CELEX: 61989CJ0368
Κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα του ακατέργαστου καπνού
Κύρος των κανονισμών (ΕΟΚ) 1114/88 και 2268/88

Με Διάταξη της 20ής Νοεμβρίου 1989, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 6 Δεκεμβρίου 1989, η pretura circondariale di Perugia ( Ιταλία ) υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς το κύρος του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1114/88 του Συμβουλίου, της 25ης Απριλίου 1988, ο οποίος τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΟΚ) 727/70, περί δημιουργίας κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του ακατέργαστου καπνού (
ΕΕ 1988, L 110, σ. 35
), και του κανονισμού (ΕΟΚ) 2268/88 του Συμβουλίου, της 19ης Ιουλίου 1988, για τον καθορισμό, για τη συγκομιδή του 1988, των τιμών στόχου, των τιμών παρεμβάσεως και των πριμοδοτήσεων που χορηγούνται στους αγοραστές καπνού σε φύλλα, των παραγώγων τιμών παρεμβάσεως του δεματοποιημένου καπνού, των ποιοτήτων αναφοράς, των ζωνών παραγωγής, καθώς και των μεγίστων εγγυημένων ποσοτήτων, και για την τροποποίηση του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1975/87 (
ΕΕ 1988, L 199, σ. 20
).
Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Crispoltoni, καπνοκαλλιεργητή στο Lerchi, περιοχή της Ομβρικής, επαρχίας της Perugia, και της Fattoria autonoma tabacchi di Città di Castello (στο εξής: Fattoria), ενώσεως γεωργοπαρα-γωγών, μέλος της οποίας είναι ο προσφεύγων της κυρίας δίκης, επιφορτισμένης με την πρώτη επεξεργασία και συσκευασία του καπνού σε φύλλα.
Το 1988, ο Crispoltoni, αφού παρέδωσε στη Fattoria ποσότητα καπνού σε φύλλα της ποικιλίας Bright, έλαβε ως προκαταβολή την πριμοδότηση που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, του κανονισμού 727/70 του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 1970, περί δημιουργίας κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του ακατέργαστου καπνού ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/005, σ. 85 ).
Όπως αναγνώρισε μεταγενέστερα η Επιτροπή με τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 2158/89, της 18ης Ιουλίου 1989, περί καθορισμού, για τον καπνό της συγκομιδής 1988, της πραγματικής παραγωγής καθώς και των τιμών και πριμοδοτήσεων που πληρώνονται κατ' εφαρμογή του καθεστώτος των μεγίστων εγγυημένων ποσοτήτων (
ΕΕ L 207, σ. 15
), η παραγωγή του καπνού της ποικιλίας Bright έφθασε τους 42105 τόνους, ποσότητα που αντιστοιχεί σε υπέρβαση κατά 10,8 ο/ο της μεγίστης εγγυημένης ποσότητας που είχε καθοριστεί για το 1988, όσον αφορά την ποικιλία Bright, σε 38000 τόνους, σύμφωνα με το παράρτημα V του προαναφερθέντος κανονισμού 2268/88. Ο Azienda di Stato per gli interventi sul mercato agricolo — Settore tabacco ( Οργανισμός παρεμβάσεως στον τομέα του καπνού, στο εξής: ΑΙΜΑ) αξίωσε από τη Fattoria την επιστροφή του 5ο/ο της πριμοδοτήσεως που χορηγήθηκε για την ανωτέρω ποικιλία, κατ' εφαρμογή του άρθρου 4, παράγραφος 5, που προστέθηκε στον κανονισμό 727/70 με το άρθρο 1 του προαναφερθέντος κανονισμού 1114/88.
Πρέπει να υπομνηστεί ότι το άρθρο 4, παράγραφος 5, του τροποποιηθέντος κανονισμού 727/70 προβλέπει μείωση κατά 1 % των τιμών παρεμβάσεως καθώς και των πριμοδοτήσεων ορισμένων ποικιλιών καπνού για κάθε υπέρβαση κατά 1 ο/ο της μεγίστης εγγυημένης ποσότητας ανά ποικιλία ή ομάδα ποικιλιών καπνού, χωρίς πάντως η μείωση να μπορεί να υπερβαίνει το 5 ο/ο του ύψους των εν λόγω τιμών και πριμοδοτήσεων για τη συγκομιδή του 1988.
Επειδή η Fattoria στράφηκε με τη σειρά της στα μέλη της προς ικανοποίηση του αιτήματος του ΑΙΜΑ για μερική επιστροφή των καταβληθεισών πριμοδοτήσεων, ο Crispoltoni προσέφυγε ενώπιον του pretore di Perugia κατά της Fattoria ζητώντας να αναγνωριστεί ότι δεν ήταν υποχρεωμένος να καταβάλει το αξιούμενο ποσό, ήτοι 3320000 ιταλικές λίρες (LIT), με το αιτιολογικό ότι η κοινοτική ρύθμιση βάσει της οποίας απαιτήθηκε η επιστροφή είναι άκυρη.
Ο pretore αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία μέχρις ότου το Δικαστήριο αποφανθεί προδικαστικώς επί του « κύρους των κανονισμών 1114/88, της 25ης Απριλίου 1988, και 2268/88, της 19ης Ιουλίου 1988, του Συμβουλίου ».
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά και το νομικό πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά του φακέλλου δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνον καθόσον απατείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου
Το Συμβούλιο υπογραμμίζει ότι η ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου διαδικασία εμφανίζει ορισμένες ιδιομορφίες στον βαθμό ιδίως που εκείνη κατά της οποίας στρέφεται η προσφυγή είναι η Fattoria, μέλος της οποίας είναι ο προσφεύγων της κυρίας δίκης, και όχι ο ΑΙΜΑ. Η ιδιομορφία αυτή είναι τέτοιας φύσεως ώστε να εγείρει αμφιβολίες ως προς την ανάγκη αποφάνσεως εκ μέρους του Δικαστηρίου προκειμένου να καταστεί δυνατό στο εθνικό αυτό δικαστήριο να εκδώσει την απόφαση του στο πλαίσιο της πραγματικής διαφοράς.
Πάντως, η ιδιομορφία αυτή δεν επιτρέπει αμφισβήτηση της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου. Πράγματι, σύμφωνα με πάγια νομολογία ( βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 1990,
C-297/88 και C-197/89, Dzodzi, Συλλογή 1990, σ. I-3763
, σκέψη 34), εναπόκειται αποκλειστικά στα εθνικά δικαστήρια που επελήφθησαν της διαφοράς και είναι επιφορτισμένα με το έργο της προς έκδοση αποφάσεως να εκτιμούν, ενόψει των ιδιομορφιών κάθε υποθέσεως, τόσο την ανάγκη της εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως που θα τους επέτρεπε να εκδώσουν τη δική τους απόφαση όσο και τη συνάφεια των υποβαλλομένων στο Δικαστήριο ερωτημάτων.
Η απόρριψη αιτήσεως που υποβάλλει εθνικό δικαστήριο για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως είναι δυνατή μόνο αν συνάγεται κατά τρόπο προφανή ότι η αιτουμένη ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου ή η εξέταση του κύρους ενός κοινοτικού κανόνα είναι εντελώς άσχετες προς την πραγματικότητα ή τον σκοπό της κυρίας δίκης ( βλ., ιδίως, Διάταξη της 26ης Φεβρουαρίου 1990, στην υπόθεση
C-286/88, Falciola, Συλλογή 1990, σ. I-191
, σκέψη 8), πράγμα που δεν συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση.
Επί της ουσίας
Όπως προκύπτει από τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως της κύριας δίκης, το προδικαστικό ερώτημα δεν αφορά το κύρος των προαναφερθέντων κανονισμών 1114/88 και 2268/88 παρά μόνο στον βαθμό που οι εν λόγω κανονισμοί προβλέπουν μεγίστη εγγυημένη ποσότητα για τον καπνό της ποικιλίας Bright για το έτος συγκο-μικής 1988.
Συναφώς, το εθνικό δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το κύρος των δύο προαναφερθέντων κανονισμών επειδή ενδέχεται να αντίκεινται προς τις αρχές της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, της μη αναδρομικής ισχύος των νομικών κανόνων και της ασφαλείας δικαίου.
Όπως προκύπτει από τη Διάταξη περί παραπομπής, ο καπνός της ποικιλίας Bright, ο οποίος παράγεται αποκλειστικά στην Ιταλία, σύμφωνα με το παράρτημα III του κανονισμού 2268/88, σπείρεται σε ειδικά σπορεία τον Φεβρουάριο και μεταφυτεύεται σε νεαρά φυτώρια πριν από τα τέλη Απριλίου. Οι εν λόγω εργασίες μεταφυτεύσεως είναι εκείνες που συνεπάγονται τις μεγαλύτερες δαπάνες και κατά το διάστημα αυτό οι γεωργοί οφείλουν να αποφασίσουν για την επέκταση των προς καλλιέργεια εκτάσεων.
Ο κανονισμός 1114/88 δημοσιεύθηκε στις 29 Απριλίου 1988, ήτοι μετά την εκ μέρους των γεωργών επιλογή της παραγωγής για το έτος εκείνο, ενώ ο κανονισμός 2268/88 δημοσιεύθηκε στις 26 Ιουλίου 1988, ήτοι σε ημερομηνία κατά την οποία είχαν ήδη πραγματοποιηθεί οι σχετικές επιλογές.
Συνεπώς, πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι ανωτέρω κανονισμοί έχουν αναδρομική ισχύ στον βαθμό που επιβάλλουν, σε περίπτωση υπερβάσεως της μεγίστης εγγυημένης ποσότητας για τον καπνό της ποικιλίας Bright και συγκομιδής 1988, μείωση των τιμών παρεμβάσεως και των πριμοδοτήσεων.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ( βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις τις 25ης Ιανουαρίου 1979 στην υπόθεση
98/78, Racke, Race. 1979, σ. 69
, σκέψη 20, και
99/78, Decker, Race. 1978, σ. 101
, σκέψη 8 ), αν κατά κανόνα η αρχή της ασφαλείας των εννόμων καταστάσεων δεν επιτρέπει σε κοινοτική πράξη να έχει ως χρονικό σημείο αφετηρίας ημερομηνία προγενέστερη της δημοσιεύσεως της, μπορεί, κατ' εξαίρεση, να συμβαίνει το αντίθετο, οσάκις το απαιτεί ο προς επίτευξη σκοπός και τηρείται δεόντως η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των ενδιαφερομένων. Η νομολογία αυτή ισχύει και για την περίπτωση όπου η αναδρομική εφαρμογή δεν προβλέπεται ρητά από την ίδια την πράξη, προκύπτει όμως από το περιεχόμενο της.
Όπως αναφέρεται στην πρώτη αιτιολογική σκέψη του προαναφερθέντος κανονισμού 1114/88, ο επιδιωκόμενος με την καθιέρωση μεγίστης εγγυημένης ποσότητας σκοπός έγκειται στον περιορισμό κάθε αυξήσεως της παραγωγής καπνού εντός της Κοινότητας και της αποθαρρύνσεως ταυτοχρόνως της παραγωγής των ποικιλιών που διατίθενται δυσχερώς στην αγορά. Ο σκοπός αυτός δεν μπορούσε να επιτευχθεί, όσον αφορά τη συγκομιδή του καπνού της ποικιλίας Bright το 1988, από τους κανονισμούς που δημοσιεύθηκαν στο τέλος των μηνών Απριλίου και Ιουλίου του αυτού έτους. Πράγματι, οι αποφάσεις περί επεκτάσεως των προς καλλιέργεια εκτάσεων είχαν ήδη ληφθεί, η φύτευση είχε ήδη πραγματοποιηθεί και, σύμφωνα πάντοτε με τη Διάταξη περί παραπομπής, η συγκομιδή είχε προ πολλού αρχίσει όταν δημοσιεύθηκε ο κανονισμός 2268/88.
Εξάλλου, το Συμβούλιο συνειδητοποίησε την αδυναμία περιορισμού της παραγωγής μέσω των θεσπισθέντων μέτρων υπό παρόμοιες περιστάσεις. Πράγματι, ο κανονισμός (ΕΟΚ) 1251/89, της 3ης Μαΐου 1989, για την τροποποίηση του κανονισμού 727/70 περί δημιουργίας κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του ακατέργαστου καπνού (
ΕΕ 1989, L 129, σ. 16
), προέβλεψε ότι οι μέγιστες εγγυημένες ποσότητες καθορίζονται κατ' έτος για τη συγκομιδή του επομένου έτους, προκειμένου να επιτραπεί, σύμφωνα με την πρώτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού αυτού, ο προγραμματισμός της φυτεύσεως.
Ελλείψει μνείας οποιουδήποτε λόγου στις αιτιολογικές σκέψεις των κανονισμών 1114/88 και 2268/88, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η πρώτη προϋπόθεση αναδρομικότητας των εν λόγω κανονισμών, ήτοι το να την επιβάλλει ο προς επίτευξη σκοπός, δεν πληρούται και, συνακόλουθα, οι εν λόγω κανονισμοί είναι άκυροι στο μέτρο που προβλέπουν μεγίστη εγγυημένη ποσότητα για τον καπνό της ποικιλίας Bright συγκομιδής 1988.
Κατά τα λοιπά, η επίδικη κανονιστική ρύθμιση κλόνισε τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των ενδιαφερομένων επιχειρηματιών. Πράγματι, ναι μεν οι ανωτέρω όφειλαν να θεωρούν ως δυνάμενα να προβλεφθούν τα μέτρα που αποσκοπούν στον περιορισμό κάθε αυξήσεως της παραγωγής καπνού στην Κοινότητα και να αποθαρρύνουν την παραγωγή ποικιλιών που διατίθενται δυσχερώς, έπρεπε όμως να έχουν και τη δυνατότητα να λαμβάνουν έγκαιρα γνώση των μέτρων που ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις επί των επενδύσεων τους, πράγμα που δεν συνέβη στην προκειμένη περίπτωση.
Συνεπώς, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί απάντηση ότι οι προαναφερθέντες κανονισμοί 1114/88 και 2268/88 του Συμβουλίου είναι άκυροι στο μέτρο που προβλέπουν μεγίστη εγγυημένη ποσότητα για τον καπνό της ποικιλίας Bright συγκομιδής 1988.
Επί των εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν το Συμβούλιο και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, καθώς και η Ιταλική Κυβέρνηση, η οποία παρενέβη κατά τη συζήτηση ακροατηρίου, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η διαδικασία ως προς τους διαδίκους της κυρίας δίκης έχει τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
αποφαινόμενο επί του ερωτήματος που του υπέβαλε η pretura circondariale di Perugia με Διάταξη της 20ής Νοεμβρίου 1989, αποφασίζει:

Ο κανονισμός ( ΕΟΚ ) 1114/88 του Συμβουλίου, της 25ης Απριλίου 1988, ο οποίος τροποποιεί τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 727/70, περί δημιουργίας κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του ακατέργαστου καπνού, και ο κανονισμός (ΕΟΚ) 2268/88 του Συμβουλίου, της 19ης Ιουλίου 1988, για τον καθορισμό, για τη συγκομιδή του 1988, των τιμών στόχου, των τιμών παρεμβάσεως και των πριμοδοτήσεων που χορηγούνται τους αγοραστές καπνού σε φύλλα, των παραγώγων τιμών παρεμβάσεως του δεματοποιημένου καπνού, των ποιοτήτων αναφοράς, των ζωνών παραγωγής, καθώς και των μεγίστων εγγυημένων ποσοτήτων, και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 1975/87, είναι άκυροι στο μέτρο που προβλέπουν μεγίστη εγγυημένη ποσότητα για τον καπνό της ποικιλίας Bright συγκομιδής 1988.

Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Slynn
Grévisse
Zuleeg
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 11 Ιουλίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος του πέμπτου τμήματος
J. C. Moitinho de Almeida
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.