CELEX: 62008CJ0540
Οδηγία 2005/29/ΕΚ
Αθέμιτες εμπορικές πρακτικές
Εθνική νομοθετική ρύθμιση η οποία προβλέπει την καταρχήν απαγόρευση των εμπορικών πρακτικών που εξαρτούν την προσφορά δώρων στους καταναλωτές από την αγορά αγαθών ή υπηρεσιών

της 14ης Ιανουαρίου 2010, C‑304/08, Plus Warenhandelsgesellschaft, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη
37 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν η Mediaprint και η Αυστριακή και η Βελγική Κυβέρνηση,
σύμφωνα με τις οποίες η επίμαχη στην κύρια δίκη προώθηση πωλήσεων δεν εμπίπτει στην οδηγία διότι αποτέλεσε ρητώς αντικείμενο
προτάσεως της Επιτροπής για κανονισμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου [COM(2001) 546 τελικό], η οποία και τροποποιήθηκε
[COM(2002) 585 τελικό]. Συναφώς, αρκεί πράγματι η διαπίστωση ότι εκ του γεγονότος αυτού και μόνον δεν αποκλείεται οι πρακτικές
αυτού του είδους να αποτελούν, κατά το παρόν στάδιο της εξελίξεως του δικαίου της Ένωσης, αθέμιτες εμπορικές πρακτικές κατά
την έννοια της ως άνω οδηγίας και να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της, αν ληφθεί μάλιστα υπόψη ότι η εν λόγω πρόταση αποσύρθηκε
το 2006 και δεν κατέληξε, ως εκ τούτου, στην έκδοση κανονισμού (προπαρατεθείσα απόφαση Plus Warenhandelsgesellschaft, σκέψη
33).
Κατόπιν τούτου, πρέπει να εξετασθεί περαιτέρω αν εθνική διάταξη όπως το άρθρο 9a, παράγραφος 1, σημείο 1, του UWG εμπίπτει
στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας έστω και αν, όπως αναφέρει το αιτούν δικαστήριο, έχει σκοπό ευρύτερο από αυτόν της οδηγίας
διότι δεν αποβλέπει μόνο στην προστασία των καταναλωτών, αλλά επιδιώκει και άλλους σκοπούς.
Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι, όπως υπογραμμίστηκε στη σκέψη 17 της παρούσας αποφάσεως, η οδηγία χαρακτηρίζεται από το
ιδιαιτέρως ευρύ καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής της, το οποίο καλύπτει κάθε εμπορική πρακτική που συνδέεται άμεσα με την προώθηση,
πώληση ή προμήθεια ενός προϊόντος σε καταναλωτές. Επομένως, από το ως άνω πεδίο εφαρμογής εξαιρούνται, όπως προκύπτει από
την έκτη αιτιολογική σκέψη της ως άνω οδηγίας, μόνο οι εθνικοί νόμοι για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές οι οποίες βλάπτουν
«μόνο» τα οικονομικά συμφέροντα των ανταγωνιστών ή αφορούν εμπορικές συναλλαγές.
Τούτο προδήλως δεν συμβαίνει στην περίπτωση της επίδικης στην κύρια δίκη εθνικής διατάξεως.
Πράγματι, όπως προβάλλει το αιτούν δικαστήριο, το άρθρο 9a, παράγραφος 1, σημείο 1, του UWG αποβλέπει ρητώς στην προστασία
των καταναλωτών και όχι μόνον στην προστασία των ανταγωνιστών και των λοιπών επιχειρηματιών.
Εξάλλου, όπως προκύπτει από τη δικογραφία, ο UWG, που αποτελεί την εθνική νομοθετική ρύθμιση περί αθέμιτου ανταγωνισμού, μεταρρυθμίστηκε
με τον νόμο της 13ης Δεκεμβρίου 2007 (
BGBl.
I, 79/2007), χωρίς τροποποίηση του εν λόγω άρθρου 9a, με σκοπό ακριβώς τη μεταφορά της οδηγίας στην αυστριακή έννομη τάξη.
Επομένως, ο εθνικός νομοθέτης εκτίμησε ότι ο ως άνω νόμος ήταν ικανός να εξασφαλίσει τη συμμόρφωση του εσωτερικού δικαίου
προς την οδηγία και, ως εκ τούτου, παρείχε τη δυνατότητα να προστατευθούν, όπως προβλέπει η όγδοη αιτιολογική σκέψη της, «[άμεσα
τα] οικονομικά συμφέροντα των καταναλωτών από τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς [αυτούς]» και να επιτευχθεί,
όπως δηλώνεται μεταξύ άλλων στο άρθρο 1 της οδηγίας, «υψηλ[ό] επ[ίπεδο] προστασίας των καταναλωτών».
Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Αυστριακή Κυβέρνηση προέβαλε ότι η επίδικη
στην κύρια δίκη εθνική διάταξη δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, καθόσον με αυτήν επιδιώκεται κατά βάση η διαφύλαξη
της πολυφωνίας του Τύπου στην Αυστρία. Παρέκκλινε έτσι από την εκτίμηση του αιτούντος δικαστηρίου όσον αφορά τους σκοπούς
της ως άνω διατάξεως, εκτίμηση η οποία συνάγεται από τις σκέψεις 12 και 20 της παρούσας αποφάσεως.
Πάντως, ακόμη και αν υποτεθεί ότι με την επίδικη στην κύρια δίκη εθνική διάταξη επιδιώκεται κατά βάση η διαφύλαξη της πολυφωνίας
του Τύπου στην Αυστρία, επισημαίνεται ότι η δυνατότητα των κρατών μελών να διατηρήσουν ή να εισαγάγουν στο έδαφός τους μέτρα
που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον χαρακτηρισμό εμπορικών πρακτικών ως αθέμιτων για λόγους που ανάγονται στη διαφύλαξη
της πολυφωνίας του Τύπου δεν περιλαμβάνεται μεταξύ των παρεκκλίσεων από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας που προβλέπονται στην
έκτη και στην ένατη αιτιολογική σκέψη καθώς και στο άρθρο 3 αυτής.
Συναφώς, πρέπει να τονισθεί ότι η οδηγία εναρμονίζει πλήρως τους κανόνες για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων
έναντι των καταναλωτών.
Επομένως, είναι αβάσιμος ο ισχυρισμός της Αυστριακής Κυβερνήσεως ότι το άρθρο 9a, παράγραφος 1, σημείο 1, του UWG εκφεύγει
του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας καθόσον αποβλέπει κατά βάση σε σκοπούς που ανάγονται στη διαφύλαξη της πολυφωνίας του Τύπου.
Κατόπιν τούτου, πρέπει να εξακριβωθεί αν η οδηγία αντιτίθεται στην απαγόρευση των πωλήσεων με προσφορά δώρων, όπως είναι η
απαγόρευση του άρθρου 9a, παράγραφος 1, σημείο 1, του UWG.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί, καταρχάς, ότι αφ’ ής στιγμής η οδηγία εναρμονίζει πλήρως τους κανόνες για τις αθέμιτες εμπορικές
πρακτικές των επιχειρήσεων έναντι των καταναλωτών, τα κράτη μέλη δεν δύνανται να λάβουν, όπως ρητώς ορίζει το άρθρο 4 αυτής,
μέτρα αυστηρότερα από εκείνα που καθορίζονται με την εν λόγω οδηγία, ακόμη και εάν σκοπός των εν λόγω μέτρων είναι η διασφάλιση
υψηλότερου επιπέδου προστασίας των καταναλωτών (προπαρατεθείσα απόφαση Plus Warenhandelsgesellschaft, σκέψη 41 και εκεί παρατιθέμενη
νομολογία).
Εν συνεχεία, πρέπει να σημειωθεί επίσης ότι το άρθρο 5 της οδηγίας, το οποίο απαγορεύει τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές,
προσδιορίζει τα κριτήρια βάσει των οποίων διαπιστώνεται ο εν λόγω αθέμιτος χαρακτήρας.
Ειδικότερα, κατά την παράγραφο 2 του ως άνω άρθρου, μια εμπορική πρακτική είναι αθέμιτη όταν είναι αντίθετη προς τις απαιτήσεις
επαγγελματικής ευσυνειδησίας και στρεβλώνει ουσιωδώς ή ενδέχεται να στρεβλώσει ουσιωδώς την οικονομική συμπεριφορά του μέσου
καταναλωτή σε σχέση με το προϊόν.
Εξάλλου, το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας καθιερώνει δύο συγκεκριμένες κατηγορίες αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, ήτοι
τις «παραπλανητικές πρακτικές» και τις «επιθετικές πρακτικές» οι οποίες πληρούν τα κριτήρια που προσδιορίζονται αντιστοίχως
στα άρθρα 6 και 7 καθώς και 8 και 9 της οδηγίας.
Τέλος, στο παράρτημα I της οδηγίας απαριθμούνται περιοριστικά 31 εμπορικές πρακτικές που, κατά το άρθρο 5, παράγραφος 5, αυτής,
θεωρούνται αθέμιτες «υπό οποιεσδήποτε περιστάσεις». Επομένως, όπως ρητώς διευκρινίζει η δέκατη έβδομη αιτιολογική σκέψη της
εν λόγω οδηγίας, πρόκειται για τις μόνες εμπορικές πρακτικές που μπορούν να θεωρούνται αθέμιτες χωρίς κατά περίπτωση αξιολόγηση
βάσει των διατάξεων των άρθρων 5 έως 9 της οδηγίας.
Σε ό,τι αφορά την επίδικη στην κύρια δίκη εθνική νομοθεσία, δεν αμφισβητείται ότι οι πρακτικές που συνίστανται στην προσφορά
δώρων στους καταναλωτές σε σύνδεση με την αγορά προϊόντων ή υπηρεσιών δεν περιλαμβάνονται στο παράρτημα I της οδηγίας. Επομένως,
δεν μπορούν να απαγορευθούν υπό οποιεσδήποτε περιστάσεις, αλλά μόνον κατόπιν ειδικής αναλύσεως από την οποία προκύπτει ο αθέμιτος
χαρακτήρας τους.
Εντούτοις, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το άρθρο 9a, παράγραφος 1, σημείο 1, του UWG απαγορεύει κάθε εμπορική πράξη που εξαρτά
την προσφορά δώρων από την αγορά προϊόντων ή υπηρεσιών. Με άλλα λόγια, αυτό το είδος πράξεως απαγορεύεται γενικώς, χωρίς να
χρειάζεται να διαπιστωθεί, βάσει των πραγματικών περιστατικών κάθε περιπτώσεως, αν η επίμαχη εμπορική πράξη έχει «αθέμιτο»
χαρακτήρα βάσει των κριτηρίων των άρθρων 5 έως 9 της οδηγίας.
Εξάλλου, μια τέτοια εθνική ρύθμιση, η οποία προβλέπει μέτρα αυστηρότερα από εκείνα της οδηγίας, έρχεται σε σύγκρουση με το
περιεχόμενο του άρθρου της 4, το οποίο απαγορεύει ρητώς στα κράτη μέλη να διατηρούν ή να λαμβάνουν τέτοια μέτρα, ακόμη και
όταν αυτά έχουν ως σκοπό να διασφαλίσουν υψηλότερο επίπεδο προστασίας των καταναλωτών.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η οδηγία αντιτίθεται στην απαγόρευση των εμπορικών προσφορών που εξαρτούν
την παροχή δώρων από την αγορά αγαθών ή υπηρεσιών, όπως είναι η απαγόρευση που προβλέπεται από την επίδικη στην κύρια δίκη
εθνική διάταξη.
Το γεγονός ότι το άρθρο 9a, παράγραφος 2, του UWG προβλέπει ορισμένες εξαιρέσεις από την εν λόγω απαγόρευση των πωλήσεων με
προσφορά δώρων δεν αναιρεί το συμπέρασμα αυτό.
Πράγματι, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, έστω και αν οι εξαιρέσεις αυτές δύνανται να περιορίσουν την έκταση της απαγορεύσεως
των εμπορικών πρακτικών που εξαρτούν την προσφορά δώρων από την αγορά προϊόντων ή υπηρεσιών, εντούτοις, όταν, όπως στην υπόθεση
της κύριας δίκης, πρόκειται για πρακτική η οποία δεν περιλαμβάνεται στο παράρτημα I της οδηγίας, οι εξαιρέσεις αυτές, λόγω
της περιορισμένης και προκαθορισμένης φύσεώς τους, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τη διερεύνηση του «αθέμιτου» χαρακτήρα μιας
εμπορικής πρακτικής βάσει των κριτηρίων των άρθρων 5 έως 9 της οδηγίας, η οποία πρέπει οπωσδήποτε να διεξάγεται με γνώμονα
τα πραγματικά περιστατικά κάθε συγκεκριμένης περιπτώσεως (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Plus Warenhandelsgesellschaft, σκέψη
53 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Κατόπιν όλων των ανωτέρω, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η οδηγία έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική
διάταξη, όπως η επίδικη στην κύρια δίκη, η οποία θεσπίζει γενική απαγόρευση των πωλήσεων με προσφορά δώρων και η οποία δεν
αποβλέπει μόνο στην προστασία των καταναλωτών, αλλά επιδιώκει και άλλους σκοπούς.

Επί του δευτέρου ερωτήματος
Με το δεύτερο ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα,
αν οι πωλήσεις με προσφορά δώρων πρέπει να θεωρούνται ως αθέμιτες εμπορικές πρακτικές κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος
2, της οδηγίας, για τον λόγο και μόνον ότι η πιθανότητα κέρδους αποτελεί, τουλάχιστον για μέρος του ενδιαφερόμενου κοινού,
το αποφασιστικό κίνητρο για την αγορά του κύριου προϊόντος.
Όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 35 της παρούσας αποφάσεως, όταν εμπορική πρακτική εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας δεν
περιλαμβάνεται στο παράρτημα I αυτής, η πρακτική αυτή μπορεί να θεωρείται αθέμιτη, και ως εκ τούτου να απαγορεύεται, μόνον
κατόπιν ειδικής αναλύσεως ιδίως βάσει των κριτηρίων των άρθρων 5 έως 9 της οδηγίας.
Το γεγονός ότι η δυνατότητα συμμετοχής σε διαγωνισμό αποτελεί, τουλάχιστον για μέρος του ενδιαφερόμενου κοινού, το αποφασιστικό
κίνητρο για την αγορά μιας εφημερίδας αποτελεί ένα από τα στοιχεία που μπορεί να λάβει υπόψη του το εθνικό δικαστήριο στο
πλαίσιο της ως άνω αναλύσεως.
Πράγματι, βάσει του γεγονότος αυτού το εθνικό δικαστήριο θα μπορούσε να κρίνει ότι η επίμαχη εμπορική πρακτική στρεβλώνει
ουσιωδώς ή ενδέχεται να στρεβλώσει ουσιωδώς την οικονομική συμπεριφορά του καταναλωτή, κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος
2, στοιχείο β΄, της οδηγίας.
Εντούτοις, μια πώληση με προσφορά δώρου ουδόλως μπορεί να θεωρηθεί, ως εκ του γεγονότος αυτού και μόνο, ως αθέμιτη εμπορική
πρακτική κατά την έννοια της οδηγίας. Προς τούτο, πρέπει επίσης να εξακριβωθεί αν η επίμαχη πρακτική είναι αντίθετη προς τις
απαιτήσεις επαγγελματικής ευσυνειδησίας, κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο α΄, της οδηγίας.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η δυνατότητα συμμετοχής, υπό την προϋπόθεση της
αγοράς μιας εφημερίδας, σε παίγνιο με βραβεία δεν συνιστά αθέμιτη εμπορική πρακτική κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος
2, της οδηγίας για τον λόγο και μόνον ότι η δυνατότητα αυτή συμμετοχής σε παίγνιο αποτελεί, τουλάχιστον για μέρος των ενδιαφερόμενων
καταναλωτών, το αποφασιστικό κίνητρο για να αγοράσουν την ως άνω εφημερίδα.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι
κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
1)
Η οδηγία 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές
των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά και για την τροποποίηση της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ του Συμβουλίου,
των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 98/27/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) 2006/2004
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου («οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές»), έχει την έννοια ότι αντιτίθεται
σε εθνική διάταξη, όπως η επίδικη στην κύρια δίκη, η οποία θεσπίζει γενική απαγόρευση των πωλήσεων με προσφορά δώρων και η
οποία δεν αποβλέπει μόνο στην προστασία των καταναλωτών, αλλά επιδιώκει και άλλους σκοπούς.
2)
Η δυνατότητα συμμετοχής, υπό την προϋπόθεση της αγοράς μιας εφημερίδας, σε παίγνιο με βραβεία δεν συνιστά αθέμιτη εμπορική
πρακτική κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2005/29 για τον λόγο και μόνον ότι η δυνατότητα αυτή συμμετοχής
σε παίγνιο αποτελεί, τουλάχιστον για μέρος των ενδιαφερόμενων καταναλωτών, το αποφασιστικό κίνητρο για να αγοράσουν την ως
άνω εφημερίδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.