CELEX: 61989CJ0344
Κοινωνική ασφάλιση
Αναγνώριση ανικανότητας προς εργασία

Με απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 1989, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 6 Νοεμβρίου 1989, το arrondissementsrechtbank te Amsterdam υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 51, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 574/72 του Συμβουλίου, της 21ης Μαρτίου 1972, περί του τρόπου εφαρμογής του κανονισμού ( ΕΟΚ) 1498/71 περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 138).
O Martínez, Ισπανός υπήκοος, εργάστηκε από το 1963 ως ναύτης σε Ολλανδούς εργοδότες. Όταν σταμάτησε να εργάζεται, στις 27 Απριλίου 1979, λόγω ασθενείας, επέστρεψε στην Ισπανία όπου υποβλήθηκε σε εγχείρηση κήλης μεσοσπονδυλίου δίσκου. Κατά τα έτη 1980, 1982 και 1984, το Instituto nacional de la seguridad social, υπό την ιατρική παρακολούθηση του οποίου βρισκόταν o Martínez, απέστειλε στον αρμόδιο ολλανδικό φορέα, τον Gemeenschappelijke Medische Dienst ( στο εξής: GMD ), εκθέσεις σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ενδιαφερομένου. Με έγγραφο της 17ης Απριλίου 1989, ο GMD κάλεσε τον Martínez, δικαιούχο από τις 25 Απριλίου 1980 συντάξεως αναπηρίας σύμφωνα με την ολλανδική νομοθεσία, να μεταβεί στις Κάτω Χώρες προκειμένου να εξεταστεί από δύο ιατρούς που είχαν επιλεγεί από τον εν λόγω φορέα.
Κατόπιν τούτου, o Martínez προσέφυγε κατά του GMD και της Bedrijfsvereniging voor de Koopvaardij ( επαγγελματικής ενώσεως των εργαζομένων στην εμπορική ναυτιλία, στο εξής: BVK ) ενώπιον του arrondissementsrechtbank te Amsterdam ζητώντας από το δικαστήριο αυτό να αποφανθεί ότι δεν υποχρεούταν να επιστρέψει στις Κάτω Χώρες προκειμένου να υποβληθεί εκεί σε τέτοια εξέταση.
Στην αλληλουχία αυτή, το εθνικό δικαστήριο, αφού απέρριψε ως απαράδεκτο το αίτημα του Martínez κατά το μέτρο που στρεφόταν κατά της BVK, ανέστειλε την ενώπιον του διαδικασία και υπέβαλε προς το Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
« 1)
Μπορεί ο φορέας που οφείλει παροχή αναπηρίας — ή το όργανο που είναι αρμόδιο για τον ιατρικό έλεγχο — σε περίπτωση που κάνει χρήση της δυνατοτητας που του παρέχει το άρθρο 51, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 574/72 να προβεί στον έλεγχο ενός δικαιούχου παροχής αναπηρίας μέσω ιατρού της επιλογής του, να καλέσει τον εν λόγω δικαιούχο να μεταβεί από το κράτος μέλος του τόπου κατοικίας ή διαμονής στο κράτος μέλος του οφειλέτη φορέα προκειμένου να υποβληθεί εκεί σε ιατρική εξέταση, και υποχρεούται ο δικαιούχος να συμμορφωθεί προς την πρόσκληση αυτή ;
2)
α)
Θα είναι η απάντηση στο πρώτο ερώτημα διαφορετική αν έχει διαπιστωθεί ότι ο δικαιούχος είναι σε θέση να ταξιδεύσει στο κράτος μέλος του οφειλέτη φορέα η του αρμοδίου για τη διενέργεια του ιατρικού ελέγχου οργάνου χωρίς κίνδυνο βλάβης της υγείας του;
β)
Έχει σημασία, όσον αφορά την απάντηση που πρόκειται να δοθεί στο ερώτημα 2, σημείο α, αν το γεγονός ότι ο εν λόγω δικαιούχος είναι σε θέση να ταξιδεύσει έχει διαπιστωθεί από τον φορέα του κράτους του τόπου κατοικίας η διαμονής ή η διαπίστωση αυτή πρέπει να έχει γίνει από τον οφειλέτη φορέα η το αρμόδιο για τη διενέργεια του ιατρικού ελέγχου όργανο; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, η εφαρμοστέα κοινοτική νομοθεσία καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Με το πρώτο του ερώτημα καθώς και με το πρώτο σκέλος του δευτέρου ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ' ουσίαν αν, όταν ο φορέας που οφείλει παροχή αναπηρίας κάνει χρήση της ευχέρειας, που προβλέπει το άρθρο 51, παράγραφος 1, του κανονισμού 574/72, να εξετάσει με ιατρό της επιλογής του τον δικαιούχο που κατοικεί σε άλλο κράτος μέλος, είναι δυνατό να υποχρεωθεί ο ενδιαφερόμενος να μεταβεί στο κράτος μέλος του αρμοδίου φορέα ιδίως όταν έχει διαπιστωθεί ότι είναι σε θέση να μετακινηθεί χωρίς βλάβη της υγείας του.
Σύμφωνα με το άρθρο 51, παράγραφος 1, του κανονισμού 574/72, όταν ο δικαιούχος παροχών αναπηρίας διαμένει ή κατοικεί στο έδαφος κράτους μέλους άλλου από εκείνο στο οποίο βρίσκεται ο φορέας οφειλέτης, ο διοικητικός και ιατρικός έλεγχος πραγματοποιείται, κατόπιν αιτήσεως του φορέα αυτού, από τον φορέα του τόπου διαμονής ή κατοικίας του δικαιούχου σύμφωνα με τον τρόπο που προβλέπεται από τη νομοθεσία που εφαρμόζει ο τελευταίος αυτός φορέας. Εντούτοις, ο φορέας οφειλέτης διατηρεί το δικαίωμα να προβαίνει σε εξέταση του δικαιούχου από ιατρό της επιλογής του.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι, αντίθετα προς το άρθρο 18 του ίδιου κανονισμού, το οποίο προβλέπει, σε περίπτωση ασθενείας και μητρότητας, διοικητικό ή ιατρικό έλεγχο διενεργούμενο, εξ ιδίας πρωτοβουλίας, από τον φορέα του τόπου κατοικίας, το άρθρο 51, παράγραφος 1, δεν προβλέπει τέτοιο έλεγχο παρά μόνο κατόπιν αιτήσεως του αρμοδίου φορέα.
Η διαφορά αυτή, που υπογραμμίστηκε από το εθνικό δικαστήριο, δεν μπορεί να θεμελιώσει μια ερμηνεία του άρθρου 51, παράγραφος 1, σύμφωνα με την οποία, σε περίπτωση αναπηρίας, ο αρμόδιος φορέας μπορεί είτε να ζητήσει από τον φορέα του τόπου κατοικίας τη διενέργεια του εν λόγω ελέγχου είτε να προβεί ο ίδιος στον έλεγχο αυτό. Αν ο έλεγχος διενεργείται, στην περίπτωση αυτή, μόνο κατόπιν αιτήσεως του αρμοδίου φορέα, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η διενέργεια του δεν είναι πάντοτε αναγκαία. Όταν πρέπει να γίνει ο έλεγχος αυτός, διενεργείται από τον φορέα του τόπου κατοικίας. Ωστόσο, ο αρμόδιος φορέας μπορεί, εφόσον το κρίνει αναγκαίο, να προβεί σε πρόσθετο έλεγχο.
Εντούτοις, το άρθρο 51 δεν διευκρινίζει τον τόπο στον οποίο ο τελευταίος αυτός έλεγχος πρέπει να λάβει χώρα.
Σχετικά με τον έλεγχο σε περίπτωση ασθενείας και μητρότητας που προβλέπεται από το προαναφερθέν άρθρο 18, παράγραφος 5, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι ο σεβασμός της κατάστασης της υγείας του εργαζομένου επιβάλλει να μην υποχρεώνεται αυτός να επιστρέφει στο κράτος του αρμόδιου φορέα προκειμένου να υποβάλλεται εκεί σε ιατρικό έλεγχο (απόφαση της 12ης Μαρτίου 1987,
22/86, Rindone, Συλλογή 1987, σ. 1339
, σκέψη 21 ).
Ένας τέτοιος περιορισμός των εξουσιών ελέγχου του οφειλέτη φορέα δεν μπορεί να γίνει δεκτός σε περίπτωση αναπηρίας.
Πράγματι, αν, σε περίπτωση ασθενείας, υπάρχει κίνδυνος να εμποδιστεί σοβαρώς λόγω του ταξιδιού η ακολουθούμενη θεραπεία του ενδιαφερομένου, τέτοιο ενδεχόμενο δεν υφίσταται στην περίπτωση αναπηρίας. Επομένως, το ζήτημα αν ο ενδιαφερόμενος είναι σε θέση να ταξιδεύσει, πρέπει να εκτιμάται κατά περίπτωση.
Εξάλλου, στις νομοθεσίες των κρατών μελών παρατηρούνται ιδιαίτερα αισθητές διαφορές όσον αφορά θέματα σχετικά με την αναπηρία. Σύμφωνα με τις νομοθεσίες αυτές οι αναγκαίες για τον προσδιορισμό του βαθμού αναπηρίας εξετάσεις απαιτούν τη συμμετοχή διαφόρων ειδικών, κυρίως, όσον αφορά την περίπτωση των Κάτω Χωρών στους τομείς της ιατρικής, της εργασίας και του δικαίου. Πάντως, η μετακίνηση όλων αυτών των ειδικών θα απαιτούσε σημαντικά έξοδα και δεν είναι βέβαιο ότι όλοι αυτοί οι ειδικοί θα ετύγχαναν στο κράτος διαμονής ή κατοικίας του ενδιαφερομένου όλων των διευκολύνσεων που είναι αναγκαίες για την πραγματοποίηση των εξετάσεων.
Εξ αυτού έπεται ότι, σε περίπτωση που η κατάσταση της υγείας του ενδιαφερομένου το επιτρέπει, το εν λόγω πρόσωπο υποχρεούται, εφόσον το ζητήσει ο οφειλέτης φορέας, να μεταβεί στο κράτος μέλος του φορέα αυτού προκειμένου να υποβληθεί εκεί σε έλεγχο από ιατρό της επιλογής του τελευταίου.
Ωστόσο, ο σκοπός του άρθρου 51, που συνίσταται στην προστασία, στο μέτρο του δυνατού, των μνημονευομένων σ' αυτό δικαιούχων παροχών από τις δυσάρεστες συνέπειες τέτοιων μετακινήσεων, θα αγνοούνταν αν οι ενδιαφερόμενοι υποχρεώνονταν να υποβληθούν, λόγω της κατοικίας τους σε άλλο κράτος μέλος, στα έξοδα μετακινήσεως και διαμονής που συνεπάγονται οι ιατρικοί έλεγχοι.
Κατά συνέπεια, στο πρώτο ερώτημα και το πρώτο σκέλος του δευτέρου ερωτήματος πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, σε περίπτωση που ο φορέας που οφείλει παροχή αναπηρίας κάνει χρήση της ευχέρειας που προβλέπεται από το άρθρο 51, παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΟΚ) 574/72 του Συμβουλίου, της 21ης Μαρτίου 1972, περί του τρόπου εφαρμογής του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, να προβεί στην εξέταση, από ιατρό της επιλογής του του δικαιούχου που κατοικεί σε άλλο κράτος μέλος, είναι δυνατό ο ενδιαφερόμενος να υποχρεωθεί να μεταβεί στο κράτος μέλος του αρμοδίου φορέα, εφόσον τα σχετικά έξοδα μετακινήσεως και διαμονής αναληφθούν από τον αρμόδιο φορέα, ο δε ενδιαφερόμενος είναι σε θέση να μετακινηθεί χωρίς βλάβη της υγείας του.
Με το δεύτερο σκέλος του δευτέρου του ερωτήματος, το εθνικό δικαστήριο ερωτά κατ' ουσίαν αν ο οφειλέτης φορέας ή το αρμόδιο για τη διενέργεια του ιατρικού ελέγχου όργανο δεσμεύονται από τις διαπιστώσεις του φορέα του τόπου διαμονής ή κατοικίας σχετικά με το εάν ο ενδιαφερόμενος είναι σε θέση να ταξιδεύσει.
Συναφώς, αρκεί να επισημανθεί ότι, σε περίπτωση που ο φορέας του τόπου διαμονής ή κατοικίας του ενδιαφερομένου έχει διαπιστώσει ότι αυτός δεν είναι σε θέση να μετακινηθεί, τίποτα δεν εμποδίζει τον οφειλέτη φορέα, ή το αρμόδιο για τη διενέργεια του ιατρικού ελέγχου όργανο, να ελέγξει επί τόπου την πραγματική αυτή κατάσταση.
Επομένως, στο δεύτερο σκέλος του δευτέρου ερωτήματος πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, σε περίπτωση που ο φορέας του τόπου διαμονής ή κατοικίας του ενδιαφερομένου έχει διαπιστώσει την αδυναμία του εν λόγω προσώπου να μετακινηθεί, τίποτα δεν εμποδίζει τον οφειλέτη φορέα, ή το αρμόδιο για τη διενέργεια ιατρικού ελέγχου όργανο, να ελέγξει επί τόπου την πραγματική αυτή κατάσταση.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Γερμανική Κυβέρνηση, η Ισπανική Κυβέρνηση και η Ολλανδική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( τρίτο τμήμα ),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 1989 το arrondissementsrechtbank te Amsterdam, αποφαίνεται:

1)
Σε περίπτωση που φορέας που οφείλει παροχή αναπηρίας κάνει χρήση της ευχέρειας που προβλέπεται από το άρθρο 51, παράγραφος 1, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 574/72 του Συμβουλίου, της 21ης Μαρτίου 1972, περί του τρόπου εφαρμογής του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, να προβεί στην εξέταση, από ιατρό της επιλογής του, του δικαιούχου που κατοικεί σε άλλο κράτος μέλος, είναι δυνατό ο ενδιαφερόμενος να υποχρεωθεί να μεταβεί στο κράτος μέλος του αρμοδίου φορέα, εφόσον τα σχετικά έξοδα μετακινήσεως και διαμονής αναληφθούν από τον αρμόδιο φορέα, ο δε ενδιαφερόμενος είναι σε θέση να μετακινηθεί χωρίς βλάβη της υγείας του.

2)
Σε περίπτωση που ο φορέας του τόπου διαμονής ή κατοικίας του ενδιαφερομένου έχει διαπιστώσει την αδυναμία του εν λόγω προσώπου να μετακινηθεί, τίποτα δεν εμποδίζει τον οφειλέτη φορέα, ή το αρμόδιο για τη διενέργεια ιατρικού ελέγχου όργανο, να ελέγξει επί τόπου την πραγματική αυτή κατάσταση.

Moitinho de Almeida
Grévisse
Zuleeg
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 27 Ιουνίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος του τρίτου τμήματος
J. C. Moitinho de Almeida
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.