CELEX: 61986CJ0022
Κοινωνική ασφάλιση
Χορήγηση παροχών εις χρήμα
Ερμηνεία του άρθρου 18, παράγραφοι 1 και 5, του κανονισμού 574/72 του Συμβουλίου

Με απόφαση της 27ης Νοεμβρίου 1985, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 24 Ιανουαρίου 1986, το Bundessozialgericht υπέβαλε, βάσει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, τέσσερα προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 18 του κανονισμού 574/72 του Συμβουλίου ( ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 138) περί του τρόπου εφαρμογής του κανονισμού 1408/71 περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας.
Τα εν λόγω ερωτήματα ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς που αφορά την άρνηση του Allgemeine Ortskrankenkasse Bad Urach-Münsingen ( ταμείο κοινωνικής ασφαλίσεως του Bad Urach-Münsingen, στο εξής: το αναιρεσίβλητο ταμείο) να καταβάλει για την περίοδο από τις 24 Δεκεμβρίου 1979 έως τις 28 Μαΐου 1980 παροχές εις χρήμα στον Giuseppe Rindone ( στο εξής: ο αναιρεσείων ), εργαζόμενο ιταλικής ιθαγένειας, που κατοικεί στην Ιταλία. Η διαφορά ενώπιον του παραπέμποντος δικαστηρίου αφορά κατ' ουσία τον προσδιορισμό της επελεύσεως και της διάρκειας της ανικανότητας προς εργασία του αναιρεσείοντος καθώς και τις σχετικές παροχές εις χρήμα, τις οποίες μπορεί να ζητήσει βάσει του άρθρου 18 του προαναφερθέντος κανονισμού 574/72.
Κατόπιν της αρνήσεως του αναιρεσιβλήτου ταμείου να χορηγήσει τις ανωτέρω παροχές εις χρήμα για την επίδικη περίοδο, η υπόθεση ήχθη ενώπιον του Sozialgericht του Reutlingen. Με απόφαση της 15ης Οκτωβρίου 1981, το εν λόγω δικαστήριο έκρινε ότι ο αναιρεσείων δεν είχε δικαίωμα επί των παροχών εις χρήμα παρά μόνο για την περίοδο νοσηλείας του, δηλαδή από τις 21 έως τις 26 Απριλίου 1980. Η απόφαση αυτή επικυρώθηκε με απόφαση της 20ής Ιουλίου 1984 του Landessozialgericht της Βάδης-Βυρτεμβέργης.
Το Bundessozialgericht, το οποίο επελήφθη της υποθέσεως, ανέβαλε την έκδοση οριστικής αποφάσεως και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
« 1)
Οφείλει ο αρμόδιος φορέας να αποφανθεί σχετικά με την αξίωση για παροχές εις χρήμα ( εν προκειμένω, επίδομα ασθενείας ) σύμφωνα με το άρθρο 182 RVO — Reichsversicherungsordnung: γερμανικός κώδικας κοινωνικής ασφαλίσεως — στηριζόμενος πραγματικώς και νομικώς στη διάγνωση του φορέα του τόπου κατοικίας σχετικά με την επέλευση και τη διάρκεια της ανικανότητας προς εργασία, αν δεν ζητήσει την εξέταση του εργαζομένου, σύμφωνα με το άρθρο 18, παράγραφος 5, του κανονισμού ( ΕΟΚ) 574/72, από ιατρό της εκλογής του;
2)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο ερώτημα 1 : Η απάντηση αυτή ισχύει και σε περίπτωση που ο εργαζόμενος δεν απευθυνθεί εντός τριών ημερών μετά την έναρξη της ανικανότητας προς εργασία στο φορέα του τόπου κατοικίας προσκομίζοντας πιστοποιητικό ανικανότητας προς εργασία που χορηγείται από το θεράποντα ιατρό [άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 574/72] και/ή ο φορέας του τόπου κατοικίας προβαίνει μεν σε ιατρική εξέταση του εργαζόμενου αλλά δεν τηρεί τις προθεσμίες που προβλέπονται στο άρθρο 18, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΟΚ) 574/72 για την περίπτωση αυτή και τη διαβίβαση της γνωματεύσεως του ιατρού στον αρμόδιο φορέα;
3)
α)
Μπορεί ο αρμόδιος φορέας να ζητήσει την εξέταση του εργαζομένου ακόμη και από ιατρό της χώρας απασχολήσεως σύμφωνα με το άρθρο 18, παράγραφος 5, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 574/72;
β)
Η πρόσκληση επιστροφής στη χώρα απασχολήσεως και υποβολής εκεί σε εξέταση από ορισμένο ιατρό πρέπει να συνοδεύεται από τη δήλωση ότι ο αρμόδιος φορέας αναλαμβάνει τα έξοδα μεταβάσεως και επιστροφής;
γ)
Πρέπει ταυτόχρονα να υπομνησθούν εγγράφως στον ασφαλισμένο οι πιθανές δυσμενείς έννομες συνέπειες για την περίπτωση που δεν θα ανταποκριθεί στην πρόσκληση χωρίς σοβαρό λόγο;
4)
Ποιες είναι οι έννομες συνέπειες αν ο εργαζόμενος δεν υποβληθεί σε εξέταση στη χώρα απασχολήσεως; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται η επίδικη κοινοτική κανονιστική ρύθμιση και οι παρατηρήσεις που κατέθεσαν στο Δικαστήριο οι διάδικοι στην κύρια δίκη καθώς και η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή. Τα στοιχεία αυτά του φακέλου δεν επαναλαμβάνονται στην παρούσα απόφαση παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο.
Επί του πρώτου ερωτήματος
Με το πρώτο ερώτημα το εθνικό δικαστήριο ερωτά κατ' ουσία αν το άρθρο 18 του προαναφερθέντος κανονισμού 574/72 έχει την έννοια ότι ο αρμόδιος φορέας δεσμεύεται πραγματικώς και νομικώς από τη διάγνωση του ελεγκτή ιατρού του φορέα του τόπου κατοικίας ως προς την επέλευση και τη διάρκεια της ανικανότητας προς εργασία, στην περίπτωση που ο αρμόδιος φορέας δεν προβαίνει σε εξέταση του ενδιαφερομένου από ιατρό της εκλογής του, όπως επιτρέπει η παράγραφος 5 της ίδιας διατάξεως.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι από τη διαδικασία που προβλέπει το άρθρο 18 του κανονισμού 574/72 προκύπτει ότι ο αρμόδιος φορέας δεσμεύεται από τη διάγνωση του φορέα του τόπου κατοικίας εφόσον δεν προβαίνει ο ίδιος σε εξέταση του ενδιαφερομένου σύμφωνα με την παράγραφο 5 του ίδιου άρθρου. Ο αναιρεσείων συμμερίζεται την άποψη αυτή και επικαλείται, περαιτέρω, τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του οικείου εργαζομένου.
Κατά το αναιρεσίβλητο ταμείο και την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, η έννοια της ανικανότητας προς εργασία είναι νομική έννοια, της οποίας η εφαρμογή εναπόκειται στον αρμόδιο φορέα σύμφωνα με το εθνικό του δίκαιο. Η ιατρική διάγνωση του φορέα του τόπου κατοικίας δεν συνιστά παρά γνωμάτευση ειδικών της οποίας η εκτίμηση εναπόκειται στον αρμόδιο φορέα. Η έννοια της ανικανότητας προς εργασία κατά το άρθρο 182 του RVO (γερμανικού κώδικα κοινωνικής ασφαλίσεως) συνεπάγεται την αδυναμία ασκήσεως δραστηριότητας ανάλογης προς αυτήν που ασκούσε προηγουμένως ο εργαζόμενος. Αλλά μόνον ο αρμόδιος φορέας μπορεί να διαθέτει στοιχεία που να επιτρέπουν τη σχετική εκτίμηση.
Πρέπει να επισημανθεί ότι η ερμηνεία που προβάλλουν το αναιρεσίβλητο ταμείο και η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, κατά την οποία ο αρμόδιος φορέας δεν μπορεί να δεσμεύεται, πραγματικός και νομικώς, από τις ιατρικές διαγνώσεις του φορέα του τόπου κατοικίας, δεν δικαιολογείται ούτε από το κείμενο ούτε από το σκοπό που επιδιώκει το άρθρο 18 του κανονισμού 574/72.
Πράγματι, το άρθρο αυτό καθορίζει μια διαδικασία κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος οφείλει:
—
είτε να προσκομίσει στο φορέα του τόπου κατοικίας πιστοποιητικό ανικανότητας προς εργασία, που έχει χορηγηθεί από το θεράποντα ιατρό,
—
είτε, εφόσον οι ιατροί της χώρας κατοικίας δεν χορηγούν πιστοποιητικά ανικανότητας προς εργασία, να αποταθεί απευθείας στο φορέα του τόπου κατοικίας, ο οποίος « προβαίνει αμέσως σε ιατρική διαπίστωση της ανικανότητας προς εργασία και στην έκδοση του σχετικού πιστοποιητικού » ( άρθρο 18, παράγραφοι 1, 2 και 3 ).
Το άρθρο 18 προβλέπει περαιτέρω ότι στο φορέα του τόπου κατοικίας εναπόκειται να προβεί σε διοικητική ή ιατρική εξέταση του ενδιαφερομένου και να διαγνώσει τη λήξη της ανικανότητας «για λογαριασμό του αρμόδιου φορέα» (παράγραφος 4). Δεν μπορεί να δικαιολογηθεί η ύπαρξη διαφορετικών συστημάτων ως προς τη διάγνωση της επελεύσεως, αφενός, και της διάρκειας της ανικανότητας προς εργασία, αφετέρου, διότι και στις δύο περιπτώσεις ο φορέας του τόπου κατοικίας πρέπει να εκτιμήσει παρεμφερή πραγματικά περιστατικά προκειμένου να αποφανθεί επί της ίδιας έννοιας, δηλαδή της ανικανότητας προς εργασία του ενδιαφερομένου.
Επομένως η διάγνωση της επελεύσεως και της διάρκειας της ανικανότητας προς εργασία εναπόκειται στο φορέα του τόπου κατοικίας, ενώ ο αρμόδιος φορέας διατηρεί μόνο τη δυνατότητα να προβαίνει σε εξέταση του ενδιαφερομένου από ιατρό της εκλογής του ( άρθρο 18, παράγραφος 5 ).
Η εν λόγω ερμηνεία επιβάλλεται ακόμη λόγω του σκοπού που επιδιώκει το άρθρο 18 του κανονισμού 574/72 καθώς και το άρθρο 19 του κανονισμού 1408/71. Αν ο αρμόδιος φορέας ήταν ελεύθερος να μην αναγνωρίζει τη διάγνωση της ανικανότητας προς εργασία που διενήργησε ο φορέας του τόπου κατοικίας, θα ήταν δυνατό, όπως τονίζει το παραπέμπον δικαστήριο, να προκύψουν δυσχέρειες ως προς την απόδειξη για τον εργαζόμενο που ανέκτησε στο μεταξύ την ικανότητα του προς εργασία. Όμως αυτές ακριβώς τις δυσχέρειες επιδιώκει να εξαλείψει η επίμαχη κοινοτική κανονιστική ρύθμιση. Η κατάσταση αυτή θα ήταν απαράδεκτη διότι θα παρεμπόδιζε την « εγκαθίδρυση μιας όσο είναι δυνατό πληρέστερης εφαρμογής της ελεύθερης κυκλοφορίας των διακινούμενων εργαζομένων, αρχής που περιλαμβάνεται στις βάσεις της Κοινότητας » (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 1986, υπόθεση
284/84, L. Α. Sprayt, Συλλογή σ. 693
).
Τέλος, πρέπει να τονιστεί η κατά περιεχόμενο αντιστοιχία της κοινοτικής κανονιστικής ρυθμίσεως επί θεμάτων παροχών εις χρήμα, αναλόγως του αν πρόκειται για ασθένεια, αφενός, ή για εργατικά ατυχήματα και επαγγελματικές ασθένειες, αφετέρου, δεδομένου άλλωστε ότι τα άρθρα 18 και 61 του κανονισμού 574/72 ταυτίζονται ως προς το περιεχόμενο. Έτσι, το Δικαστήριο, σε υπόθεση όπου είχαν ανακύψει ζητήματα παρεμφερή προς τα εξεταζόμενα στην εκδικαζόμενη υπόθεση, έκρινε ότι το κράτος μέλος που πρέπει να καταβάλει τις παροχές οφείλει να αναγνωρίσει την ιατρική διάγνωση επαγγελματικής ασθένειας, έστω και αν η εν λόγω διάγνωση έγινε σε άλλο κράτος μέλος και σύμφωνα με τη νομοθεσία του κράτους αυτού ( απόφαση της 11ης Μαρτίου 1986, υπόθεση
28/85, Deghillage, Συλλογή σ. 999
).
Επομένως στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 18, παράγραφοι 1 έως 4, του κανονισμού 574/72 έχει την έννοια ότι αν ο αρμόδιος φορέας δεν κάνει χρήση της ευχέρειας που προβλέπει το άρθρο 5, να προβεί σε εξέταση του ενδιαφερομένου από ιατρό της εκλογής του, δεσμεύεται πραγματικώς και νομικώς από τη διάγνωση του φορέα του τόπου κατοικίας ως προς την επέλευση και τη διάρκεια της ανικανότητας προς εργασία.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
Με το δεύτερο ερώτημα το παραπέμπον δικαστήριο ζητεί να πληροφορηθεί αν η απάντηση στο πρώτο ερώτημα παραμένει η ίδια ακόμη και στην περίπτωση που ο ενδιαφερόμενος δεν έχει τηρήσει την τριήμερη προθεσμία που προβλέπει το άρθρο 18 του κανονισμού 574/72 προκειμένου να προσκομίσει πιστοποιητικό ανικανότητας προς εργασία που έχει χορηγήσει ο θεράπων ιατρός του ή όταν ο φορέας του τόπου κατοικίας δεν έχει τηρήσει τις προθεσμίες που τάσσει το άρθρο 3 της ίδιας διατάξεως για τη διαβίβαση της ιατρικής εκθέσεως στον αρμόδιο φορέα.
Ως προς το πρώτο σκέλος του ερωτήματος αρκεί η διαπίστωση ότι η υποχρέωση του ενδιαφερομένου να προσκομίσει το πιστοποιητικό ανικανότητας προς εργασία στο φορέα του τόπου κατοικίας εντός προθεσμίας τριών ημερών από την έναρξη της ανικανότητας, δεν συνοδεύεται από καμία κύρωση. Επομένως, ή ο ελεγκτής ιατρός του τελευταίου φορέα δεν είναι πλέον σε θέση να διαγνώσει την ανικανότητα, οπότε ο ενδιαφερόμενος πρέπει να υποστεί ο ίδιος της συνέπειες της παραλείψεως του, ή η εξέταση θα μπορεί ακόμη να διενεργηθεί, οπότε η διαδικασία θα πρέπει να διεξαχθεί κανονικά.
Ως προς το δεύτερο σκέλος του ερωτήματος, υπενθυμίζεται ότι, όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 1982 (υπόθεση
302/81, Egger, Συλλογή σ. 3443
), η αρχή κατά την οποία οι διαδικαστικές πλημμέλειες που δεν οφείλονται σε υπαιτιότητα του δικαιούχου δεν πρέπει να παράγουν δυσμενείς έννομες συνέπειες έναντι αυτού, πρέπει να θεωρηθεί ως γενική αρχή του δικαίου.
Κατά συνέπεια, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η απάντηση στο πρώτο ερώτημα παραμένει η ίδια ακόμη και στην περίπτωση που ο ενδιαφερόμενος δεν έχει απευθυνθεί στο φορέα του τόπου κατοικίας προσκομίζοντας πιστοποιητικό ανικανότητας προς εργασία, όπως απαιτεί το άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 574/72, ή όταν ο εν λόγω φορέας προβαίνει σε ιατρική εξέταση χωρίς να τηρεί τις προθεσμίες που τάσσει το άρθρο 18, παράγραφος 3, του ανωτέρω κανονισμού για τη διενέργεια ελέγχων και τη διαβίβαση της ιατρικής εκθέσεως στον αρμόδιο φορέα.
Επί του τρίτου και τέταρτου ερωτήματος
Το τρίτο και το τέταρτο ερώτημα αφορούν την ερμηνεία της παραγράφου 5 του άρθρου 18 του κανονισμού 574/72 ως προς την ευχέρεια που έχει ο αρμόδιος φορέας να προβαίνει σε εξέταση του ενδιαφερομένου από ιατρό της εκλογής του.
Το Δικαστήριο κρίνει σχετικώς ότι η διάταξη αυτή δεν είναι δυνατό να έχει την έννοια ότι ο ενδιαφερόμενος μπορεί να υποχρεωθεί να επιστρέψει στο κράτος όπου εδρεύει ο αρμόδιος φορέας για να υποβληθεί σε ιατρική εξέταση αφού είναι ανίκανος προς εργασία λόγω ασθενείας. Η υποχρέωση αυτή δεν συμβιβάζεται με το δέοντα σεβασμό προς την κατάσταση υγείας του εργαζομένου. Ο αρμόδιος φορέας μπορεί να διενεργήσει την εν λόγω εξέταση είτε αποστέλλοντας ιατρό προκειμένου να εξετάσει τον ενδιαφερόμενο στο κράτος στο οποίο κατοικεί ο τελευταίος είτε προσφεύγοντας στις υπηρεσίες ιατρού του κράτους αυτού. Από την επίμαχη διάταξη προκύπτει ότι, σε περίπτωση κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος δεν υποβάλλεται στην εν λόγω εξέταση, ο αρμόδιος φορέας δεν δεσμεύεται από τη διάγνωση του φορέα του τόπου κατοικίας.
Συνεπώς στο τρίτο και στο τέταρτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η παράγραφος 5 του άρθρου 18 του κανονισμού 574/72 έχει την έννοια ότι ο αρμόδιος φορέας μπορεί να προβαίνει στην προβλεπόμενη εξέταση από ιατρό της εκλογής του, περιλαμβανομένων των ιατρών της χώρας στην οποία κατοικεί ο ενδιαφερόμενος, και ότι ο τελευταίος δεν υποχρεούται να επιστρέψει στο κράτος όπου εδρεύει ο αρμόδιος φορέας προκειμένου να υποβληθεί σε ιατρική εξέταση.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔίΚΑΣΤΗΡΙΟ ( τρίτο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το Bundessozialgericht με απόφαση του της 27ης Νοεμβρίου 1985, αποφαίνεται:

1)
Το άρθρο 18, παράγραφοι 1 έως 4, του κανονισμού 574/72 έχει την έννοια ότι αν ο αρμόδιος φορέας δεν κάνει χρήση της ευχέρειας που προβλέπει το άρθρο 5, να προβεί σε εξέταση του ενδιαφερομένου από ιατρό της εκλογής του, δεσμεύεται πραγ-ματικώς και νομικώς από τη διάγνωση του φορέα του τόπου κατοικίας ως προς την επέλευση και τη διάρκεια της ανικανότητας προς εργασία.

2)
Η απάντηση στο πρώτο ερώτημα παραμένει η ίδια ακόμη και στην περίπτωση που ο ενδιαφερόμενος δεν έχει απευθυνθεί στο φορέα του τόπου κατοικίας προσκομίζοντας πιστοποιητικό ανικανότητας προς εργασία, όπως απαιτεί το άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 574/72, ή όταν ο εν λόγω φορέας προβαίνει σε ιατρική εξέταση χωρίς να τηρεί τις προθεσμίες που τάσσει το άρθρο 18, παράγραφος 3, του ανωτέρω κανονισμού για τη διενέργεια ελέγχων και τη διαβίβαση της ιατρικής εκθέσεως στον αρμόδιο φορέα.

3)
Η παράγραφος 5 του άρθρου 18 του κανονισμού 574/72 έχει την έννοια ότι ο αρμόδιος φορέας μπορεί να προβαίνει στην προβλεπόμενη εξέταση από ιατρό της εκλογής του, περιλαμβανομένων των ιατρών της χώρας στην οποία κατοικεί ο ενδιαφερόμενος, και ότι ο τελευταίος δεν υποχρεούται να επιστρέψει στο κράτος όπου εδρεύει ο αρμόδιος φορέας προκειμένου να υποβληθεί σε ιατρική εξέταση.

Galmot
Everling
Moitinho de Almeida
Δημοσιεύτηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 12 Μαρτίου 1987.
Ο γραμματέας
Ρ. Heim
Ο πρόεδρος του τρίτου τμήματος
Υ. Galmot
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.