CELEX: 62005CJ0375
Wołowina i cielęcina
Premia na hodowlę krów mamek

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia Rady (EWG) nr 805/68 z dnia 27 czerwca 1968 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wołowiny i cielęciny (
Dz.U. L 148, str. 24
), zmienionego rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2222/96 z dnia 18 listopada 1996 r. (
Dz.U. L 296, str. 50
, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 805/68”) dotyczącego zastępowania krów mamek, oraz art. 33 ust. 2 i 4 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 3886/92 z dnia 23 grudnia 1992 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania systemu premii przewidzianego w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 805/68 oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 1244/82 oraz (EWG) nr 714/89 (
Dz.U. L 391, str. 20
), zmienionego rozporządzeniem Komisji (EWG) nr 2311/96 z dnia 2 grudnia 1996 r. (
Dz.U. L 313, str. 9
zwanego dalej „rozporządzeniem nr 3886/92”) dotyczącego zwrotu do rezerwy krajowej praw do premii.
Wniosek ten został przedłożony w ramach sporu pomiędzy E. Geutingiem a Direktor der Landwirtschaftskammer Nordrhein-Westfalen für den Bereich Landwirtschaft (dyrektorem wydziału rolnictwa izby rolnej Nadrenii Północnej-Westfalii), obecnie Direktor der Landwirtschaftskammer Nordrhein-Westfalen (dyrektorem izby rolnej Nadrenii Północnej-Westfalii), w przedmiocie wniosku o przyznanie premii na hodowlę krów mamek złożonego przez E. Geutinga za rok rozliczeniowy 1998.
Ramy prawne
Artykuł 4a tiret trzecie rozporządzenia nr 805/68 definiuje pojęcie „krowa mamka” w następujący sposób:
„i)
krowa należąca do rasy mięsnej lub urodzona z krzyżówki z rasą mięsną oraz należąca do stada przeznaczonego do hodowli cieląt na produkcję mięsa
oraz
ii)
cielna jałówka, spełniająca te same warunki, zastępująca krowę mamkę” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tego rozporządzenia poniżej].
Artykuł 4d ust. 5 akapit pierwszy rozporządzenia nr 805/68 stanowi:
„Premia jest przyznawana każdemu producentowi niedostarczającemu mleka ani przetworów mlecznych ze swojego gospodarstwa przez okres 12 miesięcy od dnia złożenia wniosku, który hoduje przez okres co najmniej 6 kolejnych miesięcy od dnia złożenia wniosku krowy mamki w liczbie przynajmniej równej liczbie określonej we wniosku o przyznanie premii”.
Artykuł 4f ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia nr 805/68 stanowi:
„1.   Każde państwo członkowskie ustanawia krajową rezerwę równą co najmniej 1% i co najwyżej 3% całkowitego pogłowia zwierząt, dla których producentom, których gospodarstwa znajdują się na ich terytorium, została przyznana w roku referencyjnym premia na hodowlę krów mamek. […]
2.   Państwa członkowskie korzystają z rezerwy krajowej w celu przyznawania w jej granicach prawa do premii następującym producentom:
a)
producentom, którzy złożyli wniosek o przyznanie premii przed dniem 1 stycznia 1993 r., a którzy wykazali przed właściwym organem, że stosowanie indywidualnych pułapów zgodnie z art. 4d ust. 2 zagrażałoby rentowności ich gospodarstwa, uwzględniając wykonanie programu inwestycji w sektorze wołowiny ustanowionego przed dniem 1 stycznia 1993 r.;
b)
producenci, którzy złożyli w roku referencyjnym wniosek o przyznanie premii, który wskutek szczególnych okoliczności nie odpowiada rzeczywistej sytuacji ustalonej w latach poprzednich;
c)
producenci, którzy zwykle składali wnioski o przyznanie premii, nie czyniąc tego jednak w roku referencyjnym;
d)
producenci, którzy złożyli wniosek o przyznanie premii po raz pierwszy w roku następującym po roku referencyjnym lub w latach następnych;
e)
producenci, którzy uzyskali część powierzchni uprzednio przeznaczonej na hodowlę bydła przez innych producentów;
[…]
4.   Komisja określa szczegółowe sposoby stosowania niniejszego przepisu zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 27.
Zgodnie z tą samą procedurą są ustanawiane:
—
przepisy znajdujące zastosowane w przypadku niewykorzystania rezerwy krajowej przez państwo członkowskie,
—
przepisy odnoszące się do praw indywidualnych niewykorzystanych w latach 1997 i 1998 przekazanych do rezerwy krajowej,
—
przepisy przejściowe niezbędne w celu ułatwienia przejścia z systemu istniejącego uprzednio do systemu przewidzianego niniejszym rozporządzeniem, a w szczególności dotyczące producentów, którzy korzystali z premii na hodowlę krów mamek po raz pierwszy w latach 1991 lub 1992, w przypadku gdy lata te następowały bezpośrednio po roku referencyjnym wybranym przez dane państwo członkowskie”.
Artykuł 33 rozporządzenia nr 3886/92 zawiera przepisy wykonawcze dotyczące rezerwy krajowej ustanowionej w art. 4f rozporządzenia nr 805/68. Przywołany art. 33 ma następujące brzmienie:
„1.   Producent posiadający uprawnienie do premii może je wykorzystać sam lub tymczasowo przekazać je innemu producentowi.
2.   W przypadku gdy producent nie wykorzystał przynajmniej 70% swego uprawnienia w każdym roku, jego niewykorzystana część jest przekazywana do rezerwy krajowej, z wyjątkiem:
—
przypadku gdy producent posiada maksymalnie siedem uprawnień do premii i nie wykorzystał ich przynajmniej w 70% w ciągu dwóch kolejnych lat kalendarzowych, do rezerwy krajowej jest przekazywana część niewykorzystana w ciągu ostatniego roku kalendarzowego,
—
przypadku gdy producent uczestniczy w programie ekstensyfikacji uznanym przez Komisję,
—
przypadku gdy producent jest włączony do systemu wcześniejszej emerytury uznanym przez Komisję, w którym przeniesienie uprawnienia lub jego tymczasowe przeniesienie nie jest obowiązkowe,
lub
—
przypadków wyjątkowych i należycie uzasadnionych.
[…]
4.   W latach 1997 i 1998 odsetek w wysokości 70%, o którym mowa w ust. 2 i 3 akapit pierwszy, zostaje zastąpiony odsetkiem w wysokości 90%. W tym przypadku uprawnienia przekazane do rezerwy krajowej nie podlegają redystrybucji w latach 1998 i 1999.” [tłumaczenie nieoficjalne].
Artykuł 10 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 3887/92 z dnia 23 grudnia 1992 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy (
Dz.U. L 391, str. 36
) określa podstawę obliczenia premii, dla których istnieje indywidualny limit jak również obniżenia premii w niektórych przypadkach. Przepis ten przewiduje:
„[…]
2.   W przypadku stwierdzenia, że liczba zwierząt zadeklarowanych we wniosku przewyższa liczbę zwierząt wykazanych w wyniku kontroli, pomoc obliczana jest na podstawie liczby wykazanych zwierząt.
[…]
4.   Uwzględnieniu podlega jedynie bydło zdeklarowane we wniosku o pomoc lub, w przypadku stosowania ust. 3, bydło ujęte w rejestrze.
Niemniej jednak krowa mamka zdeklarowana w celu uzyskania premii lub sztuka bydła zdeklarowana w celu uzyskania rekompensaty przewidzianej rozporządzeniem nr 2328/91 może zostać odpowiednio zastąpiona inną krową mamka lud inną sztuką bydła, pod warunkiem że zamiana ta ma miejsce w terminie 20 dni następujących po dacie wyprowadzenia jej z gospodarstwa oraz że zamiana ta zostaje odnotowana w specjalnym rejestrze najpóźniej trzeciego dnia po dokonaniu zamiany” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tego rozporządzenia poniżej].
Zgodnie z art. 1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (
Dz.U. L 312, str. 1
):
„1.   W celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.
2.   Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania [zaniechania] ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem”.
Artykuł 1 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1244/82 z dnia 19 maja 1982 r. stanowiącego szczegółowe zasady stosowania systemu premii na hodowlę stad krów mamek (
Dz.U. L 143, str. 20
), zmienionego rozporządzeniem Komisji (EWG) nr 2079/90 z dnia 20 lipca 1990 r. (
Dz.U. L 190, str. 15
, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1244/82”), ma następujące brzmienie:
„Wnioski o premie na hodowlę stad krów mamek składa się do właściwego organu wyznaczonego przez każde państwo członkowskie pomiędzy dniem 15 czerwca a 31 stycznia roku następnego w odniesieniu do krów posiadanych w dniu złożenia wniosku. Niemniej jednak państwa członkowskie w ramach tego terminu mogą wyznaczyć inny termin lub terminy na złożenie wniosku.
Pogłowie krów uwzględnionych w celu uzyskania premii jest równe lub mniejsze od pogłowia krów mamek, z wyłączeniem cielnych jałówek znajdujących się w gospodarstwie w dniu złożenia wniosku.
W okresie od dnia 15 czerwca do dnia 31 stycznia roku następnego producent może złożyć wyłącznie jeden wniosek”.
Okoliczności faktyczne i pytania prejudycjalne
W dniu 20 kwietnia 1998 r. skarżący w postępowaniu głównym złożył wniosek o przyznanie premii na hodowlę krów mamek za rok rozliczeniowy 1998, obejmujący ogółem 64 krowy mamki, wskazując, że dotyczący go pułap indywidualny wynosił 65,3 zwierzęcia spełniającego warunki uzyskania premii. Spośród zdeklarowanych zwierząt 47 było bezsprzecznie krowami mamkami. Pozostałych 17 stanowiły cielne jałówki, które skarżący w postępowaniu głównym zgłaszał jako zwierzęta zastępujące krowy mamki.
Spośród 17 wymienionych jałówek 10 zostało wyznaczonych przez skarżącego w okresie chowu roku poprzedniego jako zwierzęta zastępujące krowy mamki wyprowadzone ze stada w dniu 21 października 1997 r. Pozostałych 7 zastępowało krowy mamki, które opuściły stado w okresie pomiędzy dniem 21 stycznia a dniem 17 kwietnia 1998 r. Trzynaście cielnych jałówek ocieliło się przed dniem 15 maja 1998 r., to jest upływem terminu na złożenie wniosku o przyznanie premii.
Decyzją z dnia 3 maja 1999 r. rodzącą skutki prawne ex tunc z dniem 10 czerwca 1998 r. pozwany w postępowaniu głównym obniżył służący skarżącemu w postępowaniu głównym indywidualny pułap uprawnień do premii do 47 krów mamek, wskazując, że cielne jałówki nie mogą być traktowane jak krowy mamki. Jego zdaniem skarżący w postępowaniu głównym nie wykorzystał w 1998 r. przynajmniej 90% uprawnienia do premii, skutkiem czego niewykorzystaną cześć przywołanego uprawnienia należy przekazać na rzecz rezerwy krajowej.
Decyzją z dnia 23 sierpnia 2001 r. pozwany w postępowaniu głównym odrzucił w całości wniosek skarżącego o przyznanie premii za rok rozliczeniowy 1998, domagając się zwrotu wypłaconych z tego tytułu zaliczek wraz z odsetkami, motywując swą decyzję faktem, że różnica pomiędzy pogłowiem zwierząt zdeklarowanych i wykazanych przewyższała 20%.
Zażalenia wniesione przez skarżącego w postępowaniu głównym zostały oddalone decyzjami pozwanego w postępowaniu głównym z dnia 5 listopada 1999 r. i 11 stycznia 2002 r. Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny), przed którym zawisła sprawa w przedmiocie odwołania od przytoczonych decyzji, postanowił zawiesić postępowanie i przedstawić Trybunałowi następujące pytania prejudycjalne:
„1)
[W związku] z wykładnią art. 4a tiret trzecie lit. ii) [rozporządzenia nr 805/68]:
a)
Czy cielna jałówka jest krową mamką w rozumieniu rozdziału 1 rozporządzenia [nr 805/68] tylko wówczas, gdy zastępuje krowę mamkę, w odniesieniu do której złożony został wniosek o przyznanie premii?
b)
Czy cielna jałówka jest krową mamką w rozumieniu rozdziału 1 rzeczonego rozporządzenia także wówczas, gdy w poprzednim roku rozliczeniowym zastąpiła krowę mamkę, w odniesieniu do której został złożony wniosek o przyznanie premii, i została uznana za spełniającą warunki uzyskania premii?
c)
Czy cielna jałówka, w odniesieniu do której został złożony wniosek o przyznanie premii, spełnia warunki uzyskania premii, jeśli ocieli się jeszcze przed upływem terminu do złożenia wniosku?
2)
[W związku z wykładnią] art. 33 ust. 2 i 4 [rozporządzenia nr 3886/92]:
a)
Czy można przyjąć, iż producent nie wykorzystał przysługującego mu w danym roku rozliczeniowym uprawnienia do premii także wówczas, gdy złożył wniosek o przyznanie premii, lecz został on odrzucony, gdyż zwierzęta, których dotyczył, nie spełniały warunków uzyskania premii?
Czy dotyczy to także sytuacji, gdy nie istnieje żadne podejrzenie nadużyć w związku ze złożeniem wniosku?
Czy jest to zgodne z zasadą proporcjonalności określoną w prawie wspólnotowym?
b)
Czy art. 33 ust. 2 [rozporządzenia nr 3886/92] należy interpretować w ten sposób, iż w przypadkach takich jak niniejszy, w razie wystąpienia (odpowiednio uzasadnionego) szczególnego przypadku, uprawnienie do premii zostaje zachowane?
c)
Czy uprawnienie do premii, którego producent został pozbawiony na podstawie art. 33 ust. 4 [rozporządzenia nr 3886/92], gdyż w roku rozliczeniowym 1998 wykorzystał swoje prawo do premii w części większej niż 70%, lecz mniejszej niż 90%, powinno zostać przyznane na zasadach preferencyjnych temu producentowi po upływie dwuletniego okresu zawieszenia?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego lit. a)
W pytaniu tym sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy cielna jałówka jest krową mamką w rozumieniu art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68 jedynie wówczas, gdy zastępuje krowę mamkę, w odniesieniu do której złożono wniosek o przyznanie premii.
Należy na wstępie zwrócić uwagę, że zgodnie z tym przepisem jedynie cielna jałówka, która zastępuje krowę mamkę, może być uważana w rozumieniu przytoczonego przepisu za krowę mamkę. Przepis ten nie precyzje jednak, czy zastąpienie to winno dotyczyć krowy mamki objętej już wnioskiem o przyznanie premii, czy też jakiejkolwiek krowy mamki należącej do stada danego rolnika.
Natomiast art. 10 ust. 4 rozporządzenia 3887/92 przewiduje wyraźnie, że uwzględnieniu podlega jedynie bydło zdeklarowane we wniosku o przyznanie pomocy, precyzując, że zwierzęta te mogą być zastąpione, pod warunkiem że zamiana nastąpi w terminie 20 dni po dacie wyprowadzenia danego zwierzęcia z gospodarstwa oraz że zastąpienie zostanie odnotowane w specjalnym rejestrze w terminie 3 dni. Nie ma zatem takiej możliwości, by cielna jałówka zastępowała krowę mamkę, która nie została zdeklarowana we wniosku o przyznanie premii.
Co do daty zastąpienia, sąd krajowy słusznie podnosi, że brzmienie art. 4a tiret trzecie rozporządzenia nr 805/68 nie precyzuje, czy zastąpienie winno koniecznie nastąpić po złożeniu wniosku o przyznanie premii, czy też może mieć miejsce w trakcie okresu poprzedzającego jego złożenie. Ewolucja prawa wspólnotowego znajdującego zastosowanie w tej dziedzinie dostarcza jednak pewnych wyjaśnień w tym temacie. Artykuł 6 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1254/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wołowiny i cielęciny (
Dz.U. L 160, str. 21
), które zastąpiło, począwszy od dnia 1 stycznia 2000 r., rozporządzenie nr 805/68, dopuszcza odtąd przyznanie premii tak od krów mamek, jak i jałówek. Jak wynika z motywu 7 rozporządzenia nr 1254/1999, prawodawca zamierzał zapewnić producentom większą swobodę, rozszerzając kryteria kwalifikacji do premii od krów mamek również na jałówki spełniające takie same wymogi w zakresie hodowli co krowy mamki. Jako że wyraźnym celem nowej regulacji była zmiana przepisów poprzednio obowiązujących, w kierunku umożliwienia złożenia wniosku o przyznanie premii w stosunku do jałówek, można stąd wywieść, że pod rządami poprzedniej regulacji, znajdującej zastosowanie w sprawie w postępowaniu głównym, jałówki nie spełniały warunków uzyskania premii.
Wykładnię art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68 zgodnie, z którą cielne jałówki nie mogą być przedmiotem wniosku o przyznanie premii, potwierdzają również wcześniejsze przepisy prawne. Premia od krów mamek została wprowadzona rozporządzeniem Rady (EWG) nr 1357/80 z dnia 5 czerwca 1980 r. ustanawiającym system premii z tytułu hodowli stad krów mamek (
Dz.U. L 140, str. 1
), uzupełnionego rozporządzeniem nr 1244/82. Artykuł 1 ust. 1 akapit drugi tego przepisu stanowi, że „pogłowie krów uwzględnianych w celu przyznania premii jest równe pogłowiu krów mamek z wyłączeniem cielnych jałówek znajdujących się w gospodarstwie w dniu złożenia wniosku” [tłumaczenie nieoficjalne]. Na mocy tego przepisu wniosek o przyznanie premii od krów mamek nie może dotyczyć cielnych jałówek. Następnie rozporządzenie nr 3886/92 zostało uchylone rozporządzeniem nr 1244/82, przyjmującym co do zasady system premii od krów mamek wynikający z poprzedniego rozporządzenia. W rzeczywistości siódmy motyw rozporządzenia nr 3886/92 wskazuje na wolę prawodawcy wspólnotowego kontynuowania stosowania przepisów administracyjnych będących w mocy w trakcie obowiązywania poprzedniego systemu premii na hodowlę krów mamek. Pewne zmiany, takie jak określenie ras spełniających warunki uzyskania pomocy, zostały jednak wprowadzone celowo. Przepis stanowiący, że cielne jałówki nie spełniają warunków uzyskania pomocy, nie figuruje pośród tych zmian, z czego wywieść można, iż w danym momencie prawodawca wspólnotowy nie miał intencji zmiany tego przepisu.
Tym samym z ewolucji prawa wspólnotowego znajdującego zastosowanie w niniejszej dziedzinie wynika, że aby cielna jałówka mogła być traktowana jak krowa mamka w rozumieniu art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68, zastąpienie winno mieć miejsce po złożeniu wniosku o przyznanie premii.
Na pytanie pierwsze lit. a) należy zatem odpowiedzieć, że art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68 należy interpretować w ten sposób, że cielna jałówka może być uznana za krowę mamkę w rozumieniu rozdziału 1 tego rozporządzenia jednie wówczas, gdy zastąpiła krowę mamkę, której dotyczył wniosek o przyznanie premii za dany rok rozliczeniowy dopiero po jego złożeniu.
Pytanie pierwsze lit. b)
W pytaniu tym sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy cielna jałówka, która zastępowała w poprzednim roku rozliczeniowym krowę mamkę, której dotyczy wniosek o przyznanie premii, a która została uznana za spełniającą warunki jej uzyskania, jest krową mamką w rozumieniu rozporządzenia nr 805/68.
W opinii pozwanego w postępowaniu głównym na wymienione pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. Uważa on w istocie, iż odpowiedź twierdząca oznaczałaby, że zamiana jest stanem trwającym aż do ocielenia się cielnej jałówki, nawet jeśli w tym czasie rozpoczął się nowy rok rozliczeniowy.
Nie sposób jednak zgodzić się z analizą przedstawioną przez pozwanego w postępowaniu głównym, ponieważ ujmuje ona w sposób zbyt wąski przypadki, do których potencjalne odnosi się niniejsze pytanie prejudycjalne. Biorąc pod uwagę dziewięciomiesięczny okres ciąży u bydła, możliwe jest, by cielna jałówka zastępowała krowę mamkę z końcem roku rozliczeniowego, a pozostając wciąż cielną, zastępowała ponownie w następnym roku rozliczeniowym inną krowę mamkę będącą przedmiotem wniosku o przyznanie premii.
W tym względzie Komisja słusznie podniosła, że fakt, iż skarżący w postępowaniu głównym wskazał niektóre cielne jałówki jako zwierzęta zastępujące w 1997 r., nie wyklucza możliwości, by jałówki te zastępowały krowy mamki ponowienie w 1998 r., w związku z czym należy zbadać, czy w 1998 r. cielne jałówki spełniały warunki, by ponownie zastępować krowy mamki. W rzeczywistości żaden ze znajdujących zastosowanie przepisów nie wskazuje, by ta sama cielna jałówka nie mogła zastępować krów mamek w trakcie dwóch kolejnych lat rozrachunkowych, jeżeli tylko odpowiada ona w tym celu wszelkim kryteriom, a w szczególności wskazanych w odpowiedzi na pierwsze pytanie prejudycjalne lit. a).
Należy zatem na pierwsze pytanie lit. b) odpowiedzieć, że cielna jałówka, która zastępowała w jednym roku rozliczeniowym krowę mamkę, będącą przedmiotem złożonego wniosku o przyznanie premii, która została uznana za spełniającą warunki uzyskania premii, może być uznana za krowę mamkę w rozumieniu art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68, jeżeli tylko spełnia ona wszelkie warunki, by w roku następnym ponownie zastępować krowę mamkę.
Pytanie pierwsze lit. c)
W pytaniu tym sąd krajowy zwraca się z zapytywaniem, czy art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że cielna jałówka będąca przedmiotem złożonego wniosku o przyznanie premii spełnia warunki jej uzyskania, jeżeli ocieli się przed upływem terminu na złożenie wniosku.
Skarżący w postępowaniu głównym podnosi, że 13 jałówek, które ocieliły się przed upływem tego terminu, w dniu 15 maja 1998 r. winny być uznane za spełniające warunki uzyskania premii, ponieważ fakt, iż złożył on wniosek wcześniej, to jest w dniu 20 kwietnia 1998 r., nie może powodować dla niego negatywnych skutków.
Należy zatem stwierdzić, czy zwierzęta będące przedmiotem złożonego wniosku winny posiadać wszelkie cechy wymagane, by spełniać warunki uzyskania premii, w szczególności czy w momencie złożenia wniosku nie są już cielnymi jałówkami, a krowami mamkami, czy też wystarczy, by spełniały te kryteria w dniu upływu terminu złożenia wniosku. W rzeczywistości w tym dniu 13 jałówek, do których odnosi się sprawa w postępowaniu głównym, stało się krowami mamkami.
W tym względzie należy wskazać na wstępie, że Trybunał orzekł, iż zintegrowany system zarządzania i kontroli ustanowiony rozporządzeniem nr 3887/92 wymaga, by informacje dostarczone przez wnioskodawcę pomocy były od początku kompletne i precyzyjne w celu umożliwienia mu złożenia poprawnego wniosku o rekompensatę i uniknięcia sankcji. Składając wniosek o przyznanie premii, rolnik ma obowiązek zgłoszenia zwierząt, które spełniają rozmaite ustanowione przepisami wspólnotowymi kryteria regulujące jej przyznanie (zob. podobnie wyrok z dnia 16 maja 2002 r. w sprawie
C-63/00 Schilling i Nehring, Rec. str. I-4483
, pkt 34 i 33).
Ponadto art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 805/68 precyzuje, że premię przyznaje się producentowi, który nie dostarczał mleka ani produktów mlecznych pochodzących z jego gospodarstwa przez 12 miesięcy, licząc od momentu złożenia wniosku, oraz który w trakcie tego okresu hodował przez co najmniej 6 kolejnych miesięcy stado krów mamek, którego pogłowie było co najmniej równe liczbie krów objętych wnioskiem o premię. Skoro złożenie wniosku o przyznanie premii określa początek okresu chowu oraz skoro pogłowie krów mamek zostaje w tym momencie zapewnione, wynika stąd, że również wraz z tą datą zwierzęta winny posiadać wszelkie cechy niezbędne w celu spełnienia warunków uzyskania premii.
Poza tym zgodnie z art. 41 ust. 2 rozporządzenia nr 3886/92 państwo członkowskie może przewidzieć możliwość złożenia przez producenta ponownego wniosku dotyczącego nowej krowy mamki w granicach służącego mu indywidualnego limitu w terminie przewidzianym na złożenie tego rodzaju wniosku. Niezależnie od wątpliwości, czy Republika Federalna Niemiec wykorzystała tę możliwość z akt przedłożonych Trybunałowi, wynika, że w niniejszej sprawie skarżący w postępowaniu głównym miał możliwość złożenia wniosku o przyznanie premii w momencie, gdy cielne jałówki się ocieliły, ale przed upływem terminu na złożenie wniosku, tak by wniosek taki spełnił wymagane kryteria przyznania premii.
Tym samym na pytanie pierwsze lit. c) należy odpowiedzieć, że art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68 należy interpretować w ten sposób, że cielna jałówka będąca przedmiotem złożonego wniosku o przyznanie premii nie spełnia warunków jej uzyskania, jeżeli ocieli się przed upływem terminu przewidzianego na złożenie rzeczonego wniosku.
Pytanie drugie lit. a)
W pytaniu tym, które dotyczy wykładni art. 33 ust. 2 i 4 rozporządzenia nr 3886/92, sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia, czy uprawnienie producenta do premii należy uznać za wykorzystane, jeżeli złożył on wniosek o przyznanie premii, który został jednak odrzucony, gdyż zwierzęta, których dotyczył, nie spełniały warunków uzyskania premii. Ponadto sąd krajowy zapytuje, czy należy podtrzymać ewentualną odpowiedź przeczącą, nawet wówczas gdy nie istnieje żadne podejrzenie nadużyć w związku ze złożeniem wniosku, oraz czy w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej tego rodzaju sytuacja pozostaje w zgodzie z zasadą proporcjonalności.
Skarżący w postępowaniu głównym złożył wniosek o przyznanie premii od 64 krów mamek, która została mu jednak przyznana w odniesieniu do 47 spośród nich, co stanowi mniej niż 90% spełniających warunki zwierząt będących w jego posiadaniu. Pojawia się wobec tego pytanie, czy składając wniosek, wykorzystał on swe uprawnienie do premii w odniesieniu do wszystkich 64 zwierząt, czy też, jak twierdzi pozwany w postępowaniu głównym, w odniesieniu do 17 spośród nich wyłącznie usiłował wykorzystać rzeczone uprawnienia, z takim skutkiem, że przesłanki określone w art. 33 ust. 2 i 4 rozporządzenia nr 3886/92 zostały spełnione, a uprawnianie do premii winno zostać w konsekwencji przekazane do rezerwy krajowej.
W tym względzie należy wskazać, ze dziewiąty motyw rozporządzenia nr 3886/92 stanowi, że „biorąc pod uwagę regulujące dla rynku oddziaływanie systemu pułapów indywidualnych, należy przewidzieć, że niewykorzystane przez uprawnionych prawa do premii będą przekazywane po upływie określonego czasu do rezerwy krajowej”. Poza tym czwarty motyw rozporządzenia (WE) Komisji nr 1846/95 z dnia 26 lipca 1995 r. (
Dz.U. L 177, str. 28
), z którego wynika brzmienie art. 33 ust. 1–3 rozporządzenia nr 3886/92, wskazuje na intencję „zapewnienia jak największej mobilizacji uprawnień do premii dostępnych i niewykorzystanych”. Celem systemu zwrotów niewykorzystanych uprawnień do rezerwy krajowej jest zatem zapewnienie, by wszelkie istniejące uprawnienia do premii były rzeczywiście wykorzystywane w celu uniknięcia sytuacji, w której niektórzy producenci, nie wykorzystując swych uprawnień niezwłocznie, gromadzili je, uniemożliwiając tym samym innym producentom korzystanie z nich. Dlatego też uprawnienia do premii winny być dostosowane do rzeczywistej i aktualnej sytuacji gospodarstwa.
W momencie złożenia wniosku o przyznanie premii nie sposób jest stwierdzić, czy wniosek ten w rzeczywiści odzwierciedla sytuację gospodarstwa. Poza tym wykorzystanie uprawnienia do premii poprzedza spełnienie przez gospodarstwo wymaganych warunków uzyskania premii wnioskowanej, co wymaga dokonania oceny przez właściwe organy krajowe. W kontekście takim jak okoliczności faktyczne sporu w postępowaniu głównym, gdzie sytuacja gospodarstwa nie odpowiada tym wymaganiom, jako że zwierzęta, których dotyczy wniosek, nie spełniają warunków uzyskania premii, prawo do premii nie może być uznane za wykorzystane.
Sąd krajowy zastanawia się w szczególności nad zgodnością takiej wykładni z zasadą proporcjonalności. Wykładnia taka może w rzeczywistości być równoznaczna, jego zdaniem, z zastosowaniem dodatkowej sankcji za nieprawidłowości w związku ze złożeniem wniosku, sankcji na tyle surowej z punktu widzenia długoterminowych skutków obniżenia indywidualnego pułapu pomocy, że jest ona sprzeczna z zasadą proporcjonalności.
Z twierdzeniem tym nie sposób się jednak zgodzić. Z przytoczonego wyżej uzasadnienia rozporządzenia nr 3886/92 i rozporządzenia nr 1864/95 wynika, że celem systemu zwrotu do rezerwy krajowej uprawnień do premii nie jest karanie nadużyć. Wobec tego, mimo że środek ten może powodować dla danego producenta niekorzystne konsekwencje, nie ma on charakteru sankcji, jako że brak jest elementu nieprawidłowości, w rozumieniu art. 1 rozporządzenia nr 2988/95, które środek ten ma karać. W istocie jedynym naruszeniem przepisu wspólnotowego wynikającym z działania lub zaniechania przedsiębiorcy, które mogłoby spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot, a które mogłoby stanowić nieprawidłowość w rozumieniu art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, jest złożenie wniosku o przyznanie premii zawierającego dane nieprawdziwe.
Jako że skutki przewidziane art. 33 ust. 2 i 4 rozporządzenia nr 3886/92 nie mają charakteru kar, w rozumieniu rozporządzenia nr 2988/95, stanowią one jedynie środek zmierzający do dostosowania indywidualnego pułapu uprawnienia do premii do rzeczywistej sytuacji gospodarstwa.
Ponadto biorąc pod uwagę fakt, że obniżenie indywidualnego pułapu uprawnienia do premii wynikające z przekazania praw do premii do rezerwy krajowej nie jest karą, a zwykłą konsekwencją obiektywnego stanu rzeczy, zamiar leżący u podstaw zachowania prowadzącego do takiego obniżenia oraz bezprawny lub nie charakter tego zachowania są czynnikami bez znaczenia w tym kontekście, z tym skutkiem, że nie ma konieczności badania, czy w związku ze złożeniem częściowo odrzuconego wniosek o przyznanie premii miały miejsce nadużycia czy też nie.
Ponadto, jako że sprawa nie dotyczy kary, kwestia zgodności środka polegającego na obniżeniu indywidualnego pułapu uprawienia do premii z zasadą proporcjonalności przedstawia się w sposób odmienny niż sugeruje sąd krajowy. Dotyczy ona bowiem nie proporcjonalności podwójnej sankcji, ale wyłączenie współmierności przytoczonego środka wynikającego z obniżenia pogłowia zwierząt spełniających warunki uzyskania premii.
Tytułem wstępu należy przypomnieć utrwalone orzecznictwo Trybunału dotyczące zasady proporcjonalności, które znajduje w szczególności zastosowanie do wspólnej polityki rolnej.
Prawodawca wspólnotowy dysponuje szerokim zakresem uznania, pozostającym w związku z odpowiedzialnością polityczną, jaką nakładają na niego art. 34 WE–37 WE. W konsekwencji kontrola sądu powinna ograniczać się do oceny, czy dany przepis nie jest dotknięty oczywistym błędem lub nadużyciem władzy lub też czy dany organ nie przekroczył w sposób oczywisty granic przysługującego mu swobodnego uznania (zob. podobnie w szczególności wyrok z dnia 9 września 2004 r.
C-304/01 Hiszpania przeciwko Komisji, Zb.Orz. str. I-7655
, pkt 23, oraz z dnia 7 września 2006 r. w sprawie
C-310/04 Hiszpania przeciwko Radzie, Zb.Orz. str. I-7285
, pkt 96).
Odnosząc się do kontroli proporcjonalności, należy przypomnieć, iż zasada proporcjonalności, będąca jedną z ogólnych zasad prawa wspólnotowego, wymaga, by akty instytucji Wspólnoty nie wykraczały poza to, co odpowiednie i konieczne do realizacji uzasadnionych celów, którym mają służyć, przy czym oczywiście tam, gdzie istnieje możliwość wyboru spośród większej liczby odpowiednich rozwiązań, należy stosować te najmniej dotkliwe, a wynikające z tego niedogodności nie mogą być nadmierne w stosunku do zamierzonych celów (ww. wyrok z dnia 12 lipca 2001 r. w sprawie
C-189/01 Jippes i in., Rec. str. I-5689
, pkt 81 i przywołane tam orzecznictwo, jak również ww. wyrok w sprawie Hiszpania przeciwko Radzie, pkt 97).
W ramach kontroli sądowej okoliczności wykonywania tej zasady, w kontekście szerokiego zakresu uznania, którym dysponuje prawodawca wspólnotowy w dziedzinie wspólnej polityki rolnej, jedynie oczywiście nieodpowiedni w odniesieniu do celów, jakie właściwa instytucja zamierza osiągnąć, charakter działania ustanowionego w tej materii może mieć wpływ na jego zgodność z prawem (wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie
C-344/04 IATA i ELFA, Zb.Orz str. I-403
, pkt 80, jak również ww. wyrok w sprawie Hiszpania przeciwko Radzie, pkt 98).
Tym samym nie chodzi o wątpliwość, czy przyjęte przez prawodawcę działanie było jedynym lub najlepszym z możliwych, lecz czy było ono w oczywisty sposób nieodpowiednie (ww. wyrok w sprawie Hiszpania przeciwko Komisji, pkt 99).
Z pkt 36 niniejszego wyroku jak i z przywołanych w tym punkcie motywów wynika, że zwrot niewykorzystanych uprawnień do premii do rezerwy krajowej ma na celu zapewnienie, by wszystkie prawa do premii były rzeczywiście wykorzystane. Środek ten stanowi stosowny sposób realizacji celu jak największej mobilizacji uprawnień do premii dostępnych i niewykorzystanych. Należy ponadto wskazać, że możliwość, by przywołany środek był oczywiście niewłaściwy, nie został podniesiony przez żadną ze stron, które przedstawiły swe uwagi Trybunałowi.
Biorąc pod uwagę, że przekazanie uprawnienia do premii do rezerwy krajowej nie stanowi oczywiście nieodpowiedniego środka do osiągnięcia realizowanego celu, w konsekwencji zaskarżony środek nie jest sprzeczny z zasadą proporcjonalności.
Należy zatem na pytanie drugie lit. a) odpowiedzieć, że art. 33 ust. 2 i 4 rozporządzenia 3886/92 należy interpretować w taki sposób, że można przyjąć, że producent nie wykorzystał przysługującego mu w danym roku rozliczeniowym uprawnienia do premii, jeżeli złożył on wniosek o przyznanie premii, lecz wniosek ten został odrzucony, ponieważ zwierzęta, których wniosek dotyczył, nie spełniały warunków jej uzyskania, również jeżeli w związku ze złożeniem wniosku nie miały miejsca żadne nadużycia. Tego rodzaju wykładnia nie jest sprzeczna z zasadą proporcjonalności.
Pytanie drugie lit. b)
W pytaniu tym sąd krajowy zapytuje ponadto, czy w okolicznościach takich jak okoliczności faktyczne sprawy w postępowaniu głównym można przyjąć, iż występuje odpowiednio uzasadniony szczególny przypadek w rozumieniu art. 33 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia nr 3886/92.
Należy na wstępnie wskazać, że istnienie odpowiednio uzasadnionego szczególnego przypadku uzasadnia odstępstwo od przepisu nakazującego zwrot do rezerwy krajowej niewykorzystanych uprawnień do premii i z tego tytułu stanowi przedmiot wykładni zawężającej. Wykładnię taką narzuca użycie w przytoczonym przepisie pojęcia „wyjątkowy”.
Artykuł 33 ust. 2 tiret czwarte rozporządzenia 3886/92 wydaje się być w świetle ogólnej logiki tego przepisu klauzulą generalną opartą na zasadzie słuszności, regulującą sytuacje inne niż przywołane wyżej, do których zastosowanie postanowień ogólnych sprawiałoby wrażenie szczególnej surowości, z których jednak nie każda może być przedmiotem przepisu szczególnego. Podobnie jak w przypadkach opisanych powyżej przepis ten odnosi się do sytuacji, w których wydaje się słuszne, by producent mógł później wykorzystać swe uprawnienie do premii, mimo że z powodów szczególnych nie może z nich tymczasowo korzystać.
Ani przepisy przywołanego rozporządzenia, ani jego motywy nie określają rodzaju kryteriów, które winny być brane pod uwagę w celu uzasadnienia takiego szczególnego przypadku. Należy zatem stwierdzić, że prawodawca wspólnotowy nie zamierzał precyzować tego pojęcia ani łączyć go z jakimkolwiek kryteriami szczególnymi. Należy zatem uwzględnić ogół okoliczności tak subiektywnych jak i obiektywnych w celu stwierdzenia, czy pośród nich zachodzi jedna lub wiele okoliczności uzasadniających istnienie szczególnego przypadku. Ocena ta winna być przeprowadzona w odniesieniu do konkretnych przypadków przez właściwe organy odpowiedzialne za stosowanie art. 33 ust. 2 tiret czwarte rozporządzenia nr 3886/92. Do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i który wyłącznie może ustalić okoliczności faktyczne mające znaczenie dla sprawy, należy zatem dokonanie oceny w ramach tego sporu, biorąc przy tym pod uwagę konieczność zawężającej wykładni tego przepisu.
W każdym razie w przypadku braku szczególnych okoliczności błędna wykładnia przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie nie może stanowić szczególnego przypadku w rozumieniu art. 33 ust. 2 tiret czwarte rozporządzenia nr 3886/92.
Należy ponadto zwrócić uwagę, że zgodnie z przytoczonym przepisem, aby znalazł on zastosowanie producent winien odpowiednio uzasadnić, na czym polega szczególność sytuacji, w której się znalazł.
Należy zatem na pytanie drugie lit. b) odpowiedzieć, że do sądu krajowego należy rozstrzygnięcie, czy w świetle ogółu odpowiednio uzasadnionych okoliczności charakteryzujących sytuację skarżącego w postępowaniu głównym zachodzi szczególny przypadek, który wymaga zastosowania stanowiącego odstępstwo art. 33 ust. 2 tiret czwarte rozporządzenia nr 3886/92, uwzględniając przy tym zawsze konieczność zawężającej wykładni tego przepisu.
Pytanie drugie lit. c)
Wreszcie tytułem uzupełnienia sąd krajowy zapytuje, czy uprawnienie do premii, którego producent został pozbawiony na podstawie art. 33 ust. 4 rozporządzenia (EWG) nr 3886/92, gdyż w roku rozliczeniowym 1998 wykorzystał swoje prawo do premii w części większej niż 70%, lecz mniejszej niż 90%, powinno zostać zwrócone w trybie preferencyjnym temu producentowi po upływie dwuletniego okresu zawieszenia. Sąd krajowy ocenia, że w istocie zasada proporcjonalności może wymagać uprzywilejowania poprzednio uprawnionych z tytułu premii, ponieważ ich sytuacja prawna została szczególnie dotknięta wskutek zwiększenia odsetka wykorzystania premii z 70 do 90% w ramach szczególnych środków podjętych w następstwie kryzysu związanego z tak zwaną „chorobą wściekłych krów”.
Przyznanie prawa do premii należącego do rezerwy krajowej przez państwa członkowskie stanowi przedmiot art. 4f ust. 2 rozporządzenia nr 805/68, który wyklucza producentów, którzy mogą z niej skorzystać. Posłużenie się w brzmieniu tego przepisu sformułowaniem „w szczególności” wskazuje, iż wykaz ten nie ma charakteru wyczerpującego.
Komisja słusznie zwraca uwagę, że art. 4f ust. 4 akapit drugi rozporządzenia 805/68 upoważnia ją do ustanowienia przepisów dotyczących niewykorzystanych w latach 1997 i 1998 uprawnień indywidualnych, przekazanych do rezerwy krajowej, które jednak nie zostały nigdy wydane. Tym samym państwa członkowskie zachowują znaczny margines swobodnego uznania w zakresie wykorzystania ich rezerwy krajowej. Mogą one w konsekwencji przewidzieć przyznanie prawa do premii na zasadach preferencyjnych producentom, którzy winni byli zwrócić ich uprawnienia do rezerwy krajowej, gdyż wykorzystali w trakcie roku rozliczeniowego 1998 swe uprawnienie do premii w części większej niż 70%, lecz mniejszej niż 90%.
Mając na względzie powyższe uwagi, należy odwiedzić na pytanie drugie lit. c), że art. 33 ust. 4 rozporządzenia 3886/92 w związku z art. 4f ust. 4 rozporządzenia nr 805/68 winien być interpretowany w ten sposób, że państwa członkowskie mogą po upływie dwuletniego okresu zawieszenia przekazać producentowi na zasadach preferencyjnych uprawnienie do premii, którego został pozbawiony, gdyż wykorzystał w roku rozliczeniowym 1998 swe uprawnienie do premii w części większej niż 70%, lecz mniejszej niż 90%.
W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1)
Artykuł 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia Rady (EWG) nr 805/68 z dnia 27 czerwca 1968 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wołowiny i cielęciny (
Dz.U. L 148, str. 24
), zmienionego rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2222/96 z dnia 18 listopada 1996 r., należy interpretować w ten sposób, że cielna jałówka może być uznana za krowę mamkę w rozumieniu rozdziału 1 tego rozporządzenia jednie wówczas, gdy zastąpiła krowę mamkę, której dotyczył wniosek o przyznanie premii za dany rok rozliczeniowy, dopiero po jego złożeniu.

2)
Cielna jałówka, która zastępowała w jednym roku rozliczeniowym krowę mamkę, której dotyczy złożony wniosek o przyznanie premii, a która została uznana za spełniająca warunki uzyskania premii, może być uznana za krowę mamkę w rozumieniu art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68, zmienionego rozporządzeniem nr 2222/96, jeżeli tylko spełnia ona wszelkie warunki, by w roku następnym ponownie zastępować krowę mamkę.

3)
Artykuł 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68, zmienionego rozporządzeniem nr 2222/96, należy interpretować w ten sposób, że cielna jałówka, której dotyczy złożony wiosek o przyznanie premii, nie spełnia warunków jej uzyskania, jeżeli ocieli się przed upływem terminu na złożenie rzeczonego wniosku.

4)
Artykuł 33 ust. 2 i 4 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 3886/92 z dnia 23 grudnia 1992 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania systemu premii przewidzianego w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 805/68 oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 1244/82 oraz (EWG) nr 714/89, zmienionego rozporządzeniem Komisji (EWG) nr 2311/96 z dnia 2 grudnia 1996 r., należy interpretować w taki sposób, że można przyjąć, iż producent nie wykorzystał przysługującego mu w danym roku rozliczeniowym uprawnienia do premii, jeżeli złożył on wniosek o przyznanie premii, lecz wniosek ten został odrzucony, ponieważ zwierzęta, których wniosek dotyczył, nie spełniały warunków jej uzyskania, również jeżeli w związku ze złożeniem wniosku nie miały miejsca żadne nadużycia. Tego rodzaju wykładnia nie jest sprzeczna z zasadą proporcjonalności.

5)
Do sądu krajowego należy rozstrzygnięcie, czy w świetle ogółu odpowiednio uzasadnionych okoliczności charakteryzujących sytuację skarżącego w postępowaniu głównym zachodzi szczególny przypadek, który wymaga zastosowania stanowiącego odstępstwo art. 33 ust. 2 tiret czwarte rozporządzenia nr 3886/92, zmienionego rozporządzeniem nr 2311/96, uwzględniając przy tym zawsze konieczność zawężającej wykładni tego przepisu.

6)
Artykuł 33 ust. 4 rozporządzenia 3886/92, zmienionego rozporządzeniem nr 2311/96, w związku z art. 4f ust. 4 rozporządzenia nr 805/68, zmienionego rozporządzeniem nr 2222/96, winien być interpretowany w ten sposób, że państwa członkowskie mogą po upływie dwuletniego okresu zawieszenia przekazać producentowi na zasadach preferencyjnych uprawnienie do premii, którego został pozbawiony, gdyż wykorzystał w roku rozliczeniowym 1998 swe uprawnienie do premii w części większej niż 70%, lecz mniejszej niż 90%.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.