CELEX: 62005CJ0187
Ομαδικές απολύσεις
Οδηγία 75/129/ΕΟΚ του Συμβουλίου
Άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο δ΄
Διακοπή της δραστηριότητας επιχειρήσεως κατόπιν δικαστικής αποφάσεως
Διακοπή της δραστηριότητας επιχειρήσεως που αποφασίζεται οικειοθελώς από τον εργοδότη

;»
Οι υπό κρίση υποθέσεις ενώθηκαν προς διευκόλυνση της έγγραφης και της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής αποφάσεως
με διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου της 9ης Ιουνίου 2005.

Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Με το προδικαστικό του ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ’ ουσίαν αν η οδηγία 75/129 εφαρμόζεται σε περίπτωση ομαδικών
απολύσεων λόγω οριστικής παύσεως της λειτουργίας επιχειρήσεως ή εκμεταλλεύσεως η οποία αποφασίζεται οικειοθελώς από τον εργοδότη,
χωρίς προηγούμενη δικαστική απόφαση, και, ειδικότερα, αν η παρέκκλιση που προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο
δ΄, της οδηγίας μπορεί να δικαιολογήσει τη μη εφαρμογή της οδηγίας αυτής.
Η υποβολή του προδικαστικού ερωτήματος κατέστη αναγκαία λόγω της πάγιας νομολογίας των ελληνικών δικαστηρίων στον τομέα της
εφαρμογής της οδηγίας 75/129 και των διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας περί μεταφοράς της οδηγίας αυτής στην εσωτερική έννομη
τάξη.
Κατά τη νομολογία αυτή, αν η απόφαση οριστικής διακοπής της δραστηριότητας επιχειρήσεως λαμβάνεται οικειοθελώς από τον εργοδότη
ως απόρροια της συνταγματικώς κατοχυρωμένης επιχειρηματικής και οικονομικής ελευθερίας του, ανεξαρτήτως της εκδόσεως δικαστικής
αποφάσεως, η οδηγία 75/129 δεν έχει εφαρμογή. Κατά την άποψη αυτή, η εφαρμογή της εν λόγω οδηγίας προϋποθέτει την εξακολούθηση
της λειτουργίας της επίμαχης επιχειρήσεως.
Η ερμηνεία αυτή δεν βρίσκει έρεισμα ούτε στο γράμμα της οδηγίας 75/129, ούτε στον σκοπό της, ούτε στη σχετική νομολογία του
Δικαστηρίου.
Πρώτον, το γράμμα της οδηγίας 75/129, ειδικότερα δε του άρθρου 1, παράγραφοι 1, στοιχείο α΄, και 2, στοιχείο δ΄, αυτής, είναι
σαφές και δεν επιτρέπει ουδεμία εύλογη αμφιβολία ως προς το πεδίο και τις προϋποθέσεις εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας.
Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 75/129, «ως “ομαδικές απολύσεις” νοούνται οι απολύσεις που πραγματοποιούνται
από έναν εργοδότη για ένα ή περισσότερους λόγους, οι οποίοι δεν έχουν σχέση με το πρόσωπο των εργαζομένων […]». Ο ορισμός
αυτός είναι αρκούντως ακριβής και αναμφίλεκτος.
Το Δικαστήριο προσδιόρισε εννοιολογικώς τον όρο «απόλυση», τονίζοντας ότι έχει κοινοτικό χαρακτήρα και πρέπει να ερμηνευθεί
υπό την έννοια ότι περιλαμβάνει οποιαδήποτε περίπτωση λήξεως της συμβάσεως εργασίας παρά τη βούληση του εργαζομένου και, επομένως,
παρά τη συναίνεσή του (απόφαση της 12ης Οκτωβρίου 2004, C‑55/02, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, Συλλογή 2004, σ. I-9387, σκέψεις
49 και 50).
Λαμβανομένου υπόψη του κανόνα του άρθρου 1, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 75/129, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η απαρίθμηση,
στο άρθρο 1, παράγραφος 2, αυτής, των τεσσάρων περιπτώσεων μη εφαρμογής της οδηγίας έχει περιοριστικό και εξαντλητικό χαρακτήρα.
Εξάλλου, ως παρεκκλίσεις από τον εν λόγω κανόνα, πρέπει να ερμηνεύονται συσταλτικώς (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση της
17ης Δεκεμβρίου 1998, C‑250/97, Lauge κ.λπ., Συλλογή 1998, σ. I‑8737, σκέψη 19).
Η τέταρτη από τις παρεκκλίσεις αυτές, ήτοι η προβλεπόμενη στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο δ΄, της οδηγίας 75/129, την
οποία αφορά το ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο, προβλέπει τη μη εφαρμογή της εν λόγω οδηγίας στις απολύσεις λόγω
διακοπής της δραστηριότητας επιχειρήσεως, «εφόσον αυτή επέρχεται κατόπιν δικαστικής αποφάσεως».
Η διάταξη αυτή πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι η μη εφαρμογή της επίμαχης οδηγίας είναι δυνατή μόνον όταν η διακοπή
της δραστηριότητας της επιχειρήσεως επέρχεται κατόπιν δικαστικής αποφάσεως, π.χ. περί πτωχεύσεως ή λύσεως επιχειρήσεως.
Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, ιδίως όταν η οριστική διακοπή των δραστηριοτήτων της οικείας επιχειρήσεως αποφασίζεται οικειοθελώς
από τον εργοδότη και θεμελιώνεται σε εκτιμήσεις οικονομικής φύσεως ή άλλες, οι απορρέουσες από την οδηγία 75/129 υποχρεώσεις
του εργοδότη παραμένουν στο ακέραιο. Συναφώς, είναι άνευ σημασίας το γεγονός ότι οι διατάξεις του εθνικού δικαίου, τις οποίες
επικαλείται το αιτούν δικαστήριο, δεν προβλέπουν προηγούμενη έκδοση δικαστικής αποφάσεως στην περίπτωση οριστικής διακοπής
της λειτουργίας επιχειρήσεως ή εκμεταλλεύσεως που αποφασίζεται οικειοθελώς από τον εργοδότη.
Πρέπει να υπομνησθεί ότι η εξαιρετική διάταξη του άρθρου 1, παράγραφος 2, στοιχείο δ΄, της οδηγίας 75/129 καταργήθηκε από
24 Ιουνίου 1994 με την οδηγία 92/56, η οποία ούτως κατέστησε ισχυρότερο τον επιδιωκόμενο σκοπό. Ως εκ τούτου, κατά τον χρόνο
των πραγματικών περιστατικών των κυρίων δικών, οι εργοδότες υπείχαν υποχρέωση ενημερώσεως και διαβουλεύσεως με τους εργαζομένους
σε όλες τις περιπτώσεις ομαδικών απολύσεων λόγω διακοπής των δραστηριοτήτων εκμεταλλεύσεως, ακόμη και όταν η διακοπή αυτή
επερχόταν κατόπιν δικαστικής αποφάσεως.
Δεύτερον, όσον αφορά τον επιδιωκόμενο με την οδηγία 75/129 σκοπό, πρέπει να τονισθεί ότι, όπως προκύπτει από την πρώτη αιτιολογική
της σκέψη, η οδηγία αυτή αποσκοπεί στην ενίσχυση της προστασίας των εργαζομένων σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων. Στον σκοπό
αυτό αναφέρθηκε επανειλημμένως το Δικαστήριο (βλ. απόφαση της 7ης Δεκεμβρίου 1995, C‑449/93, Rockfon, Συλλογή 1995, σ. I-4291,
σκέψη 29, και προαναφερθείσα απόφαση Lauge κ.λπ., σκέψη 19).
Το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η οδηγία 75/129 δεν θίγει την ελευθερία του εργοδότη να προβεί ή να μην προβεί σε ομαδικές απολύσεις
και ότι μοναδικός στόχος της είναι οι απολύσεις αυτές να πραγματοποιούνται κατόπιν διαβουλεύσεων με τους εκπροσώπους των εργαζομένων
και ενημερώσεως της αρμόδιας δημόσιας αρχής (απόφαση της 12ης Φεβρουαρίου 1985, 284/83, Nielsen & Søn, Συλλογή 1985, σ. 553,
σκέψη 10).
Αυτό ισχύει αναμφίβολα στην περίπτωση που ο εργοδότης προτίθεται να διακόψει, για δικούς του λόγους, τη δραστηριότητα της
επιχειρήσεώς του. Εξάλλου, όπως ορθώς τονίζει η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οδηγία 75/129 δεν εναρμονίζει τις λεπτομέρειες
οριστικής διακοπής της δραστηριότητας επιχειρήσεως, ήτοι τις περιπτώσεις στις οποίες απαιτείται ή όχι δικαστική απόφαση, αλλά
τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθηθεί σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων.
Υπό το πρίσμα του επιδιωκόμενου με την οδηγία 75/129 σκοπού, το Δικαστήριο έδωσε ιδιαιτέρως ευρεία ερμηνεία στην έννοια της
«επιχειρήσεως» που χρησιμοποιείται στην οδηγία, προκειμένου να περιορίσει κατά το δυνατό τις περιπτώσεις μη υπαγωγής ομαδικών
απολύσεων στην επίμαχη οδηγία λόγω του νομικού χαρακτηρισμού της έννοιας αυτής σε εθνικό επίπεδο (βλ. προαναφερθείσα απόφαση
Rockfon, σκέψεις 31 και 32).
Το Δικαστήριο τόνισε επίσης ότι η οδηγία 75/129 εκδόθηκε βάσει των άρθρων 100 και 117 της Συνθήκης ΕΟΚ, εκ των οποίων το δεύτερο
αφορά την υποχρέωση των κρατών μελών να προαγάγουν τη βελτίωση των όρων διαβιώσεως και εργασίας του εργατικού δυναμικού κατά
τρόπο που να επιτρέπει την εναρμόνισή τους με στόχο την πρόοδο (βλ. προαναφερθείσα απόφαση Rockfon, σκέψη 29).
Πρέπει να υπογραμμισθεί, τρίτον, ότι η ανωτέρω ερμηνεία και οι σχετικές σκέψεις προκύπτουν από τη νομολογία του Δικαστηρίου.
Με την απόφασή του της 28ης Μαρτίου 1985, 215/83, Επιτροπή κατά Βελγίου (Συλλογή 1985, σ. 1039, σκέψεις 13 έως 19), το Δικαστήριο
διαπίστωσε ακριβώς ότι το οικείο κράτος μέλος παρέβη τις υποχρεώσεις του, καθόσον δεν εξασφάλισε την προβλεπόμενη από την
οδηγία 75/129 προστασία σε όλες τις περιπτώσεις ομαδικών απολύσεων λόγω παύσεως της λειτουργίας επιχειρήσεως που δεν απορρέει
από δικαστική απόφαση. Πρέπει να γίνει δεκτό ότι το αργότερο από την ημερομηνία εκδόσεως της αποφάσεως αυτής δεν υφίσταται
πλέον καμία αμφιβολία ως προς την έννοια της εξαιρετικής διατάξεως του άρθρου 1, παράγραφος 2, στοιχείο δ΄, της οδηγίας 75/129.
Το περιεχόμενο των εξαιρετικών διατάξεων των άρθρων 3, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, και 4, παράγραφος 4, της οδηγίας 75/129,
οι οποίες προστέθηκαν με την οδηγία 92/56, διευκρινίσθηκε με την προαναφερθείσα απόφαση του Δικαστηρίου Lauge κ.λπ. (σκέψη
18), σύμφωνα με την οποία οι επίμαχες παρεκκλίσεις έχουν εφαρμογή μόνον εφόσον η διακοπή των δραστηριοτήτων της επιχειρήσεως
και οι ομαδικές απολύσεις δεν πραγματοποιούνται πριν από την έκδοση της δικαστικής αποφάσεως περί κηρύξεως της πτωχεύσεως.
Περαιτέρω, με την προαναφερθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (σκέψη 66 και διατακτικό), το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι
το οικείο κράτος μέλος, περιορίζοντας την έννοια των ομαδικών απολύσεων στις απολύσεις για διαρθρωτικής, τεχνολογικής ή συγκυριακής
φύσεως λόγους και μη διευρύνοντας την έννοια αυτή ώστε να περιλαμβάνει τις απολύσεις για όλους τους λόγους που δεν συνδέονται
με τον ίδιο τον εργαζόμενο, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 75/129.
Τέλος, επιβάλλεται να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, η υποχρέωση των κρατών μελών να επιτύχουν το προβλεπόμενο από
την οδηγία αποτέλεσμα, προκειμένου να συμμορφωθούν προς το άρθρο 249, τρίτο εδάφιο, ΕΚ, επιβάλλεται σε όλες τις εθνικές αρχές,
περιλαμβανομένων των εθνικών δικαστηρίων. Οι αρχές αυτές, όταν καλούνται να ερμηνεύσουν και να εφαρμόσουν τις διατάξεις του
εθνικού δικαίου, υποχρεούνται να το πράττουν, στο μέτρο του δυνατού, υπό το πρίσμα του γράμματος και του σκοπού της οδηγίας,
ώστε να επιτευχθεί το αποτέλεσμα που αυτή επιδιώκει (βλ., υπό την έννοια αυτή, εσχάτως, απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 2004, C‑397/01
έως C‑403/01, Pfeiffer κ.λπ., Συλλογή 2004, σ. I-8835, σκέψη 113 και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Κατά παράβαση του σκοπού της οδηγίας 75/129, η νομολογία των ελληνικών δικαστηρίων εξαιρεί από την επιδιωκόμενη με την εν
λόγω οδηγία προστασία πολυάριθμες περιπτώσεις διακοπής των δραστηριοτήτων επιχειρήσεως, οι οποίες συνεπάγονται μαζικές απολύσεις
εργαζομένων και στις οποίες η ανάγκη προστασίας των εργαζομένων αυτών είναι επιτακτική. Μια τέτοια προσέγγιση, η οποία δεν
συνάδει επίσης προς την απαίτηση ομοιόμορφης εφαρμογής της οδηγίας 75/129, καθιστά σε μεγάλο βαθμό την οδηγία αυτή άνευ αντικειμένου.
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η οδηγία 75/129 έχει την έννοια
ότι εφαρμόζεται σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων λόγω οριστικής παύσεως της λειτουργίας επιχειρήσεως ή εκμεταλλεύσεως η οποία
αποφασίζεται οικειοθελώς από τον εργοδότη, χωρίς προηγούμενη δικαστική απόφαση, ενώ η παρέκκλιση που προβλέπεται στο άρθρο
1, παράγραφος 2, στοιχείο δ΄, της εν λόγω οδηγίας δεν δικαιολογεί τη μη εφαρμογή αυτής.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
Η οδηγία 75/129/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 17ης Φεβρουαρίου 1975, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών που αφορούν
τις ομαδικές απολύσεις, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι εφαρμόζεται σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων λόγω οριστικής
παύσεως της λειτουργίας επιχειρήσεως ή εκμεταλλεύσεως η οποία αποφασίζεται οικειοθελώς από τον εργοδότη, χωρίς προηγούμενη
δικαστική απόφαση, ενώ η παρέκκλιση που προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο δ΄, της εν λόγω οδηγίας δεν δικαιολογεί
τη μη εφαρμογή αυτής.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ελληνική.