CELEX: 61989CJ0287
Σύστημα τιμών λιανικής πωλήσεως του επεξεργασμένου καπνού
Άρθρο 30 της Συνθήκης

Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 18 Σεπτεμβρίου 1989, η Επιτροπή άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί ότι το Βασίλειο του Βελγίου, αρνούμενο να χορηγήσει σε έναν εισαγωγέα επεξεργασμένων καπνών φορολογικές ταινίες με τιμές κατώτερες από τις καθορισμένες ελάχιστες τιμές, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ.
Στο Βέλγιο τα επεξεργασμένα καπνά υπόκεινται σε ειδικούς φόρους καταναλώσεως, η είσπραξη των οποίων εξασφαλίζεται μέσω του αποκαλουμένου συστήματος των « φορολογικών ταινιών ». Στις ταινίες αυτές, οι οποίες τίθενται επί των συσκευασιών για πώληση, αναγράφεται η τιμή λιανικής πωλήσεως. Με σχετική πράξη προσαρτημένη ως παράρτημα μιας υπουργικής αποφάσεως της 22ας Ιανουαρίου 1948 (
Moniteur belge
της 18.2.1948, σ. 1275 ) καθορίστηκε μία κλίμακα που περιέχει διάφορες κατηγορίες τιμών λιανικής πωλήσεως για τα οικεία προϊόντα, ιδίως δε για τα πακέτα των σιγαρέττων, και το αντίστοιχο ύψος των οφειλομένων φόρων από τον παραγωγό ή τον εισαγωγέα.
Στις 12 Δεκεμβρίου 1986, ο Βέλγος Υπουργός Οικονομικών αρνήθηκε να χορηγήσει σε έναν εισαγωγέα, την εταιρία Bene BV (στο εξής: Bene), φορολογικές ταινίες με τιμή πωλήσεως κατώτερη από τη χαμηλότερη κατηγορία της κλίμακας, όπως είχε καθοριστεί στην προαναφερθείσα απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 1948 και τροποποιήθηκε με υπουργική απόφαση της 26ης Μαρτίου 1986 (
Moniteur belge
της 28.3.1986, σ. 4111 ). Οι χαμηλότερες κατηγορίες αυτής της κλίμακας ήταν 59 βελγικά φράγκα (BFR) για τα πακέτα των 20 σιγαρέττων και 67 BFR για τα πακέτα των 25 σιγαρέττων. Η αίτηση της Bene αφορούσε ταινίες στις οποίες αναφέρονταν αντιστοίχως οι τιμές των 48 BFR και 58 BFR.
Θεωρώντας, επομένως, ότι οι βελγικές αρχές δεν τήρησαν τις διατάξεις του άρθρου 30 της Συνθήκης, η Επιτροπή άσκησε την παρούσα προσφυγή βάσει του άρθρου 169 της Συνθήκης.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση εκτίθενται διεξοδικώς οι σχετικές εθνικές διατάξεις, η εξέλιξη της διαδικασίας, οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Η Επιτροπή υποτηρίζει ότι οι βελγικές αρχές, αρνούμενες να χορηγήσουν στην Bene φορολογικές ταινίες με κατώτερες τιμές πωλήσεως από αυτές που προβλέπονται στις χαμηλότερες κατηγορίες της κλίμακας, επέβαλαν πράγματι στην επιχείρηση αυτή κατώτατες τιμές λιανικής πωλήσεως. Οι τιμές αυτές καθορίστηκαν σε επίπεδο που δεν επέτρεπε στην Bene να διαμορφώσει την τιμή πωλήσεως με βάση το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που απορρέει από τη χαμηλότερη τιμή κόστους. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ο καθορισμός ελαχίστων τιμών συνιστά υπό τις περιστάσεις αυτές μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικούς περιορισμούς επί των εισαγωγών και, επομένως, απαγορεύεται από τις διατάξεις του άρθρου 30 της Συνθήκης.
Η Βελγική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν προσσκόμισε κανένα αριθμητικό στοιχείο από το οποίο να αποδεικνύεται ότι η εφαρμογή της κλίμακας, η οποία είναι επαρκώς εκτεταμένη και ποικίλλουσα ώστε να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της οδηγίας 72/464/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1972, περί των φόρων, πλην των φόρων κύκλου εργασιών, οι οποίοι επιβαρύνουν την κατανάλωση των επεξεργασμένων καπνών ( ΕΕ ειδ. έκδ. 09/001, σ. 35 ), είχε ως αποτέλεσμα τη διατάραξη της αγοράς, καθιστώντας δυσκολότερη την πρόσβαση στην εγχώρια αγορά. Κατά το καθού, η Bene αρνούνταν συνεχώς να παράσχει λεπτομερή στοιχεία σχετικά με το κόστος παραγωγής και τις τιμές των πρώτων υλών της. Επιπλέον, δεδομένου ότι η αύξηση των τιμών της κλίμακας δεν είναι ανάλογη προς την αύξηση του αριθμού των σιγαρέττων που περιέχονται στη συσκευασία προς πώληση, η Bene ήταν πράγματι σε θέση να εμπορεύεται τα προϊόντα της στις επιθυμητές τιμές, πωλώντας τα πακέτα των 20 σιγαρέττων εντός συσκευασίας των 100 σιγαρέττων που περιείχε 5 πακέτα.
Πριν κριθεί το βάσιμο της προσαπτομένης παραβάσεως, πρέπει να διευκρινισθούν οι υποχρεώσεις που υπέχουν τα κράτη μέλη στον τομέα των τιμών λιανικής πωλήσεως των επεξεργασμένων καπνών.
Για τα εμπόδια στις εισαγωγές μεταξύ κρατών μελών, που απορρέουν από τους εμμέσους φόρους, σχετικό είναι το άρθρο 99 της Συνθήκης το οποίο, όπως ίσχυε πριν από την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, επέβαλε στην Επιτροπή την υποχρέωση να αναζητεί τα μέτρα εναρμονίσεως, προς το συμφέρον της κοινής αγοράς, των εθνικών νομοθεσιών που ισχύουν εν προκειμένω, σε συνδυασμό με το άρθρο 100, σχετικά με την προσέγγιση των νομοθεσιών (βλ. απόφαση της 16ης Νοεμβρίου 1977,
13/77, SA GB-Inno-BM, Rec. 1977, σ. 2115, σκέψη 50
).
Βάσει ακριβώς αυτών των διατάξεων της Συνθήκης το Συμβούλιο θέσπισε την προαναφερθείσα οδηγία 72/464, της 19ης Δεκεμβρίου 1972.
Η οδηγία αυτή έχει ως αντικείμενο τον καθορισμό των γενικών αρχών εναρμονίσεως του συστήματος φορολογίας καπνών το οποίο, λόγω των χαρακτηριστικών του, έχει ως αποτέλεσμα να παρεμποδίζει την ελεύθερη κυκλοφορία των καπνών και τη δημιουργία κανονικών συνθηκών ανταγωνισμού στην ιδιαίτερη αυτή αγορά, όπως αναγνωρίζεται με τη δεύτερη αιτιολογική σκέψη του προοιμίου. Πράγματι, κατά την αιτιολογική αυτή σκέψη, οι φόροι που επιβαρύνουν την κατανάλωση των επεξεργασμένων καπνών « δεν είναι ουδέτεροι ως προς τον ανταγωνισμό και αποτελούν συχνά σοβαρά εμπόδια στην αλληλοδιείσδυση των αγορών». Επομένως, προκειμένου να δημιουργηθεί « υγιής ανταγωνισμός » εντός της κοινής αγοράς ( πρώτη αιτιολογική σκέψη ), να εξαλειφθούν από τα ισχύοντα συστήματα « οι παράγοντες οι οποίοι είναι ικανοί να εμποδίσουν την ελεύθερη κυκλοφορία και να νοθεύσουν τους όρους ανταγωνισμού, τόσο επί εθνικού όσο και επί ενδοκοινοτικού πεδίου » ( τρίτη αιτιολογική σκέψη ) και να επιτευχθεί « το άνοιγμα των εθνικών αγορών των κρατών μελών » ( πέμπτη αιτιολογική σκέψη ), η οδηγία υιοθετεί ως έρεισμα και ως φορολογική βάση του συστήματος « ένα σύστημα ελευθέρως διαμορφουμένων τιμών για όλες τις ομάδες επεξεργασμένων καπνών » ( ογδόη αιτιολογική σκέψη ).
Προς τούτο ακριβώς ( απόφαση της 21ης Ιουνίου 1983,
90/82, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1983, σ. 2011, σκέψη 18
), το άρθρο 5 της οδηγίας ορίζει στην παράγραφο 1: « Οι καπνοβιομήχανοι και οι εισαγωγείς καθορίζουν ελεύθερα τις ανώτατες τιμές λιανικής πωλήσεως κάθε προϊόντος τους. Η διάταξη αυτή δεν δύναται, πάντως, να παρεμποδίσει την εφαρμογή των εθνικών νομοθεσιών όσον αφορά τον έλεγχο του επιπέδου των τιμών ή την τήρηση των επιβαλλομένων τιμών. »
Όπως προκύπτει από την απόφαση αυτή του Δικαστηρίου της 21ης Ιουνίου 1983 ( σκέψεις 22 και 23 ), η έκφραση « έλεγχο του επιπέδου των τιμών » δεν μπορεί να αφορά τίποτε άλλο παρά τις εθνικές νομοθεσίες γενικού χαρακτήρα που αποσκοπούν στην παρεμπόδιση της υψώσεως των τιμών. Η έκφραση, εξάλλου, « τήρηση των επιβαλλομένων τιμών » έχει την έννοια ότι αναφέρεται σε τιμή η οποία, αφού καθορισθεί από τον παραγωγό ή τον εισαγωγέα και εγκριθεί από τη δημόσια αρχή, επιβάλλεται ως ανωτάτη τιμή και πρέπει να τηρείται σε όλες τις βαθμίδες του κυκλώματος διανομής μέχρι της πωλήσεως στον καταναλωτή (απόφαση της 16ης Νοεμβρίου 1977, SA GB-Inno-BM, προαναφερθείσα, σκέψη 64 ). Από τη νομολογία αυτή προκύπτει ότι οι προαναφερθείσες διατάξεις της οδηγίας δεν επιτρέπουν στα κράτη μέλη να καθορίζουν τις τιμές των επεξεργασμένων καπνών χωρίς να τηρείται ο κανόνας του ελευθέρου καθορισμού των τιμών από τον παραγωγό ή τον εισαγωγέα.
Καίτοι το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 72/464, της 19ης Δεκεμβρίου 1972, επιτρέπει στα κράτη μέλη να καθορίζουν κλίμακα τιμών λιανικής πωλήσεως ανά κατηγορία επεξεργασμένων καπνών, το πεδίο εφαρμογής αυτών των διατάξεων είναι περιορισμένο. Οι διατάξεις αυτές έχουν αποκλειστικά σκοπό να διευκολύνουν την είσπραξη του ειδικού φόρου καταναλώσεως και ορίζουν ότι κάθε κλίμακα πρέπει να είναι επαρκώς εκτεταμένη και ποικίλλουσα ώστε να ανταποκρίνεται πράγματι στην ποικιλία των κοινοτικών προϊόντων.
Αντιθέτως, δεν έχουν ούτε ως σκοπό ούτε ως αποτέλεσμα τη δυνατότητα των κρατών μελών να επιβάλλουν στους εισαγωγείς επεξεργασμένων καπνών ελάχιστη τιμή λιανικής πωλήσεως κατά τρόπο που να μην τηρούνται οι διατάξεις του άρθρου 30 της Συνθήκης.
Πρέπει να υπομνησθεί συναφώς ότι η απαγόρευση, που τίθεται με τις διατάξεις αυτές, μέτρων ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικούς περιορισμούς αφορά, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, κάθε μέτρο ικανό να εμποδίσει άμεσα ή έμμεσα, πράγματι ή δυνάμει, τις εισαγωγές μεταξύ κρατών μελών ( απόφαση της 11ης Ιουλίου 1974,
8/74, Dassonville, Rec. 1974, σ. 837, σκέψη 5
).
Κατά την εφαρμογή των αρχών αυτών σε μια κρατική ρύθμιση που καθορίζει ελάχιστη τιμή, εφαρμοζόμενη αδιακρίτως επί των εγχωρίων και των εισαγομένων προϊόντων, το Δικαστήριο θεωρεί ότι συνιστά μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος κατά την έννοια του άρθρου 30 της Συνθήκης η ελάχιστη τιμή η οποία βρίσκεται σε επίπεδο το οποίο εξουδετερώνει το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που απορρέει για τον εισαγωγέα από το χαμηλότερο κόστος ( βλ. τις αποφάσεις της 24ης Ιανουαρίου 1978,
82/77, Van Tiggele, Rec. 1978, σ. 25, σκέψη 14
' και της 29ης Ιανουαρίου 1985,
231/83, Cullet, Συλλογή 1985, σ. 305, σκέψη 23
).
Στην παρούσα περίπτωση, από τα έγγραφα που προσκομίστηκαν προκύπτει ότι οι βελγικές αρχές ζήτησαν από την Bene, με έγγραφο της 1ης Αυγούστου 1986, όλα τα στοιχεία σχετικά με τις τιμές λιανικής πωλήσεως των προϊόντων της.
Με έγγραφο της 24ης Σεπτεμβρίου 1986, η Bene προσκόμισε, ανταποκρινόμενη σ' αυτό το αίτημα, ένα έγγαρφο με αριθμητικά στοιχεία που είχε καταρτίσει ένα γραφείο εμπειρογνωμόνων λογιστών, του οποίου τα συμπεράσματα ήταν ότι δεν είχαν υπάρξει εκ μέρους της εν λόγω επιχειρήσεως « μεθοδεύσεις ως προς τον καθορισμό των τιμών προς σκοπό δημιουργίας αθέμιτου ανταγωνισμού ».
Ο Υπουργός Οικονομικών, χωρίς να αμφισβητήσει τα αριθμητικά στοιχεία και τα συμπεράσματα του εγγράφου αυτού, απέρριψε με έγγραφο της 12ης Δεκεμβρίου 1986 την αίτηση χορηγήσεως φορολογικών ταινιών που είχε υποβάλει η Bene, ισχυριζόμενος ότι « οι υφιστάμενες ταινίες είναι επαρκώς διαφοροποιημένες ώστε να είναι δυνατός ο υγιής ανταγωνισμός μεταξύ των διαφόρων παραγωγών και εισαγωγέων ».
Από το τελευταίο αυτό έγγραφο προκύπτει ότι οι βελγικές αρχές, σε αντίθεση προς την υποχρέωση τους τηρήσεως των διατάξεων του άρθρου 30 της Συνθήκης, εννούσαν οπωσδήποτε να εφαρμόσουν τις κατώτερες τιμές που ορίζονται στην κλίμακα, χωρίς να λάβουν καν υπόψη το κόστος της Bene και τη δυνατότητα της επιχειρήσεως αυτής να συμπεριλάβει το προκύπτον ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στη διαμόρφωση των τιμών λιανικής πωλήσεως των προϊόντων της.
Επιπλέον, προκύπτει ότι οι βελγικές αρχές υπέπεσαν επίσης σε νομική πλάνη, επειδή 'δεν εφάρμοσαν την αρχή που τίθεται με το προαναφερθέν άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 72/464, της 19ης Δεκεμβρίου 1972, κατά την οποία αρχή οι παραγωγοί και εισαγωγείς καθορίζουν ελεύθερα τις μέγιστες τιμές λιανικής πωλήσεως για κάθε ένα από τα προϊόντα τους.
Τα επιχειρήματα που προέβαλε με τα υπομνήματά της αντικρούσεως η Βελγική Κυβέρνηση δεν μπορούν να γίνουν δεκτά.
Πρώτον, αντίθετα από ό,τι υποστηρίζει το καθού, η Επιτροπή ουδόλως έχει την υποχρέωση, για να θεμελιώσει την προσφυγή της, να προσκομίσει αριθμητικά στοιχεία που να αποδεικνύουν την ύπαρξη διαταράξεως της αγοράς. Η λήψη υπόψη, υπό τις προεκτεθείσες περιστάσεις, των λιγότερο υψηλών τιμών της βελγικής κλίμακας αποτελεί αφεαυτής μέτρο ικανό να παρεμποδίσει δυνάμει τις εισαγωγές, το οποίο απαγορεύεται από το άρθρο 30 της Συνθήκης.
Δεύτερον, το γεγονός ότι η εθνική κλίμακα τιμών είναι εκτεταμένη και ποικίλλουσα δεν αρκεί για να συναχθεί ότι οι τιμές των χαμηλότερων κατηγοριών της κλίμακας αυτής ανταποκρίνονται, εν πάση περιπτώσει, στις απαιτήσεις του άρθρου 30 της Συνθήκης.
Τρίτον, ακόμη και αν θεωρηθεί ότι η απάντηση της Bene με το έγγραφο της της 24ης Σεπτεμβρίου 1986 ήταν ατελής, το γεγονός αυτό δεν μπορεί να δικαιολογήσει την άρνηση χορηγήσεως φορολογικών ταινιών για τους λόγους που εξέθεσε ο Υπουργός Οικονομικών. Ο εν λόγω υπουργός όφειλε είτε να ζητήσει πρόσθετες πληροφορίες από την επιχείρηση είτε να αποδείξει ότι οι προτάσεις της Bene αντέβαιναν στις απαιτήσεις της εντιμότητας στις εμπορικές συναλλαγές.
Τέλος, κανένας λόγος δεν δικαιολογεί το να εξαρτηθεί το πλεονέκτημα των τιμών που ζητεί η Bene από μεταβολή των συνθηκών εμπορίας και παρουσιάσεως των προϊόντων της επιχειρήσεως αυτής.
Από τις προηγούμενες σκέψεις προκύπτει ότι το Βασίλειο του Βελγίου, αρνούμενο με την απόφαση του της 12ης Δεκεμβρίου 1986 να χορηγήσει στην επιχείρηση Bene φορολογικές ταινίες με κατώτερες τιμές πωλήσεως επεξεργασμένων καπνών από αυτές που προβλέπονται στην εθνική κλίμακα τιμών, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Δεδομένου ότι το Βασίλειο του Βελγίου ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ αποφασίζει:

1)
Το Βασίλειο του Βελγίου, αρνούμενο με την απόφαση του της 12ης Δεκεμβρίου 1986 να χορηγήσει στην επιχείρηση Bene φορολογικές ταινίες με κατώτερες τιμές πωλήσεως επεξεργασμένων καπνών από αυτές που προβλέπονται στην εθνική κλίμακα τιμών, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης.

2)
Καταδικάζει το Βασίλειο του Βελγίου στα δικαστικά έξοδα.

Due
Rodríguez Iglesias
Díez de Velasco
Slynn
Κακούρης
Joliet
Grévisse
Zuleeg
Kapteyn
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 7 Μαΐου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος
Ο. Due
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.