CELEX: 61989CJ0373
Ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών
Κοινωνική ασφάλιση
Οδηγία 79/7/ΕΟΚ
Εθνική ρύθμιση απαλλάσσουσα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, τις έγγαμες γυναίκες, τις χήρες και τους σπουδαστές από ασφαλιστικές οφειλές

Με παρεμπίπτουσα απόφαση της 4ης Δεκεμβρίου 1989, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 15 Δεκεμβρίου 1989, το Tribunal du travail της Nivelles ( Βέλγιο ), τμήμα Wavre, υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα σχετικά με την ερμηνεία της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως ( ΕΕ ειδ. έκδ. 05/003, σ. 160 ).
Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Caisse d'assurances sociales pour travailleurs indépendants «Integrity», ASBL (στο εξής: Integrity), και της Nadine Rouvroy, χήρας του αρχιτέκτονα Jean Leloup, και των τέκνων τους Olivier, Eric και Mathieu, σχετικά με την καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών για ανεξαρτήτους επαγγελματίες που απαιτούνταν για τα οικονομικά έτη 1985 και 1986.
Δυνάμει του άρθρου 1 του βελγικού βασιλικού διατάγματος 38 της 27ης Ιουλίου 1967, περί οργανώσεως του ασφαλιστικού καθεστώτος των ανεξαρτήτων επαγγελματιών (που δημοσιεύθηκε στον
Moniteur belge
της 29.7.1967, σ. 1001 ), στο καθεστώς αυτό εμπίπτουν οι οικογενειακές παροχές, οι παροχές συντάξεως και επιζώντος συζύγου καθώς και οι παροχές λόγω ασθενείας ή αναπηρίας. Στο καθεστώς αυτό υπάγονται οι ανεξάρτητοι επαγγελματίες και οι αμισθί επικουρούντες αυτούς.
Το βασιλικό διάταγμα της 19ης Δεκεμβρίου 1967 (που δημοσιεύθηκε στον
Moniteur belge
της 28.12.1967, σ. 1496), όπως τροποποιήθηκε από το βασιλικό διάταγμα της 20ής Ιουλίου 1981 ( που δημοσιεύθηκε στον
Moniteur belge
της 20.7.1981, σ. 1218 ), περί γενικής ρυθμίσεως για την εφαρμογή του προαναφερθέντος βασιλικού διατάγματος 38, προβλέπει, στο άρθρο του 37, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, ότι:
« Εφόσον το εισόδημα τους από την άσκηση επαγγέλματος κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφοι 2 και 3, του βασιλικού διατάγματος 38, το οποίο πρόκειται να ληφθεί ως βάση για τον υπολογισμό των εισφορών όσον αφορά συγκεκριμένο οικονομικό έτος, είναι κατώτερο των 77472 BFR, οι έγγαμες γυναίκες, οι χήρες και οι σπουδαστές επί των οποίων τυγχάνει εφαρμογής το βασιλικό διάταγμα 38 μπορούν, για το εν λόγω έτος, να ζητήσουν την εξομοίωση τους προς τα πρόσωπα που εμπίπτουν στο άρθρο 12, παράγραφος 2, του εν λόγω διατάγματος. »
Δυνάμει του άρθρου 12, παράγραφος 2, του προαναφερθέντος βασιλικού διατάγματος 38, ο υπόχρεος για την καταβολή εισφορών, ο οποίος, εκτός της δραστηριότητας λόγω της οποίας υπάγεται στο ασφαλιστικό καθεστώς των ανεξαρτήτων επαγγελματιών, ασκεί συνήθως και κατά κύριο επάγγελμα άλλη επαγγελματική δραστηριότητα, δεν οφείλίΐ εισφορά βάσει του βασιλικού διατάγματος 38 αν το εισόδημα από τη δραστηριότητα του ως ανεξαρτήτου επαγγελματία δεν φθάνει ορισμένο ποσό. Η απαλλαγή αυτή από εισφορές δεν στερεί τον δικαιούχο από τις παροχές που προβλέπονται από το ασφαλιστικό καθεστώς των ανεξαρτήτων επαγγελματιών.
Κατά τη διάρκεια της δίκης ενώπιον του Tribunal du travail της Nivelles, o Leloup, του οποίου το εισόδημα ήταν εξαιρετικά χαμηλό, ζήτησε την επ' αυτού εφαρμογή του άρθρου 37 του βασιλικού διατάγματος της 19ης Δεκεμβρίου 1967. Η Integrity αντε-τάχθη στο αίτημα αυτό ισχυριζόμενη ότι το προαναφερθέν άρθρο 37 εφαρμόζεται μόνο επί των εγγάμων γυναικών, των χηρών και των σπουδαστών, αποκλειομένων των εγγάμων ανδρών και των χήρων. Οι κληρονόμοι του Leloup, οι οποίοι συνεχίζουν τη δίκη, υποστηρίζουν ότι το εν λόγω άρθρο 37 είναι αντίθετο προς την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως.
Το Tribunal du travail της Nivelles, τμήμα Wavre, αποφάσισε την αναστολή της ενώπιον του διαδικασίας και την υποβολή προς το Δικαστήριο του εξής προδικαστικού ερωτήματος:
« Είναι το άρθρο 37 του βασιλικού διατάγματος της 19ης Δεκεμβρίου 1967 περί γενικής ρυθμίσεως για την εφαρμογή του βασιλικού διατάγματος 38 της 27ης Ιουλίου 1967, περί οργανώσεως του ασφαλιστικού καθεστώτος των ανεξαρτήτων επαγγελματιών σύμφωνο προς την οδηγία ( 79/7/ΕΟΚ ) της 19ης Δεκεμβρίου 1978 περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Εν πρώτοις, πρέπει να παρατηρηθεί ότι καίτοι το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο, στο πλαίσιο του άρθρου 177 της Συνθήκης, να αποφαίνεται επί του συμβιβαστού μιας εθνικής ρυθμίσεως με το κοινοτικό δίκαιο, είναι, αντιθέτως, αρμόδιο να παρέχει στα εθνικά δικαστήρια όλα τα στοιχεία ερμηνείας που σχετίζονται με το εν λόγω δίκαιο και τους επιτρέπουν να εκτιμούν το συμβιβαστό αυτό προκειμένου να εκδίδουν αποφάσεις στις υποθέσεις που υποβάλλονται στην κρίση τους ( βλ. την εσχάτως εκδοθείσα απόφαση της 11ης Οκτωβρίου 1990, Nespoli,
C-196/89, Συλλογή 1990, σ. I-3647
).
Δυνάμει του άρθρου της 2, η προαναφερθείσα οδηγία 79/7/ΕΟΚ εφαρμόζεται, κυρίως, επι των ανεξαρτήτων επαγγελματιών. Στο άρθρο της 3 απαριθμούνται τα νομικά συστήματα και οι διατάξεις όπου πρέπει να εφαρμόζεται η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως. Τέλος, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής:
« Η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως συνεπάγεται την απουσία κάθε διακρίσεως που βασίζεται στο φύλο, είτε άμεσα είτε έμμεσα, σε συσχετισμό ιδίως με την οικογενειακή κατάσταση και ιδιαίτερα όσον αφορά:
—
το πεδίο εφαρμογής των συστημάτων και τους όρους πρόσβασης στα συστήματα αυτά,
—
την υποχρέωση καταβολής εισφορών και τον υπολογισμό των εισφορών,
—
τον υπολογισμό των παροχών, συμπεριλαμβανομένων των προσαυξήσεων λόγω συζύγου και προστατευομένου προσώπου και τις προϋποθέσεις διαρκείας και διατηρήσεως του δικαιώματος επί των παροχών. »
Επομένως, με το προδικαστικό ερώτημα ερωτάται κατ' ουσίαν αν το ζήτημα αν, ιδίως, το άρθρο 4 της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι απαγορεύει στα κράτη μέλη να επιφυλάσσουν μόνο στις έγγαμες γυναίκες, τις χήρες και τους σπουδαστές τη δυνατότητα εξομοιώσεως προς τα πρόσωπα που δεν οφείλουν ασφαλιστική εισφορά όταν το εισόδημα τους από την άσκηση δραστηριοτήτων ανεξαρτήτου επαγγελματία είναι χαμηλό, ενώ ασκούν συνήθως και κατά κύριο επάγγελμα άλλη επαγγελματική δραστηριότητα.
Όπως προκύπτει από πάγια νομολογία ( βλ. την εσχάτως εκδοθείσα απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 1989, Ruzius-Wilbrink,
C-102/88, Συλλογή 1989, σ. 4311
), το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ, ως έχει το καθεστώς αυτό καθαυτό και λαμβανομένου υπόψη του σκοπού και του περιεχομένου της εν λόγω οδηγίας, είναι αρκετά σαφές ώστε οι πολίτες να μπορούν να το επικαλούνται ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και να ζητούν από τα εν λόγω δικαστήρια να μην εφαρμόζουν κάθε εθνική διάταξη η οποία δεν συμβιβάζεται προς το άρθρο αυτό. Συναφώς, είναι σημαντικό να υπομνησθεί ότι η διάταξη αυτή επιβάλλει στα κράτη μέλη την κατάργηση όλων των διατάξεων που είναι αντίθετες προς την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως.
Το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει, με την προαναφερθείσα απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 1989, ότι, σε περίπτωση άμεσης διακρίσεως, τα πρόσωπα της υφισταμένης δυσμενή μεταχείριση κατηγορίας έχουν δικαίωμα ίσης μεταχειρίσεως και υπαγωγής στο ίδιο καθεστώς με τα ευρισκόμενα στην ίδια κατάσταση πρόσωπα της υφιστάμενης ευνοϊκή μεταχείριση κατηγορίας, καθεστώς που εξακολουθεί να αποτελεί, εφόσον η οδηγία δεν έχει προσηκόντως εκτελεστεί, το μόνο έγκυρο σύστημα αναφοράς.
Τέλος, πρέπει να επισημανθεί ότι, σύμφωνα με την εσώτερη λογική της οδηγίας, το άρθρο 4, το οποίο καθορίζει την έκταση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, δεν εφαρμόζεται παρά εντός του προσωπικού και ουσιαστικού πεδίου εφαρμογής της οδηγίας (απόφαση της 27ης Ιουνίου 1989, J. G. Achterberg-te Riele,
48/88, 106/88 και 107/88, Συλλογή 1989, σ. 1963
). Συναφώς, ο γενικός εισαγγελέας ορθώς παρατήρησε, στις προτάσεις του, ότι, ακόμα και σε περίπτωση που αδιαίρετες ασφαλιστικές εισφορές αντιστοιχούν σε ασφαλιστικές παροχές εν μέρει μόνο εμπίπτουσες στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ, παρ' όλ' αυτά, η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως εφαρμόζεται ως προς το σύνολο των εισφορών αυτών. Το αντίθετο συμβαίνει όταν είναι δυνατός ο διαχωρισμός των εισφορών ανάλογα με τις ατομικές παροχές.
Ενόψει του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο υποβληθέν από το Tribunal du travail της Nivelles, τμήμα Wavre, προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι είναι αντίθετη προς το άρθρο αυτό μια εθνική νομοθεσία που επιφυλάσσει στις έγγαμες γυναίκες, τις χήρες και τους σπουδαστές τη δυνατότητα εξομοιώσεως τους προς πρόσωπα που δεν οφείλουν ασφαλιστική εισφορά ενώ δεν παρέχει την ίδια δυνατότητα απαλλαγής από εισφορές στους έγγαμους άνδρες ή τους χήρους που πληρούν, εξάλλου, τις ίδιες προϋποθέσεις.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Βελγική Κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε το Tribunal du travail της Nivelles, τμήμα Wavre, με απόφαση της 4ης Δεκεμβρίου 1989, αποφαίνεται:

To άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι είναι αντίθετη προς το άρθρο αυτό μια εθνική νομοθεσία που επιφυλάσσει στις έγγαμες γυναίκες, τις χήρες και τους σπουδαστές τη δυνατότητα εξομοιώσεως τους προς πρόσωπα που δεν οφείλουν ασφαλιστική εισφορά ενώ δεν παρέχει την ίδια δυνατότητα απαλλαγής από εισφορές στους έγγαμους άνδρες ή τους χήρους που πληρούν, εξάλλου, τις ίδιες προϋποθέσεις.

O'Higgins
Mancini
Schockweiler
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 21 Νοεμβρίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο πρόεδρος του δευτέρου τμήματος
Τ. F. O'Higgins
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.