CELEX: 62001CJ0456
Αίτηση αναιρέσεως
Κοινοτικό σήμα
Άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, του κανονισμού (ΕΚ) 40/94
Ταμπλέτες σε τρισδιάστατο σχήμα για πλυντήρια ρούχων ή πλυντήρια πιάτων
Απόλυτος λόγος αρνήσεως της καταχωρίσεως
Διακριτικός χαρακτήρας

Linde κ.λπ., σκέψη 41 και την απόφαση της 12ης Φεβρουαρίου 2004, Koninklijke KPN Nederland, C‑363/99, Συλλογή 2004,
σ. Ι‑1619, σκέψη 34).
Από τις σκέψεις των αναιρεσιβαλλόμενων αποφάσεων προκύπτει συναφώς ότι το Πρωτοδικείο δεν υπέπεσε σε καμία νομική πλάνη κατά
την ερμηνεία του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, του κανονισμού 40/94.
Πράγματι, το Πρωτοδικείο ορθώς έκρινε, κατά την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ότι τα επίδικα σήματα στερούνται διακριτικού
χαρακτήρα, αφενός, σε σχέση με τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες ως προς τα οποία ζητείται η καταχώρισή τους και, αφετέρου, σε σχέση
με την αντίληψη που σχηματίζει το ενδιαφερόμενο κοινό, το οποίο εν προκειμένω αποτελείται από το σύνολο των καταναλωτών.
Εξίσου ορθή ήταν η επισήμανση του Πρωτοδικείου ότι τα κριτήρια βάσει των οποίων εκτιμάται ο διακριτικός χαρακτήρας των τρισδιάστατων
σημάτων που αποτελούνται από τη μορφή του ίδιου του προϊόντος δεν διαφέρουν από τα κριτήρια που ισχύουν για άλλες κατηγορίες
σημάτων. Υπενθύμισε, ωστόσο, ότι, στο πλαίσιο της εφαρμογής των κριτηρίων αυτών, ο τρόπος με τον οποίο το ενδιαφερόμενο κοινό
αντιλαμβάνεται το σήμα δεν είναι απαραίτητα ο ίδιος στην περίπτωση ενός τρισδιάστατου σήματος, αποτελούμενου από το σχήμα
και τα χρώματα του ίδιου του προϊόντος, και στην περίπτωση ενός λεκτικού ή εικονιστικού σήματος, αποτελούμενου από σημείο
άσχετο με το σχήμα του προϊόντος. Πράγματι, ο μέσος καταναλωτής δεν έχει τη συνήθεια να αναγνωρίζει την προέλευση των προϊόντων
βάσει του σχήματος του προϊόντος ή της συσκευασίας του, χωρίς να υπάρχει κάποιο εικονιστικό ή λεκτικό στοιχείο, κατά συνέπεια
δε ενδέχεται να καταστεί δυσχερέστερη η απόδειξη του διακριτικού χαρακτήρα ενός τέτοιου τρισδιάστατου σήματος, σε σχέση με
κάποιο λεκτικό ή εικονιστικό σήμα (βλ., επ’ αυτού, την προπαρατεθείσα απόφαση Linde κ.λπ., σκέψη 48, και την απόφαση της 12ης
Φεβρουαρίου 2004, Henkel, C‑218/01, Συλλογή 2004, σ. Ι‑1725, σκέψη 52).
Υπό τις συνθήκες αυτές, όσο περισσότερο ομοιάζει το σχήμα του οποίου ζητείται η καταχώριση προς το πλέον σύνηθες σχήμα του
επίμαχου προϊόντος, τόσο πιθανότερο είναι το εν λόγω σχήμα να στερείται διακριτικού χαρακτήρα κατά την έννοια του άρθρου 7,
παράγραφος 1, στοιχείο β΄, του κανονισμού 40/94. Διακριτικό χαρακτήρα, κατά την έννοια της εν λόγω διατάξεως, διαθέτει μόνον
το σήμα το οποίο αποκλίνει σημαντικά από τα γενικώς και συνήθως ισχύοντα στον κλάδο και, λόγω αυτού του γεγονότος, επιτελεί
τη βασική του λειτουργία του προσδιορισμού της προελεύσεως του προϊόντος (βλ σχετικά με την ταυτόσημη διάταξη του άρθρου 3,
παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της πρώτης οδηγίας 89/104, την προπαρατεθείσα απόφαση Henkel, σκέψη 49).
Επομένως, το Πρωτοδικείο, κρίνοντας ότι τα σήματα των οποίων ζητείται η καταχώριση στερούνται διακριτικού χαρακτήρα κατά την
έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, του κανονισμού 40/94, δεν υπέπεσε σε καμία νομική πλάνη ως προς τη διάταξη
αυτή και τη συναφή νομολογία του Δικαστηρίου.
Όσον αφορά εν προκειμένω την εφαρμογή των κριτηρίων αυτών από το Πρωτοδικείο στη συγκεκριμένη περίπτωση, επιβάλλεται η επισήμανση
ότι η εφαρμογή αυτή περιλαμβάνει εκτιμήσεις πραγματικών περιστατικών. Το Πρωτοδικείο, όμως, είναι το μόνο αρμόδιο, αφενός,
για τη διαπίστωση των πραγματικών περιστατικών, εκτός αν η ανακρίβεια του περιεχομένου των διαπιστώσεών του προκύπτει από
τα υποβληθέντα σ’ αυτό στοιχεία της δικογραφίας, και, αφετέρου, για την εκτίμηση αυτών των πραγματικών περιστατικών. Επομένως,
η εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών δεν αποτελεί, με την επιφύλαξη της περιπτώσεως αλλοιώσεως των στοιχείων που προσκομίστηκαν
ενώπιον του Πρωτοδικείου, νομικό ζήτημα υποκείμενο, ως εκ της φύσεώς του, στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου (βλ. απόφαση
της 19ης Σεπτεμβρίου 2002, DKV κατά ΓΕΕΑ, C‑104/00, Συλλογή 2002, σ. I‑7561, σκέψη 22).
Εν προκειμένω, οι διαπιστώσεις του Πρωτοδικείου δεν περιέχουν κανένα στοιχείο βάσει του οποίου θα μπορούσε να υποτεθεί ότι
υπήρξε αλλοίωση των στοιχείων που του υποβλήθηκαν.
Όσον αφορά το επιχείρημα της Henkel ότι το Πρωτοδικείο έκρινε με γνώμονα την αναγκαιότητα να παραμείνει το σήμα ελεύθερο προς
χρήση, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι η αναγκαιότητα αυτή βασίζεται στην έλλειψη διακριτικού χαρακτήρα του σχήματος και των χρωμάτων
των επίμαχων ταμπλετών.
Σε κάθε περίπτωση, το Πρωτοδικείο, ακόμη κι αν υποτεθεί ότι, κατά την εκτίμηση του διακριτικού χαρακτήρα, προέβη σε κρίσεις
με γνώμονα το γενικό συμφέρον, δεν υπέπεσε σε καμία νομική πλάνη επ’ αυτού.
Καθένας από τους λόγους αρνήσεως της καταχωρίσεως που παρατίθενται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 40/94 είναι ανεξάρτητος
των άλλων και χρήζει χωριστής εξετάσεως. Εξάλλου, οι ως άνω λόγοι αρνήσεως πρέπει να ερμηνεύονται υπό το πρίσμα του γενικού
συμφέροντος που δικαιολογεί καθέναν από αυτούς (βλ., μεταξύ άλλων, την απόφαση της 18ης Ιουνίου 2002, C‑299/99, Philips, Συλλογή
2002, σ. Ι‑5475, σκέψη 77, και την προπαρατεθείσα απόφαση Linde κ.λπ., σκέψεις 67 και 71).
Το γενικό συμφέρον, όταν λαμβάνεται υπόψη κατά την εξέταση καθενός από τους λόγους αρνήσεως, πρέπει να αντανακλά διαφορετικές
εκτιμήσεις, ανάλογα με τον προβαλλόμενο λόγο αρνήσεως.
Όσον αφορά την άνευ χωρικού περιορισμού καταχώριση ενός χρώματος καθ’ αυτού ως σήματος, το Δικαστήριο έκρινε στην απόφαση
της 6ης Μαΐου 2003, C‑104/01, Libertel (Συλλογή 2003, σ. Ι‑3793, σκέψη 60) ότι η έννοια του γενικού συμφέροντος, που διέπει
το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της πρώτης οδηγίας 89/104, διάταξη ταυτόσημη με αυτή του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο
β΄, του κανονισμού 40/94, έγκειται στο να μην περιορίζεται αδικαιολόγητα η δυνατότητα της ελεύθερης χρήσεως των χρωμάτων από
τους άλλους επιχειρηματίες που προσφέρουν ομοειδή προϊόντα ή υπηρεσίες με εκείνα ως προς τα οποία ζητείται η καταχώριση σήματος.
Επιβάλλεται εξάλλου η επισήμανση ότι δεν υφίσταται γενικό συμφέρον να παρασχεθεί σε όλη της την έκταση η προστασία του κανονισμού
40/94 σε σήμα το οποίο δεν επιτελεί την κύρια λειτουργία του, η οποία συνίσταται στη διασφάλιση ότι ο καταναλωτής ή ο τελικός
χρήστης αναγνωρίζει την προέλευση του οικείου προϊόντος ή της οικεία υπηρεσίας, πράγμα που του επιτρέπει να διακρίνει, χωρίς
το ενδεχόμενο συγχύσεως, το προϊόν ή την υπηρεσία από τα αντίστοιχα άλλης προελεύσεως.
Τέλος, όσον αφορά το επιχείρημα της Henkel ότι το ΓΕΕΑ δέχθηκε ότι διαθέτουν διακριτικό χαρακτήρα σήματα αποτελούμενα από
το σχήμα ταμπλετών για πλυντήρια ρούχων ή πλυντήρια πιάτων, οι οποίες είναι παρόμοιες με αυτές των οποίων ζητείται εν προκειμένω
η καταχώριση, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το επιχείρημα αυτό δεν προβλήθηκε ενώπιον του Πρωτοδικείου.
Ωστόσο, αν επιτρεπόταν στον διάδικο να προβάλει για πρώτη φορά ενώπιον του Δικαστηρίου ισχυρισμό που δεν είχε προβάλει ενώπιον
του Πρωτοδικείου, τούτο θα σήμαινε ότι ο διάδικος αυτός θα είχε τη δυνατότητα να υποβάλει στην κρίση του Δικαστηρίου, του
οποίου η αρμοδιότητα επί αιτήσεων αναιρέσεως είναι περιορισμένη, διαφορά με ευρύτερο περιεχόμενο απ’ ό,τι η διαφορά που εκδίκασε
το Πρωτοδικείο. Στο πλαίσιο αναιρετικής διαδικασίας, η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου περιορίζεται στον έλεγχο της νομικής λύσεως
που δόθηκε ενόψει των ισχυρισμών που προβλήθηκαν και εξετάστηκαν ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου (βλ. απόφαση της 1ης
Ιουνίου 1994, Επιτροπή κατά Brazzelli Lualdi κ.λπ., C‑136/92 P, Eridania SpA κ.λπ., Συλλογή 1994, σ. Ι‑1981, σκέψη 59, και
διάταξη της 28ης Ιουνίου 2001. C‑352/99 P, Συλλογή 2001, σ. Ι‑5037, σκέψη 53).
Επομένως, το εν λόγω επιχείρημα πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτο.
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, επιβάλλεται η απόρριψη ως αβάσιμου του πρώτου σκέλους του λόγου αναιρέσεως, σχετικά με τον διακριτικό
χαρακτήρα του σήματος.
Επί του δεύτερου σκέλους του λόγου αναιρέσεως, σχετικά με τον προσδιορισμό του βαθμού της προσοχής που δείχνει ο μέσος καταναλωτής
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η Henkel παραδέχεται ότι, καταρχήν, ο βαθμός της προσοχής που δείχνει ο μέσος καταναλωτής μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα
με το είδος του προϊόντος. Ωστόσο, υποστηρίζει ότι, αντιθέτως προς την ανάλυση στην οποία προέβη το Πρωτοδικείο, από κανένα
στοιχείο δεν μπορεί καταρχήν να συναχθεί ότι, για τα προϊόντα ευρείας καταναλώσεως, ο βαθμός της προσοχής που δείχνει ο καταναλωτής
δεν είναι ιδιαίτερα υψηλός. Κατ’ αυτήν, επιβάλλεται, αντιθέτως, η εκτίμηση ότι για τα είδη ευρείας καταναλώσεως, όπως τα επίμαχα,
ο καταναλωτής ενδιαφέρεται ιδιαίτερα να γνωρίζει όχι μόνον το είδος του επίμαχου προϊόντος, αλλά και ποιο ακριβώς είναι το
προϊόν.
Περαιτέρω, οι παρασκευαστές απορρυπαντικών για πλυντήρια ρούχων και πλυντήρια πιάτων προβάλλουν σαφώς την ποιότητα των διαφόρων
προϊόντων τους, όταν τα διαφημίζουν. Επομένως, ο μέσος καταναλωτής, ο οποίος διαθέτει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως
προσεκτικός και ενημερωμένος, θα συσχετίσει ορισμένες ποιοτικές απαιτήσεις με ορισμένα προϊόντα και θα τα διακρίνει, κατ’
ανάγκη, με βάση την όψη τους και μόνον.
Το ΓΕΕΑ προβάλλει ότι, με τις αναιρεσιβαλλόμενες αποφάσεις, κρίθηκε ότι το ενδιαφερόμενο κοινό αποτελείται από το σύνολο των
καταναλωτών, δεδομένου ότι τα προϊόντα με τη μορφή ταμπλέτας για πλυντήρια ρούχων και πλυντήρια πιάτων είναι αγαθά εξαιρετικά
ευρείας καταναλώσεως. Κατά το ΓΕΕΑ, το γεγονός ότι ο μέσος ενδιαφερόμενος καταναλωτής δείχνει ελάχιστη προσοχή στο συγκεκριμένο
σχήμα και χρώμα των ταμπλετών οφείλεται ακριβώς στο ότι οι ταμπλέτες δεν πωλούνται χύμα, αλλά σε συσκευασία από την οποία
αρκεί να αφαιρεθούν, ενόψει κάθε χρήσεως, μόνον όσες ταμπλέτες είναι απαραίτητες. Ο καταναλωτής κρατεί στο χέρι τις ταμπλέτες
αυτές για ελάχιστο μόνο χρονικό διάστημα και δεν έχει λόγο να αναρωτηθεί, κατά το διάστημα αυτό, ποια είναι η ταμπλέτα που
πρόκειται να χρησιμοποιήσει.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Η διαπίστωση στην οποία προέβη συναφώς το Πρωτοδικείο, με τις σκέψεις 48 της αποφάσεως T‑335/99 και 46 της αποφάσεως T‑336/99,
ότι, όσον αφορά τα προϊόντα καθημερινής καταναλώσεως, ο βαθμός της προσοχής που δείχνει ο μέσος καταναλωτής για το σχήμα και
τα χρώματα των ταμπλετών για πλυντήρια ρούχων ή πλυντήρια πιάτων δεν είναι υψηλός συνιστά εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών
και, επομένως, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 41 της παρούσας αποφάσεως, δεν υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου,
αφού, εν προκειμένω, δεν πρόκειται για αλλοίωση των πραγματικών περιστατικών που υποβλήθηκαν ενώπιον του Πρωτοδικείου.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το δεύτερο σκέλος του λόγου αναιρέσεως, σχετικά με τον προσδιορισμό του βαθμού της προσοχής που δείχνει
ο μέσος καταναλωτής, πρέπει επίσης να απορριφθεί.
Επί του τρίτου σκέλους του λόγου αναιρέσεως, σχετικά με το χρονικό σημείο κατά το οποίο επιβάλλεται να γίνει η εκτίμηση του
διακριτικού χαρακτήρα του σήματος
Επιχειρήματα των διαδίκων
Σύμφωνα με τη Henkel, το Πρωτοδικείο δεν αποφάνθηκε ποιο είναι το κατάλληλο χρονικό σημείο για να εξεταστεί η ύπαρξη διακριτικού
χαρακτήρα των σημάτων των οποίων ζητείται η καταχώριση. Η εκτίμηση αυτή πρέπει, σύμφωνα με τη Henkel, να γίνει με βάση τα
πραγματικά περιστατικά που υφίστανται κατά τον χρόνο υποβολής της αιτήσεως καταχωρίσεως. Μόνο βάσει των πραγματικών περιστατικών
που γνωρίζει κατά τον χρόνο υποβολής της αιτήσεως, μπορεί ο δικαιούχος να αποφασίσει αν θα υποβάλει αίτηση για την καταχώριση
του σήματος. Προκειμένου να κριθεί αν ένα σημείο περιέχει χαρακτηριστικά στοιχεία που δεν περιορίζονται στα τυπικά για το
προϊόν χαρακτηριστικά ή στα επιβαλλόμενα από τεχνικούς λόγους χαρακτηριστικά, μπορούν να ληφθούν υπόψη μόνον τα προϊόντα και
τα τυπικά χαρακτηριστικά τους που είναι γνωστά κατά τον χρόνο υποβολής της εν λόγω αιτήσεως.
Η Henkel, επικαλούμενη την κατάσταση στην αγορά κατά τον χρόνο υποβολής των αιτήσεών της καταχωρίσεως, προβάλλει ότι η προϋπόθεση
περί υπάρξεως διακριτικού χαρακτήρα πληρούνταν κατά το χρονικό εκείνο σημείο. Κατ’ αυτήν, η σκόνη αποτελούσε τότε τον τυπικό
τρόπο εμφανίσεως των προϊόντων για πλυντήρια ρούχων ή πλυντήρια πιάτων, οπότε η απλή ιδέα της ταμπλέτας προσέδιδε ένα ιδιαίτερο
χαρακτηριστικό στα προϊόντα αυτά, χαρακτηριστικό το οποίο δεν περιοριζόταν στη μορφή του προϊόντος που ήταν τότε συνηθισμένη
και που επιβαλλόταν από τεχνικούς περιορισμούς. Η Henkel υποστηρίζει ότι, λόγω των νεωτερικών χαρακτηριστικών τους, τα οποία
δεν οφείλονταν σε τεχνικές επιταγές ούτε συνδέονταν με το προϊόν, τα σήματα των οποίων ζητείται η καταχώριση είχαν ιδιαίτερα
χαρακτηριστικά σε σχέση με τα προϊόντα που κυκλοφορούσαν τότε στην αγορά.
Το ΓΕΕΑ υποστηρίζει ότι, με τις αναιρεσιβαλλόμενες αποφάσεις, το Πρωτοδικείο δεν έκρινε απαραίτητο να αποφανθεί ως προς το
ζήτημα αυτό, διότι είχε διαπιστώσει ότι τα επίδικα σήματα στερούνταν διακριτικού χαρακτήρα ήδη κατά τον χρόνο υποβολής των
αιτήσεων καταχωρίσεως. Υποστηρίζει ότι οι προϋποθέσεις για την καταχώριση κοινοτικού σήματος πρέπει να πληρούνται τόσο κατά
τον χρόνο υποβολής της αιτήσεως όσο και κατά τον χρόνο της καταχωρίσεως. Εν προκειμένω, η καταχώριση προσέκρουσε ιδίως στο
γεγονός ότι ο συνδυασμός σχήματος και χρωμάτων των ταμπλετών είχε καταστεί συνήθης.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Όπως προκύπτει από τη σκέψη 34 της παρούσας αποφάσεως, ένα σήμα διαθέτει διακριτικό χαρακτήρα, κατά την έννοια του άρθρου
7, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, του κανονισμού 40/94, όταν το σήμα αυτό καθιστά δυνατή τη διάκριση των προϊόντων ή των υπηρεσιών
ως προς τα οποία ζητείται η καταχώρισή του από τα αντίστοιχα άλλων επιχειρήσεων.
Εν προκειμένω, το Πρωτοδικείο ορθώς έκρινﾵ, με τη σκέψη 57 της αποφάσεως Τ‑335/99 και με την αντίστοιχη σκέψη της αποφάσεως
Τ­336/99, ότι δεν απαιτείται να αποφανθεί ποιο είναι το κρίσιμο χρονικό σημείο για την εκτίμηση του διακριτικού χαρακτήρα
των σημάτων, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, αφού είχε κρίνει ότι τα σήματα των οποίων ζητείται η καταχώριση δεν καθιστούν
δυνατή τη διάκριση της προελεύσεως των επίδικων προϊόντων, η κρίση δε αυτή δεν μπορεί να αμφισβητηθεί λόγω του σχετικά μεγάλου
αριθμού των παρόμοιων ταμπλετών που ήδη κυκλοφορούσαν στην αγορά.
Υπό τις περιστάσεις αυτές, το Πρωτοδικείο δεν υπέπεσε σε καμία νομική πλάνη, κρίνοντας ότι δεν απαιτείται να αποφανθεί σε
ποιο από τα δύο επίμαχα χρονικά σημεία, ήτοι κατά τον χρόνο υποβολής της αιτήσεως καταχωρίσεως ή κατά τον χρόνο πραγματικής
καταχωρίσεως, επιβάλλεται να γίνει η εκτίμηση του διακριτικού χαρακτήρα των επίμαχων σημάτων.
Επομένως, το τρίτο σκέλος του λόγου αναιρέσεως, σχετικά με το χρονικό σημείο κατά το οποίο επιβάλλεται να γίνει η εκτίμηση
του διακριτικού χαρακτήρα του σήματος, πρέπει επίσης να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι οι αιτήσεις αναιρέσεως είναι αβάσιμες και πρέπει, ως εκ τούτου, να απορριφθούν.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο εφαρμόζεται και στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του
άρθρου 118 του ίδιου κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον έχει υποβληθεί σχετικό αίτημα
από τον νικήσαντα διάδικο. Δεδομένου ότι η Henkel ηττήθηκε και το ΓΕΕΑ έχει ζητήσει να καταδικαστεί αυτή στα δικαστικά έξοδα,
η Henkel πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει τις αιτήσεις αναιρέσεως.
2)
Καταδικάζει τη Henkel KGaA στα δικαστικά έξοδα.
Σκουρής
Cunha Rodrigues
Puissochet
Schintgen
Macken
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 29 Απριλίου 2004.
Ο Γραμματέας
Ο Πρόεδρος
R. Grass
Β. Σκουρής
–
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.