CELEX: 62006CJ0062
Rozporządzenie (EWG) nr 1697/79
Artykuł 3
Retrospektywne pokrycie należności celnych przywozowych
Czyn podlegający postępowaniu sądowemu w sprawach karnych
Organ właściwy w zakresie dokonania kwalifikacji czynu

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni pojęcia „czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych” zawartego w art. 3 akapit pierwszy rozporządzenia Rady (EWG) nr 1697/79 z dnia 24 lipca 1979 r. w sprawie odzyskiwania po dokonaniu odprawy celnej należności celnych przywozowych lub wywozowych, które nie były wymagane od osoby zobowiązanej do zapłaty za towary zgłoszone do procedury celnej przewidującej obowiązek uiszczenia takich należności (
Dz.U. L 197, str. 1
).
Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy ZF Zefeser — Importação e Exportação de Produtos Alimentares L
da
(zwaną dalej „ZF Zefeser”) a Fazenda Pública — Director Geral das Alfândegas (skarb państwa — dyrektor generalny urzędu ceł i akcyz, zwany dalej „Fazenda Pública”) dotyczącego decyzji celnej określającej retrospektywnie dług celny.
Ramy prawne
Uregulowania wspólnotowe
W okresie właściwym dla okoliczności faktycznych sprawy przed sądem krajowym, przepisy mające zastosowanie do retrospektywnego pokrycia należności celnych były uregulowane w rozporządzeniu nr 1697/79.
Dwa pierwsze motywy wskazanego rozporządzenia miały następujące brzmienie:
„Kwota należności celnych przywozowych lub należności celnych wywozowych zażądana od dłużnika w odniesieniu do towarów stanowiących przedmiot zgłoszenia w ramach procedury celnej, z którą wiąże się obowiązek uiszczenia takich należności, może się okazać niższa od kwoty prawnie należnej. Może to wyniknąć z błędu obliczeniowego lub pisarskiego właściwych organów lub z uwzględnienia przez nie nieścisłych lub niekompletnych danych dotyczących wymierzenia należności w szczególności w zakresie dotyczącym ilości, wartości, pochodzenia lub przeznaczenia danego towaru. Mając na uwadze głównie gospodarczy charakter należności celnych przywozowych lub należności celnych wywozowych pobieranych we Wspólnocie, ta nieprawidłowość w poborze wpływa szkodliwie na gospodarkę wspólnotową. Uzasadnione jest zatem dopuszczenie możliwości dokonania przez właściwe organy retrospektywnego poboru należności pozostających do zapłaty, gdy stwierdzą one tego rodzaju błąd.
Retrospektywne pokrycie należności celnych przywozowych lub należności celnych wywozowych stanowi pewnego rodzaju zagrożenie dla pewności, jakiej dłużnicy mają prawo oczekiwać od aktów administracyjnych wywołujących skutki finansowe. W związku z tym należy ograniczyć możliwość podejmowania przez właściwe organy działań w tym zakresie poprzez ustanowienie terminu, po upływie którego pierwotne określenie należności celnych przywozowych lub należności celnych wywozowych powinno być uznane za definitywne. To ograniczenie możliwości podejmowania działań przez właściwe władze nie może mieć jednak zastosowania w przypadkach, w których dokładna kwota należności celnych przywozowych lub należności celnych wywozowych nie mogła zostać ustalona przez te władze podczas odprawy celnej towarów wskutek czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych […]”.
Artykuł 2 ust. 1 rozporządzenia nr 1697/79 stanowi:
„Jeżeli właściwe władze stwierdzą, że od osoby zobowiązanej do zapłaty nie zażądano uiszczenia całości lub części kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych wymaganych zgodnie prawem w odniesieniu do towaru zgłoszonego do procedury celnej nakładającej obowiązek uiszczenia takich należności, wszczynają one wówczas postępowanie w celu pokrycia niepobranych należności.
Jednakże postępowania takiego nie można podjąć po upływie trzech lat od chwili zaksięgowania kwoty, której uiszczenia pierwotnie zażądano od płatnika, lub, jeśli nie dokonano zaksięgowania, od chwili powstania długu celnego dotyczącego danego towaru”.
W art. 3 wskazanego rozporządzenia przewidziano jednak następujące odstępstwo od tego terminu:
„Jeżeli organy celne stwierdzą, że przyczyną braku możliwości określenia dokładnej kwoty prawnie należnych wobec danego towaru opłat celnych przywozowych lub opłat celnych wywozowych był czyn podlegający postępowaniu sądowemu w sprawach karnych, terminu określonego w art. 2 nie stosuje się.
W takim wypadku właściwe władze dokonują pokrycia zgodnie z odpowiednimi przepisami państw członkowskich”. [tłumaczenie nieoficjalne].
Uregulowania krajowe
Zgodnie z obowiązującym w okresie właściwym dla okoliczności faktycznych sprawy przed sądem krajowym art. 34 ust. 1 ordynacji podatkowej w wersji ustalonej przez rozporządzenie z mocą ustawy nr 154/91 z dnia 23 kwietnia 1991 r. (
Diário da República
, seria A, nr 94 z dnia 23 kwietnia 1991 r.) portugalska administracja podatkowa dysponowała terminem dziesięciu lat na przeprowadzenie pokrycia należności celnych, jeśli wysokość kwoty należności nie mogła zostać pierwotnie określona w sposób prawidłowy ze względu na działanie o charakterze oszukańczym.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
W październiku 1993 r. ze statku pochodzącego z Turcji wyładowano w porcie Setúbal (Portugalia) określoną ilość oliwy przeznaczonej dla przedsiębiorstwa ZF Zefeser. Pozostała część ładunku została zgłoszona jako towar tranzytowy. Następnie statek kontynuował rejs do Ceuty (Hiszpania) położonym na wybrzeżu Afryki północnej. Zgodnie z informacjami władz hiszpańskich przekazanymi w październiku 1995 r. wskazany statek dotarł tam jednak bez ładunku.
Na podstawie tych informacji, w dniu 9 kwietnia 1997 r., organ celny w Setúbal skierował do ZF Zefeser decyzję celną zawierającą korektę dotyczącą kwoty należności. Na skutek złożonego przez portugalskie organy celne zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa wszczęto dochodzenie przeciwko wspólnikom ZF Zefeser w sprawie przemytu, fałszerstwa, oszustwa i tworzenia grupy przestępczej.
ZF Zefeser odwołała się od decyzji celnej do Tribunal Tributário de Primeira Instância de Setúbal (sąd w sprawach skarbowych pierwszej instancji w Setúbal), gdzie podniosła między innymi zarzut przedawnienia. Skarga została oddalona z uzasadnieniem, że mający zastosowanie termin przedawnienia wynosi dziesięć lat, a nie trzy, ponieważ dopuszczono się czynów podlegających postępowaniu sądowemu w sprawach karnych, co uniemożliwiło prawidłowe określenie wymaganej kwoty należności celnych. Wyrok ten został jednak uchylony przez Tribunal Central Administrativo (centralny sąd administracyjny), który uznał, że zastosowanie ma trzyletni termin przedawnienia w związku z tym, że w międzyczasie wydano prawomocny wyrok uniewinniający osoby, przeciwko którym wszczęto dochodzenie karne, częściowo ze względu na przedawnienie, a częściowo ze względu na brak dowodów.
Fazenda Pública wniosła odwołanie od wyroku Tribunal Central Administrativo do Supremo Tribunal Administrativo (najwyższego sądu administracyjnego), który postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy w rozumieniu art. 3 rozporządzenia [nr 1697/79] kwalifikacji czynu jako „czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych” dokonuje organ celny i jest ona wystarczająca, czy też kwalifikacji takiej powinien dokonać właściwy sąd karny?
2)
W tym drugim przypadku, czy wystarczające jest zwykłe wniesienie oskarżenia przez organ właściwy w sprawach karnych (w przypadku Portugalii — przez prokuraturę), czy też konieczne jest skazanie dłużnika w danym procesie karnym?
3)
Ponownie w drugim z powyższych przypadków, czy należy wyciągnąć odmienne wnioski z faktu uniewinnienia dłużnika przez sąd na podstawie zasady in dubio pro reo oraz z faktu uniewinnienia go wskutek udowodnienia, że nie popełnił on danego przestępstwa?
4)
W przypadku odstąpienia przez prokuraturę od wniesienia aktu oskarżenia wskutek uznania, że brak jest znamion czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych, jakie powinny być tego skutki? Czy taka decyzja uniemożliwia podjęcie działań w celu pokrycia niepobranych należności?
5)
W razie gdy prokuratura lub sam sąd karny umorzy postępowanie karne z powodu przedawnienia ścigania, czy ta decyzja powoduje, że nie można podjąć działań w celu pokrycia tych niepobranych należności?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie dopuszczalności pytania czwartego
W czwartym pytaniu sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy decyzja prokuratora o nie sporządzaniu aktu oskarżenia ze względu na brak wskazówek na popełnienie czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych sprzeciwia się wszczęciu postępowania w przedmiocie pokrycia należności na podstawie art. 3 rozporządzenia nr 1697/79.
ZF Zefeser podniósł w uwagach przedłożonych Trybunałowi, że czwarte pytanie prejudycjalne nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu przed sądem krajowym, ponieważ w niniejszej sprawie prokurator wszczął dochodzenie.
W tym kontekście należy przypomnieć, że mając na uwadze podział kompetencji w ramach postępowania w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, wyłącznie do sądu krajowego należy określenie przedmiotu pytań, które zamierza zadać Trybunałowi. Trybunał jednakże również orzekł, że w szczególnych okolicznościach i w celu zweryfikowania jego własnej kompetencji, to do niego należy ocena warunków, w jakich sąd krajowy kieruje do niego wniosek.
Ma to między innymi miejsce w przypadku, gdy problem przedstawiony Trybunałowi ma charakter czysto hipotetyczny (zob. podobnie w szczególności wyroki: z dnia 13 marca 2001 r. w sprawie
C-379/98 PreussenElektra, Rec. str. I-2099
, pkt 39; z dnia 22 stycznia 2002 r. w sprawie
C-390/99 Canal Satélite Digital, Rec. str. I-607
, pkt 19: z dnia 5 lutego 2004 r. w sprawie
C-380/01 Schneider, Rec. str. I-1389
, pkt 22). Bowiem duch współpracy, który ma być wyznacznikiem dla dobrego funkcjonowania odesłania prejudycjalnego, wymaga z kolei, aby sąd krajowy miał wzgląd na funkcję powierzoną Trybunałowi, którą jest wkład w administrowanie wymiarem sprawiedliwości w państwach członkowskich, a nie formułowanie opinii o charakterze doradczym w odpowiedzi na ogólne lub hipotetyczne pytania (ww. wyrok w sprawie Schneider, pkt 23 oraz wyrok z dnia 30 czerwca 2005 r. w sprawie
C-165/03 Längst, Zb.Orz. str. I-5637
, pkt 33).
Jak wskazał rzecznik generalny w pkt 74 opinii, z postanowienia odsyłającego oraz z uwag przedłożonych Trybunałowi wynika, w zakresie dotyczącym postępowania przed sądem krajowym, że prokurator wszczął postępowanie karne przeciwko wspólnikom ZF Zefeser przed Tribunal Judicial de Setúbal, w związku z czym pytanie dotyczące skutków braku takiego postępowania nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu zawisłego przed sądem krajowym.
W związku z powyższym należy stwierdzić, że czwarte pytanie jest niedopuszczalne.
W przedmiocie pytań pierwszego i piątego
W pierwszym i piątym pytaniu prejudycjalnym, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd krajowy zmierza do ustalenia, który organ ma kompetencje do zakwalifikowania danego czynu jako „czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych” dla celów zastosowania art. 3 rozporządzenia nr 1697/79. Dokładniej, sąd krajowy zmierza po pierwsze do ustalenia, czy tego rodzaju kwalifikacja powinna zostać dokonana przez organy celne, czy też sądy karne, i po drugie, czy umorzenie postępowania lub uniewinnienie przez organ sądowy ze względu na przedawnienie ścigania karnego sprzeciwia się takiej kwalifikacji.
Rząd portugalski i Irlandia oraz Komisja Wspólnot Europejskich proponują, aby Trybunał udzielił odpowiedzi w ten sposób, że decydująca jest kwalifikacja czynu dokonana przez organy celne. Wynika to nie tylko z samego brzmienia wskazanego art. 3, ale również z ogólnej systematyki rozporządzenia nr 1697/79. W takiej sytuacji ewentualne przedawnienie ścigania nie sprzeciwiałoby się wszczęciu postępowania w przedmiocie pokrycia należności po upływie trzyletniego terminu przewidzianego w art. 2 ust. 1 akapit drugi tego rozporządzenia.
Zgodnie natomiast ze stanowiskiem ZF Zefeser, zasady pewności prawa i domniemania niewinności wymagają, aby kwalifikacja „czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych” wynikała zawsze z prawomocnego, prawnokarnego skazania, a kwalifikacja dokonana przez organy celne nie ma znaczenia dla celów stosowania art. 3 rozporządzenia nr 1697/79. W związku z tym przedawnienie ścigania sprzeciwia się wszczęciu na podstawie tego przepisu postępowania w przedmiocie pokrycia nieuzyskanych należności.
Celem udzielenia odpowiedzi na niniejsze pytania prejudycjalne należy po pierwsze przypomnieć, że odstępstwo od trzyletniego terminu przedawnienia ma zgodnie z art. 3 rozporządzenia nr 1697/79 zastosowanie, gdy „organy celne stwierdzą, że przyczyną braku możliwości określenia dokładnej kwoty prawnie należnych wobec danego towaru opłat celnych przywozowych lub opłat celnych wywozowych był czyn podlegający postępowaniu sądowemu w sprawach karnych”.
Zatem z brzmienia tego przepisu wynika wyraźnie, że organami właściwymi do dokonania kwalifikacji czynu jako „czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych” są te same organy, które ze względu na popełnienie takiego czynu, nie uzyskały wymaganych należności celnych i zamierzają w związku z tym dokonać ich retrospektywnego pokrycia. Jak natomiast wynika w szczególności z art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 1697/79, bezsporne jest, że określenie kwoty należności celnych i wszczęcie postępowania w przedmiocie ich pokrycia należy do organów celnych państw członkowskich (zob. podobnie wyroki: z dnia 27 listopada 1991 r. w sprawie
C-273/90 Meico–Fell, Rec. str. I-5569
, pkt 11 oraz z dnia 14 maja 1996 r. w sprawach połączonych
C-153/94 i C-204/94 Faroe Seafood i in., Rec. str. I-2465
, pkt 16).
Po drugie należy wskazać, że teza przedstawiona przez ZF Zefeser, wedle której możliwość nie uwzględnienia trzyletniego terminu przedawnienia powinna być uzależniona od wydania karnego wyroku skazującego jest sprzeczna już z samym brzmieniem omawianego art. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1697/79.
Przepis ten nie odnosi się bowiem ani do wyroku skazującego ani nawet do wszczęcia jakiegokolwiek postępowania karnego, lecz w sposób wyraźny do popełnienia czynu, który zaledwie podlega postępowaniu sądowemu w sprawach karnych. Znajduje to ponadto potwierdzenie w różnych wersjach językowych wskazanego przepisu, w szczególności w wersjach portugalskiej („un acto passível de procedimento judicial”), angielskiej („an act that could give rise to criminal court proceedings”), niemieckiej („Handlungen, die strafrechtlich verfolgbar sind”), hiszpańskiej („un acto que puede dar lugar a la incoación de un proceso judicial punitivo”) i włoskiej („un atto passibile di un’azione giudiziaria repressiva”).
Z powyższego wynika, że dla możliwości zastosowania przewidzianego w art. 3 rozporządzenia nr 1697/79 odstępstwa w zakresie terminu przedawnienia odnoszącego się do pokrycia nieuzyskanych należności, przepis ten nie wymaga, aby organy ścigania danego państwa członkowskiego rzeczywiście wszczęły dochodzenie karne, które doprowadziło do skazania sprawców danego czynu, ani tym bardziej, by nie nastąpiło przedawnienie ścigania.
W konsekwencji, w ramach stosowania wskazanego art. 3, kwalifikacja czynu jako „czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych” w rozumieniu pierwszego akapitu tego artykułu leży w kompetencji organów celnych powołanych do określenia dokładnej kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych.
Ten wniosek nie może zostać podważony poprzez argumentację przedstawioną przez ZF Zefeser, wedle której tego rodzaju interpretacja zagraża dochowaniu zasad pewności prawa i domniemania niewinności dłużników należności celnych.
Dokonana przez organy celne kwalifikacja danego czynu jako „czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych” nie stanowi bowiem stwierdzenia, że rzeczywiście popełnione zostało przestępstwo (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Meico–Fell, pkt 9). Jak wynika z pierwszego i drugiego motywu rozporządzenia nr 1697/79, wskazana kwalifikacja jest dokonywana jedynie w ramach i dla celów postępowania o charakterze administracyjnym, mającego na celu wyłącznie umożliwienie organom celnym skorygowania błędnego lub niewystarczającego poboru należności celnych przywozowych lub wywozowych.
Taka kwalifikacja nie narusza oczywiście możliwości dokonywania przez sądy państw członkowskich kontroli decyzji organów celnych i w żaden sposób nie zagraża skutkom, które na podstawie prawa krajowego mogą wynikać z orzeczeń tych sądów — włącznie z ewentualnym zwrotem kwot nienależnie zażądanych przez te organy — w szczególności z orzeczeń umarzających postępowanie lub uniewinniających oskarżonych.
W związku z tym, wobec braku właściwych uregulowań wspólnotowych, do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy określenie warunków, na jakich dłużnicy mogą kwestionować stosowanie przewidzianego w art. 3 rozporządzenia nr 1697/79 odstępstwa w zakresie terminu przedawnienia odnoszącego się do pokrycia nieuzyskanych należności oraz domagać się uwzględnienia ewentualnych skutków orzeczeń sądowych, przy czym warunki te nie mogą być mniej korzystne od warunków odnoszących się do odpowiednich środków prawnych dotyczących wyłącznie prawa krajowego oraz nie mogą czynić wykonywania praw przyznanych przez wspólnotowy porządek prawny praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym (zob. analogicznie w szczególności wyroki: z dnia 10 lipca 1980 r. w sprawie
811/79 Ariete, Rec. str. 2545
, pkt 12; z dnia 4 grudnia 2003 r. w sprawie
C-63/01 Evans, Rec. str. I-14447
, pkt 75 i 76:z dnia 13 lipca 2006 r. w sprawach połączonych od
C-295/04 do C-298/04 Manfredi i in., Zb.Orz. str. I-6619
, pkt 62 i 77).
Mając na uwadze powyższe rozważania, na pierwsze i piąte pytanie należy odpowiedzieć, że kwalifikacja czynu jako „czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych” w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1697/79 leży w kompetencji organów celnych powołanych do określania dokładnej kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych.
W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego
Mając na uwadze odpowiedź udzieloną na pytania prejudycjalne pierwsze i drugie brak jest konieczności udzielania odpowiedzi na przedstawione przez sąd krajowy pytania drugie i trzecie.
W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

Kwalifikacja czynu jako „czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych” w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy rozporządzenia Rady (EWG) nr 1697/79 z dnia 24 lipca 1979 r. w sprawie odzyskiwania po dokonaniu odprawy celnej należności celnych przywozowych lub wywozowych, które nie były wymagane od osoby zobowiązanej do zapłaty za towary zgłoszone do procedury celnej przewidującej obowiązek uiszczenia takich należności leży w kompetencji organów celnych powołanych do określania dokładnej kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: portugalski.