CELEX: 61989CJ0356
Κοινωνική ασφάλιση των διακινουμένων εργαζομένων
Καθ' ύλην πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71
Ρήτρα κατοικίας

Με απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 1989, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 27 Νοεμβρίου 1989, ο Social Security Commissioner υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 4 και 10 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως αυτός κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983 (
ΕΕ L 230, σ. 6
).
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Roger Stanton Newton και του Chief Adjudication Officer κατόπιν της αρνήσεως του δευτέρου να συνεχίσει να χορηγεί στον Newton επίδομα αναπηρίας αποκαλούμενο « επίδομα κινήσεως » ( « mobility allowance » ), που προβλέπεται από τη νομοθεσία του Ηνωμένου Βασιλείου.
Ο Newton, Βρετανός υπήκοος, ασκούσε στη Γαλλία δραστηριότητα μη μισθωτού εργαζομένου όταν κατέστη θύμα αυτοκινητικού ατυχήματος στις 12 Δεκεμβρίου 1980. Από τότε ο Newton πάσχει από καθολική τετραπληγία.
Αφού επέστρεψε στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο Newton ζήτησε, στις 4 Μαρτίου 1981, να του χορηγηθεί το επίδομα κινήσεως.
Κατά το άρθρο 37 Α, παράγραφος 1, του Social Security Act 1975 ( Νόμος του 1975 περί κοινωνικής ασφαλίσεως) και το άρθρο 2, παράγραφος 1, των Mobility Allowance Regulations 1975 ( κανονισμοί περί επιδόματος κινήσεως του 1975 ), το επίδομα κινήσεως χορηγείται σε κάθε πρόσωπο που υποφέρει από σωματική αναπηρία η οποία τον καθιστά ανίκανο να βαδίσει, εφόσον το εν λόγω πρόσωπο παρέμεινε στη Μεγάλη Βρετανία επί ορισμένο διάστημα, εξακολουθεί να παραμένει στο έδαφος της και έχει εκεί τη συνήθη κατοικία του. Το επίδομα κινήσεως αποτελεί εβδομαδιαία παροχή συνιστάμενη στην καταβολή ορισμένου σταθερού ποσού, το ύψος του οποίου δεν εξαρτάται από την οικονομική κατάσταση του δικαιούχου.
Το δικαίωμα λήψεως του επιδόματος κινήσεως χορηγήθηκε στον Newton. Στις 4 Απριλίου 1984 ο Newton εγκαταστάθηκε μονίμως στη Γαλλία. Στη συνέχεια, ο Adjudication Officer τον πληροφόρησε ότι δεν είχε πλέον δικαίωμα λήψεως του επιδόματος κινήσεως λόγω του ότι δεν πληρούσε πλέον τις προϋποθέσεις κατοικίας και διαμονής στη Μεγάλη Βρετανία της εθνικής νομοθεσίας.
Ο Newton προσέβαλε την εν λόγω απόφαση. Ενώπιον του Social Security Commissioner προέβαλε ιδίως ότι το επίδομα κινήσεως αποτελεί παροχή αναπηρίας διεπόμενη από το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο β, του κανονισμού 1408/71 και ότι, δυνάμει του άρθρου 10, παράγραφος 1, του ιδίου κανονισμού, το δικαίωμα λήψεως της εν λόγω παροχής δεν μπορούσε να του αφαιρεθεί λόγω μεταφοράς της κατοικίας του στη Γαλλία.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το εθνικό δικαστήριο αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία μέχρις ότου το Δικαστήριο εκδώσει προδικαστική απόφαση επί των ακολούθων ερωτημάτων:
« Στην περίπτωση μισθωτού ή μη μισθωτού που απέκτησε, βάσει της νομοθεσίας του Ηνωμένου Βασιλείου και μόνον, δικαίωμα λήψεως “ επιδόματος κινήσεως ”, κατά το άρθρο 37 Α του Social Security Act του 1975, χωρίς όμως να δικαιούται οποιοδήποτε άλλο επίδομα κατά τη νομοθεσία του Ηνωμένου Βασιλείου:
α)
αποτελεί το επίδομα κινήσεως παροχή που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο β, του κανονισμού ΕΟΚ 1408/71 του Συμβουλίου, μη εξαιρούμενη κατά το άρθρο 4, παράγραφος 4;
β)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, μπορεί το εν λόγω πρόσωπο να συνεχίσει να λαμβάνει το επίδομα κινήσεως δυνάμει του άρθρου 10 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71 του Συμβουλίου, μολονότι κατοικεί σε άλλο κράτος μέλος; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικά τα πραγματικά περιστατικά της κυρίας υποθέσεως, οι εθνικές διατάξεις, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι έγγραφες παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται στη συνέχεια παρά μόνο καθόσον αυτό είναι αναγκαίο για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί του πρώτου ερωτήματος
Υπενθυμίζεται καταρχάς ότι, στο πλαίσιο του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, το Δικαστήριο δεν έχει αρμοδιότητα να εφαρμόζει τους κανόνες του κοινοτικού δικαίου σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και, κατά συνέπεια, να χαρακτηρίσει διατάξεις του εθνικού δικαίου σε σχέση με τους κανόνες αυτούς. Μπορεί, ωστόσο, με βάση τα στοιχεία της δικογραφίας, να παρέχει στα εθνικά δικαστήρια τα στοιχεία ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου που θα μπορούσαν να του φανούν χρήσιμα κατά την εκτίμηση των αποτελεσμάτων των εν λόγω διατάξεων.
Κατά το άρθρο του 4, παράγραφος 1, στοιχείο β, ο κανονισμός 1408/71 ισχύει για όλες τις νομοθεσίες που αφορούν τους κλάδους κοινωνικής ασφαλίσεως οι οποίοι έχουν σχέση με τις παροχές αναπηρίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προορίζονται για τη διατήρηση ή βελτίωση της ικανότητας βιοπορισμού. Το άρθρο 4, παράγραφος 4, του κανονισμού 1408/71 προβλέπει, αντίθετα, ότι ο εν λόγω κανονισμός δεν ισχύει για την κοινωνική και ιατρική πρόνοια.
Όπως έχει κατ' επανάληψη δεχθεί το Δικαστήριο, ναι μεν είναι ευκτέο, από άποψη εφαρμογής της κοινοτικής κανονιστικής ρύθμισης περί κοινωνικής ασφαλίσεως, να γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ των νομοθετικών συστημάτων που εμπίπτουν, αντιστοίχως, στην κοινωνική ασφάλιση και στην κοινωνική πρόνοια, δεν μπορεί όμως να αποκλεισθεί η πιθανότητα, λόγω του κύκλου των προσώπων στα οποία εφαρμόζεται, των σκοπών της και του τρόπου εφαρμογής της, μια εθνική νομοθεσία να συνδέεται ταυτόχρονα και με τις δύο αυτές κατηγορίες ( βλ. ιδίως απόφαση της 24ης Φεβρουαρίου 1987,
379/85, 380/85, 381/85 και 93/86, Giletti, Συλλογή 1987, σ. 955
, σκέψη 9 ).
Μολονότι, ενόψει ορισμένων χαρακτηριστικών γνωρισμάτων της, η νομοθετική ρύθμιση που αποτελεί το αντικείμενο της κυρίας δίκης προσιδιάζει στην κοινωνική πρόνοια, ιδίως λόγω του ότι η χορήγηση της προβλεπομένης σ' αυτήν παροχής δεν εξαρτάται από τη συμπλήρωση ορισμένων περιόδων επαγγελματικής δραστηριότητας, υπαγωγής ή εισφορών σε σύστημα ασφαλίσεως, σε ορισμένες περιπτώσεις προσεγγίζει την κοινωνική ασφάλιση.
Λαμβανομένης υπόψη της ευρύτητας του κύκλου των δικαιούχων της παροχής για την οποία πρόκειται, μια τέτοια νομοθετική ρύθμιση επιτελεί στην πραγματικότητα διπλή λειτουργία. Αφενός, σκοπό έχει να εξασφαλίζει ένα ελάχιστο εισόδημα σε πρόσωπα με αναπηρίες που βρίσκονται εντελώς εκτός του συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως. Αφετέρου, παρέχει ένα συμπληρωματικό εισόδημα στους δικαούχους παροχών κοινωνικής ασφαλίσεως που πάσχουν από σωματική αναπηρία επηρεάζουσα την ικανότητα κινήσεως τους.
Κατά συνέπεια, σε σχέση με μισθωτό ή μη μισθωτό εργαζόμενο ο οποίος καλύπτεται ήδη, λόγω προηγουμένης επαγγελματικής δραστηριότητας, από το σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως του κράτους της νομοθεσίας του οποίου γίνεται επίκληση, η υπό συζήτηση νομοθετική ρύθμιση πρέπει να θεωρείται ότι υπάγεται στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, κατά την έννοια του άρθρου 51 της Συνθήκης και των κανονιστικών ρυθμίσεων που θεσπίστηκαν για την εφαρμογή του, μολονότι η ίδια αυτή νομοθετική ρύθμιση θα μπορούσε να μη τύχει του χαρακτηρισμού αυτού σε σχέση με άλλες κατηγορίες δικαιούχων.
Συγκεκριμένα, νομοθετική ρύθμιση κράτους μέλους σαν αυτή που αποτελεί το αντικείμενο της κυρίας δίκης δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στο σύστημα της κοινωνικής ασφαλίσεως, κατά την έννοια του άρθρου 51 της Συνθήκης και του κανονισμού 1408/71, σε σχέση με πρόσωπα που έχουν υπαχθεί, υπό την ιδιότητά τους ως μισθωτών ή μη μισθωτών εργαζομένων, αποκλειστικά στη νομοθεσία άλλων κρατών μελών.
Αν μια τέτοια νομοθετική ρύθμιση εθεωρείτο, σε σχέση με τα εν λόγω πρόσωπα, ως υπαγόμενη στην κοινωνική ασφάλιση κατά την έννοια του άρθρου 51 της Συνθήκης και του κανονισμού 1408/71, η ισορροπία του συστήματος που έχει θεσπιστεί από τις εθνικές νομοθεσίες, με τις οποίες τα κράτη μέλη επιδεικνύουν την αρωγή τους προς τα πρόσωπα με αναπηρίες που κατοικούν στο έδαφός τους, θα μπορούσε να διαταραχθεί σοβαρά.
Όμως, με τον κανονισμό 1408/71 δεν θεσπίστηκε ένα κοινό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, αλλά κανόνες συντονισμού των διαφόρων εθνικών συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων. Κατά συνέπεια, οι περιεχόμενες στον εν λόγω κανονισμό διατάξεις πρέπει μεν να ερμηνεύονται κατά τρόπο που να εξασφαλίζει την υλοποίηση του σκοπού αυτού, δεν πρέπει όμως να ερμηνεύονται κατά τρόπο που θα διετάρασσε τη λειτουργία του συστήματος που έχει καθιερωθεί από τις εθνικές νομοθεσίες όπως είναι αυτή που αποτελεί το αντικείμενο της κυρίας δίκης.
Επομένως, στο πρώτο ερώτημα του εθνικού δικαστηρίου πρέπει να δοθεί απάντηση ότι, σε σχέση με τα πρόσωπα που υπάγονται ή έχουν υπαχθεί ως μισθωτοί η μη μισθωτοί εργαζόμενοι στη νομοθεσία κράτους μέλους, μια παροχή που προβλέπεται από τη νομοθεσία του εν λόγω κράτους μέλους και χορηγείται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων σε πρόσωπα πάσχοντα από σωματική αναπηρία που επηρεάζει την ικανότητα κινήσεως τους και για τη χορήγηση της οποίας οι ενδιαφερόμενοι έχουν νομικά προστατευόμενο δικαίωμα πρέπει να εξομοιώνεται προς παροχή αναπηρίας κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο β, του κανονισμού 1408/71.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
Το άρθρο 10, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1408/71 ορίζει ότι,
« εκτός αν ο παρών κανονισμός προβλέπει άλλως, εις χρήμα παροχές αναπηρίας ( ... ) που αποκτώνται δυνάμει της νομοθεσίας ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών δεν δύνανται να υποστούν καμία μείωση, τροποποίηση, αναστολή, κατάργηση ή κατάσχεση επειδή ο δικαιούχος κατοικεί στο έδαφος κράτους μέλους άλλου από εκείνο όπου ευρίσκεται ο φορέας οφειλέτης ».
Πρέπει να παρατηρηθεί ότι ο κανονισμός 1408/71 δεν περιέχει καμία διάταξη επιτρέπουσα την κατάργηση εις χρήμα παροχών αναπηρίας για τον λόγο ότι ο δικαιούχος κατοικεί στο έδαφος κράτους μέλους διαφορετικού από εκείνο όπου ευρίσκεται ο οφειλέτης φορέας.
Η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου ισχυρίσθηκε ότι οι σχετικές με την κατοικία προϋποθέσεις, από τις οποίες η εθνική νομοθεσία εξαρτά την καταβολή της εν λόγω παροχής, αποτελούν προϋποθέσεις αποκτήσεως του δικαιώματος λήψεως της παροχής που πρέπει να πληρούνται κάθε ημέρα για την οποία ζητείται η εν λόγω παροχή. Η άρση των ρητρών κατοικίας που προβλέπεται στο άρθρου 10, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1408/71 δεν αφορά, κατά την εν λόγω κυβέρνηση, τις προϋποθέσεις κατοικίας που επιβάλλονται ως προϋποθέσεις κτήσεως του δικαιώματος λήψεως παροχής.
Υπενθυμίζεται σχετικώς ότι, όπως δέχθηκε το Δικαστήριο με την προπαρατεθείσα απόφαση της 24ης Φεβρουαρίου 1987, Giletti, το άρθρο 10 του κανονισμού 1408/71 έχει την έννοια ότι ούτε η κτήση ούτε η διατήρηση του δικαιώματος για τις παροχές στις οποίες αναφέρεται η διάταξη αυτή εμποδίζονται από το γεγονός και μόνο ότι ο ενδιαφερόμενος δεν κατοικεί στο έδαφος του κράτους μέλους όπου ευρίσκεται ο οφειλέτης φορέας.
Κατά συνέπεια, στο δεύτερο ερώτημα του εθνικού δικαστηρίου πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, εφόσον ορισμένο επίδομα υπέρ αναπήρων συνιστά παροχή αναπηρίας κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο β, του κανονισμού 1408/71, το άρθρο 10 του εν λόγω κανονισμού δεν επιτρέπει την κατάργηση της εν λόγω παροχής για τον μόνο λόγο ότι ο δικαιούχος κατοικεί στο έδαφος κράτους μέλους διαφορετικού από εκείνο όπου βρίσκεται ο οφειλέτης φορέας.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν οι Κυβερνήσεις του Ηνωμένου Βασιλείου και του Βασιλείου του Βελγίου καθώς και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κυρίας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( έκτο τμήμα ),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε ο Social Security Commissioner, με απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 1989, αποφαίνεται:

1)
Σε σχέση με τα πρόσωπα που υπάγονται ή έχουν υπαχθεί ως μισθωτοί ή μη μισθωτοί εργαζόμενοι στη νομοθεσία κράτους μέλους, μια παροχή που προβλέπεται από τη νομοθεσία του εν λόγω κράτους μέλους και χορηγείται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων σε πρόσωπα πάσχοντα από σωματική αναπηρία που επηρεάζει την ικανότητα κινήσεως τους και για τη χορήγηση της οποίας οι ενδιαφερόμενοι έχουν νομικά προστατευόμενο δικαίωμα πρέπει να εξομοιώνεται προς παροχή αναπηρίας κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο β, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983.

2)
Κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο β, του κανονισμού 1408/71, το άρθρο 10 του εν λόγω κανονισμού δεν επιτρέπει την κατάργηση της εν λόγω παροχής για τον μόνο λόγο ότι ο δικαιούχος κατοικεί στο έδαφος κράτους μέλους διαφορετικού από εκείνο όπου βρίσκεται ο οφειλέτης φορέας.

Mancini
O'Higgins
Κακούρης
Schockweiler
Kapteyn
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 20 Ιουνίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος του έκτου τμήματος
G. F. Mancini
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.