CELEX: 62001CJ0162
Αγωγή αποζημιώσεως
Εξωσυμβατική ευθύνη
Γάλα
Συμπληρωματική εισφορά
Ποσότητα αναφοράς
Παραγωγοί που έχουν αναλάβει δέσμευση μη εμπορίας
Παραγωγοί SLOM 1983
Μη επανέναρξη της παραγωγής κατά τη λήξη της ισχύος της δεσμεύσεως

Quiller, ο E. Bouma και ο B. Beusmans δεν καθιστούν σαφές πώς αποδεικνύει το επιχείρημα αυτό ότι το Πρωτοδικείο ερμήνευσε
εσφαλμένα την εν λόγω απόφαση Spagl. Συγκεκριμένα, η αιτίαση αυτή στηρίζεται σε απόφαση που δεν έχει ως αντικείμενο την ερμηνεία
της αποφάσεως Spagl και που δεν έχει ισχύ δεδικασμένου για τις παρούσες υποθέσεις (βλ. συναφώς απόφαση της 8ης Ιανουαρίου
2002, C‑248/99 P, Γαλλία κατά Monsanto και Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. Ι‑1, σκέψη 37).
Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος της δεύτερης αιτιάσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο και η έβδομη αιτίαση ως αλυσιτελής.
Με το δεύτερο σκέλος της δεύτερης αιτιάσεως ο E. Bouma και ο B. Beusmans βάλλουν κατά της ερμηνείας του Πρωτοδικείου που προσδίδει
τελικά, κατ’ αυτούς, αναδρομική ισχύ στην καταληκτική ημερομηνία που προβλέπει το άρθρο 3α του κανονισμού 857/84, όπως τροποποιήθηκε
με τον κανονισμό 764/89. Οι γενικοί εισαγγελείς στις υποθέσεις Mulder I και Spagl τάχθηκαν με τις προτάσεις τους κατά της
αναδρομικότητας αυτής. Από κανένα στοιχείο δεν συνάγεται ότι το Δικαστήριο θέλησε, στην απόφαση Spagl, να μη δεχτεί την εκτίμησή
τους αυτή. Επομένως, η αντίθετη ερμηνεία που προσδίδει το Πρωτοδικείο στην εν λόγω απόφαση πρέπει να απορριφθεί.
Πρέπει ευθύς εξαρχής να τονιστεί ότι ο γενικός εισαγγελέας Jacobs εξέφρασε, με τις  προτάσεις του στην υπόθεση Spagl, την
άποψη ότι η καταληκτική ημερομηνία του άρθρου 3α του κανονισμού 857/84, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 764/89, επιβλήθηκε
αναδρομικά, με αποτέλεσμα να μην πληροφορηθούν οι παραγωγοί των οποίων η δέσμευση είχε λήξει πριν από την ημερομηνία αυτή
ότι έπρεπε να αρχίσουν πάλι την παραγωγή όσο το δυνατό ταχύτερα και πληρέστερα και να μην μπορούν να προβλέψουν ότι, αν δεν
το έπρατταν, θα αποκόπτονταν οριστικά από την αγορά.
Με τη σκέψη 45 της αποφάσεως Bouma (σκέψη 44 της αποφάσεως Beusmans) το Πρωτοδικείο συνήγαγε από την απόφαση Spagl απλώς ότι
οι παραγωγοί, η δέσμευση των οποίων έληξε το 1983, πρέπει να αποδείξουν ότι οι λόγοι για τους οποίους δεν επανέλαβαν την παραγωγή
γάλακτος κατά τη διάρκεια του έτους αναφοράς συνδέονται με το γεγονός ότι διέκοψαν την παραγωγή αυτή για ορισμένο χρονικό
διάστημα και ότι τους ήταν αδύνατο, για λόγους οργανώσεως της εν λόγω παραγωγής, να την επαναλάβουν αμέσως.
Αυτή η ερμηνεία της αποφάσεως Spagl δεν ενέχει κανένα σφάλμα.
Κατά συνέπεια, το δεύτερο σκέλος της δεύτερης αιτιάσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκυπτει ότι η δεύτερη και η έβδομη αιτίαση πρέπει να απορριφθούν.
– Επί της τρίτης αιτιάσεως
Ο E. Bouma και ο B. Beusmans επικρίνουν το Πρωτοδικείο για το ότι βάσισε την ερμηνεία του στα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως
στην οποία εκδόθηκε η προπαρατεθείσα απόφαση Spagl. Κατά την άποψή τους, από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι τα περιστατικά
αυτά, τα οποία το Πρωτοδικείο θεώρησε ουσιώδη, επηρέασαν ιδιαίτερα την εκτίμηση του Δικαστηρίου. Επιπλέον, οι αναιρεσείοντες
φρονούν ότι τα «περιστατικά» αυτά είναι πολύ λιγότερο σαφή από ό,τι έκρινε το Πρωτοδικείο. Ειδικότερα, δεν είχε αποδειχθεί
ότι ο Spagl τελούσε σε «αντικειμενική» αδυναμία να παραγάγει γάλα κατά το διάστημα μεταξύ της 31ης Μαρτίου 1983 και της 1ης
Απριλίου 1984.
Συναφώς πρέπει να υπενθυμιστεί ότι, όταν έχει υποβληθεί αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως, πρέπει το εθνικό δικαστήριο,
λόγω της ανάγκης να δοθεί ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου η οποία να είναι επωφελής γι’ αυτό, να προσδιορίζει το πραγματικό
και κανονιστικό πλαίσιο εντός του οποίου εντάσσονται τα ερωτήματα που θέτει ή, τουλάχιστον, να διευκρινίζει τις πραγματικές
συγκυρίες τις οποίες αφορούν τα ερωτήματα αυτά (αποφάσεις της 26ης Ιανουαρίου 1993, C‑320/90 έως C‑322/90, Telemarsicabruzzo
κ.λπ., Συλλογή 1993, σ. Ι-393, σκέψη 6, και της 23ης Ιανουαρίου 2003, C‑421/00, C‑426/00 και C‑16/01, Sterbenz και Haug, Συλλογή
2003, σ. I‑1065, σκέψη 20). Τα στοιχεία που παρέχονται με τις αποφάσεις περί παραπομπής δίδουν έτσι τη δυνατότητα στο Δικαστήριο
να δίδει χρήσιμες απαντήσεις (βλ., μεταξύ άλλων, τη διάταξη της 28ης Ιουνίου 2000, C-116/00, Laguillaumie, Συλλογή 2000, σ.
I‑4979, σκέψη 14).
Κατά συνέπεια, σε μια προδικαστική υπόθεση  σαν αυτή που αφορούσε η προπαρατεθείσα απόφαση Spagl, το Δικαστήριο διατυπώνει
τις απαντήσεις του λαμβάνοντας υπόψη τα περιστατικά που του έχει γνωστοποιήσει το αιτούν δικαστήριο. Ειδικότερα, από κανένα
στοιχείο δεν συνάγεται ότι το Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε, με την απόφαση Spagl, επί του κύρους του άρθρου 3α του κανονισμού
857/84, το οποίο προστέθηκε με τον κανονισμό 764/89, λαμβάνοντας υπόψη τα περιστατικά που προσιδίαζαν στην κατάσταση στην
οποία τελούσε ο Spagl κατά τη λήξη της ισχύος της δεσμεύσεώς του για μη εμπορία.
Ορθώς το Πρωτοδικείο περιέγραψε, με τη σκέψη 44 της αποφάσεως Bouma (σκέψη 43 της αποφάσεως Beusmans), τα πραγματικά περιστατικά
βάσει των ενδείξεων που περιέχονται στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα και στην έκθεση ακροατηρίου στην υπόθεση Spagl.
Συναφώς δεν μπορεί να καταλογιστεί στο Πρωτοδικείο κανένα σφάλμα.
Κατά συνέπεια, η τρίτη αιτίαση δεν είναι βάσιμη.
– Επί της τέταρτης αιτιάσεως
Ο E. Bouma και ο B. Beusmans ισχυρίζονται κατ’ ουσία ότι η προσέγγιση του Πρωτοδικείου προσκρούει άμεσα στην ερμηνεία στην
οποία έχουν προβεί τόσο οι συμφωνούντες με την απόφαση Spagl όσο και οι διαφωνούντες με την απόφαση αυτή. Κατόπιν της αποφάσεως
αυτής, το Συμβούλιο και η Επιτροπή αναγνώρισαν ότι οι παραγωγοί SLOM 1983 είχαν δικαίωμα να τους χορηγηθεί γαλακτοκομική ποσόστωση
και να τους καταβληθεί αποζημίωση, όπως ακριβώς και οι παραγωγοί SLOM 1984, όπως ήσαν οι ενάγοντες στις υποθέσεις στις οποίες
εκδόθηκε η απόφαση Mulder II. Οι πρόσθετες προϋποθέσεις που έλαβε υπόψη το Πρωτοδικείο στις αναιρεσιβαλλόμενες αποφάσεις δεν
προβλέπονται ούτε στον κανονισμό 1639/91 ούτε στον κανονισμό 2187/93.
Συναφώς επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι μόνες προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται για να μπορούν ο E. Bouma και ο B. Beusmans
να αξιώσουν αποζημίωση ως παραγωγοί SLOM 1983 είναι οι προϋποθέσεις που συνάγονται από την ερμηνεία των εφαρμοστέων διατάξεων
από το Δικαστήριο. Συγκεκριμένα ο κανονισμός 1639/91 τροποποιεί το άρθρο 3α του κανονισμού 857/84, όπως τροποποιήθηκε με τον
κανονισμό 764/89, σχετικά με τη χορήγηση ειδικής ποσότητας αναφοράς, αλλά δεν καθορίζει τις προϋποθέσεις που πρέπει οπωσδήποτε
να συντρέχουν για να δικαιούται αποζημίωση ένας παραγωγός SLOM 1983. Η αποζημίωση βάσει του κανονισμού 2187/93 παραμένει αυτοτελής,
καθόσον το καθεστώς το οποίο καθιερώνει ο κανονισμός αυτός συνιστά εναλλακτικό τρόπο επιλύσεως της διαφοράς χωρίς προσφυγή
στη δικαιοσύνη και παρέχει μια πρόσθετη δυνατότητα αποκαταστάσεως της ζημίας (απόφαση της 9ης Οκτωβρίου 2001, C‑80/99 έως
C‑82/99, Flemmer κ.λπ., Συλλογή 2001, σ. I‑7211, σκέψη 47).
Κατά συνέπεια, η τέταρτη αιτίαση πρέπει να απορριφθεί ως αλυσιτελής, καθόσον οι επίδικοι κανονισμοί δεν καθορίζουν τις προϋποθέσεις
αποζημιώσεως.
– Επί της πέμπτης αιτιάσεως
Ο E. Bouma και ο B. Beusmans φρονούν ότι το Πρωτοδικείο, με τις αναιρεσιβαλλόμενες αποφάσεις, δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός
ότι η υπόθεση Spagl αποτελούσε αντιπροσωπευτική υπόθεση, στην οποία εξετάστηκαν γενικά τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των
παραγωγών SLOM 1983. Οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν ότι το Πρωτοδικείο, αποπειρώμενο, δέκα και πλέον έτη αργότερα, να περιορίσει
την έκταση ισχύος της αποφάσεως Spagl, καθόσον προσδίδει τελείως υποθετικό χαρακτήρα στη σημασία των πραγματικών περιστατικών,
δεν λαμβάνει υπόψη το δικαιοδοτικό έργο του Δικαστηρίου και διακυβεύει την αρχή της ασφάλειας δικαίου.
Συναφώς υπενθυμίζεται ότι το Πρωτοδικείο δεν διέπραξε κανένα σφάλμα ερμηνεύοντας την απόφαση Spagl με βάση τα περιστατικά
που εκτίθενται στην έκθεση ακροατηρίου και στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα. Το γεγονός ότι μια υπόθεση είναι, κατά τους
αναιρεσείοντες, αντιπροσωπευτική ορισμένης κατηγορίας υποθέσεων δεν σημαίνει ότι το Πρωτοδικείο δεν μπορεί να εκδικάσει την
υπόθεση αυτή και να ερμηνεύσει προγενέστερη δικαστική απόφαση σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες ερμηνείας.
Επομένως, δεν έχει καμία σημασία το ζήτημα αν μια υπόθεση είναι αντιπροσωπευτική ορισμένης κατηγορίας υποθέσεων.
Κατά συνέπεια, η πέμπτη αιτίαση πρέπει να απορριφθεί.
– Επί της έκτης αιτιάσεως
Ο E. Bouma και ο B. Beusmans ισχυρίζονται ότι το Πρωτοδικείο, επιβάλλοντας στους παραγωγούς SLOM 1983 την υποχρέωση να αποδείξουν
ότι έλαβαν συγκεκριμένα μέτρα για να αρχίσουν πάλι να παράγουν γάλα κατά τη λήξη της δεσμεύσεώς τους για μη εμπορία, θέτει
μια πρόσθετη προϋπόθεση. Η προϋπόθεση αυτή δεν εντάσσεται στο πλαίσιο που χάραξε το Δικαστήριο με την απόφαση Mulder II. Στην
υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η εν λόγω απόﾆαση, η οποία αφορά τους παραγωγούς SLOM 1984, το Δικαστήριο δεν έθεσε καμία
τέτοια προϋπόθεση. Επομένως, το Πρωτοδικείο δεν μπορούσε να καθιερώσει τις προϋποθέσεις αυτές αποκλειστικά και μόνο για τους
παραγωγούς SLOM 1983.
Συναφώς επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η αιτίαση αυτή συμπίπτει εν μέρει με τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως. Επομένως, θα συνεξεταστεί
με αυτόν.
Επί του τρίτου λόγου αναιρέσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, ο οποίος πρέπει να εξεταστεί δεύτερος κατά σειρά, ο E. Bouma και ο B. Beusmans υποστηρίζουν
ότι η σκέψη 46 της αποφάσεως Bouma (σκέψη 45 της αποφάσεως Beusmans) εκφράζει εσφαλμένη νομική αντίληψη.
Κατά τους αναιρεσείοντες, το Πρωτοδικείο αποπειράθηκε με τη σκέψη αυτή, η οποία δεν είναι προσηκόντως αιτιολογημένη, να συναγάγει
από την απόφαση Mulder II, καθώς και από τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Van Gerven στην εν λόγω υπόθεση, ένα πρόσθετο
έρεισμα για την άποψή του ότι ήταν υποχρεωτική η εκ νέου έναρξη της παραγωγής ή τουλάχιστον η εφαρμογή μέτρων που να αποσκοπούν
σ’ αυτό.
Κατά τους αναιρεσείοντες, από τη σκέψη 23 της αποφάσεως Mulder II συνάγεται απλώς ότι οι τέσσερις ενδιαφερόμενοι παραγωγοί
SLOM είχαν εκδηλώσει σαφώς την πρόθεσή τους να αρχίσουν εκ νέου την παραγωγή γάλακτος. Από κανένα στοιχείο δεν συνάγεται ότι
το Δικαστήριο θέλησε να απαριθμήσει περιοριστικά τους τρόπους εκδηλώσεως της προθέσεως αυτής.
Όσον αφορά τα χωρία των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα Van Gerven τα οποία χρησιμοποιεί το Πρωτοδικείο, ο E. Bouma και ο
B. Beusmans επισημαίνουν ότι αυτό που έχει σημασία, κατά τον γενικό εισαγγελέα, προκειμένου να θεωρηθεί κατά τεκμήριο ότι
ένας παραγωγός SLOM έχει υποστεί ζημία λόγω του ότι δεν του χορηγήθηκε ειδική ποσότητα αναφοράς είναι αν ο παραγωγός αυτός
είχε ήδη παύσει οριστικά να παράγει γάλα κατά τον χρόνο λήξεως της ισχύος της δεσμεύσεώς του για μη εμπορία.
Οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν ότι οι εν λόγω προτάσεις του γενικού εισαγγελέα δεν αποδεικνύουν την ορθότητα της απόψεως ότι
η μη επανέναρξη της παραγωγής γάλακτος πριν από την 1η Απριλίου 1984 δημιουργεί κατά νόμο το τεκμήριο ότι, πλην αποδείξεως
του εναντίου, ο εν λόγω παραγωγός είχε ήδη παύσει οριστικά να παράγει γάλα. Εξάλλου, η αντίληψη αυτή είναι τελείως ασυμβίβαστη
με τις αποφάσεις Mulder I και Spagl. Το Δικαστήριο απέρριψε το επιχείρημα ότι, κατά κανόνα, οι παραγωγοί SLOM, προσυπογράφοντας
τη δέσμευση για μη εμπορία, εκδήλωσαν τη βούλησή τους να παύσουν οριστικά τη γαλακτοπαραγωγή, οπότε δεν μπορούσαν να επικαλεστούν
στη συνέχεια την αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.
Ο E. Bouma και ο B. Beusmans υπενθυμίζουν ότι το Δικαστήριο, με την απόφαση Spagl, απέρριψε τον αμυντικό ισχυρισμό ότι το
γεγονός ότι οι παραγωγοί SLOM 1983 δεν είχαν αρχίσει εκ νέου να παράγουν γάλα πριν από την 1η Απριλίου 1984 δεν τους επέτρεπε
να επικαλεστούν την αρχή προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.
Οι αναιρεσείοντες φρονούν ότι από τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα μπορεί μόνο να συναχθεί ότι τα κοινοτικά όργανα έχουν
οπωσδήποτε το δικαίωμα να αποδεικνύουν, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, ότι ο παραγωγός SLOM είχε ήδη παύσει οριστικά να παράγει
γάλα κατά τον χρόνο λήξεως της ισχύος της δεσμεύσεώς του για μη εμπορία και ότι επομένως δεν υπέστη καμία ζημία. Ο E. Bouma
και ο B. Beusmans επισημαίνουν πάντως ότι το σχετικό βάρος αποδείξεως φέρουν τα κοινοτικά όργανα.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Ο τρίτος λόγος αναιρέσεως αφορά την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της παράνομης αρνήσεως χορηγήσεως ποσότητας αναφοράς και της ζημίας
που ισχυρίζονται ότι υπέστησαν οι αναιρεσείοντες υπό μορφή διαφυγόντος κέρδους για τις μη πραγματοποιηθείσες παραδόσεις γάλακτος.
Από τη σκέψη 23 της αποφάσεως Mulder II προκύπτει ότι πρέπει να γίνει δεκτό ότι η ζημία απορρέει από την εφαρμογή της κοινοτικής
ρυθμίσεως του 1984. Τούτο όμως δεν συμβαίνει στην περίπτωση που το διαφυγόν κέρδος οφείλεται στο ότι ο παραγωγός αποφάσισε
αυτοβούλως, κατά τον χρόνο λήξεως της ισχύος της δεσμεύσεώς του για μη εμπορία, να παύσει οριστικά να παράγει γάλα. Η ζημία
πρέπει να αποτελεί απόρροια του κανονισμού 857/84, ο οποίος δεν επιτρέπει τη χορήγηση ποσότητας αναφοράς στους παραγωγούς
SLOM.
Από τα μέτρα που είχαν λάβει οι παραγωγοί τους οποίους αφορούσε η απόφαση Mulder II και τα οποία εκτίθενται στην πρώτη περίοδο
της σκέψης 23 της αποφάσεως Mulder II το Δικαστήριο συνήγαγε ότι οι παραγωγοί αυτοί είχαν εκφράσει δεόντως την πρόθεσή τους
να αρχίσουν εκ νέου τη δραστηριότητα του γαλακτοπαραγωγού. Το Δικαστήριο κατέληξε επομένως στο συμπέρασμα ότι η απώλεια του
εισοδήματος που προερχόταν από παραδόσεις γάλακτος δεν μπορούσε να θεωρηθεί ως συνέπεια αυτόβουλης αποφάσεως των εναγόντων
να παύσουν οριστικά τη γαλακτοπαραγωγή.
Παρά τους ισχυρισμούς του E. Bouma και του B. Beusmans, το Πρωτοδικείο ορθώς συνήγαγε, με τη σκέψη 46 της αποφάσεως Bouma
(σκέψη 45 της αποφάσεως Beusmans), το γενικό συμπέρασμα ότι, για να γεννάται ευθύνη της Κοινότητας, πρέπει οι παραγωγοί να
έχουν δηλώσει σαφώς την πρόθεσή τους να επαναλάβουν την παραγωγή γάλακτος κατά τη λήξη της δεσμεύσεώς τους περί μη εμπορίας.
Κατά συνέπεια, ορθώς το Πρωτοδικείο έθεσε, με τη σκέψη 46 της αποφάσεως Bouma (σκέψη 45 της αποφάσεως Beusmans), την προϋπόθεση
ότι οι παραγωγοί SLOM 1983 έπρεπε να έχουν εκδηλώσει, κατά τη λήξη της ισχύος της δεσμεύσεως που είχαν αναλάβει βάσει του
κανονισμού 1078/77, την πρόθεσή τους να επαναλάβουν την παραγωγή γάλακτος είτε αρχίζοντας και πάλι να παράγουν γάλα ή, τουλάχιστον,
όπως είχε γίνει δεκτό για τους παραγωγούς SLOM I, λαμβάνοντας σχετικά μέτρα, όπως είναι η πραγματοποίηση επενδύσεων ή επισκευών
ή η συντήρηση των αναγκαίων για την εν λόγω παραγωγή εξοπλισμών.
Κατά συνέπεια, ο τρίτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
Επί του δεύτερου και του τέταρτου λόγου αναιρέσεως
Με τους δύο αυτούς λόγους, ο E. Bouma και ο B. Beusmans βάλλουν κατά της αιτιολογίας που παρέθεσε το Πρωτοδικείο στη σκέψη
48 της αποφάσεως Bouma και στη σκέψη 47 της αποφάσεως Beusmans.
Σύμφωνα με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως που προβάλλουν ο E. Bouma και ο B. Beusmans, το κρίσιμο ζήτημα εν προκειμένω είναι
η μη ύπαρξη γαλακτοπαραγωγής κατά τη λήξη του έτους αναφοράς. Οι παραγωγοί που άρχισαν πάλι την παραγωγή γάλακτος μεταξύ 31ης
Δεκεμβρίου 1983 και 1ης Απριλίου 1984 δεν είχαν πλέον δυνατότητα να αποκτήσουν κανονική ποσότητα αναφοράς. Με τις σκέψεις
15 έως 19 της αποφάσεως Mulder I, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ρητά ότι η θεωρητική και μόνο δυνατότητα των παραγωγών αυτών να
αποκτήσουν ποσότητα αναφοράς εντός μόνο των ορίων των προαιρετικών προϋποθέσεων του κανονισμού 857/84 δεν αναιρούσε τον παράνομο
χαρακτήρα της κοινοτικής ρυθμίσεως.
Ο E. Bouma και ο B. Beusmans τονίζουν ότι το Δικαστήριο απέρριψε το σχετικό επιχείρημα, το οποίο προέβαλαν επανειλημμένα τα
κονοτικά όργανα, με τις αποφάσεις που εξέδωσε στις υποθέσεις Spagl, Mulder II και Quiller.
Συναφώς διαπιστώνεται ότι από τη διατύπωση της σκέψης 48 της αποφάσεως Bouma (σκέψης 47 της αποφάσεως Beusmans) προκύπτει
ότι το Πρωτοδικείο έλαβε υπόψη το διάστημα μεταξύ αφενός της ημερομηνίας λήξεως της ισχύος της δεσμεύσεώς τους για μη εμπορία,
δηλαδή της 20ής Απριλίου 1983 και της 23ης Δεκεμβρίου 1983 αντίστοιχα, και αφετέρου της ημερομηνίας ενάρξεως της ισχύος του
καθεστώτος των ποσοστώσεων, δηλαδή της 1ης Απριλίου 1984. Το Πρωτοδικείο επομένως δεν περιορίστηκε μόνο στην περίοδο από 31
Δεκεμβρίου 1983 μέχρι 1η Απριλίου 1984. Είναι προφανές ότι το Πρωτοδικείο, προκειμένου να εξακριβώσει αν ο E. Bouma και ο
B. Beusmans είχαν εκδηλώσει την πρόθεση να αρχίσουν και πάλι να παράγουν γάλα, στηρίχθηκε στο επιχείρημα σχετικά με την επανάληψη
της παραγωγής κατά τη διάρκεια της περιόδου που αρχίζει από την ημερομηνία λήξεως της ισχύος της δεσμεύσεως για μη εμπορία
και φθάνει μέχι τις 31 Μαρτίου 1984 και όχι μόνο κατά τη διάρκεια της περιόδου που περιλαμβάνεται μεταξύ 31ης Δεκεμβρίου 1983
και 1ης Απριλίου 1984. Το Πρωτοδικείο δεν θεώρησε σε καμία περίπτωση ότι έπρεπε να εξετάσει αν E. Bouma και ο B. Beusmans,
αρχίζοντας πάλι την παραγωγή γάλακτος μεταξύ 31ης Δεκεμβρίου 1983 και 1ης Απριλίου 1984, εξακολουθούσαν να έχουν τη δυνατότητα
να δημιουργήσουν ποσότητα αναφοράς.
Κατά συνέπεια, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
Με τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως, ο οποίος συμπίπτει με την έκτη αιτίαση που διατυπώθηκε στο πλαίσιο του πρώτου λόγου αναιρέσεως,
ο E. Bouma και ο B. Beusmans κατηγορούν το Πρωτοδικείο ότι τους επέβαλε, με τη σκέψη 48 της αποφάσεως Bouma και τη σκέψη 47
της αποφάσεως Beusmans, το βάρος αποδείξεως αφενός της προθέσεώς τους να αρχίσουν εκ νέου την παραγωγή γάλακτος κατά τη λήξη
της ισχύος της δεσμεύσεώς τους για μη εμπορία και αφετέρου της αδυναμίας τους να το πράξουν λόγω της ενάρξεως ισχύος του κανονισμού
857/84.
Το γεγονός και μόνο ότι οι αναιρεσείοντες δεν είχαν ακόμη αρχίσει να παράγουν εκ νέου γάλα την 1η Απριλίου 1984 δεν μπορεί
να αποτελέσει, κατά τους αναιρεσείοντες δικαιολογητικό λόγο για την αντιστροφή αυτή του βάρους αποδείξεως. Με την απόφαση
Quiller, το Πρωτοδικείο αναγνώρισε ότι η αντιστροφή αυτή του βάρους αποδείξεως σημαίνει ότι ο E. Bouma και ο B. Beusmans θα
αντιμετωπίσουν αναδρομικά τα αποτελέσματα της ενάρξεως της ισχύος του κανονισμού 857/84. Συγκεκριμένα, πριν από την έναρξη
ισχύος του κανονισμού αυτού, οι παραγωγοί SLOM που τελούσαν στην ίδια κατάσταση με αυτούς δεν μπορούσαν να θεωρούν κατά τεκμήριο
ότι, αν δεν άρχιζαν εκ νέου την παραγωγή γάλακτος πριν από την ημερομηνία αυτή, η πιθανή συνέπεια θα ήταν η οριστική και πλήρης
απώλεια του δικαιώματός τους να λάβουν ειδική ποσότητα αναφοράς ή αποζημίωση.
Επιπλέον, ο E. Bouma και ο B. Beusmans φρονούν ότι ο τρόπος με τον οποίο σκιαγραφείται στις αναιρεσιβαλλόμενες αποφάσεις το
βάρος αποδείξεως που υπέχουν οι ίδιοι ενέχει αντιφάσεις και είναι επομένως απαράδεκτος. Ο E. Bouma και ο B. Beusmans ισχυρίζονται,
αφού συγκρίνουν τις σκέψεις 46 έως 48 της αποφάσεως Bouma με τις σκέψεις 45 έως 47 αντίστοιχα της αποφάσεως Beusmans, ότι
η μόνη υποχρέωση αποδείξεως που μπορεί να τους επιβληθεί είναι να αποδείξουν ότι δεν είχαν παύσει ακόμη οριστικά την παραγωγή
τους κατά τον χρόνο λήξεως της ισχύος της δεσμεύσεώς τους για μη εμπορία και ότι ήταν σε θέση να αρχίσουν εκ νέου την παραγωγή
γάλακτος.
Συναφώς επιβάλλεται η παρατήρηση ότι, όπως τόνισε η γενική εισαγγελέας στο σημείο 125 των προτάσεών της, η κατανομή του βάρους
αποδείξεως στην οποία προέβη το Πρωτοδικείο με τις αναιρεσιβαλλόμενες αποφάσεις είναι σύμφωνη με την πάγια νομολογία, κατά
την οποία η υποχρέωση αποδείξεως της συνδρομής των διαφόρων προϋποθέσειων για τη γένεση εξωσυμβατικής ευθύνης της Κοινότητας
βαρύνει τον ενάγοντα. Αφού επομένως η ευθύνη αυτή δεν γεννάται παρά μόνον αν ο παραγωγός αποδείξει την πρόθεσή του να αρχίσει
και πάλι να εμπορεύεται γάλα, είτε αρχίζοντας να παράγει πάλι γάλα μετά τη λήξη της ισχύος της δεσμεύσεώς τους για μη εμπορία
είτε εκδηλώνοντας με άλλο τρόπο τη βούλησή του αυτή, αυτός που ζητεί αποζημίωση οφείλει να αποδείξει ότι είχε πραγματικά αυτή
την πρόθεση.
Όσον αφορά την αιτίαση του E. Bouma και του B. Beusmans ότι δεν μπορούσαν να υπολογίσουν τις συνέπειες που θα μπορούσε να
έχει η μη επανέναρξη της παραγωγής πριν από την 1η Απριλίου 1984, επισημαίνεται ότι έπρεπε να αναμένουν, όπως και όλοι οι
παραγωγοί που ήθελαν να αρχίσουν και πάλι να παράγουν γάλα, ότι θα υπέκειντο στους κανόνες που θα είχαν θεσπιστεί εν τω μεταξύ
για την πολιτική των αγορών. Επομένως, δεν μπορούσαν να προσδοκούν νομίμως ότι θα άρχιζαν εκ νέου την παραγωγή γάλακτος υπό
τις ίδιες προϋποθέσεις που ίσχυαν προηγουμένως (βλ. συναφώς απόφαση Mulder I, σκέψη 23).
Κατά συνέπεια, ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως και η έκτη αιτίαση που διατυπώθηκε στο πλαίσιο του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει
να απορριφθούν ως αβάσιμα.
Επί του πέμπτου λόγου αναιρέσεως
Επιχειρήματα των αναιρεσειόντων
Ο E. Bouma και ο B. Beusmans διευκρινίζουν ότι ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως περιλαμβάνει ορισμένες αιτιάσεις σχετικά με την
αιτιολόγηση της εκτιμήσεως των πραγματικών περιστατικών, καθόσον θεωρούν ότι η εκτίμηση αυτή είναι τόσο ακατανόητη και πλημμελής,
ώστε αντιβαίνει στην αρχή περί αιτιολογήσεως.
Κατά τον E. Bouma και τον B. Beusmans, το Πρωτοδικείο αγνόησε πλήρως, χωρίς να υπάρχει κανείς απολύτως λόγος, μια ένορκη δήλωσή
τους ενώπιον συμβολαιογράφου. Η εκτίμησή του σχετικά με την απόδειξη που προσκόμισαν ο E. Bouma και ο B. Beusmans ως προς
την πρόθεσή τους να αρχίσουν και πάλι να παράγουν γάλα είναι πλημμελής σε τέτοιο βαθμό, ώστε δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
Ο E. Bouma και ο B. Beusmans ισχυρίζονται ότι απέδειξαν σε ικανοποιητικό βαθμό ότι δεν είχαν διακόψει οριστικά τη λειτουργία
των εκμεταλλεύσεών τους το 1983 και ότι ήσαν πράγματι σε θέση να αρχίσουν και πάλι να παράγουν γάλα. Προς στήριξη του ισχυρισμού
τους καθένας τους προβάλλει δύο αιτιάσεις.
Με την πρώτη αιτίαση, o E. Bouma βάλλει κατά της σκέψης 14 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, στην οποία συνοψίζονται μεν θεωρητικά
τα «κρίσιμα πραγματικά περιστατικά», αλλά εκτίθενται ανακριβώς και μεροληπτικώς τα περιστατικά που είναι πράγματι κρίσιμα.
Ο E. Bouma θεωρεί ότι έχει αποδειχθεί ότι το φθινόπωρο του 1983 έσπειρε πάλι χλόη στις καλλιεργήσιμες γαίες του, με σκοπό
να αρχίσει και πάλι να παράγει γάλα. Συναφώς παραπέμπει στη σχετική ένορκη δήλωσή του, η οποία προσκομίστηκε στο Πρωτοδικείο.
Ο E. Bouma φρονεί ότι, αν ληφθεί υπόψη το περιεχόμενο της δηλώσεως αυτής και οι περαιτέρω διευκρινίσεις που παρέσχε ο δικηγόρος
του, συνάγεται αναγκαστικά από τη σκέψη 49 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως ότι το Πρωτοδικείο αγνόησε πλήρως το αποδεικτικό
στοιχείο που προσκόμισε ο ίδιος.
Ο B. Beusmans διατυπώνει την ίδια αιτίαση σε σχέση με τη σκέψη 49 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως όπως και ο E. Bouma.
Ο B. Beusmans φρονεί ότι έχει αποδειχθεί ότι κατά τη λήξη της ισχύος της δεσμεύσεώς του μη εμπορίας είχε στραφεί προς την
εκτροφή αγελάδων για παραγωγή γάλακτος και κρέατος, δηλαδή αγελάδων που προορίζονται για την παραγωγή παραλλήλως γάλακτος
και κρέατος. Διευκρινίζει ότι ο αριθμός των αγελάδων του του έδιδε τη δυνατότητα να επαναλάβει πλήρως τη γαλακτοκομική παραγωγή.
Είναι επίσης αποδειγμένο ότι το καλοκαίρι του 1983 άφησε τις αγελάδες του να γεννήσουν και να θηλάσουν τα μοσχάρια τους. Ενήργησε
δηλαδή ορθολογικά από οικονομική άποψη: αν δεν είχε στραφεί τότε προς την παραγωγή κρέατος, το αποτέλεσμα θα ήταν απλώς και
μόνο η καταστροφή του κεφαλαίου του. Ο B. Beusmans υπενθυμίζει συναφώς τη σχετική ένορκη δήλωσή του, η οποία προσκομίστηκε
στο Πρωτοδικείο. Με τη δήλωση αυτή εξήγησε, μεταξύ άλλων, ότι οι αγελάδες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή γάλακτος
μόνον αν έχουν γεννήσει πάλι και αν στη συνέχεια το μοσχάρι έχει απομακρυνθεί αμέσως από την αγελάδα.
Με τη δεύτερη αιτίαση, ο E. Bouma και ο B. Beusmans θεωρούν ακατανόητη και ανακριβή την αιτίαση του Πρωτοδικείου ότι δεν είχαν
ζητήσει επίσημα ποσότητα αναφοράς το 1984, η οποία διατυπώνεται στις σκέψεις 49 της αποφάσεως Bouma και 48 της αποφάσεως Beusmans
αντίστοιχα. Η διαπίστωση αυτή δημιουργεί, κατά τους αναιρεσείοντες, εσφαλμένη αντίληψη για τα πραγματικά περιστατικά και οδηγεί
σε εσφαλμένη εκτίμησή τους.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Με τις αιτιάσεις τους, ο E. Bouma και ο B. Beusmans αμφισβητούν στην πραγματικότητα την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών
από το Πρωτοδικείο. Ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως αφορά μόνο την παρουσίαση των πραγματικών περιστατικών στις σκέψεις 14 επ.
των αναιρεσιβαλλόμενων αποφάσεων και την εκτίμηση των περιστατικών και των ένορκων δηλώσεων στην οποία προέβη το Πρωτοδικείο
με τις σκέψεις 48 της αποφάσεως Bouma και 47 της αποφάσεως Beusmans.
Από τα άρθρα 225 ΕΚ και 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου προκύπτει όμως ότι η εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών
δεν συνιστά, πλην της περιπτώσεως αλλοιώσεως των στοιχείων που του έχουν υποβληθεί, νομικό ζήτημα που υπόκειται στον έλεγχο
που ασκεί το Δικαστήριο στο πλαίσιο αναιρέσεως (βλ., μεταξύ άλλων, διάταξη της 21ης Φεβρουαρίου 2002, C‑486/01 P‑R και C‑488/01 P‑R,
Front national και Martinez κατά Κοινοβουλίου, Συλλογή 2002, σ. I‑1843, σκέψεις 83 έως 85).
Συνεπώς, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να εξακριβώνει τα πραγματικά περιστατικά ούτε, καταρχήν, να εξετάζει τα αποδεικτικά
στοιχεία που δέχθηκε το Πρωτοδικείο σε σχέση με τα περιστατικά αυτά. Εφόσον, δηλαδή, η προσκόμιση των αποδεικτικών αυτών στοιχείων
ήταν νομότυπη και τηρήθηκαν οι γενικές αρχές του δικαίου και οι διαδικαστικοί κανόνες που διέπουν τη διεξαγωγή των αποδείξεων,
το Πρωτοδικείο είναι το μόνο αρμόδιο να εκτιμήσει την αξία που πρέπει να προσδοθεί στα στοιχεία που του έχουν υποβληθεί (βλ.,
μεταξύ άλλων, διάταξη της 17ης Σεπτεμβρίου 1996, C‑19/95 P, San Marco κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. Ι‑4435, σκέψη 40).
Η εκτίμηση αυτή επομένως δεν αποτελεί, πλην της περιπτώσεως αλλοιώσεως των στοιχείων αυτών, νομικό ζήτημα το οποίο υπόκειται
στον έλεγχο του Δικαστηρίου (απόφαση της 5ης Ιουνίου 2003, C‑121/01 P, O’Hannrachain κατά Κοινοβουλίου, Συλλογή 2003, σ. I‑5539,
σκέψη 35).
Δεδομένου ότι ο E. Bouma και ο B. Beusmans δεν προσκόμισαν κανένα στοιχείο από το οποίο να συνάγεται ότι το Πρωτοδικείο αλλοίωσε
τα πραγματικά στοιχεία, ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος.
Από όλες τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι οι αιτήσεις αναιρέσεως πρέπει να απορριφθούν.
Επί των δικαστικών εξόδων
Το άρθρο 122, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας προβλέπει ότι, όταν η αίτηση αναιρέσεως απορρίπτεται ως αβάσιμη, το
Δικαστήριο αποφαίνεται επί των δικαστικών εξόδων. Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, που εφαρμόζεται
στη διαδικασία αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 118, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπήρχε σχετικό
αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
Δεδομένου ότι το Συμβούλιο και η Επιτροπή είχαν υποβάλει το αίτημα να καταδικαστούν οι αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα
και οι αναιρεσείοντες ηττήθηκαν, πρέπει ο E. Bouma και ο B. Beusmans να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει τις αιτήσεις αναιρέσεως.
2)
Ο E. Bouma και ο B. Beusmans καταδικάζονται στα αντίστοιχα δικαστικά έξοδα.
Σκουρής
Cunha Rodrigues
Puissochet
Schintgen
Colneric
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 29 Απριλίου 2004.
Ο Γραμματέας
Ο Πρόεδρος
R. Grass
Β. Σκουρής
–
Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.