CELEX: 62003CJ0373
Stowarzyszenie EWG-Turcja
Swobodny przepływ pracowników
Decyzja nr 1/80 Rady Stowarzyszenia
Artykuły 6 i 7
Wyrok skazujący
Kara pozbawienia wolności
Wpływ na prawo pobytu

1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 i 7 decyzji nr 1/80 Rady Stowarzyszenia z dnia
19 września 1980 r. w sprawie rozwoju stowarzyszenia (zwanej dalej „decyzją nr 1/80”). Rada Stowarzyszenia została utworzona
na mocy Układu ustanawiającego stowarzyszenie między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Turcją, podpisanego w dniu 12 września
1963 r. w Ankarze przez Republikę Turcji z jednej strony i przez państwa członkowskie EWG oraz Wspólnotę z drugiej, który
został zawarty, zatwierdzony i ratyfikowany w imieniu tej ostatniej decyzją Rady 64/732/EWG z dnia 23 grudnia 1963 r. (Dz.U.
z 1964 r., 217, str. 3685).
2       Wniosek ten został złożony w ramach sporu między C. Aydinli, obywatelem tureckim, i landem Baden‑Württemberg w przedmiocie
procedury wydalenia z terytorium Niemiec.

Ramy prawne
3       Zgodnie z art. 6 ust. 1 i 2 decyzji nr 1/80:
„1.      Pracownik turecki legalnie zatrudniony na rynku pracy państwa członkowskiego ma w tym państwie, z zastrzeżeniem postanowień
art. 7 dotyczącego dostępu członków jego rodziny do zatrudnienia, prawo:
–      po roku legalnego zatrudnienia, do odnowienia pozwolenia na pracę u tego samego pracodawcy, o ile jego stanowisko zostaje
zachowane;
–      po trzech latach legalnego zatrudnienia i z zastrzeżeniem pierwszeństwa pracowników z państw członkowskich Wspólnoty, przyjęcia,
w tym samym zawodzie u dowolnego pracodawcy, oferty pracy złożonej na normalnych warunkach i zarejestrowanej przez służby
zatrudnienia tego państwa członkowskiego;
–      po czterech latach legalnego zatrudnienia, dostępu do dowolnej pracy najemnej.
2.      Urlopy wypoczynkowe i nieobecność w pracy z powodu macierzyństwa, wypadku przy pracy lub krótkotrwałej choroby są wliczane
do okresu legalnego zatrudnienia. Okresy niezawinionego bezrobocia należycie poświadczone przez właściwe władze oraz nieobecność
w pracy z powodu długotrwałej choroby, jakkolwiek nie zaliczają się do okresu legalnego zatrudnienia, nie naruszają praw nabytych
z tytułu poprzedniego zatrudnienia”.
4       Zgodnie z art. 7 decyzji nr 1/80:
„Członkowie rodziny pracownika tureckiego legalnie zatrudnionego na rynku pracy państwa członkowskiego, którzy uzyskali zgodę
na dołączenie do niego:
–      mają prawo przyjęcia – z zastrzeżeniem pierwszeństwa pracowników z państw członkowskich Wspólnoty – dowolnej oferty pracy,
jeżeli zamieszkują tam legalnie od co najmniej trzech lat;
–      korzystają ze swobodnego dostępu do dowolnej pracy najemnej, jeżeli zamieszkują tam legalnie od co najmniej pięciu lat.
Dzieci pracowników tureckich, które ukończyły naukę zawodu w  przyjmującym państwie, niezależnie od okresu zamieszkiwania
w tym państwie członkowskim, jednakże pod warunkiem legalnego zatrudnienia jednego z rodziców w tym państwie przez okres co
najmniej trzech lat, mają prawo przyjąć w tym państwie członkowskim dowolną ofertę pracy”.
5       Zgodnie z art. 14 ust. 1 tej decyzji:
„Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się z zastrzeżeniem ograniczeń uzasadnionych względami porządku, bezpieczeństwa i zdrowia
publicznego”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
6       Z akt sprawy wynika, że C. Aydinli urodził się w Niemczech w 1974 r. W okresie od 1980 r. do 1989 r. mieszkał u dziadków w Turcji,
gdzie uczęszczał do szkoły. We wrześniu 1989 r. uzyskał zezwolenie na dołączenie do rodziców w Niemczech, gdzie ukończył naukę
zawodu. Od stycznia 1995 r. do września 2000 r. był pracownikiem najemnym u tego samego pracodawcy, a od czerwca 1995 r. posiada
zezwolenie na pobyt w tym państwie członkowskim wydane na czas nieokreślony.
7       W dniu 27 września 2000 r. został on zatrzymany pod zarzutem nielegalnego handlu narkotykami w znacznych ilościach, następnie
tymczasowo aresztowany, a w dniu 31 maja 2001 r. skazany na karę trzech lat pozbawienia wolności z zaliczeniem na poczet kary
okresu tymczasowego aresztowania.
8       Po odbyciu przez C. Aydinliego części kary wykonanie kolejnej części zawieszono od dnia 2 października 2001 r. w celu umożliwienia
mu poddania się długotrwałemu leczeniu odwykowemu, które zakończyło się powodzeniem w dniu 16 lipca 2002 r. Postanowieniem
sądu z dnia 6 listopada 2002 r. okres leczenia został zaliczony na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności, a wykonanie
pozostałej części zostało zawieszone.
9       Od czasu zakończenia leczenia C. Aydinli pracuje u swego ojca w Niemczech.
10     W dniu 16 sierpnia 2001 r. właściwe organy niemieckie zarządziły jego bezzwłoczne wydalenie, a w dniu 20 września 2001 r.
C. Aydinli zaskarżył tę decyzję.
11     Sąd krajowy uznał wprawdzie, że nakaz wydalenia jest zgodny z prawem krajowym, w myśl którego cudzoziemiec prawomocnie skazany
na karę nie niższą niż trzy lata pozbawienia wolności, bez warunkowego zawieszenia jej wykonania z powodu naruszenia przepisów
ustawy o środkach odurzających, obligatoryjnie podlega wydaleniu, lecz zadał sobie pytanie, czy środek ten jest zgodny z decyzją
nr 1/80.
12     Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że co do zasady wydalenie obywatela tureckiego zarządzone w następstwie skazania i w celu
wywarcia odstraszającego wpływu na innych cudzoziemców, w sytuacji gdy zachowanie tej konkretnie osoby nie uzasadnia obawy,
że popełni ona inne poważne przestępstwa mogące naruszyć porządek publiczny w przyjmującym państwie członkowskim, jest sprzeczne
z art. 14 ust. 1 decyzji nr 1/80 (wyrok z dnia 10 lutego 2000 r. w sprawie  C‑340/97 Nazli, Rec. str. I‑957).
13     Sąd krajowy jest przekonany, że w dniu wydania decyzji o wydaleniu C. Aydinli nie stwarzał już konkretnego zagrożenia powrotu
do przestępstwa.
14     Przed zastosowaniem w toczącym się przed nim postępowaniu przepisu art. 14 ust. 1 decyzji nr 80/01 sąd krajowy uznał jednak
za niezbędne ustalenie, w jakim zakresie zainteresowany może się powoływać na prawo przyznane mu w jednym z postanowień tej
decyzji, w szczególności w art. 6 lub art. 7.
15     Oczywiste jest, że będąc pracownikiem tureckim legalnie zatrudnionym przez okres ponad czterech kolejnych lat, C. Aydinli
uzyskał status, o którym mowa w art. 6 ust. 1 tiret trzecie decyzji nr 1/80. Ponadto zdaniem sądu, będąc dzieckiem pracownika
tureckiego legalnie zatrudnionego w państwie członkowskim, z którym wspólnie zamieszkiwał przez okres co najmniej pięciu lat,
oraz dodatkowo ukończywszy w tym kraju naukę zawodu, C. Aydinli nabył uprawnienia wymienione w art. 7 akapit pierwszy tiret
drugie oraz art. 7 akapit drugi tej decyzji.
16     Sąd krajowy zastanawia się jednak, czy w chwili wydania decyzji o wydaleniu C. Aydinli nie utracił już tych uprawnień z powodu
długotrwałej nieobecności na rynku pracy, spowodowanej początkowo jego tymczasowym aresztowaniem od dnia 27 sierpnia 2000 r.
do dnia 3 lipca 2001 r., następnie odbywaniem kary pozbawienia wolności od dnia 4 lipca 2001 r. do dnia 1 października 2001 r.
i wreszcie leczeniem odwykowym od dnia 2 października 2001 r. do dnia 16 lipca 2002 r.
17     Uznając, że w tych okolicznościach rozstrzygnięcie sporu wymaga wykładni prawa wspólnotowego, Verwaltungsgericht Freiburg
postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy nieobecność pracownika tureckiego na legalnym rynku pracy, będąca następstwem odbywania kary pozbawienia wolności, może
spowodować jego wykluczenie z rynku pracy i w konsekwencji utratę uprawnień nabytych na podstawie art. 6 ust. 1 tiret trzecie
decyzji nr 1/80 w związku z zatrudnieniem w danym państwie członkowskim przez okres kilku lat?
2)      W jaki sposób ustalić, w razie potrzeby, okres nieobecności na rynku pracy związanej z odbywaniem przez pracownika kary pozbawienia
wolności i powodującej utratę uprawnień?
3)      Czy przy ustalaniu tego okresu można brać pod uwagę okres nieobecności pracownika tureckiego na rynku pracy spowodowanej tymczasowym
aresztowaniem bezpośrednio poprzedzającym odbywanie tej kary pozbawienia wolności?
4)      Czy na potrzeby ustalenia tego okresu można brać pod uwagę fakt, że na dzień wydania decyzji o wydaleniu można przewidywać,
że zainteresowany pozostanie jeszcze przez dość długi czas poza rynkiem pracy z tego powodu, że gdyby decyzja ta nie została
wydana, najprawdopodobniej rozpocząłby on długotrwałe leczenie odwykowe umożliwiające mu powrót do społeczeństwa i zawodu,
i w tym celu skorzystałby z dobrodziejstwa zawieszenia wykonania kary, przy czym istnieją w tym względzie wystarczające szanse
powodzenia?
5)      Czy do utraty przez członka rodziny pracownika tureckiego uprawnień wynikających z art. 7 akapit pierwszy tiret drugie decyzji
nr 1/80 konieczne jest, by łącznie nastąpiło przerwanie wspólnoty życia rodzinnego tego członka rodziny z pracownikiem tureckim,
która była źródłem jego prawa do pobytu, oraz całkowite wykluczenie z legalnego rynku pracy państwa członkowskiego, w którym
obaj zamieszkują?
6)      Czy, ogólnie rzecz ujmując, rozwiązanie wspólnoty rodzinnej mającej znaczenie dla potrzeb ustalania prawa do pobytu ma miejsce
w przypadkach, gdy pełnoletnie dziecko pracownika tureckiego stale zamieszkuje poza miejscem zamieszkania rodziców i ani ono,
ani dany pracownik turecki nie potrzebują już szczególnej bliskości lub pomocy?
7)      Czy wykluczenie z rynku pracy, mające znaczenie dla sytuacji członka rodziny pracownika tureckiego uregulowanej w art. 7 akapit
pierwszy tiret drugie, powinno być oceniane w oparciu o te same kryteria, które są stosowane w przypadku utraty uprawnień
wynikających z art. 6 ust. 1 tiret trzecie decyzji nr 1/80?
8)      Czy dziecko pracownika tureckiego, które ukończyło naukę zawodu w przyjmującym państwie członkowskim, traci uprawnienie do
domagania się w danym państwie członkowskim dowolnego zatrudnienia, nabyte na podstawie art. 7 akapit drugi decyzji nr 1/80,
z chwilą gdy jego obecność na rynku pracy tego państwa członkowskiego wynika z faktu posiadania na tym rynku trwałego zatrudnienia?
9)      Czy zainteresowany traci uprawnienie wynikające z art. 7 akapit drugi decyzji nr 1/80 z chwilą opuszczenia legalnego rynku
pracy tego państwa członkowskiego w okolicznościach powodujących utratę uprawnień przysługujących pracownikowi tureckiemu
na podstawie art. 6 ust. 1 tiret trzecie decyzji nr 1/80?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

Uwaga wstępna
18     Tytułem wstępu należy przypomnieć, że postępowanie przed sądem krajowym dotyczy sytuacji obywatela tureckiego, który jako
dziecko pary imigrantów tureckich, z których co najmniej jedno uczestniczy w legalnym rynku pracy państwa członkowskiego,
uzyskał zgodę na dołączenie do nich na terytorium tego państwa w ramach łączenia rodzin na podstawie art. 7 akapit pierwszy
decyzji nr 1/80. W takich okolicznościach sąd krajowy zauważył, że zainteresowanemu przysługuje uprawnienie do dostępu do
dowolnej pracy najemnej, zgodnie z tiret trzecim tego przepisu, z uwagi na co najmniej pięcioletni legalny pobyt w tym państwie
członkowskim.
19     Ponadto art. 6 ust. 1 decyzji nr 1/80 stosuje się „z zastrzeżeniem postanowień art. 7 dotyczącego dostępu [...] do zatrudnienia”
[członków rodziny] pracownika tureckiego. Wynika z tego, że przepisy te stanowią lex specialis w stosunku do uprawnień przyznawanych
stopniowo, w zależności od czasu trwania legalnego zatrudnienia, o których mowa w trzech kolejnych tiret art. 6 ust. 1.
20     W tej sytuacji należy przede wszystkim dokonać analizy pytań piątego, szóstego i siódmego, dotyczących wykładni art. 7 akapit
pierwszy tiret drugie decyzji nr 1/80.

W przedmiocie pytań piątego, szóstego i siódmego
21     Wszystkie te pytania zmierzają do ustalenia, w jakim stopniu obywatel turecki, taki jak C. Aydinli, korzystający w państwie
członkowskim ze swobodnego dostępu do dowolnej pracy najemnej na podstawie art. 7 akapit pierwszy tiret drugie decyzji nr 1/80
może utracić to uprawnienie z chwilą skazania na karę kilku lat pozbawienia wolności, początkowo bez zawieszenia jej wykonania,
lecz której wykonanie częściowo zostało zastąpione obowiązkiem poddania się długotrwałemu leczeniu odwykowemu. Zatem ich analizy
powinno się dokonać łącznie.
22     Aby udzielić użytecznej odpowiedzi, należy przede wszystkim przywołać orzecznictwo, zgodnie z którym art. 7 akapit pierwszy
tiret drugie decyzji nr 1/80 określa sytuację obywatela tureckiego będącego członkiem rodziny pracownika tureckiego, który
jest lub był legalnie zatrudniony w przyjmującym państwie członkowskim i na tej podstawie uzyskał zgodę na dołączenie do tego
pracownika w ramach łączenia rodzin bądź urodził się i zawsze zamieszkiwał w tym państwie. Na możliwość zastosowania tego
przepisu do takich sytuacji nie ma wpływu fakt, że w spornym okresie zainteresowany jest pełnoletni i nie zamieszkuje już
wspólnie ze swą rodziną, lecz jest samodzielny i sam jest pracownikiem w danym państwie członkowskim. (zob. podobnie wyroki
z dnia 16 marca 2000 r. w sprawie C‑329/97 Ergat, Rec. str. I‑1487, pkt 26 i 27 oraz z dnia 11 listopada 2004 r. w sprawie
C‑467/02 Cetinkaya, Zb.Orz. str. I‑10895, pkt 34).
23     Taki obywatel turecki nie może zatem utracić uprawnienia nabytego na podstawie tego przepisu z powodu zaistnienia okoliczności
opisanych w punkcie poprzednim. Ponadto uprawnienie członków rodziny pracownika tureckiego do dostępu, po pewnym czasie, do
zatrudnienia w przyjmującym państwie członkowskim ma na celu wzmocnienie ich pozycji w tym państwie poprzez umożliwienie usamodzielnienia
się.
24     Ponadto o ile art. 7 akapit pierwszy tiret pierwsze decyzji nr 1/80 wymaga, co do zasady, by członek rodziny pracownika tureckiego
rzeczywiście wspólnie z nim zamieszkiwał przez okres trzech lat, w którym zainteresowany sam nie spełnia jeszcze warunków
uzyskania dostępu do rynku pracy w przyjmującym państwie członkowskim (zob. wyrok z dnia 17 kwietnia 1997 r. w sprawie C‑351/95
Kadiman, Rec. str. I‑2133, pkt 33, 37, 40, 41 i 44 oraz ww. wyrok w sprawie Cetinkaya, pkt 30), to jednak państwa członkowskie
nie są uprawnione do obwarowywania warunkami pobytu członka rodziny obywatela tureckiego poza tym trzyletnim okresem, a tym
bardziej dotyczy to imigranta tureckiego, który spełnia warunki wymienione w tymże art. 7 akapit pierwszy tiret drugie (zob.
ww. wyroki w sprawach Ergat, pkt 37–39 i Cetinkaya, pkt 30).
25     W odniesieniu do członków rodziny, o których mowa w art. 7 akapit pierwszy decyzji nr 1/80 i którzy, jak C. Aydinli, po upływie
pięciu lat legalnego pobytu korzystają z uprawnienia do swobodnego dostępu do zatrudnienia w przyjmującym państwie członkowskim
zgodnie z tiret drugim tego przepisu, Trybunał w szczególności orzekł, że nie tylko bezpośredni skutek tego przepisu pozwala
danej osobie wywodzić indywidualne uprawnienia w dziedzinie zatrudnienia bezpośrednio z decyzji nr 1/80, ale nadto skuteczność
(effet utile) tego uprawnienia zakłada jednoznacznie istnienie powiązanego z nim prawa do pobytu, które nie jest uzależnione
od tego, czy warunki uzyskania tych uprawnień są nadal spełniane (zob. ww. wyroki w sprawach Ergat, pkt 40, Cetinkaya, pkt 31
oraz analogicznie wyrok z dnia 7 lipca 2005 r. w sprawie C‑383/03 Dogan, Zb.Orz. str. I‑6237, pkt 14).
26     W konsekwencji okoliczność, że przesłanka powstania przedmiotowego uprawnienia, którą w niniejszej sprawie jest wspólne zamieszkiwanie
z pracownikiem tureckim przez określony czas, ustaje po nabyciu przez członka rodziny tego pracownika danego uprawnienia,
nie podważa możliwości korzystania z tego uprawnienia.
27     Po drugie z orzecznictwa wynika, że ograniczenia prawa pobytu jako prawa powiązanego z prawem dostępu do rynku pracy i rzeczywistego
wykonywania zatrudnienia, z którego korzystają członkowie rodziny pracownika tureckiego spełniający przesłanki wymienione
w art. 7 akapit pierwszy decyzji nr 1/80, są dwojakiego rodzaju. Albo obecność imigranta tureckiego na terytorium państwa
członkowskiego, z uwagi na jego osobiste zachowanie, stwarza zagrożenie dla porządku, bezpieczeństwa lub zdrowia publicznego
zgodnie z art. 14 ust. 1 decyzji nr 1/80, albo zainteresowany opuścił terytorium tego państwa na znaczny okres i bez uzasadnionych
powodów (zob. podobnie ww. wyroki w sprawie Ergat, pkt 45, 46 i 48 oraz Cetinkaya, pkt 36).
28     Natomiast art. 7 akapit pierwszy decyzji nr 1/80 nie pozwala na ograniczenie uprawnień, jakie ten przepis przyznaje obywatelowi
tureckiemu znajdującemu się w takiej sytuacji jak C. Aydinli, z powodu długotrwałej nieobecności tego obywatela na rynku pracy,
gdy nieobecność ta jest konsekwencją skazania na karę pozbawienia wolności, nawet kilkuletniej i wymierzonej początkowo bez
zawieszenia jej wykonania, po której następuje długotrwałe leczenie odwykowe (zob. analogicznie ww. wyrok w sprawie Cetinkaya,
pkt 39).
29     Wykładnia przedstawiona w poprzednim punkcie jest tym bardziej oczywista, że w odróżnieniu od art. 6 ust. 1 decyzji nr 1/80,
dotyczącego pracowników tureckich, nabycie uprawnień w dziedzinie zatrudnienia przez członków rodziny takiego pracownika jest,
zgodnie z art. 7 akapit pierwszy tej decyzji, uzależnione nie od uczestniczenia tych członków rodziny w legalnym rynku pracy
danego państwa, lecz jedynie od spełnienia przesłanki rzeczywistego zamieszkiwania z pracownikiem, od którego wywodzą się
ich uprawnienia, przez początkowy okres trzech lat. Ponadto art. 7 akapit pierwszy tiret pierwsze i drugie przyznają członkom
rodziny pracownika tureckiego prawo do zatrudnienia, ale nie nakładają na nich obowiązku wykonywania pracy najemnej, jak to
czyni art. 6 ust. 1 tejże decyzji.
30     Z powyższego wynika, po pierwsze, że postanowienia art. 6 ust. 2 decyzji nr 1/80 nie znajdują w żadnym przypadku zastosowania
w sytuacjach objętych art. 7 tej decyzji. Artykuł 6 ust. 2 przewiduje możliwość zaistnienia różnych przyczyn przerwania zatrudnienia
jedynie na potrzeby zliczania okresów zatrudnienia niezbędnych do nabycia uprawnień wymienionych w jego ustępie 1 (zob. ww.
wyrok w sprawie Dogan, pkt 15).
31     Po drugie, wynika z tego, że członek rodziny pracownika tureckiego, który spełnia przesłanki przewidziane w art. 7 akapit
1 decyzji nr 1/80 i zamierza pracować w przyjmującym państwie członkowskim, nie ma obowiązku spełnienia bardziej rygorystycznych
przesłanek wymienionych w art. 6 ust. 1 tej decyzji (zob. podobnie wyrok z dnia 19 listopada 1998 r. w sprawie C‑210/97 Akman,
Rec. str. I‑7519, pkt 48–50).
32     Uwzględniając całość powyższych rozważań, na piąte, szóste i siódme pytanie należy odpowiedzieć w ten sposób, że obywatel
turecki, który korzysta ze swobodnego dostępu do dowolnej pracy najemnej na podstawie art. 7 akapit pierwszy tiret drugie
decyzji nr 1/80, nie traci tego uprawnienia ani z powodu długotrwałej nieobecności na rynku pracy spowodowanej nawet kilkuletnim
pozbawieniem wolności i następującym po nim długotrwałym leczeniem odwykowym, ani ze względu na okoliczność, że w chwili wydania
decyzji o wydaleniu był on pełnoletni i nie zamieszkiwał już wspólnie z pracownikiem tureckim, od którego wywodził swoje uprawnienia,
lecz usamodzielnił się i prowadził życie niezależne od tego pracownika.

W przedmiocie pytań od pierwszego do czwartego oraz ósmego i dziewiątego
33     Uwzględniając odpowiedź udzieloną na pytania piąte, szóste i siódme, zbędne jest udzielanie odpowiedzi na pozostałe pytania.

W przedmiocie kosztów
34     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
Obywatel turecki, który korzysta ze swobodnego dostępu do dowolnej pracy najemnej na podstawie art. 7 akapit pierwszy tiret
drugie decyzji nr 1/80 z dnia 19 września 1980 r. w sprawie rozwoju stowarzyszenia, wydanej przez Radę Stowarzyszenia utworzoną
na mocy Układu ustanawiającego stowarzyszenie między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Turcją, nie traci tego uprawnienia
ani z powodu długotrwałej nieobecności na rynku pracy spowodowanej nawet kilkuletnim pozbawieniem wolności i następującym
po nim długotrwałym leczeniem odwykowym, ani ze względu na okoliczność, że w chwili wydania decyzji o wydaleniu był on pełnoletni
i nie zamieszkiwał już wspólnie z pracownikiem tureckim, od którego wywodził swoje uprawnienia, lecz usamodzielnił się i prowadził
życie niezależne od tego pracownika.
Podpisy
*
Język postępowania: niemiecki.