CELEX: 61989CJ0351
Σύμβαση των Βρυξελλών
Εκκρεμοδικία
Λήψη υπόψη της κατοικίας των διαδίκων
Εξουσίες του δικαστηρίου που επιλαμβάνεται δεύτερο
Διεθνείς δικαιοδοσίες στον τομέα των ασφαλίσεων
Αντασφάλιση

Με Διάταξη της 26ης Ιουλίου 1989, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Νοεμβρίου του ίδιου έτους, το Court of Appeal υπέβαλε, δυνάμει του πρωτοκόλλου της 3ης Ιουνίου 1971, για την ερμηνεία από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της Συμβάσεως της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις ( στο εξής: Σύμβαση ), ορισμένα προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία των άρθρων 7 έως 12 α και 21 της Συμβάσεως.
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ των εταιριών Overseas Union Insurance Limited ( στο εξής: OUI ), Deutsche Ruck UK Reinsurance Limited ( στο εξής: Deutsche Ruck ) και Pine Top Insurance Company Limited ( στο εξής: Pine Top) και της εταιρίας New Hampshire Insurance Company (στο εξής: New Hampshire ), σχετικά με τις υποχρεώσεις που μπορούν να απορρέουν για την OUI, την Pine Top και την Deutsche Ruck από συμβάσεις αντασφαλίσεως που συνήψαν με τη New Hampshire.
Από τη δικογραφία προκύπτει ότι η New Hampshire, εταιρία διεπόμενη από το δίκαιο της Πολιτείας του New Hampshire ( Ηνωμένες Πολιτείες ), είναι εγγεγραμμένη στα οικεία μητρώα στην Αγγλία ως overseas company ( υπερπόντιος εταιρία ), σύμφωνα με τις διατάξεις του Companies Act (νόμου περί εταιριών) του 1985, στη δε Γαλλία ως αλλοδαπή εταιρία, διαθέτουσα διάφορα καταστήματα σ' αυτό το κράτος. Το 1979, συνήψε σύμβαση ασφαλίσεως για την κάλυψη των κινδύνων που αφορούν ορισμένες δαπάνες επισκευής και αντικαταστάσεως ηλεκτρικών συσκευών που πωλούνταν με εγγύηση πέντε ετών από τη société française des Nouvelles Galeries réunies, εταιρία γαλλικού δικαίου με έδρα το Παρίσι.
To 1980, η New Hampshire συνήψε σύμβαση αντασφαλίσεως για ένα μέρος του κατ' αυτόν τον τρόπο καλυπτομένου κινδύνου με, ιδίως, την OUI, εταιρία διεπόμενη από το δίκαιο της Σιγκαπούρης και εγγεγραμμένη στα οικεία μητρώα της Αγγλίας ως overseas company, καθώς και την Deutsche Ruck και την Pine Top, εταιρίες αγγλικού δικαίου με έδρα το Λονδίνο.
Η OUI, η Deutsche Ruck και η Pine Top, αφού ζήτησαν από τη New Hampshire πληροφορίες ως προς τη διαχείριση του ασφαλιστικού λογαριασμού, σταμάτησαν καταρχάς κάθε πληρωμή, στη συνέχεια δε γνωστοποίησαν ότι αποδεσμεύονται από τις αντίστοιχες υποχρεώσεις τους αντασφαλίσεως, επικαλούμενες ιδίως παραβίαση της υποχρεώσεως παροχής πληροφοριών, αναληθή παράσταση περιστατικών, καθώς και τη μη εκπλήρωση υποχρεώσεως σχετικά με την κατάρτιση και τη διαχείριση των συμβάσεων αντασφαλίσεως.
Στις 4 Ιουνίου 1987, η New Hampshire ενήγαγε την Deutsche Ruck και την Pine Top ενώπιον του tribunal de commerce de Paris ( Εμποροδικείου Παρισιού ), ζητώντας την καταβολή των ποσών που οφείλονταν βάσει των συμβάσεων αντασφαλίσεως. Στις 9 Φεβρουαρίου 1988, κίνησε μία ανάλογη διαδικασία ενώπιον του ιδίου δικαστηρίου κατά της OUI. Η Deutsche Ruck και η Pine Top προέβαλαν ρητώς την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του επιληφθέντος δικαστηρίου, ενώ η OUI εκδήλωσε την πρόθεση να προβάλει την ίδια ένσταση.
Στις 6 Απριλίου 1988, η OUI, η Deutsche Ruck και η Pine Top ενήγαγαν τη New Hampshire ενώπιον του Commercial Court του Queen's Bench Division, ζητώντας να αναγνωριστεί ότι δεν υποχρεούνταν να εκτελέσουν τις υποχρεώσεις που μπορούσαν να απορρέουν από τις συμβάσεις αντασφαλίσεως. Στις 9 Σεπτεμβρίου 1988, το εν λόγω δικαστήριο αποφάσισε, κατ' εφαρμογή του άρθρου 21, δεύτερο εδάφιο, της Συμβάσεως, να αναστείλει τη διαδικασία, μέχρις ότου το γαλλικό δικαστήριο εκδώσει απόφαση ως προς τη δική του δικαιοδοσία στο πλαίσιο των διαφορών που εκκρεμούν ενώπιον του.
Η OUI, η Deutsche Ruck και η Pine Top άσκησαν έφεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Court of Appeal. Το δικαστήριο αυτό, θεωρώντας ότι η διαφορά θέτει πρόβλημα ερμηνείας της Συμβάσεως, ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
« 1)
Έχει το άρθρο 21 της Συμβάσεως εφαρμογή:
α)
ανεξαρτήτως της έδρας των διαδίκων στις δύο δίκες,
ή
β)
μόνον αν ο εναγόμενος στη δίκη ενώπιον του δικαστηρίου που έχει επιληφθεί δεύτερο έχει την έδρα του σε συμβαλλόμενο κράτος, ασχέτως της έδρας οποιουδήποτε άλλου διαδίκου,
ή
γ)
αν τουλάχιστον ένας, και σε τέτοια περίπτωση ποιος είναι αυτός, από τους διαδίκους στις δύο διαδικασίες έχει την έδρα του σε συμβαλλόμενο κράτος;
2)
Όταν αμφισβητείται η δικαιοδοσία του δικαστηρίου που έχει επιληφθεί πρώτο, υποχρεούται, βάσει του άρθρου 21, δεύτερο εδάφιο, της Συμβάσεως, το δικαστήριο που έχει επιληφθεί δεύτερο να αναστείλει, σε κάθε περίπτωση, τη διαδικασία ή, επικουρικώς, να θεωρήσει εαυτό στερούμενο διεθνούς δικαιοδοσίας;
3)
α)
Αν το δικαστήριο που έχει επιληφθεί δεύτερο δεν έχει αυτή την υποχρέωση, το δικαστήριο αυτό ( i ) υποχρεούται ή ( ii ) δύναται, προκειμένου να αποφασίσει αν θα αναστείλει τη διαδικασία, να εξετάσει αν το πρώτον επιληφθέν δικαστήριο έχει διεθνή δικαιοδοσία;
β)
Αν ναι, υπό ποιες περιστάσεις και σε ποια έκταση μπορεί το δικαστήριο που έχει επιληφθεί δεύτερο να εξετάσει τη διεθνή δικαιοδοσία του πρώτον επιληφθέντος δικαστηρίου;
4)
Αν από την απάντηση στο ερώτημα 3, στοιχεία α και β, προκύψει ότι το δικαστήριο που έχει επιληφθεί δεύτερο υποχρεούται ή, αν δεν υποχρεούται, δύναται, υπό περιστάσεις όπως οι παρούσες, να εξετάσει αν το πρώτο επιληφθέν δικαστήριο έχει διεθνή δικαιοδοσία, έχουν εφαρμογή οι διατάξεις του τίτλου Η, τμήμα 3, της Συμβάσεως επί της σχέσεως μεταξύ ασφαλιστή ( αντασφαλισμένου ) και αντασφαλιστή σε σύμβαση μερικής αντασφαλίσεως; »
Στη Διάταξη του περί παραπομπής το αιτούν δικαστήριο εκθέτει ότι δεν αμφισβητείται ότι, σε κάθε υπόθεση, το γαλλικό δικαστήριο επελήφθη πρώτο της υποθέσεως και ότι οι αγωγές που ασκήθηκαν ενώπιον των δικαστηρίων των δύο συμβαλλομένων κρατών έχουν το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία μεταξύ των διαδίκων κατά την έννοια του άρθρου 21 της Συμβάσεως, όπως έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο με την απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 1987,
144/86, Gubisch Maschinenfabrik (Συλλογή 1987, σ. 4861 )
.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση εκτίθενται διεξοδικώς το νομικό πλαίσιο και το ιστορικό της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί του πρώτου ερωτήματος
Με το πρώτο του ερώτημα το εθνικό δικαστήριο ερωτά κατ' ουσίαν αν το άρθρο 21 της Συμβάσεως έχει εφαρμογή χωρίς να χρειάζεται να ληφθεί υπόψη η κατοικία των διαδίκων στις δύο διαδικασίες.
Για να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό πρέπει να υπομνησθεί καταρχάς ότι, κατά το γράμμα του άρθρου 21 της Συμβάσεως,
« αν έχουν ασκηθεί αγωγές με το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία μεταξύ των ίδιων διαδίκων ενώπιον δικαστηρίων διαφόρων συμβαλλομένων κρατών, κάθε δικαστήριο, εκτός εκείνου που έχει πρώτο επιληφθεί, οφείλει, ακόμη και αυτεπάγγελτα, να διαπιστώσει την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του υπέρ του πρώτου.
Το δικαστήριο που οφείλει να διαπιστώσει την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του μπορεί να αναστείλει τη διαδικασία αν η διεθνής δικαιοδοσία του άλλου δικαστηρίου αμφισβητείται ».
Πρέπει να επισημανθεί στη συνέχεια ότι στο κείμενο του άρθρου 21, σε αντίθεση προς το κείμενο άλλων διατάξεων της Συμβάσεως, ουδόλως αναφέρεται η κατοικία των διαδίκων. Εξάλλου, στο εν λόγω άρθρο δεν γίνεται καμία διάκριση μεταξύ των διαφόρων περιπτώσεων διεθνούς δικαιοδοσίας που προβλέπονται από τη Σύμβαση. Ειδικότερα, δεν προβλέπεται καμία εξαίρεση για την περίπτωση κατά την οποία το δικαστήριο συμβαλλομένου κράτους ασκεί τη δικαιοδοσία του δυνάμει των νόμων αυτού του κράτους έναντι εναγομένου που δεν έχει κατοικία σε συμβαλλόμενο κράτος, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 4 της Συμβάσεως.
Επομένως, από το γράμμα του άρθρου 21 προκύπτει ότι η διάταξη αυτή πρέπει να εφαρμόζεται τόσο στην περίπτωση κατά την οποία η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου καθορίζεται από την ίδια τη Σύμβαση όσο και στην περίπτωση κατά την οποία η διεθνής δικαιοδοσία απορρέει από τη νομοθεσία συμβαλλομένου κράτους σύμφωνα με το άρθρο 4 της Συμβάσεως.
Η ερμηνεία που απορρέει από το κείμενο επιβεβαιώνεται από την εξέταση των σκοπών της Συμβάσεως. Το Δικαστήριο τόνισε στην απόφαση της 11ης Ιανουαρίου 1990,
C-220/88, Dumez France και Tracoba ( Συλλογή 1990, σ. Ι-49 )
, ότι η Σύμβαση αποσκοπεί κυρίως στην ενθάρρυνση της αναγνωρίσεως και της εκτελέσεως των δικαστικών αποφάσεων εκτός του κράτους στο οποίο εκδόθηκαν και ότι, προς τούτο, είναι απαραίτητο να περιοριστούν οι κίνδυνοι εκδόσεως ασυμβιβάστων μεταξύ τους αποφάσεων, πράγμα που αποτελεί λόγο αρνήσεως αναγνωρίσεως ή κηρύξεως εκτελεστής μιας αποφάσεως κατά το άρθρο 27, περίπτωση 3, της Συμβάσεως.
Προκειμένου, ειδικότερα, για το άρθρο 21, το Δικαστήριο επισήμανε στην προαναφερθείσα απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 1987, Gubisch, ότι η διάταξη αυτή περιλαμβάνεται, μαζί με το άρθρο 22 που αφορά τη συνάφεια, στο τμήμα 8 του τίτλου II της Συμβάσεως, τμήμα με το οποίο επιδιώκεται, προς το συμφέρον της ορθής απονομής της δικαιοσύνης εντός της Κοινότητας, η αποφυγή παραλλήλων διαδικασιών εκκρεμών ενώπιον των δικαστηρίων διαφόρων συμβαλλομένων κρατών και η έκδοση αντιφατικών αποφάσεων που θα μπορούσαν να προκύψουν από αυτές. Επομένως, με τη ρύθμιση αυτή επιδιώκεται να αποκλειστεί, όσο είναι δυνατό, εξαρχής η δημιουργία μιας καταστάσεως όπως αυτή στην οποία αναφέρεται το άρθρο 27, περίπτωση 3, δηλαδή η μη αναγνώριση αποφάσεως λόγω του ότι είναι ασυμβίβαστη με απόφαση που έχει εκδοθεί μεταξύ των ιδίων διαδίκων στο κράτος αναγνωρίσεως. Κατά συνέπεια, προκειμένου να επιτευχθούν αυτοί οι σκοποί το άρθρο 21 πρέπει να ερμηνευθεί ευρέως κατά τρόπο που να καλύπτει καταρχήν όλες τις περιπτώσεις εκκρεμοδικίας ενώπιον δικαστηρίων συμβαλλομένων κρατών ανεξάρτητα από την κατοικία των διαδίκων.
Η διαπίστωση αυτή συνεπάγεται τη μη αποδοχή των απόψεων των εφεσειουσών της κύριας δίκης κατά τις οποίες από αυτή καθαυτή την ύπαρξη του άρθρου 27, περίπτωση 3, της Συμβάσεως αποδεικνύεται ότι από τα άρθρα 21 και 22 δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι δυνατό να εκδοθούν ασυμβίβαστες μεταξύ τους αποφάσεις σε διάφορα συμβαλλόμενα κράτη. Πράγματι, το γεγονός ότι στη Σύμβαση λαμβάνονται υπόψη περιπτώσεις κατά τις οποίες θα μπορούσαν εντούτοις να προκύψουν παρόμοιες καταστάσεις δεν μπορεί να θεμελιώσει επιχείρημα κατά της ερμηνείας των άρθρων 21 και 22 ότι, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου ( βλ. απόφαση της 11ης Ιανουαρίου 1990, Dumez, προαναφερθείσα), αυτά έχουν ακριβώς ως σκοπό τον αποκλεισμό ή τον περιορισμό των κινδύνων εκδόσεως αντιφατικών αποφάσεων και μη αναγνωρίσεως.
Επομένως, στο πρώτο ερώτημα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 21 της Συμβάσεως έχει την έννοια ότι εφαρμόζεται χωρίς να χρειάζεται να λαμβάνεται υπόψη η κατοικία των διαδίκων στις δύο δίκες.
Επί του δευτέρου και του τρίτου ερωτήματος
Με το δεύτερο και το τρίτο ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ' ουσίαν αν το άρθρο 21 της Συμβάσεως έχει την έννοια ότι το επιληφθέν ως δεύτερο δικαστήριο δεν μπορεί παρά να αναστείλει τη διαδικασία, στην περίπτωση που δεν διαπιστώσει την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του, ή αν η διάταξη αυτή του επιτρέπει ή το υποχρεώνει, και σε ποια έκταση, να εξετάσει τη διεθνή δικαιοδοσία του δικαστηρίου που επελήφθη πρώτο.
Πρέπει συναφώς να τονιστεί εξαρχής ότι από κανένα στοιχείο της δικογραφίας δεν προκύπτει ότι η κύρια δίκη εμπίπτει σε αποκλειστική δικαιοδοσία προβλεπόμενη από τη Σύμβαση, ιδίως δε από το άρθρο 16. Επομένως, το Δικαστήριο δεν οφείλει να αποφανθεί επί του ενδεχομένου κατά το οποίο το επιληφθέν δεύτερο δικαστήριο θα είχε μία τέτοια δικαιοδοσία.
Προκειμένου περί δίκης ως προς την οποία δεν διεκδικείται αποκλειστική δικαιοδοσία υπέρ του δικαστηρίου που επελήφθη δεύτερο, πρέπει περαιτέρω να γίνει δεκτό ότι η μόνη εξαίρεση από την υποχρέωση που υπέχει το δικαστήριο αυτό να διαπιστώσει την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του, όπως προβλέπεται στο άρθρο 21 της Συμβάσεως, συνίσταται στην ευχέρεια να αναστείλει τη διαδικασία η οποία μπορεί να ασκηθεί μόνον όταν αμφισβητείται η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου που επελήφθη πρώτο.
Από την έκθεση της επιτροπής εμπειρογνωμόνων που κατάρτισαν το κείμενο της Συμβάσεως (
ΕΕ 1986, C 298, σ. 8
) προκύπτει ότι ο κανόνας αυτός θεσπίστηκε προκειμένου οι διάδικοι να μην υποχρεούνται να αρχίσουν εκ νέου νέα δίκη όταν, παραδείγματος χάρη, το δικαστήριο που επελήφθη πρώτο διαπιστώσει ότι στερείται δικαιοδοσίας. Πάντως, ο στόχος αυτής της διατάξεως, που συνίσταται στην αποφυγή αρνητικής συγκρούσεως δικαιοδοσίας, μπορεί να επιτευχθεί χωρίς το δικαστήριο που επιλαμβάνεται δεύτερο να ασκήσει έλεγχο επί της δικαιοδοσίας άλλου δικαστηρίου.
Επιπλέον, επιβάλλεται να τονιστεί ότι το δικαστήριο που επιλαμβάνεται δεύτερο ουδέποτε βρίσκεται σε καλύτερη θέση απ' ό,τι το δικαστήριο που επιλαμβάνεται πρώτο για να αποφανθεί επί της δικαιοδοσίας του τελευταίου αυτού. Πράγματι, η δικαιοδοσία αυτή είτε καθορίζεται ευθέως από τους κανόνες της Συμβάσεως, που είναι κοινοί ως προς τα δύο δικαστήρια και μπορούν να ερμηνευθούν και εφαρμοσθούν με το ίδιο κύρος από το κάθε ένα από αυτά, είτε απορρέει, δυνάμει του άρθρου 4 της Συμβάσεως, από το δίκαιο του κράτους του δικαστηρίου που επιλαμβάνεται πρώτο και το οποίο θα είναι τότε αναμφιβόλως καταλληλότερο για να αποφανθεί επί της δικής του δικαιοδοσίας.
Εξάλλου, οι περιπτώσεις στις οποίες το δικαστήριο συμβαλλομένου κράτους μπορεί να προβεί σε έλεγχο της δικαιοδοσίας δικαστηρίου άλλου συμβαλλομένου κράτους αναφέρονται περιοριστικώς στα άρθρα 28 και 34, δεύτερο εδάφιο, της Συμβάσεως. Οι περιπτώσεις αυτές συνδέονται μόνο με το στάδιο της αναγνωρίσεως ή της εκτελέσεως και αφορούν μόνο ορισμένους κανόνες ειδικής ή αποκλειστικής δικαιοδοσίας αναγκαστικού χαρακτήρα ή δημοσίας τάξεως. Κατά συνέπεια, εκτός από αυτές τις περιορισμένες εξαιρέσεις, η Σύμβαση δεν επιτρέπει τον έλεγχο της δικαιοδοσίας δικαστηρίου από το δικαστήριο άλλου συμβαλλομένου κράτους.
Επομένως, τόσο από το γράμμα του άρθρου 21 όσο και από την οικονομία της Συμβάσεως προκύπτει ότι το δικαστήριο που επιλαμβάνεται δεύτερο, και το οποίο κανονικά θα πρέπει να διαπιστώσει την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του, δεν διαθέτει, ως άλλη λύση, παρά τη δυνατότητα να αναστείλει τη διαδικασία στην περίπτώση κατά την οποία αμφισβητηθεί η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου που επελήφθη πρώτο. Αντιθέτως, δεν μπορεί να προβεί το ίδιο στον έλεγχο της διεθνούς δικαιοδοσίας του δικαστηρίου που επιλαμβάνεται πρώτο.
Επομένως, στο δεύτερο και το τρίτο ερώτημα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, με επιφύλαξη της περιπτώσεως κατά την οποία το δικαστήριο που επελήφθη δεύτερο διαθέτει αποκλειστική δικαιοδοσία προβλεπόμενη από τη Σύμβαση και ιδίως από το άρθρο της 16, το άρθρο 21 της Συμβάσεως έχει την έννοια ότι, όταν αμφισβητείται η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου που επελήφθη πρώτο, το δικαστήριο που επελήφθη δεύτερο έχει μόνο τη δυνατότητα να αναστείλει τη διαδικασία, στην περίπτωση που δεν διαπιστώσει την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του, χωρίς να μπορεί να εξετάσει το ίδιο τη διεθνή δικαιοδοσία του δικαστηρίου που επελήφθη πρώτο.
Ενόψει των απαντήσεων που δόθηκαν στα τρία πρώτα ερωτήματα, το τέταρτο ερώτημα καθίσταται άνευ αντικειμένου.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Γερμανική Κυβέρνηση, η Βρετανική Κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
αποφαινόμενο επί των αιτημάτων που του υπέβαλε το Court of Appeal, με Διάταξη της 26ης Ιουλίου 1989, αποφαίνεται:

1)
Το άρθρο 21 της Συμβάσεως της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεως στις αστικές και εμπορικές υποθέσεις έχει την έννοια ότι εφαρμόζεται χωρίς να χρειάζεται να λαμβάνεται υπόψη η κατοικία των διαδίκων στις δύο δίκες.

2)
Με επιφύλαξη της περιπτώσεως κατά την οποία το δικαστήριο που επελήφθη δεύτερο διαθέτει αποκλειστική δικαιοδοσία προβλεπόμενη από τη Σύμβαση και ιδίως από το άρθρο της 16, το άρθρο 21 της Συμβάσεως έχει την έννοια ότι, όταν αμφισβητείται η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου που επελήφθη πρώτο, το δικαστήριο που επελήφθη δεύτερο έχει μόνο τη δυνατότητα να αναστείλει τη διαδικασία, στην περίπτωση που δεν διαπιστώσει την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του, χωρίς να μπορεί να εξετάσει το ίδιο τη διεθνή δικαιοδοσία του δικαστηρίου που επελήφθη πρώτο.

Mancini
O'Higgins
Κακούρης
Schockweiler
Kapteyn
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 27 Ιουνίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο πρόεδρος του έκτου τμήματος
G. F. Mancini
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.