CELEX: 62004CJ0028
Równość traktowania
Zasada niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową
Prawa autorskie i prawa pokrewne

1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 12 WE.
2       Wniosek ten został przedłożony w ramach sporu zawisłego pomiędzy Tod’s SpA (zwaną dalej „Tod’s”) oraz Tod’s France SARL (zwaną
dalej „Tod’s France”), stroną powodowa w postępowaniu krajowym, a Heyraud SA (zwaną dalej „Heyraud”), pozwaną w postępowaniu
krajowym, oraz Technisynthèse, interwenientem w postępowaniu krajowym w przedmiocie powództwa o zaniechanie podrabiania modeli
obuwia.

Uregulowania międzynarodowe
3       Artykuł 2 ust. 7 Konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych (Akt paryski z dnia 24 lipca 1971 r.)
w brzmieniu uwzględniającym zmiany z dnia 28 września 1979 r. (zwanej dalej „konwencją berneńską”), został sformułowany w następujący
sposób:
„Ustawodawstwu państw należących do Związku [ochrony praw autorów do ich dzieł literackich i artystycznych, zwanego dalej
„Związkiem”] zastrzega się ustalenie zakresu stosowania przepisów prawa dotyczących dzieł sztuki użytkowej oraz wzorów i modeli
przemysłowych, jak też warunków ochrony tych dzieł, wzorów i modeli […]. Dla dzieł chronionych w państwach pochodzenia jedynie
jako wzory i modele można żądać w innym państwie należącym do Związku tylko ochrony specjalnej, udzielanej w tym państwie
wzorom i modelom; jeżeli jednak w tym państwie nie ma takiej specjalnej ochrony, dzieła te powinny być chronione jak dzieła
artystyczne”.
4       Zgodnie z art. 5 ust. 1 konwencji berneńskiej:
„W odniesieniu do dzieł, co do których autorom przysługuje ochrona na podstawie niniejszej konwencji, autorzy w państwach
należących do Związku, innych niż państwa pochodzenia dzieła, korzystają z praw, jakie odpowiednie ustawy przyznają aktualnie
lub przyznają w przyszłości swoim obywatelom, jak też z praw specjalnie przyznanych przez niniejszą konwencję”.
5       Artykuł 5 ust. 4 konwencji berneńskiej stanowi:
„Za państwo pochodzenia uważa się:
a)      w odniesieniu do dzieł opublikowanych po raz pierwszy w jednym z państw należących do Związku – to państwo; jeżeli chodzi
o dzieła opublikowane równocześnie w kilku państwach należących do Związku, stosujących różne okresy trwania ochrony – to
spośród nich, którego ustawodawstwo przyznaje najkrótszy czas ochrony;
b)      w odniesieniu do dzieł opublikowanych równocześnie w państwie nie należącym do Związku i w państwie należącym do Związku –
to ostatnie państwo;
c)      w odniesieniu do dzieł nieopublikowanych lub dzieł opublikowanych po raz pierwszy w państwie nienależącym do Związku, bez
równoczesnego opublikowania w kraju należącym do Związku – państwo należące do Związku, którego obywatelem jest autor; jednak:
i)      jeżeli chodzi o dzieła filmowe, których producent ma siedzibę lub miejsce stałego pobytu w państwie należącym do Związku,
państwem pochodzenia będzie to państwo, oraz
ii)      jeżeli chodzi o dzieła architektury zbudowane w państwie należącym do Związku lub o dzieła sztuki graficznej i plastycznej
zespolone z nieruchomością położoną w państwie należącym do Związku, państwem pochodzenia będzie to państwo”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
6       Jak wynika z orzeczenia odsyłającego, Tod’s jest spółką prawa włoskiego, która utrzymuje, iż jest podmiotem praw własności
intelektualnej z tytułu autorstwa dzieła artystycznego, jakim jest obuwie rozprowadzane pod znakami towarowymi Tod’s i Hogan.
Tod’s France jest dystrybutorem obuwia we Francji.
7       Dowiedziawszy się, iż Heyraud oferowała i dokonywała sprzedaży pod oznaczeniem Heyraud modeli obuwia podrabiających lub co
najmniej imitujących istotne cechy charakterystyczne modeli Tod’s i Hogan, Tod’s złożyła wniosek o sporządzenie protokołu
z przeszukania, czego dokonano w dniu 8 lutego 2000 r.. W dniu 13 lutego 2002 r. strona powodowa w postępowaniu krajowym wniosła
do sądu krajowego powództwo przeciwko Heyraud. Technisynthèse, będąca filią grupy Eram, przystąpiła do sprawy w charakterze
interwenienta po stronie Heyraud.
8       Przedmiotem sporu w postępowaniu krajowym jest w szczególności roszczenie o zaniechanie podrabiania modeli obuwia opatrzonych
znakami towarowymi Tod’s i Hogan, żądanie wobec którego Heyraud podnosi zarzut niedopuszczalności oparty na art. 2 ust. 7
konwencji berneńskiej. Heyraud twierdzi, iż zgodnie ze wskazanym przepisem Tod’s nie może domagać się ochrony praw autorskich
we Francji w odniesieniu do modeli niekorzystających z takiej ochrony we Włoszech.
9       W odpowiedzi Tod’s stwierdza w szczególności, iż stosowanie powołanego przepisu stanowi dyskryminację w rozumieniu art. 12 WE.
10     Sąd krajowy uważa, iż użycie w art. 2 ust. 7 zdanie drugie konwencji berneńskiej wyrażenia „można żądać […] tylko” pozbawia
obywateli państwa należącego do Związku, którzy w państwie pochodzenia ich dzieła korzystają jedynie z prawa ochronnego na
wzory i modele, ochrony z tytułu praw autorskich w państwie należącym do Związku, w którym dopuszcza się możliwość kumulacji
podstaw prawnych ochrony.
11     W opinii sądu krajowego, o ile nie budzi wątpliwości, że przepis ten nie wprowadza żadnego rozróżnienia ze względu na przynależność
państwową podmiotu praw autorskich, o tyle zakres jego stosowania na gruncie prawa wspólnotowego pozostaje dyskusyjny, albowiem
państwo pochodzenia dzieła „opublikowanego” jest najczęściej tożsame z państwem, którego obywatelem jest twórca lub w którym
ma on miejsce stałego pobytu, zaś państwem pochodzenia dzieła „nieopublikowanego” jest, zgodnie z art. 5 ust. 4 lit. c) wspomnianej
konwencji, państwo którego obywatelem jest autor.
12     Uznając, iż rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu zleży od wykładni art. 12 WE, Tribunal de grande instance de Paris postanowił
zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy uzależnienie dopuszczalności żądania przez autora ochrony z tytułu praw autorskich w państwie członkowskim, udzielonej
przez ustawodawstwo tego państwa członkowskiego, od spełnienia kryterium identyfikacji opartego na państwie pochodzenia dzieła
pozostaje w zgodzie z art. 12 […] WE, który ustanawia podstawową zasadę niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową?”.

Uwagi wstępne
13     Tod’s oraz Tod’s France podają w wątpliwość istotność dla sprawy pytania, z którym zwrócił się sąd krajowy. W istocie bowiem
ich zdaniem nie zachodzą przesłanki stosowania art. 2 ust. 7 konwencji berneńskiej w sporze w postępowaniu krajowym. Ponadto
pytanie to wydaje im się zaskakujące z uwagi na fakt, iż istnieje wyraźny kierunek w orzecznictwie francuskim – który zresztą
kwestionują – zgodnie z którym art. 2 ust. 7 konwencji berneńskiej nie prowadzi do dyskryminacji.
14     Należy przypomnieć w tym względzie, iż do Trybunału nie należy orzekanie w przedmiocie stosowania przepisów prawa krajowego,
czy też – jak w niniejszej sprawie – przepisów prawa międzynarodowego, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu
krajowym. Trybunał jest bowiem zobowiązany – zgodnie z podziałem kompetencji między sądami wspólnotowymi a krajowymi – uwzględnić
kontekst uregulowań prawnych, w jaki wpisują się pytania prejudycjalne w postaci opisanej w orzeczeniu odsyłającym (zob. podobnie
wyroki z dnia 25 października 2001 r. w sprawie C‑475/99 Ambulanz Glöckner, Rec. str. I‑8089, pkt 10, oraz z dnia 13 listopada
2003 r. w sprawie C‑153/02 Neri, Rec. str. I‑13555, pkt 34 i 35).
15     Odnosząc się do powoływanego kierunku w orzecznictwie sądów francuskich wystarczy przypomnieć, iż na mocy art. 234 akapit
drugi WE każdy sąd jednego z państw członkowskich może, jeżeli uzna, iż decyzja co do sposobu wykładni jest niezbędna dla
wydania wyroku w sprawie, zwrócić się do Trybunału o jej dokonanie (wyrok z dnia 6 października 1982 r. w sprawie C‑283/81
Cilfit i in., Rec. str. 3415, pkt 6).
16     Poza tym w przypadku gdy większość uwag przedłożonych Trybunałowi dotyczy jednocześnie, przynajmniej w części, dyrektywy 98/71/WE
Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 1998 r. w sprawie prawnej ochrony wzorów (Dz.U. L 289, str. 28), nie
ma potrzeby, by Trybunał wypowiadał się w kwestii wykładni przepisów tej dyrektywy.
17     W istocie należy uznać, iż sąd krajowy zwraca się do Trybunału jedynie o dokonanie wykładni art. 12 WE. Ponadto – jak to słusznie
podnosi Komisja Wspólnot Europejskich – okoliczności faktyczne sporu, które były podstawą wniosku o sporządzenie w dniu 8 lutego
2000 r. protokołu z przeszukania pomieszczeń, miały miejsce przed upływem ostatecznego terminu wyznaczonego dla dokonania
przez państwa członkowskie transpozycji dyrektywy 98/71, tj. przed dniem 28 października 2001 r.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego
18     Należy w tym miejscu przypomnieć, iż prawa autorskie i prawa pokrewne, które w szczególności ze względu na ich wpływ na wewnątrzwspólnotową
wymianę towarów i usług wchodzą w zakres stosowania traktatu WE, podlegają bezwzględnie podstawowej zasadzie niedyskryminacji
ustanowionej mocą art. 12 akapit pierwszy WE (zob. wyroki z dnia 20 października 1993 r. w sprawach połączonych C‑92/92 i C‑326/92
Phil Collins i in., Rec. str. I‑5145, pkt 27, oraz z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie C‑360/00 Ricordi, Rec. str. I 5089,
pkt 24).
19     Poza tym, jak wynika z utrwalonej linii orzecznictwa, zasady równego traktowania obywateli i osób niebędących obywatelami
zakazują nie tylko jawnej dyskryminacji opartej na przynależności państwowej, ale również wszelkich ukrytych form dyskryminacji,
które przy zastosowaniu innych kryteriów identyfikacji prowadzą w rzeczywistości do tego samego skutku (zob. w szczególności
wyroki z dnia 23 stycznia 1997 r. w sprawie C‑29/95 Pastoors i Trans-Cap, Rec. str. I‑285, pkt 16, oraz z dnia 19 marca 2002 r.
w sprawie C‑224/00 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑2965, pkt 15).
20     Jak wynika z orzeczenia odsyłającego, zastosowanie art. 2 ust. 7 konwencji berneńskiej na gruncie prawa krajowego państwa
członkowskiego doprowadziło do odmiennego traktowania w oparciu o kryterium państwa pochodzenia dzieła. W szczególności w następstwie
zastosowania tego przepisu uprzywilejowanego traktowania, a mianowicie przywileju podwójnej ochrony, wynikającej z jednej
strony z praw ochronnych na wzory i modele, a z drugiej strony z praw autorskich, są pozbawieni autorzy dzieł, których państwem
pochodzenia jest państwo członkowskie, które udziela danemu dziełu jedynie ochrony opartej na prawach ochronnych na wzory
i modele. Z uprzywilejowanego traktowania korzystają natomiast autorzy dzieł, których państwem pochodzenia jest pierwsze państwo
członkowskie.
21     Należy zatem zbadać, czy utrzymanie kryterium identyfikacji oparte na państwie pochodzenia dzieła sprawia, że stosowanie przepisów
takich jak przepisy sporne na gruncie postępowania krajowego może stanowić pośrednią dyskryminację ze względu na przynależność
państwową w rozumieniu orzecznictwa przywołanego w pkt 19 niniejszego wyroku.
22     Heyraud i Technisynthèse oraz rząd francuski są zdania, iż sytuacja taka nie ma miejsca w niniejszym przypadku. Rząd francuski
utrzymuje w szczególności, iż z uwagi na dużą mobilność twórców sztuk użytkowych oraz ich następców prawnych, miejsce pierwszej
publikacji wzoru lub modelu niekoniecznie zbiega się z przynależnością państwową jego autora oraz że najczęściej nie zachodzi
tego rodzaju zbieżność. Wynika stąd, że stosowanie art. 2 ust. 7 konwencji berneńskiej nie stawia głównie lub w ogromnej większości
obywateli innych państw członkowskich w gorszym położeniu oraz że przepis ten nie powoduje zatem pośredniej dyskryminacji.
23     Teza ta nie zasługuje jednak na uwzględnienie.
24     Nie można bowiem zaprzeczyć istnieniu związku pomiędzy państwem pochodzenia dzieła w rozumieniu konwencji berneńskiej a przynależnością
państwową autora tego dzieła.
25     W odniesieniu do dzieł nieopublikowanych związek ten nie budzi najmniejszych wątpliwości, będąc przewidzianym w sposób wyraźny w
art. 5 ust. 4 lit. c) konwencji berneńskiej.
26     Co do dzieł opublikowanych, państwem pochodzenia jest co do zasady – jak to wynika z art. 5 ust. 4 lit. c) wspomnianej konwencji
– państwo, w którym dzieło zostało opublikowane po raz pierwszy. Autorami dzieł opublikowanych po raz pierwszy w jednym z państw
członkowskich są w większości przypadków obywatele tego państwa członkowskiego, podczas gdy autorami dzieł opublikowanych
w innym państwie członkowskim są co do zasady osoby niebędące obywatelami pierwszego państwa członkowskiego.
27     Wynika stąd, iż stosowanie przepisów spornych na gruncie postępowania krajowego stwarza ryzyko działania przede wszystkim
na szkodę obywateli innych państw członkowskich, a tym samym może powodować dyskryminację pośrednią za względu na przynależność
państwową (zob. podobnie wyrok z dnia 14 lutego 1995 r. w sprawie C‑279/93 Schumacker, Rec. str. I‑225, pkt 28 i 29, oraz
ww. wyrok w sprawie Pastoors i Trans-Cap, pkt 17).
28     Niemniej jednak zgodnie z orzecznictwem Trybunału tego rodzaju konstatacja nie wystarcza, by stwierdzić niezgodność rozpatrywanego
uregulowania z art. 12 WE. W tym celu niezbędne jest ponadto, by jego stosowanie nie znajdowało uzasadnienia w okolicznościach
obiektywnych (zob. podobnie wyroki z dnia 10 lutego 1994 r. w sprawie C‑398/92 Mund & Fester, Rec. str. I‑467, pkt 16 i 17,
oraz ww. wyrok w sprawie Pastoors i Trans-Cap, pkt 19).
29     Rząd francuski uważa, że art. 2 ust. 7 konwencji berneńskiej jest w każdym razie uzasadniony zgodnym z prawem celem oraz że
jest on właściwy i niezbędny do jego realizacji.
30     Rząd francuski podnosi, że przedmiotem konwencji berneńskiej jest ochrona dzieł literackich i artystycznych oraz że zarówno
jej art. 2 ust. 7, jak i art. 5 ust. 4, określają przesłanki stosowania wobec tych dzieł ochrony z tytułu praw autorskich
na podstawie obiektywnego kryterium wynikającego z ustawy właściwej ze względu na kwalifikację dzieła. Jego zdaniem, jeżeli
utwór nie może zostać zakwalifikowany jako dzieło artystyczne w państwie, w którym został opublikowany po raz pierwszy, nie
może on podlegać ochronie z tego tytułu w państwach będących stronami konwencji berneńskiej, ponieważ nie funkcjonuje on jako
dzieło artystyczne. Tym samym wskazany art. 2 ust. 7 tej konwencji nie dotyczy szczegółowych sposobów wykonywania praw autorskich,
ale ustawy znajdującej zastosowanie do kwalifikacji dzieła jako artystycznego.
31     Uwagi te nie pozwalają jednak na stwierdzenie istnienia obiektywnych okoliczności mogących uzasadniać stosowanie przepisów,
takich jak przepisy sporne w postępowaniu krajowym.
32     Jak wynika bowiem z art. 5 ust. 1 konwencji berneńskiej, jej celem nie jest określenie ustawy mającej zastosowanie w zakresie
ochrony dzieł literackich i artystycznych, ale ustanawia ona jako zasadę generalną system traktowania narodowego praw przypisanych
tym dziełom.
33     Jak słusznie zauważa Komisja, art. 2 ust. 7 wspomnianej konwencji formułuje zasadę wzajemności, na mocy której państwo należące
do Związku traktuje dzieło na zasadach krajowych, tzn. udziela mu podwójnej ochrony, jedynie wówczas gdy jednocześnie ochrony
takiej udziela państwo pochodzenia dzieła.
34     Należy przypomnieć, iż jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, realizacja zobowiązań ciążących na państwach członkowskich na
mocy traktatu lub prawa wtórnego nie odbywa się na zasadzie wzajemności (wyrok z dnia 30 września 2003 r. w sprawie C‑405/01
Colegio de Oficiales de la Marina Mercante Española, Rec. str. I‑10391, pkt 61 oraz wskazane w nim orzecznictwo).
35     Jako że nie została podniesiona żadna inna okoliczność obiektywna, która uzasadniałaby stosowanie przepisów takich jak sporne
na gruncie postępowania przed sądem krajowym, przepisy te winny być uznane za stanowiące element dyskryminacji pośredniej
ze względu na przynależność państwową, zakazanej mocą art. 12 WE.
36     Na przedłożone pytanie należy zatem udzielić odpowiedzi, iż art. 12 WE, który ustanawia podstawową zasadę niedyskryminacji
ze względu na przynależność państwową, należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uzależnianiu dopuszczalności
żądania przez autora ochrony praw autorskich w państwie członkowskim, udzielonej przez przepisy tego państwa członkowskiego,
od spełnienia kryterium identyfikacji opartego na państwie pochodzenia dzieła.

W przedmiocie kosztów
37     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 12 WE, który ustanawia podstawową zasadę niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową, należy interpretować
w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uzależnianiu dopuszczalności żądania przez autora ochrony praw autorskich w państwie
członkowskim, udzielonej przez przepisy tego państwa członkowskiego, od spełnienia kryterium identyfikacji opartego na państwie
pochodzenia dzieła.
Podpisy
*
Język postępowania: francuski.