CELEX: 61989CJ0305
Κρατικές ενισχύσεις
Εισφορές κεφαλαίων
Τομέας αυτοκινήτων οχημάτων

Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 5 Οκτωβρίου 1989, η Ιταλική Δημοκρατία άσκησε, δυνάμει του άρθρου 173, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή ακυρώσεως της αποφάσεως 89/66/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 31ης Μαΐου 1989, σχετικά με ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από την Ιταλική Κυβέρνηση στην επιχείρηση Alfa Romeo (τομέας αυτοκινήτωνοχημάτων) (
ΕΕ L 394, σ. 9
).
Με το άρθρο 1 αυτής της αποφάσεως,
« οι ενισχύσεις που χορήγησε με τη μορφή εισφορών κεφαλαίου συνολικού ύψους 615,1 δισεκατομμυρίων λιρών Ιταλίας (LIT) η Ιταλική Κυβέρνηση, μέσω των δημόσιων εταιριών holding IRI και Finmeccanica στην Alfa Romeo, είναι παράνομες και, συνεπώς, ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά κατά την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1 της Συνθήκης, για τον λόγο ότι χορηγήθηκαν κατά παράβαση των κανόνων διαδικασίας του άρθρου 93, παράγραφος 3, της Συνθήκης. Επιπλέον, οι ενισχύσεις είναι επίσης ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, δεδομένου ότι δεν πληρούν τις προϋποθέσεις παρέκκλισης που προβλέπεται από το άρθρο 92, παράγραφος 3, της Συνθήκης ».
Δυνάμει του άρθρου 2, πρώτο εδάφιο, αυτής της αποφάσεως,
« η Ιταλική Κυβέρνηση καλείται να καταργήσει τις ενισχύσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1 και να ζητήσει την επιστροφή των προαναφερόμενων ενισχύσεων από τη Finmeccanica μέσα σε δύο μήνες από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης ».
Στις αιτιολογικές σκέψεις της επίδικης αποφάσεως η Επιτροπή αναφέρει ότι η Alfa Romeo, δεύτερος μεγάλος κατασκευαστής αυτοκινήτων της Ιταλίας, η οποία αποτελεί μέρος του δημοσίου holding IRI ( Istituto per la ricostruzione industriale, εφεξής: IRI), συσσώρευε συνεχώς ζημίες κατά τη διάρκεια των δεκατεσσάρων ετών που ακολούθησαν την πρώτη πετρελαϊκή κρίση του 1973/1974. Το στρατηγικό σχέδιο των δέκα ετών που υιοθετήθηκε το 1980 αποδείχθηκε αναποτελεσματικό και κατέστη αναγκαίο να αναθεωρηθεί στα τέλη 1983/αρχές 1984, πράγμα που δεν εμπόδισε τη μεγάλη επιδείνωση των χρηματοοικονομικών αποτελεσμάτων της Alfa Romeo το 1984/1985. Ένα νέο τριετές επενδυτικό σχέδιο, που αποφασίστηκε το 1984/1985, δεν μπόρεσε να επιλύσει τα σημαντικότατα διαρθρωτικά προβλήματα της εταιρίας που συνίσταντο σε υπερβάλλουσα ικανότητα παραγωγής, καθώς και στο υψηλό κόστος παραγωγής και τα αυξημένα γενικά έξοδα.
Κατόπιν αιτήσεως παροχής πληροφοριών της Επιτροπής, η Ιταλική Κυβέρνηση επιβεβαίωσε, τον Νοέμβριο του 1986, ότι το 1985 είχε καταβληθεί στην Alfa Romeo από τη Finmeccanica και το IRI ποσό ύψους 206,2 δισεκατομμυρίων LIT, προκειμένου να καλυφθούν οι ζημίες που προκλήθηκαν κατά το 1984 και κατά το πρώτο εξάμηνο του 1985. Τα χρήματα προέρχονταν από επιχορηγήσεις του προϋπολογισμού που είχαν δοθεί στους οργανισμούς διαχειρίσεως των συμμετοχών του δημοσίου, μεταξύ άλλων στο IRI, δυνάμει του νόμου 887/84, περί χρηματοδοτήσεων για το 1985, της 22ας Δεκεμβρίου 1984 (GURI 1984, αριθ. 356, Suppl. ord.), και των οποίων η κατανομή ρυθμίστηκε με απόφαση του Comitato Interministeriale per la Programmazione Economica ( εφεξής: CIPE ), της 3ης Απριλίου 1985 ( GURI 1985, αριθ. 163 ).
Στις 29 Ιουλίου 1987, η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης. Στη διάρκεια της διαδικασίας αυτής διαπίστωσε ότι κατά το 1986 χορηγήθηκε στην Alfa Romeo από τη Finmeccanica πρόσθετη εισφορά κεφαλαίων ύψους 408,9 δισεκατομμυρίων LIT. Τα χρήματα προέρχονταν από ομολογιακά δάνεια που είχαν συναφθεί από το IRI βάσει του νομοθετικού διατάγματος 547/85, της 19ης Οκτωβρίου 1985 (GURI 1985, αριθ. 248), που κυρώθηκε με τον νόμο 749, της 20ης Δεκεμβρίου 1985 (GURI 1985, αριθ. 299), με τον οποίο εξουσιοδοτήθηκαν οι δημόσιοι οργανισμοί, μεταξύ των οποίων το IRI, να εκδώσουν ομολογίες, οι τόκοι των οποίων βάρυναν το δημόσιο και των οποίων το προϊόν αποτέλεσε αντικείμενο κατανομής εκ μέρους του CIPE στις 28 Νοεμβρίου 1985 (GURI 1986, αριθ. 6), καθώς και βάσει του νόμου 41/86, περί χρηματοδοτήσεων για το 1986, της 28ης Φεβρουαρίου 1986 ( GURI 1986, αριθ. 49, Suppl. ord. αριθ. 1 ).
Στις 10 Μαΐου 1988, η Επιτροπή επεξέτεινε τη διαδικασία που είχε κινήσει το 1987 στις ενισχύσεις που καταβλήθηκαν υπό τη μορφή της δεύτερης αυτής εισφοράς κεφαλαίων.
Τον Νοέμβριο του 1986, οι διαπραγματεύσεις που είχαν αρχίσει' από την αρχή του έτους για τη μεταβίβαση των δραστηριοτήτων του ομίλου Alfa Romeo, στον τομέα του αυτοκινήτου, σε άλλον κατασκευαστή αυτοκινήτων κατέληξαν σε συμφωνία πωλήσεως μεταξύ της Finmeccanica και της FIAT με την οποία όλα τα στοιχεία του ενεργητικού της Alfa Romeo μεταβιβάστηκαν στη FIAT συνολικής αξίας 1024,6 δισεκατομμυρίων LIT. Μέσω της νέας εταιρίας Alfa-Lancia, της οποίας είναι κύριος, η FIAT ανέλαβε το παθητικό της παλαιάς επιχειρήσεως Alfa Romeo μέχρι του ποσού των 700 δισεκατομμυρίων LIT. Το υπόλοιπο του ενεργητικού και του παθητικού, που δεν ανελήφθη από τη FIAT μεταβιβάστηκε στη Finmeccanica.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση εκτίθενται διεξοδικώς τα περιστατικά της διαφοράς, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Η Ιταλική Δημοκρατία προβάλλει, κυρίως, ορισμένους λόγους ακυρώσεως που αντλούνται από το ότι δεν υφίσταται κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Επικουρικώς, η Ιταλική Δημοκρατία προβάλλει ορισμένους λόγους που αντλούνται από τη φερόμενη ως παράνομη συμπεριφορά της Επιτροπής και από το αν συμβιβάζονται οι ενισχύσεις με την κοινή αγορά. Τέλος, η Ιταλική Δημοκρατία προβάλλει αντιρρήσεις ως προς το ότι επιβλήθηκε στη Finmeccanica υποχρέωση επιστροφής των ενισχύσεων.
Επί των λόγων που αντλούνται από το ότν δεν υφίσταται κρατική ενίσχυση θίγουσα τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης
Η Ιταλική Δημοκρατία επικαλείται συναφώς τρεις λόγους που αντλούνται^ από την έλλειψη δημοσίου χαρακτήρα των εισφορών κεφαλαίου, από την ύπαρξη συνήθους συμπεριφοράς ενός ιδιώτη επενδυτή και από την έλλειψη επηρεασμού του ενδοκοινοτικού ανταγωνισμού.
Η Ιταλική Δημοκρατία προβάλλει καταρχάς ότι η Επιτροπή κακώς θεωρεί ότι οι επίμαχες εισφορές κεφαλαίου συνιστούν κρατικές ενισχύσεις, ενώ στηρίζονται σε αυτοτελείς οικονομικής φύσεως αποφάσεις του IRI ή της Finmeccanica. Ειδικότερα, η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι οι χρηματικές επιχορηγήσεις του κράτους προς το IRI, που αποφασίστηκαν μέσω της νομοθετικής οδού, διατέθηκαν για την πραγματοποίηση των εισφορών κεφαλαίου.
Επί του σημείου αυτού πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία ( βλ. ιδίως την απόφαση της 2ας Φεβρουαρίου 1988,
67/85, 68/85 και 70/85, Van der Kooy, Συλλογή 1988, σ. 219, σκέψη 35
), δεν συντρέχει λόγος να γίνεται διάκριση μεταξύ της περιπτώσεως κατά την οποία η ενίσχυση χορηγείται απευθείας από το κράτος και της περιπτώσεως κατά την οποία η ενίσχυση χορηγείται από δημοσίους ή ιδιωτικούς οργανισμούς που το κράτος ιδρύει ή ορίζει ως υπευθύνους για τη διαχείριση της ενισχύσεως. Εν προκειμένω, από αρκετά στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι οι εισφορές κεφαλαίου υπήρξαν το αποτέλεσμα ενεργειών του Ιταλικού Κράτους.
Ως προς το ζήτημα αυτό,πρέπει να υπογραμμισθεί ότι, κατά το νομοθετικό διάταγμα 51, της 12ης Φεβρουαρίου 1948, περί αναμορφώσεως του IRI (GURI, 1948, αριθ. 44), που κυρώθηκε με τον νόμο 561, της 17ης Απριλίου 1956, (GURI, 1956, αριθ. 156), το Ιταλικό Κράτος επιχορήγησε το IRI με ορισμένο ποσό και ότι, εξάλλου, το IRI ελέγχει το κεφάλαιο της Finmeccanica. Επιπλέον, η Ιταλική Κυβέρνηση ορίζει τα μέλη του διοικητικού οργάνου του IRI, το οποίο στη συνέχεια ορίζει τα μέλη του διοικητικού οργάνου της Finmeccanica. Τέλος, πρέπει να τονιστεί ότι το IRI, καίτοι οφείλει να ενεργεί βάσει οικονομικών κριτηρίων, δεν διαθέτει πλήρη αυτονομία, δεδομένου ότι οφείλει να λαμβάνει υπόψη τις οδηγίες που προέρχονται από το CIPE. Τα στοιχεία αυτά, θεωρούμενα συνολικώς, αποδεικνύουν ότι το IRI και η Finmeccanica ενεργούν κατ' ουσίαν υπό τον έλεγχο του Ιταλικού Κράτους.
Ακόμη και αν οι οικονομικές επιχορηγήσεις που καταβλήθηκαν στο IRI και τη Finmeccanica δεν διατέθηκαν ειδικά για τις εν λόγω εισφορές κεφαλαίου, δεν μπορεί να υπάρξει αμφιβολία ότι οι επίμαχες εισφορές πραγματοποιήθηκαν μέσω κρατικών πόρων προς τον σκοπό οικονομικών παρεμβάσεων.
Οι διαπιστώσεις αυτές αρκούν για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι οι επίμαχες εισφορές κεφαλαίου είναι αποτέλεσμα ενεργειών του Ιταλικού Κράτους και, επομένως, είναι δυνατόν να εμπίπτουν στην έννοια των κρατικών ενισχύσεων κατά το άρθρο 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης.
Στη συνέχεια, η Ιταλική Δημοκρατία προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν ανέφερε τους λόγους για τους οποίους οι επίμαχες εισφορές κεφαλαίου θα ήταν απαράδεκτες για έναν ιδιώτη επενδυτή ενόψει των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών του συγκεκριμένου τομέα και των εν λόγω επενδύσεων. Σ' ένα σύστημα μικτής οικονομίας, οι επιχορηγήσεις από το κράτος σε οργανισμούς που διαχειρίζονται τον δημόσιο τομέα αποτελούν, βεβαίως, επιλογή οικονομικής πολιτικής, αλλά οι παρεμβάσεις των οργανισμών, όπως το IRI, ή εταιριών, όπως η Finmeccanica, πραγματοποιούνται με βάση τα κριτήρια της μακροπρόθεσμης αποδοτικότητας, λαμβανομένων υπόψη των ιδιομορφιών του τομέα. Χαρακτηρίζοντας τις εισφορές κεφαλαίου ως κρατικές ενισχύσεις λόγω του ότι τα χρήματα προέρχονται από δημόσιες επιχορηγήσεις, η Επιτροπή παρέβη το άρθρο 222 της Συνθήκης ΕΟΚ.
Πρέπει να υπομνησθεί συναφώς ότι, κατά πάγια νομολογία, η επέμβαση των δημοσίων αρχών στο κεφάλαιο μιας επιχειρήσεως, υπό οποιαδήποτε μορφή και αν γίνεται αυτό, μπορεί να συνιστά κρατική ενίσχυση, όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις που αναφέρονται στο άρθρο 92 της Συνθήκης.
Προκειμένου να καθορισθεί αν τέτοια μέτρα έχουν τον χαρακτήρα κρατικών ενισχύσεων πρέπει να κριθεί αν, υπό παρόμοιες περιστάσεις, ένας ιδιώτης επιχειρηματίας μεγέθους συγκρισίμου προς το μέγεθος των οργανισμών που διαχειρίζονται τον δημόσιο τομέα θα μπορούσε να αχθεί στην απόφαση να προβεί σε τόσο σημαντικές εισφορές κεφαλαίου.
Εν προκειμένω πρέπει να διευκρινισθεί ότι, καίτοι η συμπεριφορά του ιδιώτη επενδυτή, προς τον οποίο πρέπει να συγκριθεί η παρέμβαση του δημοσίου επενδυτή που επιδιώκει στόχους οικονομικής πολιτικής, δεν αντιστοιχεί κατ' ανάγκη προς τη συμπεριφορά του κοινού επενδυτή που τοποθετεί κεφάλαια χάριν αποδοτικότητας υπό κατά το μάλλον ή ήττον βραχυπρόθεσμη προοπτική, οφείλει, τουλάχιστον, να ακολουθεί τη συμπεριφορά μιας ιδιωτικής εταιρίας holding ή ενός ιδιωτικού ομίλου επιχειρήσεων που επιδιώκουν μία διαρθρωτική πολιτική, γενική ή κλαδική, με γνώμονα προοπτικές μακροπρόθεσμης αποδοτικότητας.
Εν προκειμένω, από τη δικογραφία προκύπτει ότι η επιχείρηση Alfa Romeo σημείωνε συνεχώς από της πρώτης πετρελαϊκής κρίσεως των ετών 1973 και 1974, ζημίες εκμεταλλεύσεως που έφθασαν κατά τη διάρκεια των ετών 1979 έως 1986 στο συνολικό ποσό των 1484,5 δισεκατομμυρίων LIT, λόγω ιδίως της πλεονάζουσας ικανότητας παραγωγής και του υπερβολικά υψηλού κόστους παραγωγής. Ενόψει της επιδεινώσεως των οικονομικών αποτελεσμάτων της Alfa Romeo το 1984 και το 1985, που συνίστατο στην ταχεία αύξηση των ζημιών, κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, στην επιδείνωση του καθαρού χρέους και του ακαθαρίστου αρνητικού περιθωρίου χρηματοδοτήσεως, η Επιτροπή βασίμως θεώρησε ότι ένας ιδιώτης επενδυτής, ακόμη και της μορφής ενός ομίλου που δεν δρα σε ευρύ οικονομικό πλαίσιο, δεν θα μπορούσε, υπό τις κανονικές συνθήκες της οικονομίας της αγοράς, να προσδοκά, έστω και επί πλέον μακροπροθέσμου βάσεως, ικανοποιητική αποδοτικότητα των επενδυμένων κεφαλαίων που έφθασαν το 1986 το συνολικό ποσό των 1387,5 δισεκατομμυρίων LIT.
Η Ιταλική Δημοκρατία δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι οι εισφορές κεφαλαίου συνδέονταν με την πραγματοποίηση ενός σχεδίου αναδιαρθρώσεως της επιχειρήσεως, δεδομένου ότι το δεκαετές επενδυτικό πρόγραμμα που υιοθετήθηκε το 1980 αποδείχθηκε, παρά την αναθεώρηση του το 1983/1984, ακατάλληλο για την ανόρθωση της οικονομικής καταστάσεως της Alfa Romeo στο χρονικό σημείο κατά το οποίο πραγματοποιήθηκαν οι επίμαχες εισφορές κεφαλαίου. Ελλείψει ενός πραγματικού σχεδίου αναδιαρθρώσεως προβλέποντος ιδίως μείωση της υπερβάλλουσας ικανότητας παραγωγής που υφίσταται σε ολόκληρο τον τομέα του αυτοκινήτου, βελτίωση της παραγωγικότητας της υφισταμένης ικανότητας και σημαντική μείωση του κόστους παραγωγής, η Επιτροπή μπορούσε θεμιτώς να θεωρήσει ότι οι επίμαχες εισφορές κεφαλαίου προορίζονταν αποκλειστικά και μόνο για την εξάλειψη των χρεών της λήπτριας εταιρίας με σκοπό την εξασφάλιση της επιβιώσεως της.
Υπό τις περιστάσεις αυτές, ορθώς η Επιτροπή θεώρησε ότι ένας ιδιώτης επενδυτής, ακόμη και αν επιδίωκε μια γενική μακροπρόθεσμη πολιτική, χωρίς να επιζητεί άμεση αποδοτικότητα, δεν θα είχε συναινέσει, υπό κανονικές συνθήκες της οικονομίας της αγοράς, να προβεί στις εισφορές κεφαλαίου που διενήργησε η Finmeccanica και, επομένως, κατέληξε στο να τις χαρακτηρίσει ως κρατική ενίσχυση.
Θεωρώντας ως ενισχύσεις ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά τις εισφορές κεφαλαίου στην Alfa Romeo, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν από το Ιταλικό Κράτος μέσω του δημοσίου οργανισμού IRI και της εταιρίας Finmeccanica, η Επιτροπή δεν παρέβη ούτε το άρθρο 222 της Συνθήκης, δυνάμει του οποίου η Συνθήκη αυτή δεν προδικάζει με κανένα τρόπο το καθεστώς της ιδιοκτησίας στα κράτη μέλη. Πράγματι, χαρακτηρίζοντας, υπό τις συνθήκες αυτές, ως ενίσχυση ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά τις εισφορές κεφαλαίου που πραγματοποίησε ένας δημόσιος οργανισμός, η Επιτροπή άφησε άθικτο το καθεστώς της δημοσίας ιδιοκτησίας και απλώς αντιμετώπισε με πανομοιότυπο τρόπο τον δημόσιο ιδιοκτήτη και τον ιδιώτη ιδιοκτήτη μιας επιχειρήσεως.
Τέλος, η Ιταλική Δημοκρατία προβάλλει ότι οι εισφορές κεφαλαίου που πραγματοποιήθηκαν δεν έθιξαν τον ενδοκοινοτικό ανταγωνισμό. Πράγματι, το μερίδιο της Alfa Romeo στην ευρωπαϊκή αγορά είναι πολύ μικρό και οι επίμαχες παρεμβάσεις δεν προξένησαν καμία μείωση του μεριδίου αγοράς που κατέχουν οι ανταγωνίστριες επιχειρήσεις.
Πρέπει συναφώς να γίνει δεκτό ότι, όταν μία επιχείρηση δρα σε κάποιο τομέα που χαρακτηρίζεται από πλεονάζουσα ικανότητα παραγωγής, όπου υπάρχει πραγματικός ανταγωνισμός από παραγωγούς διαφόρων κρατών μελών, κάθε ενίσχυση που λαμβάνει από το δημόσιο είναι δυνατό να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών και να θίξει τον ανταγωνισμό, στο μέτρο που η διατήρηση της στην αγορά εμποδίζει τους ανταγωνιστές να αυξήσουν το μερίδιο τους στην αγορά και μειώνει τις δυνατότητες τους να αυξήσουν τις εξαγωγές τους. Αρκεί να τονιστεί εν προκειμένω ότι το 1986 μόνο στην ιταλική αγορά το μερίδιο της Alfa Romeo ήταν 14,6 %.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι επίμαχες εισφορές κεφαλαίου ήταν δυνατό να επηρεάσουν τον ενδοκοινοτικό ανταγωνισμό.
Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθούν οι λόγοι που κυρίως προβάλλε^ η Ιταλική Δημοκρατία και αντλούνται από το ότι δεν υφίσταται κρατική ενίσχυση θίγουσα τον ανταγωνισμό, κατά την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης.
Επί των λόγων που αντλούνται από τον παράνομο χαρακτήρα της συμπεριφοράς της Επιτροπής
Ως προς την προβαλλόμενη ως παράνομη συμπεριφορά της Επιτροπής, η Ιταλική Δημοκρατία ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή παρέλειψε να προβεί σε ενέργειες επί μακρά χρονική περίοδο, ότι παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως και δεν αιτιολόγησε την επίδικη απόφαση.
Όσον αφορά την αιτίαση που στρέφεται κατά της Επιτροπής, ότι δεν κίνησε τη διαδι^ κασία βάσει του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης παρά μόνο τον Ιούλιο του 1987, ενώ ο νόμος περί χρηματοδοτήσεων που προέβλεπε επιχορηγήσεις από τον προϋπολογισμό υπέρ του IRI θεσπίστηκε το 1984, πρέπει να γίνει δεκτό, όπως υπογράμμισε ορθώς η Επιτροπή κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ότι οι καθυστερήσεις αυτές οφείλονταν στη στάση της Ιταλικής Δημοκρατίας, η οποία δεν γνωστοποίησε το^ σχέδιο των κρατικών ενισχύσεων και δεν συνεργάστηκε ενεργώς κατά τη διοικητική διαδικασία έρευνας. Η αιτίαση αυτή δεν μπορεί επομένως να γίνει δεκτή.
Το ίδιο ισχύει και ως προς την αιτίαση που αντλείται από την αντίφαση μεταξύ της στάσεως που υιοθέτησε η Επιτροπή στην παρούσα υπόθεση και αυτής που είχε υιοθετήσει σε σχέση με παρόμοια μέτρα στον τομέα της ΕΚΑΧ. Πράγματι, όπως παρατηρεί η Επιτροπή, η επιχειρηματολογία που στηρίζεται στη Συνθήκη ΕΚΑΧ είναι αλυσιτελής ως προς την εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της Συνθήκης ΕΟΚ. Εν πάση περιπτώσει, η Ιταλική Δημοκρατία δεν επικαλέστηκε τους ειδικούς διαδικαστικούς κανόνες που διέπουν τις ενισχύσεις υπέρ των ανθρακοφόρων λεκανών μετατροπής ΕΚΑΧ.
Ως προς την αιτίαση ότι η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, χαρακτηρίζοντας ως μη νόμιμες τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στην Alfa Romeo, ενώ θεώρησε ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά ενισχύσεις που χορηγήθηκαν σε άλλους ευρωπαίους κατασκευαστές αυτοκινήτων, από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι στις περιπτώσεις που επικαλείται η Ιταλική Δημοκρατία η Επιτροπή έλαβε υπόψη την ύπαρξη προγραμμάτων αναδιαρθρώσεως που περιείχαν σημαντικές μειώσεις της ικανότητας παραγωγής, αντίστοιχες προς το ύψος των ενισχύσεων. Ελλείψει ενός τέτοιου σχεδίου αναδιαρθρώσεως της Alfa Romeo, που να εγγυάτο τη συνέχιση των δραστηριοτήτων της επιχειρήσεως υπό κανονικές συνθήκες ανταγωνισμού, η Επιτροπή, εξετάζοντας από οικονομική άποψη αν συμβιβάζονται οι ενισχύσεις με την κοινή αγορά, δεν παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως.
Ομοίως, ο λόγος που συνίσταται στην έλλειψη αιτιολογίας της προσβαλλομένης αποφάσεως πρέπει να απορριφθεί, δεδομένου ότι στις αιτιολογικές σκέψεις της αποφάσεως αυτής εκτίθενται λεπτομερώς οι λόγοι που ώθησαν την Επιτροπή να καταλήξει στην απόφαση ότι οι επίμαχες εισφορές κεφαλαίου αποτελούσαν ενισχύσεις ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά.
Επί των λόγων που αντλούνται από το ότι οι ενισχύσεις συμβιβάζονται με την κοινή αγορά
Η
Ιταλική Δημοκρατία προβάλλει, εξάλλου, ότι οι επίμαχες ενισχύσεις συμβιβάζονται με την κοινή αγορά, καθόσον συνδέονται με ένα σχέδιο αναδιαρθρώσεως και καθόσον ανταποκρίνονται στα κριτήρια του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχεία α και γ, της Συνθήκης.
Ως προς την αιτίαση που στρέφεται κατά της Επιτροπής, ότι δεν θεώρησε τις εισφορές κεφαλαίου ως παράπλευρες ενισχύσεις χάριν της αναδιαρθρώσεως και της πωλήσεως της Alfa Romeo, πρέπει να τονιστεί, όπως ορθώς θεωρεί η Επιτροπή, ότι οι επίμαχες εισφορές κεφαλαίου αποτελούν ενισχύσεις διασώσεως που δεν ανταποκρίνονται στις προϋποθέσεις που περιέχονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη, της 24ης Ιανουαρίου 1979, για τον λόγο ιδίως ότι οι εισφορές αυτές δεν συνδέονταν με πρόγραμμα αναδιαρθρώσεως. Όσον αφορά το επιχείρημα που αντλείται από την ύπαρξη σχέσεως μεταξύ των εισφορών κεφαλαίου και της μεταγενέστερης αναλήψεως καθώς και της αναδιαρθρώσεως της Alfa Romeo από τη FIAT, αρκεί να υπογραμμισθεί ότι το επιχείρημα αυτό είναι αβάσιμο, δεδομένου ότι οι εισφορές κεφαλαίου πραγματοποιήθηκαν εκτός οποιουδήποτε σχεδίου αναλήψεως ή αναδιαρθρώσεως.
Η Ιταλική Δημοκρατία προβάλλει ακόμη ότι οι επίμαχες ενισχύσεις εμπίπτουν στο στοιχείο α της παραγράφου 3 του άρθρου 92, καθόσον προορίζονται για την προώθηση της οικονομικής αναπτύξεως περιοχών στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση, εν προκειμένω το Mezzogiorno, ή στο στοιχείο γ αυτής της παραγράφου, καθόσον προορίζονται για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών. Ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί, δεδομένου ότι, όπως ορθώς τονίζει η Επιτροπή στην επίδικη απόφαση, οι θεωρηθείσες ως μη νόμιμες εισφορές κεφαλαίου αποτελούσαν ενισχύσεις διασώσεως οι οποίες, ελλείψει πραγματικού σχεδίου αναδιαρθρώσεως, δεν μπορούσαν να καταστήσουν δυνατή την επίτευξη του στόχου μιας διαρκούς αναπτύξεως των περιοχών στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση ή ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή ορισμένων οικονομικών περιοχών.
Υπό τις περιστάσεις αυτές πρέπει να απορριφθούν ομοίως και οι επικουρικοί λόγοι της Ιταλικής Δημοκρατίας οι οποίοι αντλούνται από τον παράνομο χαρακτήρα της συμπεριφοράς της Επιτροπής και από το ότι οι ενισχύσεις συμβιβάζονται με την κοινή αγορά.
Επί της επιστροφής των επίμαχων ενισχύσεων
Η Ιταλική Δημοκρατία εκθέτει ότι το άρθρο 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης δεν επιβάλλει την επιστροφή της ενισχύσεως, αλλά επιτρέπει το πολύ στην Επιτροπή να επιβάλει αυτή την κύρωση, υπό την προϋπόθεση ότι θα την αιτιολογήσει και θα αποδείξει ότι είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της καταστάσεως στην αγορά. Όμως, εν προκειμένω, η υποχρέωση επιστροφής της επίμαχης ενισχύσεως που επιβλήθηκε στη Finmeccanica δεν είναι αιτιολογημένη και ούτε είναι δυνατό να αποκαταστήσει την ισορροπία της αγοράς.
Ως προς την αιτίαση που συνίσταται στην έλλειψη αιτιολογίας, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η αιτίαση αυτή είναι αβάσιμη. Πράγματι, στο σημείο XI των αιτιολογικών σκέψεων της προσβαλλομένης αποφάσεως η Επιτροπή εκθέτει λεπτομερώς τους λόγους που την ώθησαν να απαιτήσει την επιστροφή της ενισχύσεως από την εταιρία Finmeccanica υπό την ιδιότητα της ως εταιρίας που ευθύνεται για τα χρέη της Alfa Romeo, που υπερέβαιναν το παθητικό που ανέλαβε η FIAT, και ως λήπτη του προϊόντος της πωλήσεως των στοιχείων του ενεργητικού της.
Όσον αφορά το επιχείρημα της Ιταλικής Δημοκρατίας ότι η υποχρέωση επιστροφής της ενισχύσεως δεν μπορεί να επιβληθεί στη Finmeccanica, η οποία είχε μεταβιβάσει την εν λόγω επιχείρηση σε επιχειρηματία του ιδιωτικού τομέα, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η Finmeccanica, ως holding του οποίου μέρος αποτελούσε η εταιρία Alfa Romeo κατά τον χρόνο των υπό κρίση περιστατικών, πρέπει να θεωρηθεί ως ο λήπτης των επίμαχων ενισχύσεων. Επομένως, υποχρεούται για τον λόγο αυτό να επιστρέψει τις ενισχύσεις.
Ως προς το επιχείρημα ότι η ανάκτηση της ενισχύσεως δεν θα καθιστούσε δυνατή την αποκατάσταση της ισορροπίας της αγοράς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ( βλ., τελευταία, την απόφαση της 21ης Μαρτίου 1990,
C-142/87, Βέλγιο κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. I-959, σκέψη 66
), η κατάργηση μιας παράνομης ενισχύσεως μέσω της ανακτήσεως της αποτελεί τη λογική συνέπεια της διαπιστώσεως του παρανόμου χαρακτήρα της.
Από τις προηγούμενες σκέψεις συνάγεται ότι ο λόγος που αντλείται από τον παράνομο χαρακτήρα της υποχρεώσεως επιστροφής των επίμαχων ενισχύσεων που επιβλήθηκε στην Finmeccanica πρέπει επίσης να απορριφθεί.
Δεδομένου ότι δεν κατέστη δυνατό να γίνει δεκτός κανένας από τους λόγους που προέβαλε η Ιταλική Δημοκρατία, η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί στο σύνολο της.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Δεδομένου ότι η Ιταλική Δημοκρατία ηττήθηκε, πρέπει να αποφασίζει:

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει

1)
Απορρίπτει την προσφυγή.

2)
Καταδικάζει την Ιταλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.

Due
Mancini
O'Higgins
Moitinho de Almeida
Rodríquez Iglesias
Slynn
Κακούρης
Joliét
Schockweiler
Grévisse
Zuleeg
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 21 Μαρτίου 1991.
Ο Γραμματέας
J. G. Giraud
Ο Πρόεδρος
Ο. Due
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.