CELEX: 62005CJ0173
Niet-nakoming
Artikelen 23 EG, 25 EG en 133 EG
Samenwerkingsovereenkomst EEG-Algerije
Milieuheffing op gaspijpleidingen op grondgebied van regio Sicilië
Heffing van gelijke werking als douanerecht

De Commissie van de Europese Gemeenschappen verzoekt het Hof vast te stellen dat de Italiaanse Republiek, door de „milieuheffing”
op gaspijpleidingen voorzien in artikel 6 van wet nr. 2 van de regio Sicilië, Programma en financiële bepalingen voor het
jaar 2002 (legge n. 2, Disposizioni programmatiche e finanziarie per l’anno 2002) van 26 maart 2002 (GURS nr. 14 van 27 maart
2002, deel I, blz. 1; hierna: „Siciliaanse wet”), te hebben ingevoerd en gehandhaafd, de verplichtingen niet is nagekomen
die op haar rusten krachtens de artikelen 23 EG, 25 EG, 26 EG en 133 EG, alsmede de artikelen 4 en 9 van de Samenwerkingsovereenkomst
tussen de Europese Economische Gemeenschap en de Democratische Volksrepubliek Algerije, ondertekend te Algiers op 26 april
1976 en namens de Gemeenschap goedgekeurd bij verordening (EEG) nr. 2210/78 van de Raad van 26 september 1978 (PB L 263, blz. 1;
hierna: „Samenwerkingsovereenkomst”).

Toepasselijke bepalingen

Gemeenschapsregeling
Samenwerkingsovereenkomst
Artikel 1 van deze overeenkomst bepaalt:
„Deze Overeenkomst tussen de Europese Economische Gemeenschap en Algerije heeft ten doel een algemene samenwerking tussen
de Partijen bij de Overeenkomst te bevorderen, ten einde bij te dragen tot de economische en sociale ontwikkeling van Algerije
en de versteviging van hun betrekkingen in de hand te werken. Te dien einde worden er bepalingen en maatregelen vastgesteld
en ten uitvoer gelegd op het gebied van de economische, technische en financiële samenwerking, op het gebied van het handelsverkeer
alsmede op sociaal gebied.”
Krachtens artikel 4, lid 1, van deze overeenkomst heeft de samenwerking tussen de Gemeenschap en de Democratische Volksrepubliek
Algerije onder meer tot doel de bevordering van:
„[...]
–        de commercialisatie en de verkooppromotie van door Algerije uitgevoerde producten,
–        [...]
–        op het gebied van de energie, deelneming door ondernemingen van de Gemeenschap aan onderzoeks‑, productie‑ en verwerkingsprogramma’s
met betrekking tot de energierijkdommen van Algerije en aan alle activiteiten welke een exploitatie ter plaatse van die rijkdommen
beogen, alsmede de goede uitvoering van langlopende leveringscontracten op het gebied van aardolie, gas en aardolieproducten
tussen de respectieve ondernemingen,
[...]”
Artikel 9, lid 1, van de Samenwerkingsovereenkomst bepaalt dat „producten, niet genoemd in de lijst van bijlage II bij het
Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, van oorsprong uit Algerije, bij invoer in de Gemeenschap toegelaten
[worden] zonder kwantitatieve beperkingen of maatregelen van gelijke werking en met vrijstelling van douanerechten of heffingen
van gelijke werking”.
Methaangas behoort tot de producten die vallen onder artikel 9 van de Samenwerkingsovereenkomst.

Nationale regeling
Artikel 6 van de Siciliaanse wet bepaalt:
„[...]
1.      Een milieuheffing wordt ingesteld met het doel de investeringen te financieren die nodig zijn ter vermindering en voorkoming
van de risico’s voor het milieu, die voortvloeien uit de aanwezigheid op het grondgebied van de regio Sicilië van gaspijpleidingen
die methaan bevatten. De opbrengsten van deze heffing zullen worden gebruikt om initiatieven ter zake van het behoud, de bescherming
en de verbetering van de kwaliteit van het milieu te financieren, met name in de gebieden waar deze leidingen doorheen lopen.
[...]
3.      [...] Het belastbare feit van de heffing is de eigendom van de gaspijpleidingen die het gas bevatten en die door het grondgebied
van de regio Sicilië lopen.
4.      Heffingplichtig zijn de eigenaren van de gaspijpleidingen, ingedeeld als leidingen van type 1, bedoeld in lid 3, die ten minste
een van de volgende activiteiten verrichten: transmissie, distributie, koop en verkoop.
5.      Een gaspijpleiding is, in de zin van de heffing, een geheel van rechte en gebogen leidingen, aansluitingen, afsluiters en
andere bijzondere onderdelen welke gezamenlijk dienen voor de transmissie en de distributie van gas.
6.      De grondslag van de heffing wordt gevormd door het volume in kubieke meter van de gaspijpleidingen die zijn ingedeeld als
leidingen van type 1 in de zin van het ministerieel decreet van 24 november 1984 houdende veiligheidsvoorschriften voor installaties
voor de transmissie en de distributie van gas door middel van leidingen.
7.      De heffing wordt voor elk belastingjaar vastgesteld op basis van de grondslag van de heffing bedoeld in lid 6.
[...]
10.      De belasting is door de heffingplichtigen bedoeld in lid 4 verschuldigd per kalenderjaar, naar evenredigheid van de maanden
van het jaar waarin zij eigenaar zijn geweest.
[...]”
Volgens sectie 1, punt 1.3, van de bijlage bij het ministerieel decreet van 24 november 1984 (gewone bijlage bij GURI nr. 12
van 15 januari 1985), zijn leidingen van het type 1 de installaties met een druk van meer dan 24 bar.

De precontentieuze procedure
De Commissie heeft in de loop van 2002 en 2003 de Italiaanse autoriteiten om opheldering gevraagd over de wijze van toepassing
van de milieuheffing die bij de Siciliaanse wet is ingevoerd.
Bij brief van 9 september 2003 hebben de Italiaanse autoriteiten de Commissie ingelicht dat de Siciliaanse milieuheffing niet
concreet in de Italiaanse rechtsorde werd toegepast, aangezien het Tribunale amministrativo regionale della Lombardia had
geoordeeld dat deze wet in strijd was met de communautaire regelgeving.
Van mening dat vorenbedoelde opmerkingen feitelijk ontoereikend en rechtens ongegrond waren, heeft de Commissie bij brief
van 19 december 2003 de Italiaanse Republiek een aanmaning gezonden, waarin zij uiteenzette dat de betrokken heffing in strijd
was met de artikelen 23 EG, 25 EG, 26 EG en 133 EG, alsmede de artikelen 4 en 9 van de Samenwerkingsovereenkomst.
Aangezien de aanmaning ondanks een verlenging van de toegestane termijn onbeantwoord bleef, heeft de Commissie op 9 juli 2004
een met redenen omkleed advies gezonden, waarin zij de Italiaanse Republiek uitnodigde om de nodige maatregelen te treffen
om binnen twee maanden na ontvangst van dit advies hieraan gevolg te geven.
Aangezien de Italiaanse Republiek dit advies niet heeft beantwoord, heeft de Commissie besloten om het onderhavige beroep
in te stellen.

Het beroep

Argumenten van partijen
De Commissie merkt in de eerste plaats op dat er op het grondgebied van Sicilië slechts één infrastructuur van gaspijpleidingen
voor het transport van aardgas bestaat, die voldoet aan de voorwaarden voor heffing voorzien in de Italiaanse wet. Deze infrastructuur,
die is aangesloten op de transmediterrane gaspijpleidingen, transporteert aardgas dat afkomstig is uit Algerije, met het oog
op distributie en verbruik op het Italiaanse grondgebied alsmede uitvoer naar andere lidstaten.
De Commissie betoogt dat, gelet op de bewoordingen van de Siciliaanse wet, het daadwerkelijke doel van de betrokken heffing
niet is de belasting van de betrokken infrastructuur als zodanig, maar de belasting van het getransporteerde product, te weten
methaangas. De Siciliaanse wet bepaalt immers, dat het belastbare feit bestaat in de eigendom van de gaspijpleiding die het
gas bevat en dat heffingplichtig zijn de eigenaren van de gaspijpleidingen die gas transporteren of aan‑ of verkopen. Daarnaast
preciseert de Commissie dat de grondslag van de heffing wordt gevormd door het volume van de gaspijpleidingen die het gas
bevatten.
Bijgevolg worden volgens de Commissie goederen die uit derde landen afkomstig zijn en op Italiaans grondgebied in het vrije
verkeer worden gebracht of in transit zijn, onderworpen aan een geldelijke last die een heffing van gelijke werking als een
douanerecht bij invoer (wanneer het gaat om gas dat in de Gemeenschap wordt ingevoerd) of bij uitvoer (wanneer het gas naar
andere lidstaten wordt vervoerd) is. Volgens vaste rechtspraak is de invoering van nieuwe heffingen of heffingen van gelijke
werking op goederen die rechtstreeks uit derde landen worden ingevoerd verboden (arresten van 13 december 1973, Indiamex en
De Belder, 37/73 en 38/73, Jurispr. blz. 1609, punten 10‑18, en 16 maart 1983, SIOT, 266/81, Jurispr. blz. 731, punt 18).
De Commissie betoogt voorts dat uit het systeem van de douane-unie volgt dat douanerechten en heffingen van gelijke werking
in het goederenverkeer tussen de lidstaten verboden zijn, onafhankelijk van iedere overweging nopens het doel waarmee zij
werden ingevoerd. Het begrip „heffing van gelijke werking als een douanerecht” is een objectief rechtsbegrip van gemeenschapsrecht
(arrest van 14 september 1995, Simitzi, C‑485/93 en C‑486/93, Jurispr. blz. I‑2655, punt 14).
De Commissie is van mening dat de invoering van de milieuheffing in strijd is met het gemeenschappelijk douanetarief en bijgevolg
met de artikelen 23 EG, 25 EG, 26 EG en 133 EG, omdat deze heffing de gelijkmaking verstoort van de douanerechten die aan
de buitengrenzen van de Gemeenschap op uit derde landen ingevoerde producten drukken, waardoor het gevaar ontstaat van verleggingen
van het handelsverkeer met deze landen en distorsies van het vrije verkeer van goederen of van de mededingingsvoorwaarden
tussen de lidstaten (arrest van 22 april 1999, CRT France international, C‑109/98, Jurispr. blz. I‑2237, punten 22 en 23 en
aldaar aangehaalde rechtspraak).
Zij betoogt in de tweede plaats dat het verbod op heffingen van gelijke werking als een douanerecht, wanneer het is neergelegd
in bilaterale of multilaterale overeenkomsten tussen de Gemeenschap en een of meer derde landen met het oog op de opheffing
van handelsbelemmeringen, dezelfde strekking heeft als in het kader van intracommunautaire handel (arrest van 5 oktober 1995,
Aprile, C‑125/94, Jurispr. blz. I‑2919, punten 38 et 39).
De Commissie merkt bovendien op dat een lidstaat volgens vaste rechtspraak geen doorvoerrechten of enige andere heffing in
verband met het vervoer van goederen over zijn grondgebied mag toepassen, omdat deze rechten dezelfde werking hebben als een
douanerecht bij uitvoer (arrest SIOT, reeds aangehaald, punten 18, 19 en 23, en arrest van 27 februari 2003, Commissie/Duitsland,
C‑389/00, Jurispr. blz. I‑2001, punten 50 en 51).
De Italiaanse regering betoogt dat de betrokken heffing niet als een heffing van gelijke werking als een douanerecht kan worden
gekwalificeerd.
Deze regering meent dat de Commissie geen rekening heeft gehouden met de doelstelling van de milieuheffing, die moet worden
beschouwd als een toepassing van de milieubeginselen van het EG‑Verdrag, en meer bepaald het voorzorgsbeginsel.
De Italiaanse regering betoogt bovendien dat de litigieuze heffing eigen specifieke kenmerken heeft die verband houden met
de eerbiediging van het voorzorgsbeginsel.
De Italiaanse Republiek voegt daaraan toe, dat de betrokken heffing slechts verschuldigd is als het gas daadwerkelijk in de
infrastructuur aanwezig is en als de eigenaar een activiteit van transmissie, distributie, koop of verkoop van gas verricht.
Door deze wijze van handelen wordt de wil van de regionale wetgever tot uitdrukking gebracht om enkel activiteiten die een
potentieel gevaar voor milieuschade inhouden te belasten.
De Italiaanse regering herinnert eraan dat de opbrengsten van de betrokken heffing bestemd zijn voor de financiering van investeringen
die beogen de mogelijke risico’s voor het milieu die voortvloeien uit de aanwezigheid van de infrastructuur op het grondgebied
van Sicilië te beperken en te voorkomen. Bijgevolg is de bescherming van het milieu, waarmee doelstellingen gepaard gaan die
door het gemeenschapsrecht als van fundamenteel belang zijn erkend, de enige doelstelling van de litigieuze heffing. Het wezenlijke
verband tussen de litigieuze heffing en de milieudoelstelling ervan vormt het onomstotelijke bewijs dat die heffing niet van
douanerechtelijke aard is.
Daarnaast verduidelijkt deze regering dat de milieuheffing niet op de goederen wordt geheven, maar op de infrastructuur voor
het transport, en dat het verband tussen het bedrag van de heffing en het volume van het getransporteerde gas enkel een technische
parameter is om dat bedrag te koppelen aan de daadwerkelijke omvang van het risico voor het milieu. De weerslag van de heffing
op de prijs is louter potentieel en hangt niet af van de heffing zelf, maar van de wil van de eigenaar van de gaspijpleidingen.
In het licht van het voorgaande vordert de Italiaanse regering verwerping van het beroep.

Beoordeling door het Hof
Opmerkingen vooraf
Alvorens het onderhavige beroep te onderzoeken, dient eraan te worden herinnerd dat volgens artikel 23, lid 1, EG de Gemeenschap
is gebaseerd op een douane-unie die zich uitstrekt over het gehele goederenverkeer. Deze unie brengt zowel het verbod mee
van in‑ en uitvoerrechten en van alle heffingen van gelijke werking in het verkeer tussen de lidstaten onderling, als de invoering
van een gemeenschappelijk douanetarief voor de betrekkingen tussen de lidstaten en derde landen.
Elke eenzijdig opgelegde geldelijke last, ongeacht de benaming en de structuur ervan, die wegens grensoverschrijding op goederen
wordt geheven en geen douanerecht in eigenlijke zin is, is een heffing van gelijke werking in de zin van de artikelen 23 EG
en 25 EG, zelfs wanneer die last niet ten behoeve van de staat wordt geheven (zie in die zin arresten van 8 februari 2005,
Jersey Produce Marketing Organisation, C‑293/02, Jurispr. blz. I‑9543, punt 55, en 8 juni 2006, Koornstra, C‑517/04, Jurispr.
blz. I‑5015, punt 15).
Het gemeenschappelijk douanetarief beoogt de gelijkstelling van de douanerechten die aan de grenzen van de Gemeenschap op
uit derde landen ingevoerde producten drukken, teneinde distorsies in het interne vrije verkeer of in de mededingingsvoorwaarden
te voorkomen (reeds aangehaalde arrest Indiamex en De Belder, punt 9, en arrest van 7 november 1996, Cadi Surgelés e.a., C‑126/94,
Jurispr. blz. I‑5647, punt 14).
Er zou ernstig afbreuk worden gedaan aan zowel de eenheid van het communautaire douanegebied als aan de eenvormigheid van
de gemeenschappelijke handelspolitiek, indien de lidstaten de importen uit derde landen eenzijdig met heffingen van gelijke
werking als douanerechten mochten belasten (zie in die zin reeds aangehaalde arrest Aprile, punt 34).
De douane-unie impliceert noodzakelijkerwijs dat het vrije verkeer van goederen tussen de lidstaten verzekerd moet zijn. Deze
vrijheid zou zelf niet volledig zijn, indien de lidstaten het verkeer van transitogoederen op enigerlei wijze konden belemmeren
of hinderen. Als uitvloeisel van de douane-unie en in het wederzijds belang van de lidstaten moet derhalve het bestaan worden
erkend van een algemeen beginsel van vrije doorvoer van goederen binnen de Gemeenschap (reeds aangehaalde arrest SIOT, punt 16).
De lidstaten zouden inbreuk maken op het beginsel van vrije doorvoer indien zij op goederen die over hun grondgebied worden
vervoerd, rechtstreeks uit een derde land ingevoerde goederen daaronder begrepen, doorvoerrechten of enige andere met die
doorvoer in verband staande heffingen zouden toepassen (zie in die zin reeds aangehaalde arrest SIOT, punten 18‑19).
Bovendien is er geen enkele reden om het verbod van heffingen van gelijke werking als douanerechten verschillend uit te leggen
al naar gelang het gaat om de intracommunautaire handel dan wel om het handelsverkeer met derde landen dat door overeenkomsten
als de Samenwerkingsovereenkomst wordt beheerst (zie reeds aangehaalde arrest Aprile, punt 39).
De zaak ten gronde moet in het licht van deze beginselen worden onderzocht.
Ten gronde
Het staat vast dat in de onderhavige zaak op grond van de Siciliaanse wet een milieuheffing is ingevoerd die bestemd is om
investeringen te financieren ter beperking en voorkoming van de milieurisico’s die verbonden zijn met de aanwezigheid op het
grondgebied van de regio Sicilië van gaspijpleidingen die methaangas bevatten. Het transport en de distributie van het betrokken
methaangas vinden plaats met behulp van gaspijpleidingen, die zijn ingedeeld als „leidingen van het type 1” in de zin van
het ministerieel decreet van 24 november 1984 en zijn verbonden met de transmediterrane pijpleidingen die dat gas uit Algerije
transporteren.
Op grond van artikel 6, lid 3, van de Siciliaanse wet is het belastbare feit voor de milieuheffing de eigendom van de gaspijpleidingen
die het gas bevatten en die door het grondgebied van de regio Sicilië lopen.
In dit verband verklaart de Italiaanse regering in haar stukken dat de litigieuze heffing niet is gericht op de goederen,
maar uitsluitend op de infrastructuur voor het transport. Volgens deze zelfde regering is de litigieuze heffing echter pas
verschuldigd als het gas zich daadwerkelijk in de infrastructuur bevindt.
Voor het overige ontkent deze regering niet dat de enige installatie die aan de in de Siciliaanse wet neergelegde voorwaarden
voor de heffing voldoet, de installatie is die is verbonden met de transmediterrane paspijpleidingen en die aardgas uit Algerije
transporteert.
Bijgevolg moet worden vastgesteld dat de op grond van de Siciliaanse wet ingevoerde heffing een fiscale last is die drukt
op een goed dat wordt ingevoerd uit een derde land, te weten Algerijns methaangas, met het oog op de distributie en het verbruik
van dat gas op Italiaans grondgebied of doorvoer daarvan naar andere lidstaten.
Zoals volgt uit de in de punten 28 tot en met 33 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak, is een dergelijke heffing
op een goed uit een derde land, in dit geval de Democratische Volksrepubliek Algerije, in strijd met zowel de artikelen 23
EG en 133 EG, als artikel 9 van de Samenwerkingsovereenkomst.
Bovendien moet worden opgemerkt dat, voor zover het op grond van de Siciliaanse wet belaste Algerijnse gas wordt ingevoerd
in Italië en vervolgens uitgevoerd naar andere lidstaten, de litigieuze heffing in strijd met artikel 25 EG de intracommunautaire
handel ongunstig kan beïnvloeden.
Aangaande het argument van de Italiaanse regering ten slotte dat het beroep van de Commissie ongegrond is omdat de litigieuze
heffing enkel is ingevoerd met het oog op de bescherming van het milieu, gezien met name de vereisten van het voorzorgsbeginsel,
volstaat het eraan te herinneren dat heffingen van gelijke werking verboden zijn ongeacht het doel waarmee zij werden ingevoerd
of de bestemming van de opbrengst ervan (zie arrest van 9 september 2004, Carbonati Apuani, C‑72/03, Jurispr. blz. I‑8027,
punt 31).
Voor wat betreft artikel 26 EG en artikel 4 van de Samenwerkingsovereenkomst moet worden vastgesteld dat deze bepalingen als
zodanig geen voldoende nauwkeurig juridisch criterium bevatten om toetsing van de bij de Siciliaanse wet ingevoerde heffing
mogelijk te maken.
In het licht van het voorgaande moet worden vastgesteld dat de Italiaanse Republiek, door de invoering van een milieuheffing
op methaangas uit Algerije, niet heeft voldaan aan de verplichtingen die op haar rusten krachtens de artikelen 23 EG, 25 EG
en 133 EG alsmede artikel 9 van de Samenwerkingsovereenkomst.

Kosten
Op grond van artikel 69, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten
verwezen, voor zover dit is gevorderd. Aangezien de Italiaanse Republiek op de voornaamste punten in het ongelijk is gesteld,
dient zij overeenkomstig de vordering van de Commissie in de kosten te worden verwezen.
Het Hof van Justitie (Tweede kamer) verklaart:
1)
Door de invoering van een milieuheffing op methaangas afkomstig uit Algerije, heeft de Italiaanse Republiek niet voldaan aan
de verplichtingen die op haar rusten krachtens de artikelen 23 EG, 25 EG en 133 EG alsmede artikel 9 van de Samenwerkingsovereenkomst
tussen de Europese Economische Gemeenschap en de Democratische Volksrepubliek Algerije, ondertekend te Algiers op 26 april
1976 en namens de Gemeenschap goedgekeurd bij verordening (EEG) nr. 2210/78 van de Raad van 26 september 1978.
2)
Het beroep wordt verworpen voor het overige.
3)
De Italiaanse Republiek wordt verwezen in de kosten.
ondertekeningen
*
Procestaal: Italiaans.