CELEX: 62002CJ0181
Αίτηση αναιρέσεως
Κρατικές ενισχύσεις
Ναυπηγικές εργασίες
Αποφάσεις της Επιτροπής εγκρίνουσες τις ενισχύσεις
Όρος
Τήρηση ορίου κατασκευαστικής ικανότητας
Έννοια

Skibsνaerftsfοreningen κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 174).
Από τη νομολογία αυτή προκύπτει ότι το όριο κατασκευαστικής ικανότητας πρέπει, όπως προκύπτει εν προκειμένω από το γράμμα
των εγκριτικών αποφάσεων, να αφορά την “παραγωγή που μπορεί να πραγματοποιηθεί υπό κανονικές συνθήκες ενόψει των διαθεσίμων
εγκαταστάσεων”, και όχι να εκφράζει τη μεγίστη πραγματική παραγωγή υπέρβαση της οποίας δεν είναι δυνατή ακόμα και σε περίπτωση
εξαιρετικώς καλών συνθηκών. Συναφώς, δεν είναι πειστική η επιχειρηματολογία της Επιτροπής κατά την οποία το όριο κατασκευαστικής
ικανότητας που έχει επιβληθεί στην προσφεύγουσα, έστω και αν έχει ως αντικείμενο την “παραγωγή που μπορεί να πραγματοποιηθεί
υπό κανονικές συνθήκες ενόψει των διαθεσίμων εγκαταστάσεων”, αφορά, παρ’ όλ’ αυτά, τη μεγίστη πραγματική παραγωγή της οποίας
δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να γίνει υπέρβαση […]. Πράγματι, εάν το όριο κατασκευαστικής ικανότητας αντικατοπτρίζει την
παραγωγή που μπορεί να πραγματοποιηθεί υπό κανονικές συνθήκες τούτο συνεπάγεται, αφεαυτού, ότι σε περιόδους βελτίστων συνθηκών
είναι δυνατή η υπέρβαση του αριθμού που το όριο αυτό υπαγορεύει. Σε αντίθεση με όσα ισχυρίζεται η Επιτροπή, η διαπίστωση αυτή
δεν είναι ασυμβίβαστη με τον στόχο της οδηγίας 90/684. Όντως, ο στόχος αυτός, δηλαδή, η μείωση της πλεονασματικής κατασκευαστικής
ικανότητας, επιτυγχάνεται από τον περιορισμό, από πλευράς εγκαταστάσεων, της κατασκευαστικής ικανότητας της προσφεύγουσας
αυτής, περιορισμός ο οποίος διασφαλίζει ότι, υπό κανονικές συνθήκες, δεν θα γίνεται υπέρβαση των 85 000 αοχ ετησίως.»
Στις σκέψεις 107 έως 109 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως το Πρωτοδικείο στηρίχθηκε στα προσκομιζόμενα από την KWW έγγραφα:
«107
Τέλος, πρέπει να προστεθεί ότι από διάφορα έγγραφα που κατέθεσε η προσφεύγουσα ενισχύεται η θέση ότι το επιβληθέν σ’ αυτήν
όριο κατασκευαστικής ικανότητας αφορά την παραγωγή που μπορεί να πραγματοποιηθεί υπό κανονικές συνθήκες ενόψει των διαθεσίμων
εγκαταστάσεων.
Έτσι, στο πρακτικό μιας συνεδριάσεως που πραγματοποιήθηκε την 1η Iουνίου 1993, σχετικά με την ιδιωτικοποίηση των ναυπηγείων
της πρώην Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας, αναφέρονται τα εξής: “The Danish, Italian and UK delegates were expressing their
wοrry that the actual prοductiοn wοuld exceed the assigned capacity after the inνestments wοuld be implemented. The Cοmmissiοn
was cοnfident that future prοductiοn wοuld nοt exceed the agreed capacity limits because οf the technical bοttlenecks in the
inνestment plans, because οf the present and future mοnitοring οf the inνestment plans tοgether with the cοntractual capacity
limits in the priνatisatiοn cοntracts, because οf the German Gονernment’s undertaking tο respect the limits and because all
aid payments are cοnditiοnal οn respect οf the capacity limits” [“Οι Δανοί, Iταλοί και Βρετανοί αντιπρόσωποι εξέφρασαν την
ανησυχία τους για το ζήτημα μήπως η πραγματική παραγωγή υπερβεί την χορηγηθείσα κατασκευαστική ικανότητα όταν θα πραγματοποιούνταν
οι επενδύσεις. Η Επιτροπή επικαλούμενη τις στενωπούς τεχνικού στραγγαλισμού στα επενδυτικά σχέδια, τον τωρινό και μελλοντικό
έλεγχο των εν λόγω σχεδίων σε συνδυασμό με το όριο κατασκευαστικών ικανοτήτων στις συμβάσεις ιδιωτικοποιήσεως καθώς και την
αναληφθείσα από τη Γερμανική Κυβέρνηση δέσμευση να τηρήσει τα όρια αυτά καθώς και το γεγονός ότι κάθε καταβολή ενισχύσεως
εξαρτάται από την εν λόγω τήρηση, δήλωσε πεπεισμένη ότι η μελλοντική παραγωγή δεν θα υπερέβαινε τα συμφωνηθέντα ανώτατα όρια
κατασκευαστικής ικανότητας”]. Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι αυτή η ανταλλαγή απόψεων μεταξύ της δανικής, ιταλικής και βρετανικής
αντιπροσωπείας, αφενός, και της Επιτροπής, αφετέρου, δεν θα είχε νόημα αν η κατασκευαστική ικανότητα των 85 000 αοχ ετησίως
έπρεπε να νοηθεί ως ένα απόλυτο, στην πραγματική παραγωγή, όριο. Πράγματι, σε μια τέτοια περίπτωση, θα αρκούσε στην Επιτροπή
να διευκρινίσει ότι το όριο των 85 000 αοχ ετησίως αποτελεί τη μέγιστη ποσότητα πραγματικής παραγωγής και ότι, επομένως, απαγορευόταν
απλούστατα στην προσφεύγουσα να παράγει περισσότερο από αυτό το ανώτατο ποσό. Αντιθέτως, από τη θέση που έλαβε η Επιτροπή
κατά τη συνεδρίαση αυτή εμφαίνεται ότι η εμπιστοσύνη της τελευταίας σε μια μελλοντική παραγωγή κατώτερη ή ίση προς 85 000
αοχ ετησίως στηριζόταν μόνο στην πεποίθηση ότι οι τεχνικοί περιορισμοί στις εγκαταστάσεις της προσφεύγουσας έπρεπε κανονικώς
να εμποδίσουν την προσφεύγουσα να παραγάγει ετησίως πέραν αυτής της χωρητικότητας.
Ομοίως, η έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εποπτεία της ιδιωτικοποιήσεως των ναυπηγείων στην πρώην Λαϊκή Δημοκρατία της
Γερμανίας, έκθεση που είναι συνημμένη στο έγγραφο της 6ης Μαΐου 1993 προς τη Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας
της Γερμανίας, καταδεικνύει ότι, για την Επιτροπή, το όριο κατασκευαστικής ικανότητας απετελείτο από το σύνολο των επιβληθέντων
τεχνικών περιορισμών:
“[…] οι σημαντικοί τεχνικοί περιορισμοί που συνεπάγονται τα σχέδια επενδύσεων διασφαλίζουν τα όρια κατασκευαστικής ικανότητας
που έχουν καθοριστεί για κάθε ναυπηγείο, και τούτο μολονότι φαίνεται αναγκαίο να εξακολουθήσει να υφίσταται μια λεπτομερής
εποπτεία κατά την πραγματοποίηση των επενδύσεων. Οι κύριες στενωποί τεχνικού στραγγαλισμού και οι συνθήκες που διασφαλίζουν
τον περιορισμό κατασκευαστικής ικανότητας […]”»
Με τις σκέψεις 110 έως 111 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, το Πρωτοδικείο κατέληξε:
«110
Εξ όλων των ανωτέρω προκύπτει ότι η προσφεύγουσα κατά τον δέοντα τρόπον απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως
εξομοιώνοντας, στις βαλλόμενες αποφάσεις και αντιθέτως προς ό,τι είχε πράξει στις συγκριτικές αποφάσεις, την έννοια του ορίου
κατασκευαστικής ικανότητας προς το όριο πραγματικής παραγωγής. Δεδομένου ότι η Επιτροπή στήριξε τις βαλλόμενες αποφάσεις της
αποκλειστικώς στο γεγονός ότι η πραγματική παραγωγή της προσφεύγουσας υπήρξε, κατά το 1997 και, στη συνέχεια, κατά το 1998,
ανώτερη των 85 000 αοχ (βλ., συναφώς, τις αιτιολογικές σκέψεις 60 και 108 της αποφάσεως 1999/675 και τις αιτιολογικές σκέψεις
47 και 84 της αποφάσεως 2000/336), τα διατακτικά μέρη των εν λόγω αποφάσεων πάσχουν εξ ολοκλήρου από την ανωτέρω διαπιστωθείσα
πλάνη εκτιμήσεως.
Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί ότι το απλό γεγονός ότι η πραγματική παραγωγή υπερέβη τις 85 000 αοχ ετησίως αποτελεί και τη
μοναδική βάση των βαλλομένων αποφάσεων. Η Επιτροπή δεν εξέτασε, ούτε καν ισχυρίστηκε, ότι οι υπερβάσεις κατά τα οικεία έτη
προκύπτουν από μη τήρηση των περιοριστικών προϋποθέσεων που είχαν επιβληθεί με τις εγκριτικές αποφάσεις.»
Κατά συνέπεια, το Πρωτοδικείο ακύρωσε τις προσβαλλόμενες αποφάσεις.
Η αίτηση αναιρέσεως
Με την αίτηση αναιρέσεως η Επιτροπή ζητεί την ακύρωση της αποφάσεως αυτής και την αναπομπή της διαφοράς ενώπιον του Πρωτοδικείου.
Η KWW ζητεί την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως και να καταδικαστεί η Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
Επί του αιτήματος επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 23 Ιανουαρίου 2004, η KWW ζήτησε από το Δικαστήριο να διατάξει
την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας, κατ’ εφαρμογή των άρθρων 61 και 118 του Κανονισμού Διαδικασίας.
Προς στήριξη της αιτήσεώς της αυτής, προβάλλει ότι, εάν το Δικαστήριο ακολουθούσε τις προτάσεις που ανέπτυξε ο γενικός εισαγγελέας,
θα ήταν υποχρεωμένο να αποστεί από την αρχή που έθεσε η απόφαση της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, C‑57/00 Ρ και C‑61/00 Ρ, Freistaat
Sachsen κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή 2003, σ. Ι‑9975), κατά την οποία, η ερμηνεία, από το Πρωτοδικείο, αποφάσεως της Επιτροπής
αποτελεί αξιολόγηση πραγματικών περιστατικών και όχι νομικό ζήτημα και επομένως δεν χωρεί κατ’ αυτής αναίρεση.
Συναφώς, επιβάλλεται η υπενθύμιση ότι το Δικαστήριο μπορεί, αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν προτάσεως του γενικού εισαγγελέα ή αιτήσεως
των διαδίκων, να διατάξει την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας, σύμφωνα με το άρθρο 61 του Κανονισμού Διαδικασίας, εάν
κρίνει ότι δεν διαθέτει επαρκή στοιχεία ή ότι η υπόθεση πρέπει να επιλυθεί βάσει επιχειρήματος επί του οποίου δεν διεξήχθη
συζήτηση μεταξύ των διαδίκων (βλ. διάταξη της 4ης Φεβρουαρίου 2000, C‑17/98, Emesa Sugar, Συλλογή 2000, σ. I-665, σκέψη 18,
αποφάσεις της 19ης Φεβρουαρίου 2002, C‑309/99, Wοuters κ.λπ, Συλλογή 2002, σ. I-1577, σκέψη 42, της 13ης Νοεμβρίου 2003, C‑29/01,
Schilling και Fleck-Schilling, που δεν δημοσιεύθηκε ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 19, και της 30ής Μαρτίου 2004, C‑147/02, Alabaster,
Συλλογή 2004, σ. Ι‑3101, σκέψη 35).
Εν προκειμένω, όμως, το Δικαστήριο, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, κρίνει ότι διαθέτει όλα τα αναγκαία στοιχεία για να
απαντήσει στα ερωτήματα που ανέκυψαν στην παρούσα υπόθεση και ότι τα στοιχεία αυτά συζητήθηκαν κατά την ενώπιον του Δικαστηρίου
συζήτηση. Συνεπώς, η αίτηση επαναλήψεως της προφορικής συζητήσεως είναι απορριπτέα.
Επί του λόγου αναιρέσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Προβάλλοντας ότι το Πρωτοδικείο δεν αξιολόγησε πλήρως το νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται οι εγκριτικές αποφάσεις και
ότι τις ερμήνευσε κατά εσφαλμένο τρόπο, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ενέχει νομικό σφάλμα. Έτσι,
συνιστά παραβίαση του κοινοτικού δικαίου η κρίση του Πρωτοδικείου ότι η προϋπόθεση του «ορίου κατασκευαστικής ικανότητας»,
από την οποία εξαρτώνται οι εγκρίσεις που δόθηκαν στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας για τη χορήγηση ενισχύσεων προς
την KWW, αφορά μόνον την τεχνική κατασκευαστική ικανότητα και όχι την πραγματική παραγωγή του εν λόγω ναυπηγείου.
Η Επιτροπή προσάπτει, κατ’ αρχάς, στο Πρωτοδικείο ότι προσδιόρισε εσφαλμένα, στις σκέψεις 94 έως 96 της αναιρεσιβαλλόμενης
αποφάσεως, το νομικό πλαίσιο των εγκριτικών αποφάσεων. Κατ’ αυτήν, το άρθρο 10α, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, της οδηγίας 90/684
διέπει με δεσμευτική νομικώς δύναμη τη διαβεβαίωση που δόθηκε από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ότι θα προβεί
πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1995 σε πραγματική και μη αναστρέψιμη μείωση της κατασκευαστικής ικανότητας ίση προς το 40 % της
κατασκευαστικής ικανότητας που υπήρχε κατά την 1η Ιουλίου 1990 και ανερχόταν σε 545 000 αοχ. Η διάταξη αυτή περιλαμβάνει δύο
στόχους. Επιδιώκει συγχρόνως τη μείωση της υπερβάλλουσας κατασκευαστικής ικανότητας στον κοινοτικό τομέα των ναυπηγικών εργασιών
και την εξισορρόπηση των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που προκαλούνται από τη χορήγηση σημαντικών ενισχύσεων στα ανατολικογερμανικά
ναυπηγεία. Πάντως, εάν ο πρώτος στόχος είναι δυνατόν να επιτευχθεί με περιορισμό της κατασκευαστικής ικανότητας των εγκαταστάσεων,
ο δεύτερος, αντιθέτως, μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τον περιορισμό της πραγματικής παραγωγής των ναυπηγείων.
Η Επιτροπή προσάπτει, ακολούθως, στο Πρωτοδικείο, ότι, στις σκέψεις 97 έως 104 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ερμήνευσε
την έννοια του ορίου κατασκευαστικής ικανότητας στηριζόμενο αποκλειστικά στο γράμμα της πρώτης και δεύτερης των εγκριτικών
αποφάσεων, ενώ, με συνδυασμένη ανάγνωση, οι πέντε εγκριτικές αποφάσεις καταδεικνύουν ότι η έννοια αυτή αφορά τόσο τον περιορισμό
των τεχνικών εγκαταστάσεων όσο και τον περιορισμό της πραγματικής παραγωγής του εν λόγω ναυπηγείου. Σε αντίθεση με άλλους
τομείς, στον τομέα των ναυπηγικών εργασιών δεν υπάρχει «στενωπός τεχνικού στραγγαλισμού» που να καθιστά δυνατή τη ρύθμιση
της παραγωγής με απλή μείωση της κατασκευαστικής ικανότητας. Για τον λόγο αυτό, πέραν των τεχνικών περιορισμών στις εγκαταστάσεις,
έπρεπε επίσης να διαταχθεί με τις εγκριτικές αποφάσεις και ο περιορισμός της πραγματικής παραγωγής. Αν δεν ήταν αναγκαίο να
υπογραμμιστεί με σαφήνεια ο περιορισμός αυτός της πραγματικής παραγωγήﾂ στις δύο πρώτες εγκριτικές αποφάσεις που αφορούσαν
αποκλειστικά τις φάσεις επενδύσεως, αντιθέτως, ήταν πολύ σημαντικό να δοθεί προσοχή στον περιορισμό αυτό με την τρίτη, τέταρτη
και πέμπτη εγκριτική απόφαση που αφορούσαν τη φάση παραγωγής που άρχιζε την 1η Ιανουαρίου 1996. Η Επιτροπή αναφέρει ότι οι
τρεις τελευταίες αποφάσεις περιελάμβαναν τη ρήτρα επιτήρησης, σύμφωνα με την οποία, παρά τους τεχνικούς περιορισμούς που έθεσε
σε εφαρμογή η καθής, ο έλεγχος παρέμενε αναγκαίος «προκειμένου να διασφαλισθεί η τήρηση των ορίων της μέγιστης δυνατής κατασκευαστικής
ικανότητας στο πλαίσιο της προγραμματισμένης παραγωγής ως της πραγματικής παραγωγής». Εκτιμά ότι η ρήτρα αυτή θα ήταν τελείως
ανώφελη αν έπρεπε να ερμηνευθεί, όπως την ερμήνευσε το Πρωτοδικείο, ως έχουσα την έννοια ότι οι τεχνικοί περιορισμοί έπρεπε
να τηρηθούν επίσης κατά τη φάση της παραγωγής.
Η Επιτροπή, τέλος, προσάπτει στο Πρωτοδικείο ότι, με τις σκέψεις 105 έως 109 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, έλαβε εσφαλμένως
υπόψη τη νομολογία και τα έγγραφα του φακέλου. Αυτά δεν επιτρέπουν τη διαπίστωση, αντιθέτως με όσα έχουν κριθεί από το Δικαστήριο,
ότι το όριο κατασκευαστικής ικανότητας αφορούσε αποκλειστικά τις τεχνικές εγκαταστάσεις του ναυπηγείου.
Για την KWW, η οποία υποστηρίζει ότι η αίτηση αναιρέσεως είναι μερικώς απαράδεκτη, το Πρωτοδικείο ουδόλως αγνόησε τους στόχους
της οδηγίας 90/684. Η τελευταία δεν αναφέρει κανένα περιορισμό παραγωγής. Το άρθρο 10α, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, επιδιώκει
την αποκατάσταση της ομαλότητας στην αγορά και την ανταγωνιστικότητα των ναυπηγείων της πρώην Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας,
μειώνοντας ταυτόχρονα την υπερβάλλουσα κατασκευαστική ικανότητα στον τομέα των ναυπηγικών εργασιών.
Όπως προκύπτει από εμπεριστατωμένη ανάλυση του γράμματος, του ιστορικού, της οικονομίας καθώς και του νοήματος και του σκοπού
της οδηγίας 90/684, η έννοια του ορίου κατασκευαστικής ικανότητας που χρησιμοποιείται στις εγκριτικές αποφάσεις δεν μπορεί
να ταυτιστεί ακριβώς με το όριο παραγωγής. Εξάλλου, στην προηγούμενη πρακτική λήψεως αποφάσεων, η οποία επαναλήφθηκε στις
κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις αναδιαρθρώσεως, η Επιτροπή δεχόταν την ερμηνεία κατά την οποία το όριο κατασκευαστικής
ικανότητας δεν εξαρτάται από την πραγματική παραγωγή. Το Πρωτοδικείο, το οποίο εξέτασε σε βάθος τον λογικό σύνδεσμο μεταξύ
των πέντε εγκριτικών αποφάσεων, ορθώς κατέληξε ότι το επιβληθέν όριο κατασκευαστικής ικανότητας δεν μπορούσε να θεωρηθεί ως
περιορισμός της πραγματικής παραγωγής. Περιορισμός αυτής της φύσεως δεν θα μπορούσε, εξάλλου, να επιβληθεί παρά μόνο μετά
τη διαδικασία τυπικής εξετάσεως που διατάσσεται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 88, παράγραφος 2, ΕΚ.
Κατά την KWW, η προβλεπόμενη από τις τρεις τελευταίες εγκριτικές αποφάσεις επιτήρηση της παραγωγής αποτελούσε μόνον το μέσον
για να εξασφαλισθεί η τήρηση του ορίου κατασκευαστικής ικανότητας. Καθιστούσε εφικτή τη διαπίστωση τυχόν καταστρατηγήσεων
των τεχνικών περιορισμών, όπως επιβεβαιώνεται από τα έγγραφα που προσκόμισαν οι διάδικοι στο πλαίσιο της διαδικασίας. Έτσι,
το Πρωτοδικείο προέβη σε ερμηνεία της έννοιας του ορίου κατασκευαστικής ικανότητας σύμφωνη με τη νομολογία (απόφαση του Πρωτοδικείου,
Skibsνærftsfοreningen κ.λπ. κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα, σκέψη 174).
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Εισαγωγικά, επιβάλλεται η υπενθύμιση ότι, με τις πέντε εγκριτικές αποφάσεις, η Επιτροπή ενέκρινε, σύμφωνα με τις οδηγίες 90/684
και 92/68, τις ενισχύσεις τις οποίες η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας είχε την πρόθεση να χορηγήσει στην KWW, συνολικού
ύψους 1 246,9 εκατομμυρίων DEM, με την προϋπόθεση να τηρηθεί το όριο κατασκευαστικής ικανότητας των 85.000 αοχ ετησίως. Το
όριο αυτό αντιστοιχούσε στο μέρος της αοχ, το οποίο θα ελάμβανε από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας το εν λόγω ναυπηγείο
σε εκτέλεση του άρθρου 10α, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, της οδηγίας 90/684. Κατά τη διάταξη αυτή, οι λειτουργικές ενισχύσεις
για δραστηριότητες κατασκευής και μετατροπής πλοίων των ναυπηγείων που λειτουργούσαν στο έδαφος της πρώην Λαοκρατικής Δημοκρατίας
της Γερμανίας την 1η Ιουλίου 1990 θεωρούνται ως συμβιβαζόμενες με την κοινή αγορά εφόσον η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας
δεχόταν να προβεί πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1995 σε πραγματική και μη αναστρέψιμη μείωση της κατασκευαστικής ικανότητας ίση
προς το 40 % του παραγωγικού δυναμικού που υφίστατο κατά την 1η Ιουλίου 1990 και ανερχόταν σε 545 000 αοχ.
Δεν αμφισβητείται, εξάλλου, ότι για τα έτη 1997 και 1998, στα οποία αναφέρονται οι προσβαλλόμενες αποφάσεις, τα τεχνικά όρια
που επιβλήθηκαν στις εγκαταστάσεις του ναυπηγείου δεν ξεπεράστηκαν και ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη της μόνον την πραγματική
παραγωγή του ναυπηγείου για να αιτιολογήσει τις εν λόγω αποφάσεις.
Υπό αυτές τις συνθήκες, στο Δικαστήριο εναπόκειται να διαπιστώσει εάν το Πρωτοδικείο υπέπεσε σε νομικό σφάλμα κρίνοντας ότι
οι εγκριτικές αποφάσεις που ορίζουν «όριο κατασκευαστικής ικανότητας» δεν μπορούν να ερμηνευθούν ως περιέχουσες όρο που υποχρεώνει
σε περιορισμό της πραγματικής παραγωγής.
Συναφώς, πρέπει να αναφερθεί ότι, αφενός, ούτε η οδηγία 90/684 ούτε η οδηγία 92/68 περιέχουν ορισμό της έννοιας της κατασκευαστικής
ικανότητας ή του ορίου κατασκευαστικής ικανότητας. Αφετέρου, η πραγματική παραγωγή μιας επιχειρήσεως αποτελεί έννοια διαφορετική
από την έννοια της παραγωγικής ικανότητας (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, απόφαση της 11ης Μαΐου 1983, Klöckner-Werke κατά Επιτροπής,
244/81, Συλλογή 1983, σ.1451, σκέψεις 22 και 23).
Βεβαίως, για να αιτιολογήσει την προσθήκη του νέου άρθρου 10α στην οδηγία 90/684, το Συμβούλιο αναφέρει, στην τρίτη αιτιολογική
σκέψη της οδηγίας 92/68, ότι οι απαιτήσεις του ανταγωνισμού επιβάλλουν στη ναυπηγική βιομηχανία στις εν λόγω περιοχές να συμβάλει
σημαντικά στη μείωση της «υπερβάλλουσας κατασκευαστικής ικανότητας», η οποία, σε διεθνές επίπεδο, εξακολουθεί να εμποδίζει
την αποκατάσταση των φυσιολογικών συνθηκών αγοράς στον τομέα της ναυπηγικής βιομηχανίας. Εντούτοις, δεν είναι δυνατό να συναχθεί
από τον στόχο αυτό της μειώσεως της «υπερβάλλουσας κατασκευαστικής ικανότητας», που αφορά τα μέσα παραγωγής τα οποία ενδέχεται
να θέσουν σε λειτουργία τα ναυπηγεία και όχι την ίδια την παραγωγή τους, ότι ένα όριο κατασκευαστικής ικανότητας που ορίσθηκε
σε αποφάσεις που ελήφθησαν βάσει των οδηγιών αυτών υπονοεί από μόνο του περιορισμό της παραγωγής.
Εξάλλου, μπορεί να γίνει δεκτό, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, ότι ο κοινοτικός νομοθέτης, επιβάλλοντας στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία
της Γερμανίας μείωση «πραγματική και μη αναστρέψιμη της κατασκευαστικής ικανότητας ίση προς το 40 % της κατασκευαστικής ικανότητας
που υπήρχε κατά την 1η Ιουλίου 1990», θέλησε να επιτύχει μια αντιστάθμιση στις σημαντικές κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν
στα ναυπηγεία των νέων ομόσπονδων κρατών για να εξασφαλίσει, όπως αναφέρεται στην ένατη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 90/684,
δίκαιους και ομοιόμορφους όρους ενδοκοινοτικού ανταγωνισμού. Πράγματι, με αυτές τις ενισχύσεις μπόρεσαν να αποκτήσουν ταχέως
αποδοτικές τεχνικές εγκαταστάσεις που καθιστούσαν εφικτή σημαντική παραγωγή. Αυτό το επίπεδο παραγωγής μπορούσε να προκαλέσει
αισθητές στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό με τα άλλα ναυπηγεία που είχαν φθάσει σε αυτό το τεχνικό επίπεδο μετά από μακρόχρονη
περίοδο και με δικά τους κεφάλαια. Ωστόσο, ούτε το άρθρο 10α ούτε καμία άλλη διάταξη της οδηγίας 90/684 προβλέπουν ότι η μείωση
της συνολικής κατασκευαστικής ικανότητας των ναυπηγείων που λειτουργούν στο έδαφος των νέων ομόσπονδων κρατών πρέπει να λάβει
τη μορφή του περιορισμού της πραγματικής παραγωγής καθενός από αυτά τα ναυπηγεία.
Έτσι ο κοινοτικός νομοθέτης παρέλειψε να ορίσει ο ίδιος, στην εν λόγω οδηγία, τα στοιχεία που επιτρέπουν τον καθορισμό του
περιεχομένου της εννοίας της κατασκευαστικής ικανότητας και τη διαδικασία που καθιστά εφικτή την επίτευξη του στόχου της μειώσεως
της υπερβάλλουσας κατασκευαστικής ικανότητας. Συνεπώς, η Επιτροπή διέθετε ορισμένο περιθώριο εκτιμήσεως για να ορίσει τις
προϋποθέσεις από τις οποίες έπρεπε να εξαρτηθούν οι ενισχύσεις προκειμένου να παραμείνουν συμβατές με την κοινή αγορά στο
πλαίσιο του συστήματος παρεκκλίσεων της οδηγίας 90/684 υπέρ των ναυπηγείων και για να μη θέτουν υπό αμφισβήτηση τον στόχο
του άρﾸρου 10α της εν λόγω οδηγίας.
Εντούτοις, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η Επιτροπή, στο πλαίσιο του περιθωρίου εκτιμήσεως που διέθετε, μπορούσε να εκτιμήσει
ότι η τήρηση της προϋποθέσεως του άρθρου 10α, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, της οδηγίας 90/684, επέβαλε να εξαρτώνται οι εγκριτικές
αποφάσεις από την προϋπόθεση της μη υπερβάσεως των 85 000 αοχ ετησίως όχι μόνον όσον αφορά την κατασκευαστική ικανότητα, αλλά
και την πραγματική παραγωγή, σ’ αυτήν απέκειτο να το διευκρινίσει με τρόπο σαφή και αναμφισβήτητο στις εγκριτικές της αποφάσεις.
Πάντως, αφενός, δεν αμφισβητείται ότι καμία από τις εγκριτικές αποφάσεις δεν περιέχει μνεία που να ορίζει ότι το όριο κατασκευαστικής
ικανότητας των 85 000 αοχ αποτελεί ετήσιο ανώτατο όριο της πραγματικής παραγωγής.
Αφετέρου, η Επιτροπή δεν αμφισβητεί ότι με τις δύο πρώτες εγκριτικές αποφάσεις τίθενται όροι μόνο σε θέματα τεχνικών περιορισμών
που επιβάλλονται στην KWW, όπως έκρινε το Πρωτοδικείο στις σκέψεις 97 έως 100 και 103 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως και
όπως ανέφερε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 51 των προτάσεών του.
Τέλος, όσον αφορά την τρίτη, τέταρτη και πέμπτη εγκριτική απόφαση, το Πρωτοδικείο δεν υπέπεσε σε νομικό σφάλμα κρίνοντας,
στη σκέψη 102 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι δεν μπορούσε να εξαχθεί το συμπέρασμα από τα χωρία των εν λόγω αποφάσεων,
που παρατίθενται στην ως άνω σκέψη, ότι το όριο της κατασκευαστικής ικανότητας εκφραζόμενο σε αοχ ετησίως έπρεπε να ερμηνευθεί
ως περιορισμός της πραγματικής παραγωγής.
Πράγματι, εκτιμώντας, στα εν λόγω χωρία, ότι επιβάλλεται ο έλεγχος των ορίων κατασκευαστικής ικανότητας όχι μόνον κατά το
σημείο της επεξεργασίας των επενδυτικών σχεδίων, αλλά και κατά τον σχεδιασμό της παραγωγής και κατά την ίδια την παραγωγή,
η Επιτροπή, η οποία όριζε έτσι τη διαδικασία και ιδίως τα στάδια της επιτήρησης που απαιτούνταν για την τήρηση των περιορισμών
της κατασκευαστικής ικανότητας, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι, πράττοντας αυτό, θέλησε να εξαρτήσει ρητά τη χορήγηση των αδειών
από τον όρο του περιορισμού της παραγωγής. Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση, όπως υπογράμμισε το Πρωτοδικείο στη σκέψη 103
της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι η Επιτροπή, με την τρίτη, τέταρτη και πέμπτη εγκριτική της απόφαση, διευκρίνισε ιδίως
ότι, κατά τη διάρκεια του περιορισμού της κατασκευαστικής ικανότητας, είναι απαραίτητο να μην τροποποιηθεί η διάταξη των εγκαταστάσεων
του ναυπηγείου. Επομένως, από τη διευκρίνιση αυτή συνάγεται λογικά ότι, αντιθέτως με όσα υποστηρίζει η Επιτροπή στο σημείο
28 της αιτήσεως αναιρέσεως, η επιτήρηση των εγκαταστάσεων στο πλαίσιο των τεχνικών περιορισμών της κατασκευαστικής ικανότητας
μπορούσε να διατηρήσει ολόκληρο το νόημά της «κατά την παραγωγή», χωρίς ωστόσο αυτή η επιτήρηση κατά την παραγωγή να συνεπάγεται
ότι η χορήγηση των αδειών τελούσε υπό την προϋπόθεση της υποχρεώσεως τηρήσεως ενός ορίου πραγματικής παραγωγής.
Υπό τις περιστάσεις αυτές, ούτε το γράμμα ούτε η οικονομία των εγκριτικών αποφάσεων παρέχουν τη δυνατότητα να θεωρηθεί ότι
το όριο κατασκευαστικής ικανότητας των 85 000 αοχ αναφερόταν στην πραγματική παραγωγή της KWW.
Εξάλλου, ακόμη και αν υποτεθεί ότι οι προβλεπόμενοι στις εγκριτικές αποφάσεις τεχνικοί περιορισμοί αποδείχθηκαν ακατάλληλοι
για τον επιδιωκόμενο στόχο της αποφυγής των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού μεταξύ ναυπηγείων, το γεγονός αυτό, όντας μεταγενέστερο
των εγκριτικών αποφάσεων και αποδεικνύον μόνον την ακαταλληλότητα των μέσων που επιλέχθηκαν σε σχέση με τον επιδιωκόμενο στόχο,
δεν παρέχει, από μόνο του, τη δυνατότητα να θεωρηθεί ότι το όριο κατασκευαστικής ικανότητας που περιλαμβάνεται στις εγκριτικές
αποφάσεις αποτελεί στην πραγματικότητα όριο στην παραγωγή.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το Πρωτοδικείο δεν υπέπεσε σε νομικό σφάλμα κρίνοντας ότι η έννοια του ορίου κατασκευαστικής
ικανότητας που υπάρχει στις εγκριτικές αποφάσεις δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως αφορώσα τον περιορισμό της παραγωγής της KWW.
Εξάλλου, με τις σκέψεις 105 έως 109 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, το Πρωτοδικείο θέλησε να επιβεβαιώσει την ερμηνεία των
εν λόγω αποφάσεων επικαλούμενο τη νομολογία του και τη νομολογία του Δικαστηρίου και αναφερόμενο σε άλλα προσκομισθέντα έγγραφα
του φακέλου που κατατέθηκε. Πάντως, η αιτιολογία αυτού του μέρους της αποφάσεως εμφανίζεται ως επιπρόσθετη εκείνης, στις σκέψεις
91 έως 104, στην οποία βασίζεται η ερμηνεία αυτή. Επίσης, εφόσον το Πρωτοδικείο δεν υπέπεσε σε νομικό σφάλμα ανατρέχοντας
στην ερμηνεία αυτή, οι αιτιάσεις της Επιτροπής κατά της αιτιολογίας που περιλαμβάνεται στις σκέψεις 105 έως 109 της αποφάσεως,
δεν ασκούν επιρροή. Σύμφωνα με πάγια νομολογία, οι αιτιάσεις αυτές, που δεν μπορούν να συνεπαχθούν την αναίρεση της αποφάσεως
του Πρωτοδικείου, πρέπει να απορριφθούν (βλ. μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 18ης Μαρτίου 1993, C‑35/92 Ρ, Κοινοβούλιο κατά Frederiksen,
Συλλογή 1993, σ.I‑991, σκέψη 31, της 22ας Δεκεμβρίου 1993, C‑244/91 Ρ, Pincherle κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. I-6965,
σκέψη 25, και της 11ης Μαρτίου 1997, C‑264/95, Επιτροπή κατά UIC, Συλλογή 1997, σ. I-1287, σκέψη 48).
Εξ όλων των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον
υπήρχε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η KWW ζήτησε να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα η Επιτροπή,
η οποία ηττήθηκε, πρέπει αυτή να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως.
2)
Καταδικάζει την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στα δικαστικά έξοδα.
Timmermans
La Pergola
von Bahr
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 29 Απριλίου 2004.
Ο Γραμματέας
Ο Πρόεδρος
R. Grass
Β. Σκουρής
–
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.