CELEX: 61990CJ0076
Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών
Δραστηριότητες σχετικά με τη διατήρηση δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας

Με Διάταξη της 25ης Ιανουαρίου 1990, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 21 Μαρτίου 1990, το Oberlandesgericht München υπέβαλε, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 59 της Συνθήκης ΕΟΚ.
Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Manfred Säger, Patentanwalt (νομικού συμβούλου και δικηγόρου σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας) στο Μόναχο, και της εταιρίας αγγλικού δικαίου Dennemeyer & Co. Ltd, με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο ( στο εξής: Dennemeyer ).
Η Δεννεμευερ έχει εξειδικευθεί στις υπηρεσίες ανανεώσεως των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ( patent renewal service ). Η δραστηριότητα αυτή, ασκούμενη, εν προκειμένω, με βάση το Ηνωμένο Βασίλειο για τους κατόχους δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη, ιδίως στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, συνίσταται στη διασφάλιση, χάρη σε ένα σύστημα ηλεκτρονικής επεξεργασίας στοιχείων, της επιβλέψεως των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, στην προειδοποίηση των δικαιούχων των εν λόγω διπλωμάτων οσάκις τα τέλη ανανεώσεως καθίστανται ληξιπρόθεσμα και στην καταβολή των εν λόγω τελών επ' ονόματι τους οσάκις αυτοί επιστρέφουν, στην Dennemeyer, την « ειδοποίηση περί ανανεώσεως » που αυτή τους απηύθυνε και της ζητούν να προβεί στην πληρωμή των ποσών που αναφέρονται σ' αυτήν.
Στο πλαίσιο της δραστηριότητας της, η Dennemeyer δεν παρέχει συμβουλές στους πελάτες ούτε ως προς την επιλογή που πρέπει να γίνει ούτε ως προς τις συνέπειες της πληρωμής ή της μη πληρωμής. Ο πελάτης αναλαμβάνει μόνος την ευθύνη να προειδοποιήσει την εταιρία για κάθε μεταβολή της καταστάσεως του διπλώματος ευρεσιτεχνίας που μπορεί να έχει επίπτωση στην πληρωμή του τέλους ανανεώσεως. Τέλος, η Dennemeyer εισπράττει για τη δραστηριότητα της προμήθειες κατώτερες από τις αμοιβές που εν γένει εφαρμόζονται από τους Γερμανούς Patentanwälte (στο εξής: δικηγόροι ασχολούμενοι με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας ), οι οποίοι ασκούν την ίδια αυτή δραστηριότητα.
Ο Säger προσάπτει στην Dennemeyer ότι προβαίνει σε αθέμιτο ανταγωνισμό και παραβαίνει τον Rechtsberatungsgesetz ( νόμο περί της παροχής νομικών συμβουλών, στο εξής: RBerG, της 13ης Δεκεμβρίου 1935, BGBl. ΙΠ.303-12). Συγκεκριμένα, θεωρεί ότι η Dennemeyer αναλαμβάνει, κατ' επάγγελμα, νομικές υποθέσεις για λογαριασμό τρίτων χωρίς την άδεια που απαιτείται δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του εν λόγω νόμου.
Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, του RBerG, η επιμέλεια νομικών υποθέσεων για λογαριασμό τρίτων ή της εισπράξεως εκχωρηθεισών απαιτήσεων μπορεί να διασφαλίζεται κατ' επάγγελμα μόνο από πρόσωπα που διαθέτουν άδεια χορηγηθείσα από την αρμόδια αρχή. Κατά την ίδια διάταξη, η άδεια χορηγείται για ειδικούς τομείς, οι οποίοι απαριθμούνται σ' αυτήν, μπορεί δε να χορηγείται μόνο στους αιτούντες που διαθέτουν την αξιοπιστία, την καταλληλότητα και την ικανότητα που απαιτούνται για την άσκηση του επαγγέλματος [ άρθρα 6 και 8 της Verordnung zur Ausführung des Rechtsberatungsgesetzes (κανονιστική απόφαση εφαρμογής του RBerG), της 13nc Δεκεμβρίου 1935, BGBl. III. 303-12-1 ].
Καταρχήν, αυτή η άδεια δεν χορηγείται σε επιχειρήσεις που έχουν ειδικευθεί στον τομέα των υπηρεσιών ανανεώσεως των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, διότι η κατ' επάγγελμα επιμέλεια των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας για λογαριασμό τρίτων δεν συγκαταλέγεται μεταξύ των τομέων που απαριθμούνται στον νόμο. Το άρθρο 1, παράγραφος 3, του RBerG ορίζει ότι ο νόμος αυτός θεσπίστηκε υπό την επιφύλαξη της ασκήσεως των ιδίων αυτών δραστηριοτήτων εκ μέρους των συμβολαιογράφων και άλλων προσώπων που ασκούν δημόσια καθήκοντα, καθώς και εκ μέρους των δικηγόρων και των παρεχόντων συμβουλές σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Το Bundesgerichtshof διευκρίνισε σχετικά με την απόφαση του της 12ης Μαρτίου 1987 ( Ι ZR 31/85, BGH,
Neue Juristische Wochenschrift
1987, σ. 3005), στην οποία αναφέρεται η Διάταξη περί παραπομπής, ότι, δυνάμει της εφαρμοστέας γερμανικής νομοθεσίας, όλες οι δραστηριότητες που αποβλέπουν στη διατήρηση των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας, συμπεριλαμβανομένων αυτών τις οποίες αφορά η προκειμένη κύρια δίκη, επιφυλάσσονται στους παρέχοντες συμβουλές σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.
Το εθνικό δικαστήριο έκρινε ότι στο πλαίσιο της διαφοράς ανέκυπταν ζητήματα ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου. Επομένως, υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Συμβιβάζεται με το άρθρο 59 της Συνθήκης ΕΟΚ το γεγονός ότι μία εταιρία αγγλικού δικαίου, με έδρα τη Μεγάλη Βρετανία, χρειάζεται άδεια, σύμφωνα με τις διατάξεις του γερμανικού Rechtsberatungsgesetz (νόμος περί παροχής νομικών συμβουλών), σε περίπτωση που, από την έδρα της, για λογαριασμό τρίτων και για τη διατήρηση γερμανικών δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας, των οποίων οι κάτοχοι έχουν την έδρα τους στο έδαφος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, παρακολουθεί το απαιτητό των τελών των σχετικών δικαιωμάτων, ανακοινώνει στους τρίτους τις ημερομηνίες κατά τις οποίες οι σχετικές απαιτήσεις καθίστανται ληξιπρόθεσμες και πληρώνει για λογαριασμό αυτών τα τέλη στο έδαφος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, ενώ η δραστηριότητα αυτή αναμφισβήτητα επιτρέπεται να ασκείται χωρίς άδεια κατά το δίκαιο πολλών κρατών μελών; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς το νομικό πλαίσιο και οι όροι της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνον καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Από τη Διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι το Oberlandesgericht θεωρεί δεδομένη τη διεθνή δικαιοδοσία των γερμανικών δικαστηρίων καθώς και την εφαρμογή, στην προκειμένη κύρια δίκη, του γερμανικού δικαίου για τον λόγο ότι η Dennemeyer, έστω και μόνο επειδή εξοφλεί τα τέλη στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία, πρέπει να θεωρηθεί ως ασκούσα τη δραστηριότητα της στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους. Το εθνικό δικαστήριο διευκρινίζει ότι με το υποβληθέν στο Δικαστήριο ερώτημα ερωτάται αν το άρθρο 59 της Συνθήκης αντιτίθεται στην καταδίκη της εναγομένης της κύριας δίκης, δυνάμει των διατάξεων της εφαρμοστέας κανονιστικής ρυθμίσεως.
Επομένως, με το προδικαστικό ερώτημα πρέπει να νοηθεί ότι ερωτάται αν το άρθρο 59 της Συνθήκης αντιτίθεται σε εθνική κανονιστική ρύθμιση που απαγορεύει σε εταιρία έχουσα έδρα σε άλλο κράτος μέλος να παρέχει στους κατόχους διπλωματών ευρεσιτεχνίας, στο εθνικό έδαφος, υπηρεσίες επιμέλειας και ανανεώσεως των εν λόγω διπλωμάτων με την εξόφληση των προβλεπομένων τελών, για τον λόγο ότι η δραστηριότητα αυτή επιφυλάσσεται, δυνάμει της εν λόγω κανονιστικής ρυθμίσεως, μόνο στους κατόχους ειδικών επαγγελματικών προσόντων, όπως είναι αυτά του δικηγόρου που παρέχει συμβουλές σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.
Πρέπει καταρχάς να αναφερθεί ότι το άρθρο 59 της Συνθήκης δεν απαιτεί μόνο την κατάργηση κάθε δυσμενούς διακρίσεως έναντι του παρέχοντος υπηρεσίες λόγω της ιθαγένειας του, αλλά επίσης την κατάργηση κάθε περιορισμού, ακόμη και αν αυτός εφαρμόζεται αδιακρίτως στους ημεδαπούς παρέχοντες υπηρεσίες και σ' αυτούς των άλλων κρατών μελών, οσάκις αυτός μπορεί να διακόψει ή να παρεμποδίσει κατ' άλλον τρόπο τις δραστηριότητες του παρέχοντος υπηρεσίες που είναι εγκατεστημένος σε άλλο κράτος μέλος, όπου νομίμως παρέχει τις ανάλογες υπηρεσίες.
Ειδικότερα, ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να εξαρτά την πραγματοποίηση της παροχής υπηρεσιών στο έδαφος του από την τήρηση όλων των απαιτουμένων προϋποθέσεων εγκαταστάσεως και κατ' αυτόν τον τρόπο να στερεί από κάθε πρακτική αποτελεσματικότητα τις διατάξεις της Συνθήκης που προορίζονται ακριβώς για τη διασφάλιση της ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών. Αυτός ο περιορισμός είναι ακόμη λιγότερο παραδεκτός οσάκις, όπως στην προκειμένη κύρια δίκη, η υπηρεσία παρέχεται, διαφορετικά απ' ό,τι στην περίπτωση που αφορά το άρθρο 60, τελευταίο εδάφιο, της Συνθήκης, χωρίς ο παρέχων την υπηρεσία να χρειάζεται να μεταβεί στο έδαφος του κράτους μέλους όπου πραγματοποιείται η παροχή.
Πρέπει στη συνέχεια να αναγνωριστεί ότι εθνική κανονιστική ρύθμιση που εξαρτά την πραγματοποίηση ορισμένων παροχών υπηρεσιών στο εθνικό έδαφος εκ μέρους επιχειρήσεως, που είναι εγκατεστημένη σε άλλο κράτος μέλος, από τη χορήγηση διοικητικής αδείας, που προϋποθέτει τη διάθεση ορισμένων επαγγελματικών προσόντων, συνιστά περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, κατά την έννοια του άρθρου 59 της Συνθήκης. Συγκεκριμένα, επιφυλάσσοντας την παροχή υπηρεσιών σε θέματα επιμελείας των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σε ορισμένους επιχειρηματίες που έχουν ορισμένα επαγγελματικά προσόντα, η εθνική κανονιστική ρύθμιση παρεμποδίζει ταυτόχρονα μία επιχείρηση που είναι εγκατεστημένη στο εξωτερικό να παρέχει υπηρεσίες στους δικαιούχους των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στο εθνικό έδαφος και τους εν λόγω δικαιούχους να επιλέγουν ελεύθερα τον τρόπο επιμελείας των διπλωμάτων τους ευρεσιτεχνίας.
Λαμβάνοντας υπόψη την ιδιαίτερη φύση ορισμένων παροχών υπηρεσιών, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως ασυμβίβαστες προς τη Συνθήκη οι ειδικές απαιτήσεις που επιβάλλονται σε εκείνον που παρέχει υπηρεσίες και οι οποίες οφείλονται στην εφαρμογή κανόνων που διέπουν τους εν λόγω τύπους δραστηριοτήτων. Πάντως, η ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών, ως θεμελιώδης αρχή της Συνθήκης, δεν μπορεί να περιορίζεται παρά μόνο από κανονιστικές ρυθμίσεις που δικαιολογούνται από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος και εφαρμόζονται σε κάθε πρόσωπο ή επιχείρηση που ασκεί μία δραστηριότητα στο έδαφος του κράτους προορισμού, καθόσον το συμφέρον αυτό δεν προστατεύεται από τους κανόνες στους οποίους υπόκειται εκείνος που παρέχει υπηρεσίες εντός του κράτους μέλους όπου είναι εγκατεστημένος. Ειδικότερα, οι εν λόγω απαιτήσεις πρέπει να είναι αντικειμενικά αναγκαίες, προκειμένου να διασφαλίζεται η τήρηση των επαγγελματικών κανόνων και η προστασία του αποδέκτη των υπηρεσιών, δεν πρέπει δε να βαίνουν πέρα του αναγκαίου για την επίτευξη των εν λόγω σκοπών (βλ., τελευταίως, αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 1991,
C-154/89, C-180/89 και C-198/89, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1991, σ. I-659
, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή 1991, σ. I-709, και Επιτροπή κατά Ελλάδος, Συλλογή 1991, σ. I-727 ).
Καταρχάς, πρέπει να αναφερθεί σχετικά ότι μία εθνική κανονιστική ρύθμιση, όπως αυτή που παρατίθεται από το εθνικό δικαστήριο, αποβλέπει προφανώς στην προστασία των αποδεκτών των εν λόγω υπηρεσιών από τη ζημία που θα μπορούσαν να υποστούν λόγω νομικών συμβουλών που θα τους παρείχαν πρόσωπα μη έχοντα τα αναγκαία επαγγελματικά ή ηθικά προσόντα.
Πρέπει, εν συνεχεία, να αναγνωριστεί ότι το γενικό συμφέρον, που συνδέεται με την προστασία των αποδεκτών των εν λόγω υπηρεσιών από παρόμοια ζημία, δικαιολογεί τον περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Αυτή η κανονιστική ρύθμιση βαίνει πάντως πέραν αυτού που είναι αναγκαίο για τη διασφάλιση της προστασίας του εν λόγω συμφέροντος, σε περίπτωση που εξαρτά την άσκηση, κατ' επάγγελμα, μιας δραστηριότητας, όπως αυτή για την οποία πρόκειται, από την κατοχή, εκ μέρους εκείνων που παρέχουν υπηρεσίες, ενός επαγγελματικού προσόντος εντελώς ειδικού και δυσαναλόγου σε σχέση προς τις ανάγκες των αποδεκτών.
Συγκεκριμένα, όπως και ο γενικός εισαγγελέας το τόνισε στο σημείο 33 των προτάσεων του, εκείνος που παρέχει μία υπηρεσία, όπως αυτή για την οποία πρόκειται στην παρούσα υπόθεση, δεν συμβουλεύει τους πελάτες του, οι οποίοι συχνά είναι οι ίδιοι σύμβουλοι σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ή επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν ειδικευμένους εμπειρογνώμονες σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Περιορίζεται να τους προειδοποιεί, οσάκις πρέπει να καταβληθούν τέλη ανανεώσεως, προκειμένου να αποφευχθεί η λήξη ισχύος ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας, να τους ζητεί να διευκρινίζουν αν επιθυμούν να ανανεώσουν το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, καθώς και να πληρώνει τα αντίστοιχα τέλη για λογαριασμό τους αν το επιθυμούν. Τα καθήκοντα αυτά, τα οποία ασκούνται χωρίς μετακίνηση του παρέχοντος τις υπηρεσίες, έχουν κατ' ουσίαν απλό χαρακτήρα και δεν απαιτούν ειδικά επαγγελματικά προσόντα, όπως το προδίδει εξάλλου το υψηλό επίπεδο του συστήματος ηλεκτρονικής επεξεργασίας στοιχείων, το οποίο φαίνεται ότι διαθέτει η εναγομένη της κύριας δίκης στην προκειμένη περίπτωση.
Πρέπει να προστεθεί, όπως η Επιτροπή ορθώς το ανέφερε, ότι ο κίνδυνος, για έναν κάτοχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας, παραβάσεως των υποχρεώσεων της εκ μέρους μιας εταιρίας που έχει αναλάβει την επιμέλεια των γερμανικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας είναι πολύ περιορισμένος. Συγκεκριμένα, δύο μήνες μετά την ημερομηνία λήξεως της ισχύος του, η γερμανική υπηρεσία διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στέλνει επίσημη ειδοποίηση ότι η ισχύς του διπλώματος ευρεσιτεχνίας θα λήξει σε περίπτωση που δεν καταβληθεί το τέλος, αυξημένο κατά 10 ο/ο, εντός τεσσάρων μηνών μετά την αποστολή της ειδοποιήσεως ( άρθρο 17, παράγραφος 3, του Patentgesetz ).
Πρέπει, επομένως, να αναγνωριστεί ότι ούτε η φύση μιας υπηρεσίας όπως αυτή για την οποία πρόκειται ούτε οι συνέπειες μιας παραλείψεως του παρέχοντος την υπηρεσία μπορούν να δικαιολογήσουν το να πραγματοποιείται η εν λόγω παροχή υπηρεσίας μόνο από τους κατόχους ειδικού επαγγελματικού προσόντος, όπως είναι οι δικηγόροι ή οι σύμβουλοι σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Αυτός ο περιορισμός πρέπει να θεωρηθεί ως δυσανάλογος σε σχέση προς τον επιδιωκόμενο σκοπό.
Επομένως, πρέπει να δοθεί ως απάντηση ότι το άρθρο 59 της Συνθήκης αντιτίθεται σε εθνική κανονιστική ρύθμιση η οποία απαγορεύει σε εταιρία εγκατεστημένη σε άλλο κράτος μέλος να παρέχει στους κατόχους διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στο εθνικό έδαφος την υπηρεσία επιμελείας και ανανεώσεως των εν λόγω διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας με την εξόφληση των προβλεπομένων τελών, για τον λόγο ότι η δραστηριότητα αυτή επιφυλάσσεται, δυνάμει της εν λόγω κανονιστικής ρυθμίσεως, μόνο στους κατόχους ειδικών επαγγελματικών προσόντων, όπως είναι αυτά του συμβούλου σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Κυβέρνηση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με Διάταξη της 25ης Ιανουαρίου 1990 το Oberlandesgericht München, αποφαίνεται:

Το άρθρο 59 της Συνθήκης ΕΟΚ αντιτίθεται σε εθνική κανονιστική ρύθμιση η οποία απαγορεύει σε εταιρία εγκατεστημένη σε άλλο κράτος μέλος να παρέχει στους κατόχους διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στο εθνικό έδαφος την υπηρεσία επιμελείας και ανανεώσεως των εν λόγω διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας με την εξόφληση των προβλεπομένων τελών, για τον λόγο ότι η δραστηριότητα αυτή επιφυλάσσεται, δυνάμει της εν λόγω κανονιστικής ρυθμίσεως, μόνο στους κατόχους ειδικών επαγγελματικών προσόντων, όπως είναι αυτά του συμβούλου σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.

Mancini
O'Higgins
Κακούρης
Schockweiler
Kapteyn
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 25 Ιουλίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος του έκτο τμήματος
G. F. Mancini
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.