CELEX: 62005CJ0396
Κοινωνική ασφάλιση
Κανονισμός (ΕΟΚ) 1408/71
Παραρτήματα III και VI
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων
Άρθρα 18 ΕΚ, 39 ΕΚ και 42 ΕΚ
Παροχές γήρατος
Περίοδοι καταβολής εισφορών που συμπληρώθηκαν εκτός της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας
Μη εξαγωγιμότητα

της 7ης Φεβρουαρίου 2002, C‑28/00, Kauer, Συλλογή 2002, σ. I‑1343, σκέψεις 22 και 46).
56     Δεν αμφισβητείται, περαιτέρω, ότι οι D. Habelt και M. Möser, οι οποίες είναι εργαζόμενες που έχουν συνταξιοδοτηθεί και υπάγονται
στο γερμανικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, εμπίπτουν στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1408/71, όπως καθορίζεται
με το άρθρο 2, παράγραφος 1, αυτού, σύμφωνα με το οποίο ο κανονισμός αυτός ισχύει, μεταξύ άλλων, «για μισθωτούς ή μη μισθωτούς
που υπάγονται ή υπήχθησαν στη νομοθεσία ενός ή περισσοτέρων από τα κράτη μέλη και είναι υπήκοοι ενός από τα κράτη μέλη».
57     Ειδικότερα, σύμφωνα με τη νομολογία του δικαστηρίου, οι δικαιούχοι συντάξεως βάσει της νομοθεσίας ενός ή περισσοτέρων κρατών
μελών, έστω και αν δεν ασκούν επαγγελματική δραστηριότητα, εμπίπτουν, λόγω της υπαγωγής τους σε σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως,
στις διατάξεις του κανονισμού 1408/71 περί των εργαζομένων (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 5ης Μαρτίου 1998, C‑194/96, Kulzer,
Συλλογή 1998, σ. I‑895, σκέψη 24).
58     Η Rentenversicherung και η Γερμανική Κυβέρνηση αμφισβητούν ωστόσο το ότι οι επίδικες παροχές εμπίπτουν στο καθ’ ύλην πεδίο
εφαρμογής του κανονισμού 1408/71. Υποστηρίζουν ότι οι εν λόγω παροχές συνδέονται «[με] τα συστήματα παροχών υπέρ θυμάτων του
πολέμου ή των συνεπειών του» τα οποία εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος
4, αυτού. Παραπέμπουν, συναφώς, στις αποφάσεις του Δικαστηρίου της 31ης Μαρτίου 1977, 79/76, Fossi (Συλλογή τόμος 1977, σ. 189),
και της 22ας Φεβρουαρίου 1979, 144/78, Tinelli (Συλλογή τόμος 1979/Ι, σ. 401), που επιβεβαίωσαν το κύρος της εξαιρέσεως παροχών
όπως οι επίδικες στις κύριες δίκες από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1408/71.
59     Κατά τη Rentenversicherung και τη Γερμανική Κυβέρνηση, με τις αποφάσεις αυτές, οι οποίες αφορούσαν συντάξεις από ατυχήματα
και παροχές αναπηρίας σε σχέση με περιόδους καταβολής εισφορών που είχαν συμπληρωθεί πριν από το 1945 επί τμημάτων του εδάφους
επί του οποίου ίσχυαν οι νόμοι του γερμανικού Reich περί κοινωνικής ασφαλίσεως, τα οποία ευρίσκονταν όμως εκτός της Ομοσπονδιακής
Δημοκρατίας της Γερμανίας, το Δικαστήριο έκρινε ότι οι συντάξεις αυτές δεν έπρεπε να θεωρούνται ως εμπίπτουσες στην κοινωνική
ασφάλιση. Προς τούτο, έλαβε υπόψη του ότι οι αρμόδιοι ασφαλιστικοί φορείς στους οποίους υπάγονταν τα πρόσωπα τα οποία αφορούσε
η επίμαχη νομοθεσία δεν υφίσταντο πλέον ή ευρίσκονταν εκτός της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, ότι η γερμανική νομοθεσία
περί της οποίας επρόκειτο είχε ως σκοπό να απαμβλύνει ορισμένες καταστάσεις που δημιουργήθηκαν συνεπεία γεγονότων που συνδέονταν
με το εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, και τέλος ότι η καταβολή των επίδικων παροχών στους ημεδαπούς
γινόταν κατά διακριτική ευχέρεια εφόσον αυτοί κατοικούσαν στην αλλοδαπή.
60     Πάντα σύμφωνα με την Rentenversicherung και τη Γερμανική Κυβέρνηση, οι εκτιμήσεις αυτές εξακολουθούν να ισχύουν και σήμερα.
Οι οργανισμοί κοινωνικής ασφαλίσεως της εποχής εκείνης, μεταξύ των οποίων η RfA, διαλύθηκαν κατόπιν εδαφικών μεταβολών και
μετακινήσεων πληθυσμών κατά τη διάρκεια και μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και τα αναλογούντα στις περιόδους
αυτές δικαιώματα δεν μπορούν πλέον να ασκηθούν στο πλαίσιο των οργανισμών αυτών. Οι σχετικές διατάξεις του SGB VI, ιδίως τα
άρθρα 271 και 272, αυτού συνιστούν ειδική νομοθεσία αφορώσα τις συνέπειες του εν λόγω πολέμου. Οι απορρέουσες από τις περιόδους
αυτές παροχές συντάξεως είναι παροχές στις οποίες η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας προβαίνει λόγω της ιστορικής ευθύνης
της· πράττοντας τούτο, το κράτος μέλος αυτό προσέδιδε πάντοτε προσοχή στο να διαμένουν οι ενδιαφερόμενοι συνήθως στη Γερμανία
και να διατηρούν την κατοικία τους στη Γερμανία κατά τον χρόνο συνταξιοδοτήσεως.
61     Η επιχειρηματολογία αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
62     Σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχεία γ΄ και δ΄, του κανονισμού 1408/71, αυτός ισχύει για όλες τις νομοθεσίες που
αφορούν τους κλάδους κοινωνικής ασφαλίσεως σε σχέση με τις παροχές γήρατος και επιζώντων, ως παροχές κοινωνικής ασφαλίσεως.
63     Μια παροχή μπορεί να θεωρηθεί ως παροχή κοινωνικής ασφαλίσεως εφόσον χορηγείται στους δικαιούχους χωρίς να γίνεται καμία εξατομικευμένη
και κατά διακριτική ευχέρεια στάθμιση των ατομικών αναγκών, βάσει νομοθετικώς καθοριζομένης καταστάσεως, και εφόσον αφορά
κάποιον από τους ρητώς απαριθμούμενους στο άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 κινδύνους (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση
της 21ης Φεβρουαρίου 2006, C‑286/03, Hosse, Συλλογή 2006, σ. I‑1771, σκέψη 37).
64     Σύμφωνα με πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ο σκοπός των άρθρων 39 και 42 ΕΚ δεν θα επιτυγχανόταν αν οι εργαζόμενοι αναγκάζονταν,
λόγω της ασκήσεως του δικαιώματός τους της ελεύθερης κυκλοφορίας, να απολέσουν πλεονεκτήματα στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως
που τους διασφαλίζει η νομοθεσία κράτους μέλους, ιδίως εφόσον τα πλεονεκτήματα αυτά αποτελούν την αντιπαροχή εισφορών που
έχουν καταβάλει (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 8ης Μαρτίου 2001, C‑215/99, Jauch, Συλλογή 2001, σ. I-1901, σκέψη 20).
65     Στον κοινοτικό νομοθέτη επιτρέπεται ασφαλώς να θεσπίσει, στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 42 ΕΚ, διατάξεις περί εξαιρέσεως
κάποιων συγκεκριμένων παροχών από το πεδίο ισχύος των μέτρων αυτών εφαρμογής. Τέτοιες διατάξεις, όπως αυτές που προβλέπει
το άρθρο 4, παράγραφος 4, του κανονισμού 1408/71, πρέπει όμως να ερμηνεύονται στενά (βλ., μεταξύ άλλων, προπαρατεθείσα απόφαση
Hosse, σκέψη 37). Τούτο σημαίνει ότι μπορούν να εφαρμόζονται μόνο επί παροχών που ανταποκρίνονται στις προϋποθέσεις που καθορίζουν.
Το άρθρο 4, παράγραφος 4, του εν λόγω κανονισμού εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής του τα συστήματα παροχών υπέρ θυμάτων του
πολέμου ή των συνεπειών του.
66     Όπως συνάγεται από τις αποφάσεις περί παραπομπής, από το άρθρο 247, παράγραφος 3, πρώτη περίοδος, του SGB VI προκύπτει ότι
οι περίοδοι καταβολής εισφορών που συμπλήρωσαν οι προσφεύγουσες των κυρίων δικών επί των τμημάτων του εδάφους επί του οποίου
ίσχυαν οι νόμοι του γερμανικού Reich περί κοινωνικής ασφαλίσεως κατά τις επίδικες στις κύριες δίκες περιόδους δεν αναγνωρίστηκαν
ως τέτοιες λόγω του πολέμου, αλλά διότι κατεβλήθησαν εισφορές δυνάμει των γερμανικών νόμων περί ασφαλίσεως γήρατος. Οι επίδικες
παροχές χρηματοδοτούνται, όπως και οι συντάξεις που θεμελιώνονται σε περιόδους που συμπληρώθηκαν εντός της νυν Ομοσπονδιακής
Δημοκρατίας της Γερμανίας, από τις εισφορές των ασφαλισμένων που ασκούν τώρα μια δραστηριότητα (άρθρο 153 του SGB VI).
67     Περαιτέρω, η καταβολή τέτοιων παροχών σε δικαιούχους που κατοικούν εκτός της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας δεν πραγματοποιείται
κατά διακριτική ευχέρεια, έστω και μόνον καθόσον το άρθρο 272, παράγραφοι 1 και 3, του SGB VI ορίζει ότι οι συντάξεις δυνάμει
περιόδων καταβολής εισφορών που συμπληρώθηκαν επί των τμημάτων του εδάφους επί του οποίου ίσχυαν οι νόμοι του γερμανικού Reich
περί κοινωνικής ασφαλίσεως καταβάλλονται, κατά γενικό κανόνα, στην αλλοδαπή εφόσον οι δικαιούχοι γεννήθηκαν πριν από τις 19
Μαΐου 1950 και απέκτησαν συνήθη διαμονή στην αλλοδαπή πριν από τις 19 Μαΐου 1990.
68     Λαμβανομένου υπόψη του σκοπού τους και των προϋποθέσεων χορηγήσεώς τους, παροχές όπως οι επίδικες στις κύριες δίκες δεν μπορούν
να θεωρηθούν ως προβλεπόμενες στο άρθρο 4, παράγραφος 4, του κανονισμού 1408/71 παροχές υπέρ θυμάτων του πολέμου ή των συνεπειών
του.
69     Συνεπώς, τέτοιες παροχές πρέπει να θεωρούνται, λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών που επισημάνθηκαν με τις σκέψεις 66
και 67 της παρούσας αποφάσεως, ως παροχές γήρατος και επιζώντων κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχεία γ΄ και
δ΄, του κανονισμού 1408/71.
70     Αντιθέτως προς την άποψη που υποστηρίζουν η Rentenversicherung και η Γερμανική Κυβέρνηση, το γεγονός ότι η RfA εξαφανίστηκε
μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο δεν μεταβάλλει το συμπέρασμα αυτό, τούτο δε ανεξαρτήτως του τι συνέβη στο κεφάλαιο που είχε
συγκεντρώσει η RfA και στα αγαθά της, αφ’ ης στιγμής δεν αμφισβητείται ότι κατεβλήθησαν εισφορές σύμφωνα με τους γερμανικούς
νόμους περί ασφαλίσεως γήρατος κατά την έννοια άρθρου 247, παράγραφος 3, σημείο 1, του SGB VI.
71     Επιπλέον, η επίδικη ρήτρα κατοικίας δεν ισχύει για πρόσωπα τα οποία, κατά τη διάρκεια των επίδικων περιόδων, ήταν, όπως οι
προσφεύγουσες των κυρίων δικών, ασφαλισμένα στη RfA αλλά, σε αντίθεση με αυτές, είχαν την κατοικία τους στο έδαφος της νυν
Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, μολονότι και στις δύο περιπτώσεις έχουν καταβληθεί εισφορές κοινωνικής ασφαλίσεως
στη RfA που εξαφανίστηκε εν τω μεταξύ.
72     Το συμπέρασμα που διατυπώνεται στη σκέψη 69 της παρούσας αποφάσεως επιβεβαιώνεται από τη δήλωση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας
της Γερμανίας δυνάμει του άρθρου 5 του κανονισμού 1408/71 (ΕΕ 2003, C 210, σ. 1), όπου στο σημείο I, σχετικά με τις νομοθεσίες
και τα συστήματα που αφορά το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού αυτού, αναφέρεται, στο μέρος 3, στοιχείο α΄, ως
προς το εκ του νόμου σύστημα συνταξιοδοτικής ασφαλίσεως, ο «κώδικας κοινωνικής νομοθεσίας, βιβλίο έκτο, της 18ης Δεκεμβρίου
1989», στον οποίο περιλαμβάνεται το άρθρο 247 του SGB VI.
73     Στο μέτρο κατά το οποίο η κατάσταση των προσφευγουσών των κυρίων δικών εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1408/71,
πρέπει να επισημανθεί ότι, δυνάμει του άρθρου 10 του κανονισμού αυτού, η άρση των ρητρών κατοικίας διασφαλίζεται «[ε]κτός
αν ο παρών κανονισμός προβλέπει άλλως».
74     Όπως διαπιστώθηκε προηγουμένως, το παράρτημα VI, μέρος Γ, σημείο 1, του κανονισμού 1408/71 προβλέπει ακριβώς ότι οι διατάξεις
του άρθρου 10 του ίδιου κανονισμού δεν θίγουν τις διατάξεις δυνάμει των οποίων οι περίοδοι που έχουν συμπληρωθεί εκτός της
Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας δεν συνεπάγονται καθόλου ή συνεπάγονται μόνον υπό ορισμένες συνθήκες την πληρωμή παροχών,
εφόσον οι ασφαλισμένοι κατοικούν εκτός της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.
75     Πρέπει επομένως να εξετασθεί, δεύτερον, αν, όπως ερωτά το αιτούν δικαστήριο, το άρθρο 42 ΕΚ είναι αντίθετο προς την εν λόγω
διάταξη του παραρτήματος VI, καθόσον η διάταξη αυτή επιτρέπει να εξαρτηθεί, υπό περιστάσεις όπως αυτές των κυρίων δικών, η
λήψη υπόψη, για τους σκοπούς της καταβολής των παροχών γήρατος, περιόδων καταβολής εισφορών που συμπληρώθηκαν επί των τμημάτων
του εδάφους επί του οποίου ίσχυαν οι νόμοι του γερμανικού Reich περί κοινωνικής ασφαλίσεως από την προϋπόθεση ότι ο δικαιούχος
κατοικεί στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
76     Δεν αμφισβητείται, στις υποθέσεις των κυρίων δικών, ότι η μεταφορά της κατοικίας των ενδιαφερομένων σε κράτος μέλος διαφορετικό
από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας είχε ως συνέπεια μια ουσιώδη μείωση του ποσού της συντάξεώς τους γήρατος.
77     Η Rentenversicherung και η Γερμανική Κυβέρνηση υποστηρίζουν ότι το εμπόδιο που δημιουργείται για την ελεύθερη κυκλοφορία των
προσώπων δικαιολογείται στο μέτρο κατά το οποίο σκοπεί στο να διασφαλίσει την κοινωνική ένταξη στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία
της Γερμανίας των προσφύγων από τα πρώην ανατολικά εδάφη και επίσης επιτρέπει στο κράτος μέλος αυτό να προφυλαχθεί από δυσχερείς
στην υπέρβασή τους οικονομικές συνέπειες κατόπιν της εξαφανίσεως της RfA λόγω του αριθμού των εν δυνάμει δικαιούχων που είναι
σχεδόν αδύνατον να ελεγχθεί λόγω του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, κατά τη διάρκεια του οποίου μεγάλα τμήματα της ανατολικής
Ευρώπης ευρίσκονταν υπό γερμανική κυριαρχία. Η ομάδα αυτή προσώπων δεν μπορεί να οριοθετηθεί ευλόγως βάσει αντικειμενικού
κριτηρίου άλλου από εκείνο της κατοικίας.
78     Πρέπει να επισημανθεί ότι οι διατάξεις του κανονισμού 1408/71 περί της άρσεως των ρητρών κατοικίας συνιστούν μέτρα εφαρμογής
του άρθρου 42 ΕΚ τα οποία λαμβάνονται για την εγκαθίδρυση, στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως, της ελεύθερης κυκλοφορίας
των εργαζομένων που εγγυάται το άρθρο 39 ΕΚ (βλ., μεταξύ άλλων, προπαρατεθείσα απόφαση Jauch, σκέψη 20, και απόφαση της 11ης
Σεπτεμβρίου 2007, C‑287/05, Hendrix, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 52). Το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει
ότι οι διατάξεις του κανονισμού 1408/71 οι οποίες σκοπούν στη διασφάλιση του ευεργετήματος των παροχών κοινωνικής ασφαλίσεως
και βαρύνουν το αρμόδιο κράτος, ακόμα και όταν ο ασφαλισμένος, ο οποίος εργάστηκε αποκλειστικά στο κράτος καταγωγής του, κατοικεί
ή μεταφέρει την κατοικία του σε άλλο κράτος μέλος, συμβάλλουν ασφαλώς στη διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων,
δυνάμει του άρθρου 39 ΕΚ, αλλά και των πολιτών της Ενώσεως, εντός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, δυνάμει του άρθρου 18 ΕΚ (βλ.
επ’ αυτού, μεταξύ άλλων, απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2000, C‑135/99, Elsen, Συλλογή 2000, σ. I-10409, σκέψη 35).
79     Όπως επισήμανε ορθώς η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η άρνηση των γερμανικών αρχών να λάβουν υπόψη τους, για τους σκοπούς
του υπολογισμού των παροχών γήρατος, τις εισφορές που κατέβαλαν οι προσφεύγουσες των κυρίων δικών κατά τις επίδικες περιόδους,
καθιστά προδήλως δυσχερέστερη ή και εμποδίζει την άσκηση, από τις ενδιαφερόμενες, του δικαιώματός τους ελεύθερης κυκλοφορίας
στο εσωτερικό της Ενώσεως και συνιστά επομένως εμπόδιο στην ελευθερία αυτή.
80     Πρέπει να εξετασθεί αν μια τέτοια άρνηση μπορεί να δικαιολογείται αντικειμενικά.
81     Σε ό,τι αφορά τις ειδικές παροχές χωρίς συνεισφορά που αναφέρονται στο παράρτημα II α του κανονισμού 1408/71, το Δικαστήριο
έχει κρίνει ότι στον κοινοτικό νομοθέτη επιτρέπεται να θεσπίσει, στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 42 ΕΚ, διατάξεις παρεκκλίνουσες
από την αρχή της εξαγωγιμότητας των παροχών κοινωνικής ασφαλίσεως. Ειδικότερα, όπως έχει δεχθεί το Δικαστήριο, προϋπόθεση
κατοικίας στο κράτος του αρμόδιου φορέα μπορεί να επιβάλλεται θεμιτώς για τη χορήγηση παροχών συνδεομένων στενά με το κοινωνικό
περιβάλλον (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 27ης Σεπτεμβρίου 1988, 313/86, Lenoir, Συλλογή 1988, σ. 5391, σκέψη 16, της 4ης
Νοεμβρίου 1997, C‑20/96, Snares, Συλλογή 1997, σ. I‑6057, σκέψη 42, και της 6ης Ιουλίου 2006, C‑154/05, Kersbergen-Lap και
Dams-Schipper, Συλλογή 2006, σ. I‑6249, σκέψη 33).
82     Τούτο προδήλως δεν συμβαίνει στην περίπτωση παροχών κοινωνικής ασφαλίσεως που, όπως στις υποθέσεις των κυρίων δικών, εμπίπτουν
στο άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71, ως προς τις οποίες δεν προκύπτει ότι συνδέονται με το ιδιαίτερο κοινωνικό
περιβάλλον του κράτους μέλους που τις έχει θεσπίσει και ότι, ως εκ τούτου, δύνανται να εξαρτηθούν από προϋπόθεση κατοικίας.
Το να επιτραπεί υπό τις συνθήκες αυτές στο αρμόδιο κράτος μέλος να επικαλεσθεί λόγους εντάξεως στην κοινωνική ζωή του προκειμένου
να επιβάλει ρήτρα κατοικίας θα ήταν ευθέως αντίθετο προς τον θεμελιώδη σκοπό της Ενώσεως ο οποίος συνίσταται στη διευκόλυνση
της κυκλοφορίας των προσώπων στο εσωτερικό της και της κοινωνικής εντάξεώς τους σε άλλα κράτη μέλη.
83     Επιπλέον, αν και το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι ο κίνδυνος σοβαρού πλήγματος στη χρηματοοικονομική ισορροπία ενός συστήματος
κοινωνικής ασφαλίσεως μπορεί να δικαιολογήσει τέτοια εμπόδια (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 28ης Απριλίου 1998, C‑158/96,
Kohll, Συλλογή 1998, σ. I‑1931, σκέψη 41), επιβάλλεται πάντως η διαπίστωση ότι η Γερμανική Κυβέρνηση δεν απέδειξε πώς οι μεταφορές
κατοικίας εκτός Γερμανίας, όπως αυτές που πραγματοποιήθηκαν στις υποθέσεις των κυρίων δικών, μπορούν να καταστήσουν επαχθέστερες
τις χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις του γερμανικού συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως.
84     Κατά παράβαση, επομένως, του άρθρου 42 ΕΚ είναι δυνατή η εξάρτηση της χορηγήσεως παροχής γήρατος όπως η επίδικη στις κύριες
δίκες, κατ’ εφαρμογή του παραρτήματος VI, μέρος Γ, σημείο 1, του κανονισμού 1408/71, από προϋπόθεση κατοικίας στο αρμόδιο
κράτος.
85     Κατόπιν των ανωτέρω, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι διατάξεις του παραρτήματος VI, μέρος Γ, σημείο
1, του κανονισμού 1408/71 είναι ασυμβίβαστες με την ελευθερία κυκλοφορίας των προσώπων, και ιδίως με το άρθρο 42 ΕΚ, στο μέτρο
κατά το οποίο επιτρέπουν να εξαρτηθεί, υπό περιστάσεις όπως αυτές των κυρίων δικών, η λήψη υπόψη, για τους σκοπούς της καταβολής
των παροχών γήρατος, περιόδων καταβολής εισφορών που συμπληρώθηκαν, μεταξύ 1937 και 1945, επί τμημάτων του εδάφους επί του
οποίου ίσχυαν οι νόμοι του γερμανικού Reich περί κοινωνικής ασφαλίσεως, τα οποία ευρίσκονταν όμως εκτός της Ομοσπονδιακής
Δημοκρατίας της Γερμανίας, από την προϋπόθεση ότι ο δικαιούχος κατοικεί εντός του κράτους μέλους αυτού.

Επί του προδικαστικού ερωτήματος στην υπόθεση C‑450/05
86     Με το ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν, αφενός, οι διατάξεις του παραρτήματος III, μέρη A και B, σημείο
35, στοιχείο ε΄, του κανονισμού 1408/71 συμβιβάζονται με τα άρθρα 39 και 42 ΕΚ και, αφετέρου, οι διατάξεις του παραρτήματος
VI, μέρος Γ, σημείο 1, του ίδιου κανονισμού συμβιβάζονται με την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, και ιδίως με το άρθρο 42
ΕΚ, στο μέτρο κατά το οποίο οι διατάξεις αυτές επιτρέπουν να εξαρτηθεί, υπό περιστάσεις όπως αυτές της κύριας δίκης, η λήψη
υπόψη, για τους σκοπούς της καταβολής των παροχών γήρατος, περιόδων καταβολής εισφορών που συμπληρώθηκαν βάσει του FRG μεταξύ
1953 και 1970 στη Ρουμανία, από την προϋπόθεση ότι οι δικαιούχοι κατοικούν στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
Επί του κύρους των διατάξεων του παραρτήματος III, μέρη A και B, σημείο 35, στοιχείο ε΄, του κανονισμού 1408/71
87     Κατά το άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, του κανονισμού 1408/71, οι διατάξεις των συμβάσεων κοινωνικής ασφαλίσεως που αναφέρονται
στο παράρτημα III του κανονισμού αυτού εξακολουθούν να ισχύουν, κατά παρέκκλιση από το άρθρο 6 του ίδιου κανονισμού, σύμφωνα
με το οποίο ο κανονισμός αυτός, στο πλαίσιο του προσωπικού και του καθ’ ύλην πεδίου εφαρμογής του, αντικαθιστά κατ’ αρχήν
τις συμβάσεις κοινωνικής ασφαλίσεως που συνδέουν δύο ή περισσότερα κράτη μέλη.
88     Δυνάμει του παραρτήματος III, μέρη A και B, σημείο 35, στοιχείο ε΄, του κανονισμού 1408/71, το άρθρο 4, παράγραφος 1, της
γερμανοαυστριακής συμβάσεως του 1966 εξακολουθεί να εφαρμόζεται αν η παροχή χορηγείται ήδη ή είναι απαιτητή κατά την 1η Ιανουαρίου
1994 ή αν ο δικαιούχος είχε ήδη τη συνήθη διαμονή του στην Αυστρία πριν από την 1η Ιανουαρίου 1994, η δε καταβολή των συντάξεων
που οφείλονται βάσει της ασφαλίσεως συντάξεως και ατυχήματος αρχίζει πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1994. Η ισχύς του προαναφερθέντος
άρθρου 4, παράγραφος 1, κατά παρέκκλιση από το άρθρο 6 του κανονισμού 1408/71, αφορά τη γερμανική νομοθεσία, η οποία, κατά
το αιτούν δικαστήριο, προβλέπει ότι οι περίοδοι ασφαλίσεως που έχουν συμπληρωθεί εκτός του εδάφους της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας
της Γερμανίας δεν παρέχουν δικαίωμα παροχών ή παρέχουν τέτοιο δικαίωμα μόνο υπό ορισμένες προϋποθέσεις, όταν οι δικαιούχοι
δεν κατοικούν στο έδαφος αυτό.
89     Οι διατάξεις αυτές του εν λόγω παραρτήματος III αντιστοιχούν στις διατάξεις του άρθρου 14, παράγραφος 2, στοιχείο b), της
γερμανοαυστριακής συμβάσεως του 1995, που τέθηκε σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου 1998, δυνάμει των οποίων το άρθρο 4, παράγραφος
1, της γερμανοαυστριακής συμβάσεως του 1966 εξακολουθεί να ισχύει στις περιπτώσεις που αναφέρονται στο παράρτημα αυτό.
90     Όπως παρατηρεί το αιτούν δικαστήριο, η κατάσταση του P. Wachter, ο οποίος δεν εμπίπτει σε καμία από τις σχετικές διατάξεις
του SGB VI προκειμένου να του καταβληθούν οι επίδικες στην κύρια δίκη παροχές στην αλλοδαπή, δεν εμπίπτει ούτε σε κάποια από
τις προαναφερθείσες περιπτώσεις, δεδομένου ότι το δικαίωμά του σε σύνταξη γήρατος γεννήθηκε μόλις από 1ης Αυγούστου 1999.
91     Ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ο P. Wachter παρατηρεί ότι ενώ μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1994, ημερομηνία ενάρξεως ισχύος
του κανονισμού 1408/71 όσον αφορά τη Δημοκρατία της Αυστρίας (βλ. σκέψη 94 της παρούσας αποφάσεως), μπορούσε να επικαλεσθεί
το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της γερμανοαυστριακής συμβάσεως του 1966 προκειμένου να επωφεληθεί από την προβλεπόμενη
σε αυτό άρση της ρήτρας κατοικίας, η εφαρμογή του κανονισμού 1408/71 είχε ως συνέπεια, σύμφωνα με το άρθρο 6 αυτού, την αντικατάσταση
της συμβάσεως αυτής από τον κανονισμό.
92     Ασφαλώς, κατά παρέκκλιση από το άρθρο 6 του κανονισμού 1408/71, το άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, αυτού προβλέπει ότι
οι διατάξεις των συμβάσεων κοινωνικής ασφαλίσεως που αναφέρονται στο παράρτημα III του ίδιου κανονισμού εξακολουθούν να ισχύουν.
Ωστόσο, όπως επισημάνθηκε προηγουμένως, ο P. Wachter δεν πληροί τις προϋποθέσεις που αναφέρονται στα μέρη A και B, παράγραφος
35, σημείο ε΄, του εν λόγω παραρτήματος προκειμένου να υπαχθεί στο άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της γερμανοαυστριακής
συμβάσεως του 1966 και, ως εκ τούτου, να του καταβληθούν παροχές γήρατος βάσει του FRG, εφόσον δεν κατοικεί στην Ομοσπονδιακή
Δημοκρατία της Γερμανίας.
93     Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, πρέπει να εξακριβωθεί αν, αντιθέτως προς την άποψη που υποστηρίζουν η
Rentenversicherung και η Γερμανική Κυβέρνηση, μια κατάσταση όπως αυτή του προσφεύγοντος της κύριας δίκης εμπίπτει στο πεδίο
εφαρμογής του κανονισμού 1408/71.
94     Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί, κατ’ αρχάς, ότι ο κανονισμός 1408/71 τέθηκε σε εφαρμογή στη Δημοκρατία της Αυστρίας την 1η
Ιανουαρίου 1994 με τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, της 2ας Μαΐου 1992 (ΕΕ 1994, L 1, σ. 3), και ότι ο εν λόγω
κανονισμός ίσχυσε από 1ης Ιανουαρίου 1995 στο κράτος μέλος αυτό ως μέλος της Ενώσεως.
95     Κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 94, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, ένα πρόσωπο ευρισκόμενο στη θέση του P. Wachter μπορεί
να επικαλεσθεί τη λήψη υπόψη, για τον προσδιορισμό των δικαιωμάτων που γεννώνται σύμφωνα με τον κανονισμό αυτόν, εν προκειμένω
από 1ης Αυγούστου 1999, κάθε περιόδου ασφαλίσεως, απασχολήσεως ή κατοικίας, η οποία συμπληρώθηκε υπό τη νομοθεσία κράτους
μέλους προ της ημερομηνίας εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού.
96     Περαιτέρω, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 56 και 57 της παρούσας αποφάσεως, ένα πρόσωπο ευρισκόμενο στη θέση του P. Wachter,
ο οποίος είναι συνταξιοδοτηθείς αυστριακός εργαζόμενος ο οποίος δικαιούται παροχές γήρατος δυνάμει της γερμανικής νομοθεσίας,
εμπίπτει στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1408/71, όπως καθορίζεται με το άρθρο 2, παράγραφος 1, αυτού, σύμφωνα
με το οποίο ο κανονισμός αυτός ισχύει, μεταξύ άλλων, «για μισθωτούς ή μη μισθωτούς που υπάγονται ή υπήχθησαν στη νομοθεσία
ενός ή περισσοτέρων από τα κράτη μέλη και είναι υπήκοοι ενός από τα κράτη μέλη».
97     Το συμπέρασμα αυτό δεν μεταβάλλεται από το γεγονός ότι ο P. Wachter, αφού εγκατέλειψε τη Ρουμανία, εγκαταστάθηκε στην Αυστρία
το 1970 χωρίς να έχει εργασθεί ούτε κατοικήσει εν συνεχεία σε άλλο κράτος μέλος, δεδομένου ότι, μεταξύ άλλων, ο ενδιαφερόμενος
επικαλείται το δικαίωμα συντάξεως γήρατος δυνάμει της νομοθεσίας κράτους μέλους διαφορετικού από το κράτος της κατοικίας του
(βλ. επ’ αυτού, μεταξύ άλλων, απόφαση της 10ης Μαΐου 2001, C‑389/99, Rundgren, Συλλογή 2001, σ. I‑3731, σκέψη 35).
98     Η Rentenversicherung και η Γερμανική Κυβέρνηση αμφισβητούν ότι οι επίδικες στην κύρια δίκη παροχές, οι οποίες θεμελιώνονται
στον FRG, εμπίπτουν στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1408/71, λόγω του ότι συνδέονται με «τα συστήματα παροχών
υπέρ θυμάτων του πολέμου ή των συνεπειών του», τα οποία εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού σύμφωνα
με το άρθρο 4, παράγραφος 4, αυτού.
99     Η Γερμανική Κυβέρνηση επισημαίνει, συναφώς, ότι οι περίοδοι καταβολής εισφορών που συμπληρώθηκαν σε αλλοδαπό οργανισμό ασφαλίσεως
γήρατος μπορούν να υπολογισθούν ως γερμανικές περίοδοι ασφαλίσεως αν ο ασφαλισμένος συγκαταλέγεται μεταξύ άλλων στους εκτοπισθέντες
και επαναπατριζόμενους που αναγνωρίζει ο BVG, ήτοι, ειδικότερα, τα πρόσωπα που ως Γερμανοί υπήκοοι ή έχοντες γερμανική καταγωγή,
είχαν την κατοικία τους στις ανατολικές γερμανικές περιοχές ή στην αλλοδαπή και απώλεσαν την κατοικία αυτή εξαιτίας συμβάντων
συνδεόμενων προς τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, κατόπιν μετακινήσεως οφειλόμενης σε απέλαση ή σε φυγή.
100   Η νομοθεσία αυτή πρέπει να εκτιμάται στο πλαίσιο της καταστάσεως των γερμανικών μειονοτήτων που ζούσαν στην Ανατολική Ευρώπη
και στην Κεντρική Ασία, η μοίρα των οποίων ήταν ιδιαιτέρως δύσκολη κατά τη διάρκεια και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ως εκ τούτου, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας αναγνωρίζει μια ιδιαίτερη ευθύνη για τη μοίρα αυτή. Την ευθύνη αυτή
δε αναλαμβάνει, καθόσον, αφενός, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να αποφασίσουν να αναζητήσουν το μέλλον τους στην τότε πατρίδα
τους ή να επιστρέψουν στη Γερμανία στο πλαίσιο των νομοθετικών διατάξεων εντάξεως, και, αφετέρου, υποστηρίζεται η κοινωνική
ένταξη των επαναπατριζομένων.
101   Ο FRG συγκαταλέγεται στα μέτρα αυτά εντάξεως και οι ενδιαφερόμενοι περιέρχονται, κατ’ αρχήν, στην ίδια κατάσταση όπως αν είχαν
διανύσει τον επαγγελματικό τους βίο στη Γερμανία. Οι περίοδοι καταβολής εισφορών που έχουν συμπληρώσει οι ενδιαφερόμενοι σε
αλλοδαπό οργανισμό ασφαλίσεως γήρατος ενσωματώνονται στο γερμανικό δίκαιο συντάξεων και χορηγούνται γι’ αυτές αποζημιώσεις
στο ύψος των γερμανικών συντάξεων.
102   Η ενσωμάτωση αυτή είναι αναγκαία, είτε διότι οι αρμόδιοι αλλοδαποί ασφαλιστικοί οργανισμοί δεν εξάγουν τις συντάξεις τους
είτε διότι οι αλλοδαπές συντάξεις που εξάγονται δεν αρκούν για να διασφαλίσουν στους ενδιαφερομένους στη Γερμανία εισοδήματα
επαρκή για να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες τους. Οι παροχές δυνάμει των περιόδων του FRG προορίζονται να παράσχουν μια συμπληρωματική,
καθ’ υποκατάσταση ή εναλλακτική εγγύηση κατά του συνδεόμενου με το οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον της Γερμανίας κινδύνου
του γήρατος.
103   Επιπλέον, η χορήγηση παροχών που αντλούνται από περιόδους του FRG στη Γερμανία δεν εξαρτάται από το γεγονός ότι οι ενδιαφερόμενοι
έχουν καταβάλει εισφορές στη γερμανική ασφάλιση γήρατος. Κατ’ εφαρμογή του άρθρου 291b του SGB VI, το ομοσπονδιακό κράτος
εξοφλεί στους οργανισμούς ασφαλίσεως γήρατος τις συνδεόμενες προς τις παροχές αυτές δαπάνες χρησιμοποιώντας δημόσιους πόρους.
Οι παροχές αυτές συνιστούν ουσιαστικά αποζημίωση για τα συνδεόμενα με το εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς και τον πόλεμο μειονεκτήματα,
ενώ νομικώς έχουν τη μορφή κοινωνικής ασφαλίσεως προκειμένου να διευκολύνουν την ένταξη του οικείου πληθυσμού, τόσο από ψυχολογικής
όσο και από οικονομικής απόψεως.
104   Οι νομοθετικές αυτές διατάξεις έχουν ιστορικά περιορισμένο χαρακτήρα και πρέπει να γίνονται αντιληπτές στο πλαίσιο της ελαφρύνσεως
των συνεπειών του πολέμου. Επιπλέον, οι εν λόγω παροχές θεμελιώνονται στην αρχή της εντάξεως και της εθνικής αναγνωρίσεως
του εκτοπισμού, καθώς και της ελαφρύνσεως των συνδεόμενων προς αυτόν συνεπειών. Ωστόσο, δεν αντιστοιχούν σε καμία εισφορά
καταβληθείσα σε οργανισμό ευρισκόμενο εντός της παρούσας επικράτειας της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Η μέριμνα
αυτή της εντάξεως εξακολουθεί να ισχύει σήμερα, περισσότερα από εξήντα έτη μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
105   Συνεπώς, τα κριτήρια που ετέθησαν με τις προπαρατεθείσες αποφάσεις Fossi και Tinelli, εξακολουθούν να είναι χρήσιμα. Οι επίδικες
συντάξεις, οι οποίες έχουν ως προέλευση τη νομοθεσία περί εκτοπισθέντων και με τις οποίες εξακολουθεί να επιδιώκεται, παρά
τον χρόνο που έχει παρέλθει, ο σκοπός της εντάξεως στη γερμανική κοινωνία των προσώπων που θίγονται από τις συνέπειες του
πολέμου, πρέπει να χαρακτηρίζονται, σύμφωνα με τα κριτήρια αυτά, ως «σύστημα παροχών υπέρ θυμάτων του πολέμου».
106   Η επιχειρηματολογία αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
107   Όπως επισημάνθηκε με τη σκέψη 63 της παρούσας αποφάσεως, μια παροχή μπορεί να θεωρηθεί ως παροχή κοινωνικής ασφαλίσεως εφόσον
χορηγείται στους δικαιούχους χωρίς να γίνεται καμία εξατομικευμένη και κατά διακριτική ευχέρεια στάθμιση των ατομικών αναγκών,
βάσει νομοθετικώς καθοριζομένης καταστάσεως, και εφόσον αφορά κάποιον από τους ρητώς απαριθμούμενους στο άρθρο 4, παράγραφος
1, του κανονισμού 1408/71 κινδύνους.
108   Από τη νομολογία του Δικαστηρίου που υπενθυμίστηκε με τη σκέψη 65 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει επίσης ότι διατάξεις όπως
αυτές του άρθρου 4, παράγραφος 4, του κανονισμού 1408/71 πρέπει να ερμηνεύονται στενά.
109   Μολονότι στην περίπτωση των παροχών που θεμελιώνονται στις περιόδους καταβολής εισφορών βάσει του FRG, σε αντίθεση με τις
επίδικες στις κύριες δίκες παροχές στις υποθέσεις C‑396/05 και C‑419/04, δεν κατεβλήθησαν εισφορές κατ’ εφαρμογή των γερμανικών
νόμων περί ασφαλίσεως γήρατος, τούτο ωστόσο δεν σημαίνει ότι οι παροχές που θεμελιώνονται στις περιόδους βάσει του FRG εξαιρούνται
από τις προβλεπόμενες στο άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 παροχές.
110   Δεν αμφισβητείται ότι ο σκοπός του FRG συνίσταται στην ένταξη των ασφαλισμένων που έχουν συμπληρώσει περιόδους καταβολής εισφορών,
κατά την έννοια του νόμου αυτού, στο γερμανικό εκ του νόμου σύστημα ασφαλίσεως συντάξεως, καθόσον οι ασφαλισμένοι αυτοί αντιμετωπίζονται
σαν να είχαν συμπληρώσει τις εν λόγω ασφαλιστικές περιόδους στη Γερμανία.
111   Περαιτέρω, και αν υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες οι καταβαλλόμενες βάσει του FRG παροχές μπορούν να θεωρηθούν ως προοριζόμενες
για την ελάφρυνση δυσχερών καταστάσεων που δημιουργήθηκαν συνεπεία γεγονότων που συνδέονταν με το εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς
και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τούτο δεν συμβαίνει σε μια περίπτωση όπως αυτή του P. Wachter.
112   Επιπλέον, η καταβολή των επίδικων παροχών στους δικαιούχους που δεν έχουν την κατοικία τους στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της
Γερμανίας δεν πραγματοποιείται κατά διακριτική ευχέρεια, έστω και μόνον καθόσον το άρθρο 272, παράγραφοι 1 και 2, του SGB
VI προβλέπει ότι οι συντάξεις δυνάμει περιόδων καταβολής εισφορών του FRG καταβάλλονται, κατά γενικό κανόνα, στην αλλοδαπή
εφόσον οι δικαιούχοι γεννήθηκαν πριν από τις 19 Μαΐου 1950 και απέκτησαν συνήθη διαμονή στην αλλοδαπή πριν από τις 19 Μαΐου
1990.
113   Ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι κατεβλήθησαν παροχές σε ασφαλιστικούς οργανισμούς τρίτου κράτους, οι επίδικες παροχές δεν μπορούν
να θεωρούνται ως παροχές υπέρ θυμάτων του πολέμου ή των συνεπειών του, οι οποίες προβλέπονται στο άρθρο 4, παράγραφος 4, του
κανονισμού 1408/71.
114   Ως εκ τούτου, οι επίδικες στην κύρια δίκη παροχές πρέπει, λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών που επισημάνθηκαν με τις
σκέψεις 110 έως 112 της παρούσας αποφάσεως, να θεωρούνται, όπως οι επίδικες στις υποθέσεις C‑396/05 και C‑419/04, ως παροχές
γήρατος και επιζώντων κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχεία γ΄ και δ΄, του κανονισμού 1408/71, ώστε αυτός να
έχει κατ’ αρχήν εφαρμογή, ιδίως δε το άρθρο 10 αυτού, σύμφωνα με το οποίο η άρση των ρητρών κατοικίας διασφαλίζεται «[ε]κτός
αν ο παρών κανονισμός προβλέπει άλλως».
115   Όπως όμως διαπιστώθηκε προηγουμένως, το παράρτημα VI, μέρος Γ, σημείο 1, του κανονισμού αυτού προβλέπει ακριβώς ότι οι διατάξεις
του άρθρου 10 του εν λόγω κανονισμού δεν θίγουν τις διατάξεις δυνάμει των οποίων οι περίοδοι που έχουν συμπληρωθεί εκτός της
Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας δεν συνεπάγονται καθόλου ή συνεπάγονται μόνον υπό ορισμένες συνθήκες την πληρωμή παροχών,
εφόσον οι ασφαλισμένοι κατοικούν εκτός της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.
116   Επομένως, ένα πρόσωπο ευρισκόμενο στη θέση του P. Wachter δεν έχει δικαίωμα στην καταβολή των επίδικων παροχών εφόσον κατοικεί
εκτός της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Πρώτον, το παράρτημα VI, μέρος Γ, σημείο 1, του κανονισμού 1408/71 επιτρέπει
να εξαρτηθεί η λήψη υπόψη των περιόδων που έχουν συμπληρωθεί εκτός του κράτους μέλους αυτού από την κατοικία εντός του κράτους
αυτού. Δεύτερον, ο ενδιαφερόμενος δεν μπορεί να ζητήσει την άρση της ρήτρας κατοικίας κατ’ εφαρμογή του άρθρου 4, παράγραφος
1, της γερμανοαυστριακής συμβάσεως του 1966, δεδομένου ότι το παράρτημα III, μέρη A και B, σημείο 35, στοιχείο ε΄, του κανονισμού
1408/71 δεν καλύπτει μια κατάσταση όπως αυτή του P. Wachter. Τρίτον, η γερμανοαυστριακή σύμβαση του 1995 επαναλαμβάνει απλώς,
με το άρθρο 14 αυτής, τις προαναφερθείσες διατάξεις του παραρτήματος III.
117   Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται μήπως μια τέτοια κατάσταση καθιστά τις διατάξεις του παραρτήματος III ασυμβίβαστες με τα άρθρα
39 και 42 ΕΚ, καθόσον η απώλεια του δικαιώματος ενός δικαιούχου όπως ο P. Wachter σε παροχές γήρατος βάσει του FRG είναι αποτέλεσμα
της μη δυνατότητας εφαρμογής του άρθρου 4, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της γερμανοαυστριακής συμβάσεως του 1966, λόγω της
θέσεως σε ισχύ του κανονισμού 1408/71 στην Αυστρία και της γερμανοαυστριακής συμβάσεως του 1995, η οποία ισχύει από 1ης Οκτωβρίου
1998.
118   Με τις σκέψεις 22, 23 και 29 της αποφάσεώς του της 7ης Φεβρουαρίου 1991, C‑227/89, Rönfeldt (Συλλογή 1991, σ. I‑323), το Δικαστήριο
έκρινε ότι, αν και από τα άρθρα 6 και 7 του κανονισμού 1408/71 προκύπτει σαφώς ότι η υποκατάσταση του κανονισμού 1408/71 στις
διατάξεις των συμβάσεων κοινωνικής ασφαλίσεως μεταξύ των κρατών μελών είναι δεσμευτική και δεν επιδέχεται καμία εξαίρεση,
εκτός από τις περιπτώσεις που προβλέπονται ρητά στον κανονισμό, πρέπει, ωστόσο, να κριθεί αν μια τέτοια υποκατάσταση, όταν
έχει ως συνέπεια την περιέλευση των εργαζομένων, σε ό,τι αφορά ορισμένα από τα δικαιώματά τους, σε θέση λιγότερο ευνοϊκή από
εκείνη που προέκυπτε από το προγενέστερο καθεστώς, συμβιβάζεται με την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων που
διατυπώνεται στα άρθρα 39 και 42 ΕΚ. Ειδικότερα, τα εν λόγω άρθρα πρέπει να ερμηνεύονται υπό την έννοια ότι απαγορεύουν την
απώλεια πλεονεκτημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως, την οποία θα προκαλούσε για τους ενδιαφερόμενους εργαζομένους η μη δυνατότητα
εφαρμογής, κατόπιν της ενάρξεως ισχύος του κανονισμού 1408/71, των συμβάσεων που ίσχυαν μεταξύ δύο ή περισσοτέρων κρατών μελών
και είχαν ενσωματωθεί στο εθνικό τους δίκαιο.
119   Το Δικαστήριο διευκρίνισε μεταγενέστερα ότι η αρχή αυτή δεν μπορεί, εντούτοις, να εφαρμοσθεί επί εργαζομένων που άσκησαν το
δικαίωμά τους ελεύθερης κυκλοφορίας μόνο μετά την έναρξη ισχύος του εν λόγω κανονισμού (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 9ης
Νοεμβρίου 1995, C‑475/93, Thévenon, Συλλογή 1995, σ. I‑3813, σκέψη 28).
120   Στη διαφορά της κύριας δίκης, δεν αμφισβητείται ότι ο εργαζόμενος εγκαταστάθηκε στην Αυστρία προκειμένου να ζήσει και να εργασθεί
εκεί πριν από την έναρξη ισχύος στο κράτος μέλος αυτό του κανονισμού 1408/71, του οποίου οι διατάξεις, πλην εξαιρέσεων, υποκατέστησαν
τις διατάξεις της γερμανοαυστριακής συμβάσεως του 1966. Δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η υποκατάσταση αυτή είναι ενδεχομένως
δυνατόν να στερήσει ένα πρόσωπο ευρισκόμενο στη θέση του P. Wachter από τα δικαιώματα και τα πλεονεκτήματα που απορρέουν υπέρ
του από τη σύμβαση αυτή.
121   Το γεγονός ότι ένα τέτοιο πρόσωπο δεν διακινήθηκε μεταξύ δύο κρατών μελών αλλά εργάσθηκε και έζησε στη Ρουμανία πριν εγκατασταθεί
και ζήσει στην Αυστρία, χωρίς να έχει ουδέποτε ζήσει ή εργασθεί σε άλλο κράτος μέλος, δεν εμποδίζει την εφαρμογή των άρθρων
39 και 42 ΕΚ.
122   Όπως επισήμανε το Δικαστήριο με τη σκέψη 15 της αποφάσεως της 30ής Απριλίου 1996, C‑214/94, Boukhalfa (Συλλογή 1996, σ. I‑2253),
οι διατάξεις του κοινοτικού δικαίου μπορούν να εφαρμόζονται σε επαγγελματικές δραστηριότητες που ασκούνται εκτός του εδάφους
της Κοινότητας, εφόσον η εργασιακή σχέση διατηρεί αρκούντως στενό σύνδεσμο με το έδαφος αυτό (βλ. επ’ αυτού, μεταξύ άλλων,
αποφάσεις της 12ης Ιουλίου 1984, 237/83, Prodest, Συλλογή 1984, σ. 3153, σκέψη 6, της 27ης Σεπτεμβρίου 1989, 9/88, Lopes da
Veiga, Συλλογή 1989, σ. 2989, σκέψη 15, και της 29ης Ιουνίου 1994, C‑60/93, Aldewereld, Συλλογή 1994, σ. I‑2991, σκέψη 14).
Η αρχή αυτή πρέπει να νοείται ως αφορώσα επίσης τις περιπτώσεις κατά τις οποίες η εργασιακή σχέση συνδέεται επαρκώς με το
δίκαιο κράτους μέλους και, κατά συνέπεια, με τους σχετικούς κανόνες του κοινοτικού δικαίου.
123   Τούτο συμβαίνει σε μια περίπτωση όπως αυτή της κύριας δίκης. Αφενός, οι περίοδοι καταβολής εισφορών που είχε συμπληρώσει ο
ενδιαφερόμενος στη Ρουμανία μέχρι το 1970 εξομοιώθηκαν με περιόδους καταβολής εισφορών κατά την έννοια της γερμανικής νομοθεσίας,
βάσει της ιδιότητάς του ως εκτοπισθέντος κατά την έννοια του BVG. Αφετέρου, στο μέτρο κατά το οποίο ένα πρόσωπο ευρισκόμενο
στη θέση του P. Wachter εγκαταστάθηκε στην Αυστρία το 1970 προκειμένου να ζήσει και να εργασθεί εκεί, απολαμβάνοντας ταυτόχρονα,
δυνάμει της γερμανοαυστριακής συμβάσεως του 1966, δικαίωμα επί γερμανικών παροχών γήρατος δυνάμει των περιόδων του FRG, κατά
τη συμπλήρωση της ηλικίας συνταξιοδοτήσεως το 1999, οι σχετικοί με την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων κανόνες εφαρμόζονται
σε μια τέτοια περίπτωση.
124   Υπό τις συνθήκες αυτές, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι η απώλεια, βάσει του παραρτήματος III, μέρη A και B, σημείο 35, στοιχείο
ε΄, του κανονισμού 1408/71 και της γερμανοαυστριακής συμβάσεως του 1995, του απορρέοντος από τη γερμανοαυστριακή σύμβαση του
1966 δικαιώματος επί παροχών γήρατος, μολονότι ο ενδιαφερόμενος έχει εγκατασταθεί στην Αυστρία πριν από την έναρξη ισχύος
του κανονισμού 1408/71 στο κράτος μέλος αυτό, αντιβαίνει στα άρθρα 39 και 42 ΕΚ.
125   Συνεπώς, στο πρώτο σκέλος του υποβληθέντος ερωτήματος πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι διατάξεις του παραρτήματος III, μέρη
A και B, σημείο 35, στοιχείο ε΄, του κανονισμού 1408/71 είναι ασυμβίβαστες με τα άρθρα 39 και 42 ΕΚ, στο μέτρο κατά το οποίο
επιτρέπουν να εξαρτηθεί, υπό περιστάσεις όπως αυτές της κύριας δίκης, όπου ο δικαιούχος κατοικεί στην Αυστρία, η λήψη υπόψη,
για τους σκοπούς της καταβολής των παροχών γήρατος, περιόδων καταβολής εισφορών που συμπληρώθηκαν βάσει του FRG μεταξύ 1953
και 1970 στη Ρουμανία, από την προϋπόθεση ότι ο δικαιούχος κατοικεί στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
Επί του κύρους του παραρτήματος VI, μέρος Γ, σημείο 1, του κανονισμού 1408/71
126   Δεν αμφισβητείται ότι η μεταφορά της κατοικίας και του τόπου εργασίας του P. Wachter σε κράτος μέλος διαφορετικό από την Ομοσπονδιακή
Δημοκρατία της Γερμανίας είχε ως συνέπεια την άρνηση να ληφθούν υπόψη, για τη σύνταξή του γήρατος, περίοδοι καταβολής εισφορών
που ο ενδιαφερόμενος είχε συμπληρώσει μεταξύ Σεπτεμβρίου 1953 και Οκτωβρίου 1970 στη Ρουμανία. Μια τέτοια συνέπεια, την οποία
επιτρέπουν οι διατάξεις του παραρτήματος VI, μέρος Γ, σημείο 1, του κανονισμού 1408/71, καθιστά δυσχερέστερη ή και εμποδίζει
την άσκηση από τον ενδιαφερόμενο του δικαιώματός του ελεύθερης κυκλοφορίας στο εσωτερικό της Ενώσεως και συνιστά επομένως
εμπόδιο στην ελευθερία αυτή.
127   Προκειμένου να δικαιολογήσουν μια τέτοια άρνηση, η Rentenversicherung και η Γερμανική Κυβέρνηση προβάλλουν κατ’ ουσία τους
ίδιους λόγους με εκείνους που επικαλέσθηκαν στο πλαίσιο των υποθέσεων C‑396/05 και C‑419/04, όσον αφορά τις περιόδους καταβολής
εισφορών που συμπληρώθηκαν επί τμημάτων του εδάφους επί του οποίου ίσχυαν οι νόμοι του γερμανικού Reich περί κοινωνικής ασφαλίσεως
(βλ. σκέψη 77 της παρούσας αποφάσεως).
128   Για τους λόγους που αναφέρθηκαν στις σκέψεις 81 έως 82 της παρούσας αποφάσεως, και καθόσον η Γερμανική Κυβέρνηση δεν απέδειξε
ότι η λήψη υπόψη των επίδικων παροχών για τον υπολογισμό των επίδικων στην κύρια δίκη παροχών γήρατος έχει σημαντικές επιπτώσεις
στη χρηματοδότηση του γερμανικού συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως, τα επιχειρήματα αυτά πρέπει να απορριφθούν.
129   Συνεπώς, στο δεύτερο σκέλος του υποβληθέντος ερωτήματος πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι διατάξεις του παραρτήματος VI, μέρος
Γ, σημείο 1, του κανονισμού 1408/71 είναι ασυμβίβαστες με την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, και ιδίως με το άρθρο 42 ΕΚ,
στο μέτρο κατά το οποίο επιτρέπουν να εξαρτηθεί, υπό περιστάσεις όπως αυτές της κύριας δίκης, η λήψη υπόψη, για τους σκοπούς
της καταβολής των παροχών γήρατος, περιόδων καταβολής εισφορών που συμπληρώθηκαν βάσει του FRG μεταξύ 1953 και 1970 στη Ρουμανία,
από την προϋπόθεση ότι ο δικαιούχος κατοικεί στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Επί των δικαστικών εξόδων
130   Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι
υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
1)
Οι διατάξεις του παραρτήματος VI, μέρος Γ, υπό την επικεφαλίδα «Γερμανία», σημείο 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου,
της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη
των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως τροποποιήθηκε και ενημερώθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 118/97
του Συμβουλίου, της 2ας Δεκεμβρίου 1996, είναι ασυμβίβαστες με την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, και ιδίως με το άρθρο
42 ΕΚ, στο μέτρο κατά το οποίο επιτρέπουν να εξαρτηθεί, υπό περιστάσεις όπως αυτές των κυρίων δικών, η λήψη υπόψη, για τους
σκοπούς της καταβολής των παροχών γήρατος, περιόδων καταβολής εισφορών που συμπληρώθηκαν, μεταξύ 1937 και 1945, επί τμημάτων
του εδάφους επί του οποίου ίσχυαν οι νόμοι του γερμανικού Reich περί κοινωνικής ασφαλίσεως, τα οποία ευρίσκονταν όμως εκτός
της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, από την προϋπόθεση ότι ο δικαιούχος κατοικεί εντός του κράτους μέλους αυτού.
2)
Οι διατάξεις του παραρτήματος III, μέρη A και B, σημείο 35, υπό την επικεφαλίδα «Γερμανία–Αυστρία», στοιχείο ε΄, του κανονισμού
1408/71, όπως έχει τροποποιηθεί, είναι ασυμβίβαστες με τα άρθρα 39 και 42 ΕΚ, στο μέτρο κατά το οποίο επιτρέπουν να εξαρτηθεί,
υπό περιστάσεις όπως αυτές της κύριας δίκης, όπου ο δικαιούχος κατοικεί στην Αυστρία, η λήψη υπόψη, για τους σκοπούς της καταβολής
των παροχών γήρατος, περιόδων καταβολής εισφορών που συμπληρώθηκαν, βάσει του νόμου για τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα που αποκτήθηκαν
διά καταβολής εισφορών στην αλλοδαπή (Fremdrentengesetz), μεταξύ 1953 και 1970 στη Ρουμανία, από την προϋπόθεση ότι ο δικαιούχος
κατοικεί στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
3)
Οι διατάξεις του παραρτήματος VI, μέρος Γ, υπό την επικεφαλίδα «Γερμανία», σημείο 1, του κανονισμού 1408/71, όπως έχει τροποποιηθεί,
είναι ασυμβίβαστες με την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, και ιδίως με το άρθρο 42 ΕΚ, στο μέτρο κατά το οποίο επιτρέπουν
να εξαρτηθεί, υπό περιστάσεις όπως αυτές της κύριας δίκης, η λήψη υπόψη, για τους σκοπούς της καταβολής των παροχών γήρατος,
περιόδων καταβολής εισφορών που συμπληρώθηκαν, βάσει του νόμου για τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα που αποκτήθηκαν διά καταβολής
εισφορών στην αλλοδαπή, μεταξύ 1953 και 1970 στη Ρουμανία, από την προϋπόθεση ότι ο δικαιούχος κατοικεί στην Ομοσπονδιακή
Δημοκρατία της Γερμανίας.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.