CELEX: 61989CJ0099
Κοινωνική ασφάλιση διακινουμένων εργαζομένων
Οικογενειακά επιδόματα

Με Διάταξη της 13ης Μαρτίου 1989, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 24 Μαρτίου 1989, το Sozialgericht Frankfurt am Main υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 73, παράγραφος 1, και 99 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό ( ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου της 2ας Ιουνίου 1983 (
ΕΕ L 230, σ. 6
).
Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς που έχει ως αντικείμενο την απόφαση του Bundesanstalt für Arbeit περί χορηγήσεως στον Yáñez Campoy οικογενειακών επιδομάτων κατά το άρθρο 40 της γερμανοισπανικής συμβάσεως περί κοινωνικής ασφαλίσεως, της 4ης Δεκεμβρίου 1973, και όχι κατ' εφαρμογή του άρθρου 10 του γερμανικού νόμου περί οικογενειακών παροχών, το οποίο προβλέπει αισθητά υψηλότερα οικογενειακά επιδόματα.
Το άρθρο 73, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 1408/71, πριν τροποποιηθεί με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3427/89 του Συμβουλίου, της 30ής Οκτωβρίου 1989 (
ΕΕ L 331, σ. 1
), όριζε:
« 1)
Ο μισθωτός που υπάγεται στη νομοθεσία κράτους μέλους, εκτός της Γαλλίας, δικαιούται οικογενειακών παροχών για τα μέλη της οικογένειας του που κατοικούν στο έδαφος άλλου κράτους μέλους κατά τη νομοθεσία του πρώτου κράτους, σαν να κατοικούσαν τα μέλη αυτά στο έδαφος του.
2)
Ο μισθωτός που υπάγεται στη γαλλική νομοθεσία δικαιούται για τα μέλη της οικογένειας του που κατοικούν στο έδαφος κράτους μέλους, εκτός της Γαλλίας, οικογενειακών επιδομάτων κατά τη νομοθεσία του κράτους στο έδαφος του οποίου τα μέλη αυτά κατοικούν ο εργαζόμενος πρέπει να πληροί τους σχετικούς με την απασχόληση όρους, από τους οποίους εξαρτά η γαλλική νομοθεσία τη γένεση του δικαιώματος παροχών. »
Το άρθρο 99 του κανονισμού 1408/71, το οποίο καταργήθηκε με το άρθρο 1, παράγραφος 4, του κανονισμού 3427/89, όριζε:
« Προ της 1ης Ιανουαρίου 1973, το Συμβούλιο επανεξετάζει, προτάσει της Επιτροπής, το σύνολο του προβλήματος της πληρωμής των οικογενειακών παροχών στα μέλη της οικογένειας που δεν κατοικούν στο έδαφος του αρμόδιου κράτους, για να επιτύχει ενιαία λύση για όλα τα κράτη μέλη. »
Με την απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 1986, Pinna (
41/84, Συλλογή 1986, σ. 1
) το Δικαστήριο, κρίνοντας επί προδικαστικού ερωτήματος που του υπέβαλε το Cour de cassation της Γαλλίας, αποφάνθηκε ότι:
« 1)
Το άρθρο 73, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 είναι άκυρο κατά το μέτρο που αποκλείει τη χορήγηση γαλλικών οικογενειακών παροχών στους εργαζομένους που υπάγονται στη γαλλική νομοθεσία για τα μέλη της οικογένειας τους που κατοικούν στο έδαφος άλλου κράτους μέλους.
2)
Η διαπιστωθείσα ακυρότητα του άρθρου 73, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 δεν μπορεί να προβληθεί προς στήριξη αξιώσεων επί παροχών για περιόδους προγενέστερες της ημερομηνίας της παρούσας απόφασης, πλην των περιπτώσεων των εργαζομένων που έχουν ζητήσει έννομη προστασία ή υποβάλει διοικητική ένσταση με ανάλογο περιεχόμενο προ της ημερομηνίας αυτής. »
Μετά την απόφαση αυτή, και στο πλαίσιο της ίδιας αναιρετικής δίκης, το Cour de cassation ανέστειλε και πάλι τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο προδικαστικό ερώτημα ως προς τις συνέπειες της εν λόγω αποφάσεως. Με την απόφαση της 2ας Μαρτίου 1989, Pinna (
359/87, Συλλογή 1989, σ. 585
), το Δικαστήριο, κρίνοντας επ' αυτού του προδικαστικού ερωτήματος, αποφάνθηκε ότι:
« Ενόσω το Συμβούλιο δεν έχει θεσπίσει νέους κανόνες σύμφωνους προς το άρθρο 51 της Συνθήκης, η κήρυξη του άρθρου 73, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 ως ανίσχυρου συνεπάγεται τη γενίκευση της εφαρμογής του συστήματος καταβολής των οικογενειακών παροχών που προβλέπεται στο άρθρο 73, παράγραφος 1, του ίδιου κανονισμού. »
Στις 30 Οκτωβρίου 1989, μετά την περάτωση της έγγραφης διαδικασίας στην παρούσα υπόθεση, το Συμβούλιο εξέδωσε τον προαναφερθέντα κανονισμό 3427/89. Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού το προαναφερθέν άρθρο 73 αντικαταστάθηκε με την ακόλουθη διάταξη:
« Ο μισθωτός ή μη μισθωτός που υπάγεται στη νομοθεσία κράτους μέλους δικαιούται, για τα μέλη της οικογένειας του που κατοικούν στο έδαφος άλλου κράτους μέλους, τις οικογενειακές παροχές που προβλέπονται από τη νομοθεσία του πρώτου κράτους, σαν να κατοικούσαν τα μέλη αυτά στο έδαφος του κράτους αυτού, με την επιφύλαξη των διατάξεων του παραρτήματος VI. »
Δυνάμει του άρθρου 3 του κανονισμού 3427/89, ο εν λόγω κανονισμός τέθηκε σε ισχύ την ημέρα της δημοσιεύσεως του στην
Επίοημη Εφημερίοα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,
δηλαδή στις 16 Νοεμβρίου 1989, η εφαρμογή του δε άρχισε από τις 15 Ιανουαρίου 1986.
Το άρθρο 60 της Πράξεως για τους όρους προσχωρήσεως του Βασιλείου της Ισπανίας και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας και για τις προσαρμογές των συνθηκών, που προσαρτήθηκε στη Συνθήκη της 12ης Ιουνίου 1985, για την προσχώρηση του Βασιλείου της Ισπανίας και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενεργείας ( στο εξής: Πράξη Προσχωρήσεως ) ορίζει:
« 1)
Μέχρις ότου αρχίσει να ισχύει για όλα τα κράτη μέλη η ενιαία λύση, η οποία αναφέρεται στο άρθρο 99 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 για την εφαρμογή των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και τα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας και πάντως το αργότερο μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1988, τα άρθρα 73, παράγραφοι 1 και 3, 74, παράγραφος 1, και 75, παράγραφος 1, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71, καθώς και άρθρα 86 και 88 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 574/72 για τον τρόπο εφαρμογής του κανονισμού ( ΕΟΚ) 1408/71, δεν εφαρμόζονται στους ισπανούς εργαζόμενους που απασχολούνται σε άλλο κράτος μέλος εκτός από την Ισπανία και των οποίων τα μέλη της οικογένειας διαμένουν στην Ισπανία.
Τα άρθρα 73, παράγραφος 2, 74, παράγραφος 2, 75, παράγραφος 2, και 94, παράγραφος 9, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71, καθώς και τα άρθρα 87, 89, 98 και 120 του κανονισμού (ΕΟΚ) 574/72 εφαρμόζονται κατ' αναλογία στους εργαζόμενους αυτούς.
Δεν θίγονται πάντως οι διατάξεις της νομοθεσίας ενός κράτους μέλους οι οποίες προβλέπουν ότι οι οικογενειακές παροχές οφείλονται για τα μέλη της οικογένειας, οποιαδήποτε και εάν είναι η χώρα στην οποία διαμένουν.
2)
Παρά το άρθρο 6 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71, οι ακόλουθες διατάξεις των συμβάσεων κοινωνικής ασφάλισης εξακολουθούν να εφαρμόζονται στους ισπανούς εργαζόμενους κατά τη διάρκεια της χρονικής περιόδου που αναφέρεται στην παράγραφο 1 :
α)
...
β)
Ισπανία — Γερμανία
το άρθρο 40, παράγραφος 1, σημεία 1 έως 4, της σύμβασης της 4ης Δεκεμβρίου 1973, όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 2 της τροποποιητικής συμφωνίας της 17ης Δεκεμβρίου 1975
... »
Ο Yáñez Campoy, προσφεύγων της κύριας δίκης, είναι ισπανός υπήκοος. Κατοικεί και εργάζεται ως μισθωτός στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Τα δύο τέκνα του κατοικούν στην Ισπανία.
Άσκησε προσφυγή ενώπιον του Sozialgericht Frankfurt am Main κατά της προαναφερθείσας απόφασης του Bundesanstalt für Arbeit, ισχυριζόμενος ότι έπρεπε να του χορηγηθούν τα οικογενειακά επιδόματα που προβλέπει το άρθρο 10 του ομοσπονδιακού νόμου περί οικογενειακών παροχών, αντί των οικογενειακών επιδομάτων που του καταβάλλονται κατά το άρθρο 40 της γερμανο-ισπανικής συμβάσεως περί κοινωνικής ασφαλίσεως. Ο προσφεύγων θεώρησε ότι, κατά το άρθρο 60 της Πράξεως Προσχωρήσεως και μετά την προαναφερθείσα απόφαση του Δικαστηρίου, της 15ης Ιανουαρίου 1986, Pinna, το άρθρο 73, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 έχει εφαρμογή από τον Ιανουάριο του 1986 υπέρ των Ισπανών που εργάζονται ως μισθωτοί.
Το Sozialgericht Frankfurt am Main αποφάσισε ra ζητήσει από το Δικαστήριο να αποφανθεί προδικαστικώς επί του ακολούθου ερωτήματος:
« Έχει τεθεί σε ισχύ από τον Ιανουάριο 1986η ενιαία για όλα τα κράτη μέλη λύση του άρθρου 99 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 και, επομένως, εφαρμόζεται από τον Ιανουάριο του 1986 το άρθρο 73, παράγραφος 1, του κανονισμού ( ΕΟΚ) 1408/71 για τα κατοικούντα στην Ισπανία τέκνα ισπανού εργαζομένου ο οποίος εργάζεται στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας και οι παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Το ερώτημα του εθνικού δικαστηρίου αναφέρεται στο αν η ενιαία για όλα τα κράτη μέλη λύση, που προβλέπει το άρθρο 99 του κανονισμού 1408/71, τέθηκε σε ισχύ στις 15 Ιανουαρίου 1986 και αν, κατά συνέπεια, το άρθρο 73, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού εφαρμόζεται, κατά το άρθρο 60 της Πράξεως Προσχωρήσεως, από της ημερομηνίας αυτής επί των ισπανών εργαζομένων που απασχολούνται σε κράτος μέλος πλην της Ισπανίας, τα μέλη της οικογένειας των οποίων κατοικούν στην Ισπανία.
Επιβάλλεται, κατ'αρχάς, να παρατηρηθεί ότι το άρθρο 60 της Πράξεως Προσχωρήσεως θέσπισε μεταβατικό σύστημα για τα οικογενειακά επιδόματα που χορηγούνται^ σε ισπανούς εργαζομένους οι οποίοι απασχολούνται σε κράτος μέλος πλην της Ισπανίας, τα μέλη της οικογένειας των οποίων κατοικούν στην Ισπανία. Στο πλαίσιο αυτού του μεταβατικού συστήματος, το άρθρο 73, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 εφαρμόζεται κατ' αναλογία επί των εν λόγω εργαζομένων.
Το άρθρο 60 προβλέπει δύο εναλλακτικές δυνατότητες ως προς τη λήξη του μεταβατικού συστήματος και την εφαρμογή του άρθρου 73, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 στους ισπανούς εργαζομένους και τα μέλη της οικογενείας τους, συγκεκριμένα, τη θέση σε ισχύ της ενιαίας λύσεως που προβλέπει το άρθρο 99 του κανονισμού 1408/71 ή, ελλείψει αυτής, τη λήξη της μεταβατικής περιόδου στις 31 Δεκεμβρίου 1988.
Η παρούσα υπόθεση αφορά την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 1986, ημερομηνία προσχωρήσεως του Βασιλείου της Ισπανίας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1988, ημερομηνία λήξεως της μεταβατικής περιόδου και θέτει το ζήτημα αν, κατά την περίοδο αυτή, συνέτρεχε η προβλεπόμενη από το άρθρο 60 της Πράξεως Προσχωρήσεως πρώτη προϋπόθεση, αν, δηλαδή, είχε τεθεί σε ισχύ η προβλεπόμενη από το άρθρο 99 του κανονισμού 1408/71 ενιαία λύση.
Επιβάλλεται να τονιστεί ότι μετά την απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιανουαρίου 1986 το άρθρο 73, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 είναι εξ υπαρχής άκυρο. Ωστόσο, το Δικαστήριο περιόρισε τις διαχρονικές συνέπειες της αποφάσεως αυτής και αποφάνθηκε ότι η διαπιστωθείσα ακυρότητα του άρθρου 73, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 δεν μπορεί να προβληθεί προς στήριξη αξιώσεων προς παροχές για περιόδους προγενέστερες της ημερομηνίας της αποφάσεως του, πλην των περιπτώσεων των εργαζομένων που έχουν ζητήσει έννομη προστασία ή υποβάλει διοικητική ένσταση με ανάλογο περιεχόμενο προ της ημερομηνίας αυτής.
Ακολούθως, με την απόφαση του της 2ας Μαρτίου 1989, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, εφόσον το Συμβούλιο δεν έχει θεσπίσει νέους κανόνες σύμφωνους προς το άρθρο 0ľ] Ci El)v9l!|K1lC Ε0Κ' η Κ1ίρυ^η του άΡθΡ°υ 73> παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 ως ανίσχυρου συνεπάγεται τη γενίκευση της εφαρμογής του συστήματος καταβολής των οικογενειακών παροχών που προβλέπεται στο άρθρο 73, παράγραφος 1, του ίδιου κανονισμού.
Βάσει αυτής της διαπιστώσεως και λαμβανομένου υπόψη ότι το Δικαστήριο περιόρισε τις διαχρονικές συνέπειες της αποφάσεως του της 15ης Ιανουαρίου 1986, συνάγεται ότι η ενιαία για όλα τα κράτη μέλη λύση που προβλέπει το άρθρο 99 του κανονισμού 1408/71 τέθηκε σε ισχύ με την απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 1986.
Συνεπώς, οι ισπανοί εργαζόμενοι που απασχολούνται σε κράτος μέλος πλην της Ισπανίας, τα μέλη της οικογένειας των οποίων κατοικούν στην Ισπανία, μπορούν, κατά το άρθρο 60 της Πράξεως Προσχωρήσεως, να επικαλούνται την εφαρμογή του άρθρου 73, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 από της ημερομηνίας δημοσιεύσεως της εν λόγω αποφάσεως.
Κατά συνέπεια, επιβάλλεται να δοθεί ως απάντηση στο ερώτημα που υποβλήθηκε ότι η ενιαία για όλα τα κράτη μέλη λύση, την οποία προβλέπει το άρθρο 99 του κανονισμού 1408/71, τέθηκε σε ισχύ στις 15 Ιανουαρίου 1986 και, κατά συνέπεια, το άρθρο 73, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 εφαρμόζεται, κατά το άρθρο 60 της Πράξεως Προσχωρήσεως, από της ημερομηνίας αυτής, επί των ισπανών εργαζομένων που απασχολούνται σε κράτος μέλος πλην της Ισπανίας, τα μέλη της οικογενείας των οποίων κατοικούν στην Ισπανία.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν οι Κυβερνήσεις της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, του Βασιλείου της Ισπανίας, της Πορτογαλικής Δημοκρατίας και της Γαλλικής Δημοκρατίας, καθώς και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει, ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης, το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επι των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε το Sozialgericht Frankfurt am Main, με διάταξη της 13ης Μαρτίου 1989, αποφαίνεται:

Η ενιαία για όλα τα κράτη μέλη λύση, την οποία προβλέπει το άρθρο 99 του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983, τέθηκε ε ισχύ στις 15 Ιανουαρίου 1986 και, κατά συνέπεια, το άρθρο 73, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 εφαρμόζεται, κατά το άρθρο 60 της πράξεως για τους όρους προσχωρήσεως του Βασιλείου της Ισπανίας και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας, από της ημερομηνίας αυτής, επί των ισπανών εργαζομένων που απασχολούνται σε κράτος μέλος πλην της Ισπανίας, τα μέλη της οικογενείας των οποίων κατοικούν στην Ισπανία.

Mancini
O'Higgins
Diez de Velasco
Κακούρης
Kapteyn
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 13 Νοεμβρίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο πρόεδρος του έκτου τμήματος
G. F. Mancini
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.