CELEX: 62002CJ0195
Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego
Dyrektywa 91/439/EWG
Prawa jazdy
Wzajemne uznawanie
Obowiązkowa rejestracja i wymiana
Warunki dotyczące odnowienia praw jazdy wydanych przed transpozycją dyrektywy

W skardze Komisja Wspólnot Europejskich wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że ustanawiając przepisy art. 22–24 i art. 25 ust. 2
Reglamento de conductores (rozporządzenia w sprawie kierujących pojazdami), przyjętego w drodze Real Decreto (dekretu królewskiego)
772/1997 z dnia 30 maja 1997 (BOE nr 135 z dnia 6 czerwca 1997 r., str. 17348), jak również siódmy przepis przejściowy tego
rozporządzenia, Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom, które ciążą na nim na mocy art. 1 ust. 2 i art. 7 ust. 1 lit. a)
oraz załącznika I pkt 4 do dyrektywy 91/439 Rady z dnia 29 lipca 1991 r. w sprawie praw jazdy (Dz.U. L 237, str. 1), zmienionej
dyrektywą 96/47/WE Rady z dnia 23 lipca 1996 r. (Dz.U. L 235, str. 1) (dalej zwanej „dyrektywą 91/439”).

Ramy prawne
Uregulowania wspólnotowe
Pierwszy motyw dyrektywy 91/439 stanowi:
„[…] do celów wspólnej polityki transportowej i jako wkład do poprawy bezpieczeństwa drogowego, a także dla ułatwienia ruchu
osób zamieszkałych w jednym z Państw Członkowskich, innym niż ten [to], w którym zdawali egzamin na prawo jazdy, pożądanym
jest, aby istniał jeden wzór krajowego prawa jazdy dla całej Wspólnoty uznawany wzajemnie przez Państwa Członkowskie, bez
potrzeby wymiany praw jazdy”.
Zgodnie z dziewiątym i dziesiątym motywem tej dyrektywy:
„przepisy określone w art. 8 dyrektywy 80/1263/EWG, w szczególności zobowiązanie do wymiany prawa jazdy w terminie jednego
roku od daty zmiany stałego miejsca zamieszkania, stanowią utrudnienie w swobodnym przepływie osób; jest to niedopuszczalne
w świetle postępu dokonanego w kierunku integracji europejskiej;
ponadto, z powodów związanych z bezpieczeństwem drogowym i z ruchem, Państwa Członkowskie powinny mieć możliwość stosowania
ich przepisów krajowych w sprawie cofnięcia, zawieszenia i unieważnienia praw jazdy w stosunku do wszystkich posiadaczy praw
jazdy mających normalne miejsce zamieszkania na ich terytorium”.
Artykuł 1 dyrektywy 91/439 stanowi:
„1.      Państwa Członkowskie wprowadzą krajowe prawo jazdy oparte na wzorze wspólnotowym opisanym w załączniku I lub Ia, zgodnie z przepisami
niniejszej dyrektywy.
2.      Prawa jazdy wydane przez Państwa Członkowskie są wzajemnie uznawane.
3.      Jeżeli posiadacz ważnego prawa jazdy przyjmuje normalne miejsce zamieszkania w Państwie Członkowskim innym, niż to, które
wydało prawo jazdy, przyjmujące Państwo Członkowskie może stosować do posiadacza prawa jazdy swoje krajowe przepisy przez
okres ważności tego prawa jazdy, badania lekarskie i obowiązki uiszczania opłat, a także może umieszczać w tym prawie jazdy
informacje niezbędne dla służb administracyjnych”.
Artykuł 7 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy przewiduje, że:
„1.      Prawa jazdy są wydawane poza tym tylko takim kandydatom:
a)      którzy przeszli badania umiejętności i zachowania oraz badanie teoretyczne i którzy odpowiadają normom medycznym, zgodnie
z przepisami załączników II i III”.
Zgodnie z art. 8 dyrektywy 91/439:
„1.      Jeżeli posiadacz ważnego krajowego prawa jazdy wydanego przez jedno z Państw Członkowskich zmienił normalne miejsce zamieszkania
na inne Państwo Członkowskie, to może zażądać, aby jego prawo jazdy zostało wymienione na równoważne prawo jazdy; do Państwa
Członkowskiego wydającego zamienne prawo jazdy należy sprawdzenie, w razie potrzeby, czy przedstawione prawo jazdy jest jeszcze
rzeczywiście nadal ważne.
2.      Z zastrzeżeniem przestrzegania zasady terytorialności prawa karnego i uregulowań prawnych dotyczących policji, Państwa Członkowskie
normalnego miejsca zamieszkania mogą stosować swoje przepisy krajowe dotyczące ograniczania, zawieszania, cofania lub unieważniania
prawa jazdy posiadaczowi prawa jazdy wydanego przez inne Państwo Członkowskie oraz, w razie potrzeby, wymienić w tym celu
to prawo jazdy.
3.      Państwo Członkowskie dokonujące wymiany zwraca stare prawa jazdy tej czynności.
4.      Państwo Członkowskie może odmówić uznania ważności jakiegokolwiek prawa jazdy wydanego przez inne Państwo Członkowskie osobie,
która na terytorium poprzednio wymienionego państwa podlega jednemu ze środków, określonych w ust. 2.
Państwo Członkowskie może również odmówić wydania prawa jazdy kandydatowi, który podlega takim środkom w innym Państwie Członkowskim.
[…]”.
Zgodnie z art. 9 dyrektywy 91/439 „normalne miejsce zamieszkania” oznacza miejsce, w którym osoba fizyczna przebywa przez
co najmniej 185 dni w każdym roku kalendarzowym, ze względu na swoje więzi osobiste i zawodowe, a w przypadku osoby niezwiązanej
z tym miejscem zawodowo – ze względu na osobiste powiązania, które wskazują na istnienie ścisłych więzi między tą osobą a miejscem,
w którym mieszka.
Zgodnie z załącznikiem I pkt 2 dyrektywy 91/439 prawo jazdy składa się z sześciu stron.
Zgodnie z brzmieniem załącznika I pkt 4 tej samej dyrektywy:
„W przypadku gdy posiadacz prawa jazdy wydanego przez Państwo Członkowskie zmienił miejsce normalnego zamieszkania na inne
Państwo Członkowskie, to ostatnie może wskazać:
–        zmianę(-y) miejsca normalnego zamieszkania na stronie 6,
–        informacje istotne do celów administracyjnych, takich jak poważne wykroczenia popełnione na terytorium danego państwa, na
stronie 5,
pod warunkiem, że wpisuje taki rodzaj informacji w wydawanych przez nie prawach jazdy, a w prawie jazdy znajduje się miejsce
przeznaczone do tego celu”.
Dyrektywa 96/47, która weszła w życie dnia 18 września 1996 r., dodała w szczególności załącznik Ia do dyrektywy 91/439. Załącznik
ten przyznaje Państwom Członkowskim możliwość wydawania praw jazdy według określonego modelu, innego niż ten przewidziany
w załączniku I dyrektywy 91/439. Ten drugi model prawa jazdy ma postać karty z poliwęglanu, takiego rodzaju, jaki jest używany
dla kart bankowych i kredytowych.
Zgodnie z pkt 2 wspomnianego załącznika Ia model ten ma dwie strony, z których druga powinna zawierać miejsce zarezerwowane
na wpis przez przyjmujące Państwo Członkowskie, w ramach zastosowania art. 3 lit. a) tego załącznika, informacji istotnych
dla zarządzania prawem jazdy.
Załącznik Ia pkt 3 lit. a) dyrektywy 91/439 stanowi:
„W przypadku, gdy posiadacz prawa jazdy wydanego przez Państwo Członkowskie zgodnie z niniejszym załącznikiem, posiada zwykłe
miejsce zamieszkania w innym Państwie Członkowskim, to dane Państwo Członkowskie może wprowadzić do prawa jazdy taką informację,
jako istotną dla zarządzania prawem jazdy, pod warunkiem że wprowadza ono ten typ informacji również do praw jazdy przez siebie
wydanych oraz pod warunkiem że jest tam wystarczająco miejsca do tego celu”.
Uregulowania krajowe
Dyrektywa 91/439 została transponowana do prawa hiszpańskiego rozporządzeniem w sprawie kierujących pojazdami. Artykuły 21–29
tego rozporządzenia dotyczą ważności w Hiszpanii praw jazdy wydanych przez inne Państwa Członkowskie.
Artykuł 21 rozporządzenia w sprawie kierujących pojazdami stanowi, że prawa jazdy wydane przez inne Państwa Członkowskie zgodnie
z przepisami wspólnotowymi pozostają ważne w Hiszpanii na warunkach, na jakich zostały wydane w Państwie Członkowskim pochodzenia,
jeżeli wiek wymagany w tych państwach do prowadzenia samochodu odpowiada wiekowi wymaganemu do otrzymania hiszpańskiego prawa
jazdy.
Artykuł 22 tego rozporządzenia, który dotyczy wpisu do „Registro de Conductores e Infractores” (rejestru kierowców i wykroczeń)
stanowi, że jeżeli posiadacz prawa jazdy wydanego przez inne Państwo Członkowskie ustanowi swoje normalne miejsce zamieszkania
w Hiszpanii i prowadzi lub chce prowadzić samochód, powinien w ciągu sześciu miesięcy od daty, kiedy fakt osiedlenia się tam
został sformalizowany lub udokumentowany, dokonać wpisu danych ze swojego prawa jazdy w rejestrze kierowców i wykroczeń. Zgodnie
z tym przepisem, odpowiedni organ administracyjny umieszcza w prawach jazdy wszystkie informacje istotne dla celów administracyjnych,
a w szczególności normalne miejsce zamieszkania posiadacza tego prawa jazdy.
Artykuł 23 rozporządzenia w sprawie kierujących pojazdami stanowi:
„1.       Od daty wprowadzenia danych z prawa jazdy do rejestru jego posiadacz jest poddawany badaniom zdolności psychofizycznych w takich
samych odstępach czasu jak przewidziane w art. 16 niniejszego rozporządzenia dla praw jazdy wydanych w Hiszpanii.
2.       Wyniki badań wspomnianych w poprzednim ustępie powinny być podane do wiadomości Jefatura Provincial de Tráfico [regionalnego
urzędu do spraw komunikacji], który odnotowuje je i informuje zainteresowanego o terminie, do jakiego musi się on poddać kolejnemu
badaniu i przekazać jego wyniki; termin ten zostaje wpisany w jego prawie jazdy”.
Zgodnie z art. 24 rozporządzenia w sprawie kierujących pojazdami „nie uprawniają do prowadzenia samochodu w Hiszpanii:
a)      prawa jazdy, których posiadacz uchybił obowiązkowi zarejestrowania danych w Jefatura Provincial de Tráfico, zgodnie z przepisami
art. 22 niniejszego rozporządzenia, aż do momentu, kiedy to uczyni;
b)      prawa jazdy, których posiadacz nie poddał się badaniu zdolności psychofizycznych w terminie wyznaczonym przez właściwą Jefatura
Provincial de Tráfico, aż do momentu, kiedy to uczyni. Jeżeli od upływu terminu upłynęły ponad cztery lata, prawo jazdy nie
będzie ważne w Hiszpanii, co zostanie wpisane zarówno do prawa jazdy, jak i do rejestru;
c)      prawo jazdy, którego posiadacz nie przeszedł pomyślnie wspomnianego badania; ten wpis zostanie również umieszczony w prawie
jazdy i w rejestrze;
d)      prawo jazdy, którego okres ważności dobiegł końca”.
Zgodnie z art. 25 ust. 2 rozporządzenia w sprawie kierowców „Jefatura Provincial de Tráfico wymieni z urzędu prawo jazdy,
jeżeli z powodu jego właściwości, zapełnienia wszystkich wolnych miejsc lub z innych powodów umieszczenie informacji istotnych
dla celów administracyjnych zgodnie z art. 23 tego rozporządzenia jest niemożliwe”.
Zgodnie z brzmieniem siódmego przepisu przejściowego tego rozporządzenia, zatytułowanego „Zdolności psychofizyczne”:
„W przeciągu czterech lat wspomnianych w art. 17 ust. 3 niniejszego rozporządzenia, licząc od dnia jego wejścia w życie, posiadacze
praw jazdy, którzy nie byli w stanie poddać ich kontroli, ponieważ nie posiadali zdolności psychofizycznych przewidzianych
w załącznikach I i II do Real Decreto 2272/1985 z dnia 14 grudnia 1985 r., mogą to uczynić na swój wniosek, pod warunkiem
że przedstawią dowód zdolności psychofizycznych przewidzianych w załączniku IV do niniejszego rozporządzenia, jeżeli nie upłynął
okres dwukrotnie dłuższy od okresu ważności przeterminowanego prawa jazdy, licząc od momentu jego wydania albo od momentu
jego ostatniej kontroli.
Posiadacze prawa jazdy wydanego przed wejściem w życie niniejszego rozporządzenia, którzy w momencie przedstawienia wniosku
o przedłużenie okresu jego ważności nie posiadali zdolności psychofizycznych przewidzianych w załączniku IV do wspomnianego
rozporządzenia, mogą uzyskać jego przedłużenie na swój wniosek, pod warunkiem że przedstawią dowód zdolności psychofizycznych
wspomnianych w załącznikach I i II do Real Decreto 2272/1985 z dnia 14 grudnia 1985 r.”.

Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
Po wymianie korespondencji pomiędzy rządem hiszpańskim i Komisją ta ostatnia, uznawszy, że Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom,
które na nim ciążą na mocy dyrektywy 91/439, listem z dnia 27 października 1999 r. wezwała je do przedstawienia uwag w terminie
dwóch miesięcy.
Ponieważ wyjaśnienia dostarczone przez rząd hiszpański nie przekonały Komisji, wydała ona dnia 26 lipca 2001 r. uzasadnioną
opinię, wzywając wspomniane Państwo Członkowskie do podjęcia niezbędnych działań w celu zastosowania się do tej opinii w terminie
dwóch miesięcy od jej doręczenia.
Ponieważ rząd hiszpański poinformował Komisję, że podtrzymuje swój punkt widzenia, postanowiła ona wnieść niniejszą skargę.
Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 10 października 2002 r. Królestwo Niderlandów i Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii
i Irlandii Północnej zostały dopuszczone do udziału w sprawie w charakterze interwenientów popierających Królestwo Hiszpanii.
Jednak tylko rząd Zjednoczonego Królestwa przedstawił uwagi.

W przedmiocie dopuszczalności interwencji Zjednoczonego Królestwa

Argumenty stron
Komisja podnosi zarzut niedopuszczalności interwencji Zjednoczonego Królestwa z tego powodu, że państwo to interweniuje jedynie
częściowo na poparcie Królestwa Hiszpanii; jego uwagi dotyczą bowiem tylko pierwszego z trzech zarzutów podniesionych przez
Komisję i nie mieszczą się w zrozumiały sposób w linii obrony Królestwa Hiszpanii.
Rząd Zjednoczonego Królestwa odpowiada, że zarzut podniesiony przez Komisję jest niedopuszczalny. Stanowisko Komisji wynika,
jego zdaniem, z błędnej analizy orzecznictwa i z powierzchownej lektury jego uwag.

Ocena Trybunału
Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 40 akapit czwarty Statutu Trybunału Sprawiedliwości „[w]niosek interwencyjny ogranicza
się do poparcia wniosków jednej ze stron”.
Tymczasem, o ile faktycznie, jak to podniosła Komisja, interwencja Zjednoczonego Królestwa opiera się na argumentach w części
różnych od argumentów przedstawionych przez rząd hiszpański, nie umniejsza to faktu, że argumentacja Zjednoczonego Królestwa,
tak jak argumentacja rządu hiszpańskiego, zmierza do wykazania, że skarga Komisji powinna zostać oddalona.
Stąd należy stwierdzić, że przedmiotem interwencji Zjednoczonego Królestwa jest poparcie żądań Królestwa Hiszpanii.
Należy dodać, że w przeciwieństwie do tego, co podniosła Komisja podczas rozprawy, z wyroku z dnia 17 marca 1993 r. w sprawie
C-155/91 Komisja przeciwko Radzie, Rec. str. I-939, nie wynika, by okoliczność, że wniosek interwencyjny Zjednoczonego Królestwa
dotyczy jedynie jednego z trzech zarzutów będących podstawą skargi, mogła spowodować niedopuszczalność interwencji.
Z ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Radzie wynika bowiem, że interwencja w tej sprawie miała na celu stwierdzenie nieważności
określonych przepisów dyrektywy z powodów całkowicie odmiennych od przywołanych przez skarżącą w celu stwierdzenia nieważności
całej dyrektywy, co kazało Trybunałowi orzec, że interwencji nie można uznać za mającą ten sam przedmiot co żądanie, na poparcie
którego została wniesiona.
Natomiast w niniejszej sprawie interwencja wniesiona przez Zjednoczone Królestwo ma właśnie, jak wynika z punktu 28 niniejszego
wyroku, za przedmiot poparcie żądań strony pozwanej.
Stąd zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Komisję przeciwko interwencji Zjednoczonego Królestwa należy oddalić.

W przedmiocie skargi
Na poparcie skargi Komisja podnosi trzy zarzuty, które dotyczą, po pierwsze, procedury rejestracji praw jazdy wydanych przez
inne Państwa Członkowskie, po drugie, obowiązkowej wymiany niektórych praw jazdy na hiszpańskie prawo jazdy i po trzecie,
warunków przedłużenia ważności praw jazdy wydanych przed transpozycją dyrektywy 91/439 do prawa hiszpańskiego.

W przedmiocie dopuszczalności trzeciego zarzutu
Rząd hiszpański kwestionuje dopuszczalność trzeciego zarzutu, z powodu niezawarcia go ani w wezwaniu do usunięcia uchybienia,
ani w uzasadnionej opinii.
Komisja nie przedstawiła oficjalnej odpowiedzi na ten zarzut.
W tej kwestii należy przypomnieć, że wezwanie do usunięcia uchybienia adresowane przez Komisję do Państwa Członkowskiego,
a następnie uzasadniona opinia wydawana przez Komisję, wyznaczają przedmiot sporu, który nie może być od tego momentu poszerzony.
Możliwość przedstawienia przez zainteresowane państwo uwag, nawet jeśli nie zdecyduje się ono z niej skorzystać, stanowi bowiem
istotną gwarancję wymaganą przez Traktat WE, której poszanowanie jest istotnym wymogiem formalnym postępowania o stwierdzenie
uchybienia zobowiązaniom Państwa Członkowskiego. W związku z tym uzasadniona opinia i skarga Komisji powinny zawierać te same
zarzuty, jakie zostały zawarte w wezwaniu do usunięcia uchybienia, które rozpoczyna postępowanie poprzedzające wniesienie
skargi (zob. w szczególności wyroki z dnia 29 września 1998 r. w sprawie C-191/95 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. str. I-5449,
pkt 55, i z dnia 22 kwietnia 1999 r. w sprawie C-340/96 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Rec. str. I-2023, pkt 36).
W niniejszej sprawie jednak, jak wynika z wezwania do usunięcia uchybienia i uzasadnionej opinii, podczas postępowania poprzedzającego
wniesienie skargi Komisja podniosła w sposób jasny zarzut, którego dopuszczalność kwestionuje rząd hiszpański. Stwierdzenie
to jest ponadto wzmocnione przez okoliczność, że w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia uchybienia rząd hiszpański przedstawił
wyjaśnienia dotyczące przyczyn, dla których przyjął kwestionowane przepisy.
Z tego powodu zarzut niedopuszczalności podniesiony przez rząd hiszpański przeciwko trzeciemu zarzutowi Komisji należy oddalić.

Co do istoty sprawy
W przedmiocie zarzutu pierwszego
–       Argumenty stron
W pierwszym zarzucie Komisja podnosi, że Królestwo Hiszpanii naruszyło zasadę wzajemnego uznawania praw jazdy zawartą w art. 1
ust. 2 dyrektywy 91/439 wprowadzając, w art. 22–24 rozporządzenia w sprawie kierujących pojazdami, obowiązkową i każdorazową
rejestrację praw jazdy wydanych przez inne Państwa Członkowskie, gdy posiadacze wspomnianych praw jazdy ustanowili swoje normalne
miejsce zamieszkania w Hiszpanii.
Komisja podnosi, że rejestracja praw jazdy jest obowiązkowa w ciągu sześciu miesięcy od sformalizowania lub udokumentowania
ustanowienia normalnego miejsca zamieszkania w Hiszpanii przez posiadacza tego prawa jazdy. W braku rejestracji, prawo jazdy
nie będzie ważne na terytorium hiszpańskim, a prowadzenie samochodu z takim prawem jazdy będzie uważane za prowadzenie bez
zezwolenia i może pociągnąć za sobą sankcje administracyjne oraz konsekwencje prawne cywilne, karne i administracyjne.
Tymczasem z orzecznictwa Trybunału wynika po pierwsze, że zasada wzajemnego uznawania prawa jazdy powinna być stosowana „bez
żadnych formalności” (wyroki z dnia 29 lutego 1996 r. w sprawie C-193/94 Skanavi i Chryssanthakopoulos, Rec. str. I-929, pkt 26,
i z dnia 29 października 1998 r. w sprawie C-230/97 Awoyemi, Rec. I-6781, pkt 41). Ponieważ w niniejszej sprawie rejestracja
prawa jazdy wydanego przez inne Państwo Członkowskie warunkuje wzajemne uznawanie, rejestracja ta stanowi, zdaniem Komisji,
przeszkodę dla swobodnego przepływu osób. Okoliczność, że obywatele hiszpańscy są również zobowiązani do rejestracji praw
jazdy nie ma zdaniem Komisji znaczenia w tej sprawie.
Po drugie, wbrew twierdzeniu rządu hiszpańskiego, rejestracja nie jest, zdaniem Komisji, niezbędna do skorzystania z możliwości,
jaką oferuje Państwom Członkowskim art. 1 ust. 3 dyrektywy 91/439. W wyroku z dnia 22 stycznia 2002 r. w sprawie C-390/99Canal
Satélite Digital, Rec. str. I-607, Trybunał orzekł zresztą, że system obowiązkowego wpisu mający na celu zapewnienie poszanowania
obowiązków lub możliwości przewidzianych przez dyrektywę jest zgodny z prawem wspólnotowym tylko pod warunkiem, że nie narusza
podstawowych swobód zagwarantowanych w Traktacie.
Zdaniem Komisji obowiązkowa i systematyczna rejestracja praw jazdy wydanych przez inne Państwa Członkowskie oraz nakładanie
szczególnie poważnych sankcji w przypadku naruszenia tego obowiązku są wyraźnie nieproporcjonalne do celu, jaki Królestwo
Hiszpanii chce osiągnąć stosując art. 1 ust. 3 dyrektywy 91/439. Cel ten mógłby bowiem zostać osiągnięty, na przykład, poprzez
przeprowadzanie kontroli drogowych i informowanie posiadaczy praw jazdy wydanych przez inne Państwa Członkowskie o obowiązkach,
które na nich spoczywają na mocy ustawodawstwa hiszpańskiego dotyczącego okresu ważności prawa jazdy i badań lekarskich.
Komisja dodaje, że spornej procedury rejestracji nie można również uzasadnić na podstawie art. 8 ust. 2 dyrektywy 91/439,
ponieważ skuteczność systemu biorącego pod uwagę recydywę można by zapewnić przez rejestrację danych z prawa jazdy przy popełnieniu
pierwszego wykroczenia.
Rząd hiszpański twierdzi po pierwsze, że procedura rejestracji będąca przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, nie jest niezgodna
z zasadą wzajemnego uznawania praw jazdy przewidzianą w art. 1 ust. 2 dyrektywy 91/439. Prawa jazdy wydane przez inne Państwa
Członkowskie muszą wprawdzie zostać zarejestrowane, ale ich posiadacze nie są poddawani dodatkowym egzaminom. Ważność tych
praw jazdy jest więc uznawana. Ponadto posiadacze praw jazdy wydanych przez inne Państwo Członkowskie nie są zmuszani do wymiany
ich na hiszpańskie prawo jazdy. Ponieważ więc omawiany system nie przewiduje takiej obowiązkowej wymiany, zasady wypracowane
przez Trybunał w wyrokach w ww. sprawach Skanavi i Chryssanthakopoulos oraz Awoyemi nie mają, zdaniem rządu hiszpańskiego,
zastosowania.
Rząd hiszpański utrzymuje następnie, że obowiązkowa rejestracja praw jazdy wydanych przez inne Państwa Członkowskie jest jedynym
sposobem wykonania zobowiązań, które na nim ciążą na mocy art. 1 ust. 3 i art. 8 ust. 2 dyrektywy 91/439.
Dodaje w tej kwestii, że ponieważ sporna rejestracja pozwala odpowiednim władzom powziąć informację o wszystkich kierowcach
zamieszkałych na terytorium hiszpańskim, stanowi ona niezbędny środek, po pierwsze, zapewnienia przestrzegania krajowych przepisów
dotyczących badań lekarskich, okresu ważności praw jazdy i opłat, a po drugie, kontrolowania karalności kierowców. W tych
okolicznościach nie ma więc zdaniem rządu hiszpańskiego zagrożenia dla swobodnego przepływu osób lub ograniczeń innych, niż
przewidziane przez wspomnianą dyrektywę. W każdym razie, przyjmując, że sporna rejestracja stanowi ograniczenie swobodnego
przepływu osób, jest ono jego zdaniem proporcjonalne do celu, który stara się osiągnąć dyrektywa. Ponadto należy uznać, przez
analogię do tezy Trybunału postawionej w wyroku z dnia 21 marca 2002 r. w sprawie C-451/99 Cura Anlagen, Rec. str. I-3193,
że omawiana rejestracja jest konieczna i wydaje się naturalnym uzupełnieniem wykonania kompetencji, które dyrektywa 91/439
przyznała Państwom Członkowskim.
Rząd hiszpański zaznacza wreszcie, że obowiązkowa rejestracja praw jazdy wydanych przez inne Państwa Członkowskie ma również
na celu równe traktowanie w zakresie kontroli umiejętności potrzebnych do prowadzenia pojazdu o napędzie silnikowym. Cel ten
nie mógłby zostać osiągnięty przez kontrole na drogach publicznych, ponieważ miałyby one charakter przypadkowy. Kontrole skuteczne
musiałyby być ciągłe, co byłoby z jednej strony niemożliwe, a z drugiej szkodliwe dla swobodnego przepływu osób.
Rząd Zjednoczonego Królestwa zaznacza przede wszystkim, że skoro Komisja akceptuje dopuszczalność systemu rejestracji, powinna
też akceptować sankcjonowanie naruszenia obowiązku rejestracji. Sankcja powinna jednak być zgodna z zasadą proporcjonalności.
Rząd ten podnosi następnie, że w braku jakiegokolwiek innego środka pozwalającego uzyskać właściwe informacje dotyczące posiadaczy
praw jazdy zamieszkałych na jego terytorium, Państwo Członkowskie może, w celu skorzystania z uprawnień przyznanych mu przez
dyrektywę 91/439, żądać, aby wspomniani posiadacze dokonali rejestracji swoich praw jazdy. Taka rejestracja jest zgodna, jego
zdaniem, z zasadami wynikającymi z wyroku z dnia 28 listopada 1978 r. w sprawie 16/78 Choquet, Rec. str. 2293, a także w wyżej
wymienionego wyroku w sprawie Skanavi i Chryssanthakopoulos.
Rząd Zjednoczonego Królestwa utrzymuje wreszcie, że system opierający się na przekazywaniu informacji o prawie do prowadzenia
pojazdów na podstawie prawa jazdy wydanego przez inne Państwo Członkowskie i na kontrolach drogowych nie wystarcza do zapewnienia
poszanowania przepisów krajowych mających zastosowanie do posiadaczy wspomnianych praw jazdy.
Z jednej strony bowiem poinformowanie posiadacza prawa jazdy o obowiązkach, które na nim spoczywają, nie jest równoznaczne
ze zmuszeniem go, drogą rejestracji, do ich respektowania; ponadto Państwa Członkowskie, które nie posiadają urzędowego systemu
przeniesienia miejsca zamieszkania lub innego systemu identyfikacji danych, nie byłyby w stanie dostarczyć takich informacji.
Z drugiej strony, ponieważ kontrole na drogach publicznych, których skuteczności nie sposób zwiększyć bez ograniczenia swobody
przemieszczania się, nie byłyby ani systematyczne, ani skuteczne i miałyby jedynie miejsce w przypadku popełnienia wykroczenia
– naruszałyby zasadę równego traktowania kierowców.
–       Ocena Trybunału
Jeżeli chodzi, w pierwszym rzędzie, o obowiązkowy charakter rejestracji przewidzianej przez ustawodawstwo hiszpańskie, należy
przypomnieć, że art. 1 ust. 2 dyrektywy 91/439 ustanawia zasadę wzajemnego uznawania praw jazdy wydanych przez inne Państwa
Członkowskie i że to uznawanie powinno być zapewnione bez żadnych formalności (zob. w szczególności wyrok z dnia 10 lipca
2003 r. w sprawie C-246/00 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. str. I-7485, pkt 60).
Należy dodać, że obowiązek wzajemnego uznawania praw jazdy jest obowiązkiem jasnym i bezwarunkowym i że Państwa Członkowskie
nie dysponują żadnym zakresem swobodnego uznania, jeżeli chodzi o działania, jakie mogą podjąć, aby się do tego obowiązku
dostosować (zob. ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom, pkt 61).
Jak Trybunał orzekł w pkt 62 ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom, jeżeli rejestracja prawa jazdy wydanego przez
inne Państwo Członkowskie staje się obowiązkiem, gdyż posiadacz tego prawa jazdy podlega sankcji za prowadzenie samochodu
bez uprzedniej rejestracji prawa jazdy po ustanowieniu miejsca zamieszkania w przyjmującym Państwie Członkowskim, rejestrację
tę należy uznać za formalność w rozumieniu orzecznictwa Trybunału, która z tego powodu jest niezgodna z art. 1 ust. 2 dyrektywy
91/439.
W niniejszej sprawie, jak przyznał rząd hiszpański podczas rozprawy, posiadacz prawa jazdy wydanego przez inne Państwo Członkowskie,
który ma od ponad sześciu miesięcy normalne miejsce zamieszkania w Hiszpanii i prowadzi samochód bez uprzedniej rejestracji
swojego prawa jazdy w tym Państwie Członkowskim, popełnia wykroczenie i podlega karze grzywny. Z tego względu należy uznać,
że rejestracja, której dotyczy skarga Komisji stanowi formalność niezgodną z zasadą wzajemnego uznawania przewidzianą w art. 1
ust. 2 dyrektywy 91/439.
Jeżeli chodzi o uzasadnienia przedstawione przez rząd hiszpański, należy przede wszystkim stwierdzić, wbrew twierdzeniom tego
rządu, że art. 1 ust. 3 i art. 8 ust. 2 dyrektywy 91/439 nie ustanawiają obowiązku Państw Członkowskich, ale jedynie przyznają
im uprawnienia.
Należy następnie stwierdzić, że jak Trybunał orzekł już w pktach 68 i 69 ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom,
obowiązkowa rejestracja praw jazdy wydanych przez inne Państwa Członkowskie nie jest niezbędna do zapewnienia poszanowania
krajowych przepisów dotyczących badań lekarskich, okresu ważności praw jazdy i opłat, jako że system opierający się na kontrolach
drogowych i informowaniu posiadaczy prawa jazdy również pozwoliłby osiągnąć ten cel.
Z jednej strony okoliczność, że prawo jazdy wydane przez inne Państwo Członkowskie nie zostało zarejestrowane w przyjmującym
Państwie Członkowskim nie stoi na przeszkodzie temu, aby podczas kontroli drogowych kompetentne władze tego drugiego państwa
mogły w sposób właściwy zastosować przepisy krajowe dotyczące okresu ważności praw jazdy poprzez dodanie okresu ważności przewidzianego
przez te przepisy do daty wydania wpisanej w prawie jazdy (zob. w tej kwestii ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom,
pkt 68, i postanowienie z dnia 29 stycznia 2004 r. w sprawie C-253/01 Krüger, dotychczas nieopublikowane w Zbiorze, pkt 27).
Z drugiej strony, do posiadacza prawa jazdy wydanego przez inne Państwo Członkowskie, który ustanowił normalne miejsce zamieszkania
na terytorium innego Państwa Członkowskiego, korzystającego z uprawnień przyznanych w art. 1 ust. 3 dyrektywy 91/439, należy
obowiązek przedstawienia dowodu, że pozostaje on w zgodzie z przepisami przyjmującego Państwa Członkowskiego dotyczącymi badań
lekarskich i odnowienia prawa jazdy. Wystarczyłoby więc informować posiadaczy praw jazdy wydanych przez inne Państwa Członkowskie
o obowiązkach, które na nich spoczywają na mocy ustawodawstwa przyjmującego Państwa Członkowskiego, gdy podejmują niezbędne
kroki w celu osiedlenia się w nim i stosować sankcje przewidziane w przypadku nieposzanowania właściwych przepisów (zob. w tej
kwestii wyżej wymieniony wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom, pkt 69, i wyżej wymienione postanowienie w sprawie
Krüger, pkt 28 i 34).
Należy stwierdzić jednak, że prawo wspólnotowe nie stoi na przeszkodzie temu, aby przyjmujące Państwo Członkowskie zaproponowało
posiadaczowi prawa jazdy wydanego przez inne Państwo Członkowskie dobrowolną rejestrację tego prawa jazdy, wraz z taką na
przykład dla niego korzyścią, że zostanie on wezwany na badania lekarskie i w ten sposób zmniejszy ryzyko popełnienia nieumyślnie
wykroczenia przeciwko ustawodawstwu przyjmującego Państwa Członkowskiego.
Należy również dodać, że jak podniósł to rzecznik generalny w punkcie 52 opinii, obowiązkowa i każdorazowa rejestracja w przyjmującym
Państwie Członkowskim praw jazdy wydanych przez inne Państwa Członkowskie nie jest niezbędna do umożliwienia władzom przyjmującego
Państwa Członkowskiego stosowania przepisów krajowych w dziedzinie ograniczenia, zawieszenia, odebrania lub unieważnienia
prawa do prowadzenia samochodu lub, jeżeli jest to konieczne, do wymiany prawa jazdy.
W momencie bowiem popełnienia na terytorium przyjmującego Państwa Członkowskiego pierwszego wykroczenia mogącego spowodować
zastosowanie tych przepisów, kompetentne władze tego państwa mogą dokonać rejestracji danych z prawa jazdy kierowcy, który
popełnił wspomniane wykroczenie. W ten sposób w przypadku następnych wykroczeń popełnionych przez tego samego kierowcę dysponują
one informacjami niezbędnymi do ewentualnego odebrania mu prawa jazdy lub podjęcia innych kroków przewidzianych w art. 8 ust. 2
dyrektywy 91/439. Ponadto nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby władze przyjmującego Państwa Członkowskiego zwróciły się,
w ramach wzajemnej pomocy i wymiany informacji ustanowionej w art. 12 ust. 3 wspomnianej dyrektywy, do władz Państwa Członkowskiego,
które wydało prawo jazdy, o te informacje, w celu umożliwienia kompetentnym władzom przyjmującego Państwa Członkowskiego,
w momencie stosowania tych przepisów, wzięcia pod uwagę wykroczeń popełnionych w Państwie Członkowskim, które wydało prawo
jazdy .
Należy na koniec podnieść, że kontrole drogowe zalecane przez Komisję mogłyby być przeprowadzane bez zagrożenia dla swobodnego
przepływu osób lub zasady równego traktowania. Z jednej strony, w przeciwieństwie do tego, co wydają się sugerować rządy hiszpański
i Zjednoczonego Królestwa, okoliczność, że podczas kontroli drogowej kierowca pojazdu zostaje chwilowo unieruchomiony na czas
tej kontroli nie może być w zasadzie uważana za stanowiącą ograniczenie swobodnego przepływu osób zakazane przez Traktat WE.
Z drugiej strony okoliczność że, kontrole są nieregularne, nie oznacza w żadnym razie naruszenia zasady równego traktowania.
W tych okolicznościach należy stwierdzić, że pierwszy zarzut Komisji jest zasadny.
W przedmiocie zarzutu drugiego
–       Argumenty stron
W drugim zarzucie Komisja podnosi, że Królestwo Hiszpanii naruszyło przepisy załącznika I pkt 4 dyrektywy 91/439, przewidując
w art. 25 ust. 2 rozporządzenia w sprawie kierujących pojazdami obowiązkową wymianę prawa jazdy wydanego przez inne Państwo
Członkowskie na hiszpańskie prawo jazdy, jeżeli nie ma w nim miejsca na wpis informacji istotnych dla celów administracyjnych.
Zdaniem Komisji możliwość wpisania do prawa jazdy nowych danych jest ściśle ograniczona przez dyrektywę 91/439, która poddaje
ją warunkowi niedyskryminacji i istnienia we wspomnianym prawie jazdy miejsca do tego celu. Ani art. 8, który dotyczy wymiany
prawa jazdy, ani żaden inny przepis tej dyrektywy, zdaniem Komisji, nie przewiduje obowiązku dokonania wymiany prawa jazdy,
gdyby takiego miejsca nie wystarczało. Ponieważ dyrektywa 91/439 reguluje w sposób wyczerpujący kwestię wymiany praw jazdy,
należy wyciągnąć wniosek, że stoi on ona przeszkodzie obowiązkowi wymiany, takiemu jak w omawianej sprawie.
Według twierdzeń rządu hiszpańskiego, ponieważ dyrektywa 91/439 przyznaje Państwom Członkowskim prawo do umieszczenia pewnych
danych w prawach jazdy wydanych przez inne Państwa Członkowskie, nie wydaje się uzasadnione, aby uprawnienie to przepadało
z powodu braku miejsca w prawie jazdy. Obowiązkowa wymiana jest, jego zdaniem, niezbędna w celu umożliwienia władzom krajowym
wykonania ich prawa do wpisania danych do tych praw jazdy. To prawo nie powinno być ograniczane przez kwestie praktyczne,
takie jak format prawa jazdy lub zachowanie jego posiadacza. W braku obowiązkowej wymiany wykonanie tego uprawnienia, przyznanego
przez załącznik I pkt 4 dyrektywy 91/439, doprowadziłoby do naruszenia zasady równego traktowania; kierowcy byliby traktowani
odmiennie w zależności od tego, czy ich prawa jazdy pozwalają na umieszczenie dodatkowych danych, czy nie. W każdym przypadku
wymiana tego prawa jazdy na nowe prawo jazdy hiszpańskie nie wyrządza żadnej szkody jego posiadaczowi.
–       Ocena Trybunału
Należy przypomnieć, że uprawnienie, jakie art. 1 ust. 3 dyrektywy 91/439 przyznaje przyjmującemu Państwu Członkowskiemu, do
umieszczenia w prawie jazdy wydanym przez inne Państwo Członkowskie informacji istotnych dla celów administracyjnych, jest,
jak wynika z załącznika I pkt 4 dyrektywy 91/439, wyraźnie poddane warunkowi, że przyjmujące Państwo Członkowskie znajduje
przeznaczone do tego celu miejsce w takim prawie jazdy.
Tak więc wymiana prawa jazdy wydanego przez inne Państwo Członkowskie ze względu na brak w nim miejsca na umieszczenie informacji
istotnych dla celów administracyjnych nie jest zgodna z dyrektywą 91/439, ponieważ nie mieści się w zamkniętej liście przypadków
dozwolonej wymiany, zamieszczonej w art. 8 wspomnianej dyrektywy.
Mając na względzie ten wniosek oraz fakt, że jak wynika z orzecznictwa, art. 1 ust. 2 i art. 8 ust. 1 dyrektywy 91/439 w związku
z dziewiątym motywem tej dyrektywy zakazują Państwom Członkowskim w szczególności ustanawiania obowiązku wymiany prawa jazdy
wydanego przez inne Państwo Członkowskie (zob. w szczególności ww. postanowienie w sprawie Krüger, pkt 30), wymianę przewidzianą
w art. 25 ust. 2 rozporządzenia w sprawie kierujących pojazdami należy uznać za niezgodną z dyrektywą 91/439, w szczególności
z załącznikiem I pkt 4 do tej dyrektywy.
Stąd drugi zarzut Komisji jest również zasadny.
W przedmiocie zarzutu trzeciego
–       Argumenty stron
W trzecim zarzucie Komisja podnosi, że Królestwo Hiszpanii naruszyło art. 7 ust. 1 lit. a) dyrektywy 91/439, przyjmując w siódmym
przepisie przejściowym rozporządzenia w sprawie kierujących pojazdami, że posiadacze praw jazdy wydanych zgodnie z ustawodawstwem
obowiązującym przed wejściem w życie dyrektywy 91/439 mają prawo do odnowienia swojego prawa jazdy, pod warunkiem że spełniają
minimalne warunki przewidziane w tym ustawodawstwie.
Siódmy przepis przejściowy przyznaje w ten sposób wspomnianym posiadaczom prawo nabyte nieprzewidziane przez dyrektywę 91/439,
gdyż ta ostatnia stanowi w art. 7 ust. 1 lit. a) i w swoim załączniku III, że wymogi dotyczące zdolności fizycznych i psychicznych,
które wyznacza, powinny być spełnione w przypadku każdego odnowienia prawa jazdy.
Komisja dodaje, że wbrew twierdzeniom rządu hiszpańskiego, z jednej strony okoliczność, iż dyrektywa 91/439 nie uznaje praw
nabytych, nie jest przeoczeniem, a z drugiej strony wspomniana dyrektywa nie narusza zasady nieretroakcji prawa, ponieważ
ma zastosowanie jedynie do przyszłych skutków wynikających z posiadania prawa jazdy. W każdym razie rząd hiszpański nie może,
zdaniem Komisji, powoływać się w postępowaniu o uchybienie zobowiązaniom na nieważność dyrektywy, której naruszenie Komisja
mu zarzuca.
Rząd hiszpański wskazuje, że siódmy przepis przejściowy rozporządzenia w sprawie kierowców przewiduje zastosowanie retroaktywne
obowiązującego ustawodawstwa, jeśli jest ono bardziej korzystne on ustawodawstwa uprzedniego, a w przypadku przeciwnym utrzymanie
uprzednich warunków dla praw jazdy wydanych zgodnie z uprzednim ustawodawstwem. Tak więc środek ten, który ma ograniczony
zakres zastosowania, jest niezbędny, aby nie naruszyć zasady poszanowania praw nabytych oraz zasady nieretroakcji prawa przewidującego
mniej korzystne traktowanie lub ograniczające prawa osobiste. Ponadto rząd hiszpański podnosi, że zgodnie z hiszpańskim prawem
wewnętrznym przepis wykonawczy naruszający prawa nabyte na mocy przepisu mającego rangę ustawy jest nieważny, więc wykluczona
byłaby odmowa, na mocy rozporządzenia w sprawie kierujących pojazdami, przedłużenia prawa jazdy posiadaczowi, który spełnił
warunki medyczne przewidziane przez ustawodawstwo krajowe obowiązujące przed wejściem w życie dyrektywy 91/439.
–       Ocena Trybunału
Należy stwierdzić, że z analizy art. 7 ust. 1 lit. a) w związku z załącznikiem III do dyrektywy 91/439, do którego ten przepis
odsyła, wynika, że minimalne normy dotyczące zdolności fizycznych i psychicznych do prowadzenia pojazdów o napędzie silnikowym
przewidziane w tej dyrektywie mają zastosowanie do każdego kandydata do otrzymania lub odnowienia prawa jazdy.
Ponieważ dyrektywa 91/439 nie rozróżnia pomiędzy odnowieniem prawa jazdy wydanego po jej wejściu w życie i prawa jazdy wydanego
przed tą datą, należy stwierdzić, że takie rozróżnienie jest niezgodne ze wspomnianą dyrektywą.
Wniosek ten jest wzmocniony stwierdzeniem, że interpretacja proponowana przez Królestwo Hiszpanii poważnie zagrażałaby celowi,
do którego dąży art. 7 ust. 1 lit. a) dyrektywy 91/439, jakim jest poprawa bezpieczeństwa drogowego, gdyż pozwoliłaby wielu
posiadaczom prawa jazdy na dalsze używanie dokumentów, które zostały wydane zgodnie z ustawodawstwem nierespektującym minimalnych
norm medycznych ustanowionych w dyrektywie 91/439.
Ponieważ w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że siódmy przepis przejściowy rozporządzenia w sprawie kierowców pozwala
posiadaczom praw jazdy wydanych przed wejściem w życie dyrektywy 91/439 uzyskać odnowienie prawa jazdy bez obowiązku spełnienia
minimalnych norm dotyczących zdolności fizycznych i psychicznych przewidzianych we wspomnianej dyrektywie, należy stwierdzić,
że przepis ten jest niezgodny z art. 7 ust. 1 lit. a) dyrektywy 91/439.
Należy dodać, że naruszenia tego nie można uzasadniać istnieniem przepisów krajowych, które stoją na przeszkodzie temu, aby
posiadacze praw jazdy wydanych przed wejściem w życie dyrektywy 91/439 mogli w momencie odnowienia prawa jazdy być zmuszeni
do spełnienia warunków przewidzianych w tej dyrektywie.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Państwo Członkowskie nie może bowiem powoływać się na przepisy, praktyki lub sytuacje w jego
porządku prawnym dla uzasadnienia uchybienia zobowiązaniom i terminom przewidzianym przez dyrektywę (zob. w szczególności
wyrok z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie C-66/03 Komisja przeciwko Francji, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 12).
W tych okolicznościach należy stwierdzić, że trzeci zarzut Komisji jest również zasadny.
Mając na względzie powyższe rozważania, należy stwierdzić, że przyjmując art. 22–24 i art. 25 ust. 2 rozporządzenia w sprawie
kierujących pojazdami oraz siódmy przepis przejściowy tego rozporządzenia, Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom, które
na nim ciążą na mocy art. 1 ust. 2 i art. 7 ust. 1 lit. a) oraz załącznika I pkt 4 do dyrektywy 91/439.

W przedmiocie kosztów
Zgodnie z przepisem art. 69 § 2 regulaminu kosztami postępowania zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca
sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Królestwa Hiszpanii kosztami, a Królestwo Hiszpanii przegrało sprawę, należy
obciążyć je kosztami. Królestwo Niderlandów i Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, które wystąpiły
w charakterze interwenientów na poparcie Królestwa Hiszpanii, pokryją, zgodnie z przepisem art. 69 § 4 pierwszy akapit regulaminu,
własne koszty.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
1)
Przyjmując art. 22–24 i art. 25 ust. 2 Reglamento de conductores (rozporządzenia w sprawie kierujących pojazdami) z dnia 30 maja
1997 r. oraz siódmy przepis przejściowy tego rozporządzenia, Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą
na mocy art. 1 ust. 2 i art. 7 ust. 1 lit. a) oraz załącznika I pkt 4 do dyrektywy Rady 91/439/EWG z dnia 29 lipca 1991 r.
w sprawie praw jazdy, zmienionej dyrektywą Rady 96/47/WE z dnia 23 lipca 1996 r.
2)
Królestwo Hiszpanii zostaje obciążone kosztami postępowania.
3)
Królestwo Niderlandów i Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej pokryją własne koszty.
Podpisy
*
Język postępowania: hiszpański.