CELEX: 61983CJ0107
Vrijheid van vestiging
Toegang tot het beroep van advocaat

1 BIJ ARREST VAN 3 MEI 1983 , INGEKOMEN TEN HOVE OP 6 JUNI DAARAANVOLGEND , HEEFT DE FRANSE COUR DE CASSATION KRACHTENS ARTIKEL 177 EEG-VERDRAG EEN PREJUDICIELE VRAAG GESTELD OVER DE UITLEGGING VAN DE ARTIKELEN 52 E . V . EEG-VERDRAG MET BETREKKING TOT DE TOEGANG TOT HET BEROEP VAN ADVOCAAT .
2 DEZE VRAAG IS GEREZEN IN EEN GEDING TUSSEN DE ORDRE DES AVOCATS AU BARREAU DE PARIS EN O . KLOPP , VAN DUITSE NATIONALITEIT EN ALS ADVOCAAT TOEGELATEN BIJ HET LANDGERICHT TE DUSSELDORF . KLOPP HAD VERZOCHT OM BEEDIGING ALS ADVOCAAT EN INSCHRIJVING IN HET STAGEREGISTER VAN DE PARIJSE BALIE , ZONDER OVERIGENS ZIJN INSCHRIJVING ALS ADVOCAAT TE DUSSELDORF EN ZIJN WOONPLAATS EN KANTOOR ALDAAR OP TE GEVEN .
3 BIJ BESLUIT VAN 17 MAART 1981 WEES DE RAAD VAN TOEZICHT VAN DE ORDRE DES AVOCATS AU BARREAU DE PARIS DAT VERZOEK AF MET DE MOTIVERING DAT KLOPP WELISWAAR VOLDEED AAN ALLE ANDERE VOORWAARDEN VOOR TOELATING ALS ADVOCAAT - ONDER MEER BETREFFENDE DE PERSOONLIJKE GESCHIKTHEID EN DE VEREISTE DIPLOMA ' S - , DOCH NIET AAN HET VEREISTE VAN ARTIKEL 83 VAN DECREET NR . 72-468 ( JORF VAN 11 . 6 . 1972 ) EN VAN ARTIKEL 1 VAN DE STATUTEN VAN DE PARIJSE BALIE , INHOUDENDE DAT EEN ADVOCAAT SLECHTS EEN KANTOOR MAG HEBBEN , DAT MOET ZIJN GEVESTIGD BINNEN HET AMBTSGEBIED VAN HET TRIBUNAL DE GRANDE INSTANCE WAARBIJ HIJ IS TOEGELATEN .
4 LUIDENS ARTIKEL 83 VAN GENOEMD DECREET IS  '  ' DE ADVOCAAT GEHOUDEN ZIJN KANTOOR TE VESTIGEN BINNEN HET AMBTSGEBIED VAN HET TRIBUNAL DE GRANDE INSTANCE WAARBIJ HIJ IS TOEGELATEN . '  '  ARTIKEL 1 VAN DE STATUTEN VAN DE PARIJSE BALIE BEPAALT , DAT  '  ' ADVOCATEN BIJ DE COUR DE PARIS HUN BEROEP DAADWERKELIJK MOETEN UITOEFENEN '  ' , DAT ZIJ  '  ' OM TE VERZEKEREN DAT HET BEROEP WORDT UITGEOEFEND , INGESCHREVEN MOETEN ZIJN OP HET TABLEAU OF IN HET STAGEREGISTER EN KANTOOR MOETEN HOUDEN IN PARIJS OF IN DE DEPARTEMENTEN HAUTS-DE-SEINE , SEINE-SAINT-DENIS OF VAL-DE-MARNE '  ' , EN DAT ZIJ  '  ' NAAST HUN HOOFDKANTOOR BINNEN DEZE TERITORIALE GRENZEN EEN BIJKANTOOR KUNNEN VESTIGEN . '  '
5 NADAT HET BESLUIT VAN DE RAAD VAN TOEZICHT BIJ ARREST VAN DE COUR D ' APPEL TE PARIJS VAN 24 MAART 1982 WAS VERNIETIGD EN DE ORDRE DES AVOCATS AU BARREAU DE PARIS BEROEP TOT CASSATIE VAN DIT ARREST HAD INGESTELD BIJ DE COUR DE CASSATION , HEEFT DEZE , VAN OORDEEL DAT HET GEDING EEN VRAAG VAN GEMEENSCHAPSRECHT DEED RIJZEN , DE BEHANDELING VAN DE ZAAK GESCHORST EN HET HOF KRACHTENS ARTIKEL 177 EEG-VERDRAG DE VOLGENDE VRAAG VOORGELEGD :
'  ' MOETEN DE ARTIKELEN 52 E . V . EEG-VERDRAG ALDUS WORDEN UITGELEGD , DAT , BIJ GEBREKE VAN EEN RICHTLIJN VAN DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN TOT COORDINATIE VAN DE BEPALINGEN INZAKE DE TOEGANG TOT EN DE UITOEFENING VAN HET BEROEP VAN ADVOCAAT , HET VEREISTE DAT EEN ADVOCAAT DIE ONDERDAAN IS VAN EEN LID-STAAT EN DIE ZIJN BEROEP TEGELIJKERTIJD IN EEN ANDERE LID-STAAT WIL UITOEFENEN , SLECHTS OP EEN PLAATS KANTOOR HOUDT - WELK VEREISTE VOORTVLOEIT UIT DE WETGEVING VAN DE STAAT VAN VESTIGING EN DIENT TER WAARBORGING IN DAT LAND VAN EEN GOEDE RECHTSBEDELING EN DE NALEVING VAN DE GEDRAGSREGELS VAN DE ADVOCATUUR - , EEN BEPERKING VORMT DIE ONVERENIGBAAR IS MET DE DOOR ARTIKEL 52 EEG-VERDRAG GEWAARBORGDE VRIJHEID VAN VESTIGING?
'  '
6 MET DEZE VRAAG WENST DE VERWIJZENDE RECHTER IN WEZEN TE VERNEMEN OF DE ARTIKELEN 52 E . V . EEG-VERDRAG BIJ ONTBREKEN VAN EEN RICHTLIJN TOT COORDINATIE VAN DE BEPALINGEN INZAKE DE TOEGANG TOT EN DE UITOEFENING VAN HET BEROEP VAN ADVOCAAT , ZICH ERTEGEN VERZETTEN , DAT DE BEVOEGDE AUTORITEITEN VAN EEN LID-STAAT OP GROND VAN DE ALDAAR GELDENDE WETTELIJKE BEPALINGEN EN GEDRAGSREGELS AAN EEN ONDERDAAN VAN EEN ANDERE LID-STAAT DE TOEGANG TOT EN DE UITOEFENING VAN HET BEROEP VAN ADVOCAAT ONTZEGGEN , ENKEL OMDAT HIJ TEGELIJKERTIJD IN EEN ANDERE LID-STAAT ALS ADVOCAAT KANTOOR HOUDT .
7 DE ORDRE DES AVOCATS AU BARREAU DE PARIS STELT IN DE EERSTE PLAATS , DAT ARTIKEL 52 SLECHTS RECHTSTREEKSE WERKING HEEFT VOOR ZOVER DAARIN HET BEGINSEL VAN GELIJKE BEHANDELING WORDT BEKRACHTIGD , DOCH DAT HET NIET NOODZAKELIJKERWIJZE VAN TOEPASSING IS IN ANDERE GEVALLEN . WANNEER RICHTLIJNEN ONTBREKEN , ZOUDEN DE PRAKTISCHE VOORWAARDEN WAARONDER HET RECHT VAN VRIJE VESTIGING KAN WORDEN UITGEOEFEND , DOOR HET NATIONALE RECHT WORDEN BEPAALD , MITS DIT NIET DISCRIMINEREND IS OF EEN KENNELIJK BUITENSPORIGE DAN WEL OBJECTIEF NIET MET HET ALGEMEEN BELANG TE VERENIGEN BELEMMERING OPWERPT .
8 HET VERDRAG BEPAALT IN ARTIKEL 52 , EERSTE ALINEA , DAT DE BEPERKINGEN VAN DE VRIJHEID VAN VESTIGING VOOR ONDERDANEN VAN EEN LID-STAAT OP HET GRONDGEBIED VAN EEN ANDERE LID-STAAT MOETEN WORDEN OPGEHEVEN .
9 MET HET OOG OP GELEIDELIJKE VERWEZENLIJKING VAN DIT DOEL HEEFT DE RAAD OP 18 DECEMBER 1961 OVEREENKOMSTIG ARTIKEL 54 EEG-VERDRAG EEN ALGEMEEN PROGRAMMA VASTGESTELD VOOR DE OPHEFFING VAN DE BEPERKINGEN VAN DE VRIJHEID VAN VESTIGING ( PB VAN 1962 , BLZ . 36 ). VOOR DE UITVOERING VAN DIT ALGEMEEN PROGRAMMA BEPAALT ARTIKEL 54 , LID 2 , DAT DE RAAD RICHTLIJNEN VASTSTELT TER VERWEZENLIJKING VAN DE VRIJHEID VAN VESTIGING VOOR DE VERSCHILLENDE BETROKKEN WERKZAAMHEDEN . VOORTS DRAAG ARTIKEL 57 EEG-VERDRAG DE RAAD OP , RICHTLIJNEN VAST TE STELLEN INZAKE DE ONDERLINGE ERKENNING VAN DIPLOMA ' S , CERTIFICATEN EN ANDERE TITELS , EN INZAKE DE COORDINATIE VAN DE WETTELIJKE EN BESTUURSRECHTELIJKE BEPALINGEN DER LID-STATEN BETREFFENDE DE TOEGANG TOT WERKZAAMHEDEN , ANDERS DAN IN LOONDIENST , EN DE UITOEFENING DAARVAN . HOEWEL ER VOOR HET BEROEP VAN ADVOCAAT , VOOR ZOVER HET HET VRIJ VERRICHTEN VAN DIENSTEN BETREFT , REEDS EEN REGELING BESTAAT IN DE VORM VAN RICHTLIJN NR . 77/249 VAN DE RAAD VAN 22 MAART 1977 TOT VERGEMAKKELIJKING VAN DE DAADWERKELIJKE UITOEFENING DOOR ADVOCATEN VAN HET VRIJ VERRICHTEN VAN DIENSTEN ( PB L 78 VAN 1977 , BLZ . 17 ), IS ER VOOR WAT HET RECHT VAN VESTIGING VAN ADVOCATEN BETREFT , NOG GEEN RICHTLIJN KRACHTENS DE ARTIKELEN 54 EN 57 EEG-VERDRAG TOT STAND GEKOMEN .
10 MET NAME IN ZIJN ARREST VAN 21 JUNI 1974 ( ZAAK 2/74 , REYNERS , JURISPR . 1974 , BLZ . 631 ) HEEFT HET HOF ECHTER REEDS OVERWOGEN , DAT ARTIKEL 52 , DOOR DE VERWEZENLIJKING VAN DE VRIJHEID VAN VESTIGING OP HET EINDE VAN DE OVERGANGSPERIODE TE FIXEREN , EEN NAUWKEURIG OMSCHREVEN RESULTAATSVERPLICHTING OPLEGT , WELKER NAKOMING MOEST WORDEN VERGEMAKKELIJKT DOOR , MAAR NIET AFHANKELIJK IS VAN DE GELEIDELIJKE UITVOERING VAN EEN PROGRAMMA VAN MAATREGELEN . AAN     DIE VERPLICHTING KAN MEN DERHALVE GEEN GELDING ONTZEGGEN MET EEN BEROEP OP DE OMSTANDIGHEID DAT DE RAAD VERZUIMD HEEFT DE IN DE ARTIKELEN 54 EN 58 VOORZIENE RICHTLIJNEN VAST TE STELLEN .
11 ONDERZOCHT MOET DUS WORDEN , WELKE BETEKENIS ARTIKEL 52 ALS RECHTSTREEKS TOEPASSELIJKE NORM VAN GEMEENSCHAPSRECHT HEEFT VOOR HET GEVAL VAN EEN REEDS IN EEN LID-STAAT GEVESTIGDE ADVOCAAT DIE ZICH IN EEN ANDERE LID-STAAT VESTIGT ZONDER ZIJN OORSPRONKELIJKE VESTIGING OP TE GEVEN .
12 DE ORDRE DES AVOCATS EN DE FRANSE REGERING STELLEN , DAT ARTIKEL 52 VOOR DE TOEGANG TOT EN DE UITOEFENING VAN HET RECHT VAN VRIJE VESTIGING VERWIJST NAAR DE VOORWAARDEN DIE DE LID-STAAT VAN VESTIGING STELT . DE VORENAANGEHAALDE ARTIKELEN 83 VAN DECREET NR . 72-468 EN 1 VAN DE STATUTEN VAN DE PARIJSE BALIE ZOUDEN BEIDE ZONDER ONDERSCHEID VAN TOEPASSING ZIJN OP FRANSE ONDERDANEN EN OP ONDERDANEN VAN ANDERE LID-STATEN . INGEVOLGE DEZE BEPALINGEN ZOU EEN ADVOCAAT NIET MEER DAN EEN KANTOOR MOGEN HEBBEN .
13 HIERTEGEN BRENGT VERZOEKER VOOREERST IN , DAT DE NATIONALE FRANSE WETTELIJKE REGELING , ALTHANS ZOALS ZIJ WORDT TOEGEPAST , DICRIMINEREND IS EN DUS IN STRIJD MET ARTIKEL 52 EEG-VERDRAG ; DE ORDRE DES AVOCATS ZOU NAMELIJK GOEDKEUREN OF DULDEN DAT SOMMIGEN VAN HAAR LEDEN EEN TWEEDE KANTOOR IN EEN ANDER LAND HEBBEN , TERWIJL ZIJ VERZOEKER GEEN TOESTEMMING HEEFT GEGEVEN OM ZICH IN PARIJS TE VESTIGEN MET BEHOUD VAN ZIJN WOONPLAATS EN KANTOOR IN DUSSELDORF .
14 GEZIEN EVENWEL DE VERDELING VAN DE BEVOEGDHEDEN TUSSEN HET HOF EN DE NATIONALE RECHTER OP GROND VAN ARTIKEL 177 EEG-VERDRAG , IS HET DE TAAK VAN LAATSTGENOEMDE OM VAST TE STELLEN , OF DE BETROKKEN REGELING INDERDAAD OP DISCRIMINERENDE WIJZE IN PRAKTIJK WORDT GEBRACHT . HET HOF DIENT DE VRAAG VAN DE NATIONALE RECHTER DUS TE BEANTWOORDEN ZONDER IN TE GAAN OP DE GRIEF ONTLEEND AAN EEN MOGELIJK DISCRIMINERENDE TOEPASSING VAN HET IN GEDING GEBRACHTE NATIONALE RECHT .
15 IN DE TWEEDE PLAATS MENEN VERZOEKER , DE BRITSE EN DE DEENSE REGERING EN DE COMMISSIE , DAT DE WETTELIJKE REGELING VAN DE STAAT VAN VESTIGING WELISWAAR VAN TOEPASSING IS OP DE TOEGANG TOT EN DE UITOEFENING VAN HET BEROEP VAN     ADVOCAAT IN DIE STAAT , MAAR DAT ZIJ EEN ADVOCAAT DIE ONDERDAAN VAN EEN ANDERE LID-STAAT IS , NIET KAN VERBIEDEN OM ALDAAR GEVESTIGD TE BLIJVEN .
16 DE ORDRE DES AVOCATS EN DE FRANSE REGERING VOEREN HIERTEGEN AAN , DAT ARTIKEL 52 EEG-VERDRAG DE INTEGRALE TOEPASSING VAN HET RECHT VAN EEN LID-STAAT VAN VESTIGING VERLANGT . DE REGEL DAT EEN ADVOCAAT SLECHTS OP EEN PLAATS KANTOOR MAG HOUDEN , ZOU VERBAND HOUDEN MET DE NOODZAAK VAN EEN DAADWERKELIJKE BEROEPSUITOEFENING IN HET RESSORT VAN EEN RECHTBANK , DIE DE GARANTIE BIEDT DAT DE ADVOCAAT STEEDS ZOWEL VOOR DEZE RECHTBANK ALS VOOR ZIJN CLIENTEN BESCHIKBAAR IS . HET ZOU HIER DERHALVE GAAN OM EEN BEGINSEL VAN RECHTERLIJKE ORGANISATIE EN VAN BEROEPSETHIEK , WAARAAN WEGENS ZIJN OBJECTIEVE NOODZAKELIJKHEID EN OMWILLE VAN HET ALGEMEEN BELANG DE HAND MOET WORDEN GEHOUDEN .
17 INGEVOLGE ARTIKEL 52 , TWEEDE ALINEA , HOUDT DE VRIJHEID VAN VESTIGING DE TOEGANG IN TOT WERKZAAMHEDEN ANDERS DAN IN LOONDIENST EN DE UITOEFENING DAARVAN  '  ' OVEREENKOMSTIG DE BEPALINGEN WELKE DOOR DE WETGEVER VAN HET LAND VAN VESTIGING VOOR DE EIGEN ONDERDANEN ZIJN VASTGESTELD . '  '  BLIJKENS DE TEKST EN DE CONTEXT VAN DEZE BEPALING IS ELKE LID-STAAT , BIJ GEBREKE VAN SPECIFIEKE GEMEENSCHAPSBEPALINGEN TERZAKE , VRIJ OM DE UITOEFENING VAN HET BEROEP VAN ADVOCAAT OP ZIJN GRONDGEBIED TE REGELEN .
18 DIT BETEKENT ECHTER NIET , DAT DE WETTELIJKE REGELING VAN EEN LID-STAAT VAN EEN ADVOCAAT KAN VERLANGEN DAT HIJ IN DE GEHELE GEMEENSCHAP SLECHTS OP EEN PLAATS KANTOOR HOUDT . EEN DERGELIJKE RESTRICTIEVE UITLEGGING ZOU ER IMMERS TOE LEIDEN , DAT EEN ADVOCAAT DIE ZICH EENMAAL IN EEN BEPAALDE LID-STAAT HEEFT GEVESTIGD , VAN DE HEM DOOR HET VERDRAG GEWAARBORGDE VRIJHEID OM ZICH IN EEN ANDERE LID-STAAT TE VESTIGEN , ENKEL MAAR GEBRUIK KAN MAKEN INDIEN HIJ ZIJN REEDS BESTAANDE VESTIGING OPGEEFT .
19 DAT DE VRIJHEID VAN VESTIGING MEER INHOUDT DAN HET RECHT OM BINNEN DE GEMEENSCHAP EEN VESTIGING TE HEBBEN , VINDT STEUN IN DE TEKST ZELF VAN ARTIKEL 52 EEG-VERDRAG , VOLGENS WELKE DE GELEIDELIJKE OPHEFFING VAN DE BEPERKINGEN VAN DE VRIJHEID VAN VESTIGING EVENEENS BETREKKING ZAL HEBBEN OP BEPERKINGEN BETREFFENDE OPRICHTING VAN AGENTSCHAPPEN , FILIALEN OF DOCHTERONDERNEMINGEN DOOR DE ONDERDANEN VAN EEN LID-STAAT DIE OP HET GRONDGEBIED VAN EEN LID-    STAAT ZIJN GEVESTIGD . DEZE BEPALING MOET WORDEN GEZIEN ALS DE BIJZONDERE UITDRUKKING VAN EEN ALGEMEEN BEGINSEL DAT OOK VOOR DE VRIJE BEROEPEN GELDT , EN VOLGENS HETWELK HET RECHT VAN VESTIGING MEDE DE MOGELIJKHEID OMVAT OM , MET INACHTNEMING VAN DE VOOR HET BEROEP GELDENDE GEDRAGSREGELS , BINNEN DE GEMEENSCHAP MEER DAN EEN CENTRUM VAN WERKZAAMHEID IN TE RICHTEN EN TE BEHOUDEN .
20 WEGENS DE BIJZONDERE KENMERKEN VAN HET BEROEP VAN ADVOCAAT MOET DE ONTVANGENDE LID-STAAT ECHTER WEL DE BEVOEGDHEID WORDEN TOEGEKEND OM , IN HET BELANG VAN EEN GOEDE RECHTSBEDELING , VAN DE INGESCHREVEN ADVOCATEN OP ZIJN GRONDGEBIED TE VERLANGEN , DAT ZIJ HUN WERKZAAMHEDEN ZO VERRICHTEN , DAT ZIJ VOLDOENDE CONTACT HOUDEN MET HUN CLIENTEN EN MET DE RECHTERLIJKE INSTANTIES EN DAT ZIJ DE VOOR HET BEROEP GELDENDE GEDRAGSREGELS IN ACHT NEMEN . DEZE EISEN MOGEN ECHTER NIET TOT GEVOLG HEBBEN , DAT HET ONDERDANEN VAN ANDERE LID-STATEN ONMOGELIJK WORDT GEMAAKT OM HET HUN DOOR HET VERDRAG GEWAARBORGDE RECHT VAN VESTIGING DAADWERKELIJK UIT TE OEFENEN
21 IN DIT VERBAND ZIJ OPGEMERKT , DAT MET DE HUIDIGE TRANSPORT- EN TELECOMMUNICATIEMIDDELEN EEN PASSEND CONTACT MET DE RECHTERLIJKE INSTANTIES EN DE CLIENTEN KAN WORDEN VERZEKERD . EVENZO VORMT HET BESTAAN VAN EEN TWEEDE KANTOOR IN EEN ANDERE LID-STAAT GEEN BELEMMERING VOOR DE TOEPASSING VAN DE VOOR HET BEROEP GELDENDE GEDRAGSREGELS IN DE ONTVANGENDE LID-STAAT .
22 OP DE GESTELDE VRAAG MOET DERHALVE WORDEN GEANTWOORD , DAT OOK BIJ GEBREKE VAN EEN RICHTLIJN TOT COORDINATIE VAN DE NATIONALE BEPALINGEN INZAKE DE TOEGANG TOT EN DE UITOEFENING VAN HET BEROEP VAN ADVOCAAT , DE ARTIKELEN 52 E . V . EEG-VERDRAG ZICH ERTEGEN VERZETTEN , DAT DE BEVOEGDE AUTORITEITEN VAN EEN LID-STAAT OVEREENKOMSTIG HUN NATIONALE WETTELIJKE REGELING EN DE ALDAAR VOOR HET BEROEP GELDENDE GEDRAGSREGELS , AAN EEN ONDERDAAN VAN EEN ANDERE LID-STAAT HET RECHT OP TOEGANG TOT EN UITOEFENING VAN HET BEROEP VAN ADVOCAAT ONTZEGGEN OP DE ENKELE GROND DAT HIJ TEGELIJKERTIJD IN EEN ANDERE LID-STAAT KANTOOR HOUDT .
Beslissing inzake de kosten
KOSTEN
23 DE KOSTEN DOOR DE FRANSE , DE BRITSE , DE DEENSE EN DE NEDERLANDSE REGERING EN DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN WEGENS INDIENING VAN HUN OPMERKINGEN BIJ HET HOF GEMAAKT , KUNNEN NIET VOOR VERGOEDING IN AAN    MERKING KOMEN . TEN AANZIEN VAN DE PARTIJEN IN HET HOOFDGEDING IS DE PROCEDURE ALS EEN ALDAAR GEREZEN INCIDENT TE BESCHOUWEN , ZODAT DE NATIONALE RECHTERLIJKE INSTANTIE OVER DE KOSTEN HEEFT TE BESLISSEN .
Dictum
HET HOF VAN JUSTITIE ,
UITSPRAAK DOENDE OP DE DOOR DE FRANSE COUR DE CASSATION BIJ ARREST VAN 3 MEI 1983 GESTELDE VRAAG , VERKLAART VOOR RECHT :
OOK BIJ GEBREKE VAN EEN RICHTLIJN TOT COORDINATIE VAN DE NATIONALE BEPALINGEN INZAKE DE TOEGANG TOT EN DE UITOEFENING VAN HET BEROEP VAN ADVOCAAT , VERZETTEN DE ARTIKELEN 52 E . V . EEG-VERDRAG ZICH ERTEGEN , DAT DE BEVOEGDE AUTORITEITEN VAN EEN LID-STAAT OVEREENKOMSTIG HUN NATIONALE WETTELIJKE REGELING EN DE ALDAAR VOOR HET BEROEP GELDENDE GEDRAGSREGELS , AAN EEN ONDERDAAN VAN EEN ANDERE LID-STAAT HET RECHT OP TOEGANG TOT EN UITOEFENING VAN HET BEROEP VAN ADVOCAAT ONTZEGGEN OP DE ENKELE GROND DAT HIJ TEGELIJKERTIJD IN EEN ANDERE LID-STAAT KANTOOR HOUDT .