CELEX: 61989CJ0355
Περιορισμοί στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στη νήσο Μαν
Άρθρο 177 της Συνθήκης
Παραδεκτό

Με Διάταξη της 13ης Νοεμβρίου 1989, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 21 Νοεμβρίου 1989, το Deputy High Bailiffs Court, Douglas (νήσος Μαν), υπέβαλε, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, ορισμένα προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία των διατάξεων του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, περί των αγγλονορμαν-δικών νήσων και της νήσου Μαν (
ΕΕ 1972, L 73, σ. 164
, στο εξής: Πρωτόκολλο αριθ. 3 ), της Πράξεως περί των όρων προσχωρήσεως και των προσαρμογών των Συνθηκών (
ΕΕ 1972, L 73, σ. 14
, στο εξής: Πράξη Προσχωρήσεως), η οποία προσαρτήθηκε στη Συνθήκη περί της προσχωρήσεως του Βασιλείου της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και Βορείου Ιρλανδίας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (
ΕΕ 1972, L 73, σ. 5
, στο εξής: Συνθήκη Προσχωρήσεως ).
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο ποινικής διώξεως που ασκήθηκε κατόπιν μηνύσεων τις οποίες κατέθεσε το Department of Health and Social Security (της νήσου Mav ) κατά του C. S. Barr, ως εργαζομένου, και της εταιρίας Montrose Holdings Limited ( στο εξής: Montrose ), ως εργοδότη, για παράβαση ορισμένων διατάξεων του Control of Employment Act ( νόμου περί ελέγχου της απασχολήσεως ) της νήσου Μαν του 1975. Ο Barr, Βρετανός υπήκοος, εργάστηκε ως νομικός σύμβουλος επιχειρήσεως στην εταιρία Montrose χωρίς να έχει την άδεια εργασίας που απαιτείται από τον Control of Employment Act για τα άτομα που εργάζονται σε τέτοιες θέσεις χωρίς να έχουν την ιδιότητα του εργαζομένου της νήσου Μαν.
Οι κατηγορούμενοι της κύριας δίκης ομολόγησαν τα πραγματικά περιστατικά τα οποία αναφέρονταν στις μηνύσεις, υποστηρίζοντας όμως ότι οι κατηγορίες δεν ευσταθούσαν διότι η νομοθεσία της νήσου Μαν αντέβαινε στο άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, κατά το οποίο οι αρχές των εν λόγω εδαφών « εφαρμόζουν την ίδια μεταχείριση έναντι όλων των φυσικών ή νομικών προσώπων της Κοινότητας ».
Υπ' αυτές τις συνθήκες, το Deputy High Bailiff s Court, Douglas, αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία έως ότου το Δικαστήριο αποφανθεί προδικαστικώς επί των ακολούθων ερωτημάτων:
« 1)
Αντιβαίνει ο Control of Employment Act του 1975 (όπως έχει τροποποιηθεί), ο οποίος συνιστά “ Act of Tynwald ” ( νόμο της νήσου Μαν ), στις διατάξεις του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 της Πράξεως που έχει προσαρτηθεί στη Συνθήκη Προσχωρήσεως του 1972, όπως το Πρωτόκολλο αυτό πρέπει να ερμηνεύεται, καθόσον ο εν λόγω “ Act of Tynwald ”:
α)
επιβάλλει, όσον αφορά την απασχόληση στη Νήσο Μαν προσώπων που δεν είναι εργαζόμενοι της νήσου Μαν κατά την έννοια του εν λόγω “ Act of Tynwald ”, όπως αυτός έχει τροποποιηθεί, ελέγχους και περιορισμούς οι οποίοι συνιστούν δυσμενή διάκριση, επιβαλλόμενοι αναλόγως του επαγγέλματος και της απασχολήσεως·
β)
επιφυλάσσει στα φυσικά και νομικά πρόσωπα της Κοινότητας, όσον αφορά την απασχόληση στη νήσο Μαν, μεταχείριση διαφορετική από αυτή που επιφυλάσσει το Ηνωμένο Βασίλειο στους υπηκόους της νήσου Μαν;
2)
Έχει το άρθρο 4 του εν λόγω Πρωτοκόλλου αριθ. 3, ορθώς ερμηνευόμενο, την έννοια ότι δεν επιτρέπεται στις αρχές της νήσου Μαν να εισάγουν, έναντι των φυσικών και νομικών προσώπων της Κοινότητας, δυσμενείς διακρίσεις βασιζόμενες στην ιθαγένεια; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση εκτίθενται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου
Πρέπει προκαταρκτικώς να εξεταστεί κατά πόσον το Deputy High Bailiffs Court, Douglas, μπορεί να θεωρηθεί ως δικαιοδοτικό όργανο δυνάμενο να υποβάλει ερώτημα στο Δικαστήριο κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης, ενώ, κατά το δίκαιο του Ηνωμένου Βασιλείου, το Deputy High Bailiffs Court, Douglas, της νήσου Μαν δεν αποτελεί μέρος του βρετανικού δικαιοδοτικού συστήματος.
Υπενθυμίζεται συναφώς ότι από το άρθρο 227, παράγραφος 5, στοιχείο γ, της Συνθήκης ΕΟΚ, όπως διατυπώθηκε με την Πράξη Προσχωρήσεως, προκύπτει ότι οι διατάξεις της Συνθήκης έχουν εφαρμογή στις αγγλονορμανδικές νήσους και τη νήσο Μαν μόνο στο μέτρο που τούτο προβλέπεται από το Πρωτόκολλο αριθ. 3.
Πρέπει στη συνέχεια να παρατηρηθεί ότι, δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 3, της Συνθήκης Προσχωρήσεως, οι διατάξεις περί των εξουσιών και αρμοδιοτήτων των οργάνων των Κοινοτήτων ισχύουν και για το Πρωτόκολλο αριθ. 3, το οποίο, κατά το άρθρο 158 της Πράξεως Προσχωρήσεως, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της εν λόγω Πράξεως. Συνεπώς, η αρμοδιότητα εκδόσεως προδικαστικών αποφάσεων, η οποία παρέχεται στο Δικαστήριο από το άρθρο 177 της Συνθήκης, ισχύει και όσον αφορά το Πρωτόκολλο αριθ. 3.
Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι η ομοιόμορφη εφαρμογή του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 δεν θα μπορούσε να διασφαλιστεί στη νήσο Μαν αν τα δικαιοδοτικά όργανα που εδρεύουν στη νήσο αυτή δεν μπορούσαν να υποβάλλουν ερωτήματα στο Δικαστήριο ως προς την ερμηνεία του εν λόγω Πρωτοκόλλου, την ερμηνεία της κοινοτικής νομοθεσίας στην οποία παραπέμπει το Πρωτόκολλο και το κύρος αυτής της νομοθεσίας, καθώς και ως προς την ερμηνεία και το κύρος των πράξεων που εκδίδονται από τα όργανα της Κοινότητας βάσει του Πρωτοκόλλου αριθ. 3.
Από αυτό έπεται ότι, προκειμένου να διασφαλιστεί η ομοιόμορφη αυτή εφαρμογή, το Deputy High Bailiffs Court πρέπει να θεωρηθεί ως δικαιοδοτικό όργανο το οποίο μπορεί να ζητήσει από το Δικαστήριο να αποφανθεί επί των ερωτημάτων αυτών δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο διαδικασίας βάσει του άρθρου 177 της Συνθήκης, το Δικαστήριο δεν μπορεί να αποφανθεί ως προς το κατά πόσον είναι σύμφωνη με το κοινοτικό δίκαιο εθνική νομοθετική ή κανονιστική διάταξη. Μπορεί, πάντως, να παράσχει στο εθνικό δικαστήριο όλα τα στοιχεία ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου τα οποία θα επιτρέψουν στο δικαστήριο αυτό να εκτιμήσει κατά πόσον οι εν λόγω διατάξεις είναι σύμφωνες με τον κοινοτικό κανόνα του οποίου γίνεται επίκληση.
Όσον αφορά το πρώτο σκέλος τον πρώτον ερωτήματος και το δεύτερο ερώτημα
Τα ερωτήματα αυτά πρέπει να εξεταστούν και να διευκρινιστούν υπό το φως των δεδομένων της διαφοράς, όπως αυτά προκύπτουν από τη νομοθεσία της νήσου Μαν, τις παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο, καθώς και τις διευκρινίσεις που παρασχέθηκαν κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση.
Κατά τους κατηγορουμένους της κύριας δίκης, το άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 κωλύει την εφαρμογή των διατάξεων του Control of Employment Act. Τοτελευταίο αυτό κείμενο ορίζει, προβλέποντας κυρώσεις, ότι ένα πρόσωπο δεν μπορεί ούτε να καταλάβει θέση εργασίας στη Νήσο Μαν, να απασχοληθεί ή να προσληφθεί σε παρόμοια θέση αν δεν έχει την ιδιότητα του εργαζομένου της νήσου Μαν, ούτε να απασχολήσει ως εργοδότης πρόσωπο το οποίο δεν έχει την ιδιότητα του εργαζομένου της νήσου Μαν, εκτός αν έχει εκδοθεί σχετική άδεια από το Department of Health and Social Security. Ωστόσο, ορισμένες δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα 1 του νόμου αυτού, αλλά στις οποίες δεν περιλαμβάνεται η δραστηριότητα του νομικού συμβούλου επιχειρήσεως την οποία άσκησε ο Barr, μπορούν να ασκηθούν χωρίς άδεια, από πρόσωπα τα οποία δεν έχουν την ιδιότητα του εργαζομένου της νήσου Μαν.
Οι κατηγορούμενοι της κύριας δίκης θεωρούν ότι αποτέλεσμα αυτών των παρεκκλίσεων από την υποχρέωση λήψεως αδείας εργασίας είναι να παρέχεται η δυνατότητα προσβάσεως σε ορισμένες θέσεις απασχολήσεως, όπως οι θέσεις απασχολήσεως στο αστυνομικό σώμα, στις ένοπλες δυνάμεις ή στη δημόσια διοίκηση της νήσου Μαν, μόνον σε υπηκόους του Ηνωμένου Βασιλείου, όπως ο Barr, ή σε Ιρλανδούς υπηκόους, πράγμα που δημιουργεί άνιση μεταχείριση προς όφελος τους. Από αυτό συνάγουν ότι το σύνολο των διατάξεων του καθεστώτος που θεσπίζει ο Control of Employment Act, συμπεριλαμβανομένης της υποχρεώσεως λήψεως αδείας εργασίας για την κατάληψη θέσεως όπως αυτή στην οποία απασχολήθηκε ο Barr, αντιβαίνει στο άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να θεωρηθεί ότι με το πρώτο σκέλος του πρώτου ερωτήματος και το δεύτερο ερώτημα ερωτάται κατ' ουσίαν αν το γεγονός ότι οι αρχές της νήσου Μαν επιβάλλουν σε όλους τους υπηκόους της Κοινότητας που επιθυμούν να εργαστούν σε ορισμένες θέσεις την υποχρέωση κατοχής αδείας εργασίας συνιστά παράβαση της υποχρεώσεως εξασφαλίσεως ίσης μεταχειρίσεως, την οποία θεσπίζει το άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, όταν η εθνική νομοθεσία προβλέπει παρεκκλίσεις από την υποχρέωση αυτή όσον αφορά άλλες θέσεις απασχολήσεως, οι δε παρεκκλίσεις αυτές καταλήγουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επιτρέπουν την πρόσβαση σ' αυτές τις θέσεις απασχολήσεως μόνο στους υπηκόους δύο κρατών μελών.
Πρέπει, συναφώς, να παρατηρηθεί ότι, όπως ορθώς παρατηρεί το Ηνωμένο Βασίλειο, ο κανόνας του άρθρου 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 δεν μπορεί να ερμηνευθεί κατά τρόπον ώστε να καταστεί πλάγιο μέσο για την εφαρμογή, στο έδαφος της νήσου Μαν, κοινοτικών διατάξεων οι οποίες δεν έχουν εφαρμογή στο έδαφος αυτό δυνάμει του άρθρου 227, παράγραφος 5, στοιχείο γ, της Συνθήκης ΕΟΚ και του άρθρου 1 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, όπως είναι οι κανόνες περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων.
Ωστόσο, αντίθετα προς ό,τι υποστηρίζει το Ηνωμένο Βασίλειο, η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως που θεσπίζεται από το άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 δεν έχει εφαρμογή μόνο στους τομείς της κοινοτικής νομοθεσίας που αναφέρονται στο άρθρο 1 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3. Το άρθρο 1 αναφέρεται στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, ενώ το άρθρο 4 αφορά τα φυσικά και νομικά πρόσωπα. Πρέπει, συνεπώς, να αναγνωριστεί ότι η τελευταία αυτή διάταξη έχει αυτοτελές πεδίο εφαρμογής. Η διάταξη αυτή πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπον ώστε να απαγορεύεται κάθε διάκριση μεταξύ των φυσικών και νομικών προσώπων των κρατών μελών όσον αφορά τις καταστάσεις οι οποίες, στα εδάφη εντός των οποίων εφαρμόζεται πλήρως η Συνθήκη, διέπονται από το κοινοτικό δίκαιο.
Εφόσον η πρόσβαση σε απασχόληση αποτελεί ένα από τα θέματα που διέπονται από το κοινοτικό δίκαιο, ο κανόνας του άρθρου 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 έχει εφαρμογή ακόμα και όταν οι κοινοτικοί υπήκοοι δεν μπορούν να επωφεληθούν, στη νήσο Μαν, της εφαρμογής των κανόνων περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων.
Υπό το φως των ανωτέρω, πρέπει να θεωρηθεί ότι το ενδεχόμενο δυσμενούς μεταχειρίσεως των υπηκόων ορισμένων κρατών μελών της Κοινότητας σε σχέση προς τους υπηκόους άλλων κρατών μελών, όσον αφορά ορισμένες θέσεις απασχολήσεως, δεν καθιστά αντίθετη προς το κοινοτικό δίκαιο την επιβολή της υποχρεώσεως λήψεως αδείας εργασίας για την κατάληψη άλλων θέσεων απασχολήσεως, εφόσον η υποχρέωση αυτή ισχύει κατά τρόπο μη δημιουργούντα διακρίσεις για όλους τους κοινοτικούς υπηκόους. Πράγματι, αντίθετα προς ό,τι υποστήριξαν οι κατηγορούμενοι της κύριας δίκης, το ενδεχόμενο δυσμενούς διακρίσεως όσον αφορά ορισμένες θέσεις απασχολήσεως δεν καθιστά αναγκαστικά αντίθετο προς το κοινοτικό δίκαιο το όλο σύστημα που θεσπίζει ο Control of Employment Act.
Υπό τις συνθήκες αυτές, στο πρώτο σκέλος του πρώτου ερωτήματος και στο δεύτερο ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι το γεγονός ότι οι αρχές της νήσου Μαν απαιτούν την κατοχή αδείας εργασίας από όλους τους υπηκόους της Κοινότητας που επιθυμούν να εργαστούν στη νήσο δεν συνιστά, όσον αφορά το σύνολο των θέσεων απασχολήσεως, παράβαση της υποχρεώσεως εξασφαλίσεως ίσης μεταχειρίσεως, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, ακόμα και όταν η εθνική νομοθεσία προβλέπει παρεκκλίσεις από την υποχρέωση αυτή για ορισμένες θέσεις απασχολήσεως, οι δε παρεκκλίσεις αυτές καταλήγουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε διαφορετική μεταχείριση λόγω ιθαγενείας.
Όοον φορά το δεύτερο ακεΑος νου πρώτον ερωτήματος
Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου ερωτήματος ερωτάται κατ' ουσίαν αν οι διατάξεις του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 υποχρεώνουν τις αρχές της νήσου Μαν να επιφυλάσσουν στους κοινοτικούς υπηκόους την ίδια μεταχείριση, όσον αφορά την απασχόληση, με εκείνη που επιφυλάσσει το Ηνωμένο Βασίλειο στους υπηκόους της νήσου Μαν.
Από το άρθρο 2 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 προκύπτει ότι τα δικαιώματα των οποίων απολαύουν οι υπήκοοι του εδάφους αυτού στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν θίγονται από την Πράξη Προσχωρήσεως. Ωστόσο, το άρθρο αυτό διευκρινίζει ότι οι υπήκοοι αυτοί δεν απολαύουν της εφαρμογής των κοινοτικών διατάξεων περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων και των υπηρεσιών.
Συνεπώς, το άρθρο 2 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι υποχρεώνει τις αρχές της νήσου Μαν να επιφυλάσσουν στα φυσικά ή νομικά πρόσωπα της Κοινότητας τη μεταχείριση που επιφυλάσσεται και στους υπηκόους της νήσου αυτής στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τέτοιος κανόνας δεν προκύπτει ούτε από άλλες διατάξεις του Πρωτοκόλλου.
Υπό τις συνθήκες αυτές, στο δεύτερο σκέλος του πρώτου ερωτήματος προσήκει η απάντηση ότι οι διατάξεις του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 έχουν την έννοια ότι δεν υποχρεώνουν τις αρχές της νήσου Μαν να επιφυλάσσουν στους κοινοτικούς υπηκόους την ίδια μεταχείριση, όσον αφορά την απασχόληση, με εκείνη που επιφυλάσσει το Ηνωμένο Βασίλειο στους υπηκόους της νήσου Μαν.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε, με απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 1989, το Deputy High Bailiffs Court Douglas (νήσος Μαν), αποφαίνεται:

1)
Το γεγονός ότι οι αρχές της νήσου Μαν απαιτούν την κατοχή αδείας εργασίας από όλους τους υπηκόους της Κοινότητας που επιθυμούν να εργαστούν στη νήσο δεν συνιστά, όσον αφορά το σύνολο των θέσεων απασχολήσεως, παράβαση της υποχρεώσεως εξασφαλίσεως ίσης μεταχειρίσεως, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, περί των αγγλονορμανδικών νήσων και της νήσου Μαν, της Πράξεως περί των όρων προσχωρήσεως και των προσαρμογών των Συνθηκών η οποία προσαρτάται στη Συνθήκη περί της προσχωρήσεως του Βασιλείου της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και Βορείου Ιρλανδίας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας, ακόμα και όταν η εθνική νομοθεσία προβλέπει παρεκκλίσεις από την υποχρέωση αυτή για ορισμένες θέσεις απασχολήσεως, οι δε παρεκκλίσεις αυτές καταλήγουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε διαφορετική μεταχείριση λόγω ιθαγενείας.

2)
Οι διατάξεις του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 έχουν την έννοια ότι δεν υποχρεώνουν τις αρχές της νήσου Μαν να επιφυλάσσουν στους κοινοτικούς υπηκόους την ίδια μεταχείριση, όσον αφορά την απασχόληση, με εκείνη που επιφυλάσσει το Ηνωμένο Βασίλειο στους υπηκόους της νήσου Μαν.

Mancini
O'Higgins
Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Diez de Velasco
Slynn
Joliét
Schockweiler
Grévisse
Zuleeg
Kapteyn
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 3 Ιουλίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο προεδρεύων
G. F. Mancini
Πρόεδρος τμήματος
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.