CELEX: 61990CJ0015
Κοινωνική ασφάλιση
Ιδιότητα του μισθωτού
Κανονισμός (ΕΟΚ) 1408/71
Επίδομα συντηρουμένων τέκνων
Ρήτρα κατοικίας
Άρθρα 48 και 52 της Συνθήκης ΕΟΚ

Με Διάταξη της 25ης Ιουλίου 1989, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 19 Ιανουαρίου 1990, το Court of Appeal του Λονδίνου υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήλης ΕΟΚ, τρία προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 1 και 73 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί της εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και στις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητος, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1390/81 του Συμβουλίου, της 12ης Μαΐου 1981, περί επεκτάσεως στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 (
ΕΕ L 143, σ. 1
), και των άρθρων 48 και 52 της Συνθήκης ΕΟΚ.
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του David Maxwell Middleburgh και του Chief Adjudication Officer.
O Middleburgh, Βρετανός υπήκοος, εργάστηκε στην Ιρλανδία μεταξύ Ιανουαρίου 1981 και Αυγούστου 1982. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής συνήψε σχέση με Ιρλανδή υπήκοο, από την οποία γεννήθηκε ένα τέκνο. Τον Οκτώβριο του 1983 επέστρεψε μόνος στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου εργάστηκε σε νοσοκομεία από τις 15 Νοεμβρίου 1983 μέχρι τις 13 Απριλίου 1984. Κατέστη άνεργος από τις 16 μέχρι και τις 29 Απριλίου 1984· στη συνέχεια εργάστηκε ως αυτοτελώς απασχολούμενος από τις 30 Απριλίου μέχρι τις 29 Ιουλίου του ιδίου έτους. Κατέστη εκ νέου άνεργος από τις 30 Ιουλίου μέχρι τις 19 Αυγούστου, κατόπιν δε παρακολούθησε μαθήματα επαγγελματικής επιμορφώσεως από τις 20 Αυγούστου μέχρι τις 25 Νοεμβρίου.
Όταν ο Adjudication Officer αρνήθηκε να εγκρίνει την καταβολή επιδόματος συντηρουμένων τέκνων από τις 16 Απριλίου 1984, με την αιτιολογία ότι ο υιός του Middleburgh δεν βρισκόταν εκείνη την περίοδο στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο τελευταίος άσκησε προσφυγή κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Social Security Appeal Tribunal.'Οταν αυτή η προσφυγή, καθώς και άλλη μεταγενέστερη, που άσκησε ενώπιον των Social Security Commissioners, απορρίφθηκαν όσον αφορά την περίοδο κατά την οποία ο Middleburgh εργαζόταν ως ανεξάρτητος επαγγελματίας, καθώς και κατ' εκείνη που παρακολουθούσε μαθήματα επαγγελματικής επιμορφώσεως, ο ενδιαφερόμενος προσέφυγε ενώπιον του Court of Appeal, που ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
« 1)
Όταν
α)
ένα άτομο έχει την ιδιότητα του μη μισθωτού και
β)
δικαιούται ( δυνάμει του εθνικού δικαίου ) επιδόματος ανεργίας λόγω του ότι έπαυσε χωρίς τη θέληση του να εργάζεται ως μη μισθωτός και
γ)
δικαιούται τέτοιων παροχών βάσει εισφορών που καταβλήθηκαν ή πιστώθηκαν για λογαριασμό του ενώ είχε την ιδιότητα του μισθωτού,
πρέπει αυτό το άτομο να θεωρηθεί ως μισθωτός για την εφαρμογή του άρθρου 73, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως;
2)
Εάν υπήκοος του κράτους μέλους Α κατοικεί για ένα χρονικό διάστημα στο κράτος μέλος Β και εκεί α ) εργάζεται ως μισθωτός και β ) συγκατοικεί με υπήκοο του κράτους μέλους Β με την οποία έχει αποκτήσει τέκνο, παραβαίνει το κράτος μέλος Α είτε το άρθρο 48 είτε το άρθρο 52 της Συνθήκης, όταν αρνείται να καταβάλει οικογενειακές παροχές για το τέκνο αυτό με μόνη αιτιολογία την απουσία του τέκνου από το κράτος μέλος Α για χρονικό διάστημα κατά το οποίο ο υπήκοος αυτός, μετά την επιστροφή του στο κράτος μέλος Α, εργαζόταν ως μη μισθωτός εκεί, ενώ το τέκνο παρέμενε στο κράτος μέλος Β;
3)
Εάν η απάντηση στο δεύτερο ερώτημα είναι καταφατική, έχει το άρθρο 48 ή το άρθρο 52 άμεσα αποτελέσματα ενόψει των περιστατικών της παρούσας υπόθεσης; »
Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, η εφαρμοστέα κανονιστική ρύθμιση, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί του πρώτου ερωτήματος
Πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά το άρθρο 73, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71, όπως τροποποιήθηκε με τον προαναφερθέντα κανονισμό 1390/81, « ο μισθωτός που υπάγεται στη νομοθεσία κράτους μέλους, εκτός της Γαλλίας, δικαιούται οικογενειακών παροχών για τα μέλη της οικογένειάς του που κατοικούν στο έδαφος άλλου κράτους μέλους κατά τη νομοθεσία του πρώτου κράτους, σαν να κατοικούσαν τα μέλη αυτά στο έδαφος του ».
Ο Middleburgh διατείνεται ότι, κατά την περίοδο από 30 Απριλίου μέχρι 29 Ιουλίου 1984, ήταν « μισθωτός » υπό την έννοια του προαναφερθέντος άρθρου 73, παράγραφος 1, δεδομένου ότι καλυπτόταν τότε από υποχρεωτική ασφάλιση κατά του κινδύνου ανεργίας, για την οποία είχε καταβάλει εισφορές ως μισθωτός, οι τρόποι διαχειρίσεως ή χρηματοδοτήσεως της οποίας επιτρέπουν τον χαρακτηρισμό του ως μισθωτού, σύμφωνα με το άρθρο 1, περίπτωση α, στοιχεία i και ii, του ίδιου κανονισμού. Συναφώς παρατηρεί ότι ο όρος « μισθωτός » του άρθρου 73, παράγραφος 1, είναι ταυτόσημος προς τον όρο « εργαζόμενος » που εχρησιμοποιείτο στο παλαιό κείμενο του κανονισμού και ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, ο τελευταίος αυτός όρος καλύπτει, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, και άτομα που δεν έχουν την ιδιότητα του μισθωτού βάσει του εργατικού δικαίου.
Επ' αυτού πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά την επίμαχη περίοδο, ο ενδιαφερόμενος κατέβαλλε εισφορές σε σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως υπό την ιδιότητα του μη μισθωτού. Απλώς και μόνο το γεγονός ότι ένα άτομο, ευρισκόμενο σε μια τέτοια κατάσταση, θα εδικαιούτο επιδόματος ανεργίας, σε περίπτωση που έπαυε να εργάζεται, βάσει εισφορών που κατέβαλε σε προηγούμενη περίοδο, κατά τη διάρκεια της οποίας ήταν μισθωτός, δεν αρκεί για να θεωρηθεί ότι, κατά την περίοδο κατά την οποία εργαζόταν ως ανεξάρτητος επαγγελματίας, ήταν ασφαλισμένο δυνάμει συστήματος υποχρεωτικής ή προαιρετικής ασφαλίσεως κατά ενός ή περισσοτέρων κινδύνων, οι οποίοι αντιστοιχούν στους κλάδους συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως που εφαρμόζεται στους μισθωτούς ή στους υποχρεωτικά ασφαλισμένους κατά τέτοιων κινδύνων, στο πλαίσιο συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως, οι τρόποι διαχειρίσεως ή χρηματοδοτήσεως του οποίου επιτρέπουν το χαρακτηρισμό του ως μισθωτού, υπό την έννοια του άρθρου 1, περίπτωση α, στοιχεία i και ii, του κανονισμού 1408/71, όπως έχει τροποποιηθεί.
Στη συνέχεια πρέπει να σημειωθεί ότι, σε περιπτώσεις όπως η προκειμένη της κύριας δίκης, στις οποίες οι παροχές για συντηρούμενα τέκνα δεν συνδέονται προς εισφορές τις οποίες κατέβαλε ο ενδιαφερόμενος υπό την ιδιότητα του μισθωτού, δεν είναι δυνατό να θεωρείται ο ενδιαφερόμενος ως μισθωτός υπό την έννοια του προαναφερθέντος άρθρου 1, περίπτωση α, στοιχείο ii, ούτε βάσει του συστήματος δυνάμει του οποίου χορηγούνται οι εν λόγω παροχές.
Επομένως, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ο μη μισθωτός εργαζόμενος ο οποίος δικαιούται να λάβει παροχές ανεργίας σε περίπτωση ακούσιας διακοπής της εργασίας του βάσει εισφορών που κατέβαλε ως μισθωτός δεν είναι « μισθωτός » υπό την έννοια του άρθρου 73, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71, όπως τροποποιήθηκε, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, παράγραφος 1, περίπτωση α, στοιχεία i και ii, του ίδιου κανονισμού.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
Με το δεύτερο ερώτημα του το αιτούν δικαστήριο ερωτά στην ουσία αν τα άρθρα 48 και 52 της Συνθήκης ΕΟΚ εμποδίζουν την εφαρμογή της νομοθεσίας ενός κράτους μέλους, η οποία περιορίζει τις παροχές για συντηρούμενα τέκνα στα τέκνα εκείνα που κατοικούν στο έδαφος του εν λόγω κράτους, σε υπήκοο του κράτους αυτού σε χρονική περίοδο κατά τη διάρκεια της οποίας το άτομο αυτό, αφού εργάστηκε ως μισθωτός σε άλλο κράτος μέλος όπου απέκτησε τέκνο, εργάζεται ως μη μισθωτός στο κράτος μέλος καταγωγής του, στο οποίο επέστρεψε μόνος.
Επ' αυτού ο Middleburgh υποστηρίζει ότι η νομοθεσία αυτή συνιστά έμμεση διάκριση έναντι των υπηκόων των άλλων κρατών μελών ή, εν πάση περιπτώσει, αποτελεί εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και την άσκηση του δικαιώματος εγκαταστάσεως, παρά την απαγόρευση που προβλέπεται στα άρθρα 48 και 52 της Συνθήκης. Οι τελευταίες αυτές διατάξεις έχουν εφαρμογή και στους υπηκόους του κράτους μέλους που έχει θεσπίσει την ανωτέρω νομοθεσία εφόσον η σχετική περίπτωση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης. Η Επιτροπή συμφωνεί με την άποψη αυτή, περιορίζει όμως τις παρατηρήσεις της στην ερμηνεία του άρθρου 52.
Συναφώς πρέπει να σημειωθεί, πρώτον, ότι ένα άτομο το οποίο εργάστηκε ως μη μισθωτός σε κράτος μέλος πριν καταστεί άνεργος δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως « μισθωτός » υπό την έννοια του άρθρου 48 της Συνθήκης και, επομένως, δεν μπορεί να επικαλείται τη διάταξη αυτή.
Δεύτερον, πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά την εν λόγω περίοδο, ο κοινοτικός νομοθέτης δεν είχε ακόμα λάβει τα αναγκαία μέτρα στον τομέα της ελευθερίας εγκαταστάσεως προς εξασφάλιση της καταβολής των παροχών για τα συντηρούμενα τέκνα των ατόμων που κατοικούσαν στο έδαφος των κρατών μελών. Σχετικά μέτρα, τα οποία ήταν απαραίτητα ιδίως για να είναι βέβαιον ότι οι παροχές αυτές χρησιμοποιούνται πράγματι για τη διατροφή των συντηρούμενων τέκνων και για να αποφεύγεται η σώρευση των εν λόγω παροχών, ελήφθησαν μεταγενέστερα, με τον προαναφερθέντα κανονισμό ( ΕΟΚ) 3427/89 του Συμβουλίου, της 30ής Οκτωβρίου 1989, για την τροποποίηση του κανονισμού 1408/71, και με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 574/72 του Συμβουλίου, της 21ης Μαρτίου 1972, περί του τρόπου εφαρμογής του κανονισμού 1408/71 ( ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 138 ), ο οποίος υπήγαγε τους μη μισθωτούς στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 73 του κανονισμού 1408/71.
Έπεται ότι η νομοθεσία του κράτος μέλους η οποία απέκλειε την καταβολή παροχών για συντηρούμενα τέκνα όσον αφορά τα τέκνα των μη μισθωτών που κατοικούσαν σε άλλο κράτος μέλος δεν ήταν ασυμβίβαστη προς το άρθρο 52 της Συνθήκης εφόσον το Συμβούλιο δεν είχε λάβει ακόμα σχετικά μέτρα.
Επομένως, χωρίς να είναι αναγκαίο να εξεταστούν τα επιχειρήματα που προβάλλα ο Middleburgh, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 52 της Συνθήκης ΕΟΚ δεν εμποδίζει την εφαρμογή της νομοθεσίας κράτους μέλους, η οποία περιορίζει τις παροχές για συντηρούμενα τέκνα στα τέκνα που κατοικούν στο έδαφος του κράτους αυτού, σε υπήκοο του εν λόγω κράτους κατά τη διάρκεια περιόδου κατά την οποία το άτομο αυτό, αφού εργάστηκε ως μισθωτός σε άλλο κράτος μέλος όπου απέκτησε τέκνο, εργάζεται στο κράτος μέλος της καταγωγής του, στο οποίο επέστρεψε μόνος, ως μη μισθωτός εργαζόμενος.
Επί του τρίτου ερωτήματος
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω δεν υπάρχει λόγος να δοθεί απάντηση στο τρίτο ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οποία κατέθεσε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει, ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης, τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το Court of Appeal in London με Διάταξη τη 25ης Ιουλίου 1989, αποφαίνεται:

1)
Ο μη μισθωτός εργαζόμενος ο οποίος δικαιούται να λάβει παροχές ανεργίας σε περίπτωση ακούσιας διακοπής της εργασίας του βάσει εισφορών που κατέβαλε ως μισθωτός δεν είναι « μισθωτός » υπό την έννοια του άρθρου 73, παράγραφος 1, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί της εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και στις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητος, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1390/81 του Συμβουλίου, της 12ης Μαΐου 1981, περί επεκτάσεως στους μη μισθωτούς και τα μέλη των οικογενειών τους του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, παράγραφος 1, περίπτωση α, στοιχεία i και ii, του ίδιου κανονισμού.

2)
Το άρθρο 52 της Συνθήκης ΕΟΚ δεν εμποδίζει την εφαρμογή της νομοθεσίας κράτους μέλους, η οποία περιορίζει τις παροχές για συντηρούμενα τέκνα στα τέκνα που κατοικούν στο έδαφος του κράτους αυτού, σε υπήκοο του εν λόγω κράτους κατά τη διάρκεια περιόδου κατά την οποία το άτομο αυτό, αφού εργάστηκε ως μισθωτός σε άλλο κράτος μέλος όπου απέκτησε τέκνο, εργάζεται στο κράτος μέλος της καταγωγής του, στο οποίο επέστρεψε μόνος, ως μη μισθωτός εργαζόμενος.

Mancini
O'Higgins
Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Diez de Velasco
Slynn
Joliét
Schockweiler
Grévisse
Zuleeg
Kapteyn
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 4 Οκτωβρίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο προεδρεύων
G. F. Mancini
Πρόεδρος τμήματος
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.