CELEX: 62001CJ0218
Προσέγγιση των νομοθεσιών
Σήματα
Οδηγία 89/104/ΕΟΚ
Άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχεία β΄, γ΄ και ε΄
Λόγοι απαραδέκτου
Τρισδιάστατο σήμα που αποτελείται από τη συσκευασία του προϊόντος
Διακριτικός χαρακτήρας

Linde κ.λπ., σκέψη 40).
Εξ αυτού συνάγεται ότι μία απλή απόκλιση από τα γενικώς ισχύοντα ή τις συνήθειες του κλάδου δεν αρκεί προκειμένου να αποκλεισθεί
ο λόγος απαραδέκτου που περιγράφεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της οδηγίας. Αντιθέτως, ένα σήμα το οποίο αποκλίνει
σημαντικά από τα γενικώς ισχύοντα ή τις συνήθειες του κλάδου και, λόγω αυτού, επιτελεί τη βασική του λειτουργία δεν στερείται
διακριτικού χαρακτήρα.
Ο διακριτικός αυτός χαρακτήρας ενός σήματος, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της οδηγίας, πρέπει
να εκτιμάται σε σχέση, αφενός, με τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τις οποίες ζητήθηκε η καταχώριση του σήματος και, αφετέρου,
με την αντίληψη των ενδιαφερομένων κύκλων, οι οποίοι αποτελούνται από τους καταναλωτές των προϊόντων ή των υπηρεσιών αυτών.
Πρόκειται για την τεκμαιρόμενη αντίληψη ενός μέσου καταναλωτή των εν λόγω προϊόντων ή υπηρεσιών, ο οποίος έχει τη συνήθη πληροφόρηση
και είναι σε λογικό βαθμό προσεκτικός (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, τις προπαρατεθείσες αποφάσεις Gut Springenheide και Tusky,
σκέψη 31, Philips, σκέψη 63, και Linde κ.λπ., σκέψη 41).
Η αρμόδια αρχή πρέπει, επομένως, να προβαίνει σε συγκεκριμένη εκτίμηση του διακριτικού χαρακτήρα του εν λόγω σήματος, αναφερόμενη
στην αντίληψη του μέσου καταναλωτή, όπως ορίζεται στη σκέψη 50 της παρούσας αποφάσεως, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν επιτελεί
τη βασική του λειτουργία, ήτοι αυτής της εγγυήσεως της καταγωγής του προϊόντος.
Εν πάση περιπτώσει, η αντίληψη του μέσου καταναλωτή δεν είναι οπωσδήποτε η ίδια στην περίπτωση ενός τρισδιάστατου σήματος,
που αποτελείται από τη συσκευασία ενός προϊόντος, και στην περίπτωση ενός λεκτικού ή εικονιστικού σήματος, το οποίο αποτελείται
από ένα σημείο ανεξάρτητο από τη μορφή των προϊόντων που προσδιορίζει. Πράγματι, οι μέσοι καταναλωτές δεν συμπεραίνουν συνήθως
την προέλευση των προϊόντων βασιζόμενοι στο σχήμα της συσκευασίας τους, ελλείψει οποιουδήποτε γραφήματος ή κειμένου, και θα
μπορούσε, επομένως, να αποβεί δυσχερέστερη η απόδειξη της υπάρξεως διακριτικού χαρακτήρα στην περίπτωση ενός τέτοιου τρισδιάστατου
σήματος, απ’ ό,τι στην περίπτωση ενός λεκτικού ή εικονιστικού σήματος (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, προπαρατεθείσες αποφάσεις
Linde κ.λπ., σκέψη 48, και, όσον αφορά σήμα συνιστώμενο σε χρώμα, την απόφαση της 6ης Μαΐου 2003, C‑104/01, Libertel, Συλλογή
2003, σ. Ι‑3793, σκέψη 65).
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι στα τρισδιάστατα σήματα, τα οποία συνίστανται
στη συσκευασία προϊόντων που κατά κανόνα κυκλοφορούν στο εμπόριο συσκευασμένα για λόγους που επιβάλλει η ίδια η φύση τους,
η ύπαρξη διακριτικού χαρακτήρα, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της οδηγίας, πρέπει να κρίνεται σε
σχέση με την αντίληψη του μέσου καταναλωτή των εν λόγω προϊόντων που έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός
και ενημερωμένος. Ένα τέτοιο σήμα πρέπει να επιτρέπει σε αυτόν, ακόμη και χωρίς να προβεί σε ανάλυση ή σύγκρισή τους, καθώς
και χωρίς να εντείνει ιδιαιτέρως την προσοχή του, να διακρίνει το εν λόγω προϊόν από αυτά άλλων επιχειρήσεων.

Επί του τρίτου ερωτήματος
Με το τρίτο ερώτημά του το παραπέμπον δικαστήριο ερωτά εάν η κρίση περί της υπάρξεως διακριτικού χαρακτήρα, κατά την έννοια
του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της οδηγίας, μπορεί να γίνεται μόνον βάσει των αντιλήψεων που επικρατούν στο εμπόριο
της κάθε χώρας, χωρίς να είναι αναγκαίο να διακριβώνεται υπηρεσιακώς αν και σε ποια έκταση σήματα ταυτόσημα ή παρεμφερή έχουν
καταχωριστεί ή έχει απαγορευθεί η καταχώρισή τους σε άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ενώσεως.

Παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο
Η Henkel φρονεί ότι οι πρακτικές και οι αποφάσεις των αρμοδίων αρχών ως προς την καταχώριση ή την άρνηση καταχωρίσεως ενός
σημείου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τις αρμόδιες αρχές των άλλων κρατών μελών για να διασφαλισθεί ότι στο μέλλον η εφαρμογή
της οδηγίας θα γίνεται υπό το φως μιας εκτιμώμενης σε κοινοτικό επίπεδο κατανοήσεως του καταναλωτή.
Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι οι αποφάσεις των αρχών και των δικαστηρίων της Ευρωπαϊκής Ενώσεως και των κρατών μελών της σχετικά
με την καταχώριση ή την άρνηση καταχωρίσεως των σημάτων έχουν ενδεικτική αξία για τους σκοπούς της εκτιμήσεως του διακριτικού
χαρακτήρα του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της οδηγίας, εφόσον τα σήματα έχουν καταχωριστεί βάσει της εναρμονισμένης
νομοθεσίας και χωρίς να υπάρχουν συγκεκριμένα στοιχεία που να υποδηλώνουν διαφορετική αντίληψη του εθνικού εμπορίου.
Κατά την Επιτροπή, θα ήταν απολύτως σύμφωνο με τους σκοπούς και τις διατάξεις της Συνθήκης τις σχετικές με την εσωτερική αγορά,
να εκλάβει το Bundespatentgericht (Γερμανία) τις καταχωρίσεις που πραγματοποιήθηκαν σε άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ενώσεως
ως χρήσιμες μεν, αλλά όχι ως δεσμευτικές για την εκτίμηση του διακριτικού χαρακτήρα των σημάτων, εφόσον αυτά έχουν καταχωριστεί
βάσει της εναρμονισμένης νομοθεσίας και εφόσον κανένα συγκεκριμένο στοιχείο δεν δημιουργεί την εντύπωση ότι η αντίληψη του
κοινού μιας χώρας για το σήμα είναι διαφορετική από αυτήν των καταναλωτών των άλλων αυτών κρατών.
Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι ακριβώς από την άποψη του δικαίου σημάτων η πράγματι επιτευχθείσα προσέγγιση των εμπορικών και
καταναλωτικών συνηθειών στην εσωτερική αγορά μπορεί να ληφθεί αποτελεσματικά υπόψη. Καίτοι το κοινοτικό δίκαιο δεν προβλέπει
ότι είναι υποχρεωτική συναφώς η υπηρεσιακή εξακρίβωση, απαιτεί ωστόσο να ερμηνεύονται και να εφαρμόζονται η οδηγία και οι
νόμοι διά των οποίων μεταφέρεται αυτή στο εσωτερικό δίκαιο υπό το πρίσμα του σκοπού της Συνθήκης, ήτοι της εφαρμογής της εσωτερικής
αγοράς που χαρακτηρίζεται από την άρση των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των προσώπων, των υπηρεσιών
και των κεφαλαίων μεταξύ των κρατών μελών.

Απάντηση του Δικαστηρίου
Είναι σκόπιμη η επισήμανση ότι, σύμφωνα με την πρώτη της αιτιολογική σκέψη, η οδηγία έχει σκοπό την προσέγγιση των νομοθεσιών
των κρατών μελών που εφαρμόζονται επί των σημάτων. Κατά το γράμμα της έκτης αιτιολογικής της σκέψεως, η επίτευξη των σκοπών,
οι οποίοι επιδιώκονται με την προσέγγιση, προϋποθέτει ότι η απόκτηση και η διατήρηση του δικαιώματος επί του κατατεθέντος
σήματος εξαρτάται, κατ’ αρχήν, από τους ίδιους όρους σε όλα τα κράτη μέλη.
Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, οι αρμόδιες αρχές που καλούνται να εφαρμόσουν και να ερμηνεύσουν το σχετικό εθνικό δίκαιο
οφείλουν να το πράττουν στο μέτρο του δυνατού, λαμβάνοντας υπόψη το γράμμα και τον σκοπό της οδηγίας, ώστε να επιτυγχάνεται
το αποτέλεσμα που επιδιώκεται με αυτήν και να τηρείται έτσι το άρθρο 249, τρίτο εδάφιο, ΕΚ (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της
11ης Ιουλίου 1996, C‑71/94 έως C‑73/94, Eurim-Pharm, Συλλογή 1996, σ. Ι‑3603, σκέψη 26, και της 23ης Φεβρουαρίου 1999, C‑63/97,
BMW, Συλλογή 1999, σ. Ι‑905, σκέψη 22).
Η αρμόδια αρχή ενός κράτους μέλους μπορεί να λάβει υπόψη της την καταχώριση σε άλλο κράτος μέλος ταυτόσημου σήματος για προϊόντα
ή υπηρεσίες ταυτόσημες με αυτές για τις οποίες ζητήθηκε η καταχώριση.
Εντούτοις, αυτό δεν συνεπάγεται ότι η αρμόδια αρχή ενός κράτους μέλους δεσμεύεται από τις αποφάσεις των αρμοδίων αρχών των
άλλων κρατών μελών, δεδομένου ότι η καταχώριση ενός σήματος σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση εξαρτάται από ειδικά κριτήρια,
εφαρμοστέα στο πλαίσιο συγκεκριμένων περιστάσεων και προοριζόμενα να αποδείξουν ότι το σήμα δεν εμπίπτει σε κάποιον από τους
λόγους απαραδέκτου που προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας.
Συναφώς, καίτοι η καταχώριση σε κράτος μέλος ενός ταυτόσημου σήματος για ταυτόσημα προϊόντα ή υπηρεσίες αποτελεί στοιχείο
που δύναται να ληφθεί υπόψη από την αρμόδια αρχή άλλου κράτος μέλους, μεταξύ όλων των πραγματικών περιστατικών και των περιστάσεων
που είναι σκόπιμο να ληφθούν υπόψη, δεν μπορεί, ωστόσο, να είναι καθοριστική όσον αφορά την απόφαση της τελευταίας αυτής αρχής
να επιτρέψει ή να αρνηθεί την καταχώριση ενός δοθέντος σήματος.
Ως προς το ερώτημα εάν είναι αναγκαίες, κατά την εκτίμηση του διακριτικού χαρακτήρα δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο
β΄, της οδηγίας, οι υπηρεσιακές διακριβώσεις προκειμένου να καθοριστεί εάν και σε ποια έκταση παρόμοια σήματα έχουν καταχωριστεί
σε άλλα κράτη μέλη, αρκεί η υπόμνηση ότι το γεγονός ότι ένα σήμα έχει καταχωριστεί σε κράτος μέλος για ορισμένα προϊόντα ή
υπηρεσίες δεν μπορεί να έχει καμιά επιρροή στην εξέταση από την αρμόδια για την καταχώριση των σημάτων αρχή ενός άλλου κράτους
μέλους του διακριτικού χαρακτήρα παρόμοιου σήματος για προϊόντα ή υπηρεσίες ομοειδείς προς αυτές για τις οποίες καταχωρίστηκε
το πρώτο σήμα (απόφαση της 12ης Φεβρουαρίου 2004, C‑363/99, KPN, η οποία δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 44).
Στο τρίτο ερώτημα πρέπει, επομένως, να δοθεί η απάντηση ότι η κρίση περί της υπάρξεως διακριτικού χαρακτήρα, κατά την έννοια
του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της οδηγίας, μπορεί να γίνεται μόνον βάσει των αντιλήψεων που επικρατούν στο εμπόριο
της κάθε χώρας, χωρίς να είναι αναγκαίο να διακριβώνεται υπηρεσιακώς αν και σε ποια έκταση σήματα ταυτόσημα έχουν καταχωριστεί
ή έχει απαγορευθεί η καταχώρισή τους σε άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ενώσεως.
Το γεγονός ότι ένα πανομοιότυπο σήμα έχει καταχωριστεί σε κράτος μέλος για πανομοιότυπα προϊόντα ή υπηρεσίες μπορεί να ληφθεί
υπόψη από την αρμόδια αρχή άλλου κράτους μέλους, μεταξύ του συνόλου των στοιχείων που η αρχή αυτή οφείλει να λάβει υπόψη για
να εκτιμήσει τον διακριτικό χαρακτήρα ενός σήματος, αλλά δεν είναι καθοριστικό όσον αφορά την απόφαση της τελευταίας αυτής
αρχής να επιτρέψει ή να αρνηθεί την καταχώριση ενός σήματος.
Αντιθέτως, το γεγονός ότι ένα σήμα έχει καταχωριστεί σε κράτος μέλος για ορισμένα προϊόντα ή υπηρεσίες δεν μπορεί να έχει
καμιά επιρροή στην εξέταση από την αρμόδια για την καταχώριση των σημάτων αρχή ενός άλλου κράτους μέλους του διακριτικού χαρακτήρα
παρόμοιου σήματος για προϊόντα ή υπηρεσίες παρόμοιες με αυτές για τις οποίες καταχωρίστηκε το πρώτο σήμα.

Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή, που κατέθεσε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα
διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου,
σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με διάταξη της 10ης Απριλίου 2001 το Bundespatentgericht, αποφαίνεται:
1)
Όσον αφορά τα τρισδιάστατα σήματα που συνίστανται στη συσκευασία των προϊόντων, τα οποία συσκευάζονται προς εμπορία για λόγους
που επιβάλλει η ίδια η φύση τους, η συσκευασία του προϊόντος πρέπει να εξομοιώνεται με το σχήμα του, κατά τρόπον ώστε η συσκευασία
αυτή να μπορεί να αποτελεί το σχήμα του προϊόντος κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο ε΄, της πρώτης οδηγίας
89/104/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1988, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων, και
μπορεί, ενδεχομένως, να χρησιμεύσει προς υποδήλωση των χαρακτηριστικών του συσκευασμένου προϊόντος, συμπεριλαμβανομένης της
ποιότητάς του, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο γ΄, της οδηγίας αυτής.
2)
Στα τρισδιάστατα σήματα, τα οποία συνίστανται στη συσκευασία προϊόντων που κατά κανόνα κυκλοφορούν στο εμπόριο συσκευασμένα
για λόγους που επιβάλλει η ίδια η φύση τους, η ύπαρξη διακριτικού χαρακτήρα, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο
β΄, της οδηγίας 89/104, πρέπει να κρίνεται σε σχέση με την αντίληψη του μέσου καταναλωτή των εν λόγω προϊόντων που έχει τη
συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός και ενημερωμένος. Ένα τέτοιο σήμα πρέπει να επιτρέπει σε αυτόν, ακόμη και
χωρίς να προβεί σε ανάλυση ή σύγκρισή τους, καθώς και χωρίς να εντείνει ιδιαιτέρως την προσοχή του, να διακρίνει το εν λόγω
προϊόν από αυτά άλλων επιχειρήσεων.
3)
Η κρίση περί της υπάρξεως διακριτικού χαρακτήρα, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της οδηγίας 89/104,
μπορεί να γίνεται μόνον βάσει των αντιλήψεων που επικρατούν στο εμπόριο της κάθε χώρας, χωρίς να είναι αναγκαίο να διακριβώνεται
υπηρεσιακώς αν και σε ποια έκταση σήματα ταυτόσημα έχουν καταχωριστεί ή έχει απαγορευθεί η καταχώρισή τους σε άλλα κράτη μέλη
της Ευρωπαϊκής Ενώσεως.
Το γεγονός ότι ένα πανομοιότυπο σήμα έχει καταχωριστεί σε κράτος μέλος για πανομοιότυπα προϊόντα ή υπηρεσίες μπορεί να ληφθεί
υπόψη από την αρμόδια αρχή άλλου κράτους μέλους, μεταξύ του συνόλου των στοιχείων που η αρχή αυτή οφείλει να λάβει υπόψη για
να εκτιμήσει τον διακριτικό χαρακτήρα ενός σήματος, αλλά δεν είναι καθοριστικό όσον αφορά την απόφαση της τελευταίας αυτής
αρχής να επιτρέψει ή να αρνηθεί την καταχώριση ενός σήματος.
Αντιθέτως, το γεγονός ότι ένα σήμα έχει καταχωριστεί σε κράτος μέλος για ορισμένα προϊόντα ή υπηρεσίες δεν μπορεί να έχει
καμιά επιρροή στην εξέταση από την αρμόδια για την καταχώριση των σημάτων αρχή ενός άλλου κράτους μέλους του διακριτικού χαρακτήρα
παρόμοιου σήματος για προϊόντα ή υπηρεσίες παρόμοιες με αυτές για τις οποίες καταχωρίστηκε το πρώτο σήμα.
Gulmann
Cunha Rodrigues
Puissochet
Schintgen

Macken
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 12 Φεβρουαρίου 2004.
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
R. Grass

Β. Σκουρής
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.