CELEX: 62004TJ0500
Ρήτρα διαιτησίας
Αρμοδιότητα του Πρωτοδικείου
Επιστροφή του ποσού που προκατέβαλε η Κοινότητα για χρηματοδοτούμενα σχέδια στον τομέα των διευρωπαϊκών δικτύων τηλεπικοινωνιών
Απώλεια δικαιώματος
Δυνατότητα αποδόσεως των δαπανών που δηλώνεται ότι καταβλήθηκαν

του Δικαστηρίου της 26ης Ιανουαρίου 2006, C‑279/03 OP, Implants κατά Επιτροπής, η οποία δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή,
σκέψεις 36 και 37).
96     Ομοίως, στο πλαίσιο χρηματοδοτήσεων από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων και από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό
Ταμείο, το Δικαστήριο τόνισε τη σημασία του κανόνα ότι μόνον οι δαπάνες που πραγματοποιούνται σύμφωνα με τους κοινοτικούς
κανόνες βαρύνουν τον κοινοτικό προϋπολογισμό και, επομένως, η Επιτροπή μπορεί να μειώσει, να αναστείλει ή να καταργήσει μια
κοινοτική ενίσχυση σε περίπτωση παρατυπιών. Κατά το Δικαστήριο, ακόμη και παρατυπίες «τεχνικού χαρακτήρα», οι οποίες δεν έχουν
συγκεκριμένο χρηματοοικονομικό αντίκτυπο, μπορούν να πλήξουν τα χρηματοοικονομικά συμφέροντα της Ένωσης και να διακυβεύσουν
την τήρηση των διατάξεων του κοινοτικού δικαίου και, συνεπώς, να δικαιολογήσουν την επιβολή χρηματοοικονομικών διορθώσεων
εκ μέρους της Επιτροπής (απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Σεπτεμβρίου 2005, C‑199/03, Ιρλανδία κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005,
σ. I‑8027, σκέψεις 26, 27, 29 και 31).
97     Όπως προκύπτει από τη νομολογία, το ότι η Επιτροπή εμμένει στην απαίτησή της να τηρήσει η εναγόμενη απαρέγκλιτα τις συμβατικές
υποχρεώσεις της όσον αφορά τις καταστάσεις δαπανών και τη δικαιολόγηση των καταβληθέντων ποσών δεν μπορεί να χαρακτηριστεί
ως τυπολατρία. Απόκειται μάλλον στην εναγόμενη να αποδείξει ότι έχει πράγματι τηρήσει τις υποχρεώσεις της όσον αφορά τη λογιστική
τεκμηρίωση.
98     Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από τους σχετικούς με το βάρος αποδείξεως κανόνες. Σύμφωνα με τους κανόνες αυτούς, η Επιτροπή
υποχρεούται, βεβαίως, ως ενάγουσα, να αποδείξει το βάσιμο της αξιώσεώς της για επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθέντων [απόφαση
του Bundesgerichtshof (γερμανικό ομοσπονδιακό δικαστήριο) της 14ης Ιανουαρίου 1991, II ZR 190/89, BGHZ τόμος 113, σ. 222,
226], καθώς και να εξηγήσει κατά πειστικό τρόπο και, σε περίπτωση αμφισβητήσεως, να αποδείξει ότι τα ποσά που έχει καταβάλει
υπερβαίνουν την οφειλόμενη ενίσχυση.
99     Ωστόσο, η Επιτροπή οφείλει να συμβάλλει μόνον στις δαπάνες που καταβάλλονται σύμφωνα με τους όρους των συμβάσεων και δικαιολογούνται
προσηκόντως. Μόνον αν η εναγόμενη προσκομίσει κατάλληλα παραστατικά δαπανών οφείλει ενδεχομένως η Επιτροπή να αποδείξει ότι
δεν υποχρεούται να αποδώσει τις καταβληθείσες δαπάνες λόγω ελαττωματικής εκπληρώσεως της συμβατικής παροχής ή λόγω ανακρίβειας
των σχετικών παραστατικών (βλ., επ’ αυτού, τις προτάσεις της γενικής εισαγγελέα Kokott στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε
η απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Μαρτίου 2005, C‑294/02, Επιτροπή κατά AMI Semiconductor Belgium κ.λπ., Συλλογή 2005, σ. I‑2175,
I‑2178, σκέψεις 174 επ.).
100   Εξάλλου, όσον αφορά τον ισχυρισμό περί επιτυχίας των επίμαχων σχεδίων, πρέπει να προστεθεί ότι η εναγόμενη παραδέχθηκε κατά
την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι η δικογραφία δεν περιέχει κανένα έγγραφο που επιβεβαιώνει ότι ήταν επιτυχής η ψηφιοποίηση
του επιλεγέντος στο πλαίσιο του σχεδίου DCC πολιτιστικού περιεχομένου ή η εγκατάσταση εικονικού φόρουμ στο πλαίσιο του σχεδίου
Donna. Η εναγόμενη, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, έκανε λόγο ακόμη και για αποτυχία των σχεδίων, οφειλόμενη στο ότι το
1997 δεν υπήρχαν αρκετοί χρήστες που να διαθέτουν ταχεία σύνδεση στο διαδίκτυο και στο ότι χρησιμοποιούνταν εντελώς ακατάλληλα
μόντεμ.
101   Η εναγόμενη ισχυρίζεται ότι τα αποτελέσματα των δύο σχεδίων χρησιμοποιούνται για διαφημιστικούς σκοπούς στον διαδικτυακό τόπο
της Ευρωπαϊκής Ενώσεως, αλλά η Επιτροπή απέδειξε, με το υπόμνημά της απαντήσεως (σημεία 21 έως 29), ότι τα διαθέσιμα στον
εν λόγω διαδικτυακό τόπο στοιχεία αφορούν την αρχή της υλοποιήσεως των σχεδίων (το 1997), χωρίς να γίνεται λόγος για το τυχόν
αποτέλεσμά τους. Τέλος, τα αποσπάσματα από το μνημόνιο συμφωνίας για την ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά και, ειδικότερα,
οι ευχαριστίες τις οποίες επικαλείται η εναγόμενη δεν αποτελούν ένδειξη της επιτυχίας των σχεδίων.
102   Τέλος, είναι αληθές ότι, στο πλαίσιο του μνημονίου συμφωνίας για την ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά, το όνομα του πρώην
διαχειριστή της εναγόμενης B. αναφέρεται στο πλαίσιο της «Ομάδας εργασίας 4 – Προτεραιότητες όσον αφορά το ψηφιακό περιεχόμενο
για τον πολιτισμό». Ωστόσο, όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή, η συνεργασία του Β. στο σχέδιο «Πολυμέσα για την εκπαίδευση και
θέσεις εργασίας για μια ολοκληρωμένη πολιτιστική πρωτοβουλία» μνημονεύεται απλώς και μόνον στο πλαίσιο γενικών ευχαριστιών
προς όλους τους μετέχοντες στο σχέδιο DCC. Η τελική έκθεση της ομάδας εργασίας 4 επίσης δεν μπορεί να συνιστά αντικειμενική
επιβεβαίωση του αποτελέσματος του σχεδίου DCC, διότι η έκθεση αυτή καταρτίστηκε από τον ίδιο του B. Ομοίως, η διατύπωση που
χρησιμοποιεί η Επιτροπή στο έγγραφο της 16ης Μαρτίου 1998, με το οποίο ευχαριστεί την εναγόμενη για την εργασία της, αποτελεί
απλώς τύπο ευγενείας και δεν αποδεικνύει ότι η εν λόγω ομάδα εργασίας κατέληξε σε συγκεκριμένο και επιτυχημένο αποτέλεσμα.
103   Από το σύνολο των προεκτεθέντων συνάγεται ότι ο ισχυρισμός περί αντιφατικής συμπεριφοράς της Επιτροπής πρέπει να απορριφθεί.
Επί της επιλεξιμότητας των δηλωθεισών δαπανών
104   Σχετικά με τις δαπάνες που μπορεί να καταβλήθηκαν για την εκτέλεση των σχεδίων DCC και Donna, δηλαδή τις άμεσες (δαπάνες προσωπικού,
υπεργολαβίας, εξοπλισμού, μετακινήσεων, αναλώσιμων προϊόντων) και τις έμμεσες δαπάνες (γενικές δαπάνες), υπενθυμίζεται ότι
το σημείο 1.2 του παραρτήματος ΙΙ εκάστης συμβάσεως ορίζει ότι αποδοτέες είναι οι πραγματικές δαπάνες, εφόσον είναι αναγκαίες
για το σχέδιο, αποδεικνύονται και καταβλήθηκαν κατά την περίοδο εκτελέσεως των σχεδίων.
105   Απόκειται, επομένως, στην εναγόμενη να αποδείξει (βλ. σκέψη 99 ανωτέρω) ότι οι δηλωθείσες στην Επιτροπή δαπάνες είναι πραγματικές
και αναγκαίες και ότι καταβλήθηκαν για την εκτέλεση των σχεδίων κατά τη διάρκειά τους. Επιπλέον τα αποδεικτικά στοιχεία που
προσκομίζει η εναγόμενη πρέπει να είναι σύμφωνα με τις συγκεκριμένες για κάθε κατηγορία δαπανών συμβατικές επιταγές.
106   Στο πλαίσιο αυτό, η εναγόμενη κατηγορεί την Επιτροπή για κακόπιστη συμπεριφορά, καθόσον η Επιτροπή απαιτεί την προσκόμιση
λεπτομερών εγγράφων μετά από χρονικό διάστημα επτά σχεδόν ετών, ενώ τα έγγραφα αυτά είτε έχουν απολεσθεί είτε η ανάκτησή τους
είναι πολύ δυσχερής, λόγω του ότι ο πρώην διαχειριστής της εναγόμενης, B., απεβίωσε το 1999. Η εναγόμενη ισχυρίζεται ότι παρέδωσε
στην Επιτροπή, κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά την υλοποίηση των δύο σχεδίων, το σύνολο των απαιτούμενων εγγράφων που αποδεικνύουν
το επιλέξιμο όλων των δαπανών που καταβλήθηκαν. Κατ’ αυτήν, τα προσκομισθέντα έγγραφα –τα οποία μνημονεύονται εν μέρει στο
δικόγραφο της αγωγής και έχουν επισυναφθεί σε αυτό– αποτελούν επαρκή απόδειξη του ότι οι αποδοτέες δαπάνες είναι πραγματικές.
107   Ωστόσο, το επιχείρημα αυτό δεν απαλλάσσει την εναγόμενη από τις υποχρεώσεις που της επιβάλλει το σημείο 1.2 του παραρτήματος
ΙΙ εκάστης συμβάσεως. Εξάλλου, αρκεί να υπομνηστεί ότι η εναγόμενη ήταν υποχρεωμένη, σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις της
γερμανικής νομοθεσίας, να διατηρήσει επί δέκα έτη όλα τα σχετικά με την εκτέλεση των σχεδίων DCC και Donna λογιστικά έγγραφα
(βλ. σκέψη 71 ανωτέρω).
108   Πρέπει να προστεθεί ότι, όσον αφορά το επιλέξιμο των δαπανών που δήλωσε η εναγόμενη, το κρίσιμο ζήτημα είναι αν η εναγόμενη
μπόρεσε να δικαιολογήσει τις δαπάνες της το 1997 και το 1998, δηλαδή κατά την περάτωση των δύο σχεδίων. Πάντως, τα σχετικά
δικαιολογητικά επισυνάφθηκαν στα υπομνήματα που κατέθεσαν οι διάδικοι στο Πρωτοδικείο. Έχουν επισυναφθεί, μεταξύ άλλων, στο
δικόγραφο της αγωγής. Η εναγόμενη παραπέμπει ρητώς στα συνημμένα αυτά έγγραφα με το υπόμνημά της αντικρούσεως (σημείο 24),
χωρίς να προσάπτει στην Επιτροπή ότι κατέστρεψε ή ότι εκ προθέσεως παρέλειψε να προσκομίσει σχετικά έγγραφα, τα οποία η εναγόμενη
της είχε παραδώσει εγκαίρως, αλλά δεν είναι πλέον σε θέση να τα προσκομίσει εκ νέου σήμερα. Η παρατήρηση της εναγόμενης ότι
τα έγγραφα αυτά έχουν «εν μέρει» επισυναφθεί στο έγγραφο της αγωγής είναι, σε κάθε περίπτωση, πολύ αόριστη για να απαλλάξει
την εναγόμενη από την υποχρέωσή της να δικαιολογήσει τις δηλωθείσες δαπάνες.
109   Επομένως, η επιλεξιμότητα των διαφόρων δαπανών πρέπει να εξεταστεί βάσει των υπομνημάτων των διαδίκων, περιλαμβανομένων των
εγγράφων που έχουν επισυναφθεί στο δικόγραφο της αγωγής και στο υπόμνημα αντικρούσεως.
–       Οι δαπάνες προσωπικού
110   Στο πλαίσιο του σχεδίου DCC, η εναγόμενη δήλωσε 834 568 DEM ως προς τα εξής πρόσωπα: τον C. (Micro Computer DOS Systemhaus),
την D., τους E., F., G. (FORSA), M. (Leonardo) και W. (Innovative Software).
111   Στο πλαίσιο του σχεδίου Donna, δήλωσε 227 998,39 DEM για τους F. και E., καθώς και για την L.
112   Όσον αφορά τις δηλωθείσες στο πλαίσιο του σχεδίου DCC δαπάνες, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι συγκεκριμένες δαπάνες δεν μπορούν
να γίνουν δεκτές, διότι τα πρόσωπα που δηλώνεται ότι εργάστηκαν για την υλοποίηση του σχεδίου δεν ήταν εργαζόμενοι της εναγόμενης.
Το ίδιο ισχύει και για το σχέδιο Donna. Σε κάθε περίπτωση, κανένα από τα έγγραφα που προσκόμισε η εναγόμενη δεν πληροί τις
τυπικές προϋποθέσεις του σημείου 1.3.1 του παραρτήματος ΙΙ εκάστης συμβάσεως.
113   Η εναγόμενη απαντά ότι η απόρριψη των δαπανών προσωπικού αντιβαίνει στον σκοπό και στο αντικείμενο των συμβάσεων. Σχετικά
με την αιτίαση ότι το συγκεκριμένο προσωπικό δεν απασχολούνταν απευθείας από την εναγόμενη, το σημείο 1.3.1 του παραρτήματος
ΙΙ πρέπει να ερμηνευθεί κατά την έννοια ότι η απόδοση δαπανών αποκλείεται μόνο σε περίπτωση που οι δαπάνες αυτές αφορούν πρόσωπα
εντελώς άσχετα με τα σχέδια. Επιπλέον, η εναγόμενη παρέδωσε στην Επιτροπή παραστατικά ωρών εργασίας από τα οποία προκύπτει
σαφώς η ημερομηνία, ο χρόνος εργασίας, ο τομέας απασχολήσεως και το σχέδιο. Η Επιτροπή, απαιτώντας τα παραστατικά με τις ώρες
εργασίας να καταρτίζονται τουλάχιστον μία φορά τον μήνα και να υπογράφονται από τον επικεφαλής του σχεδίου, δεν λαμβάνει υπόψη
της ότι το εν λόγω σημείο 1.3.1 του παραρτήματος ΙΙ έχει καθαρά τυπικό χαρακτήρα.
114   Αρκεί να τονιστεί, συναφώς, ότι οι διάδικοι δεν αμφισβητούν ότι η εναγόμενη δεν τήρησε τις προϋποθέσεις του σημείου 1.3.1
του παραρτήματος ΙΙ εκάστης συμβάσεως. Κατά τη διάταξη αυτή, το σύνολο των δηλούμενων ωρών εργασίας του προσωπικού πρέπει
να καταγράφεται και να πιστοποιείται, η δε καταγραφή του χρόνου εργασίας πρέπει να πιστοποιείται τουλάχιστον μία φορά το μήνα
από τον επικεφαλής του σχεδίου ή από άλλο, νομίμως εξουσιοδοτημένο, ανώτερο στέλεχος της αντισυμβαλλόμενης επιχειρήσεως.
115   Ωστόσο, τα παραστατικά με τις ώρες εργασίες που προσκόμισε εναγόμενη (συνημμένα με αριθμό 9 και 10 του υπομνήματος αντικρούσεως)
δεν φέρουν καμία υπογραφή, ο δε συντάκτης τους είναι άγνωστος. Πρόκειται για δέσμη εγγράφων, εκτυπωμένων από υπολογιστή, των
οποίων η σχέση με τις πραγματοποιηθείσες εργασίες δεν μπορεί να αποδειχθεί ελλείψει οποιασδήποτε εξηγήσεως ή πρόσθετων αποδεικτικών
στοιχείων. Συγκεκριμένα, ουδείς εκπρόσωπος της εναγόμενης ανέλαβε την ευθύνη να βεβαιώσει, διά της έγκαιρης υπογραφής των
εν λόγω παραστατικών, το αληθές του περιεχομένου τους.
116   Αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς της εναγόμενης, η επιβαλλόμενη από το σημείο 1.3.1 του παραρτήματος II υποχρέωση δεν είναι
αντίθετη στον σκοπό ή στο αντικείμενο των συμβάσεων. Συγκεκριμένα, η διάταξη αυτή αποσκοπεί στο να διασφαλιστεί η τακτική
και συχνή (τουλάχιστον μία φορά τον μήνα) προσκόμιση αξιόπιστων δικαιολογητικών, υπογεγραμμένων από εξουσιοδοτημένους εκπροσώπους
της εναγόμενης, σχετικά με τον πραγματικό χρόνο εργασίας των εργαζομένων της για τα επίμαχα σχέδια. Η Επιτροπή, δεδομένου
ότι δεν παρίσταται κατά την εκτέλεση των συμβατικών εργασιών, δεν διαθέτει άλλα μέσα προκειμένου να ελέγξει την ακρίβεια των
δηλούμενων δαπανών προσωπικού.
117   Επομένως, η εναγόμενη δεν δικαιούται απόδοση των δαπανών προσωπικού που δήλωσε και δεν απαιτείται να εξεταστεί αν και υπό
ποιες προϋποθέσεις οι ανεξάρτητοι συνεργάτες μπορούν, κατά το γερμανικό δίκαιο, να θεωρηθούν ότι ανήκουν στο προσωπικό του
εργοδότη τους.
–       Δαπάνες υπεργολαβίας
118   Στο πλαίσιο του σχεδίου DCC, η εναγόμενη δήλωσε 618 631 DEM, κατανεμημένα ως εξής: McDOS, Christian Liepe Photodesign και
δαπάνες της Ploenzke καταλογιζόμενες στην IIC.
119   Στο πλαίσιο του σχεδίου Donna, δήλωσε 257 659 DEM, κατανεμημένα ως εξής: εταιρεία Fink & Partner, D. D., B. D. και εταιρεία
Casper Casting and Styling Agency.
120   Όσον αφορά το σχέδιο DCC, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι δεν έδωσε την απαιτούμενη, κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, της συμβάσεως,
προηγούμενη έγκριση για την υπεργολαβία. Σε κάθε περίπτωση, η εναγόμενη δεν τήρησε την υποχρέωση να συμπεριλάβει στις συμβάσεις
υπεργολαβίας τις υποχρεώσεις που υπέχει η ίδια έναντι της Επιτροπής, μεταξύ των οποίων και η υποχρέωση προσκομίσεως παραστατικών
σχετικά με τις ώρες εργασίας.
121   Όσον αφορά το σχέδιο Donna, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι δέχθηκε να αποδώσει μόνον τις σχετικές με τις D. D. και B. D. δαπάνες,
ύψους 46 300,18 DEM. Αντιθέτως, αρνήθηκε να αποδώσει τις λοιπές δαπάνες υπεργολαβίας ελλείψει προηγούμενης έγγραφης εγκρίσεως.
122   Κατά την εναγόμενη, οι διάδικοι συμφωνούν ότι οι επιχειρήσεις τις οποίες αφορούν οι δηλωθείσες δαπάνες εργάστηκαν στο πλαίσιο
του σχεδίου DCC και, επομένως, δεν απαιτούνταν προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής, διότι το άρθρο 5 της συμβάσεως DCC επιβάλλει
την υποχρέωση αυτή απλώς και μόνο για λόγους τάξεως. Άλλωστε, η Επιτροπή ενέκρινε τους υπεργολάβους, λαμβάνοντας τον σχετικό
κατάλογο. Η εναγόμενη δεν ήταν υποχρεωμένη να υποβάλει λεπτομερή παραστατικά. Σχετικά με τις δαπάνες της Ploenzke, αυτές καταλογίστηκαν
στην IIC βάσει εσωτερικής συμφωνίας με την Ploenzke.
123   Όσον αφορά το σχέδιο Donna, η εναγόμενη φρονεί ότι όλες οι δαπάνες υπεργολαβίας είναι αποδοτέες. Η υπογραφή του μνημονίου
συμφωνίας εκ μέρους της εταιρείας Fink & Partner καθιστά δυνατή τη συμμόρφωση προς τον σκοπό και το αντικείμενο του άρθρου
5, παράγραφος 1, της συμβάσεως Donna. Όσον αφορά τις δαπάνες της εταιρείας Casper Casting and Styling Agency, δεν απαιτούνταν
προηγούμενη έγγραφη έγκριση της Επιτροπής.
124   Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι, κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, των δύο συμβάσεων, η εναγόμενη μπορούσε να συνάπτει συμβάσεις
υπεργολαβίας με την επιφύλαξη της προηγούμενης έγγραφης εγκρίσεως της Επιτροπής και υπό την προϋπόθεση ότι επιβάλλει στον
υπεργολάβο όλες τις υποχρεώσεις που υπέχει η ίδια από τις συμβάσεις που έχει συνάψει με την Επιτροπή.
125   Πρέπει να απορριφθεί η άποψη της εναγόμενης ότι η διάταξη αυτή έχει τεθεί απλώς για λόγους τάξεως και η παραβίασή της δεν
συνεπάγεται τον χαρακτηρισμό των επίμαχων δαπανών ως μη επιλέξιμων.
126   Συγκεκριμένα, η επιβαλλόμενη από τη σύμβαση προηγούμενη έγκριση της εμπλοκής υπεργολάβων από την Επιτροπή είναι δικαιολογημένη
και απαραίτητη, διότι η εκπλήρωση των συμβατικών υποχρεώσεων απόκειται, καταρχήν, αποκλειστικά στην επιχείρηση την οποία επέλεξε
συγκεκριμένα και ατομικά η Επιτροπή ως αντισυμβαλλόμενη. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή πρέπει να έχει τη δυνατότητα να ελέγχει
και, ενδεχομένως, να μην εγκρίνει τη συμμετοχή υπεργολάβου. Η εκ μέρους της εναγόμενης παραβίαση της απαιτήσεως για προηγούμενη
έγγραφη έγκριση αρκεί, επομένως, για να αρνηθεί η Επιτροπή την απόδοση των σχετικών δαπανών.
127   Εξάλλου, σε κάθε περίπτωση, δεν αμφισβητείται ότι η εναγόμενη δεν προσκόμισε παραστατικά των ωρών εργασίας των υπεργολάβων
της σύμφωνα με τον τύπο που επιβάλλει το σημείο 1.3.1 του παραρτήματος ΙΙ των συμβάσεων. Ωστόσο, το άρθρο 5, παράγραφος 1,
των συμβάσεων την υποχρεώνει να επιβάλει σε κάθε υπεργολάβο τις υποχρεώσεις που υπέχει και η ίδια. Συνεπώς, κάθε υπεργολάβος
που προσέλαβε η εναγόμενη για την εκτέλεση των σχεδίων όφειλε να συμμορφωθεί με το σημείο 1.3.1 του εν λόγω παραρτήματος II
και να δηλώνει το σύνολο των ωρών εργασίας του εμπλεκόμενου προσωπικού του, καταρτίζοντας, τουλάχιστον μία φορά τον μήνα,
παραστατικά ωρών εργασίας πιστοποιημένα από νομίμως εξουσιοδοτημένο ανώτερο στέλεχος.
128   Η συμβατική υποχρέωση περί επιβολής σε κάθε υπεργολάβο των υποχρεώσεων που υπέχει η εναγόμενη είναι δικαιολογημένη και απαραίτητη
προκειμένου να διασφαλιστεί ο πλήρης έλεγχος των δαπανών που δηλώνεται ότι πραγματοποιήθηκαν και να μην έχει η εναγόμενη τη
δυνατότητα να επιτύχει, διά της απλής μεσολαβήσεως υπεργολάβων, την απόδοση δαπανών οι οποίες σε διαφορετική περίπτωση δεν
θα ήταν επιλέξιμες.
129   Κανένα από τα παραστατικά ωρών εργασίας που επισύναψε η εναγόμενη στο υπόμνημά της αντικρούσεως δεν πληροί την υποχρέωση αυτή.
Συνεπώς, για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 115 και 116 ανωτέρω, δεν δικαιούται απόδοση των επίμαχων δαπανών υπεργολαβίας.
130   Όσον αφορά τις δαπάνες που καταλογίζει στην εναγόμενη η Ploenzke βάσει εσωτερικής συμφωνίας μεταξύ των δύο εταιρειών, πρέπει
να προστεθεί ότι η Ploenzke, αντιθέτως προς την εναγόμενη, επέστρεψε οικειοθελώς το σύνολο των προκαταβληθέντων ποσών, όπως
ζήτησε η Επιτροπή (βλ. σκέψη 23 ανωτέρω). Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν μπορεί να υποχρεωθεί να αποδώσει, μέσω της εναγόμενης,
δαπάνες ως προς τις οποίες η Ploenzke παραιτήθηκε από την αξίωση αποδόσεως, επιστρέφοντας ποσά που της είχαν προκαταβληθεί.
131   Επομένως, η εναγόμενη δεν μπορεί να ζητήσει την απόδοση των δαπανών της υπεργολαβίας –εξαιρουμένων αυτών που έχει ήδη δεχθεί
η Επιτροπή και οι οποίες αφορούν τις B. D. και D. D. στο πλαίσιο του σχεδίου Donna– διότι οι δαπάνες αυτές δεν είναι δεόντως
δικαιολογημένες.
–       Δαπάνες μετακινήσεως
132   Στο πλαίσιο του σχεδίου DCC, η εναγόμενη δήλωσε 32 682 DEM για τα εξής πρόσωπα: D., E., F., L., M. (Leonardo) και C. (McDOS).
133   Στο πλαίσιο του σχεδίου Donna, δήλωσε 22 659 DEM για τα εξής πρόσωπα: D. D., E., F., L. και M.
134   Κατά την Επιτροπή, η εναγόμενη δεν δικαιούται απόδοση των δαπανών μετακινήσεως. Συγκεκριμένα, η εναγόμενη, αντιθέτως προς
ό,τι επιτάσσουν τα σημεία 1.3.4 και 1.2 του παραρτήματος ΙΙ των συμβάσεων, δεν απέδειξε την ύπαρξη συγκεκριμένης σχέσεως μεταξύ
των δαπανών αυτών και των δύο σχεδίων.
135   Όσον αφορά το σχέδιο DCC, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, με εξαίρεση την L., όλες οι εταιρείες και τα πρόσωπα που αναφέρονται
είναι υπεργολάβοι για τους οποίους δεν είχε χορηγηθεί προηγούμενη έγκριση. Οι δαπάνες για την L. δεν είναι αποδοτέες, διότι
η εναγόμενη δεν πραγματοποίησε δαπάνες προσωπικού ως προς το συγκεκριμένο πρόσωπο.
136   Όσον αφορά το σχέδιο Donna, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η εναγόμενη δεν ζήτησε απόδοση δαπανών προσωπικού όσον αφορά τον Μ.
Οι υπεργολάβοι F. και E. δεν καλύπτονται από προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής. Όσον αφορά την L., η εναγόμενη δεν προσκόμισε
παραστατικά ωρών εργασίας. Οι δαπάνες της D. D. δεν μπορούν να γίνουν δεκτές, διότι τα προσκομισθέντα έγγραφα δεν επαρκούν
για να αποδειχθεί ότι η αναγκαιότητα των μετακινήσεων αυτών.
137   Επαναλαμβάνοντας τα σχετικά με την υπεργολαβία επιχειρήματα, η εναγόμενη τονίζει ότι το γεγονός ότι δεν δήλωσε δαπάνες προσωπικού
ουδόλως αποκλείει την απόδοση δαπανών μετακινήσεως για το οικείο πρόσωπο, διότι οι δαπάνες αυτές είναι πραγματικές. Όσον αφορά
τους F. και E., δεν απαιτούνταν προηγούμενη έγκριση. Όσον αφορά τις δαπάνες της L., η σημασία της εργασίας της αποδεικνύεται
από τα παραστατικά ωρών εργασίας που δόθηκαν στην Επιτροπή. Σχετικά με τις δαπάνες της D. D., η εναγόμενη παραπέμπει σε πρόσθετες
συμφωνίες σχετικά με την απόδοση των συγκεκριμένων δαπανών.
138   Επιβάλλεται, συναφώς, η διαπίστωση ότι, όσον αφορά το επιλέξιμό τους, οι δαπάνες μετακινήσεως είναι κατ’ εξοχήν παρεπόμενες,
κατά την έννοια ότι αναγκαία μπορεί να χαρακτηριστεί μόνον η μετακίνηση προσώπων τα οποία παρέσχον πραγματικές υπηρεσίες,
οι οποίες κρίνονται αναγκαίες για τα σχέδια. Με άλλα λόγια, απόδοση δαπανών μετακινήσεως δικαιολογείται μόνον αν το πρόσωπο
ως προς το οποίο δηλώνονται οι δαπάνες αυτές μετέσχε λυσιτελώς, δηλαδή με τον τρόπο που αναγνωρίζει η Επιτροπή, στην υλοποίηση
του οικείου σχεδίου.
139   Σύμφωνα, όμως, με τα προεκτεθέντα, η Επιτροπή νομίμως αρνήθηκε την απόδοση όλων των δαπανών προσωπικού και υπεργολαβίας που
δήλωσε η εναγόμενη, εξαιρουμένων αυτών που αφορούν τις B. D. και D. D. για το σχέδιο Donna. Κατά συνέπεια, δεδομένου ότι οι
υπηρεσίες που φέρονται ότι παρέσχον τα εν λόγω πρόσωπα δεν έχουν αποτιμήσιμη αξία για την Επιτροπή, τυχόν μετακινήσεις των
εν λόγω προσώπων για την παροχή των υπηρεσιών αυτών δεν μπορούν να χαρακτηριστούν αναγκαίες για τα σχέδια DCC και Donna. Επομένως,
η Επιτροπή ορθώς επικαλείται, συναφώς, το σημείο 1.2 του παραρτήματος ΙΙ εκάστης συμβάσεως, κατά το οποίο αποδοτέες είναι
μόνον οι πραγματικές δαπάνες, εφόσον είναι αναγκαίες για τα σχέδια, αποδεικνύονται και καταβλήθηκαν κατά τη διάρκειά τους.
140   Επιπλέον, πρέπει να προστεθεί ότι, κατά το σημείο 5 του παραρτήματος ΙΙ των δύο συμβάσεων, η εναγόμενη υποχρεούται να τηρεί
πλήρη λογιστικά βιβλία και έγγραφα προς τεκμηρίωση και δικαιολόγηση των δηλούμενων δαπανών. Ωστόσο, κανένα από τα αντίγραφα
των εγγράφων που είναι συνημμένα στα παραρτήματα Α 7 έως Α 23 του δικογράφου της αγωγής και Β 9 έως Β 14 του υπομνήματος αντικρούσεως
δεν αποτελεί στοιχείο που να αποδεικνύει, κατά τρόπο έγκυρο και επαρκή, βάσει του σκοπού και της αναγκαιότητας κάθε συγκεκριμένης
μετακινήσεως, ότι οι δηλωθείσες δαπάνες μετακινήσεως πραγματοποιήθηκαν για τις ανάγκες των σχεδίων DCC και Donna. Επομένως,
σε αντίθεση με τις επιταγές των σημείων 1.2 και 5 του παραρτήματος II των δύο συμβάσεων, η εναγόμενη δεν απέδειξε, όπως απαιτείται,
τη σχέση μεταξύ των δαπανών μετακινήσεως οι οποίες δηλώνεται ότι πραγματοποιήθηκαν και της συμμετοχής των εν λόγω προσώπων
στα σχέδια.
141   Όσον αφορά, ειδικότερα, τις B. D. και D. D., υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή αναγνώρισε ως αποδοτέες τις δαπάνες υπεργολαβίας
που πραγματοποιήθηκαν για τα πρόσωπα αυτά στο πλαίσιο του σχεδίου Donna. Ωστόσο, αυτό δεν συνεπάγεται αυτομάτως την αναγνώριση
ως αποδοτέων των δαπανών μετακινήσεως που δηλώθηκαν.
142   Συγκεκριμένα, η δικογραφία δεν περιέχει κανένα τιμολόγιο σχετικό με μετακίνηση της B. D. Όσον αφορά την D. D., οι ενδείξεις
των τιμολογίων που απέστειλε το εν λόγω πρόσωπο στην εναγόμενη, τα οποία είναι συνημμένα στο παράρτημα A 23 του δικογράφου
της αγωγής, είναι τόσο γενικές και αόριστες που δεν μπορούν να θεωρηθούν επαρκή δικαιολογητικά κατά την έννοια των σημείων
1.2 και 5 του παραρτήματος ΙΙ εκάστης συμβάσεως. Ειδικότερα, δεν επιτρέπουν να διαπιστωθεί η σχέση των μετακινήσεων της D. D.
με το σχέδιο Donna και τη δραστηριότητά της στο πλαίσιο του σχεδίου αυτού.
143   Επομένως, η εναγόμενη δεν δικαιούται απόδοση των δαπανών μετακινήσεως που δήλωσε.
–       Δαπάνες εξοπλισμού
144   Στο πλαίσιο του σχεδίου DCC, η εναγόμενη δήλωσε 384 018 DEM για δαπάνες της εταιρείες Digivision και για δαπάνες Ploenzke
αποδιδόμενες στην IIC. Στο πλαίσιο του σχεδίου Donna, δήλωσε δαπάνες ύψους 106 871 DEM βάσει ενός τιμολογίου της εταιρείας
Fink & Partner.
145   Η Επιτροπή αντιτάσσεται στην απόδοση των δαπανών που δηλώθηκαν στο πλαίσιο του σχεδίου DCC, υποστηρίζοντας ότι οι δαπάνες
για την εταιρεία Digivision δεν είναι επιλέξιμες. Συγκεκριμένα, αντιθέτως προς τις επιταγές του σημείου 5 του παραρτήματος
ΙΙ της συμβάσεως, δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθεί, βάσει των επιστολών που αντάλλαξαν η εναγόμενη με την εταιρεία Digivision,
αν οι δαπάνες αυτές ήταν αναγκαίες ούτε αν οι δαπάνες μισθώσεως εξοπλισμού υπερβαίνουν αυτές της ενδεχόμενης αγοράς του. Όσον
αφορά τις δαπάνες που η Ploenzke αποδίδει στην εναγόμενη, δεν είναι αποδοτέες ελλείψει σχετικής συμφωνίας μεταξύ των δύο εταιρειών.
146   Όσον αφορά το σχέδιο Donna, η Επιτροπή στηρίζει την άρνησή της να αποδώσει τις σχετικές δαπάνες στο ότι η εναγόμενη δεν προσκόμισε
σύμβαση μισθώσεως με την εταιρεία Fink & Partner. Επιπλέον, τα προσκομισθέντα έγγραφα δεν προσδιορίζουν τον εξοπλισμό που
μισθώθηκε ούτε πληρούν τις συμβατικές προϋποθέσεις δικαιολογήσεως.
147   Κατά την εναγόμενη, τα έγγραφα που παρέδωσε στην Επιτροπή προς δικαιολόγηση των δηλωθεισών δαπανών είναι συνολικά επαρκή ώστε
να αποδειχθεί η πραγματοποίηση των εν λόγω δαπανών, δεδομένου ότι οι συμβάσεις δεν απαιτούν λεπτομερείς αποδείξεις των δαπανών.
Σε κάθε περίπτωση, τα δύο σχέδια δεν θα μπορούσαν να υλοποιηθούν χωρίς μίσθωση εξοπλισμού, η δε Επιτροπή δεν έχει λόγο να
χαρακτηρίσει ως υπερβολικά τα ποσά των τιμολογίων, ιδίως επειδή δεν προέβαλε συγκεκριμένους λόγους για τους οποίους θεωρεί
ότι το κόστος μισθώσεως του εξοπλισμού ενδεχομένως υπερβαίνει το κόστος αγοράς τους. Εξάλλου, η Επιτροπή δραστηριοποιείται
συχνά στον τομέα των πολιτιστικών πρωτοβουλιών και, επομένως, θα έπρεπε να γνωρίζει ότι οι επίμαχες δαπάνες είναι εύλογες.
Επομένως, μικρή σημασία έχει το ποια ακριβώς τεχνικά μέσα αποτελούν αντικείμενο της συμβάσεως μισθώσεως. Τέλος, το τιμολόγιο
της υπεργολάβου εταιρείας Fink & Partner αποτελεί επαρκές αποδεικτικό στοιχείο.
148   Πρέπει να υπομνηστούν, συναφώς, οι διατάξεις των σημείων 1.2, 1.3.2 και 5 του παραρτήματος ΙΙ εκάστης συμβάσεως. Κατά τις
διατάξεις αυτές, αφενός, οι επιλέξιμες δαπάνες για μίσθωση εξοπλισμού δεν μπορεί να υπερβαίνουν το αντίστοιχο κόστος αγοράς
του. Αφετέρου, η εναγόμενη υποχρεούται να τηρεί κατάλληλα λογιστικά βιβλία και έγγραφα, προς απόδειξη και δικαιολόγηση των
δαπανών που δηλώνει. Τέλος, αποδοτέες είναι μόνον οι πραγματικές δαπάνες, εφόσον είναι αναγκαίες για το σχέδιο, αποδεικνύονται
και καταβλήθηκαν κατά την περίοδο εκτελέσεως των σχεδίων.
149   Η απαίτηση για προσκόμιση όσο το δυνατόν λεπτομερέστερων δικαιολογητικών αποσκοπεί στο να έχει η Επιτροπή τη δυνατότητα να
ελέγξει τα ποσά που καταβλήθηκαν στο πλαίσιο των δύο σχεδίων, καθώς και το αν οι δηλωθείσες δαπάνες εξοπλισμού ήταν πραγματικές
και αναγκαίες. Επομένως, η εναγόμενη ήταν υποχρεωμένη να προσκομίσει έγγραφα από τα οποία να προκύπτει επακριβώς το είδος
του μισθωθέντος εξοπλισμού και το τίμημα.
150   Είναι πρόδηλο, όμως, ότι η εναγόμενη δεν τηρεί την υποχρέωση αυτή, καθόσον ισχυρίζεται ότι τα έγγραφα που παρέδωσε στην Επιτροπή
αποδεικνύουν «συνολικά» την πραγματοποίηση δαπανών εξοπλισμού και ότι η Επιτροπή «δεν έχει λόγο» να προβάλλει την άποψη ότι
τα αναγραφόμενα στα προσκομισθέντα τιμολόγια ποσά είναι υπερβολικά, επειδή δεν παρέθεσε συγκεκριμένους λόγους για τους οποίους
θεωρεί ότι το κόστος μισθώσεως του εξοπλισμού ενδεχομένως υπερβαίνει αυτό της αγοράς. Επίσης, η εναγόμενη δεν μπορεί να προβάλει
απλώς τον ισχυρισμό ότι η Επιτροπή διαθέτει επαρκή πείρα στον τομέα των πολιτιστικών σχεδίων και ότι όφειλε, ως εκ τούτου,
να γνωρίζει ότι οι δηλωθείσες δαπάνες είναι εύλογες, και, επομένως, δεν έχει σημασία η ακριβής φύση του μισθωθέντος τεχνικού
εξοπλισμού.
151   Όσον αφορά τις αποδιδόμενες στην IIC δαπάνες της Ploenzke, δεν είναι δυνατόν να διαπιστωθεί, βάσει κάποιου εγγράφου της δικογραφίας,
αν οι δαπάνες αυτές ήταν πραγματικές και αναγκαίες. Επιπλέον, το γεγονός ότι η Ploenzke επέστρεψε το σύνολο των προκαταβληθέντων
ποσών, συμμορφούμενη προς το σχετικό αίτημα της Επιτροπής, συνεπάγεται ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να υποχρεωθεί να επιστρέψει,
διά της εναγόμενης, δαπάνες που φέρεται να πραγματοποίησε η Ploenzke και οι οποίες καταλογίζονται στην εναγόμενη δυνάμει εσωτερικής
συμφωνίας (βλ. σκέψη 130 ανωτέρω).
152   Σχετικά με τις δαπάνες εξοπλισμού όσον αφορά την εταιρεία Digivision, οι σχετικές ενδείξεις που αναγράφονται στα τιμολόγια
είναι τόσο αόριστες που δεν είναι δυνατόν να διαπιστωθεί με βεβαιότητα αν οι δηλωθείσες δαπάνες εξοπλισμού ήταν αναγκαίες
για την υλοποίηση των σχεδίων.
153   Ειδικότερα, το τιμολόγιο που είναι συνημμένο στο παράρτημα A 16 του δικογράφου της αγωγής δεν αποτελεί πραγματικό και οριστικό
τιμολόγιο. Πρόκειται για προσωρινό τιμολόγιο, το οποίο εκδίδεται προς ενημέρωση του πελάτη σχετικά με τις λεπτομέρειες της
πωλήσεως ή προκειμένου ο πελάτης να μπορέσει να ολοκληρώσει ορισμένες διατυπώσεις, προαπαιτούμενες της παραδόσεως. Επιπλέον,
το εν λόγω προσωρινό τιμολόγιο δεν είναι υπογεγραμμένο. Περιέχει γενική μόνον περιγραφή του μισθωμένου εξοπλισμού, χωρίς να
απαριθμεί ή να εξατομικεύει τις οικείες συσκευές, καίτοι η ποικιλία των διαθέσιμων στην αγορά συσκευών είναι τεράστια από
απόψεως λειτουργικότητας, ποιότητας και τιμών. Δεν είναι, ως εκ τούτου, αντικειμενικά δυνατόν να εξεταστεί η αναγκαιότητα
των δαπανών που φέρεται να πραγματοποίησε η εναγόμενη για την εταιρεία Digivision.
154   Το τιμολόγιο της εταιρείας Digivision, συνημμένο στο παράρτημα Β 11 του υπομνήματος αντικρούσεως, δεν αρκεί ώστε να θεραπεύσει
την έλλειψη αυτή. Συγκεκριμένα, μολονότι το τιμολόγιο αυτό περιέχει κατάλογο των συσκευών και του λογισμικού που φέρεται να
παραδόθηκαν, εντούτοις δεν είναι υπογεγραμμένο και, αντιθέτως προς το προσωρινό τιμολόγιο, έχει τυπωθεί σε χαρτί χωρίς τον
λογότυπο της εταιρείας Digivision. Ελλείψει πρόσθετης εξηγήσεως ή αποδεικτικού στοιχείου, το έγγραφο αυτό δεν έχει καμία αποδεικτική
αξία όσον αφορά το αν οι εν λόγω δαπάνες ήταν πραγματικές και αναγκαίες.
155   Όσον αφορά τις δαπάνες εξοπλισμού που δηλώθηκαν για την εταιρεία Fink & Partner, αφορούν τη μίσθωση ενός στούντιο ήχου HIS,
περιλαμβανομένου του υλικού, του δικτύου και του λογισμικού (αρχειοθέτηση εικόνων, διαχείριση αλληλουχιών εικόνων και πρόσβαση
ISDN).
156   Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, τα πρώτα στοιχεία τεκμηριώσεως των δαπανών αυτών εντοπίζονται στο σχέδιο εκθέσεως οικονομικού
ελέγχου (παράρτημα A 6 του δικογράφου της αγωγής), στο σημείο 3.2 του οποίου γίνεται λόγος για τιμολόγια που κρίνονται ως
ανεπαρκή για τη δικαιολόγηση της αναγκαιότητας του μισθωθέντος υλικού –ελλείψει απαριθμήσεως των μερών του εξοπλισμού που
φέρεται ότι μισθώθηκε– και προσάπτεται στην εναγόμενη ότι δεν προσκόμισε την οικεία σύμβαση μισθώσεως. Με τις παρατηρήσεις
της επί του εν λόγω σχεδίου εκθέσεως (παράρτημα A 9 του δικογράφου της αγωγής), η εναγόμενη απλώς αμφισβητεί, στο σημείο 3.1,
την απόρριψη των εν λόγω τιμολογίων, χωρίς όμως να προσκομίσει αντίγραφά αυτών ούτε, άλλωστε, της συμβάσεως μισθώσεως. Με
την οριστική έκθεση οικονομικού ελέγχου (παράρτημα A 12 του δικογράφου της αγωγής), επαναλαμβάνεται, στο σημείο 3.2, η κρίση
ότι οι σχετικές με την εταιρεία Fink & Partner δαπάνες εξοπλισμού δεν είναι αποδοτέες.
157   Τα μόνα έγγραφα που προσκόμισε η εναγόμενη σχετικά με τη μίσθωση του εν λόγω εξοπλισμού είναι συνημμένα στο παράρτημα B 14
του υπομνήματος απαντήσεως. Πρόκειται, όμως, για τρία «τιμολόγια» τα οποία δεν είναι υπογεγραμμένα και τα οποία, αντιθέτως
προς τα πρωτότυπα τιμολόγια της εταιρείας αυτής, τα οποία είναι συνημμένα στα παραρτήματα A 20 έως A 22 του δικογράφου της
αγωγής, δεν έχουν τυπωθεί σε χαρτί με τον λογότυπο της εταιρείας Fink & Partner. Ελλείψει οποιασδήποτε άλλης εξηγήσεως ή αποδεικτικού
στοιχείου, τα έγγραφα αυτά δεν έχουν καμία αποδεικτική αξία σχετικά με το αν οι επίμαχες δαπάνες ήταν πραγματικές ή αναγκαίες.
158   Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η εναγόμενη δεν δικαιούται απόδοση των δαπανών εξοπλισμού που δήλωσε.
–       Αναλώσιμα προϊόντα
159   Στο πλαίσιο των σχεδίων DCC και Donna, η εναγόμενη δήλωσε 35 017 DEM και 9 312,53 DEM αντίστοιχα ως δαπάνες αναλώσιμων προϊόντων.
160   Κατά την Επιτροπή, η εναγόμενη δεν εξήγησε ούτε τεκμηρίωσε τις δαπάνες που δήλωσε στο πλαίσιο του σχεδίου DCC. Κατά συνέπεια,
δεν μπορούν να γίνουν δεκτές. Όσον αφορά το σχέδιο Donna, η Επιτροπή προβάλλει ότι τα προσκομισθέντα έγγραφα, ήτοι τρία τιμολόγια
της εταιρείας Fink & Partner, δεν αρκούν για να εκτιμηθεί αν οι δηλωθείσες δαπάνες ήταν αναγκαίες. Επιπλέον, οι δηλωθείσες
δαπάνες πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της συμβάσεως υπεργολαβίας που συνήφθη με την εταιρεία Fink & Partner. Η Επιτροπή δεν
ενέκρινε, όμως, τη σύμβαση αυτή.
161   Κατά την εναγόμενη, τα σχετικά με το σχέδιο DCC επιχειρήματα της Επιτροπής είναι πολύ γενικά για να μπορεί να εκφέρει άποψη
επί του ζητήματος. Η Επιτροπή όφειλε να γνωρίζει ότι η υλοποίηση του σχεδίου αυτού συνεπάγεται δαπάνες για αναλώσιμα προϊόντα,
τα οποία δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ήταν αναγκαία. Όσον αφορά το σχέδιο Donna, τα προσκομισθέντα στοιχεία είναι επαρκή.
162   Διαπιστώνεται, συναφώς, ότι οι δαπάνες για αναλώσιμα προϊόντα στο πλαίσιο του σχεδίου DCC είναι προδήλως μη επιλέξιμες. Συγκεκριμένα,
προβάλλοντας παραπειστικά μόνον επιχειρήματα, η εναγόμενη παραδέχεται, κατ’ ουσίαν, την παντελή έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων
για τις δαπάνες αυτές. Η Επιτροπή δεν έχει, επομένως, τη δυνατότητα να εξετάσει αν ήταν αναγκαίες, σύμφωνα με το σημείο 1.2
του παραρτήματος ΙΙ της συμβάσεως DCC.
163   Όσον αφορά τα προϊόντα που δηλώνεται ότι αναλώθηκαν στο πλαίσιο του σχεδίου Donna, η εναγόμενη επικαλείται τρία τιμολόγια,
με ημερομηνίες 1η Ιουνίου, 17 Νοεμβρίου και 1η Δεκεμβρίου 1997, προς δικαιολόγηση των δαπανών που πραγματοποίησε η εταιρεία
Fink & Partner (παραρτήματα A 20 έως A 22 του δικογράφου της αγωγής). Από τα τιμολόγια αυτά προκύπτει ότι η εταιρεία αυτή
χρέωσε στην εναγόμενη παροχές που περιγράφονται ως «τρισδιάστατη γραφική αναπαράσταση αντικειμένων […] περιλαμβανομένου του
χρησιμοποιηθέντος υλικού». Όπως ορθώς επισημαίνει η Επιτροπή, η εναγόμενη δεν διευκρίνισε ούτε ποιο ήταν το αντικείμενο της
παραστάσεως ούτε ποιο υλικό χρησιμοποιήθηκε και, ως εκ τούτου, δεν είναι δυνατόν να διαπιστωθεί το ακριβές αντικείμενο των
τιμολογίων αυτών. Επιπλέον, η εναγόμενη δεν έκανε διάκριση μεταξύ αναλώσιμων προϊόντων και γραφικής παραστάσεως βάσει της
αξίας τους.
164   Συνεπώς, τα τρία επίμαχα τιμολόγια δεν είναι αρκούντως λεπτομερή ώστε να θεωρηθεί ότι αποδεικνύουν δεόντως, σύμφωνα με το
σημείο 1.2 του παραρτήματος ΙΙ της συμβάσεως Donna, την αναγκαιότητα των δαπανών για αναλώσιμα προϊόντα και τη συγκεκριμένη
σχέση τους με το σχέδιο Donna.
165   Πρέπει να προστεθεί ότι η εναγόμενη δεν δικαιούται απόδοση των δαπανών υπεργολαβίας ή εξοπλισμού που δήλωσε ως προς την εταιρεία
Fink & Partner (βλ., μεταξύ άλλων, σκέψεις 155 έως 157 ανωτέρω). Για τον πρόσθετο αυτόν λόγο, αποκλείεται η απόδοση των δαπανών
για αναλώσιμα προϊόντα. Συγκεκριμένα, οι δαπάνες αυτές είναι σαφώς παρεπόμενες, διότι μπορούν να καταβληθούν μόνον μαζί με
κάποια κύρια παροχή, η δε αναγκαιότητά τους και, συνακόλουθα, η επιλεξιμότητά τους εξαρτάται από την αναγκαιότητα της εν λόγω
κύριας παροχής. Εν προκειμένω, όμως, η Επιτροπή νομίμως αρνήθηκε να δεχθεί οποιαδήποτε κύρια παροχή σχετική με την εταιρεία
Fink & Partner.
166   Επομένως, είναι βάσιμη η άρνηση αποδόσεως των δαπανών για αναλώσιμα προϊόντα, τις οποίες δήλωσε ότι πραγματοποίησε η εναγόμενη.
–       Γενικές δαπάνες
167   Στο πλαίσιο των σχεδίων DCC και Donna, η εναγόμενη δήλωσε 56 027 DEM και 22 385 DEM αντιστοίχως ως γενικές δαπάνες.
168   Κατά την Επιτροπή, η εναγόμενη δεν διευκρίνισε ούτε δικαιολόγησε τις δαπάνες αυτές, με συνέπεια να μην είναι δυνατόν να ελεγχθεί
αν ήταν πραγματικές και αναγκαίες όπως επιβάλλει το σημείο 1.3.1 του παραρτήματος ΙΙ εκάστης συμβάσεως. Σε κάθε περίπτωση,
κατά το σημείο 1.4 του παραρτήματος αυτού, η εναγόμενη μπορεί να ζητήσει απόδοση γενικών δαπανών, οι οποίες στην πραγματικότητα
είναι έμμεσες δαπάνες, μόνο μέχρι το 20 % των λοιπών δαπανών των οποίων η απόδοση έχει εγκριθεί.
169   Η εναγόμενη θεωρεί τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισε επαρκή, καθώς οι γενικές δαπάνες είναι εκ φύσεως πάγιες και η δυνατότητα
δικαιολογήσεώς τους περιορισμένη. Κατά συνέπεια, η απόδειξη της σχέσεως μεταξύ των δαπανών αυτών και των σχεδίων δεν είναι
πάντοτε εφικτή.
170   Πρέπει να υπομνηστεί, συναφώς, ότι στο σημείο 1.2 του παραρτήματος ΙΙ εκάστης συμβάσεως ορίζεται ρητώς ότι οι γενικές δαπάνες,
ή έμμεσες δαπάνες («overheads» κατά την ορολογία των συμβάσεων DCC και Donna), πρέπει επίσης να πληρούν όσα το σημείο αυτό
επιτάσσει. Κατά συνέπεια, μόνον τα ποσά που καταβλήθηκαν για την κάλυψη πραγματικών και αναγκαίων για την υλοποίηση κάθε σχεδίου
δαπανών μπορούν να χαρακτηριστούν ως αποδοτέα. Συγκεκριμένα, οι γενικές δαπάνες μιας επιχειρήσεως αντιστοιχούν στο σύνηθες
κόστος λειτουργίας που βαρύνει πάντοτε την εν λόγω επιχείρηση στο πλαίσιο της συνήθους δραστηριότητάς της, ανεξαρτήτως της
υλοποιήσεως συγκεκριμένου σχεδίου (βλ., επ’ αυτού, την απόφαση του Πρωτοδικείου της 13ης Μαρτίου 2003, T‑340/00, Comunità
montana della Valnerina κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II‑811, σκέψη 106), και, επομένως, μόνον οι γενικές δαπάνες που πράγματι
σχετίζονται με την υλοποίηση του οικείου σχεδίου μπορούν να καλυφθούν από την κοινοτική χρηματοδότηση του σχεδίου αυτού (βλ.,
επ’ αυτού, την προπαρατεθείσα στη σκέψη 94 ανωτέρω απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 2006, Comunità montana della Valnerina κατά
Επιτροπής, σκέψη 87).
171   Εν προκειμένω, διαπιστώθηκε ανωτέρω ότι η Επιτροπή νομίμως αρνήθηκε την απόδοση όλων των άμεσων δαπανών που δήλωσε η εναγόμενη
στο πλαίσιο του σχεδίου DCC. Κατά συνέπεια, αποκλείεται ο εκ μέρους της εναγόμενης κατ’ αποκοπήν καταλογισμός μέρους των έμμεσων
δαπανών της (διοικητικές δαπάνες, δαπάνες υποδομών κ.λπ.) στο σχέδιο αυτό, δεδομένου ότι οι δαπάνες αυτές είναι εκ φύσεως
παρεπόμενες άμεσων δαπανών. Επιπλέον, το ποσό των 56 027 DEM, που ζητεί η εναγόμενη στο πλαίσιο αυτό, δεν προκύπτει από κανένα
αντικειμενικό στοιχείο, ώστε να είναι δυνατόν να ελεγχθεί η δικαιολόγησή του.
172   Όσον αφορά το σχέδιο Donna, η εναγόμενη δεν προσκόμισε κανένα στοιχείο βάσει του οποίου να μπορεί να ελεγχθεί η δικαιολόγηση
του ποσού των 22 385 DEM που ζητείται ως γενικές δαπάνες. Υπενθυμίζεται, εξάλλου, ότι η Επιτροπή, καίτοι ενέκρινε την απόδοση
δαπανών υπεργολαβίας 46 300,18 DEM για τις D. D. και B. D., δεν ήταν υποχρεωμένη να εγκρίνει την απόδοση άλλων δαπανών (βλ.
σκέψεις 121 και 131 ανωτέρω). Εξάλλου, το ποσό των 22 385 DEM που δηλώθηκε ως γενικές δαπάνες υπερβαίνει οποιοδήποτε εύλογο
ποσό αναλογεί στις εγκριθείσες άμεσες δαπάνες ύψους 46 300,18 DEM.
173   Πρέπει να διευκρινιστεί ότι, στο σημείο 1.4 του παραρτήματος ΙΙ των δύο συμβάσεων, γίνεται διάκριση μεταξύ των αντισυμβαλλομένων
ανάλογα με το αν υπολογίζουν «συνολικές έμμεσες δαπάνες» ή «παρεπόμενες δαπάνες». Όπως προκύπτει από το σημείο 1.2, δεύτερο
εδάφιο, του παραρτήματος ΙΙ των δύο συμβάσεων, η εναγόμενη ανήκει στην πρώτη κατηγορία αντισυμβαλλομένων (αυτών που υπολογίζουν
«συνολικές έμμεσες δαπάνες»), καθώς η άλλη κατηγορία αφορά μόνον πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Κατά το εν λόγω σημείο
1.4, η εναγόμενη υποχρεούται να αποδείξει ότι οι γενικές δαπάνες της έχουν υπολογιστεί σύμφωνα με τη συνήθη λογιστική πρακτική
και αρχές που η Επιτροπή θεωρεί εύλογες και δεν μπορεί να δηλώσει ως γενικές δαπάνες στοιχεία κόστους που μπορούν ευχερώς
να καταλογιστούν στις άμεσες δαπάνες ή δαπάνες τις οποίες μπορεί να εισπράξει από τρίτους. Πάντως, ελλείψει οποιασδήποτε διευκρινίσεως
σχετικής με τις δηλωθείσες από την εναγόμενη γενικές δαπάνες στο πλαίσιο του σχεδίου Donna, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να
ελέγξει αν οι δαπάνες αυτές πληρούν τις επιταγές του σημείου 1.4.
174   Επομένως, η εναγόμενη δεν δικαιούται απόδοση των γενικών δαπανών που δήλωσε.
–       Συμπέρασμα
175   Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι πρέπει να απορριφθούν όλοι οι ισχυρισμοί που προέβαλε η εναγόμενη προκειμένου
να αποδείξει ότι οι δαπάνες που δήλωσε στο πλαίσιο των σχεδίων DCC και Donna είναι επιλέξιμες.

Επί της κύριας οφειλής και των τόκων υπερημερίας που ζητεί η Επιτροπή
Επί της κύριας οφειλής
176   Υπενθυμίζεται ότι αίτημα της Επιτροπής είναι να της καταβληθούν 181 263,61 ευρώ, τα οποία αντιστοιχούν στα ποσά που έχει προκαταβάλει.
Κατά την Επιτροπή, το ποσό αυτό προκύπτει από τη μετατροπή των 179 337 ECU σε 354 520,82 DEM και, κατόπιν, από τη μετατροπή
του ποσού αυτού σε ευρώ. Η εναγόμενη αμφισβητεί το ποσό των 181 263,61 ευρώ, ισχυριζόμενη ότι το 1998 της ζητήθηκε να καταβάλει
μόνον 179 337 ECU.
177   Συναφώς, είναι αληθές ότι τα ποσά που προκαταβλήθηκαν στην εναγόμενη ανέρχονταν σε 400 821 DEM, από τα οποία η Επιτροπή ζητεί
να της επιστραφούν 354 520,82 DEM. Αληθές είναι επίσης ότι τα 181 263,61 ευρώ που ζητούνται με την υπό κρίση αγωγή αντιστοιχούν
επακριβώς στο ως άνω ποσό των 354 520,82 DEM, λαμβανομένης υπόψη της ισοτιμίας μετατροπής ένα ευρώ προς 1,95583 DEM.
178   Ωστόσο, στο σημείο 4 του παραρτήματος ΙΙ εκάστης συμβάσεως ορίζεται ότι όλα τα ποσά που καταβάλλει η Επιτροπή αναγράφονται
σε ECU και ότι οποιαδήποτε επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθέντων εκ μέρους των αντισυμβαλλομένων της Επιτροπής πρέπει επίσης
να πραγματοποιηθεί σε ECU. Επιπλέον, το ένταλμα εισπράξεως και το χρεωστικό σημείωμα που απέστειλε η Επιτροπή στην εναγόμενη
το 1998 (βλ. σκέψη 24 ανωτέρω) αφορούν ρητώς 179 337 ECU, σύμφωνα με την τότε ισχύουσα ισοτιμία μεταξύ γερμανικού μάρκου και
ECU.
179   Ωστόσο, δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 1103/97 του Συμβουλίου της 17ης Ιουνίου 1997, σχετικά με ορισμένες
διατάξεις που αφορούν την εισαγωγή του ευρώ (ΕΕ L 162, σ. 1), οποιαδήποτε αναφορά σε ECU αντικαθίσταται με αναφορά στο ευρώ
με σχέση ένα ευρώ προς ένα ECU (βλ. επ’ αυτού, την απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Μαΐου 2005, C‑315/03, Επιτροπή κατά Huhtamaki
Dourdan, η οποία δεν δημοσιεύθηκε στη Συλλογή, σκέψη 5).
180   Επομένως, το αίτημα της Επιτροπής για επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθέντων κρίνεται βάσιμο ως μόνον ως προς τα 179 337 ευρώ.
Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί κατά το υπερβάλλον.
Επί των τόκων υπερημερίας
181   Κατά την Επιτροπή, η εναγόμενη οφείλει τόκους υπερημερίας υπολογιζόμενους από την ημερομηνία οχλήσεώς της ως οφειλέτριας,
καθόσον η Επιτροπή της ζήτησε να επιστρέψει πριν τις 31 Οκτωβρίου 1998 τα ποσά που εισέπραξε ως προκαταβολή. Κατά το άρθρο
284, παράγραφος 1, πρώτη περίοδο, του BGB, υπό την παλαιά διατύπωσή του, η εναγόμενη οχλήθηκε την 1η Νοεμβρίου 1998. Επομένως,
η κύρια οφειλή πρέπει να προσαυξηθεί, σύμφωνα με το άρθρο 288, παράγραφος 1, του BGB, υπό την παλαιά διατύπωσή του, με τόκους
υπερημερίας με ετήσιο επιτόκιο 4 %.
182   Η εναγόμενη απλώς αμφισβητεί την ύπαρξη της κύριας οφειλής.
183   Διαπιστώνεται, συναφώς, ότι οι συμβάσεις DCC και Donna ουδέν ορίζουν όσον αφορά το από ποια ημερομηνία και για ποιο χρονικό
διάστημα υπολογίζονται οι τόκοι υπερημερίας που ενδεχομένως οφείλονται. Συνεπώς, πρέπει να εφαρμοστούν οι διατάξεις της γερμανικής
νομοθεσίας περί οχλήσεως του οφειλέτη.
184   Κατά το άρθρο 229, παράγραφος 5, του EGBGB, σχετικά με τις ενοχές που γεννώνται πριν την 1η Ιανουαρίου 2002, ελλείψει ρητών
εξαιρέσεων εφαρμοστέος παραμένει ο BGB ως ίσχυε πριν την ημερομηνία αυτή. Όσον αφορά τους τόκους που υπολογίζονται μετά την
όχληση του οφειλέτη, το άρθρο 229, παράγραφος 1, του EGBGB ορίζει ότι το άρθρο 288 του BGB εφαρμόζεται, ως ίσχυε πριν την
1η Μαΐου 2000, σε όλες τις απαιτήσεις που κατέστησαν απαιτητές πριν από την ημερομηνία αυτή.
185   Εν προκειμένω, οι συμβάσεις DCC και Donna συνάφθηκαν το 1996. Κατά συνέπεια, εφαρμοστέα παραμένει η παλαιά διάταξη του BGB.
Η διάταξη περί οχλήσεως του οφειλέτη, ήτοι το άρθρο 284, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του BGB, όπως ίσχυε, ορίζει ότι, αν ο
οφειλέτης δεν εκπληρώσει την παροχή του κατόπιν υπομνήσεως που του απευθύνεται αφού η παροχή καταστεί απαιτητή, η εν λόγω
υπόμνηση υπέχει θέση οχλήσεως. Ωστόσο, σύμφωνα με το σημείο 4.3 του παραρτήματος ΙΙ εκάστης συμβάσεως, η αξίωση της Επιτροπής
για επιστροφή των προκαταβληθέντων ποσών καθίσταται απαιτητή «αμέσως» μετά την εν λόγω υπόμνηση. Επομένως, δεδομένου ότι η
Επιτροπή κοινοποίησε στην εναγόμενη το αίτημά της για καταβολή των επίμαχων ποσών πριν τις 31 Οκτωβρίου 1998, η εναγόμενη
θεωρείται ότι οχλήθηκε την 1η Νοεμβρίου 1998.
186   Το άρθρο 288 του BGB, υπό την παλαιά διατύπωσή του, προβλέπει τόκους υπερημερίας με επιτόκιο 4 % υπολογιζόμενους από την ημερομηνία
της οχλήσεως. Κατά συνέπεια, το ποσό της κύριας οφειλής, ύψους 179 337 ευρώ, πρέπει να προσαυξηθεί με τόκους υπερημερίας με
επιτόκιο 4 % υπολογιζόμενους από την 1η Νοεμβρίου 1998 και μέχρι την τελική εξόφληση της οφειλής.

Επί του αιτήματος για προστασία της εναγόμενης από την αναγκαστική εκτέλεση
187   Η εναγόμενη ζητεί, επικουρικώς, να της χορηγηθεί προστασία από την αναγκαστική εκτέλεση της εκδοθησομένης αποφάσεως και, ειδικότερα,
να της επιτραπεί να συστήσει ασφάλεια, ενδεχομένως υπό μορφή τραπεζικής εγγυήσεως, προκειμένου να αποφύγει τυχόν αναγκαστική
εκτέλεση.
188   Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, δυνάμει της ρήτρας διαιτησίας του άρθρου 12, παράγραφος 2, εκάστης συμβάσεως, το Πρωτοδικείο
είναι αρμόδιο μόνο για τις διαφορές μεταξύ των συμβαλλομένων όσον αφορά «το κύρος, την εφαρμογή και την ερμηνεία» των επίμαχων
συμβάσεων, οι οποίες, σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 1, εκάστης συμβάσεως, διέπονται από το γερμανικό δίκαιο.
189   Επομένως, το Πρωτοδικείο δεν είναι αρμόδιο να αποφανθεί, στο πλαίσιο της υπό κρίση διαφοράς, σχετικά με τους προβλεπόμενους
στο γερμανικό δίκαιο τρόπους ενδεχόμενης αναγκαστικής εκτελέσεως της αποφάσεώς του.
190   Πρέπει να προστεθεί ότι, κατά το άρθρο 244 ΕΚ, οι αποφάσεις των κοινοτικών δικαστηρίων είναι εκτελεστές κατά τους όρους που
καθορίζονται στο άρθρο 256 ΕΚ και ότι, κατά το τέταρτο εδάφιο του άρθρου 256 ΕΚ, η αναγκαστική εκτέλεση αναστέλλεται μόνο
με απόφαση του Δικαστηρίου. Κατά το πρώτο εδάφιο του άρθρου 110 του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, η αίτηση αναστολής
της αναγκαστικής εκτελέσεως αποφάσεως του Πρωτοδικείου, που υποβάλλεται δυνάμει των άρθρων 244 ΕΚ και 256 ΕΚ, διέπεται από
τις διατάξεις των άρθρων 104 έως 110 του εν λόγω κανονισμού.
191   Ωστόσο, κατά το άρθρο 104, παράγραφοι 1 και 3, του Κανονισμού Διαδικασία, αίτηση αναστολής εκτελέσεως υποβάλλεται με χωριστό
δικόγραφο μετά την έκδοση της οικείας αποφάσεως. Δεδομένου ότι οι προϋποθέσεις αυτές δεν πληρούνται εν προκειμένω, το αίτημα
της εναγόμενης για προστασία από την αναγκαστική εκτέλεση της παρούσας αποφάσεως πρέπει να απορριφθεί.

Επί των δικαστικών εξόδων
192   Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον
υπήρξε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η εναγόμενη ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα,
σύμφωνα με το αίτημα της Επιτροπής.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ (δεύτερο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Υποχρεώνει την IIC Informations-Industrie Consulting GmbH να καταβάλει στην Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 179 337 ευρώ
ως κύρια οφειλή, πλέον τόκων υπερημερίας με ετήσιο επιτόκιο 4 % υπολογιζόμενων από την 1η Νοεμβρίου 1998 μέχρι την πλήρη εξόφληση
των οφειλόμενων ποσών.
2)
Απορρίπτει την αγωγή κατά τα λοιπά.
3)
Απορρίπτει το αίτημα της IIC Informations-Industrie Consulting GmbH για προστασία από την αναγκαστική εκτέλεση της παρούσας
αποφάσεως.
4)
Καταδικάζει την IIC Informations-Industrie Consulting GmbH στα δικαστικά έξοδα.
Pirrung
Forwood
Παπασάββας
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 22 Μαΐου 2007.
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
E. Coulon

J. Pirrung
Πίνακας περιεχομένων
Νομικό πλαίσιο και πραγματικά περιστατικά της διαφοράς
Εφαρμοστέο κοινοτικό δίκαιο
Το ιστορικό της διαφοράς
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Σκεπτικό
Επί της ιδιότητας του εναγόμενου (παθητική νομιμοποίηση)
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί της παραγραφής
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί της απώλειας του δικαιώματος επιστροφής των αχρεωστήτως καταβληθέντων
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί των αποδοτέων δαπανών στο πλαίσιο των σχεδίων DCC και Donna
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
Επί της αντιφατικής συμπεριφοράς της Επιτροπής
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί της επιλεξιμότητας των δηλωθεισών δαπανών
– Οι δαπάνες προσωπικού
– Δαπάνες υπεργολαβίας
– Δαπάνες μετακινήσεως
– Δαπάνες εξοπλισμού
– Αναλώσιμα προϊόντα
– Γενικές δαπάνες
– Συμπέρασμα
Επί της κύριας οφειλής και των τόκων υπερημερίας που ζητεί η Επιτροπή
Επί της κύριας οφειλής
Επί των τόκων υπερημερίας
Επί του αιτήματος για προστασία της εναγόμενης από την αναγκαστική εκτέλεση
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.