CELEX: 62002TJ0171
Κρατικές ενισχύσεις
Καθεστώς ενισχύσεων για την αναδιάρθρωση μικρών γεωργικών επιχειρήσεων
Ενισχύσεις που θίγουν το μεταξύ κρατών μελών εμπόριο και νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό
Κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων
Υπό όρους απόφαση
Προθεσμίες εφαρμοστέες στη διαδικασία ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων
Προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης
Αιτιολογία
Παρέμβαση
Αιτήματα, ισχυρισμοί και επιχειρήματα του παρεμβαίνοντος

.
177   Το συμπέρασμα αυτό δεν αποδυναμώνεται από το ότι, σε ορισμένες προηγουμένως ληφθείσες αποφάσεις επί κρατικών ενισχύσεων, η
Επιτροπή έλαβε υπόψη της στοιχεία συνδεόμενα προς τον νησιωτικό χαρακτήρα, κατά τρόπο ο οποίος εξάλλου δεν διευκρινίζεται
από τις παρεμβαίνουσες. Συγκεκριμένα, μόνο στο πλαίσιο του άρθρου 87, παράγραφος 3, στοιχείο γ΄, ΕΚ πρέπει να εκτιμηθεί η
νομιμότητα μιας αποφάσεως της Επιτροπής με την οποία διαπιστώνεται ότι μια νέα ενίσχυση δεν πληροί τις προϋποθέσεις εφαρμογής
της παρεκκλίσεως αυτής και όχι βάσει μιας προγενέστερης πρακτικής της Επιτροπής για τη λήψη αποφάσεων, ακόμη και αν υποτεθεί
ότι υπάρχει (βλ. κατ’ αναλογίαν, την απόφαση του Δικαστηρίου της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, C-57/00 P και C-61/00 P, Freistaat
Sachsen κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. I-9975, σκέψεις 52 και 53).
178   Η δήλωση αριθ. 30 δεν ασκεί επιρροή. Συγκεκριμένα, η Απόφαση αποτελεί πράξη ατομικής ισχύος, της οποίας η έκδοση εμπίπτει
στην ευθύνη που έχει η Επιτροπή να διασφαλίζει την τήρηση του άρθρου 87 ΕΚ και την εφαρμογή του άρθρου 88 ΕΚ και όχι στην
άσκηση της κοινοτικής νομοθετικής εξουσίας η οποία συνεπάγεται τη θέσπιση «ειδικ[ών] μέτρ[ων]», «εφόσον υπάρχει ανάγκη», «υπέρ
των [νησιωτικών] περιοχών […], για την καλύτερη ένταξή τους στην εσωτερική αγορά με δίκαιους όρους», τα οποία αφορά η δήλωση
αυτή.
179   Συνεπώς, ο λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
δ) Επί του λόγου ακυρώσεως που αντλείται από την παράβαση των οδηγιών 72/159 και 75/268
Επιχειρήματα των διαδίκων
180   Οι παρεμβαίνουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι με την Απόφαση δεν παραπέμπει στις οδηγίες 72/159 και 75/268. Οι οδηγίες αυτές
επιτρέπουν, κατά τις παρεμβαίνουσες, η μεν πρώτη, να θεωρηθεί ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά χρηματοοικονομικές ενισχύσεις
και ενισχύσεις επενδύσεων όπως οι υπό κρίση, η δε δεύτερη, να επιτευχθούν οι στόχοι της κοινής γεωργικής πολιτικής στις πλέον
μειονεκτούσες γεωργικές περιοχές. Εξάλλου, ο κανονισμός (ΕΟΚ) 797/85 του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 1985, για τη βελτίωση
της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων (ΕΕ L 93, σ. 1), ο οποίος τις συμπληρώνει, απονέμει με το άρθρο του 18 πλήρη
αρμοδιότητα στα κράτη μέλη για τη λήψη ειδικών περιφερειακών μέτρων, στα οποία θα μπορούσαν να εμπίπτουν τα μέτρα που προβλέπει
το σχέδιο. Το σύνολο των διατάξεων αυτών παρέσχε στην Επιτροπή τη δυνατότητα να μην εφαρμόσει τις κατευθυντήριες γραμμές και
να μην αντιταχθεί στην εκτέλεση του σχεδίου.
181   Η Επιτροπή απαντά ότι ο λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος και, εν πάση περιπτώσει, διότι δεν ευσταθεί. Η
προσφεύγουσα ισχυρίστηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι ο λόγος αυτός ουδόλως μεταβάλλει το αντικείμενο της διαφοράς.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
182   Η Απόφαση εκδόθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2001 κατά το πέρας ενός προκαταρκτικού σταδίου εξετάσεως το οποίο άρχισε στις 15 Ιανουαρίου
1998 και μιας επίσημης διαδικασίας εξετάσεως κινηθείσας με απόφαση την οποία η Ιταλική Δημοκρατία παρέλαβε στις 4 Φεβρουαρίου
1999.
183   Η οδηγία 75/268 καταργήθηκε με το άρθρο 41, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 950/97 του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 1997,
για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων (ΕΕ 1997, L 142, σ. 1), ο οποίος άρχισε να ισχύει την έβδομη
ημέρα από τη δημοσίευσή του στην
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων
, στις 2 Ιουνίου 1997. Ομοίως, ο κανονισμός (ΕΟΚ) 797/85 καταργήθηκε με το άρθρο 40, παράγραφος 1, του κανονισμού 2328/91
του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1991, για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων (ΕΕ L 218, σ. 1),
ο οποίος άρχισε να ισχύει την τρίτη ημέρα από τη δημοσίευσή του στην
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων
, στις 6 Αυγούστου 1991. Συνεπώς, οι παρεμβαίνουσες δεν μπορούν να αντλούν επιχείρημα από τα νομοθετήματα αυτά, σημειωτέον
επιπλέον ότι ουδέποτε επικαλέστηκαν τις πράξεις που τα αντικατέστησαν.
184   Όσον αφορά την οδηγία 75/159, οι παρεμβαίνουσες εκθέτουν απλώς ότι τα άρθρα της 8 και 14 «δεν αντιτίθενται στο συμβιβαστό
[του σχεδίου] και επιτρέπουν τη μη εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών», αλλά δεν εξηγούν ούτε, κατά μείζονα λόγο, αποδεικνύουν,
ως προς τι η Επιτροπή όφειλε ή, τουλάχιστον, μπορούσε να λάβει διαφορετική απόφαση από τη ληφθείσα. Εξάλλου, οι διατάξεις
των οποίων γίνεται μνεία δεν αφορούν τα σχέδια νέων ενισχύσεων για την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων, κοινοποιηθέντα
στην Επιτροπή προκειμένου να τα εξετάσει βάσει του άρθρου 87, παράγραφος 3, στοιχείο γ΄, ΕΚ, όπως το σχέδιο το οποίο αποτέλεσε
αντικείμενο της Αποφάσεως. Αντιθέτως, το άρθρο 8 της οδηγίας 72/159 αφορά τα «καθεστώ[τα] για την κατ’ επιλογή ενθάρρυνση
των γεωργικών εκμεταλλεύσεων που είναι επιδεκτικές αναπτύξεως» με σκοπό «να ευνοηθούν οι δραστηριότητές τους και η ανάπτυξή
τους υπό ορθολογικούς όρους», υπό τις προϋποθέσεις των άρθρων 1 έως 10 της οδηγίας αυτής. Το δε άρθρο 14 της εν λόγω οδηγίας
αφορά τις «ενισχύσεις για επενδύσεις» οι οποίες απαγορεύονται ή, κατ’ εξαίρεση επιτρέπονται «με την επιφύλαξη ότι […] θα χορηγούνται
σύμφωνα με τις διατάξεις που προβλέπονται […] στα άρθρα [87 ΕΚ έως 89 ΕΚ]».
185   Υπό τις συνθήκες αυτές, ο λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί χωρίς να είναι αναγκαίο να αποφανθεί το Πρωτοδικείο επί του
αν αυτός συνδέεται με το αντικείμενο της διαφοράς.
Επί του αιτήματος «να κηρύξει [το Πρωτοδικείο], ενδεχομένως, ανεφάρμοστες τις παράνομες διατάξεις υπό την έννοια του άρθρου
241 ΕΚ»
186   Το αίτημα αυτό, το οποίο ερμηνεύεται ως ισχυρισμός προς στήριξη των αιτημάτων της προσφυγής (διάταξη του Δικαστηρίου της 16ης
Νοεμβρίου 2000, C-289/99 P, Schiocchet κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. I-10279, σκέψη 25), πρέπει, σύμφωνα με το άρθρο 116,
παράγραφος 4, στοιχείο β΄, του Κανονισμού Διαδικασίας, να συνοδεύεται από επιχειρήματα εκ μέρους του συντάκτη του. Ένας γενικός
ισχυρισμός ο οποίος δεν διευκρινίζεται με αρκούντως σαφή και ακριβή στοιχεία, ώστε να είναι οι διάδικοι σε θέση να απαντήσουν
σ’ αυτόν και το Πρωτοδικείο να ασκήσει τον έλεγχό του, δεν ανταποκρίνεται στην επιταγή αυτή [απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης
Δεκεμβρίου 1961, 19/60, 21/60, 2/61 και 3/61, Fives Lille Cail κ.λπ. κατά Ανωτάτης Αρχής, Συλλογή τόμος 1954-1964, σ. 631
(συνοπτική μετάφραση στα ελληνικά) ή Rec. 1961, σ. 561, στη σ. 588 (γαλλική έκδοση), και διάταξη του Πρωτοδικείου της 28ης
Απριλίου 1993, T-85/92, De Hoe κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. ΙΙ-523, σκέψη 20).
187   Εν προκειμένω, οι παρεμβαίνουσες δεν προβάλλουν, ούτε καν συνοπτικά, το παράνομο κάποιας κοινοτικής πράξεως. Ειδικότερα, μολονότι
ισχυρίζονται ότι μέρος των διατάξεων του κανονισμού 659/1999 είναι ασυμβίβαστο προς την αρχή της ασφαλείας δικαίου, δεν διευκρινίζεται
για ποιες διατάξεις πρόκειται και, επιπλέον, δεν αμφισβητείται ρητώς η νομιμότητά τους.
188   Υπό τις συνθήκες αυτές, ο λόγος ακυρώσεως δεν πληροί τις ελάχιστες προϋποθέσεις προβολής τις οποίες προβλέπει ο Κανονισμός
Διαδικασίας και πρέπει, επομένως, να απορριφθεί ως απαράδεκτος χωρίς να είναι αναγκαίο να αποφανθεί το Πρωτοδικείο επί του
αν αυτός συνδέεται με το αντικείμενο της διαφοράς.
189   Δεδομένου ότι όλοι οι λόγοι ακυρώσεως που προβλήθηκαν προς στήριξη του αιτήματος περί ακυρώσεως της Αποφάσεως στο σύνολό της
απορρίφθηκαν, πρέπει να απορριφθεί και το αίτημα αυτό.
Επί του αιτήματος που σκοπεί στη μερική ακύρωση της Αποφάσεως, καθόσον αυτή δεν προβλέπει ότι οι ενισχύσεις είναι νόμιμες
μέχρι του ποσού των 100 000 ευρώ
1.
Επιχειρήματα των διαδίκων
190   Προς στήριξη του αιτήματός τους περί μερικής ακυρώσεως της Αποφάσεως, οι προσφεύγουσες προβάλλουν έναν και μόνο λόγο ακυρώσεως,
αντλούμενο από την παράβαση του κανόνα de minimis.
191   Η Επιτροπή φρονεί ότι το αίτημα αυτό δεν υποστηρίζει το αίτημα της προσφεύγουσας, κατά το μέτρο που το τελευταίο αυτό αίτημα
σκοπεί στην πλήρη και όχι στη μερική ακύρωση της Αποφάσεως, και, συνεπώς, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτο· ότι ο λόγος
ακυρώσεως που στηρίζει το αίτημα αυτό δεν συνδέεται με το αντικείμενο της διαφοράς κατά το μέτρο που δεν έχει σχέση με τους
λόγους ακυρώσεως τους οποίους επικαλείται η προσφεύγουσα και, συνεπώς, πρέπει και αυτός να απορριφθεί ως απαράδεκτος· ότι
ο λόγος αυτός εν πάση περιπτώσει δεν ευσταθεί, κατά το μέτρο που ο κανόνας de minimis δεν είχε εφαρμογή εν προκειμένω.
192   Η προσφεύγουσα ισχυρίστηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι το επικουρικό αίτημα των παρεμβαινουσών περιλαμβανόταν στο
δικό της αίτημα και ότι ο λόγος ακυρώσεως που προβάλλεται προς στήριξη αυτού του επικουρικού αιτήματος ουδόλως μεταβάλλει
το αντικείμενο της διαφοράς.
2.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
193   Από το άρθρο 40, τέταρτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου και από το άρθρο 116, παράγραφος 4, του Κανονισμού Διαδικασίας
προκύπτει ότι, μολονότι ο παρεμβαίνων δεν μπορεί να υποβάλει αιτήματα τα οποία βαίνουν πέραν αυτών προς υποστήριξη των οποίων
παρεμβαίνει (απόφαση του Πρωτοδικείου της 27ης Σεπτεμβρίου 2000, T-184/97, BP Chemicals κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. II-3145,
σκέψη 39), μπορεί αντιθέτως να υποστηρίξει μόνο μερικώς τα αιτήματα αυτά.
194   Εν προκειμένω, η προσφεύγουσα ζήτησε την ακύρωση της Αποφάσεως, καθόσον αυτή προβλέπει, στο άρθρο της 1, ότι το σχέδιο δεν
συμβιβάζεται με την κοινή αγορά. Οι παρεμβαίνουσες, ζητώντας επικουρικώς την ακύρωση της αποφάσεως καθόσον δεν περιορίζει
αυτή τη διαπίστωση περί του ασυμβιβάστου των ενισχύσεων σε ποσό ίσο ή ανώτερο των 100 000 ευρώ, δεν προσθέτουν νέο αίτημα
σε αυτό της προσφεύγουσας. Πράγματι, το επικουρικό τους αίτημα σκοπεί στη μερική υποστήριξη του αιτήματος της προσφεύγουσας
σύμφωνα με το άρθρο 116, παράγραφος 4, του Κανονισμού Διαδικασίας και συνεπώς είναι παραδεκτό.
195   Περαιτέρω, όπως επισημάνθηκε ανωτέρω, το άρθρο 40, τέταρτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου και το άρθρο 116, παράγραφος
4, του Κανονισμού Διαδικασίας παρέχουν στον παρεμβαίνοντα το δικαίωμα να προβάλλει αυτοτελώς όχι μόνον επιχειρήματα, αλλά
και ισχυρισμούς, καθόσον αυτοί υποστηρίζουν τα αιτήματα ενός από τους κύριους διαδίκους και δεν είναι εντελώς ξένοι προς τους
λόγους που αποτελούν τη βάση της ένδικης διαφοράς όπως αυτή διαμορφώθηκε μεταξύ του προσφεύγοντος και του καθού, πράγμα το
οποίο θα κατέληγε σε τροποποίηση του αντικειμένου της διαφοράς.
196   Εν προκειμένω, η προσφεύγουσα προέβαλε έναν λόγο ακυρώσεως αντλούμενο κατ’ ουσίαν από το ότι το σχέδιο προέβλεπε ενισχύσεις
χαμηλού ποσού, που δεν έθιγαν το μεταξύ κρατών μελών εμπόριο, υπό την έννοια του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ, και δεν αλλοίωναν
τους όρους των συναλλαγών σε βαθμό αντίθετο προς το κοινό συμφέρον, υπό την έννοια του άρθρου 87, παράγραφος 3, στοιχείο γ΄,
ΕΚ (βλ. σκέψεις 81 έως 90 ανωτέρω). Οι παρεμβαίνουσες προβάλλουν έναν λόγο ακυρώσεως αντλούμενο από την παράβαση του κανόνα
de minimis.
197   Ο κανόνας de minimis περιλαμβάνει την προϋπόθεση του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ που επιτάσσει να θίγεται το μεταξύ κρατών
μελών εμπόριο και διευκρινίζει τον τρόπο κατά τον οποίο η Επιτροπή εξετάζει την προϋπόθεση αυτή, προβλέποντας ως αρχή ότι
μια ενίσχυση χαμηλού ποσού δεν έχει αισθητές επιπτώσεις στο μεταξύ κρατών μελών εμπόριο (απόφαση Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής,
προπαρατεθείσα στη σκέψη 29, σκέψεις 3 και 25).
198   Συνεπώς, ο λόγος ακυρώσεως των παρεμβαινουσών συνδέεται με το αντικείμενο της διαφοράς και, επομένως, είναι παραδεκτός.
199   Ως προς την ουσία, ο κανόνας de minimis δεν έχει εφαρμογή στις ενισχύσεις που χορηγούνται σε επιχειρήσεις οι οποίες αναπτύσσουν
δραστηριότητα στον γεωργικό τομέα, όπως άλλωστε επισημαίνουν οι κατευθυντήριες γραμμές στο σημείο τους 2.3, δεύτερο εδάφιο,
και στο σημείο τους 3.2.5, στοιχείο γ΄, πρώτο εδάφιο. Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι το σχέδιο προέβλεπε τη χορήγηση
ενισχύσεων σε τέτοιες επιχειρήσεις. Συνεπώς, δεν ευσταθεί η επίκληση της παραβάσεως του κανόνα αυτού (αποφάσεις της 19ης Σεπτεμβρίου
2002, Ισπανία κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 168, σκέψη 35, και Ελλάδα κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη
102, σκέψη 74).
200   Συνεπώς, ο λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί, όπως και το αίτημα που σκοπεί στη μερική ακύρωση της Αποφάσεως.
201   Κατά συνέπεια, η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.

Επί των δικαστικών εξόδων
202   To άρθρο 87 του Κανονισμού Διαδικασίας ορίζει, στην παράγραφό του 2, ότι ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα έξοδα, εφόσον
υπήρχε σχετικό αίτημα τoυ νικήσαντος διαδίκου. Το άρθρο 87, παράγραφος 4, του Κανονισμού Διαδικασίας, ορίζει ότι το Πρωτοδικείο
μπορεί να αποφασίσει ότι ο παρεμβαίνων, ακόμη και όταν δεν είναι κράτος μέλος ή θεσμικό όργανο, θα φέρει τα δικαστικά του
έξοδα.
203   Εν προκειμένω, δεδομένου ότι η προσφεύγουσα ηττήθηκε, πρέπει, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της Επιτροπής, να καταδικασθεί
στα δικαστικά έξοδα, πλην των εξόδων στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή λόγω της παρεμβάσεως. Πρέπει επίσης να κριθεί ότι οι
παρεμβαίνουσες θα φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους και, δεδομένου ότι υπήρξε σχετικό αίτημα της Επιτροπής, τα έξοδα στα οποία
αυτή υποβλήθηκε λόγω της παρεμβάσεώς τους.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ (τέταρτο πενταμελές τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Καταδικάζει τη Regione autonoma della Sardegna στα δικαστικά έξοδα, εξαιρουμένων αυτών τα οποία αφορά το σημείο 3 κατωτέρω.
3)
Η Confederazione italiana agricoltori della Sardegna, η Federazione regionale coltivatori diretti della Sardegna και η Federazione
regionale degli agricoltori della Sardegna θα φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους, καθώς και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή
λόγω της παρεμβάσεώς τους.
Legal
Tiili
Meij
Βηλαράς

Forwood
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 15 Ιουνίου 2005.
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
H. Jung

H. Legal
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.