CELEX: 62009CJ0393
Proprjetà intellettwali
Direttiva 91/250/KEE
Protezzjoni legali ta’ programmi tal-kompjuter
Kunċett ta’ ‘kull forma ta’ espressjoni ta’ programm tal-kompjuter’
Inklużjoni jew nuqqas ta’ inklużjoni ta’ user interface grafiku ta’ programm tal-kompjuter
Drittijiet tal-awtur
Direttiva 2001/29/KE
Drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà tal-informazzjoni
Xandir televiżiv ta’ user interface grafiku
Komunikazzjoni ta’ xogħol lill-pubbliku

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 91/250/KEE,
tal‑14 ta’ Mejju 1991, dwar il-protezzjoni legali ta’ programmi tal-kompjuter (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17,
Vol. 1, p. 114), u tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2001/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat‑22 ta’ Mejju 2001,
dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà tal-informazzjoni (ĠU
Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 230).
Din it-talba ġiet imressqa fil-kuntest ta’ kawża bejn Bezpečnostní softwarová asociace – Svaz softwarové ochrany (assoċjazzjoni
għall-protezzjoni tas-software, iktar ’il quddiem il-“BSA”) u Ministerstvo kultury (Ministeru għall-Kultura), dwar ir-rifjut
ta’ dan tal-aħħar li jagħti lill-BSA l-awtorizzazzjoni sabiex teżerċita l-amministrazzjoni kollettiva tad-drittijiet patrimonjali
tal-awtur marbuta mal-programmi tal-kompjuter.

Il-kuntest ġuridiku

Id-dritt internazzjonali
Skont l-Artikolu 10(1) tal-Ftehim dwar l-aspetti tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali relatati mal-kummerċ, li jikkostitwixxi
l-Anness 1 C tal-Ftehim li jistabbilixxi l-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO), iffirmat f’Marrakesh fil‑15 ta’ April 1994
u li ġie approvat bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 94/800/KE, tat‑22 ta’ Diċembru 1994, dwar il konklużjoni f’isem il-Komunità Ewropea,
fejn għandhom x’jaqsmu affarijiet fil-kompetenza tagħha, fuq il-ftehim milħuq fil-Laqgħa ta’ Negozjati Multilaterali fl-Urugwaj
(1986‑1994) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 21, p. 80, iktar ’il quddiem il-“Ftehim ADPIC”):
“Programmi tal-kompjuter, jekk huma fil-kodiċi tas-sors jew tal-oġġett, għandhom ikunu protetti bħal li kieku kienu xogħolijiet
letterarji taħt il-Konvenzjoni ta’ Berna [(l-Att ta’ Pariġi tal‑24 ta’ Lulju 1971), fil-verżjoni tagħha li tirriżulta mill-emenda
tat‑28 ta’ Settembru 1979 (iktar ’il quddiem il-‘Konvenzjoni ta’ Berna’)].”

Il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni
Id-Direttiva 91/250
Is-seba’, l-għaxar u l-ħdax‑il premessa tad-Direttiva 91/250 huma miktuba kif ġej:
“Billi, għall-fini ta’ din id-Direttiva, it-terminu ‘programm tal-kompjuter’ għandu jinkludi programmi f’kull forma, inklużi
dawk li jkunu mdaħħla fil-hardware; billi dan it-terminu jinkludi wkoll xogħol preparatorju ta’ disinn li jwassal għall-iżvilupp
ta’ programm tal-kompjuter kemm-il darba li n-natura tax-xogħol preparatorju huwa hekk li programm tal-kompjuter jista’ jirriżulta
minnu fi stadju aktar ’il quddiem;
[…]
Billi l-funzjoni ta’ programm tal-kompjuter hija li jikkomunika u jaħdem flimkien ma’ komponenti oħra f’sistema ta’ kompjuters
u ma’ utenti u, għal dan l-iskop, interkonnessjoni u interazzjoni loġika u, fejn hu xieraq, waħda fiżika hija meħtieġa biex
tippermetti l-elementi kollha tas-software u hardware li jaħdmu ma’ software u hardware ieħor u ma’ utenti fil-modi kollha
li fihom huma maħsuba li jiffunzjonaw;
Billi l-partijiet tal-programm li jipprovdu għal din l-interkonnessjoni u l-interazzjoni bejn l-elementi tas-software u l-hardware
huma ġeneralment magħrufa bħala ‘interfaces’”.
L-Artikolu 1 tad-Direttiva 91/250 jipprevedi:
“1.      Skont id-disposizzjonijiet ta’ din id-Direttiva, Stati Membri għandhom jipproteġu programmi tal-kompjuter, bid-drittijiet
tal-awtur, bħala xogħlijiet letterarji bit-tifsira tal-Konvenzjoni ta’ Berna għall-Protezzjoni ta’ Xogħlijiet Letterarji u
Artisitiċi. Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, it-terminu “programmi tal-kompjuter” għandu jinkludi l-materjal preparatorju
tad-disinn tagħhom.
2.      Protezzjoni skont din id-Direttiva għandha tapplika għall-espressjoni f’kull forma [kull forma ta’ espressjoni] ta’ programm
tal-kompjuter. Ideat u prinċipji li jservu ta’ bażi għal kull element ta’ programm tal-kompjuter, inklużi dawk li jservu ta’
bażi għall-interfaces tiegħu, mhumiex protetti bid-drittijiet ta’ l-awtur skond din id-Direttiva.
3.      Programm tal-kompjuter għandu jkun protett jekk ikun oriġinali fis-sens li jkun il-ħolqien intellettwali tal-awtur stess.
L-ebda kriterji oħra ma għandhom jiġu applikati biex tiġi stabbilita l-eliġibilità tiegħu għall-protezzjoni.”
Id-Direttiva 2001/29
Id-disa’ u l-għaxar premessa tad-Direttiva 2001/29 jindikaw:
“Kull armonizzazzjoni tad-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati għandha tkun ibbażata fuq livell għoli ta’ protezzjoni,
għar-raġuni li dawn id-drittijiet huma kruċjali għall-kreazzjoni intellettwali. Il-protezzjoni tagħhom tgħinhom jiżguraw it-tkomplija
u l-iżvilupp tal-kreattivita fl-interessi tal-awturi, artisti, produtturi, konsumaturi, kultura, industrija u l-pubbliku in
ġenerali. Proprjetà intellettwali ġiet għalhekk irrikonoxxuta bħala parti integrali ta’ proprjetà.
Jekk awturi jew artisti għandhom ikomplu bix-xogħol kreattiv u artistiku tagħhom, huma għandhom jirċievu kumpens xieraq għall-użu
tax-xogħol tagħhom, kif għandhom jirċievu produtturi sabiex ikunu jistgħu jiffinanzjaw xogħolhom. L-investiment meħtieġ biex
jipproduċu prodotti bħal fonogrammi, films u prodotti ta’ multimedia, u servizzi bħal servizzi “fuq talba”, huwa konsiderevoli.
Protezzjoni legali adegwata għal drittijiet ta’ proprjetà intellettwali hija meħtieġa sabiex tiggarantixxi d-disponibbiltà
ta’ dan il-kumpens u tipprovdi l-opportunità għal profitti sodisfaċenti ta’ dan l-investiment.”
L-għoxrin u t-tlieta u għoxrin premessa tad-Direttiva 2001/29 jippreċiżaw:
“Din id-Direttiva hija bbażata fuq prinċipji u regoli diġà stipulati fid-Direttivi preżentement fis-seħħ f’dan il-qasam, b’mod
partikolari d-Direttiva 91/250/KEE. Hija tiżviluppa dawk il-prinċipji u regoli u tpoġġihom fil-kuntest tas-soċjetà tal-informazzjoni.
Id-disposizzjonijiet ta’ din id-Direttiva għandhom ikunu mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet ta’ dik id-Direttiva,
kemm-il darba ma jkunx hemm provdut mod ieħor f’din id-Direttiva..
[…]
Din id-Direttiva għandha tarmonizza aktar id-dritt tal-awtur li jikkomunika mal-pubbliku. Dan id-dritt għandu jiftiehem f’sens
wiesa’ li jirregola l-komunikazzjoni kollha lill-pubbliku mhux preżenti fil-post fejn toriġina l-komunikazzjoni. Dan id-dritt
għandu jirregola kull trażmissjoni jew trażmissjoni mill-ġdid bħal din ta’ xogħol lill-pubbliku b’mezzi bil-fili jew mingħajr
fili, inkluż ix-xandir. Dan id-dritt m’għandu jirregola l-ebda att ieħor.”
L-Artikolu 1 tad-Direttiva 2001/29 jipprevedi:
“1.      Din id-Direttiva tirrigwarda l-protezzjoni legali tad-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati fil-qafas tas-suq intern,
mingħajr enfasi partikolari fuq is-soċjetà ta’ informazzjoni.
2.      Ħlief għall-każi msemmija fl-Artikolu 11, din id-Direttiva għandha tkun bla ħsara u m’għandha bl-ebda mod taffettwa d-disposizzjonijiet
eżistenti tal-Komunità dwar:
a) il-protezzjoni legali ta’ programmi tal-kompjuters;
[…]”
Skont l-Artikolu 2(a) tad-Direttiva 2001/29:
“L-Istati Membri għandhom jipprovdu għad-dritt esklussiv li jawtorizza jew jipprojbixxi riproduzzjoni diretta jew indiretta,
temporanja jew permanenti b’kull mezz u f’kull forma, kollha jew parti:
a)      għall-awturi, tax-xogħolijiet tagħhom ”.
L-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2001/29 jipprevedi:
“L-Istati Membri għandhom jipprovdu lill-awturi bid-dritt esklussiv li jawtorizzaw jew jipprojbixxu kull komunikazzjoni lill-pubbliku
tax-xogħolijiet tagħhom, bil-fili jew mezzi mingħajr fili, inklużi li jagħmlu disponibbli lill-pubbliku x-xogħolijiet tagħhom
b’mod li membri tal-pubbliku jistgħu jkollhom aċċess għalihom minn post u f’ħin magħżul individwalment minnhom.”

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
Id-Direttiva 91/250 ġiet trasposta fis-sistema legali Ċeka permezz tal-Liġi Nru 121/2000 fuq id-drittijiet tal-awtur, fuq
id-drittijiet relatati u fuq l-emenda ta’ ċerti liġijiet (zákon č. 121/2000 o právu autorském, o právech souvisejících s právem
autorským a o změně některých zákonů), tas‑7 ta’ April 2000 (iktar ’il quddiem, il-“Liġi fuq id-drittijiet tal-awtur”).
Skont l-Artikolu 2(1) ta’ din il-liġi, id-drittijiet tal-awtur għandhom bħala suġġett kull xogħol letterarju u kull xogħol
ieħor artistiku kreattiv tal-awtur espress f’xi forma li tkun oġġettivament perċepibbli, anki f’forma elettronika, permanenti
jew provviżorja, indipendentement mill-portata, mill-iskop jew mill-importanza tiegħu.
L-Artikolu 2(2) tal-imsemmija liġi jindika li l-programm tal-kompjuter huwa wkoll ikkunsidrat bħala xogħol jekk huwa jkun
oriġinali fis-sens li jkun il-ħolqien intellettwali tal-awtur stess.
Skont l-Artikolu 65 tal-imsemmija liġi:
“1.      Il-programm tal-kompjuter, indipendentement mill-forma ta’ espressjoni tiegħu, inklużi l-elementi preparatorji ta’ disinn,
huwa protett bħala xogħol letterarju.
2.      L-ideat u l-prinċipji li fuqhom huwa bbażat kull element ta’ programm tal-kompjuter, inklużi dawk li huma l-bażi tal-konnessjoni
tiegħu ma’ programm ieħor, ma humiex protetti taħt din il-leġiżlazzjoni.”

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Fid‑9 ta’ April 2001, il-BSA, fil-kwalità tagħha ta’ assoċjazzjoni, ressqet quddiem il-Ministerstvo kultury talba sabiex tiġi
awtorizzata tamministra b’mod kollettiv id-drittijiet patrimonjali tal-awtur fuq il-programmi tal-kompjuter, skont l-Artikolu 98
tal-Liġi fuq id-drittijiet tal-awtur. Il-BSA ddefiniet il-portata ta’ dawn id-drittijiet f’ittra tat‑12 ta’ Ġunju 2001.
Din tal-aħħar ġiet rrifjutata bħalma ġie rrifjutat ir-rikors amministrattiv ippreżentat kontra dan ir-rifjut. Il-BSA għalhekk
ippreżentat rikors ġudizzjarju kontra dawn id-deċiżjonijiet quddiem il-Vrchní soud v Praze.
Wara l-annullament taż-żewġ deċiżjonijiet ta’ rifjut min-Nejvyšší správní soud, li quddiemha ġiet irrinvijata l-kawża, il-Ministerstvo
kultury adotta, fl‑14 ta’ April 2004, deċiżjoni ġdida li permezz tagħha ċaħad mill-ġdid it-talba tal-BSA. Għalhekk din tal-aħħar
ippreżentat rikors amministrattiv quddiem il-Ministerstvo kultury, li rtira din id-deċiżjoni ta’ ċaħda.
Fis‑27 ta’ Jannar 2005, il-Ministerstvo kultury adotta deċiżjoni ġdida li permezz tagħha huwa, għal darb’oħra, ċaħad it-talba
tal-BSA, minħabba b’mod partikolari li, minn naħa, il-Liġi fuq id-drittijiet tal-awtur tipproteġi biss il-kodiċi tal-oġġett
u l-kodiċi tas-sors ta’ programm tal-kompjuter, iżda bl-ebda mod ma tipproteġi r-riżultat tad-dehera tal-programm fuq l-iskrin
tal-kompjuter, peress li l-user interface grafiku huwa biss protett kontra l-kompetizzjoni żleali. Min-naħa l-oħra, huwa sostna
li l-amministrazzjoni kollettiva tal-programmi tal-kompjuter kienet ċertament teoretikament possibbli, iżda li l-amministrazzjoni
kollettiva obbligatorja ma kellhiex tittieħed inkunsiderazzjoni u li l-amministrazzjoni kollettiva volontarja ma kinitx utli.
Il-BSA ippreżentat rikors kontra din id-deċiżjoni, li ġie miċħud permezz ta’ deċiżjoni tal-Ministerstvo kultury tas‑6 ta’
Ġunju 2005. Wara din iċ-ċaħda, din l-assoċjazzjoni kkontestat id-deċiżjoni msemmija l-aħħar quddiem il-Mĕstský soud v Praze.
Fir-rikors tagħha, il-BSA sostniet li d-definizzjoni ta’ programm tal-kompjuter li tinsab fl-Artikolu 2(2) tal-Liġi fuq id-drittijiet
tal-awtur tikkonċerna wkoll il-user interface grafiku. Skont l-assoċjazzjoni, programm tal-kompjuter huwa perċepibbli kemm
fuq il-livell tal-kodiċi tal-oġġett jew tal-kodiċi tas-sors kif ukoll fuq il-livell tal-mezz ta’ komunikazzjoni (interface
ta’ komunikazzjoni).
Peress li l-Mĕstský soud v Praze ċaħdet ir-rikors tagħha, il-BSA ppreżentat appell ulterjuri quddiem in-Nejvyšší správní soud.
Il-BSA tikkunsidra li programm tal-kompjuter huwa suġġett għal użu meta dan jiġi ppreżentat permezz ta’ dehera fuq skrins
u li, konsegwentement, tali użu għandu jiġi protett permezz tad-drittijiet tal-awtur.
Peress li kellha dubji rigward l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttivi 91/250 u 2001/29, il-Nejvyšší správní
soud iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      L-Artikolu 1(2) tad-Direttiva [91/250] għandu jiġi interpretat fis-sens li, għall-finjiet tal-protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur
fuq programm tal-kompjuter, bħala xogħol protett mid-drittijiet tal-awtur skont l-imsemmija direttiva, ‘espressjoni f’kull
forma ta’ programm tal-kompjuter’ għandha tfisser ukoll user interface grafiku ta’ programm tal-kompjuter jew parti minnu?
2)      Fil-każ ta’ risposta pożittiva għall-ewwel domanda, xandir televiżiv li jippermetti lill-pubbliku perċezzjoni sensorjali tal-user
interface grafiku ta’ programm tal-kompjuter, jew parti minnu, għalkemm mingħajr il-possibbiltà ta’ kontroll attiv ta’ dan
il-programm, huwa komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ xogħol protett mid-drittijiet tal-awtur, jew ta’ parti minnu, fis-sens
tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva [2001/29]?”

Fuq il-kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-fatti tal-kawża prinċipali ġraw qabel l-adeżjoni tar-Repubblika Ċeka mal-Unjoni
Ewropea. Fil-fatt, l-ewwel deċiżjoni tal-Ministerstvo kultury ittieħdet fl‑20 ta’ Lulju 2001.
Madankollu, wara d-diversi rikorsi tal-BSA, il-Ministerstvo kultury adotta deċiżjoni ġdida tas‑27 ta’ Jannar 2005, li tiċħad
mill-ġdid it-talba tal-BSA. Peress li din tal-aħħar ikkontestat, mingħajr ebda suċċess, din id-deċiżjoni l-ġdida quddiem il-Ministerstvo
kultury, hija ressqet kawża quddiem il-qorti tar-rinviju bil-għan li tikseb l-annullament tagħha.
Għandu jiġi osservat, minn naħa, li d-deċiżjoni kkontestata fil-kawża prinċipali ttieħdet wara d-data tal-adeżjoni tar-Repubblika
Ċeka mal-Unjoni, li hija tirregola sitwazzjoni fil-futur u mhux fil-passat, u, min-naħa l-oħra, li l-qorti nazzjonali tistaqsi
lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni applikabbli fil-kawża prinċipali (ara s-sentenza tal‑14 ta’ Ġunju 2007,
Telefónica O2 Czech Republic, C‑64/06, Ġabra p. I‑4887, punt 21).
Peress li d-domandi preliminari jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi, bħala
prinċipju, mingħajr ma jkun neċessarju li tikkunsidra ċ-ċirkustanzi li fihom il-qrati nazzjonali ħassewhom fid-dmir li jressqulha
d-domandi kif ukoll jipproponu li japplikaw id-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li jkunu talbuha tinterpreta (ara s-sentenzi
tal‑5 ta’ Diċembru 1996, Reisdorf, C‑85/95, Ġabra p. I‑6257, punt 15, u Telefónica O2 Czech Republic, iċċitata iktar ’il fuq,
punt 22).
Pożizzjoni differenti tittieħed biss fil-każjiet fejn id-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni suġġetta għall-interpretazzjoni
tal-Qorti tal-Ġustizzja ma tkunx applikabbli għall-fatti tal-kawża prinċipali, li jkunu seħħew qabel l-adeżjoni ta’ Stat Membru
ġdid mal-Unjoni jew fejn ikun evidenti li l-imsemmija dispożizzjoni ma tkunx applikabbli (ara s-sentenza Telefónica O2 Czech
Republic, iċċitata iktar ’il fuq, punt 23).
Issa, dan ma huwiex il-każ f’din il-kawża. Konsegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja hija kompetenti sabiex tinterpreta d-dispożizzjonijiet
tad-direttivi invokati mill-qorti tar-rinviju u hemm lok li tingħata risposta għad-domandi mressqha minnha.

Fuq id-domandi preliminari

Fuq l-ewwel domanda
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-user interface grafiku ta’ programm
tal-kompjuter huwiex forma ta’ espressjoni ta’ dan il-programm, fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 91/250 u jibbenefikax,
għaldaqstant, mill-protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur ta’ programmi tal-kompjuter kif jirriżulta minn din id-direttiva.
Id-Direttiva 91/250 ma tiddefinixxix il-kunċett ta’ “kull forma ta’ espressjoni ta’ programm tal-kompjuter”.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, dan il-kunċett għandu jiġi ddefinit fid-dawl tat-termini u tal-kuntest tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 1(2)
tad-Direttiva 91/250 fejn dan jinsab, kif ukoll fid-dawl kemm tal-għanijiet ta’ din id-direttiva fl-intier tagħha kif ukoll
tad-dritt internazzjonali (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2009, Infopaq International, C‑5/08, Ġabra p. I‑6569,
punt 32).
Skont l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 91/250, il-programmi tal-kompjuter huma protetti bid-drittijiet tal-awtur, bħala xogħlijiet
letterarji fis-sens tal-Konvenzjoni ta’ Berna. Il-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu jestendi tali protezzjoni għal kull forma
ta’ espressjoni ta’ programm tal-kompjuter.
L-ewwel sentenza tas-seba’ premessa tad-Direttiva 91/250 tindika li, għall-finijiet ta’ din id-direttiva, it-terminu “programm
tal-kompjuter” għandu jinkludi programmi f’kull forma, inklużi dawk li jkunu mdaħħla fil-hardware.
F’dan ir-rigward, hemm lok li jsir riferiment għall-Artikolu 10(1) tal-Ftehim ADPIC, li jipprevedi li l-programmi tal-kompjuter,
jekk huma fil-kodiċi tas-sors jew tal-oġġett, għandhom ikunu protetti bħallikieku huma xogħlijiet letterarji taħt il-Konvenzjoni
ta’ Berna.
Minn dan jirriżulta li l-kodiċi tas-sors u l-kodiċi tal-oġġett ta’ programm tal-kompjuter huma forom ta’ espressjoni tal-programm
tal-kompjuter, li ħaqqhom, konsegwentement, il-protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur fuq il-programmi tal-kompjuter skont l-Artikolu 1(2)
tad-Direttiva 91/250.
Għaldaqstant, l-għan tal-protezzjoni mogħtija minn din id-direttiva jirrigwarda l-programm tal-kompjuter fil-forom kollha
ta’ espressjoni tiegħu, li jippermettu li dan jiġi riprodott fid-diversi lingwi tal-informatika, bħall-kodiċi tas-sors u l-kodiċi
tal-oġġett.
Jeħtieġ ukoll li tiġi enfasizzata t-tieni sentenza tas-seba’ premessa tad-Direttiva 91/250, li tipprovdi li t-terminu “programm
tal-kompjuter” jinkludi wkoll xogħol preparatorju ta’ disinn li jwassal għall-iżvilupp ta’ programm tal-kompjuter kemm-il
darba n-natura tax-xogħol preparatorju tkun tali li programm tal-kompjuter jista’ jirriżulta minnu fi stadju iktar ’il quddiem.
B’dan il-mod, l-għan tal-protezzjoni tad-Direttiva 91/250 ikopri l-forom ta’ espressjoni ta’ programm tal-kompjuter kif ukoll
ix-xogħlijiet preparatorji ta’ disinn li jistgħu jwasslu rispettivament għar-riproduzzjoni jew il-ħolqien ulterjuri ta’ tali
programm.
Kif indika l-Avukat Ġenerali fil-punt 61 tal-konklużjonijet tiegħu, kull forma ta’ espressioni ta’ programm tal-kompjuter
għandha tkun protetta sa mill-mument meta r-riproduzzjoni tagħha tirriżulta fir-riproduzzjoni tal-programm tal-kompjuter innifsu,
u b’hekk tippermetti wkoll li l-kompjuter iwettaq il-funzjoni tiegħu.
Skont l-għaxar u l-ħdax il-premessa tad-Direttiva 91/250, l-interfaces huma partijiet mill-programm tal-kompjuter li jiżguraw
l-interkonnessjoni u l-interazzjoni tal-elementi kollha tas-software u hardware ma’ software u hardware ieħor kif ukoll mal-utenti
bil-għan li jiġi permess il-funzjonament sħiħ tal-imsemmija software u l-hardware.
B’mod partikolari, il-user interface grafiku huwa interface ta’ interazzjoni, li jippermetti komunikazzjoni bejn il-programm
tal-kompjuter u l-utent.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-user interface grafiku ma jippermettix li jiġi riprodott dan il-programm tal-kompjuter, iżda jikkostitwixxi
sempliċiment element tal-programm li permezz tiegħu l-utenti jużaw il-funzjonalitajiet tal-imsemmi programm.
Għaldaqstant dan l-interface ma jikkostitwixxix forma ta’ espressjoni ta’ programm tal-kompjuter fis-sens tal-Artikolu 1(2)
tad-Direttiva 91/250 u, konsegwentement, ma jistax jibbenefika mill-protezzjoni speċifika tad-drittijiet tal-awtur fuq il-programmi
tal-kompjuter taħt din id-direttiva.
Madankollu, anki jekk il-qorti tar-rinviju llimitat id-domanda tagħha għall-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 91/250,
dan il-fatt ma jipprekludix lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tipprovdilha l-elementi kollha ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni
li jistgħu jiġu użati sabiex il-kawża li hija jkollha quddiemha tiġi deċiża, indipendentement minn jekk hija tagħmilx jew
le riferiment għalihom fil-formulazzjoni tad-domanda tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ April 2007, Alevizos,
C‑392/05, Ġabra p. I‑3505, punt 64 u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan ir-rigward, jeħtieġ jiġi vverifikat jekk il-user interface grafiku ta’ programm tal-kompjuter jistax jibbenefika mill-protezzjoni
tad-drittijiet tal-awtur tad-dritt komuni skont id-Direttiva 2001/29.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-drittijiet tal-awtur fis-sens tad-Direttiva 2001/29 jistgħu japplikaw biss fir-rigward
ta’ xogħol li huwa oriġinali fis-sens li huwa ħolqien intellettwali tal-awtur stess (ara, f’dan is-sens, fir-rigward tal-Artikolu 2(a)
tad-Direttiva 2001/29, sentenza Infopaq International, iċċitata iktar ’il fuq, punti 33 sa 37).
Konsegwentment, il-user interface grafiku jista’ jibbenefika, inkwantu xogħol, mill-protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur jekk
huwa ħolqien intellettwali tal-awtur stess.
Hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifika jekk dan huwiex il-każ fil-kawża miġjuba quddiemha.
Fl-evalwazzjoni tagħha, il-qorti nazzjonali għandha tieħu inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, id-dispożizzjoni jew il-konfigurazzjoni
speċifika tal-komponenti kollha li jiffurmaw parti mill-user interface grafiku bil-għan li tiddetermina liema minnhom jissodisfaw
il-kriterju tal-oriġinalità. F’dan ir-rigward, dan il-kriterju ma jistax jiġi sodisfatt mill-komponenti tal-user interface
grafiku li huma karatterizzati unikament mill-funzjoni teknika tagħhom.
Fil-fatt, kif jindika l-Avukat Ġenerali fil-punti 75 u 76 tal-konklużjonijiet tiegħu, meta l-espressjoni tal-imsemmija komponenti
tkun iddettata mill-funzjoni teknika tagħhom, il-kriterju tal-oriġinalità ma huwiex sodisfatt, peress li l-modi differenti
sabiex tiġi implementata idea huma tant limitati li l-idea u l-espressjoni jitfixklu.
F’tali sitwazzjoni, il-komponenti tal-user interface grafiku ma jippermettix lill-awtur li jesprimi l-ispirtu kreattiv tiegħu
b’mod oriġinali u li jwassal għal riżultat li jikkostitwixxi ħolqien intellettwali ta’ dan l-awtur stess.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-user interface grafiku ma jikkostitwixxix
forma ta’ espressjoni ta’ programm tal-kompjuter fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 91/250 u ma jistax jibbenefika mill-protezzjoni
tad-drittijiet tal-awtur fuq programmi tal-kompjuter taħt din id-direttiva. Madankollu, tali interface jista’ jibbenefika
mill-protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur bħala xogħol, taħt id-Direttiva 2001/29, jekk dan l-interface jikkostitwixxi ħolqien
intellettwali tal-awtur stess.
Fuq it-tieni domanda
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk ix-xandir televiżiv ta’ user interface
grafiku huwiex komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ xogħol protett mid-drittijiet tal-awtur fis-sens tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2001/29.
Skont dan l-artikolu, l-Istati Membri għandhom jipprovdu lill-awturi bid-dritt esklużiv li jawtorizzaw jew jipprojbixxu kull
komunikazzjoni lill-pubbliku tax-xogħlijiet tagħhom, bil-fili jew mezzi mingħajr fili, inkluż it-tqegħid għad-dispożizzjoni
tal-pubbliku tax-xogħlijiet tagħhom b’mod li membri tal-pubbliku jista’ jkollhom aċċess għalihom minn post u f’ħin magħżul
individwalment minnhom.
Mit-tlieta u għoxrin premessa tad-Direttiva 2001/29 jirriżulta li l-kunċett ta’ “komunikazzjoni lill-pubbliku” għandu jinftiehem
f’sens wiesa’. Tali interpretazzjoni hija barra minn dan indispensabbli sabiex jintlaħaq l-għan prinċipali tal-imsemmija direttiva,
liema għan, hekk kif jirriżulta mid-disa’ u l-għaxar premessa, huwa li jiġi stabbilit livell għoli ta’ protezzjoni favur,
fost oħrajn, l-awturi, li jippermettilhom jiksbu remunerazzjoni adegwata għall-użu tax-xogħlijiet tagħhom, b’mod partikolari
f’każ ta’ komunikazzjoni lill-pubbliku. (sentenza tas‑7 ta’ Diċembru 2006, SGAE, C‑306/05, Ġabra p. I‑11519, punt 36).
Għaldaqstant, fil-prinċipju, ix-xandir televiżiv ta’ xogħol huwa komunikazzjoni lill-pubbliku li l-awtur tiegħu għandu d-dritt
esklużiv li jawtorizza jew jipprojbixxi.
Barra minn dan, mill-punt [46] ta’din is-sentenza jirriżulta li l-user interface grafiku jista’ jikkostitwixxi ħolqien intellettwali
tal-awtur stess.
Madankollu, jekk, fil-kuntest tax-xandir televiżiv ta’ trażmissjoni, jintwera user interface grafiku t-telespettaturi jirċievu
l-komunikazzjoni ta’ dan il-user interface grafiku unikament b’mod passiv, mingħajr il-possibbiltà li jintervjenu. Huma ma
jistgħux jużaw il-funzjoni tal-imsemmi interface, li tikkonsisti fl-interazzjoni bejn il-programm tal-kompjuter u l-utent.
Peress li, permezz tax-xandir televiżiv, il-user interface grafiku ma jitqiegħedx għad-dispożizzjoni tal-pubbliku b’tali mod
li l-persuni li jikkomponu dan tal-aħħar ikun jista’ jkollhom aċċess għall-element essenzjali li jikkaratterizza l-interface,
jiġifieri l-interazzjoni mal-utent, ma hemmx komunikazzjoni lill-pubbliku tal-user interface grafiku, fis-sens tal-Artikolu 3(1)
tad-Direttiva 2001/29.
Konsegwentement, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li x-xandir televiżiv ta’ user interface grafiku ma jikkostitwixxix
komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ xogħol protett mid-drittijiet tal-awtur fis-sens tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2001/29.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Il-user interface grafiku ma jikkostitwixxix forma ta’ espressjoni ta’ programm tal-kompjuter fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva
91/250/KEE, tal‑14 ta’ Mejju 1991, dwar il-protezzjoni legali ta’ programmi tal-kompjuter u ma jistax jibbenefika mill-protezzjoni
tad-drittijiet tal-awtur fuq programmi tal-kompjuter skont din id-direttiva. Madankollu, tali interface jista’ jibbenefika
mill-protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur bħala xogħol, bis-saħħa tad-Direttiva 2001/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill,
tat‑22 ta’ Mejju 2001, dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà
tal-informazzjoni, jekk dan l-interface jikkostitwixxi ħolqien intellettwali tal-awtur stess.
2)
Ix-xandir televiżiv ta’ user interface grafiku ma jikkostitwixxix komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ xogħol protett mid-drittijiet
tal-awtur fis-sens tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2001/29.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: iċ-Ċek.