CELEX: 62008CJ0379
Prinċipju ta’ min iniġġes għandu jħallas
Direttiva 2004/35/KE
Responsabbiltà ambjentali
Applikabbiltà ratione temporis
Tniġġis li seħħ qabel id-data stabbilita għat-traspożizzjoni tal-imsemmija direttiva u li tkompla wara din id-data
Miżuri ta’ rimedju
Obbligu ta’ konsultazzjoni tal-impriżi kkonċernati
Anness II

It-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal‑prinċipju ta’ min iniġġes iħallas u tad-Direttiva 2004/35/KE
tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-21 ta’ April 2004, dwar ir‑responsabbiltà ambjentali f’dak li għandu x’jaqsam mal-prevenzjoni
u r-rimedju għal danni ambjentali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 8, p. 357).
Dawn it-talbiet tressqu fil-kuntest ta’ kawżi bejn il‑kumpanniji Raffinerie Mediterranee (ERG) SpA, Polimeri Europa SpA, Syndial
SpA, u ENI SpA u diversi awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u komunali Taljani dwar il-miżuri ta’ rimedju għal danni ambjentali
adottati minn dawn l-awtoritajiet fir-rigward tar-Rada di Augusta (l-Italja) li madwaru jinsabu l-installazzjonijiet u/jew
l-artijiet tal‑imsemmija kumpanniji.

Il-kuntest ġuridiku

Id-dritt tal-Unjoni
Il-premessi tad-Direttiva 2004/35 li huma rilevanti għall-kawża preżenti jipprovdu dan li ġej:
“(1)      […]Kondizzjonijiet lokali għandhom jitqiesu meta tittieħed deċiżjoni dwar kif għandu jseħħ ir-rimedju għad-danni.
(2)      Il-prevenzjoni u r-rimedju għad-danni ambjentali għandhu jkun implimentat bis-saħħa tal-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”,
kif indikat fit-Trattat u fid-dawl tal-prinċipju ta’ l-iżvillup sostenibbli. Il-prinċipju fondamentali ta’ din id-Direttiva
għandu għalhekk ikun li l-operatur li minħabba l-attivitaÏ tiegħu jikkawża danni ambjentali jew jikkawża periklu iminenti
ta’ danni għandu jitqies finanzjarjament responsabbli, dan sabiex l-operatur jadotta miżuri u jiżviluppa drawwiet biex jiminimizza
r-riskju ta’ danni ambjentali sabiex l-esposizzjoni tiegħu għar-responabiltaÏ finanazjarja tonqos.
(3)      […] [L-]għan ta’ din id-Direttiva, liema għan huwa li jiġi stabbilit qafas komuni għall-prevenzjoni u r-rimedju għad-danni
ambjentali bi prezz li jkun raġonevoli għas-soċjetaÏ, ma jistax jintlaħaq b’mod suffiċjenti minn l-Istati Membri u għalhekk
jista’ jintlaħaq aħjar fil-livell tal-Kommunità […].
[…]
(7)      Sabiex tkun tista’ ssir stima ta’ danni lil l-art kif definiti f’din id-Direttiva l-użu ta’ proċeduri ta’ stima tar-riskju
biex jiġi stabbilit sa liema punt jistgħu jeffetwaw b’mod negattiv is-saħħa tal‑bniedem huma bżonjużi.
[…]
(24)      Huwa neċessarju li mezzi effettivi ta’ l-implimentazzjoni u infurzar jkunu disponibbli, filwaqt li jkun assigurat li l-interessi
leġittimi ta’ l-operaturi relevanti u partijiet oħra li għandhom interess ikunu adekwatament protetti. L-awtoritajiet kompetenti
għandhom ikunu inkarigati minn kompiti speċifiċi li jirrikjedu diskrezzjoni amministrattiva xierqa, jiġifieri l-inkarigu biex
issir stima ta' l-importanza tad-danni u d-deċiżjoni liema miżuri ta’ rimedju għandhom jittieħdu.
[…]
(30)      Danni kkawżati qabel ma jispiċċa t-terminu perentorju għall-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva mhux kopert mid-dispożizzjonijiet
ta’ din id-Direttiva.
[…]”
Skont l-Artikolu 2(11) tad-Direttiva 2004/35 “miżuri ta’ rimedju” jfissru “kull azzjoni, jew tagħqid ta’ azzjonijiet, li tinkludi
miżuri ta’ mitigazzjoni jew temporanji bl-iskop ta’ restorazzjoni, reabilitazzjoni jew tibdil tar-riżorsi naturali milquta
u/jew is-servizzi mfixxkla, jew l-provvediment ta’ alternativa ekwivalenti għal dawk ir-riżorsi jew servizzi kif stabbilit
fl-Anness I [Anness 11]”.
L-Artikolu 6 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Azzjoni ta’ Rimedju”, jipprovdi:
“1.      Meta d-danni ambjentali filfatt seħħew l-operatur għandu, mingħajr dewmien, jinforma l-awtorità kompetenti dwar kull aspett
relevanti tas-sitwazzjoni u jieħu:
a)      kull pass prattikabbli biex jikkontrolla malajr, jillimta, jneħħI jew f’kull mod ieħor jikkontrolla l-kontaminanti relevanti
u/jew kull fattur ta’ dannu ieħor sabiex id-danni ambjentali jkunu limitati jew aktar danni u l-effetti negattivi fuq is-saħħa
tal-bniedem jew aktar tfixkil tas-servizzi jiġu evitati u
b)      il-miżuri ta’ rimedju neċessarji, skond l-Artikolu 7.
2.      L-awtorità kompetenti tista’, f’kull ħin:
a)      titlob lil l-operatur biex jipprovdi informazzjoni supplimentari dwar kull danni li seħħew;
b)      tieħu, titlob lil l-operatur jieħu jew tagħti istruzzjonijiet lil l-operatur dwar, kull pass prattikabbli biex jikkontrolla
malajr, jillimta, jneħħi jew f’kull mod ieħor jikkontrolla l-kontaminanti relevanti u/jew kull fattur ta’ dannu ieħor sabiex
id-danni ambjentali jkunu limitati jew aktar danni u l-effetti negattivi fuq is-saħħa tal-bniedem jew aktar tfixkil tas-servizzi
jiġu evitati;
ċ)      titlob lil l-operatur jieħu l-miżuri ta’ rimedju neċessarji;
d)      tagħti istruzzjonijiet lil l-operatur li huwa għandu jsegwi dwar il‑miżuri ta’ rimedju neċessarji; jew
e)      hi innifisha tieħu il-miżuri ta’ rimedju neċessarji.
3.      L-awtorità kompetenti għandha titlob li l-miżuri ta’ rimedju jittieħdu mil l-operatur. Jekk l-operatur jonqos li jħares l-obliggi
stabbiliti fil-paragrafu 1 jew 2(b), (c) jew (d), ma jistax jiġi identifikat jew mhux meħtieġ jbati l-ispejjeż skond din id-Direttiva,
l-awtorità kompetenti tista’ tieħu l-miżuri hi stess, meta jkun falla kull tentattiv ieħor.”
L-Artikolu 7 tad-Direttiva 2004/35, intitolat “Id-determinazzjoni tal‑miżuri ta’ rimedju”, jipprovdi:
“1.      L-operaturi għandhom jidentifikaw, skond l-Anness II, miżuri ta’ rimedju potenzali u jagħtuhom lil l-awtorità kompetenti għal
l-approvazzjoni tagħha, kemm-il darba l-awtorità kompetenti ma ħaditx passi skond l-Artikolu 6(2)(e) u (3).
2.      L-awtorità kompetenti għandha tiddeċiedi liema miżuri ta’ rimedju għandhom jiġu implimentati skond l-Anness II, u bil‑koperazzjoni
ta’ l-operatur relevanti, kif rikjest [jekk ikun il-każ].
3.      Meta jkun hemm iktar minn każ wieħed ta’ danni ambjentali b’tali mod li l-awtorità kompetenti ma tistax tassigura li l-miżuri
ta’ rimedju neċessarji qed jittieħdu fl-istess waqt, l-awtorità kompetenti tkun intitolata tiddeċiedi liema każ ta’ danni
ambjentali għandhu jiġI rimedjat l-ewwel.
Hi u tieħu dik id-deċiżjoni, l-awtorità kompetenti għandha tikkunsidra, inter alia, in-natura, l-firxa u l-gravità tal-każijiet
varji ta’ danni ambjentali kkonċernati, u lill-possibilità ta’ rkupru naturali. Ir-riskji lis‑saħħa tal-bniedem għandhom ukoll
jiġu kkunsidrati.
4.      L-awtorità lokali kompetenti għandha ssejjah lill-persuni msemmija fl‑Artikolu 12(1) u f’kull każ il-persuni li tagħhom hija
l-art li fuqha jitwettqu l-miżuri ta’ rimedju biex jagħtu l-osservazzjonijiet tagħhom u għandha tikkunsidrhom.”
It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 8(2) tal-imsemmija direttiva jistabbilixxi:
“Bla ħsara lill-paragrafi 3 u 4, l-awtorità kompetenti għandha tirkupra, inter alia, permezz ta’ l-garanzija fuq il-proprjetà
jew garanziji oħra xierqa mill-operatur li ikkawża d-danni jew il-periklu iminenti ta’ danni, l-ispejjeż li ntefqu f’dak li
għandu x’jaqsam mal-miżuri ta’ prevenzjoni jew rimedju li ittieħdu skond din id-Direttiva.”
L-Artikolu 11 tal-istess direttiva, intitolat “L-Awtorità kompetenti”, jipprovdi:
“1.      L-Istati Membri għandhom jinnominaw l-awtorità/awtoritajiet kompetenti responsabbli biex taderixxi/jaderixxu mad-doveri previsti
f’din id-Direttiva.
2.      L-obbligu li jkun stabbilit liema operator ikkawża d-danni jew periklu iminenti ta’ danni, li ssir stima tas-sinjifikanza
tad-danni u li jkun stabbilit liema miżuri ta’ rimedju għandhom jittieħdu b’referenza għal l-Anness II huwa ta’ l-awtorità
kompetenti. Għal dan l-iskop, l-awtorità kompetenti tkun tista’ titlob lil l-operatur relevanti, li jwettaq l-istima tiegħu
u li jipprovdi kull informazzjoni u data neċessarja.
3.      L-Istati Membri għandhom jassiguraw li l-awtorità kompetenti tista’ tagħti l-poter jew titlob lill-parti terzi jwettqu l-miżuri
neċessarji ta’ prevenzjoni u rimedju.
4.      Kull deċiżjoni meħuda skond din id-Direttiva li timponi miżuri ta’ prevenzjoni jew rimedju għandha tiddikjara r-raġunijiet
li fuqhom ġiet ibbażata l-imsemmija deċiżjoni. L-imsemmija deċiżjoni għandha tkun notifikata malajr kemm jist’ jkun lil l-operatur
ikkonċernat, li għandu fl-istess waqt ikun informat dwar ir-rimedji legali lilu disponibbli skond il-liġijiet fis-seħħ fl-Istati
Membri kkonċernati u dwar il-limitazzjonijiet fuq il-ħin li dawn ir-rimedji għandhom.”
L-Artikolu 12 tad-Direttiva 2004/35, intitolat “Talba għal l-azzjoni” jipprovdi:
“Persuna fiżika jew ġuridika:
a)      li huma milquta jew x’aktarx ikunu milquta mid-danni ambjentali jew
b)      li għandhom interess biżżejjed fid-deċiżjonijiet dwar l-ambjent li għandhom x’jaqsmu ma danni jew, inkella,
(ċ)      li jallegaw it-tfixkil ta’ dritt, meta l-liġI tal-proċedura amministrattiva ta' l-Istati Membri titlob dan bħala prekondizzjoni,
għandhom ikunu intitolati li jagħtu lil l-awtorità kompetenti kull osservazzjoni li għandha x’taqsam ma każijiet ta’ danni
ambjentali jew il-periklu iminenti ta’ danni li huma jafu bihom u ukoll ikunu intitolati li jitolbu lil l-awtorità kompetenti
tieħu passi skond din id-Direttiva.”
Taħt it-titolu “Ir-relazzjoni mal-liġI nazzjoni”, l-Artikolu 16(1) tad‑Direttiva 2004/35 jipprovdi, li din id-direttiva “m’għandhiex
iżżomm lil L-Istati Membri milli jżommu jew jadottaw dispożizzjonijiet aktar stretti f’dak li għandu x’jaqsam mal-prevenzjoni
u r-rimedju tad-danni ambjentali, li jinkludi l-identifikazzjoni ta’ attivitajiet oħra li jistgħu jkunu soġġetti għar-rekwiżiti
ta’ prevenzjoni u rimedju ta’ din id-Direttiva u l-identifikazzjoni ta’ partijiet responsabbli oħra.”
L-Artikolu 17 tal-istess direttiva, intitolat “Applikazzjoni temporali [
ratione temporis
]”, jistabbilixxi li din ma tapplikax għal:
“[…]
–      danni kkawżati minn emissjoni, każ jew inċident li seħħ qabel id-data msemmija fl-Artikolu 19(1),
–        danni kkawżati minn emissjoni, każ jew inċident, seħħ wara d-data msemmija fl-Artikolu 19(1) meta tkun ir-riżultat ta’ attività
speċifika li seħħet u spiċċat qabel l-imsemmija data,
–        danni, jekk iktar minn 30 sena għaddew mill-emissjoni, każ jew inċident, li jirriżultaw fid-danni, li ġraw.”
It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) tal-imsemmija direttiva jispeċifika li l-Istati Membri għandhom jimplementaw il-liġijiet,
ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi neċessarji sabiex jikkonformaw ruħhom magħha sal-iktar tard it-30 ta’
April 2007.
L-Anness II tad-Direttiva 2004/35, intitolata “Ir-rimedju tad-danni ambjentali”, li l-punt 1.3 tiegħu li jitratta l-għażliet
varji ta’ rimedju, jipprovdi kif ġej:
“1.3.1. Ir-rimedji raġonevoli varji għandhom ikunu evalwati, bis-saħħa ta’ l-aħjar teknoloġija disponibbli, fuq bażi
tal-kriterji li ġejjin:
–        L-effett ta’ l-għażla fuq is-saħħa u salvagward tal-pubbliku,
–        L-ispejjeż biex tiġI fis-seħħ dik l-għażla,
–        Il-probabilità ta’ suċċess ta’ kull għażla,
–        Kemm kull għażla jirnexxielha tevita danni fil-futur, u tevita Danni kollaterali bħala riżultat ta’ l-implementazzjoni ta’
l-għażla,
–        Kemm, kull għażla, hija ta’ benefiċċju għal kull komponent tar-riżorsi naturali u/jew tas-servizzi,
–        Kemm, kull għażla, tikkunsidra problemi soċjali, ekonomiċi u kulturali u fatturi oħra relevanti li huma speċifiċi għal post,
–        It-tul taż-żmien li jkun hemm bżonn biex ir-restorazzjoni tkun effettiva,
–        Kemm, kull għażla, tirnexxi fir-restorazzjoni tal-post fejn hemm id- danni ambjentali,
–        Il-konessjonijiet ġeografiċi mal-post li soffra d-danni.
–        […]”

Id-dritt nazzjonali
Il-qorti tar-rinviju tirreferi għad-Digriet Leġiżlattiv Nru 22, tal-5 ta’ Frar 1997, dwar it-traspożizzjoni tad-Direttiva [tal-Kunsill]
91/156/KEE [tat-18 ta’ Marzu 1991, li temenda d-Direttiva 75/442/KEE dwar l-iskart] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15,
Vol. 2, p. 3), tad‑Direttiva [tal-Kunsill] 91/689/KEE [tat-12 ta’ Diċembru 1991,] fuq skart perikoluż (ĠU Edizzjoni Speċjali
bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 78) u tad-Direttiva 94/62/KE [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-20 ta’ Diċembru
1994] dwar l-imballaġġ u l-iskart mill-imballaġġ (ĠU Edizzjoni Speċjali bil‑Malti, Kapitolu 13, Vol. 13, p. 349) (suppliment
ordinarju tal‑GURI Nru 38, tal-15 ta’ Frar 1997, iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 22/1997”). Dan id-digriet tħassar
u ġie ssostitwit bid‑Digriet Leġiżlattiv Nru 152, tat-3 ta’ April 2006, dwar l-istandards ambjentali (suppliment ordinarju
tal-GURI Nru 88, tal-14 ta’ April 2006), li, permezz tal-Artikolu 299 sa 318 tiegħu, jittrasponi fis-sistema legali Taljana
d-Direttiva 2004/35.
L-Artikolu 17 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 22/1997 jistabbilixxi li “kull persuna li taqbeż, anki b’mod aċċidentali, il-limiti
stabbiliti fil‑paragrafu 1(a), jew li toħloq riskju konkret u reali li l-imsemmija limiti ser jinqabżu, għandha, minn butha,
tiżgura, tirrisana u tirriabilizza l-ambjent taż-żoni mniġġsa u tal-installazzjonijiet li jippreżentaw riskju ta’ tniġġis
[…]”.
L-Artikolu 9 tad-Digriet Ministerjali Nru 471, tal-25 ta’ Ottubru 1999, li jistabbilixxi l-kriterji, il-proċeduri u l-metodi
ta’ sigurtà, tar-“risanament” u ta’ riabilitazzjoni tas-siti mniġġsa, skont l-Artikolu 17 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 22,
tal-5 ta’ Frar 1997, kif emendat u ssupplimentat (suppliment ordinarju tal-GURI Nru 293, tal-15 ta’ Diċembru 1999), jipprovdi:
“Il-proprjetarju ta’ sit jew persuna oħra li […] minn jeddu jixtieq jibda l-proċeduri li jirrigwardaw il-miżuri ta’ sigurtà
urġenti, ta’ risanament u ta’ riabilitazzjoni ambjentali, skont l-Artikolu 17(13a) tad-Digriet Leġiżlattiv [Nru 22/1997],
għandu jikkomunika lir-reġjun, lill-provinċja u lill-komun is-sitwazzjoni tat-tniġġis ikkonstatata kif ukoll l-eventwali miżuri
ta’ sigurtà urġenti eventwali neċessarji sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni tas-saħħa u tal-ambjent adottati u fil-fażi tat-twettiq.
Il-komunikazzjoni għandha tkun akkumpanjata b’dokumenti tekniċi xierqa li juru l-karatteristiċi tal‑miżuri msemmija iktar
’il fuq. […] [I]l-komun jew, fil-każ fejn it-tniġġis jirrigwarda t-territorju ta’ diversi komuni, ir-reġjun, għandu jivverifika
l-effikaċja tal-miżuri ta’ sigurtà urġenti adottati u jista’ jimponi struzzjonijiet u miżuri komplementarji, b’mod partikolari
miżuri ta’ sorveljanza li għandhom jiġu implementati sabiex jiġu vverifikati ċ-ċirkustanzi tat-tniġġis u l-kontrolli li għandhom
jitwettqu sabiex tiġi vverifikata l-effikaċja tal-miżuri implementati għall-protezzjoni tas-saħħa pubblika u l-ambjent tal-viċinanza
[…]”
L-Artikolu 311(2) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 152, tat-3 ta’ April 2006, jipprovdi:
“Kull persuna li, billi twettaq fatt illeċitu jew billi tonqos milli teżerċita attivitajiet jew milli tadotta l-aġir meħtieġ,
u bi ksur ta’ dispożizzjoni, liġijiet jew miżuri amministrattivi, b’negliġenza, inkompetenza, imprudenza jew bi ksur tar-regoli
tekniċi, tikkawża danni lill-ambjent billi tbiddlu, tgħarrqu jew teqirdu, totalment jew parzjalment, għandha tirriabilitah
għall-
istatus quo ante
u, fin-nuqqas ta’ dan, għandha tikkumpensa lill-Istat f’ammont ekwivalenti.”

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Il-kawżi prinċipali huma parti minn serje ta’ rikorsi mressqa minn kumpanniji ta’ madwar il-kosta tar-Rada ta’ Augusta (Sicilia)
kontra d-deċiżjonijiet ta’ diversi awtoritajiet amministrattivi Taljani li imponew fuq dawn il‑kumpanniji obbligi ta’ rimedju
tat-tniġġis ikkonstatat fis-sit ta’ interess nazzjonali ta’ Priolo.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali essenzjalment jikkritikaw lill‑imsemmija awtoritajiet amministrattivi talli aġixxew unilateralment
fid-determinazzjoni tal-miżuri ta’ rimedju għad-danni ambjentali kkawżati lill-imsemmi sit. B’mod partikolari, huma jilmentaw
li dawn l-awtoritajiet bidlu, radikalment u mingħajr konsultazzjoni mal-partijiet ikkonċernati, il-proġetti ta’ intervent
li diġà kienu ġew approvati minn dawn l‑awtoritajiet. Dawn il-proġetti, li jinvolvu b’mod partikolari l-bini ta’ diga ta’
natura idrawlika tas-sfuf ta’ taħt l-art saturati bl-ilma, kienu diġà bdew jiġu eżegwiti. Issa, il-proġett attwali, b’mod
partikolari l-kostruzzjoni ta’ barriera fiżika madwar il-kosta kollha tal-baħar li tmiss mas-siti industrijali tar‑rikorrenti
fil-kawża prinċipali, huwa radikalment differenti mill‑proġett il-qadim u ma kien suġġett għal ebda evalwazzjoni ambjentali.
Fl-aħħar nett, l-istess awtoritajiet huma kkritikati talli inġustament issuġġettaw il-possibbilità li dawn ir-rikorrenti jużaw
l-artijiet industrijali tagħhom għall-kundizzjoni li huma jkunu diġà wettqu l-imsemmija xogħlijiet li, fil-verità, jirrigwardaw
artijiet jew żoni ta’ art oħra li ma humiex dawk li huma proprjetarji tagħhom.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali kienu għamlu kawżi quddiem il-qorti tar-rinviju li kienet annullat il‑miżuri adottati mill‑imsemmija
awtoritajiet amministrattivi, b’mod partikolari fis‑sentenza Nru 1254/2007, tal-21 ta’ Lulju 2007. Hija kienet fil-fatt irrilevat
li, peress li l-pjanijiet inizjali kienu diġà ġew approvati b’digriet interministerjali, li tahom natura definittiva, u peress
li kienu fi stadju avvanzat ta’ eżekuzzjoni, eventwali bidliet ta’ dawn il-proġetti setgħu jiġu deċiżi biss permezz ta’ digriet
interministerjali ġdid. Din il-qorti kkonstatat ukoll li kien illoġiku li wieħed jipprova jikseb tlestija iktar mgħaġġla tax-xogħlijiet
bl-użu ta’ teknoloġija kompletament differenti minn dik diġà approvata. Fl-aħħar nett, hija kkunsidrat li d-deċiżjoni tal‑imsemmija
awtoritajiet ma kinitx motivata u ma kienet tinkludi l-ebda eżami tekniku u li ma kien sar ebda studju dwar l-impatt fuq l-ambjent
tal-miżuri l-ġodda ta’ rimedju li ġew imposti fuq ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali.
Minkejja din is-sentenza, l-awtoritajiet amministrattivi Taljani sussegwentement tennew it-talbiet tagħhom għat-twettiq b’mod
partikolari ta’ barriera fiżika. Għalhekk ġie adottat id-Digriet Nru 4486, tas-16 ta’ April 2008, li għandu bħala suġġett
“miżura finali ta’ adozzjoni [...] tal-konferenza dipartimentali deċiżjorja tas-6 ta’ Marzu 2008, rigward is-sit ta’ interess
nazzjonali ta’ Priolo.” Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali għalhekk reġgħu marru quddiem il-qorti tar-rinviju, u din min-naħa
tagħha staqsiet jekk prattika amministrattiva bħal din hijiex konsistenti mad-dritt tal-Unjoni. Skont din il-qorti, is-sitwazzjoni
speċifika ta’ tniġġis ambjentali tas-sit ta’ interess nazzjonali ta’ Priolo, għalkemm eventwalment tirrendi l-analiżi tar-riskji
u tar-responsabbiltajiet fir-rigward ta’ dan is-sit inutli jew mhux konkludenti, madankollu tista’ tiġġustifika li l-imsemmija
awtoritajiet, minn naħa, jaġixxu
ex officio
, mingħajr ma josservaw la l-prinċipji ta’ kontradittorju u lanqas ir-regola tal-motivazzjoni tal-atti amministrattivi, u
li għalhekk, min-naħa l-oħra, jimponu s-soluzzjonijiet li jqisu l-iktar adegwati sabiex jirrestrinġu l-effetti ambjentali
tal-produzzjoni industrijali.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale amministrativo regionale della Sicilia ddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel
lill-Qorti tal‑Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      Id-Direttiva [2004/35/KE] [(…) u, f’din il-kawża, l-Artikolu 7 u l-Anness II tagħha, għandha tiġi interpretata fis-sens li]
tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tagħti lill-amministrazzjoni pubblika s-setgħa li timponi, bħala “metodi raġjonevoli
ta’ rimedju ta’ dannu ambjentali”, interventi fuq xogħlijiet għall-ambjent (f’dan il-każ, “barriera fiżika” għall-ilma ta’
taħt l-art tul xatt-il baħar kollu) li huma differenti u addizzjonali għal dawk magħżula qabel l-eżitu ta’ diskussjonijiet
[investigazzjoni] preliminari speċjali mal partijiet, li diġà ġew approvati, implementati u li qegħdin jitwettqu?
2)      Id-Direttiva [2004/35/KE] [(…) u, fil-kawża preżenti, l-Artikolu 7 u l-Anness II tagħha, għandha tiġi interpretata fis-sens
li] tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tagħti s-setgħa lill amministrazzjoni pubblika li timponi,
ex officio,
dawn ir-rekwiżiti [rimedji], jiġifieri mingħajr ma tkun evalwat il-kundizzjonijiet speċifiċi tas-sit, l-ispejjeż ta’ implementazzjoni
mqabbla mal-benefiċċji prevedibbli b’mod raġonevoli, id-danni kollaterali eventwali jew probabbli u l-effetti negattivi fuq
is-saħħa u s-sigurtà pubblika, kif ukoll iż-żmien meħtieġ sabiex jitwettaq ix-xogħol?
3)      Fid-dawl tas-sitwazzjoni speċifika li teżisti fis-sit ta’ interess nazzjonali ta’ Priolo, [id-Direttiva 2004/35/KE] [(…) u,
fil-kawża preżenti, l-Artikolu 7 u l-Anness II tagħha, għandha tiġi interpretata fis-sens li] tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali
li tagħti s-setgħa lill-amministrazzjoni pubblika li timponi tali rimedji
ex officio
dawn ir rekwiżiti [rimedji]
,
bħala kundizzjonijiet għall-awtorizzazzjoni tal-użu leġittimu ta’ żoni li mhumiex direttament relatati mal-bonifika [risanament],
peress li diġà ġew bonifikati [risanati] jew għall-inqas mhux imniġġsa, inklużi fil-limiti tas-sit ta’ interess nazzjonali
ta’ Priolo?”
Permezz ta’ digriet tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-21 ta’ Ottubru 2008, il-Kawżi C‑379/08 u C‑380/08 ingħaqdu għall-finijiet
tal-proċedura bil-miktub u orali, kif ukoll għall-finijiet tas-sentenza.

Fuq id-domandi preliminari

Fuq l-ammissibbiltà
Il-Gvern Taljan isostni li r-rinviju għal deċiżjoni preliminari huwa inammissibbli b’mod partikolari, minħabba l-fatt li,
minn naħa, id-domandi magħmula jwasslu sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja teżamina l-leġiżlazzjoni nazzjonali, u, min-naħa l-oħra,
li l-għan tal-qorti tar-rinviju ma huwiex li taqta’ l-kawża li għandha quddiemha iżda, pjuttost, li tikkonfuta l‑ġurisprudenza
tal-qorti tal-appell tagħha.
F’dan ir-rigward, huwa biżżejjed li jitfakkar li, fil-kuntest ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari, għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja
ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar il-kompatibbiltà ta’ miżura nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni, hija madankollu
għandha l-ġurisdizzjoni li tipprovdi lill-qorti nazzjonali bl-elementi kollha ta’ interpretazzjoni li jaqgħu taħt dan id-dritt
li jistgħu jippermettulha tevalwa din il-kompatibbiltà bil-għan li taqta’ l-kawża li tressqet quddiemha (sentenza tat-22 ta’
Mejju 2008, citiworks, C-439/06, Ġabra p. I‑3913, punt 21 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Barra minn hekk, qorti li ma tiddeċidix fl-aħħar istanza għandha, b’mod partikolari jekk tqis li l-evalwazzjoni legali tal-istanza
superjuri tista’ twassalha sabiex tagħti sentenza li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni, tkun libera li tressaq id-domandi li
qed iħabbtuha quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-16 ta’ Jannar 1974, Rheinmühlen-Düsseldorf,
166/73, Ġabra p. 33, punt 4).
Fid-dawl tal-osservazzjonijiet preċedenti, id-domandi magħmula mit-Tribunale amministrativo regionale della Sicilia, intiżi
sabiex tingħata interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2004/35, għandhom jingħataw risposta.

Fuq l-ewwel żewġ domandi
Permezz tal-ewwel żewġ domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk
l-Artikoli 7 u 11(4) tad‑Direttiva 2004/35, moqrija flimkien mal-Anness II tagħha, jawtorizzawx lill-awtorità kompetenti tordna,
ex officio,
bidla sostanzjali fil-miżuri ta’ rimedju għal danni ambjentali li kienu ġew deċiżi fi tmiem proċedura kontradittorja li saret
b’kooperazzjoni mal-operaturi kkonċernati u li diġà ġew eżegwiti jew bdew jiġu eżegwiti, u dan mingħajr ma l-impożizzjoni
ta’ dawn il-miżuri ġodda ma kienet preċeduta minn evalwazzjoni, min-naħa tal-imsemmija awtorità, tal-ispejjeż u tal-benefiċċji
tal-bidliet proposti f’termini ekonomiċi, ambjentali u tas-saħħa.
Fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, kif spjegati mill-qorti tar‑rinviju u kif indirizzati kemm mill-Gvern Taljan
kif ukoll mill-Kummissjoni tal‑Komunitajiet Ewropej, u qabel ma tingħata risposta għad-domandi magħmula, għandhom jiġu stabbiliti
l-kundizzjonijiet tal‑applikabbiltà
ratione temporis
tad-direttiva fit-tali ċirkustanzi.
Fuq l-applikabbiltà
ratione temporis
tad-Direttiva 2004/35
Il-Gvern Taljan u l-Kummissjoni għandhom dubju dwar kemm id‑Direttiva 2004/35 tista’ tapplika
ratione temporis
għall-fatti tal‑kawżi prinċipali, sa fejn id-dannu ambjentali seħħ qabel it-30 ta’ April 2007 u/jew jirriżulta, fi kwalunkwe
każ, minn attivitajiet preċedenti li ntemmu qabel l-imsemmija data. Madankollu, il-Kummissjoni tagħti x’tifhem li din id-direttiva tista’
tapplika fir-rigward tad-danni li seħħew wara t-30 ta’ April 2007 u li jirriżultaw mill-attività attwali tal-operaturi kkonċernati.
Madankollu, hija ma tistax tiġi applikata għat-tniġġis li seħħ qabel din id-data u li ġie kkawżat minn operaturi differenti
minn dawk li bħalissa joperaw fir-Rada ta’ Augusta u li l-awtoritajiet kompetenti qed jipprovaw jimputaw fuqhom.
F’dan ir-rigward, mill-premessa 30 tad-Direttiva 2004/35 jirriżulta li l‑leġiżlatur tal-Unjoni qies li d-dispożizzjonijiet
marbuta mal-mekkaniżmu tar-responsabbiltà ambjentali stabbilit minn din id-direttiva “mhux kopert mid-dispożizzjonijiet ta’
din id-Direttiva [qabel ma jispiċċa t-terminu perentorju għall-implimentazzjoni]” tagħha, jiġifieri t-30 ta’ April 2007.
L-imsemmi leġiżlatur indika espressament, fl-Artikolu 17 tad-Direttiva 2004/35, is-sitwazzjonijiet fejn din ma kelliex tapplika.
Peress li s-sitwazzjonijiet li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni
ratione temporis
ta’ din id-direttiva ġew iddefiniti fil-forma negattiva, għandu jiġi dedott li, bħala prinċipju, kull sitwazzjoni oħra hija
koperta, mill-perspettiva
ratione temporis
, mill-mekkaniżmu tar-responsabbiltà ambjentali stabbilit mill-imsemmija direttiva.
Mill-ewwel u mit-tieni inċiż tal-Artikolu 17 tad-Direttiva 2004/35 jirriżulta li din tal-aħħar la tapplika għal danni kkawżati,
kemm jekk minn emissjoni, każ jew inċident, qabel it-30 ta’ April 2007 u lanqas għal dawk ikkawżati wara din id-data meta
jirriżultaw minn attività speċifika li ntemmet qabel din id-data.
Għandu jiġi dedott li din id-direttiva tapplika għal danni kkawżati minn emissjoni, każ jew inċident li seħħew wara t-30 ta’
April 2007 meta dawn id-danni jirriżultaw kemm minn attivitajiet li seħħew wara din id-data, kif ukoll minn attivitajiet li
seħħew qabel din id-data iżda li ma ntemmux qabel it-tmiem tal-imsemmija data.
Skont l-Artikolu 267 TFUE, li huwa bbażat fuq separazzjoni netta tal-funzjonijiet bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja,
din tal‑aħħar għandha l-ġurisdizzjoni biss li tiddeċiedi fuq l-interpretazzjoni jew il-validità ta’ test tad-dritt tal-Unjoni,
billi tibbaża ruħha fuq il-fatti li jkunu indikati lilha mill-qorti nazzjonali. Isegwi li, fil-kuntest tal‑proċedura stabbilita
mill-imsemmi artikolu, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex il-ġurisdizzjoni li tiddeċiedi li tapplika r-regoli tad-dritt tal-Unjoni,
li l-Qorti tal-Ġustizzja tkun interpretat għal miżuri jew għal sitwazzjoni nazzjonali, peress li dan jaqa’ taħt il-ġurisdizzjoni
tal-qorti nazzjonali (ara s-sentenza tal-11 ta’ Settembru 2008, CEPSA, C‑279/06, Ġabra p. I‑6681, punt 28).
Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju għandha l-ġurisdizzjoni li tistħarreġ, abbażi tal-fatti li hija biss tista’ tevalwa, jekk,
fil-kawża prinċipali, id-danni li huma s-suġġett tal-miżuri ta’ rimedju ambjentali deċiżi mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti
humiex koperti minn waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fil-punt 34 tas-sentenza preżenti.
Jekk din il-qorti tasal għall-konklużjoni li d-Direttiva 2004/35 ma hijiex applikabbli fil-kawża mressqa quddiemha, għaldaqstant,
din is-sitwazzjoni taqa’ taħt id-dritt nazzjonali, fl-osservanza tar-regoli tat-Trattat u bla ħsara għal atti legali sekondarji
oħra.
F’dan ir-rigward, l-Artikolu 174 KE jindika li l-politika tal-Komunità Ewropea fil-qasam tal-ambjent tfittex livell għoli
ta’ protezzjoni u hija bbażata, b’mod partikolari, fuq il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas. Għalhekk, din id-dispożizzjoni
tillimita ruħha li tiddefinixxi l-għanijiet ġenerali tal-Komunità fil-qasam tal-ambjent sa fejn l-Artikolu 175 KE jagħti lill-Kunsill
tal-Unjoni Ewropea s-setgħa tat-teħid dwar x’azzjoni għandha tittieħed, jekk ikun il-każ, skont il-proċedura ta’ kodeċiżjoni
mal-Parlament Ewropew (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-14 ta’ Lulju 1994, Peralta, C‑379/92, Ġabra p. I-3453, punti 57
u 58).
Peress li l-Artikolu 174 KE, li jinkludi l-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas, japplika għall-azzjoni tal-Komunità, din id-dispożizzjoni
ma tistax tiġi invokata bħala tali minn individwi bl-iskop li tiġi eskluża l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali, bħalma
hija dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, fil-qasam tal-politika ambjentali, meta l-ebda leġiżlazzjoni Komunitarja adottata
abbażi tal-Artikolu 175 KE li tkopri speċifikament is-sitwazzjoni kkonċernata ma tkun applikabbli.
Sakemm il-qorti tar-rinviju tasal għall-konklużjoni li, minn naħa, id‑Direttiva 2004/35 hija applikabbli
ratione temporis
għall-kawżi prinċipali u li, min-naħa l-oħra, huma sodisfatti l-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni
ratione materiae
ta’ din id-direttiva, b’mod partikolari dawk speċifikati fil-punti 53 sa 59 tas-sentenza tad-9 ta’ Marzu 2010, ERG
et
(C‑378/08, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra), id-domandi preliminari għandhom jiġu indirizzati kif ġej.
Fuq il-metodi ta’ adozzjoni ta’ miżuri ta’ rimedju fis-sens tad-Direttiva 2004/35
–       Osservazzjonijiet sottomessi lill-Qorti tal-Ġustizzja
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali essenzjalment isostnu li, fl-istruttura tad-Direttiva 2004/35, id-definizzjoni ta’ miżuri
ta’ rimedju ambjentali għandha ssir fuq proposta tal-operaturi kkonċernati, jew għall-inqas, wara li jiġu kkonsultati. Minn
dan isegwi li l-awtorità kompetenti ma tistax tbiddel, b’mod unilaterali u mingħajr konsultazzjoni mal-imsemmija operaturi,
miżuri ta’ rimedju għad-danni ambjentali diġà aċċettati minn dik l-awtorità, u dan iktar u iktar meta l-miżuri ta’ rimedju
inizjali kienu diġà bdew jiġu eżegwiti u kienu jippermettu li jintlaħaq l-għan li jiġi rmedjat id-dannu ambjentali u li jiġi
eliminat kull riskju ta’ impatt negattiv fuq is-saħħa tal-bniedem.
Barra minn hekk, fid-definizzjoni ta’ miżuri ta’ rimedju ambjentali, l-awtorità kompetenti hija obbligata twettaq analiżi
tal-ispejjeż u tal-benefiċċji tal-miżuri proposti kif ukoll tal-fattibbiltà teknika tagħhom peress li “rimedji raġonevolment
varji” biss, jiġifieri mhux sproporzjonati u bbażati fuq “l-aħjar teknoloġija disponibbli”, jistgħu jiġu validament ikkonfermati.
Fl-aħħar nett, din l-awtorità għandha tieħu inkunsiderazzjoni wkoll d-danni potenzjali li l-miżuri ta’ rimedju jistgħu, fihom
innifishom, joħolqu fuq l-ambjent u fuq is-saħħa tal-bniedem.
Il-Gvern Taljan jikkunsidra li l-leġiżlazzjoni tiegħu hija konformi mal-Artikolu 7 tad-Direttiva 2004/35, peress li l-awtorità
kompetenti tista’ tippreskrivi mhux biss miżuri ta’ rimedju konsistenti ma’ dawk elenkati fl-Anness II ta’ din id-direttiva,
iżda wkoll miżuri itqal, eventwalment differenti minn dawk adottati fuq proposta tal-operaturi kkonċernati u wara dibattitu
kontradittorju. Fil-kawżi prinċipali, il-fatt li ma kienx hemm tali dibattitu fil-kuntest tal-miżuri sussegwenti adottati
mill-imsemmija awtorità bl-ebda mod ma huwa inkonsistenti mar-rekwiżiti ta’ din id-direttiva.
Il-Kummissjoni tikkunsidra li, anki jekk jiġi aċċettat li d-Direttiva 2004/35 hija applikabbli għall-kawżi prinċipali, xorta
jibqa’ l-fatt li dan ma jipprekludix intervent unilaterali tal-awtorità kompetenti. Fil-fatt, l-Artikoli 6(2) u 7(2) ta’ din
id-direttiva jagħtu lil tali awtorità setgħa diskrezzjonali wiesgħa fid-determinazzjoni tal-miżuri ta’ rimedju ambjentali
adegwati, peress li huwa previst li d-determinazzjoni tagħhom issir biss “bil-koperazzjoni ta’ l-operatur relevanti, kif rikjest
[jekk ikun il-każ]”. L-Anness II tal-imsemmija direttiva ma jipprovdix forom speċifiċi u mandatorji ta’ rimedju u lanqas metodi
proċedurali speċifiċi f’dan ir-rigward. Dan l-anness jillimita ruħu biss li jiddetermina l-kriterji u l-għanijiet li għandhom
jintlaħqu fl-għażla tal-miżuri l-iktar xierqa.
Barra minn hekk, l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 2004/35 jippermetti lill‑Istati Membri li jżommu jew jadottaw mekkaniżmi nazzjonali
iktar stretti dwar ir-responsabbiltà ambjentali, u dan taħt il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 176 KE. Għalkemm, skont
l-Artikolu 7(4) tal-istess direttiva, l-awtorità kompetenti għandha ssejjaħ “lill-persuni […] li tagħhom hija l-art li fuqha
jitwettqu l-miżuri ta’ rimedju biex jagħtu l-osservazzjonijiet tagħhom u għandha tikkunsidrhom”, il-Kummissjoni tikkunsidra
li madankollu din l-awtorità ma tistax tkun marbuta minn tali osservazzjonijiet, sakemm madankollu l-metodi magħżula, fis-sens
tal-Anness II ta’ din id-Direttiva, jippermettu li jintlaħqu l-għanijiet ambjentali stabbiliti mid-direttiva.
–       Ir-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fis-sistema tal-Artikoli 6 u 7 tad-Direttiva 2004/35, bħala prinċipju, huwa l-operatur li jikkawża d-danni ambjentali li għandu
jieħu l-inizjattiva li jipproponi miżuri ta’ rimedju li jidhrulu xierqa għas-sitwazzjoni. Minħabba l-għarfien li l-operatur
huwa preżunt li għandu dwar in-natura tad‑dannu kkawżat lill-ambjent mill-attività tiegħu, tali sistema tista’ tippermetti
d‑determinazzjoni u l-eżekuzzjoni malajr ta’ miżuri ta’ rimedju ambjentali xierqa.
Għalhekk, mill-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2004/35 jirriżulta li, meta dannu ambjentali fil-fatt seħħ, l-operatur għandu,
mingħajr dewmien, jinforma l-awtorità kompetenti u jieħu, b’mod partikolari, il‑miżuri ta’ rimedju meħtieġa skont l-Artikolu
7 ta’ din id-direttiva.
Madankollu, skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(2) tal-istess direttiva, din l-awtorità tista’, b’mod partikolari u
f’kull ħin, tobliga lill-operatur jieħu l‑miżuri ta’ rimedju neċessarji, tagħtih l-istruzzjonijiet li huwa għandu jsegwi sabiex
jimplementhom, jew saħansitra, jekk ma jkunx hemm għażla oħra, tieħu hija stess dawn il‑miżuri.
Barra minn hekk, skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 7(2) tad-Direttiva 2004/35, l-awtorità kompetenti għandha tiddefinixxi
l-miżuri ta’ rimedju li għandhom jiġu implementati skont l-Anness II ta’ din id-direttiva, u dan, jekk ikun il-każ, bil-kooperazzjoni
tal-operatur rilevanti .
Skont l-Artikolu 11 tal-imsemmija direttiva, l-obbligu li jiġi stabbilit liema miżuri ta’ rimedju għandhom jittieħdu fid-dawl
tal-Anness II ta’ din id-Direttiva huwa, fi kwalunkwe każ u jekk ma jkunx hemm għażla oħra, tal‑awtorità kompetenti.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkunsidrat, kif irrilevat l‑Avukat Ġenerali fil-punti 141 u 142 tal-konklużjonijiet tagħha,
li l-awtorità kompetenti għandha wkoll is-setgħa li tbiddel, anki
ex officio
, jiġifieri anki fin-nuqqas ta’ proposta inizjali tal-operatur, miżuri ta’ rimedju ambjentali deċiżi preċedentement. Fil-fatt,
din l-awtorità tista’, b’mod partikolari, tasal li fil-prattika tikkonstata l-ħtieġa għal azzjoni komplimentari għal dik li
diġà ġiet deċiża, jew saħansitra tikkonkludi li l-miżuri deċiżi inizjalment huma ineffettivi u li miżuri oħra huma neċessarji
biex jirrimedjaw għal tniġġis ambjentali speċifiku.
F’dan ir-rigward, mill-premessa 25 tad-Direttiva 2004/35 madankollu jirriżulta li, fl-implementazzjoni u l-eżekuzzjoni ta’
mezzi effettivi intiżi li japplikaw il-mekkaniżmu ta’ responsabbiltà ambjentali previst minn din id-direttiva, għandha tiġi
ggarantita protezzjoni xierqa tal-interessi leġittimi tal-operaturi rilevanti u tal-partijiet l-oħra kkonċernati.
Filwaqt li l-Artikolu 7(4) tal-imsemmija direttiva jobbliga lill-awtorità kompetenti li, fiċ-ċirkustanzi kollha, ssejjaħ,
b’mod partikolari, lil persuni li tagħhom hija l-art li fuqha għandhom jitwettqu miżuri ta’ rimedju biex jippreżentaw l‑osservazzjonijiet
tagħhom u li teħodhom inkunsiderazzjoni, madankollu l-Artikolu 7(2), ma għandux formula simili fir-rigward tal-operatur ikkonċernat
mill-miżura ta’ rimedju li l-imsemmija awtorità għandha l-intenzjoni li timponilu.
Madankollu, il-prinċipju ta’ kontradittorju, li l-Qorti tal-Ġustizzja tiżgura l‑osservanza tiegħu, jimponi l-obbligu fuq l-awtorità
pubblika li tisma’ lill-partijiet ikkonċernati qabel l-adozzjoni ta’ deċiżjoni li tikkonċernahom (ara s-sentenza tat-13 ta’
Settembru 2007, Land Oberösterreich u l-Awstrija vs Il‑Kummissjoni, C‑439/05 P u C‑454/05 P, Ġabra, p. I‑7141, punt 35 u l-ġurisprudenza
ċċitata).
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għalkemm l-Artikolu 7(2) tad-Direttiva 2004/35 ma jsemmix espressament id-dritt li l-operatur ikkonċernat
jinstema’ f’kull każ, għandu jiġi rikonoxxut li din id-dispożizzjoni ma tistax tiġi interpretata fis-sens li, fid-determinazzjoni
tal-miżuri ta’ rimedju, fostom dawk imsemmija fl-Artikolu 6(2)(ċ) u (d) ta’ din id-direttiva, l-awtorità kompetenti ma hijiex
obbligata tisma’ lil dan l-operatur.
Minn dan isegwi li, għall-finijiet ta’ tibdil sostanzjali tal-miżuri ta’ rimedju ambjentali li l-awtorità kompetenti diġà
approvat, tibdil li din tal-aħħar hija awtorizzata li tadotta skont id-Direttiva 2004/35, l-Artikolu 7(2) ta’ din tal-aħħar
jimponi fuq l-imsemmija awtorità li tisma’ lill-operaturi li fuqhom jiġu imposti dawn il-miżuri, ħlief meta l-urġenza tas-sitwazzjoni
ambjentali titlob azzjoni immedjata mill‑awtorità kompetenti. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 7(4), din l‑awtorità għandha
tkun obbligata li ssejjaħ, b’mod partikolari, lill-persuni li tagħhom hija l-art li fuqha għandhom jitwettqu l-miżuri biex
jippreżentaw l‑osservazzjonijiet tagħhom, u li teħodhom inkunsiderazzjoni.
Rigward id-data li għandha tittieħed inkunsiderazzjoni fil-proċess ta’ implementazzjoni tal-miżuri ta’ rimedju neċessarji,
mill-Artikoli 7(2) u 11(2) tad-Direttiva 2004/35 jirriżulta li hija l-awtorità kompetenti li għandha tevalwa d-daqs tad-danni
u tistabbilixxi dawn il-miżuri, u dan skont l-Anness II ta’ din id-direttiva.
L-Anness II tad-Direttiva 2004/35 jistabbilixxi qafas komuni li għandu jiġi applikat mill-awtorità kompetenti sabiex jagħżlu
l-miżuri l-iktar xierqa biex jiżguraw ir-rimedju għad-danni ambjentali. Il-punt 1.3.1 ta’ dan l-anness jindika li l-għażliet
ta’ rimedju “għandhom ikunu evalwati, bis-saħħa ta’ l-aħjar teknoloġija disponibbli”, meta dawn ikunu definiti, fuq il-bażi
ta’ serje ta’ kriterji speċifikati fl-imsemmi punt.
Il-leġiżlatur tal-Unjoni ma ddefinixxiex b’mod preċiż u fid-dettall il‑metodoloġija preċiża li għandha tiġi segwita mill-awtorità
kompetenti fid-definizzjoni tal-miżuri ta’ rimedju, speċjalment minħabba l-fatt li, kif jirriżulta mill-premessa 24 tad-Direttiva 2004/35,
sabiex tiġi sodisfatta l-funzjoni mogħtija lilha mis-sistema ta’ din id-direttiva, l-imsemmija awtorità għandha jkollha setgħa
diskrezzjonali xierqa sabiex tevalwa d-daqs tad-danni u tistabbilixxi miżuri ta’ rimedju li għandhom jittieħdu. Madankollu,
l-Anness II tad-istess direttiva jelenka għal dan l-iskop ċerti elementi li l-imsemmi leġiżlatur ikkunsidra rilevanti u li
għandhom, għalhekk, jittieħdu inkunsiderazzjoni mill-awtorità kompetenti, iżda dan ma jindikax il-konsegwenzi li din l-awtorità
għandha tikkonkludi f’każ konkret ta’ tniġġis.
F’dan ir-rigward, meta l-awtorità Komunitarja kompetenti tintalab, fil‑kuntest tal-funzjoni mogħtija lilha mill-imsemmija
direttiva, tagħmel evalwazzjonijiet kumplessi, is‑setgħa diskrezzjonali li hija għandha tapplika wkoll, sa ċertu punt, għall-konstatazzjoni
tal-fatti li fuqhom hija bbażata l-azzjoni tagħha (ara, b’analoġija, is-sentenzi tad-29 ta’ Ottubru 1980, Roquette Frères
vs Il-Kunsill, 138/79, Ġabra p. 3333, punt 25; tal-21 ta’ Jannar 1999, Upjohn, C‑120/97, Ġabra P. I‑223, punt 34, u tal-15
ta’ Ottubru 2009, Enviro Tech (Europe), C‑425/08, Ġabra p. I‑10035, punt 62).
Barra minn hekk, fl-eżerċizzju ta’ din is-setgħa diskrezzjonali, l-imsemmija awtorità tibqa’ obbligata, f’tali ċirkustanzi,
li teżamina, b’attenzjoni u b’imparzjalità, l-elementi kollha rilevanti tal-każ inkwistjoni (ara, b’analoġija, is-sentenzi
tal-21 ta’ Novembru 1991, Technische Universität München, C‑269/90, Ġabra p. I‑5469, punt 14, u tas-6 ta’ Novembru 2008, Il-Pajjiżi
l-Baxxi vs Il‑Kummissjoni, C‑405/07 P, Ġabra p. 1‑8301, punt 56).
F’dawn iċ-ċirkustanzi, meta jkun hemm il-kwistjoni ta’ għażla bejn rimedji varji, li huwa l-każ meta l-awtorità kompetenti
għandha l‑ħsieb tbiddel miżuri ta’ rimedju li hija kienet ħadet preċedentement, hija l-awtorità kompetenti li għandha l-obbligu,
skont l-Artikolu 7(2) tad-Direttiva 2004/35, moqri flimkien mal-paragrafu 1.3.1 tal-Anness II tagħha, li tevalwa kull waħda
minn dawn l-għażliet fuq il-bażi, b’mod partikolari, tal-kriterji elenkati fl-imsemmi punt.
Għalhekk, meta l-awtorità kompetenti għandha l-intenzjoni li tbiddel sostanzjalment il-miżuri ta’ rimedju għad-danni ambjentali
li jkunu ġew deċiżi wara proċedura kontradittorja li saret b’kooperazzjoni mal‑operaturi kkonċernati u li diġà twettqu jew
kienu ser jibdew jitwettqu, jiġifieri fil-każ ta’ tibdil tal-għażla ta’ rimedju, din l-awtorità bħala prinċipju hija obbligata
li tieħu inkunsiderazzjoni l-kriterji elenkati fil-punt 1.3.1 tal-Anness II tad‑Direttiva 2004/35 u, barra minn hekk, skont
l-Artikolu 11(4) tagħha, fid-deċiżjoni li hija tadotta f’dan ir‑rigward, għandha tindika r-raġunijiet speċifiċi li jimmotivaw
l-għażla tagħha kif ukoll, jekk ikun il-każ, dawk li huma tali li jiġġustifikaw il-fatt li ma kellux għalfejn isir eżami ddettaljat
fid-dawl tal-imsemmija kriterji minħabba, pereżempju, l-urġenza tas-sitwazzjoni ambjentali.
B’mod partikolari, l-awtorità kompetenti għandha tiżgura li l-għażla eventwalment deċiża effettivament tippermetti li jinkisbu
l-aħjar riżultati minn perspettiva ambjentali, mingħajr madankollu ma tesponi lill-operaturi kkonċernati għal spejjeż manifestament
sproporzjonati meta mqabbla ma’ dawk li kellhom jew suppost kellhom iħallsu fil-kuntest tal-ewwel għażla deċiża minn din l-awtorità.
Tali kunsiderazzjonijiet, madankollu, ma għandhomx isiru meta din tal-aħħar tista’ turi li l-għażla inizjalment magħżula effettivament
irriżultat inadegwata għar-restorazzjoni, ir-riabilitazzjoni jew it-tibdil tar-riżorsi naturali milquta jew tas-servizzi mfixxkla,
fis-sens tal-Artikolu 2(11) tad-Direttiva 2004/35.
Fl-aħħar nett, Stat Membru ma jistax jinvoka b’mod utli l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 2004/35, jiġifieri li qed ifittex li
jilħaq l-istess għan ta’ protezzjoni tal-ambjent bħal dak kopert minnn din id-direttiva (ara s-sentenza tal-14 ta’ April 2005,
Deponiezweckverband Eiterköpfe, C‑6/03, Ġabra p. I‑2753, punt 41), f’sitwazzjoni fejn huwa jżomm fis-seħħ, jadotta regoli
jew jawtorizzaw prattika li tippermetti lill-awtorità kompetenti li teħles, minn naħa, mill-osservanza tad-dritt għall-smigħ
tal-operaturi u mill‑obbligu li ssejjaħ lill-persuni li tagħhom hija l-art li fuqha għandhom jitwettqu l-miżuri ta’ rimedju
biex jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom kif ukoll, min-naħa l-oħra, l-obbligu li jsir eżami ddettaljat tal-għażliet
possibbli għal rimedju ambjentali.
Fil-fatt, minn naħa, id-dritt għal smigħ tal-operaturi u ta’ dak tal-persuni li l-artijiet tagħhom huma kkonċernati minn miżuri
ta’ rimedju li jippreżentaw osservazzjonijiet jidhru li jikkostitwixxu protezzjoni minima, iggarantita mid-Direttiva 2004/35,
li ma tistax raġonevolment tiġi kkonfutata. Min-naħa l-oħra, deċiżjoni dwar l‑għażla ta’ rimedju ambjentali, adottata mill-awtorità
kompetenti mingħajr ma sar eżami ddettaljat tas-sitwazzjoni fid-dawl tal-kriterji elenkati fil-punt 1.3.1 tal-Anness II tad-Direttiva 2004/35,
tista’ twassal, kuntrarju għall-għanijiet ta’ din id-direttiva, għal evalwazzjoni inadegwata tad-daqs tad-dannu u/jew ta’
miżuri ta’ rimedju li għandhom jittieħdu.
Fid-dawl ta’ dak li ngħad iktar ’il fuq, r-risposta għall-ewwel żewġ domandi għandha tkun li l-Artikoli 7 u 11(4) tad-Direttiva 2004/35,
moqrija flimkien mal-Anness II ta’ din id-direttiva għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-awtorità kompetenti għandha s-setgħa
li tbiddel b’mod sostanzjali miżuri ta’ rimedju għad-danni ambjentali li jkunu ġew deċiżi wara proċedura kontradittorja li
saret b’kooperazzjoni mal-operaturi kkonċernati u li diġà twettqu jew bdew jitwettqu. Madankollu, sabiex tadotta deċiżjoni
bħal din:
–        din l-awtorità hija obbligata li tisma’ lill-operaturi li fuqhom ġew imposti tali miżuri, ħlief meta l-urġenza tas-sitwazzjoni
ambjentali titlob azzjoni immedjata tal-awtorità kompetenti;
–        l-imsemmija awtorità hija wkoll obbligata li ssejjaħ, b’mod partikolari, il-persuni li tagħhom hija l-art li fuqha għandhom
jitwettqu dawn il-miżuri sabiex jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom u li teħodhom inkunsiderazzjoni, u
–        din l-awtorità għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-kriterji elenkati fil-punt 1.3.1 tal-Anness II tad-Direttiva 2004/35 u tindika
fid‑deċiżjoni tagħha r-raġunijiet li jimmotivaw l-għażla tagħha kif ukoll, jekk ikun il-każ, ir-raġunijiet li jistgħu jiġġustifikaw
il-fatt li ma kellux għalfejn isir jew ma setax isir eżami ddettaljat fid-dawl tal-imsemmija kriterji minħabba, pereżempju,
l-urġenza tas-sitwazzjoni ambjentali.

Fuq it-tielet domanda
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju ssaqsi jekk id‑Direttiva 2004/35 għandhiex tiġi interpretata fis-sens
li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti lill-awtorità kompetenti li tissuġġetta l-eżerċizzju tad-dritt li l-operaturi
kkonċernati minn miżuri ta’ rimedju ambjentali għandhom li jużaw l-artijiet tagħhom għall-kundizzjoni li huma jwettqu x-xogħlijiet
rikjesti minnha, u dan anki fil-każ fejn l-imsemmija artijiet ma jkunux affettwati minn dawn il-miżuri minħabba l-fatt li
huma diġà kienu s-suġġett ta’ miżuri preċedenti ta’ “risanament” jew li qatt ma kienu mniġġsa.
Osservazzjonijiet ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jsostnu li, meta art kienet suġġett ta’ “risanament” jew qatt ma kienet imniġġsa, l-awtorità
kompetenti ma għandha l-ebda setgħa li tissuġġetta l-użu ta’ din l-art għat-twettiq ta’ miżuri ta’ rimedju ambjentali dwar
sit ieħor, f’dan il-każ xatt-il baħar kollu u l-art ta’ taħtha. Tali prattika tirrestrinġi eċċessivament id-dritt tal-proprjetà
tagħhom u għalhekk tmur kontra l-prinċipju ta’ proporzjonalità. L-interess stess li operatur għandu li titwettaq miżura ta’
rimedju ambjentali hija preċiżament il-perspettiva li tkun tista’ titkompla l-attività produttiva fuq l-art tiegħu. Barra
minn hekk, l-artijiet tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali kienu diġà ġew iddkjarati ħielsa minn tniġġis, jew li saħansitra
qatt ma kienu mniġġsa. Fl-aħħar nett, dawn ir-restrizzjonijiet qed jiġu imposti fuqhom minkejja li huma kienu spontanjament
wettqu xogħlijiet ta’ riabilitazzjoni tal-artijiet tagħhom u li ma humiex responsabbli għat-tniġġis inkwistjoni.
Il-Gvern Taljan jikkunsidra li l-prattika tal-awtorità kompetenti li biha l-użu tal-artijiet tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali
jiġi ssuġġettat għall-kundizzjoni li huma jwettqu l-miżuri ta’ rimedju ambjentali hija għal kollox leġittima u kompatibbli
mal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni. Tali prattika tissodisfa wkoll il-prinċipju ta’ prekawzjoni, peress li jekk l‑operaturi kkonċernati
jistgħu jużaw iż-żoni risanati mingħajr restrizzjonijiet, huma jistgħu għalhekk iwettqu infrastruttura industrijali oħra,
u dan ikun jikkostitwixxi ostakolu insormontabbli għat-twettiq ta’ miżuri ta’ rimedju meħuda minn din l-awtorità.
Skont il-Kummissjoni, id-Direttiva 2004/35 ma tipprekludix lill-awtorità kompetenti milli timponi fuq operatur miżuri ta’
“risanament” ambjentali u milli tissuġġetta l-awtorizzazzjoni, sabiex dan tal-aħħar juża l-artijiet tiegħu li ma humiex direttament
ikkonċernati mir-riabilitazzjoni, għat-twettiq ta’ dawn il-miżuri. Hija ssostni li tali miżuri jistgħu saħansitra jiġu esklużi
mill-kamp ta’ applikazzjoni tad‑dritt tal-Unjoni.
Ir-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja
Preliminarjament, għandu l-ewwel nett jiġi rrilevat li, kif jirriżulta mill‑indikazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju, it-tniġġis
inkwistjoni fil-kawżi prinċipali huwa għal kollox eċċezzjonali, kemm bħala daqs u kif ukoll bħala gravità tad-dannu lill-ambjent.
Fit-tieni lok, għandu jitfakkar li, għalkemm, kif isostnu r-rikorrenti fil-kawża prinċipali, l-artijiet tagħhom ma humiex
affettwati mill-miżuri ta’ rimedju inkwistjoni minħabba l-fatt li kienu s-suġġett ta’ miżuri preċedenti ta’ “[risanament]”
jew li qatt ma kienu mniġġsa, il-fatt jibqa’ li dawn l-artijiet jmissu mal-kosta kollha tal-baħar kollu li huwa s-suġġett
tal-imsemmija miżuri ta’ rimedju u li attivitajiet ġodda li jsiru fuq dawn l-artijiet jistgħu jagħmlu t-tneħħija tat-tniġġis
miż-żona kollha iktar diffiċli.
Kif diġà ġie indikat fil-punti 37 u 40 ta’ din is-sentenza, jekk il-qorti tar‑rinviju tasal għall-konklużjoni li d-Direttiva 2004/35
ma hijiex applikabbli,
ratione temporis
u/jew
ratione materiae
, fil-kawżi mressqa quddiemha, tali sitwazzjoni għalhekk taqa’ taħt id-dritt nazzjonali, fl-osservanza tar‑regoli tat-Trattat
u bla ħsara għal atti legali sekondarji oħra.
Jekk għall-kuntrarju, l-imsemmija direttiva kellha tkun applikabbli, għandu jiġi enfasizzat li, fl-istruttura ta’ din id-direttiva,
l-operaturi huma suġġetti għal obbligi kemm ta’ prevenzjoni kif ukoll ta’ rimedju. Għalhekk, b’mod partikolari skont il-prinċipju
ta’ prekawzjoni u kif jirriżulta mill-premessa 2 tal-istess direttiva, dawn l-operaturi għandhom, minn naħa, jieħdu l-miżuri
preventivi neċessarji biex jevitaw li jkun hemm dannu ambjentali.
Min-naħa l-oħra, meta d-danni ambjentali jkunu seħħew, bħal fil-kawżi prinċipali, l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2004/35 jipprovdi
li l-operaturi għandhom jieħdu, b’mod partikolari, il-miżuri ta’ rimedju neċessarji skont l-Artikolu 7 ta’ din id-direttiva.
Jekk ikun il-każ, l‑awtorità kompetenti għandha l-prerogattiva li ġġiegħlhom jieħdu huma nfushom tali miżuri.
Fil-kawżi prinċipali, ir-rikorrenti jopponu l-miżuri li ġew deċiżi mill‑awtoritajiet Taljani billi jinvokaw il-fatt li dawn
ma jikkonċernawx l-artijiet li huma jokkupaw, li barra minn hekk diġà kienu s-suġġett ta’ risanament. Madankollu, skont dawn
l-istess awtoritajiet, it-tniġġis li jaffettwa r-Rada ta’ Augusta ġej minn dawn l-artijiet, minħabba li nxtered fil-baħar.
F’ċirkustanzi eċċezzjonali bħal dawk deskritti fil-punti 72 u 73 iktar ’il fuq, id-Direttiva 2004/35 għandha tiġi interpretata
fis-sens li tippermetti lill-awtorità kompetenti li titlob lill-operaturi ta’ artijiet li jmissu mal-kosta kollha tal-baħar
li tkun is-suġġetti ta’ miżuri ta’ rimedju li jwettqu huma stess dawn il-miżuri.
Id-Direttiva 2004/35 ma tispeċifikax il-metodi li bihom l-awtorità kompetenti tista’ tobbliga lill-operaturi kkonċernati jieħdu
l-miżuri ta’ rimedju li hija ddeterminat. F’dawn iċ-ċirkustanzi, huwa kull Stat Membru li għandu jiddetermina tali metodi,
li, minn naħa, għandhom ikunu intiżi għall-ksib tal-għan ta’ din id-direttiva kif iddefinit fl-Artikolu 1 tagħha, jiġifieri
sabiex tipprevjeni u tirrimedja d-danni ambjentali, u, min‑naħa l-oħra, josservaw id-dritt tal-Unjoni, inklużi l-prinċipji
ġenerali ta’ dan id‑dritt.
Rigward il-ksur tad-dritt tal-proprjetà li fuqu qed jibbażaw ruħhom ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, għandu jitfakkar li,
skont ġurisprudenza stabbilita, id-dritt għal proprjetà jagħmel parti mill-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, madankollu,
dan id-dritt ma huwiex wieħed assolut iżda għandu jiġi kkunsidrat fir-rigward tar-rwol tiegħu fis‑soċjetà. Għaldaqstant, l-użu
tad-dritt tal-proprjetà jista’ jiġi llimitat, dejjem sakemm dawn ir-restrizzjonijiet effettivament jissodisfaw għanijiet ta’
interess ġenerali mfittxa mill-Unjoni u sakemm ma jikkostitwixxux, fir-rigward tal-għan imfittex, intervent sproporzjonat
u intollerabbli li jippreġudika s-sustanza stess tad-dritt hekk iggarantit (sentenzi tat-13 ta’ Diċembru 1979, Hauer, 44/79,
Ġabra p. 3727, punt 23; tal-11 ta’ Lulju 1989, Schräder HS Kraftfutter, 265/87, Ġabra p. 2237, punt 15; tad-29 ta’ April 1999,
Standley
et
, C‑293/97, Ġabra p. I‑2603, punt 54, kif ukoll tat-3 ta’ Settembru 2008, Kadi u Al Barakaat International Foundation vs Il‑Kunsill
u Il‑Kummissjoni, C‑402/05 P u C‑415/05 P, Ġabra p. I‑6351, punt 355).
Rigward l-għanijiet ta’ interess ġenerali msemmija preċedentement, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta wkoll li l-protezzjoni
tal‑ambjent hija waħda minn dawn l-għanijiet (ara s-sentenzi tas-7 ta’ Frar 1985, ADBHU, 240/83, Ġabra p. 531, punt 13; tal-20
ta’ Settembru 1988, Il‑Kummissjoni vs Id‑Danimarka, 302/86, Ġabra p. 4607, punt 8, u tat-2 ta’ April 1998, Outokumpu, C‑213/96,
Ġabra p. I‑1777, punt 32).
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-fatt li d-dritt tal-operaturi rilevanti li jużaw l-artijiet tagħhom jiġi suġġett għall-kundizzjoni
li jwettqu l-miżuri neċessarji ta’ rimedju ambjentali jista’ jidher iġġustifikat sabiex joblighom effettivament jitteħdu dawn
il-miżuri.
F’dan ir-rigward, kif ġustament sostna l-Gvern Taljan, huwa leġittimu li l-awtorità kompetenti, meta tipprova twettaq miżuri
ta’ rimedju ambjentali li hija ddeterminat, tieħu kull miżura xierqa biex tevita li s-sitwazzjoni ambjentali, fil-post fejn
il-miżuri jiġu implementati, tmur għall-agħar, jew saħansitra, skont il-prinċipju ta’ prekawzjoni, sabiex tipprevjeni l-okkorrenza
jew ir-rikorrenza ta’ danni ambjentali oħra fis-siti li jmissu mal-postijiet li huma s-suġġett tal-imsemmija miżuri.
Fil-fatt, il-fatt li l-użu tal-artijiet tal-operaturi kkonċernati jkun suġġett għat-twettiq, minn dawn tal-aħħar, ta’ miżuri
ta’ rimedji dwar siti li jmissu ma’ dawn l-artijiet jista’ jidher neċessarju sabiex jiġi evitat li jiġu effettwati attivitajiet
industrijali oħra, li jistgħu jaggravaw id-danni inkwistjoni jew li jostakolaw ir-rimedju tagħhom, fis‑siti fejn hija neċessarja
riabilitazzjoni.
Minn dan isegwi li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk f’dan ir-rigward, fil-kawżi prinċipali, is-sospensjoni
ta’ ċerti prerogattivi relatati mad-drittijiet tal-proprjetà li l-operaturi għandhom fuq l-artijiet tagħhom hijiex iġġustifikata
mill-għan li jiġi evitat li s-sitwazzjoni ambjentali, fil-post fejn il-miżuri ta’ rimedju ambjentali jiġu implementati, jiġifieri
fir-Rada ta’ Augusta, tmur għall‑agħar, jew, skont il-prinċipju ta’ prekawzjoni, mill-għan li tiġi evitata l-okkorrenza jew
ir-rikorrenza ta’ danni ambjentali oħra fl-imsemmija artijiet, li jmissu mal-kosta kollha tal-baħar li hija s-suġġett ta’
dawn il-miżuri ta’ rimedju.
Madankollu għandu jiġi eżaminat jekk tali miżuri, permessi mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, ma jaqbżux il-limiti ta’ dak li huwa
xieraq u neċessarju għat-twettiq tal-għanijiet leġittimament mfittxa mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni, filwaqt li huwa mifhum
li, meta teżisti għażla bejn diversi miżuri xierqa, għandha tintgħażel dik li hija l-anqas oneruża u l-iżvantaġġi kkawżati
ma għandhomx ikunu sproporzjonati meta pparagunati mal-għanijiet imfittxa (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-5 ta’ Ġunju
2008, Industria Lavorazione Carni Ovine, C‑534/06, Ġabra p. I‑4129, punt 25, u tal-11 ta’ Ġunju 2009, Nijemeisland, C‑170/08,
Ġabra p. I‑5127, punt 41).
F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li, skont id-Direttiva 2004/35, l-operaturi kkonċernati huma obbligati li jwettqu
l-miżuri ta’ rimedju ddeterminati mill-awtorità kompetenti u din tal-aħħar għandha tkun tista’ tobblighom jagħmlu dan.
Għalkemm huwa ċertament minnu li, skont l-Artikolu 6(2)(e) u l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 8(2) tal-imsemmija direttiva,
l-awtorità kompetenti għandha l-possibbilità li tieħu hija stess il-miżuri ta’ rimedju neċessarji u li tirkupra l-ispejjeż
ta’ tali miżuri permezz ta’ garanzija kawtelatorja jew garanziji oħra xierqa.
Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li din hija opportunità li hija disponibbli għall-awtorità kompetenti, li tista’ tippreferi
li tobbliga lill-operaturi kkonċernati jwettqu l-miżuri ta’ rimedju neċessarji pjuttost milli twettaqhom hija stess.
Barra minn hekk, l-effett ħażin fuq id-dritt ta’ proprjetà tal-imsemmija operaturi huwa limitat għad-dritt tagħhom li jużaw
l-artijiet tagħhom, u jibqa’ temporanju, fis-sens li, meta huma ser iwettqu l-miżuri ta’ rimedju li ġew imposti fuqhom mill-awtoritajiet
kompetenti, huma ser ikunu jistgħu jirkupraw b’mod sħiħ l-użu tal-prerogattivi marbuta mad‑drittijiet tagħhom ta’ proprjetà.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, tali miżuri tal-awtorità kompetenti ma jidhrux li jmorru lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex
jintlaħaq l-għan fundamentali tad-Direttiva 2004/35 ta’ prevenzjoni u ta’ rimedju għad‑danni ambjentali, li jimplika, f’dan
il-każ, li l-operaturi kkonċernati jimplementaw il-miżuri ta’ rimedju speċifikati minn din l-awtorità.
Għaldaqstant ir-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali, id-Direttiva 2004/35
ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti lill-awtorità kompetenti li tissuġġetta l-eżerċizzju tad-dritt li
l-operaturi kkonċernati minn miżuri ta’ rimedju ambjentali għandhom li jużaw l-artijiet tagħhom għall-kundizzjoni li huma
jwettqu x-xogħlijiet rikjesti minnha, u dan anki fil-każ fejn l-imsemmija artijiet ma jkunux affettwati minn dawn il-miżuri
minħabba l-fatt li huma diġà kienu s-suġġett ta’ miżuri preċedenti ta’ “risanament” jew li qatt ma kienu mniġġsa. Madankollu,
tali miżura għandha tkun iġġustifikata mill-għan li jiġi evitat li s-sitwazzjoni ambjentali tal-post fejn l-imsemmija miżuri
jiġu implementati tmur għall-agħar, jew, skont il-prinċipju ta’ prekawzjoni, mill-għan tal-prevenzjoni tal-okkorrenza jew
ir-rikorrenza ta’ danni ambjentali oħra fl-imsemmija artijiet tal‑operaturi, li jmissu mal-kosta kollha tal-baħar li hija
s‑suġġett ta’ dawn il‑miżuri ta’ rimedju.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas‑sottomissjoni tal-osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja, (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikoli 7 u 11(4) tad-Direttiva 2004/35/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-21 ta’ April 2004, dwar ir‑responsabbiltà
ambjentali f’dak li għandu x’jaqsam mal‑prevenzjoni u r-rimedju għal danni ambjentali, moqrija flimkien mal-Anness II ta’
din id-direttiva, għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-awtorità kompetenti għandha s‑setgħa li tbiddel b’mod sostanzjali
miżuri ta’ rimedju għad-danni ambjentali li jkunu ġew deċiżi wara proċedura kontradittorja li saret b’kooperazzjoni mal-operaturi
kkonċernati u li diġà twettqu jew bdew jitwettqu. Madankollu, sabiex tadotta deċiżjoni bħal din:
–
din l-awtorità hija obbligata li tisma’ lill-operaturi li fuqhom ġew imposti tali miżuri, ħlief meta l-urġenza tas‑sitwazzjoni
ambjentali titlob azzjoni immedjata tal-awtorità kompetenti;
–
l-imsemmija awtorità hija wkoll obbligata li ssejjaħ, b’mod partikolari, il-persuni li tagħhom hija l-art li fuqha għandhom
jitwettqu dawn il-miżuri sabiex jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom, u li teħodhom inkunsiderazzjoni, u
–
din l-awtorità għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-kriterji elenkati fil-punt 1.3.1 tal-Anness II tad-Direttiva 2004/35 u tindika
fid‑deċiżjoni tagħha r-raġunijiet li jimmotivaw l-għażla tagħha kif ukoll, jekk ikun il-każ, ir-raġunijiet li jistgħu jiġġustifikaw
il-fatt li ma kellux għalfejn isir jew ma setax isir eżami ddettaljat fid-dawl tal-imsemmija kriterji minħabba, pereżempju,
l-urġenza tas-sitwazzjoni ambjentali.
2)
F’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali, id-Direttiva 2004/35 ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti
lill-awtorità kompetenti li tissuġġetta l-eżerċizzju tad-dritt li l-operaturi kkonċernati minn miżuri ta’ rimedju ambjentali
għandhom li jużaw l-artijiet tagħhom għall-kundizzjoni li huma jwettqu x-xogħlijiet rikjesti minnha, u dan anki fil-każ fejn
l-imsemmija artijiet ma jkunux affettwati minn dawn il-miżuri minħabba l-fatt li huma diġà kienu s-suġġett ta’ miżuri preċedenti
ta’ “risanament” jew li qatt ma kienu mniġġsa. Madankollu, tali miżura għandha tkun iġġustifikata mill-għan li jiġi evitat
li s-sitwazzjoni ambjentali tal-post fejn l-imsemmija miżuri jiġu implementati tmur għall-agħar, jew, skont il-prinċipju ta’
prekawzjoni, mill-għan tal-prevenzjoni tal-okkorrenza jew ir-rikorrenza ta’ danni ambjentali oħra fl-imsemmija artijiet tal
operaturi, li jmissu mal-kosta kollha tal-baħar li hija s-suġġett ta’ dawn il miżuri ta’ rimedju.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: it-Taljan.