CELEX: 62002CJ0366
Κοινή γεωργική πολιτική
Κανονισμοί (ΕΟΚ) 1765/92 και (ΕΚ) 1251/1999
Καθεστώς στήριξης των παραγωγών αροτραίων καλλιεργειών
Αντισταθμιστικές πληρωμές για τις εκτάσεις αροτραίων καλλιεργειών και για την προσωρινή παύση της καλλιέργειας γαιών
Αποκλείονται οι γαίες που χρησιμοποιούνται για "μόνιμες καλλιέργειες"
Έννοια

Η αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 9 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1765/92 του Συμβουλίου,
της 30ής Ιουνίου 1992, για τη θέσπιση καθεστώτος στήριξης των παραγωγών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών (ΕΕ L 181, σ. 12),
και του άρθρου 7 του κανονισμού (ΕΚ) 1251/1999 του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 1999, για τη θέσπιση καθεστώτος στήριξης των
παραγωγών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών (ΕΕ L 160, σ. 1).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του G. Gschoßmann, γεωργού, και του Amt für Landwirtschaft und Flurneuordnung
Süd (οργανισμού γεωργίας και αναδασμού, στο εξής: Οργανισμός) σχετικά με αίτηση επιστροφής αντισταθμιστικών πληρωμών.

Το νομικό πλαίσιο
Από τη δεύτερη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1765/92 προκύπτει ότι το σύστημα στηρίξεως των παραγωγών ορισμένων αροτραίων
καλλιεργειών που εισήγαγε ο κανονισμός αυτός έχει ως σκοπό τη διασφάλιση καλύτερης ισορροπίας της αγοράς, με προσέγγιση των
κοινοτικών τιμών των εν λόγω καλλιεργειών προς τις τιμές της παγκόσμιας αγοράς και την αντιστάθμιση της απώλειας εισοδήματος
που προκύπτει από την ευθυγράμμιση αυτή με την καταβολή αντισταθμιστικής πληρωμής στους παραγωγούς.
Ο κανονισμός 1765/92 προβλέπει συνεπώς την καταβολή αντισταθμιστικών πληρωμών για τις εκτάσεις αροτραίων καλλιεργειών ή για
την προσωρινή παύση της καλλιέργειας γαιών. Το άρθρο 9 του κανονισμού αυτού αποκλείει ωστόσο ορισμένες γαίες από το ευεργέτημα
των εν λόγω πληρωμών:
«Οι αιτήσεις για την καταβολή αντισταθμιστικής πληρωμής καθώς και για την εκπλήρωση της υποχρέωσης της παύσης καλλιέργειας
γαιών, δεν δύνανται να υποβάλλονται μόνο για αγροτεμάχια που εχρησιμοποιούντο μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1991 για μόνιμη βοσκή,
δάση, μόνιμες καλλιέργειες ή μη γεωργικούς σκοπούς».
Ο ίδιος κανονισμός τέθηκε σε εφαρμογή με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2780/92 της Επιτροπής, της 24ης Σεπτεμβρίου 1992, περί των όρων
χορήγησης των αντισταθμιστικών πληρωμών στα πλαίσια του καθεστώτος ενίσχυσης των παραγωγών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών
(ΕΕ L 281, σ. 5).
Το σημείο ΙΙ του παραρτήματος Ι του κανονισμού 2780/92, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 1959/94 της Επιτροπής, της
27ης Ιουλίου 1994 (ΕΕ L 198, σ. 93), ορίζει τις μόνιμες καλλιέργειες ως εξής:
«Καλλιέργειες εκτός αμειψισπορίας, άλλες από τις μόνιμες βοσκές που καταλαμβάνουν εκτάσεις για μια περίοδο πέντε ή περισσοτέρων
ετών και παρέχουν επαναλαμβανόμενες εσοδείες ενός προϊόντος, με εξαίρεση τις πολυετείς αροτραίες καλλιέργειες που αναφέρονται
στο παράρτημα ΙΙ.»
Ο κανονισμός 2780/92 αντικαταστάθηκε από κανονισμό (ΕΚ) 658/96 της Επιτροπής, της 9ης Απριλίου 1996 (ΕΕ L 91, σ. 46). Ο ορισμός
της έννοιας των «μονίμων καλλιεργειών», που διαλαμβάνεται στο παράρτημα I, σημείο 2, του τελευταίου αυτού κανονισμού, παρέμεινε
ωστόσο κατ’ ουσίαν ως είχε, ήτοι:
«Μη εναλλασσόμενες καλλιέργειες, εκτός των μόνιμων βοσκοτόπων, οι οποίες καταλαμβάνουν εκτάσεις για μια περίοδο πέντε χρόνων
ή περισσότερο και παρέχουν επαναλαμβανόμενες συγκομιδές, με εξαίρεση τις πολυετείς καλλιέργειες».
Ο κανονισμός 1765/92 αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό 1251/1999, του οποίου το άρθρο 7, πρώτο εδάφιο, προβλέπει τα εξής:
«Αιτήσεις για ενισχύσεις δεν δύνανται να υποβάλλονται για εκτάσεις που εχρησιμοποιούντο μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1991 για μόνιμη
βοσκή, μόνιμες καλλιέργειες ή δενδροφυτείες, ή μη γεωργικούς σκοπούς».
Οι λεπτομερείς κανόνες εφαρμογής του κανονισμού 1251/1999 περιέχονται στον κανονισμό (ΕΚ) 2316/1999 της Επιτροπής, της 22ας
Οκτωβρίου 1999 (ΕΕ L 280, σ. 43), που αντικατέστησε τον κανονισμό 658/96. Ο ορισμός της έννοιας των «μονίμων καλλιεργειών»,
που διαλαμβάνεται στο παράρτημα Ι, σημείο 2, του κανονισμού 2316/1999, αντιστοιχεί στον ορισμό του παραρτήματος I, σημείο
2, του κανονισμού 658/96, ήτοι:
«Μη εναλλασσόμενες καλλιέργειες, εκτός των μόνιμων βοσκοτόπων, οι οποίες καταλαμβάνουν τις εκτάσεις για μια περίοδο πέντε
χρόνων ή περισσότερο και παρέχουν επαναλαμβανόμενες συγκομιδές, με εξαίρεση της πολυετείς καλλιέργειες».

Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Ο Οργανισμός κατέβαλε στον G. Gschoßmann αντισταθμιστικές πληρωμές για γαίες τις οποίες στο παρελθόν εκμεταλλευόταν ως οπωρώνες
με μηλιές.
Κατά τη διάταξη περί παραπομπής, οι γαίες αυτές χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:
–        στις γαίες που αντιστοιχούν στην πρώτη κατηγορία, υπήρχαν ακόμη στις 31 Δεκεμβρίου 1991φυτεμένες μηλιές, οι οποίες όμως δεν
ψεκάζονταν. Τα μήλα δεν είχαν συλλεγεί κατά τη διάρκεια του 1991. Είχε ήδη αποφασιστεί η εκχέρσωση των εν λόγω γαιών, η οποία
πραγματοποιήθηκε στη συνέχεια·
–        στις γαίες που αντιστοιχούν στη δεύτερη κατηγορία, τα δένδρα είχαν ήδη κοπεί κατά την ημερομηνία αναφοράς, αλλά δεν είχαν
απομακρυνθεί, πράγμα που εμπόδιζε κάθε εκμετάλλευση του αγρού. Τα δένδρα αυτά απομακρύνθηκαν αργότερα·
–        στις γαίες που αντιστοιχούν στην τρίτη κατηγορία, τα δένδρα είχαν ήδη κοπεί και απομακρυνθεί, αλλά οι γαίες δεν είχαν ακόμη
χρησιμοποιηθεί για νέα εκμετάλλευση.
Με απόφαση της 15ης Ιουνίου 2001, ο Οργανισμός ζήτησε τη μερική επιστροφή των αντισταθμιστικών πληρωμών, με την αιτιολογία
ότι οι επίμαχες γαίες ενέπιπταν στην εξαίρεση των άρθρων 9 του κανονισμού 1765/92 και 7 του κανονισμού 1251/1999, υπό την
έννοια ότι, στις 31 Δεκεμβρίου 1991, «εχρησιμοποιούντο […] για μόνιμες καλλιέργειες [...] ή μη γεωργικούς σκοπούς».
Το Verwaltungsgericht Halle, δεδομένου ότι είχε αμφιβολίες όσον αφορά το περιεχόμενο των εν λόγω κοινοτικών διατάξεων, αποφάσισε
να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Απαιτεί η χρησιμοποίηση γαιών για μόνιμες καλλιέργειες κατά την έννοια του άρθρου 9 του κανονισμού […]1765/92 […] ή του άρθρου
7 του κανονισμού […]1251/1999 […] την εκμετάλλευση των καλλιεργειών που υφίστανται στις γαίες αυτές, ήτοι εν προκειμένω των
μηλιών;
2)       Θεωρούνται οι γαίες ότι χρησιμοποιούνται για μόνιμες καλλιέργειες όταν ο ιδιοκτήτης ή ο μισθωτής παραλείπει να χρησιμοποιήσει
εντομοκτόνα κατά την περίοδο βλαστήσεως και δεν προβαίνει εν συνεχεία στη συγκομιδή;
3)      Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο δεύτερο ερώτημα, παύει η χρησιμοποίηση των γαιών για μόνιμες καλλιέργειες όταν ο ιδιοκτήτης
ή ο μισθωτής αποφασίζει αρχικώς να κόψει άμεσα τις μηλιές, χωρίς ωστόσο να εφαρμόσει την απόφαση αυτή πριν από την ημερομηνία
αναφοράς; Πρέπει να δοθεί διαφορετική απάντηση αν η κοπή των δένδρων ανατίθεται σε άλλη επιχείρηση πριν από την ημερομηνία
αναφοράς;
4)      Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως και στο τρίτο ερώτημα, παύει η χρησιμοποίηση των γαιών για μόνιμες καλλιέργειες, όταν ο
ιδιοκτήτης ή ο μισθωτής έκοψε τις μηλιές χωρίς να έχει την πρόθεση να φυτέψει νέα δένδρα, με άλλα λόγια: σε μια τέτοια περίπτωση,
αντιστοιχεί η καταληκτική ημερομηνία για την κοπή, ήτοι η 31η Δεκεμβρίου 1991, στην καταληκτική ημερομηνία που πρέπει να ληφθεί
υπόψη όσον αφορά το καθεστώς στηρίξεως;
5)      Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως και στο τέταρτο ερώτημα, παύει η χρησιμοποίηση των γαιών για μόνιμες καλλιέργειες με την
απομάκρυνση των κομμένων δέντρων από τις εκτάσεις πριν από την ημερομηνία αναφοράς, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως καλλιεργήσιμα
εδάφη;
6)      Σε περίπτωση που μία από τις προπαρατεθείσες περιστάσεις συνεπάγεται την παύση της χρησιμοποιήσεως των γαιών για μόνιμες καλλιέργειες,
τίθεται το ερώτημα: Πρέπει οι γαίες κατά την παύση της χρησιμοποιήσεώς τους για μόνιμες καλλιέργειες, κατά την έννοια ενός
από τους δύο προπαρατεθέντες κανονισμούς, να χαρακτηρίζονται κατά την ημερομηνία αναφοράς ως γαίες που χρησιμοποιούνται για
μη γεωργικούς σκοπούς και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο ερώτημα αυτό, μπορεί μία από τις περιστάσεις αυτές να θέσει
τέρμα στον χαρακτηρισμό αυτό;»

Επί των προδικαστικών ερωτημάτων

Επί του πρώτου και του δευτέρου ερωτήματος
Με το πρώτο και το δεύτερο ερώτημα, που πρέπει να εξεταστούν ομού, το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν τα άρθρα 9 του κανονισμού
1765/92 και 7 του κανονισμού 1251/1999 έχουν την έννοια ότι για τον αποκλεισμό των γαιών που χρησιμοποιούνται για μόνιμες
καλλιέργειες από το ευεργέτημα των αντισταθμιστικών πληρωμών απαιτείται οι εν λόγω γαίες να έχουν αποτελέσει αντικείμενο εκμεταλλεύσεως
και, ειδικότερα, να έχουν χρησιμοποιηθεί εντομοκτόνα κατά την ανάπτυξη των καλλιεργειών και να έχουν πραγματοποιηθεί συγκομιδές.
Όπως παρατήρησαν η Επιτροπή και ο γενικός εισαγγελέας, στα σημεία 16 επ. των προτάσεών του, τα άρθρα 9 του κανονισμού 1765/92
και 7 του κανονισμού 1251/1999 αφορούν μόνον τη χρησιμοποίηση των γαιών για μόνιμη βοσκή, μόνιμες καλλιέργειες, δάση ή για
μη γεωργικούς σκοπούς, χωρίς να απαιτούν την κατά κυριολεξία εκμετάλλευσή τους.
Συγκεκριμένα, οι μόνιμες βοσκές και τα δάση μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς να υπάρχει εκμετάλλευση των γαιών. Υπό τις συνθήκες
αυτές, εφόσον δεν υπάρχει αντίθετη ένδειξη στις σχετικές κοινοτικές διατάξεις, είναι λογικά ανακόλουθο να απαιτείται εκμετάλλευση
των γαιών όταν χρησιμοποιούνται για μόνιμες καλλιέργειες, αλλά όχι όταν χρησιμοποιούνται για μόνιμες βοσκές ή δάση.
Επιπλέον, η απαίτηση εκμεταλλεύσεως των γαιών δύσκολα μπορεί να συμβιβαστεί με τη μέριμνα του κοινοτικού νομοθέτη, που εκφράστηκε
στη δέκατη έβδομη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1765/92 και στην εικοστή έκτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1251/1999,
να εξαιρέσει από το ευεργέτημα των αντισταθμιστικών πληρωμών τις γαίες που δεν καλλιεργούνταν πριν ακριβώς από τη θέση σε
ισχύ του επίμαχου καθεστώτος στήριξης. Συγκεκριμένα, η απαίτηση εκμεταλλεύσεως των γαιών, προκειμένου αυτές να εξαιρεθούν
από το ευεργέτημα των αντισταθμιστικών πληρωμών, θα είχε ως συνέπεια να καταστήσει επιλέξιμες τις γαίες που δεν είχαν καλλιεργηθεί
με σιτηρά πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1991, αλλά είχαν μετατραπεί σε καλλιεργήσιμα εδάφη με μοναδικό σκοπό να τύχουν των εν
λόγω πληρωμών.
Εφόσον, για να εξαιρεθούν από το ευεργέτημα των αντισταθμιστικών πληρωμών, αρκεί οι επίμαχες γαίες να χρησιμοποιούνται για
μόνιμες καλλιέργειες, χωρίς ωστόσο να αποτελούν αντικείμενο εκμεταλλεύσεως, δεν απαιτείται προς τούτο, κατά μείζονα λόγο,
να έχουν χρησιμοποιηθεί εντομοκτόνα ή να έχουν πραγματοποιηθεί συγκομιδές.
Κατά συνέπεια, στο πρώτο και στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 9 του κανονισμού 1765/92 και 7 του
κανονισμού 1251/1999 έχουν την έννοια ότι για τον αποκλεισμό των γαιών που χρησιμοποιούνται για μόνιμες καλλιέργειες από το
ευεργέτημα των αντισταθμιστικών πληρωμών δεν απαιτείται οι γαίες αυτές να αποτελούν αντικείμενο εκμεταλλεύσεως ούτε, ειδικότερα,
να έχουν χρησιμοποιηθεί εντομοκτόνα ή να έχουν πραγματοποιηθεί συγκομιδές.

Επί του τρίτου, τετάρτου και πέμπτου ερωτήματος
Με το τρίτο, τέταρτο και πέμπτο ερώτημα, που συνδέονται στενά, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν τα άρθρα 9 του
κανονισμού 1765/92 και 7 του κανονισμού 1251/1999 έχουν την έννοια ότι η χρησιμοποίηση των γαιών για μόνιμες καλλιέργειες
παύει, όσον αφορά την παραγωγή μήλων, όταν ο παραγωγός λαμβάνει την απόφαση να κόψει τις μηλιές ή να αναθέσει το έργο αυτό
σε επιχειρηματία, κατά τον χρόνο της κοπής των μηλιών ή κατά τον χρόνο της απομακρύνσεως των κομμένων δένδρων.
Εφόσον από την απάντηση στο πρώτο ερώτημα προκύπτει ότι, για να εξαιρεθούν από το ευεργέτημα των αντισταθμιστικών πληρωμών,
αρκεί οι γαίες να έχουν χρησιμοποιηθεί για μόνιμες καλλιέργειες, χωρίς ωστόσο να έχουν αποτελέσει αντικείμενο εκμεταλλεύσεως,
η προϋπόθεση αυτή δεν πληρούται προδήλως αν, όταν πρόκειται για οπωρώνες, τα οπωροφόρα δένδρα έχουν κοπεί, χωρίς να έχουν
απομακρυνθεί.
Αντιθέτως, η απλή απόφαση κοπής των δένδρων, χωρίς ωστόσο η απόφαση αυτή να τεθεί σε εφαρμογή, δεν εξαλείφει τη χρησιμοποίηση
των γαιών για μόνιμες καλλιέργειες.
Κατά συνέπεια, στο τρίτο, τέταρτο και πέμπτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 9 του κανονισμού 1765/92 και
7 του κανονισμού 1251/1999 έχουν την έννοια ότι η χρησιμοποίηση των γαιών για μόνιμες καλλιέργειες τερματίζεται, όσον αφορά
την παραγωγή μήλων, σε περίπτωση κοπής των οπωροφόρων δένδρων, έστω και αν τα δένδρα δεν απομακρύνθηκαν. Ωστόσο, η απλή απόφαση
κοπής των δένδρων, χωρίς η απόφαση αυτή να εκτελεστεί, δεν εξαλείφει τη χρησιμοποίηση των γαιών για μόνιμες καλλιέργειες.

Επί του έκτου ερωτήματος
Με το έκτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν τα άρθρα 9 του κανονισμού 1765/92 και 7 του κανονισμού 1251/1999 έχουν
την έννοια ότι οι γαίες, όταν παύουν να χρησιμοποιούνται για μόνιμες καλλιέργειες, πρέπει να θεωρούνται ότι χρησιμοποιούνται
για μη γεωργικούς σκοπούς.
Όπως τόνισε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 25 των προτάσεών του, η γεωργική χρήση των γαιών προϋποθέτει τη χρησιμοποίησή
τους για την παραγωγή φυτών ή ζώων.
Συνεπώς, οι γαίες που έπαυσαν να χρησιμοποιούνται για μόνιμες καλλιέργειες δεν μπορούν να θεωρηθούν ότι χρησιμοποιούνται για
μη γεωργικούς σκοπούς, παρά μόνον αν αποδειχθεί ότι δεν χρησιμοποιούνται για την παραγωγή άλλων φυτών ή ζώων. Εναπόκειται
στο αιτούν δικαστήριο να ερευνήσει αν η προϋπόθεση αυτή πληρούται εν προκειμένω.
Κατά συνέπεια, στο έκτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 9 του κανονισμού 1765/92 και 7 του κανονισμού 1251/1999
έχουν την έννοια ότι οι γαίες που έπαυσαν να χρησιμοποιούνται για μόνιμες καλλιέργειες πρέπει να θεωρηθούν ότι χρησιμοποιούνται
για μη γεωργικούς σκοπούς αν αποδειχθεί ότι δεν προορίζονται για την παραγωγή άλλων φυτών ή ζώων.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει, ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης, τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι
κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1765/92 του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 1992, για τη θέσπιση καθεστώτος στήριξης των παραγωγών
ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών, και το άρθρο 7 του κανονισμού (ΕΚ) 1251/1999 του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 1999, για τη
θέσπιση καθεστώτος στήριξης των παραγωγών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών, έχουν την έννοια ότι για τον αποκλεισμό των γαιών
που χρησιμοποιούνται για μόνιμες καλλιέργειες από το ευεργέτημα των αντισταθμιστικών πληρωμών δεν απαιτείται οι γαίες αυτές
να αποτελούν αντικείμενο εκμεταλλεύσεως ούτε, ειδικότερα, να έχουν χρησιμοποιηθεί εντομοκτόνα ή να έχουν πραγματοποιηθεί συγκομιδές.
2)
Τα άρθρα 9 του κανονισμού 1765/92 και 7 του κανονισμού 1251/1999 έχουν την έννοια ότι η χρησιμοποίηση των γαιών για μόνιμες
καλλιέργειες τερματίζεται, όσον αφορά την παραγωγή μήλων, σε περίπτωση κοπής των οπωροφόρων δένδρων, έστω και αν τα δένδρα
δεν απομακρύνθηκαν. Ωστόσο, η απλή απόφαση κοπής των δένδρων, χωρίς η απόφαση αυτή να εκτελεστεί, δεν εξαλείφει τη χρησιμοποίηση
των γαιών για μόνιμες καλλιέργειες.
3)
Τα άρθρα 9 του κανονισμού 1765/92 και 7 του κανονισμού 1251/1999 έχουν την έννοια ότι οι γαίες που έπαυσαν να χρησιμοποιούνται
για μόνιμες καλλιέργειες πρέπει να θεωρηθούν ότι χρησιμοποιούνται για μη γεωργικούς σκοπούς αν αποδειχθεί ότι δεν προορίζονται
για την παραγωγή άλλων φυτών ή ζώων.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.