέτησε στην προσβαλλόμενη απόφαση, κατά
την οποία η εφαρμογή στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα των καθεστώτων γενικών και περιφερειακών ενισχύσεων υπέκειτο στον έλεγχο
της Επιτροπής βάσει τόσο των διατάξεων του άρθρου 67 AX όσο και αυτών των άρθρων 87 ΕΚ και 88 ΕΚ, αποκλειομένων των διατάξεων
του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, AX.
Επομένως, βάσει της ερμηνείας αυτής μπορούσε να θεωρηθεί ότι, μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1981, τα καθεστώτα γενικών και περιφερειακών
ενισχύσεων, ως προς τα οποία η Επιτροπή δεν είχε προβάλει αντιρρήσεις βάσει των άρθρων 87 ΕΚ και 88 ΕΚ −όπως ακριβώς συνέβαινε,
εν προκειμένω, όσον αφορά το άρθρο 3 του ZRFG με την απόφαση της Επιτροπής της 4ης Αυγούστου 1971− μπορούσαν νομίμως να παρέχουν
οφέλη στις επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα.
Αντιθέτως, ύστερα από τη θέση σε ισχύ του δεύτερου κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, την 1η Ιανουαρίου
1982, και, στη συνέχεια, με τους μεταγενέστερους κώδικες, η Επιτροπή θέσπισε ένα ενιαίο σύστημα σκοπούν στη διασφάλιση ομοιόμορφης
αντιμετωπίσεως όλων των ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, στο πλαίσιο μιας και μόνης διαδικασίας, καλύπτουσας
τόσο τις ειδικές ενισχύσεις (δηλαδή αυτές που χορηγούνται δυνάμει καθεστώτων εχόντων ως κύριο αντικείμενο ή αποτέλεσμα την
ευνοϊκή αντιμετώπιση των επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα) όσο και τις μη ειδικές ενισχύσεις, στις οποίες περιλαμβάνονται,
ειδικότερα, αυτές που χορηγούνται δυνάμει γενικών ή περιφερειακών καθεστώτων ενισχύσεων. Η θέσπιση ενός τέτοιου συστήματος
εντασσόταν στο πλαίσιο της μέριμνας για την αναγκαία αναδιάρθρωση της αντιμετωπίζουσας κρίση βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα,
διά της προβλέψεως της προοδευτικής καταργήσεως των ενισχύσεων. Ωστόσο, οι διατάξεις του δεύτερου κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία
σιδήρου και χάλυβα τήρησαν σιγή όσον αφορά τις συνέπειες που θα έπρεπε να αντληθούν από αυτό το νέο σύστημα όσον αφορά τα
προηγουμένως εγκριθέντα καθεστώτα γενικών ή περιφερειακών ενισχύσεων.
Ύστερα από τον τρίτο κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα [απόφαση 3484/85/ΕΚΑΧ της Επιτροπής, της 27ης Νοεμβρίου
1985, που θεσπίζει κοινοτικούς κανόνες για ενισχύσεις στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα (ΕΕ L 340, σ. 1)], απόφαση η οποία
ίσχυσε μεταξύ της 1ης Ιανουαρίου 1986 και της 31ης Δεκεμβρίου 1988, η Επιτροπή διευκρίνισε, στο άρθρο 6 του κώδικα αυτού,
ότι έπρεπε να τηρείται εγκαίρως ενήμερη ώστε να υποβάλλει τις παρατηρήσεις της σχετικά με τα “προγράμματα” που αποβλέπουν
στην εφαρμογή στον τομέα της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα των καθεστώτων ενισχύσεων, ως προς τα οποία είχε ήδη αποφανθεί
βάσει των διατάξεων της Συνθήκης ΕΚ. Αυτές οι γνωστοποιήσεις των προγραμμάτων ενισχύσεων του άρθρου 6 του εν λόγω κώδικα έπρεπε
να γίνουν στην Επιτροπή το αργότερο μέχρι τις 30 Ιουνίου 1988.
Πάντως, η θέσπιση, τουλάχιστον, του τρίτου κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα μπορεί να αναλυθεί, ύστερα
από την ημερομηνία εκδόσεως του κώδικα αυτού, ως σιωπηρή αναθεώρηση της μη αντιρρήσεως που περιεχόταν στην απόφαση της Επιτροπής
του 1971, όσον αφορά τις εμπίπτουσες στη Συνθήκη ΕΚΑΧ επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων και η προσφεύγουσα. Εξάλλου, δεν προκύπτει
σαφώς αν η μεταγενέστερη εφαρμογή του άρθρου 3 του ZRFG προς όφελος της προσφεύγουσας ενέπιπτε στην προβλεπόμενη από το άρθρο
6 του τρίτου κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα υποχρέωση γνωστοποιήσεως των «προγραμμάτων». Πράγματι, αφ’
ης στιγμής επιτράπηκε στην προσφεύγουσα, πριν καν από τον εν λόγω κώδικα, να απολαύει του προβλεπομένου από το άρθρο 3 του
ZRFG πλεονεκτήματος, η εν λόγω επιχείρηση συνέχισε, στην πράξη, να απολαύει της εφαρμογής του άρθρου αυτού, του οποίου πληρούσε
τις προϋποθέσεις.
Κατά συνέπεια, η κατάσταση που προέκυψε από την έκδοση του δεύτερου και τρίτου κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και
χάλυβα χαρακτηρίζεται από τα στοιχεία αβεβαιότητας και ελλείψεως σαφήνειας τα οποία είναι καταλογιστέα στην Επιτροπή:
–
ο σιωπηρός χαρακτήρας της μερικής –και, ως εκ τούτου, μη απολύτως σαφούς– αποσύρσεως της περιεχομένης στην απόφαση της Επιτροπής
του 1971 μη αντιρρήσεως·
–
κάποια ασάφεια ως προς το περιεχόμενο της σιωπηρής μερικής αποσύρσεως της προπαρατεθείσας μη αντιρρήσεως όσον αφορά το ζήτημα
αν η μεταγενέστερη εφαρμογή του άρθρου 3 του ZRFG έπρεπε να γνωστοποιηθεί ως «πρόγραμμα», κατά την έννοια του άρθρου 6 του
τρίτου κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα.
Σε αυτή την κατάσταση αβεβαιότητας και ελλείψεως σαφήνειας προστέθηκαν μεταγενέστερα στοιχεία (που μνημονεύονται στις κατωτέρω
σκέψεις 179 επ.), συνδεόμενα με το νομικό πλαίσιο (που περιγράφεται στις κατωτέρω σκέψεις 176 έως 178) που θεσπίστηκε κατόπιν
της διαπιστώσεως της προδήλου κρίσεως στον τομέα της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα.
Λόγω αυτής της καταστάσεως προδήλου κρίσεως, η Επιτροπή θέσπισε, με την απόφαση 2794/80/ΕΚΑΧ της Επιτροπής, της 31ης Οκτωβρίου
1980, περί καθορισμού ενός συστήματος ποσοστώσεων παραγωγής χάλυβος για τις επιχειρήσεις της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβος
(ΕΕ ειδ. έκδ. 13/010, σ. 50), ένα σύστημα ποσοστώσεων για την αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζητήσεως στην
σχετική αγορά, λόγω της σημειωθείσας υπερπαραγωγής. Προβλεπόταν ότι ο υπολογισμός των ποσοστώσεων έπρεπε να στηρίζεται στις
παραγωγές αναφοράς κάθε σχετικής επιχειρήσεως, μέσω ορισμένων προσαρμογών, ειδικότερα προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη οι
πραγματοποιούμενες επενδύσεις ή οι προσπάθειες αναδιαρθρώσεως των επιχειρήσεων. Για την εφαρμογή αυτού του συστήματος ποσοστώσεων,
η Επιτροπή ελάμβανε τακτικά και γρήγορα πληροφορίες σχετικά με την παραγωγή και τις παραδόσεις των οικείων επιχειρήσεων και
διέθετε εξουσίες ελέγχου, και δη επιτοπίου, σχετικά με τα στοιχεία που της διαβιβάζονταν. Αυτό το διαχειριζόμενο από την Επιτροπή
περίπλοκο σύστημα καθορισμού ποσοστώσεων και επιβλέψεως της αγοράς παρατάθηκε επανειλημμένως από την τελευταία, στο πλαίσιο
της μέριμνας για ευκρίνεια και τελειοποίηση.
Υπό το πρίσμα της προσαρμογής του κατ’ αυτόν τον τρόπο θεσπισθέντος καθεστώτος, η Επιτροπή καθιέρωσε ένα σαφή σύνδεσμο μεταξύ
της χορηγήσεως μη επιτραπεισών ενισχύσεων και των ποσοστώσεων παραγωγής, και τούτο προκειμένου να αποφευχθεί σώρευση των μέτρων
αυτών. Πράγματι, με την απόφαση 2177/83/ΕΚΑΧ της Επιτροπής, της 28ης Ιουλίου 1983, για παράταση του συστήματος επιτηρήσεως
και ποσοστώσεων παραγωγής για ορισμένα προϊόντα των επιχειρήσεων της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα (ΕΕ 1983, L 208, σ. 1),
η Επιτροπή μπορούσε, δυνάμει του άρθρου 15 Α της εν λόγω αποφάσεως, «να προβεί σε μείωση των ποσοστώσεων μιας επιχείρησης,
εφόσον διαπιστώσει ότι η εν λόγω επιχείρηση έχει επωφεληθεί από ενισχύσεις που δεν έχουν εγκριθεί από την Επιτροπή δυνάμει
της αποφάσεως 2320/81/ΕΚΑΧ [δεύτερος κώδικας ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα] ή ότι οι σχετικές με την έγκριση
των ενισχύσεων προϋποθέσεις δεν τηρήθηκαν». Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή «μια τέτοια διαπίστωση εξαιρεί την επιχείρηση από προσαρμογή
[των ποσοστώσεων] δυνάμει των άρθρων 14, 14 Α, 14 Β, 14 Γ και 16 της αποφάσεως [2177/83]». Όμοια κατ’ ουσίαν διατύπωση περιλαμβανόταν
στις επόμενες αποφάσεις περί παρατάσεως του καθεστώτος εποπτείας και ποσοστώσεων, ιδίως στο άρθρο 15 A της αποφάσεως 3485/85/ΕΚΑΧ
της Επιτροπής, της 27ης Νοεμβρίου 1985, για παράταση της ισχύος του συστήματος επιτήρησης και ποσοστώσεων παραγωγής για ορισμένα
προϊόντα της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα (ΕΕ 1985, L 340, σ. 5), και στο άρθρο 15 A της 194/88/ΕΚΑΧ της Επιτροπής, της
6ης Ιανουαρίου 1988, που παρατείνει το σύστημα επιτήρησης και ποσοστώσεων παραγωγής ορισμένων προϊόντων για τις επιχειρήσεις
της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα (ΕΕ 1988, L 25, σ. 1), μέχρι τις 30 Ιουνίου 1988. Εξάλλου, πρέπει να σημειωθεί ότι το Δικαστήριο
έκρινε επανειλημμένως ότι το καθεστώς ποσοστώσεων των κωδίκων ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα αποτελούσαν ένα
συνεκτικό σύνολο και επιδίωκαν κοινό σκοπό, συγκεκριμένα την αναδιάρθρωση που είναι αναγκαία για την προσαρμογή της παραγωγής
και των σχετικών δυνατοτήτων στην προβλέψιμη ζήτηση και την αποκατάσταση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας
σιδήρου και χάλυβα, και ότι δεν ήταν ούτε αυθαίρετο ούτε εισήγε δυσμενείς διακρίσεις το γεγονός ότι τα προκύπτοντα από την
εφαρμογή του ενός από τα συστήματα αυτά δεδομένα μπορούν να αποτελούν σημείο αναφοράς στο πλαίσιο του ετέρου (αποφάσεις του
Δικαστηρίου της 15ης Ιανουαρίου 1985, 250/83, Finsider κατά Επιτροπής, Συλλογή 1985, σ. 131, σκέψη 9· της 15ης Οκτωβρίου 1985,
211/83, 212/83, 77/84 και 78/84, Krupp και Thyssen κατά Επιτροπής, Συλλογή 1985, σ. 3409, σκέψη 34, και της 7ης Απριλίου 1987,
226/85, Dillinger Hüttenwerke κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ. 1621, σκέψη 2).
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή αναγκάσθηκε στο να ελέγχει τα στοιχεία τα σχετικά με την παραγωγή των επιχειρήσεων της βιομηχανίας
σιδήρου και χάλυβα που ελάμβανε από τις τελευταίες, ειδικότερα προκειμένου να διαπιστώνει αν η διατήρηση ή η αύξηση των παραγωγικών
δυνατοτήτων προέκυπτε από μη επιτραπείσες κρατικές ενισχύσεις, οι οποίες μπορούσαν να αντιμάχονται τον στόχο της αναδιαρθρώσεως
του τομέα της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα. Ο έλεγχος αυτός είχε, ιδίως, ως στόχο να εξακριβωθεί αν οι ποσοστώσεις παραγωγής
που είχαν χορηγηθεί κατά τρόπο περιοδικό και ονομαστικό στις επιχειρήσεις έπρεπε, ενδεχομένως, να μειωθούν. Εξάλλου, η Επιτροπή
δεν μπορούσε να αγνοεί τις αυξανόμενες υποχρεώσεις που επέβαλλε, κατά το ίδιο ακριβώς χρονικό διάστημα, στις οικείες επιχειρήσεις
σχετικά με την προς αυτήν γνωστοποίηση των προγραμμάτων τους επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένων των πηγών χρηματοδοτήσεως των
τελευταίων, και τούτο προκειμένου να επισημαίνει εγκαίρως την εμφάνιση εξελίξεων συνεπαγομένων τον κίνδυνο επιδεινώσεως των
ανισορροπιών όσον αφορά τις παραγωγικές δυνατότητες, σύμφωνα με την απόφαση 3302/81/EKAX της Επιτροπής, της 18ης Νοεμβρίου
1981, σχετικά με τις πληροφορίες που πρέπει να παρέχουν για τις επενδύσεις τους οι επιχειρήσεις σιδηρουργίας (ΕΕ 1981, L 333,
σ. 35), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2093/85/ΕΚΑΧ της Επιτροπής, της 26ης Ιουλίου 1985 (ΕΕ L 197, σ. 19), απόφαση που
ίσχυσε μέχρι τις 16 Οκτωβρίου 1991.
Σ’ αυτήν ακριβώς την αλληλουχία ιδιαίτερων υποχρεώσεων βαρυνουσών τις επιχειρήσεις της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα, απηύθυνε
η προσφεύγουσα, που ονομαζόταν τότε Stahlwerke Peine – Salzgitter AG, στην Επιτροπή, στα τέλη του 1988, την έκθεσή της δραστηριοτήτων
και τους ετήσιους λογαριασμούς για τα έτη 1987/1988, από τους οποίους προέκυπτε ότι είχε επωφεληθεί, δυνάμει του άρθρου 3
του ZRFG εκτάκτων αποθεματικών (Sonderposten mit Rücklageanteil) για επενδύσεις στις εγκαταστάσεις της σιδήρου και χάλυβα
στο Peine και στο Salzgitter, στη Zonenrandgebiet. Όμοιες πληροφορίες προέκυπταν από διαβιβασθείσες από την προσφεύγουσα εκθέσεις
και ετήσιους λογαριασμούς για τα μεταγενέστερα έτη. Πάντως, βάσει των πληροφοριών αυτών, το υποστατό της διαβιβάσεως των οποίων
δεν έχει αμφισβητηθεί από την Επιτροπή, η τελευταία όφειλε να επισημάνει και να διαπιστώσει την ανυπαρξία γνωστοποιήσεως των
ενισχύσεων και να προβεί στις σχετικές ενέργειες. Εξάλλου, πρέπει να υπομνησθεί ότι η Επιτροπή εξέτασε εκ νέου το προβλεπόμενο
από το άρθρο 3 του ZRFG καθεστώς ενισχύσεων κατά τη διάρκεια του 1988, εξέταση που την οδήγησε στη λήψη της αποφάσεως της
14ης Δεκεμβρίου 1988 [SG (88) D/1748] σχετικά με τη μη προβολή εν προκειμένω αντιρρήσεων.
Έτσι, η κατάσταση αβεβαιότητας και ασάφειας που έχει περιγραφεί στην ανωτέρω σκέψη 174, μαζί με την επί μακρόν ανυπαρξία αντιδράσεως
της Επιτροπής και τούτο παρά το γεγονός ότι γνώριζε τις ενισχύσεις από τις οποίες είχε επωφεληθεί η προσφεύγουσα, δημιούργησε,
κατά παράβαση του καθήκοντος επιμελείας που φέρει το όργανο αυτό, μια αμφίβολη κατάσταση, την οποία η Επιτροπή όφειλε να διασαφηνίσει
πριν προβεί σε οποιαδήποτε ενέργεια με σκοπό να επιβάλει την επιστροφή των ήδη καταβληθεισών ενισχύσεων (βλ., υπό την έννοια
αυτή, απόφαση Δικαστηρίου της 9ης Ιουλίου 1970, 26/69, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 383, σκέψεις 28
έως 32).
Παρ’ όλ’ αυτά, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Επιτροπή δεν προέβη σε μια τέτοια διασαφήνιση. Ειδικότερα, πρέπει να σημειωθεί
ότι, στα μεταγενέστερα κείμενα των κωδίκων ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, η Επιτροπή απλώς επανέλαβε τις διατάξεις
του άρθρου 6 του τρίτου κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα.
Κατά συνέπεια, υπό τις ιδιαίτερες περιστάσεις της συγκεκριμένης περιπτώσεως, η Επιτροπή δεν μπορούσε, άλλως παραβίαζε την
αρχή της ασφάλειας του δικαίου, να ζητήσει την επιστροφή των καταβληθεισών στην προσφεύγουσα μεταξύ 1986 και 1995 ενισχύσεων.
Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτός ο λόγος ακυρώσεως που αντλείται από την παραβίαση της αρχής της ασφάλειας του δικαίου και
να ακυρωθούν, όπως είναι επόμενο, τα άρθρα 2 και 3 της προσβαλλομένης αποφάσεως, στο μέτρο που αφορούν την υποχρέωση της Ομοσπονδιακής
Δημοκρατίας της Γερμανίας να ανακτήσει από την προσφεύγουσα τις επίμαχες ενισχύσεις.
Υπό τις συνθήκες αυτές, δεδομένου ότι αποκλείεται η επιστροφή των καταβληθεισών στην προσφεύγουσα μεταξύ 1986 και 1995 ενισχύσεων,
το Πρωτοδικείο κρίνει ότι δεν συντρέχει λόγος να αποφανθεί επί των λόγων που αφορούν, κατ’ ουσίαν, τη μείωση και τον υπολογισμό
του ποσού των επιστρεπτέων ενισχύσεων. Όσο για τον λόγο που αντλείται από την έλλειψη αιτιολογίας, που έχει σχέση με τη διαπίστωση
του ασύμβατου των επιμάχων ενισχύσεων, από τον διενεργηθέντα ανωτέρω, στο πλαίσιο των τριών πρώτων λόγων της προσφεύγουσας
δικαστικό έλεγχο, σαφώς καταδεικνύεται ότι η υποχρέωση αυτή τηρήθηκε.
Επί των δικαστικών εξόδων
Σύμφωνα το άρθρο 87, παράγραφος 3, του Κανονισμού του Διαδικασίας, το Πρωτοδικείο μπορεί να κατανείμει τα έξοδα ή να αποφασίσει
ότι κάθε διάδικος φέρει τα δικά του δικαστικά έξοδα σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων. Εν προκειμένω, η προσφυγή της
προσφεύγουσας έγινε δεκτή όσον αφορά σημαντικό μέρος των αιτημάτων της.
Ως εκ τούτου, ύστερα με ακριβοδίκαιη εκτίμηση των σχετικών περιστάσεων, το Πρωτοδικείο αποφασίζει ότι η προσφεύγουσα θα φέρει
το ένα τρίτο των εξόδων της η δε Επιτροπή θα φέρει, εκτός από τα δικά της έξοδα, και τα δύο τρίτα των εξόδων της προσφεύγουσας.
Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας θα φέρει, σύμφωνα με το άρθρο 87, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας,
τα δικά της δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ (τέταρτο πενταμελές τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Ακυρώνει τα άρθρα 2 και 3 της αποφάσεως 2000/797/ΕΚΑΧ της Επιτροπής, της 28ης Ιουνίου 2000, σχετικά με την κρατική ενίσχυση
την οποία χορήγησε η Γερμανία στις εταιρείες Salzgitter AG, Preussag Stahl ΑG και στις θυγατρικές του κλάδου χαλυβουργίας
του εν λόγω ομίλου, νυν Salzgitter ΑG – Stahl und Technologie (SAG).
2)
Η προσφεύγουσα φέρει το ένα τρίτο των δικαστικών εξόδων της.
3)
Η Επιτροπή φέρει, εκτός από τα δﾹκά της δικαστικά έξοδα, και τα δύο τρίτα των εξόδων της προσφεύγουσας.
4)
Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας φέρει τα δικά της δικαστικά έξοδα.
Tiili
Pirrung
Mengozzi
Meij
Βηλαράς
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο την 1η Ιουλίου 2004.
Ο Γραμματέας
Η Πρόεδρος
H. Jung
V. Tiili
Περιεχόμενα
Νομικό πλαίσιο
Ιστορικό της διαφοράς
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Σκεπτικό

Επί του πρώτου λόγου που αντλείται από το γεγονός ότι η Επιτροπή προέβη σε διάφορες εσφαλμένες διαπιστώσεις σχετικά με την
έννοια της κρατικής ενισχύσεως

Επί του πρώτου σκέλους που αντλείται από εσφαλμένο χαρακτηρισμό των φορολογικών διατάξεων του άρθρου 3 του ZRFG στο μέτρο
που αυτές αποτελούν γενικές φορολογικές διατάξεις

– Επιχειρήματα των διαδίκων

– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί του δευτέρου σκέλους που αντλείται από τον προβαλλόμενο αντισταθμιστικό χαρακτήρα των προβλεπομένων στο άρθρο 3 του ZRFG
φορολογικών μέτρων

– Επιχειρήματα των διαδίκων

– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί του τρίτου σκέλους που αντλείται από την προβαλλόμενη ανάγκη να εξεταστούν οι φορολογικοί κανόνες των κρατών μελών της
Κοινότητας προκειμένου να προσδιοριστεί τι ακριβώς αποτελεί «κανονική» φορολογική επιβάρυνση

– Επιχειρήματα των διαδίκων

– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί του τετάρτου σκέλους που αντλείται από την προβαλλόμενη για την Επιτροπή υποχρέωση να αποδείξει ότι τα αποτελέσματα, όσον
αφορά τον ανταγωνισμό των φορολογικών μέτρων του άρθρου 3 του ZRFG, είναι τα ίδια με αυτά μιας κλασικού τύπου επιδοτήσεως

– Επιχειρήματα των διαδίκων

– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί του δευτέρου λόγου που αντλείται από την εσφαλμένη ερμηνεία του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, AX και του άρθρου 67 AX

Επιχειρήματα των διαδίκων

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως που αντλείται από τη μη εφαρμογή του άρθρου 95 AX

Επιχειρήματα των διαδίκων

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

– Προκαταρκτικές σκέψεις

– Επί του προβαλλομένου λάθους εκτιμήσεως όσον αφορά την άρνηση εφαρμογής του άρθρου 95 AX

Επί του εβδόμου λόγου που αντλείται από την προσβολή της αρχής της ασφάλειας δικαίου

Επιχειρήματα των διαδίκων

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί των δικαστικών εξόδων
–
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.