CELEX: 61985CJ0218
Οπωροκηπευτικά
Επέκταση εφαρμογής των κανόνων που θεσπίζουν ενώσεις παραγωγών

Με απόφαση της 2ας Ιουλίου 1985 που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Ιουλίου 1985, το Tribunal de grande instance του Saint-Brieuc υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία των κανόνων της Συνθήκης περί ελευθέρου ανταγωνισμού και κυρίως του άρθρου 85, παράγραφος 1.
Το εν λόγω ερώτημα ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της ενώσεως comité économique agricole régional fruits et légumes de Bretagne ( στο εξής: Cerafel ) και του Albert Le Campion, γεωργού στο Pléhédel της Βρετάνης που δεν είναι μέλος της ενώσεως αυτής, αφορά δε την άρνηση του τελευταίου να συμμορφωθεί προς τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την επέκταση εφαρμογής των κανόνων που θεσπίζει η ένωση στους γεωργούς που δεν είναι μέλη της.
Ο γαλλικός νόμος 62-933, της 8ης Αυγούστου 1962, που αποκαλείται " συμπληρωματικός του νόμου περί προσανατολισμού της γεωργίας [ JORF ( Επίσημη Εφημερίδα της Γαλλικής Δημοκρατίας ) της 10. 8. 1962, σ. 7962 ] προβλέπει ότι οι ενώσεις παραγωγών ορισμένης περιφέρειας που έχουν αναγνωριστεί από το Υπουργείο Γεωργίας μπορούν να συμπράττουν με σκοπό τη σύσταση « γεωργικής οικονομικής επιτροπής » ως προς έναν και τον αυτό τομέα προϊόντων. Οι γεωργικές οικονομικές επιτροπές που αποδεικνύουν ότι έχουν ικανοποιητική εμπειρία επί ορισμένων θεμάτων μπορούν να ζητήσουν από το Υπουργείο Γεωργίας να καταστήσει υποχρεωτικούς για όλους τους παραγωγούς της οικείας περιφέρειας τους κανόνες που έχουν δεχτεί τα μέλη τους στον τομέα της οργανώσεως της παραγωγής της προωθήσεως των πωλήσεων και της διαθέσεως των προϊόντων στην αγορά. Η ολική ή μερική επέκταση της εφαρμογής των εν λόγω κανόνων τελείται με υπουργική απόφαση τριετούς ισχύος η οποία μπορεί να παραταθεί. Η γεωργική οικονομική επιτροπή μπορεί, κατ' εξουσιοδότηση της αποφάσεως αυτής, να αξιώσει την οικονομική συμμετοχή των παραγωγών που δεν είναι μέλη της, εισπράττοντας εισφορές είτε βάσει της αξίας των προϊόντων είτε βάσει των καλλιεργούμενων εκτάσεων είτε βάσει και των δύο αυτών στοιχείων.
Κατ' εφαρμογή του εν λόγω νόμου, δύο υπουργικές αποφάσεις της 27ης Ιουλίου 1966 ( JORF της 29. 7. 1966, σ. 6538 ) επεξέτειναν την εφαρμογή ορισμένων κανόνων που θέσπισε η Cerafel επί του συνόλου των παραγωγών κουνουπιδιού, αγκινάρας και πρώιμης πατάτας της περιφέρειας της Βρετάνης. Οι εν λόγω κανόνες αφορούν κυρίως την κατ' έτος υποβολή καταστάσεως με τις καλλιεργούμενες εκτάσεις ανά προϊόν και ανά ποικιλία, την τήρηση των κανόνων ως προς την επιλογή, την ταξινόμηση, το βάρος και την εμφάνιση, την υποχρέωση προσφοράς δημοσίως προς πώληση του συνόλου της παραγωγής σε αγορές που έχει εγκρίνει η γεωργική οικονομική επιτροπή, την υποχρέωση καταβολής της εισφοράς που ορίζει η επιτροπή για κάθε χρονική περίοδο κατά την οποία πραγματοποιείται απόσυρση των προϊόντων προκειμένου να χρηματοδοτηθεί το ταμείο υποστηρίξεως της αγοράς και τέλος τη συμμετοχή σε ειδικό ταμείο που έχει σκοπό την προώθηση της πωλήσεως των σχετικών προϊόντων μέσω δραστηριοτήτων διαφημίσεως και προβολής.
Ο Le Campion, παραγωγός κουνουπιδιού, αρνήθηκε να δώσει συνέχεια σε διάφορες αιτήσεις της Cerafel που τον καλούσαν να δηλώσει τις εκτάσεις που καλλιεργεί και να καταβάλει την εισφορά που αναλογεί στις εκτάσεις που δηλώνονται κατά τον τρόπο αυτό. Η κύρια δίκη αφορά την καταβολή των εισφορών για τα έτη 1981 και 1982. Ο Le Campion προέβαλε ότι η επέκταση εφαρμογής των κανόνων που θέσπισε μια γεωργική οικονομική επιτροπή επί του συνόλου των παραγωγών της περιφέρειας παραβιάζει την κανονιστική ρύθμιση περί κοινής οργανώσεως αγοράς καθώς και την αρχή της « ανοικτής αγοράς » που προβλέπει το άρθρο 85 και επόμενα της Συνθήκης ΕΟΚ.
Επειδή το εθνικό δικαστήριο έκρινε ότι η διαφορά έθετε πρόβλημα ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου, ανέβαλε την έκδοση οριστικής αποφάσεως προκειμένου να ζητήσει από το Δικαστήριο να αποφανθεί επί του ερωτήματος
« αν μια γεωργική οικονομική επιτροπή που συστήθηκε με σκοπό να εναρμονίσει τους τομείς παραγωγής, τις τιμές διαθέσεως στο εμπόριο και να εφαρμόσει κοινούς κανόνες διαθέσεως στην αγορά μπορεί να ζητήσει την εξαίρεση της από την εφαρμογή των κανόνων του ελεύθερου ανταγωνισμού που θεσπίζονται με την παράγραφο 1 του άρθρου 85 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της ΕΟΚ ( Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας ) για να επεκτείνει στο σύνολο των παραγωγών της χώρας ή της εν λόγω περιφέρειας τους κανόνες που έγιναν δεκτοί από τα μέλη της »·
Το ερώτημα αφορά την επέκταση εφαρμογής των κανόνων που θεσπίζει ένωση παραγωγών επί του συνόλου των παραγωγών ορισμένων προϊόντων συγκεκριμένης περιφέρειας, ανεξάρτητα από το ποια είναι τα εν λόγω προϊόντα και ανεξάρτητα από το αν υπάγονται ή όχι σε κοινή οργάνωση αγοράς. Ωστόσο η κύρια δίκη αφορά την επέκταση εφαρμογής κανόνων ως προς την παραγωγή κουνουπιδιού, δηλαδή ενός προϊόντος που υπάγεται στην κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα των οπωροκηπευτικών, η οποία διέπεται από τον κανονισμό 1035/72 του Συμβουλίου, της 18ης Μαΐου 1972 ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/007, σ. 250 ).
Υπό τις προϋποθέσεις αυτές και προκειμένου να δοθεί λυσιτελής απάντηση στο εθνικό δικαστήριο, το Δικαστήριο κρίνει ότι το ερώτημα που υποβλήθηκε πρέπει να θεωρηθεί ότι αφορά το πρόβλημα αν, προκειμένου για τον τομέα των οπωροκηπευτικών που περιλαμβάνονται σε κοινή οργάνωση αγοράς, το κοινοτικό δίκαιο αντίκειται στην επέκταση εφαρμογής των κανόνων που θεσπίζει ένωση παραγωγών επί του συνόλου των παραγωγών συγκεκριμένης περιφέρειας.
Η Επιτροπή υπενθύμισε ότι η επέκταση εφαρμογής των κανόνων αυτών σε γεωργούς που δεν είναι μέλη της ενώσεως δεν είναι άγνωστη στο κοινοτικό δίκαιο και ότι, ως προς τα οπωροκηπευτικά, η αρχή αυτή της κατ' επέκταση εφαρμογής έγινε δεκτή με τον κανονισμό 3284/83 του Συμβουλίου, της 14ης Νοεμβρίου 1983, με τον οποίο τροποποιήθηκε ο κανονισμός 1035/72 (
ΕΕ L 325, σ. 1
) ο τελευταίος αυτός αποτελεί το βασικό κανονισμό στον τομέα των οπωροκηπευτικών. Δυνάμει όμως του κανονισμού 1489/84 του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 1984 (
ΕΕ L 143, σ. 31
), το προβλεπόμενο σύστημα της κατ' επέκταση εφαρμογής κανόνων δεν μπορούσε να εφαρμοστεί πριν από την 1η Απριλίου 1985. Μάλιστα για ορισμένα προϊόντα, μεταξύ των οποίων και το κουνουπίδι, ο κανονισμός 1977/85 του Συμβουλίου, της 16ης Ιουλίου 1985 (
ΕΕ L 186, σ. 2
), μετέθεσε τον εν λόγω χρόνο εφαρμογής στην 1η Οκτωβρίου 1985.
Δεδομένου ότι τα περιστατικά της εκδικαζόμενης υποθέσεως συνέβησαν πριν από την ημερομηνία αυτή, το ερώτημα που υποβλήθηκε πρέπει να εξεταστεί βάσει του κανονισμού 1035/72, όπως είχε πριν από τον κανονισμό 3284/83.
Καταρχάς πρέπει να παρατηρηθεί ότι το Δικαστήριο με την απόφαση του της 13ης Δεκεμβρίου 1983 ( Apple and Pear Development Council,
222/82, Συλλογή σ. 4083
), δέχτηκε ότι μία εθνική νομοθεσία, που επιβάλλει στους παραγωγούς οπωροκηπευτικών την υποχρέωση να γίνουν μέλη ενώσεως που συστήθηκε με σκοπό την ανάπτυξη της παραγωγής και της πωλήσεως των προϊόντων, δεν μπορεί να θεωρηθεί ασυμβίβαστη με τις διατάξεις του κανονισμού 1035/72, καθόσον οι ίδιες οι δραστηριότητες της ενώσεως αυτής δεν αντιβαίνουν στις εν λόγω διατάξεις. Η διαπίστωση αυτή αφορούσε βέβαια την περίπτωση παραγωγού που είχε υποχρεωθεί να γίνει μέλος ενώσεως παραγωγών, ισχύει όμως και για περίπτωση όπως η προκειμένη, κατά την οποία η δημόσια αρχή επεξέτεινε στους παραγωγούς που δεν ήταν μέλη την υποχρέωση τηρήσεως των κανόνων που θεσπίζει ένωση παραγωγών και την υποχρέωση συμμετοχής στη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων της.
Πρέπει να μνημονευθεί κατόπιν ότι ο κανονισμός 1035/72 περιλαμβάνει ορισμένες διατάξεις που αφορούν τις ενώσεις παραγωγών και τις δραστηριότητες που οι ενώσεις αυτές μπορούν να ασκούν στον τομέα της παρεμβάσεως στη αγορά. Καθόσον οι εν λόγω διατάξεις έχουν ως αντικείμενο την εξαντλητική ρύθμιση των θεμάτων αυτών, τα κράτη μέλη δεν είναι πλέον αρμόδια να πρσθέσουν άλλα στοιχεία στον προαναφερθέντα κανονισμό επεκτείνοντας, παραδείγματος χάρη, επί των παραγωγών που δεν είναι μέλη την εφαρμογή των κανόνων που, κατά τον κανονισμό 1035/72, αφορούν μόνο τα μέλη των ενώσεων παραγωγών.
Συνεπώς, προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ερώτημα που υποβλήθηκε, πρέπει να ελεγχθεί αν και σε ποιο βαθμό ο κανονισμός 1035/72 εμποδίζει την επέκταση εφαρμογής των κανόνων που θεσπίζουν οι ενώσεις παραγωγών επί των παραγωγών που δεν είναι μέλη των ενώσεων και αυτό είτε διότι η επέκταση εφαρμογής των εν λόγω κανόνων αφορά τομέα που η κοινή οργάνωση αγοράς έχει ρυθμίσει εξαντλητικά είτε διότι οι κατ' επέκταση εφαρμοζόμενοι κανόνες αντιβαίνουν στις διατάξεις του κοινοτικού δικαίου ή παρεμβάλλουν εμπόδια στην ορθή λειτουργία της κοινής οργανώσεως αγοράς.
Πρέπει να επισημανθεί σχετικώς ότι ο κανονισμός 1035/72 θέσπισε ένα κοινοτικό σύστημα κανόνων ποιότητας στους οποίους πρέπει να ανταποκρίνονται τα προϊόντα που διέπει ο κανονισμός. Όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις του κανονισμού, το εν λόγω σύστημα επιδιώκει με τον καθορισμό κοινών κανόνων ποιότητας να αποκλείσει από την αγορά τα προϊόντα που δεν έχουν ικανοποιητική ποιότητα και να προσανατολίσει την παραγωγή κατά τρόπο που να ικανοποιεί τις απαιτήσεις των καταναλωτών.
Όπως αναγνώρισε το Δικαστήριο με την προαναφερθείσα απόφαση του της 13ης Δεκεμβρίου 1983, το εν λόγω σύστημα κοινών κανόνων ποιότητας έχει εξαντλητικό χαρακτήρα. Πράγματι, για τον καθορισμό των εξεταζομένων κανόνων προβλέπονται κοινοτικές διατάξεις, αφ' ης δεν καθοριστούν κανόνες, τα προϊόντα επί των οποίων εφαρμόζονται δεν μπορούν να εκτεθούν προς πώληση, να προσφερθούν προς πώληση, να πωληθούν, να παραδοθούν προς εμπορία ή να είναι καθ' οποιοδήποτε άλλο τρόπο αντικείμενο εμπορίας παρά μόνο αν συμφωνούν με τους προαναφερθέντες κανόνες, εκτός από τις εξαιρέσεις που προβλέπει ο κανονισμός 1035/72.
Η υποχρεωτική συμμόρφωση των παραγωγών που δεν είναι μέλη ενώσεων με τους κανόνες επιλογής, ταξινομήσεως, βάρους και εμφανίσεως που θεσπίζουν ενώσεις παραγωγών σχετικά με προϊόντα που διέπονται από τον κανονισμό 1035/72, αντιβαίνει στον εξαντλητικό χαρακτήρα του κοινοτικού συστήματος κανόνων ποιότητας, δεδομένου ότι η εν λόγω επέκταση εφαρμογής δεν προβλέπεται από τις σχετικές διατάξεις του κοινοτικού δικαίου.
Οι αναφερόμενες στην απόφαση παραπομπής υπουργικές αποφάσεις επεξέτειναν στους παραγωγούς που δεν είναι μέλη ενώσεως την υποχρέωση να προσφέρουν δημοσίως προς πώληση το σύνολο της παραγωγής τους μόνο στις αγορές που έχει εγκρίνει το Cerafel καθώς και την υποχρέωση να συμβάλλουν στη λειτουργία του συστήματος της τιμής αποσύρσεως.
Η κοινή οργάνωση αγοράς χαρακτηρίζεται στον τομέα αυτό από δύο επίπεδα παρεμβάσεων. Οι ενώσεις παραγωγών μπορούν, αφενός, δυνάμει του άρθρου 15 του κανονισμού 1035/72, να καθορίζουν για ένα συγκεκριμένο προϊόν τιμή αποσύρσεως κάτω από την οποία δεν προσφέρουν προς πώληση τα προϊόντα των μελών τους. Η εν λόγω απόσυρση επιτρέπει στις ενώσεις παραγωγών να σταθεροποιούν τις τιμές, υπό ορισμένες δε προϋποθέσεις μπορεί να καταβληθεί εξισωτικό ποσό προκειμένου να καλυφθούν τα έξοδα αποσύρσεως. Αφετέρου, το άρθρο 19 του κανονισμού προβλέπει μέτρα παρεμβάσεως για ορισμένα προϊόντα, μεταξύ των οποίων και το κουνουπίδι, τα οποία εφαρμόζονται σ' όλους τους παραγωγούς. Η παρέμβαση όμως αυτή μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο εφόσον η Επιτροπή διαπιστώσει ότι η αγορά του σχετικού προϊόντος βρίσκεται σε κατάσταση σοβαρής κρίσεως' από της διαπιστώσεως αυτής τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν, μέσω των οργανισμών παρεμβάσεως, την αγορά των προϊόντων που ανταποκρίνονται στους κοινοτικούς κανόνες ποιότητας, στις τιμές που καθορίζουν οι κοινοτικές διατάξεις, εφόσον βέβαια οι ενώσεις παραγωγών δεν τα έχουν ακόμη αποσύρει από την αγορά σύμφωνα με το άρθρο 15.
Αυτή η συνοπτική ανάλυση επιτρέπει τη διαπίστωση ότι ο κανονισμός 1035/72 ρυθμίζει εξαντλητικά το εν λόγω ζήτημα διακρίνοντας σαφέστατα τους μηχανισμούς παρεμβάσεως που μπορούν να κινήσουν οι ενώσεις παραγωγών από τους μηχανισμούς παρεμβάσεως που εφαρμόζονται σ' όλους τους παραγωγούς. Υπό τις προϋποθέσεις αυτές τα κράτη μέλη δεν είναι αρμόδια να επεκτείνουν σ' όλους τους παραγωγούς την εφαρμογή των κανόνων περί παρεμβάσεως που θεσπίζουν οι ενώσεις παραγωγών.
Επιπλέον, από την εξέταση του κανονισμού 1035/72 καταδεικνύεται ότι η κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα των οπωροκηπευτικών έχει ως κύριο σκοπό την τυποποίηση της παραγωγής με την εφαρμογή κοινών κανόνων ποιότητας και ότι παρόλο που χρησιμοποιεί ορισμένους μηχανισμούς παρεμβάσεως περιορισμένης εκτάσεως στηρίζεται στην αρχή της ανοικτής αγοράς, δηλαδή της αγοράς στην οποία μπορεί να εισέλθει ελεύθερα κάθε παραγωγός και της οποίας η λειτουργία διέπεται αποκλειστικά από τις ρυθμίσεις που προβλέπει η κοινή οργάνωση. Συνεπώς, η υποχρέωση προσφοράς δημοσίως προς πώληση του συνόλου της παραγωγής μόνο στις αγορές που έχει εγκρίνει ένωση παραγωγών, όπως η Cerafel, δεν μπορεί να επεκταθεί στους παραγωγούς που δεν είναι μέλη της εν λόγω ενώσεως.
Πρέπει να προστεθεί ότι η επέκταση εφαρμογής των κανόνων σχετικά με την υποβολή κατ' έτος καταστάσεως των καλλιεργούμενων εκτάσεων, την οποία επίσης αντιμετωπίζει το εθνικό δικαστήριο, αφορά, όπως δικαίως παρατήρησε η Cerafel, τη συλλογή δεδομένων που μπορούν να επιτρέψουν τη διενέργεια ερευνών που πρόκειται να βελτιώσουν την ποιότητα και τις πωλήσεις των οπωροκηπευτικών. Ο κανόνας αυτός δεν αντίκειται στην κοινή οργάνωση αγοράς η οποία δεν περιέχει καμιά σχετική διάταξη' από την εφαρμογή του σε παραγωγούς που δεν είναι μέλη ενώσεως μπορούν να προκύψουν οφέλη για το σύνολο των παραγωγών της περιφέρειας.
Όσον αφορά την υποχρέωση συμμετοχής των παραγωγών που δεν είναι μέλη ενώσεως στη χρηματοδότηση ταμείου που έχει συσταθεί από ένωση παραγωγών, το Δικαστήριο ήδη έχει δεχτεί με τη νομολογία του ότι η υποχρέωση αυτή είναι παράνομη καθόσον εξυπηρετεί τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που καθαυτές κρίνονται αντίθετες προς το κοινοτικό δίκαιο. Συνεπώς εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να κρίνει αν μέρος της χρηματικής εισφοράς που καταβάλλουν οι παραγωγοί που δεν είναι μέλη ενώσεως χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση τέτοιων δραστηριοτήτων.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι στο ερώτημα που υπέβαλε το Tribunal de grande instance του Saint-Brieuc πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ο κανονισμός 1035/72 έχει την έννοια ότι δεν παρέχει αρμοδιότητα στα κράτη μελη να επεκτείνουν την εφαρμογή των κανόνων που θεσπίζει ένωση παραγωγών επί του συνόλου των παραγωγών ορισμένης περιφέρειας, αν οι εν λόγω κανόνες αφορούν την επιλογή, την ταξινόμηση, το βάρος και την εμφάνιση των προϊόντων ή αν επιβάλλουν στους παραγωγούς την υποχρέωση να προσφέρουν δημοσίως προς πώληση το σύνολο της παραγωγής μόνο στις αγορές που έχει εγκρίνει η ένωση και να συμβάλλουν στη λειτουργία του συστήματος αποσύρσεως που έχει θεσπίσει η εν λόγω ένωση.
Ενόψει της ανωτέρω απαντήσεως παρέλκει η εξέταση του ζητήματος αν η επέκταση της εφαρμογής ορισμένων κανόνων στους παραγωγούς που δεν είναι μέλη ενώσεως συμβιβάζονται ή όχι με το άρθρο 85 της Συνθήκης.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η κυβέρνηση της Γαλλικής Δημοκρατίας και η Επιτροπή, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε το Tribunal de grande instance του Saint-Brieuc με απόφαση της 2ας Ιουλίου 1985, αποφαίνεται:

Ο κανονισμός 1035/72 έχει την έννοια ότι δεν παρέχει αρμοδιότητα στα κράτη μέλη να επεκτείνουν την εφαρμογή των κανόνων που θεσπίζει ένωση παραγωγών επί του συνόλου των παραγωγών ορισμένης περιφέρειας, αν οι εν λόγω κανόνες αφορούν την επιλογή, την ταξινόμηση, το βάρος και την εμφάνιση των προϊόντων ή αν επιβάλλουν στους παραγωγούς την υποχρέωση να προσφέρουν δημοσίως προς πώληση το σύνολο της παραγωγής μόνο στις αγορές που έχει εγκρίνει η ένωση και να συμβάλλουν στη λειτουργία του συστήματος αποσύρσεως που έχει θεσπίσει η εν λόγω ένωση.

Κακούρης
O'Higgins
Koopmans
Bahlmann
Rodríguez Iglesias
Δημοσιεύτηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 25 Νοεμβρίου 1986.
Ο γραμματέας
Ρ. Heim
Ο πρόεδρος του έκτου τμήματος
Κ. Κακούρης
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.