CELEX: 62006CJ0241
Δημόσιες συμβάσεις
Οδηγία 89/665/ΕΟΚ
Διαδικασίες επί προσφυγών στον τομέα της συνάψεως δημοσίων συμβάσεων
Αποκλειστική προθεσμία
Αρχή της αποτελεσματικότητας

Universale-Bau κ.λπ., προπαρατεθείσα, σκέψη 73).
Συνεπώς, πρέπει να εξετασθεί αν η εφαρμογή ενός κανόνα περί αποκλειστικής προθεσμίας όπως ο επίμαχος στην κύρια δίκη μπορεί
να θεωρηθεί εύλογη ή, αντιθέτως, ότι καθιστά πρακτικά αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων τα οποία ο ενδιαφερόμενος
έλκει από το κοινοτικό δίκαιο.
Από τη δικογραφία προκύπτει ότι, με επανειλημμένες ερωτήσεις και δικές της πρωτοβουλίες, η Lämmerzahl επιδίωξε να επιβεβαιώσει
το συμπέρασμα που συνήγαγε, βάσει του φακέλου του διαγωνισμού και με κάποια αβεβαιότητα, ότι η σύμβαση αφορούσε 310 άδειες
χρήσεως και κύκλους μαθημάτων. Ωστόσο, ακόμη και η τελευταία απάντηση της αναθέτουσας αρχής, δηλαδή το έγγραφο της 6ης Απριλίου
2005, παρέμεινε ασαφής, διφορούμενη και αόριστη συναφώς.
Μια προκήρυξη διαγωνισμού που δεν παρέχει κανένα στοιχείο σχετικό με την εκτιμώμενη αξία της συμβάσεως, ακολουθούμενη από
υπεκφυγές της αναθέτουσας αρχής έναντι των ερωτήσεων ενός ενδεχόμενου προσφέροντος, όπως στη διαφορά της κύριας δίκης, πρέπει
να θεωρηθεί, λαμβανομένης υπόψη της υπάρξεως αποκλειστικής προθεσμίας, ότι καθιστά υπερβολικά δυσχερή την άσκηση, εκ μέρους
του ενδιαφερομένου προσφέροντος, των δικαιωμάτων που του απονέμει η κοινοτική έννομη τάξη (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση
Santex, προπαρατεθείσα, σκέψη 61).
Επομένως, ακόμη και αν ένας εθνικός κανόνας περί αποκλειστικής προθεσμίας, όπως ο κανόνας του άρθρου 107, παράγραφος 3, δεύτερη
περίοδος, του GWB, μπορεί κατ’ αρχήν να θεωρηθεί σύμφωνος προς το κοινοτικό δίκαιο, η εφαρμογή του ως προς έναν προσφέροντα
υπό συνθήκες όπως αυτές της υποθέσεως της κύριας δίκης δεν ανταποκρίνεται στην επιταγή της αποτελεσματικότητας που απορρέει
από την οδηγία 89/665.
Συνεπώς, η οδηγία 89/665, ιδίως δε το άρθρο της 1, παράγραφοι 1 και 3, απαγορεύει την εφαρμογή κανόνα περί αποκλειστικής προθεσμίας
του εθνικού δικαίου κατά τρόπον ώστε να μην επιτρέπεται σε προσφέροντα η άσκηση προσφυγής αφορώσας την επιλογή της διαδικασίας
συνάψεως δημόσιας συμβάσεως ή την εκτίμηση της αξίας της συμβάσεως αυτής, άπαξ η αναθέτουσα αρχή δεν έχει επισημάνει σαφώς
τη συνολική ποσότητα ή την έκταση εφαρμογής της συμβάσεως στον ενδιαφερόμενο.
Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος του πρώτου ερωτήματος, επισημαίνεται ότι το άρθρο 107, παράγραφος 3, δεύτερη περίοδος, του GWB
προβλέπει ως ημερομηνία λήξεως της αποκλειστικής προθεσμίας την ημερομηνία λήξεως της προθεσμίας υποβολής υποψηφιοτήτων ή
προσφορών. Για τον λόγο αυτόν, η εν λόγω διάταξη προφανώς μπορεί να έχει εφαρμογή μόνον ως προς τις παρανομίες που είναι δυνατό
να διαπιστωθούν πριν από τη λήξη των προθεσμιών αυτών. Μεταξύ των παρανομιών αυτών μπορούν να περιλαμβάνονται η ανακρίβεια
της εκτιμήσεως της αξίας της συμβάσεως ή η εσφαλμένη επιλογή της διαδικασίας συνάψεως της συμβάσεως. Αντιθέτως, αυτές οι παρανομίες
δεν μπορούν να αφορούν καταστάσεις οι οποίες εξ ορισμού μπορούν να ανακύψουν μόνο σε μεταγενέστερα στάδια της διαδικασίας
συνάψεως της συμβάσεως.
Στην υπόθεση της κύριας δίκης, η προσφεύγουσα επικαλείται, εκτός από την έλλειψη πληροφορήσεως όσον αφορά την αξία της συμβάσεως
και την εσφαλμένη διαδικασία συνάψεως, παρανομίες αφορώσες, αφενός, τη χρηματοοικονομική παρουσίαση της προσφοράς που ευδοκίμησε
και, αφετέρου, τις πραγματοποιηθείσες δοκιμές επί των προταθέντων λογισμικών. Η παρανομία της χρηματοοικονομικής παρουσιάσεως
μιας προσφοράς μπορεί να διαπιστωθεί μόνο μετά το άνοιγμα των φακέλων που περιέχουν τις προσφορές. Το ίδιο ισχύει για τις
δοκιμές των προταθέντων λογισμικών. Συνεπώς, παρανομίες τέτοιου είδους μπορούν να σημειωθούν μόνο μετά τη λήξη της αποκλειστικής
προθεσμίας της οποία θεσπίζει κανόνας όπως ο επίμαχος στην κύρια δίκη.
Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι το Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen, με την απόφαση της 7ης Νοεμβρίου
2005, εφάρμοσε τον επίμαχο στην κύρια δίκη κανόνα περί αποκλειστικής προθεσμίας έτσι ώστε να καλύπτει όλες τις αποφάσεις τις
οποίες μπορούσε να λάβει η αναθέτουσα αρχή καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας συνάψεως δημόσιας συμβάσεως.
Μια τέτοια εφαρμογή αυτού του κανόνα περί αποκλειστικής προθεσμίας καθιστά πρακτικά αδύνατη την άσκηση των δικαιωμάτων που
απονέμει στον ενδιαφερόμενο το κοινοτικό δίκαιο όσον αφορά τις παρανομίες που μπορούν να σημειωθούν μόνο μετά τη λήξη της
προθεσμίας για την υποβολή των προσφορών. Επομένως, αντιβαίνει στην οδηγία 89/665, ιδίως δε στο άρθρο της 1, παράγραφοι 1
και 3.
Το εθνικό δικαστήριο οφείλει να δώσει στο εσωτερικό δίκαιο, το οποίο πρέπει να εφαρμόσει, ερμηνεία κατά το δυνατό σύμφωνη
προς τον σκοπό της οδηγίας 89/665 (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση Santex, προπαρατεθείσα, σκέψεις 62 και 63).
Αν μια τέτοια ερμηνεία, σύμφωνη προς τον σκοπό της οδηγίας 89/665, δεν είναι δυνατή, το εθνικό δικαστήριο πρέπει να αφήσει
ανεφάρμοστες τις εθνικές διατάξεις που αντιβαίνουν στην εν λόγω οδηγία (αποφάσεις της 9ης Μαρτίου 1978, 106/77, Simmenthal,
Συλλογή τόμος 1978, σ. 239, σκέψη 24, και Santex, προπαρατεθείσα, σκέψη 64). Συγκεκριμένα, το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας
89/665 είναι ανεπιφύλακτο και αρκούντως σαφές ώστε να γίνεται επίκλησή του κατά της αναθέτουσας αρχής (βλ., υπό την έννοια
αυτή, απόφαση της 2ας Ιουνίου 2005, C-15/04, Koppensteiner, Συλλογή 2005, σ. I-4855, σκέψη 38).
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η οδηγία 89/665, ιδίως δε το άρθρο της 1, παράγραφοι
1 και 3, απαγορεύει την εφαρμογή κανόνα περί αποκλειστικής προθεσμίας του εθνικού δικαίου κατά τρόπον ώστε να μην επιτρέπεται
σε προσφέροντα η άσκηση προσφυγής αφορώσας την επιλογή της διαδικασίας συνάψεως δημόσιας συμβάσεως ή την εκτίμηση της αξίας
της συμβάσεως αυτής, άπαξ η αναθέτουσα αρχή δεν έχει επισημάνει σαφώς τη συνολική ποσότητα ή την έκταση εφαρμογής της συμβάσεως
στον ενδιαφερόμενο. Οι ίδιες διατάξεις της εν λόγω οδηγίας απαγορεύουν επίσης τη γενική επέκταση του κανόνα αυτού στις προσφυγές
που αφορούν τις αποφάσεις της αναθέτουσας αρχής, περιλαμβανομένων αυτών που εκδόθηκαν σε φάσεις της διαδικασίας συνάψεως δημόσιας
συμβάσεως μεταγενέστερες της λήξεως της προθεσμίας που θεσπίζει ο κανόνας αυτός περί αποκλειστικής προθεσμίας.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Κατά το άρθρο 9, παράγραφος 4, και το παράρτημα IV της οδηγίας 93/36/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1993, περί συντονισμού
των διαδικασιών για τη σύναψη συμβάσεων δημοσίων προμηθειών, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2001/78/ΕΚ της Επιτροπής, της
13ης Σεπτεμβρίου 2001, η προκήρυξη διαγωνισμού που αφορά δημόσια σύμβαση εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας
πρέπει να διευκρινίζει τη συνολική ποσότητα ή έκταση εφαρμογής της συμβάσεως αυτής. Η έλλειψη της μνείας αυτής μπορεί να αποτελέσει
αντικείμενο προσφυγής δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/665/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989,
για τον συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων περί της εφαρμογής των διαδικασιών προσφυγής στον
τομέα της συνάψεως συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 92/50/ΕΟΚ του Συμβουλίου,
της 18ης Ιουνίου 1992, για τον συντονισμό των διαδικασιών συνάψεως δημόσιων συμβάσεων υπηρεσιών.
2)
Η οδηγία 89/665, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 92/50, ιδίως δε το άρθρο της 1, παράγραφοι 1 και 3, απαγορεύει την εφαρμογή
κανόνα περί αποκλειστικής προθεσμίας του εθνικού δικαίου κατά τρόπον ώστε να μην επιτρέπεται σε προσφέροντα η άσκηση προσφυγής
αφορώσας την επιλογή της διαδικασίας συνάψεως δημόσιας συμβάσεως ή την εκτίμηση της αξίας της συμβάσεως αυτής, άπαξ η αναθέτουσα
αρχή δεν έχει επισημάνει σαφώς τη συνολική ποσότητα ή την έκταση εφαρμογής της συμβάσεως στον ενδιαφερόμενο. Οι ίδιες διατάξεις
της εν λόγω οδηγίας απαγορεύουν επίσης τη γενική επέκταση του κανόνα αυτού στις προσφυγές που αφορούν τις αποφάσεις της αναθέτουσας
αρχής, περιλαμβανομένων αυτών που εκδόθηκαν σε φάσεις της διαδικασίας συνάψεως δημόσιας συμβάσεως μεταγενέστερες της λήξεως
της προθεσμίας που θεσπίζει ο κανόνας αυτός περί αποκλειστικής προθεσμίας.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.