CELEX: 61999TJ0219
Ανταγωνισμός
Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως
Αρμοδιότητα της Επιτροπής
Δυσμενής διάκριση μεταξύ αεροπορικών εταιριών
Σχετική τομεακή και γεωγραφική αγορά
Σχέση συναφείας μεταξύ των τομεακών αγορών που φέρονται ως επηρεαζόμενες
Νομική βάση της βαλλόμενης αποφάσεως
.παρξη δεσπόζουσας θέσεως
Καταχρηστική εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσεως
Αναλογικότητα του ύψους του προστίμου

.
174   Συνεπώς, ο σχετικός λόγος πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Επί του έκτου λόγου, που αντλείται από την έλλειψη δεσπόζουσας θέσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
175   Πρώτον, η ΒΑ προσάπτει στην Επιτροπή ότι τη θεώρησε ως επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση στη βρετανική αγορά των υπηρεσιών πρακτορείου
αεροπορικών ταξιδίων χωρίς να λάβει προσηκόντως υπόψη τον έντονο ανταγωνισμό τον οποίο αντιμετωπίζει στις βρετανικές αγορές
αεροπορικών μεταφορών.
176   Ανεξάρτητα από τον συνολικό αριθμό γραμμών που εξυπηρετεί, η ΒΑ δεν ασκεί τη δραστηριότητά της με ένα σημαντικό βαθμό ανεξαρτησίας
ούτε σε σχέση με τους ανταγωνιστές της που είναι παρόντες σε κάθε γραμμή ούτε έναντι των επιβατών οι οποίοι διαθέτουν την
ικανότητα να επιλέγουν την αεροπορική τους εταιρία για κάθε γραμμή.
177   Δεύτερον, η ΒΑ προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν εξήγησε πως η φερόμενη δεσπόζουσα θέση της στη βρετανική αγορά των υπηρεσιών
πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων «προ[έκυπτε] από τις “πολύ μεγάλες επιτυχίες” που είχε στις βρετανικές αγορές αεροπορικών
μεταφορών.
178   Η ΒΑ παρατηρεί, τρίτον, ότι τα μερίδια της βρετανικής αγοράς των υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων που κατέχει, κατά
την Επιτροπή, υπό την ιδιότητα του πελάτη των πρακτόρων, δεν καταδεικνύουν ότι κατέχει στην αγορά αυτή δεσπόζουσα θέση. Η
Επιτροπή περιορίστηκε να προσθέσει το σύνολο των πωλήσεων των εισιτηρίων ΒΑ που είχαν διατεθεί στο σύνολο των γραμμών προς
και από τα αεροδρόμια του Ηνωμένου Βασιλείου, μολονότι αυτές συνιστούν χωριστές αγορές.
179   Εξάλλου, η Επιτροπή δεν υπολόγισε ορθά τα μερίδια αγοράς που κατέχει η ΒΑ. Τα ποσοστά που δέχθηκε η Επιτροπή περιλαμβάνουν
επίσης τις πωλήσεις που πραγματοποιήθηκαν εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου και, επομένως, υπερεκτιμούν τα μερίδια αγοράς της ΒΑ.
Η Επιτροπή στήριξε τους υπολογισμούς της στις πωλήσεις αεροπορικών εισιτηρίων που πραγματοποιούνται μέσω του BSPUK, στον οποίο
μετέχει μέρος μόνον των ταξιδιωτικών πρακτόρων του Ηνωμένου Βασιλείου. Χωρίς να αναλύσει τις συναλλαγές που πραγματοποιούν
οι άλλοι πράκτορες, η Επιτροπή περιορίστηκε στο να υποθέσει ότι οι πράξεις που πραγματοποιούνται μέσω του BSPUK αντιπροσωπεύουν
το 80 έως 85 % όλων των εισιτηρίων που πωλούν οι πράκτορες. Τέλος, οι πωλήσεις που αποδίδονται στην ΒΑ και πραγματοποιούνται
στο πλαίσιο του BSPUK περιλαμβάνουν συναλλαγές πραγματοποιούμενες από άλλες εταιρίες οι οποίες χρησιμοποιούν την ΒΑ ως πράκτορα
και δεν συμμετέχουν στις συμφωνίες που συνήφθησαν μεταξύ ΒΑ και των ταξιδιωτικών πρκατόρων του Ηνωμένου Βασιλείου.
180   H BA υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη την επίπτωση των πωλήσεων που πραγματοποιούνται μέσω άλλων διαύλων πλην των
ταξιδιωτικών πρακτόρων, όπως είναι οι άμεσες πωλήσεις μέσω τηλεφώνου ή του διαδικτύου. Όμως, οι πωλήσεις αυτές επηρεάζουν,
όπως ρητά αναγνώρισε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 72 της προσβαλλόμενης αποφάσεως, την ισχύ των αεροπορικών εταιριών
στην αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων.
181   Υπογραμμίζοντας την ιδιαίτερα ισχυρή θέση της ΒΑ έναντι των κυριότερων ταξιδιωτικών πρακτόρων, η Επιτροπή αγνοεί τη σαφή πτώση
του ποσοστού των συνολικών τους πωλήσεων εισιτηρίων ΒΑ και το σχετικά μικρό μερίδιο υπηρεσιών που παρέχουν στην ΒΑ στις δραστηριότητες
ορισμένων από τα κυριότερα πρακτορεία.
182   Αν εφαρμοστεί το κριτήριο της σταθερότητας των μεριδίων αγοράς ή εκείνο του εύκολου επηρεασμού από τον ανταγωνισμό, που δέχεται
η νομολογία (απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Φεβρουαρίου 1979, 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1979/Ι,
σ. 215), τα μερίδια της ΒΑ στη βρετανική «αγορά» υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων δεν επιτρέπουν να συναχθεί ότι
αυτή κατέχει δεσπόζουσα θέση από την οποία αντλεί πλεονεκτήματα ανά πάσα στιγμή.
183   Η ορθή ανάλυση των στοιχείων σχετικά με τα μερίδια αγοράς που κατέχει η ΒΑ αναιρούν μάλλον τη διαπίστωση της δεσπόζουσας θέσεως.
Πράγματι, το μερίδιο αγοράς της ΒΑ μειώθηκε από το 47,7 % στις αρχές της δεκαετίας του '90 στο 39,7 %. Αντιθέτως, τα μερίδια
αγοράς των άλλων αεροπορικών εταιριών, ειδικότερα εκείνα της Virgin και της British Midland, αυξήθηκαν γρήγορα.
184   Το σημαντικό ποσοστό εισιτηρίων που πωλεί ένα πρακτορείο ταξιδίων δεν καθιστά την ενδιαφερόμενη αεροπορική εταιρία «υποχρεωτικό
εμπορικό εταίρο» του πρακτορείου αυτού, αντίθετα προς ό,τι υποστηρίζει η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 92 της προσβαλλόμενης
αποφάσεως. Στην πράξη, κάθε πρακτορείο οφείλει να προσφέρει τα εισιτήρια μιας ευρείας γκάμας αεροπορικών εταιριών. Όντως,
τα πρακτορεία διαθέτουν σημαντική ισχύ διαπραγματεύσεως και η τελική επιλογή του πράκτορα εναπόκειται στον πελάτη.
185   Αντίθετα προς τους διανομείς οι οποίοι δραστηριοποιούνταν στις σχετικές αγορές στην υπόθεση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής,
παρατεθείσα στη σκέψη 182 ανωτέρω, και στην υπόθεση Michelin κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 91 ανωτέρω, οι ταξιδιωτικοί
πράκτορες δεν διαθέτουν κανονικά αποθέματα ούτε και έχουν ανάγκη πραγματικά να πωλούν εισιτήρια ΒΑ. Δεδομένου ότι οι γραμμές
που εξυπηρετεί η ΒΑ εξυπηρετούνται επίσης από άλλες εταιρίες, τα πρακτορεία μπορούσαν να ικανοποιούν την επιλογή των επιβατών
εφόσον χρόνο είναι σε θέση να πωλούν τα εισιτήρια της ΒΑ.
186   Τέλος, αν η ΒΑ κατείχε όντως δεσπόζουσα θέση, δεν θα είχε κανένα συμφέρον να αφιερώνει σημαντικά ποσά για να βελτιώσει τις
υπηρεσίες της, προκειμένου να ανταγωνιστεί αποτελεσματικότερα τις άλλες εταιρίες.
187   Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι για να αποδείξει τη δεσπόζουσα θέση που κατέχει η ΒΑ στη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου
αεροπορικών ταξιδίων, έλαβε υπόψη τα ποσοστά των πωλήσεων εισιτηρίων της ΒΑ από τους ταξιδιωτικούς πράκτορες της ΙΑΤΑ και
μια σειρά συναφών παραγόντων, όπως το μέγεθος της ΒΑ, η έκταση της γκάμας των υπηρεσιών της στις αεροπορικές μεταφορές και
το δίκτυό της.
188   Η BA ήταν προφανώς σε θέση να συμπεριφερθεί ανεξάρτητα από τους ταξιδιωτικούς πράκτορες του Ηνωμένου Βασιλείου και, ειδικότερα,
να υποκαταστήσει μονομερώς τη βασική προμήθεια του 7 % αντί εκείνης του 7,5 %, για τις εσωτερικές πτήσεις και αντί εκείνης
του 9 %, για τις διεθνείς πτήσεις.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
189   H δεσπόζουσα θέση που αναφέρει το άρθρο 82 ΕΚ αφορά τη θέση οικονομικής ισχύος που κατέχει μια επιχείρηση, πράγμα που της
επιτρέπει να εμποδίζει τη διατήρηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην οικεία αγορά και της προσφέρει, σε σημαντικό βαθμό,
τη δυνατότητα ανεξάρτητης έναντι των ανταγωνιστών της, των πελατών της και τελικά των καταναλωτών, συμπεριφοράς (απόφαση του
Πρωτοδικείου της 12ης Δεκεμβρίου 2000, T-128/98, Aéroports de Paris κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. ΙΙ-3929, σκέψη 147).
190   Όπως προκύπτει από την εξέταση του τρίτου λόγου, τη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων, συνιστάμενη
ειδικότερα στη διανομή αεροπορικών εισιτηρίων, υπηρεσιών που παρέχουν στις αεροπορικές εταιρίες οι ταξιδιωτικοί πράκτορες
του Ηνωμένου Βασιλείου, επέλεξε η Επιτροπή για να συναγάγει την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως της ΒΑ.
191   Όπως παρατηρήθηκε στη σκέψη 101 ανωτέρω, το γεγονός ότι η ΒΑ πρέπει να θεωρηθεί ως επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση υπό την ιδιότητα
του αγοραστή υπηρεσιών, και όχι ως παρέχουσα υπηρεσίες, δεν ασκεί επιρροή.
192   Επομένως, ο αριθμός των θέσεων που προσφέρει στις γραμμές που εξυπηρετεί η ΒΑ στο σύνολο των γραμμών από και προς τα βρετανικά
αεροδρόμια, που αντιπροσωπεύουν ισάριθμα αεροπορικά εισιτήρια ΒΑ που μπορούν να διατεθούν μέσω των ταξιδιωτικών πρακτόρων
του Ηνωμένου Βασιλείου, συνιστά το πρόσφορο κριτήριο προκειμένου να μετρηθεί η οικονομική ισχύς την οποία η ΒΑ είναι σε θέση
να ασκεί έναντι των πρακτόρων αυτών και των άλλων εταιριών που αγοράζουν τις εν λόγω υπηρεσίες διανομής.
193   Η ίδια η ΒΑ παρατήρησε ότι η εκμετάλλευση του δικτύου της ακτινωτά στο έδαφος του Ηνωμένου Βασιλείου της επιτρέπει να προσφέρει
πολύ περισσότερες πτήσεις προς και από τα αεροδρόμια-πόλους και να μεταφέρει, κατά συνέπεια, ένα πολύ πιο σημαντικό αριθμό
επιβατών από ό,τι οι λοιπές αεροπορικές εταιρίες, οι οποίες εξυπηρετούσαν τις απευθείας γραμμές.
194   Επομένως, καλώς η Επιτροπή, προκειμένου να υπολογίσει τα μερίδια που κατείχε η ΒΑ στη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου
αεροπορικών ταξιδίων, προσέθεσε όλα τα εισιτήρια ΒΑ που πωλήθηκαν μέσω των ταξιδιωτικών πρακτόρων του Ηνωμένου Βασιλείου στο
σύνολο των γραμμών από και προς τα αεροδρόμια του Ηνωμένου Βασιλείου.
195   Υπό τις συνθήκες αυτές, η ΒΑ δεν μπορεί λυσιτελώς να αγνοήσει τον συνολικό αριθμό των αεροπορικών γραμμών που εκμεταλλεύεται,
για να αμφισβητήσει την ικανότητά της να ενεργεί με σημαντικό βαθμό ανεξαρτησίας σε σχέση με τους ανταγωνιστές της που είναι
παρόντες σε κάθε μιά από τις γραμμές αυτές, τους ταξιδιωτικούς πράκτορες και τους επιβάτες, οι οποίοι διαθέτουν την ικανότητα
να επιλέγουν την αεροπορική τους εταιρία.
196   Η ΒΑ δεν μπορεί βασίμως να προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν εξήγησε πώς η δεσπόζουσα θέση της στη βρετανική αγορά υπηρεσιών
πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων οφείλεται στις επιτυχίες της στις αεροπορικές μεταφορές.
197   Πράγματι, προκειμένου να αποδείξει την εκ μέρους της ΒΑ ενδεχόμενη κατοχή δεσπόζουσας θέσεως στη βρετανική αγορά υπηρεσιών
πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων, δεν συντρέχει λόγος να εκτιμηθεί η οικονομική της ισχύ σε συνάρτηση με τον ανταγωνισμό που
ασκείται μεταξύ των εταιριών οι οποίες παρέχουν υπηρεσίες στις αεροπορικές μεταφορές σε κάθε μια από τις αεροπορικές γραμμές
που εξυπηρετεί η ΒΑ και οι ανταγωνιστές της από και προς τα βρετανικά αεροδρόμια.
198   Όπως προκύπτει από την εξέταση του τρίτου λόγου, οι διαφορετικές αυτές βρετανικές αγορές υπηρεσιών αεροπορικών μεταφορών διακρίνονται
των υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων, στις οποίες περιλαμβάνεται, ειδικότερα, η διανομή αεροπορικών εισιτηρίων.
199   Όσον αφορά τα προσαπτόμενα πραγματικά σφάλματα, η ΒΑ δεν μπορεί να προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη την επίπτωση
των πωλήσεων αεροπορικών εισιτηρίων που πραγματοποιούνται μέσω τηλεφώνου ή μέσω του διαδικτύου, ενόψει της ιδιαιτερότητας,
σε σχέση με τους τρόπους εμπορίας, των υπηρεσιών που παρέχουν οι ταξιδιωτικοί πράκτορες.
200   Η ιδιαιτερότητα αυτή οδήγησε εξάλλου την ΒΑ να ισχυριστεί ότι οι ταξιδιωτικοί πράκτορες έχουν ζωτική σημασία, ως ενδιάμεσοι,
για τις αεροπορικές εταιρίες. Η ιδιαιτερότητα αυτή επιβεβαιώνεται άλλωστε από το γεγονός ότι οι πωλήσεις αεροπορικών εισιτηρίων
που πραγματοποιούνται από τους ταξιδιωτικούς πράκτορες του Ηνωμένου Βασιλείου αντιπροσωπεύουν το 85 % όλων των τίτλων αεροπορικών
μεταφορών που πωλούνται σ' αυτό το κράτος μέλος.
201   Εξάλλου, η ΒΑ δεν μπορεί να προσάπτει λυσιτελώς στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη τις πωλήσεις εισιτηρίων της ΒΑ που πραγματοποιούνται
εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου για τον προσδιορισμό των μεριδίων της στη βρετανική αγορά των υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών
ταξιδίων.
202   Πράγματι, η ΒΑ δέχθηκε, σε απάντηση ερωτήσεως του Πρωτοδικείου, ότι ήταν αδύνατο να υπολογιστούν ποσοτικά οι συναλλαγές που
πραγματοποιήθηκαν εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου. Επομένως, η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να προβεί στη διάκριση αναλόγως του
αν τα εισιτήρια είχαν ή όχι πωληθεί εντός του Ηνωμένου Βασιλείου. Όμως, όπως προκύπτει από την εξέταση του τρίτου λόγου, οι
επιβάτες προβαίνουν συνήθως στις κρατήσεις των αεροπορικών τους εισιτηρίων στη χώρα κατοικίας τους. Κατά συνέπεια, η προσφεύγουσα
δεν απέδειξε ότι η αποτίμηση στην οποία προέβη η Επιτροπή αφορούσε αριθμό εισιτηρίων ικανό να νοθεύσει την εκτίμηση της για
τα μερίδια αγοράς που κατέχει η ΒΑ στη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων.
203   Το επιχείρημα που η ΒΑ αντλεί από την έλλειψη αντιπροσωπευτικότητας του BSPUK δεν πείθει. Ακόμη και αν το BSPUK περιλαμβάνει
μόνον 4 634 από τους 7 000 ταξιδιωτικούς πράκτορες του Ηνωμένου Βασιλείου, δεν αμφισβητείται ότι οι πλέον σημαντικοί είναι
αυτοί που περιλαμβάνονται στον αριθμό των μελών αυτού του προγράμματος εθνικού διακανονισμού.
204   Λαμβάνοντας υπόψη το σημαντικότερο μερίδιο των πωλήσεων αεροπορικών εισιτηρίων που πραγματοποιούνται μέσω του BSPUK στο σύνολο
των πωλήσεων εισιτηρίων που γίνονται μέσω των ταξιδιωτικών πρακτόρων του Ηνωμένου Βασιλείου, προκύπτει ότι η Επιτροπή καλώς
έκρινε ότι τα μερίδια των έξι κυριότερων αεροπορικών εταιριών στις συνολικές πωλήσεις αεροπορικών εισιτηρίων δεν μπορούσε
να είναι πολύ διαφορετικά από εκείνα που υπολογίστηκαν μέσω του BSPUK.
205   Εξάλλου, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 34 της προσβαλλόμενης αποφάσεως, η ίδια η ΒΑ ανέφερε κατά τη διοικητική
διαδικασία ότι είχε πωλήσει, μεταξύ Ιανουαρίου και Νοεμβρίου 1998, το 85 % των αεροπορικών της εισιτηρίων που εκδόθηκαν στο
Ηνωμένο Βασίλειο μέσω των ταξιδιωτικών πρακτόρων ΙΑΤΑ και μέσω του BSPUK. Όμως, από την ανάγνωση της αιτιολογικής σκέψεως
33 της προσβαλλόμενης αποφάσεως, μη επικριθείσα επί του σημείου αυτού από την προσφεύγουσα, προκύπτει ότι 4 108 από τους 4
634 πράκτορες που συμμετέχουν στο BSPUK, δηλαδή ποσοστό περίπου 89 %, είναι εγκεκριμένοι από την IATA.
206   Ούτε αμφισβητείται ότι οι πωλήσεις εισιτηρίων ΒΑ που πραγματοποιήθηκαν μέσω των ταξιδιωτικών πρακτόρων ΙΑΤΑ του Ηνωμένου Βασιλείου
αντιπροσωπεύουν το 66 % των πωλήσεων των οποίων ο διακανονισμός κατά το ίδιο οικονομικό έτος έγινε μέσω του BSPUK, των δέκα
πρώτων αεροπορικών εταιριών.
207   Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, το γεγονός ότι 2 366 ταξιδιωτικοί πράκτορες δεν συμμετέχουν στο BSPUK δεν φαίνεται ικανό να μειώσει
σημαντικά το μερίδιο της ΒΑ στις πωλήσεις αεροπορικών εισιτηρίων που πραγματοποιήθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο μέσω των ταξιδιωτικών
πρακτόρων.
208   Το ίδιο ισχύει όσον αφορά τις πωλήσεις εισιτηρίων που πραγματοποίησαν οι άλλες εταιρίες οι οποίες χρησιμοποιούν την ΒΑ ως
πράκτορα και δεν συμμετέχουν στα επίδικα συστήματα ανταμοιβής επιδόσεων. Όπως υπογράμμισε η Επιτροπή, χωρίς να αντικρουστεί
από την ΒΑ, η τελευταία περιορίστηκε να αναφέρει το ύψος των πωλήσεων που μπορούσε να αντιπροσωπεύει ποσοστό ίσο ή μικρότερο
του 5 %.
209   Επιβάλλεται ακόμη να εξεταστεί αν η συλλογιστική που ανέπτυξε η Επιτροπή για να αποδείξει τη δεσπόζουσα θέση της ΒΑ, με βάση
τα πραγματικά στοιχεία που κατά νόμον έκανε δεκτά, δεν φέρει το στίγμα ενδεχόμενων σφαλμάτων εκτιμήσεως.
210   Συναφώς, πρέπει να ληφθεί υπόψη η άκρως σημαντική ένδειξη που αποτελεί η κατοχή ευρυτάτων μεριδίων αγοράς εκ μέρους της επιχειρήσεως
για την οποία πρόκειται καθώς και η σχέση μεταξύ των μεριδίων αγοράς που κατέχουν η ενδιαφερόμενη επιχείρηση και οι άμεσοι
ανταγωνιστές της (απόφαση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 182 ανωτέρω, σκέψεις 39 και 48), τούτο δε
ισχύει ακόμη περισσότερο αφού οι άμεσοι ανταγωνιστές κατέχουν μικρά μόνο μερίδια αγοράς (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, απόφαση
του Δικαστηρίου της 14ης Φεβρουαρίου 1978, 27/76, United Brands κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1978, σ. 75, σκέψη 111).
211   Όπως προκύπτει από τον πίνακα που παρατίθεται αμέσως κατωτέρω, ο οποίος ελήφθη από την αιτιολογική σκέψη 41 της προσβαλλόμενης
αποφάσεως και του οποίου την ουσιαστική ανακρίβεια η ΒΑ δεν ήταν σε θέση να αποδείξει, τα μερίδια αγοράς που κατέχει η ΒΑ
στο σύνολο των πωλήσεων αεροπορικών εισιτηρίων, των οποίων ο διακανονισμός γίνεται μέσω του BSPUK, όχι μόνον πρέπει να θεωρούνται
ως ευρείας εκτάσεως, αλλά και συνιστούν αμεταβλήτως πολλαπλάσια των μεριδίων αγοράς εκάστου των πέντε κυριότερων ανταγωνιστών
της που δραστηριοποιούνται στη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων.
British Airways
46,3
45,6
43,5
42,7
40,3
42,0
39,7
American Airlines
5,4
7,3
7,7
7,6
3,6
3,8
Virgin
2,8
3,0
3,7
4,0
4,0
5,8
5,5
British Midland
3,6
3,4
3,2
3,0
2,7
Qantas
3,0
2,7
3,0
2,6
6,4
3,0
3,3
KLM
2,5
2,8
5,3
212   Η οικονομική ισχύς την οποία η ΒΑ αντλεί από τα μερίδιά της στην αγορά ενισχύεται ακόμη περισσότερο από τη διεθνή κατάταξη
που κατέχει λόγω του αριθμού επιβατο-χιλιομέτρων που μεταφέρονται στις τακτικές διεθνείς πτήσεις, της εκτάσεως της γκάμας
των μεταφορικών υπηρεσιών της καθώς και του ακτινωτού δικτύου της.
213   Κατά τους ίδιους τους ισχυρισμούς της ΒΑ, οι δραστηριότητές της σε δίκτυο της επιτρέπουν, σε σχέση με τους άλλους πέντε ανταγωνιστές
της, να προσφέρει μεγαλύτερη επιλογή αεροπορικών συνδέσεων και συχνότερες πτήσεις.
214   Εξάλλου, από την αιτιολογική σκέψη 38 της προσβαλλόμενης αποφάσεως, μη αμφισβητηθείσας από την ΒΑ, προκύπτει ότι αυτή εκμεταλλευόταν,
το 1995, 92 από τις 151 διεθνείς αεροπορικές συνδέσεις που διασφαλίζονται από το αεροδρόμιο του Heathrow και 43 από τις 92
λειτουργούσες γραμμές στο Gatwick, δηλαδή πολλαπλάσιες του αριθμού των συνδέσεων που εξυπηρετούσε κάθε ένας από τους τρεις
ή τέσσερις άμεσους ανταγωνιστές της από τα δύο αυτά αεροδρόμια.
215   Το σύνολο των συνδέσεων που διασφάλισε η ΒΑ στις γραμμές από και προς τα αεροδρόμια του Ηνωμένου Βασιλείου έχει ως σωρευτικό
αποτέλεσμα την αγορά εκ μέρους των επιβατών ενός εξέχοντος αριθμού αεροπορικών εισιτηρίων ΒΑ μέσω των ταξιδιωτικών πρακτόρων
του Ηνωμένου Βασιλείου και, συνακόλουθα, τουλάχιστον ίσο αριθμό συναλλαγών που πραγματοποιούνται μεταξύ της ΒΑ και των πρακτόρων
αυτών, για σκοπούς παροχής υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων, ειδικότερα διανομής αεροπορικών εισιτηρίων της ΒΑ.
216   Επομένως, υποχρεωτικά οι πράκτορες αυτοί εξαρτώνται κατά σημαντικό μέρος των εισπράξεων που εισπράττουν από την ΒΑ ως αντιπαροχή
των υπηρεσιών τους πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων.
217   Επομένως, κακώς η ΒΑ αμφισβητεί την ιδιότητά της ως υποχρεωτικού εμπορικού εταίρου των ταξιδιωτικών πρακτόρων του Ηνωμένου
Βασιλείου και υποστηρίζει ότι αυτοί δεν έχουν πραγματικά ανάγκη να πωλούν εισιτήρια ΒΑ. Τα επιχειρήματα της ΒΑ δεν είναι ικανά
να αναιρέσουν τη διαπίστωση, που διαλαμβάνει η αιτιολογική σκέψη 93 της προσβαλλόμενης αποφάσεως, ότι η ΒΑ κατέχει ιδιαίτερα
ισχυρή θέση σε σχέση με τους άμεσους ανταγωνιστές της και τους πλέον σημαντικούς ταξιδιωτικούς πράκτορες.
218   Από τα περιστατικά της υποθέσεως προκύπτει επίσης ότι η ΒΑ ήταν σε θέση να επιβάλει μονομερώς, με εγκύκλιο της 17ης Νοεμβρίου
1997, τη μείωση, από 1ης Ιανουαρίου 1998, των ποσοστών προμήθειας που ίσχυαν μέχρι τότε και να επεκτείνει το νέο της σύστημα
ανταμοιβής επιδόσεων στο σύνολο των ταξιδιωτικών πρακτόρων του Ηνωμένου Βασιλείου.
219   Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, ούτε το ενδεχομένως ασήμαντο μερίδιο πωλήσεων εισιτηρίων της ΒΑ, το οποίο άλλωστε απλώς προβλήθηκε,
στις δραστηριότητες ορισμένων από τα κυριότερα πρακτορεία ούτε οι φερόμενες διακυμάνσεις του μεριδίου της ΒΑ στον ολικό αριθμό
των πωλήσεων αεροπορικών εισιτηρίων που πραγματοποίησαν τα ταξιδιωτικά πρακτορεία του Ηνωμένου Βασιλείου μπορούν να θέσουν
υπό αμφισβήτηση τη διαπίστωση της Επιτροπής ότι η ΒΑ κατέχει δεσπόζουσα θέση στη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείων αεροπορικών
ταξιδίων.
220   Η μεγαλύτερη εξάρτηση των ταξιδιωτικών πρακτόρων του Ηνωμένου Βασιλείου σε σχέση με την ΒΑ και η συνακόλουθη ελευθερία στη
συμπεριφορά της σε σχέση με τις άλλες εταιρίες που απολαύουν των υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων δεν μπορούν ούτε
αυτές να θέσουν υπό αμφισβήτηση το γεγονός ότι οι πράκτορες αυτοί δεν έχουν κανονικά αποθέματα αεροπορικών εισιτηρίων.
221   Πράγματι, ένα τέτοιο γεγονός, καθαρά λογιστικής φύσεως, δεν είναι ικανό να επιδράσει στη δεσπόζουσα θέση που απορρέει για
την ΒΑ από την εξέχουσα βαρύτητα της στη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων.
222   Το επιχείρημα ότι η ΒΑ δεν έχει συμφέρον, ως επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση, να αφιερώσει σημαντικά ποσά για να βελτιώσει τις
υπηρεσίες της, με σκοπό να ανταγωνιστεί αποτελεσματικότερα τις ανταγωνίστριες εταιρίες, δεν ασκεί επιρροή καθόσον αφορά τις
βρετανικές αγορές των αεροπορικών μεταφορών και όχι τη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων που έγινε
δεκτή για να αποδειχθεί η δεσπόζουσα θέση της ΒΑ.
223   Τέλος, για τον ίδιο λόγο, ούτε η πτώση του ποσοστού των πωλήσεων αεροπορικών εισιτηρίων της ΒΑ ούτε η αύξηση των μεριδίων
αγοράς ορισμένων ανταγωνιστριών εταιριών δεν είναι αρκούντως μεγάλη για να θέσει υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη της δεσπόζουσας
θέσεως της ΒΑ στη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων.
224   Στην προκειμένη περίπτωση, η μείωση των μεριδίων αγοράς που κατέχει η ΒΑ δεν μπορεί, αφεαυτής, να αποτελέσει την απόδειξη
της ελλείψεως δεσπόζουσας θέσεως. Συγκεκριμένα, η θέση την οποία κατέχει ακόμη η ΒΑ στη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου
αεροπορικών ταξιδίων εξακολουθεί να είναι εξέχουσα. Όπως επιβεβαιώνεται με τον πίνακα που παρατίθεται στη σκέψη 211 ανωτέρω,
η σημαντική διαφορά διατηρήθηκε, καθ' όλη τη διάρκεια της παραβάσεως που δέχθηκε η Επιτροπή, μεταξύ, αφενός, των μεριδίων
αγοράς της ΒΑ και, αφετέρου, τόσο των μεριδίων αγοράς του άμεσου ανταγωνιστή της όσο και των σωρευμένων μεριδίων των πέντε
κυριότερων ανταγωνιστών που δραστηριοποιούνται στη βρετανική αγορά υπηρεσιών ταξιδιωτικών πρακτορείων.
225   Έτσι, καλώς η Επιτροπή έκρινε ότι η ΒΑ κατείχε δεσπόζουσα θέση στη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων.
226   Ο έκτος λόγος πρέπει, επομένως, να απορριφθεί.

Επί του εβδόμου λόγου, που αντλείται από την έλλειψη καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως της δεσπόζουσας θέσεως
227   Η ΒΑ αμφισβητεί τον ισχυρισμό της Επιτροπής ότι τα συστήματά της ανταμοιβής επιδόσεων δημιούργησαν δυσμενή διάκριση μεταξύ
των ταξιδιωτικών πρακτόρων του Ηνωμένου Βασιλείου ή ανέπτυξαν αποτέλεσμα αποκλεισμού έναντι των ανταγωνιστριών αεροπορικών
εταιριών.
Επί του χαρακτήρα δυσμενούς διακρίσεως των συστημάτων ανταμοιβής επιδόσεων της ΒΑ έναντι των ταξιδιωτικών πρακτόρων του Ηνωμένου
Βασιλείου
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
228   Η ΒΑ προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν απέδειξε την ύπαρξη δυσμενούς διακρίσεως μεταξύ των ταξιδιωτικών πρακτόρων του Ηνωμένου
Βασιλείου που οφείλεται στην εφαρμογή άνισων κριτηρίων ή που δεν δικαιολογείται από θεμιτούς εμπορικούς λόγους.
229   Το γεγονός ότι δύο ταξιδιωτικοί πράκτορες οι οποίοι είχαν διαθέσει διαφορετικό αριθμό εισιτηρίων της ΒΑ μπορούν να λάβουν
τα ίδια ωφελήματα και δύο πράκτορες οι οποίοι πώλησαν τον ίδιο αριθμό εισιτηρίων της ΒΑ μπορούν να λάβουν διαφορετικά ωφελήματα
ουδόλως αποδεικνύει την ύπαρξη δυσμενούς διακρίσεως κατά την έννοια του άρθρου 82, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο γ, ΕΚ.
230   Ταξιδιωτικοί πράκτορες διαφορετικού μεγέθους μπορούσαν, αντιθέτως, να αφιερώσουν τις ίδιες προσπάθειες και πόρους στην πώληση
εισιτηρίων ΒΑ. Ο υπολογισμός της ανταμοιβής επιδόσεων που στηρίζεται στις πωλήσεις που πραγματοποιεί ο πράκτορας κατά την
προηγούμενη περίοδο αναφοράς έχει ως πλεονέκτημα ότι λαμβάνει υπόψη το μέγεθος του ενδιαφερομένου πρακτορείου.
231   Κατά την άποψη της Επιτροπής, τα συστήματα ανταμοιβής επιδόσεων της ΒΑ δημιούργησαν παράνομη δυσμενή διάκριση μεταξύ των ταξιδιωτικών
πρακτόρων, καθόσον τα συστήματα αυτά στηρίζονταν στον βαθμό στον οποίο οι πράκτορες πετύγχαναν ή βελτίωναν το επίπεδο των
πωλήσεων εισιτηρίων ΒΑ που πραγματοποιούσαν κατά την παρελθούσα περίοδο αναφοράς και όχι στον διαφορετικό όγκο πωλήσεων εισιτηρίων
που πραγματοποιούσαν ή στο επίπεδο της προσφερόμενης στην ΒΑ υπηρεσίας.
232   Η πρακτική αυτή έθεσε σε μειονεκτική θέση ορισμένους ταξιδιωτικούς πράκτορες του Ηνωμένου Βασιλείου σε σχέση με άλλους στον
έντονο ανταγωνισμό στον οποίο επιδόθηκαν. Αλλοιώνοντας το επίπεδο της προμήθειας που καταβάλλεται στους ταξιδιωτικούς πράκτορες,
τα συστήματα οικονομικών κινήτρων που εφάρμοσε η ΒΑ επηρέασαν την ικανότητά τους αμοιβαίου ανταγωνισμού.
–       Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
233   Το άρθρο 82, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο γ?, ΕΚ ορίζει ότι η καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως δύναται να συνίσταται
στην εφαρμογή άνισων όρων επί ισοδυνάμων παροχών έναντι των εμπορικώς συναλλασσομένων, με αποτέλεσμα να περιέρχονται αυτοί
σε μειονεκτική θέση στον ανταγωνισμό.
234   Δεν αμφισβητείται ότι, όπως παρατηρεί η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 29 της προσβαλλόμενης αποφάσεως, η επίτευξη εκ μέρους
των ταξιδιωτικών πρακτόρων του Ηνωμένου Βασιλείου του στόχου τους αυξήσεως των πωλήσεων εισιτηρίων ΒΑ συνεπαγόταν αύξηση του
ποσοστού προμήθειας που τους κατέβαλλε η ΒΑ, όχι μόνο για τα εισιτήρια ΒΑ που διέθεταν εφόσον είχε επιτευχθεί ο στόχος πωλήσεων,
αλλά και για το σύνολο των εισιτηρίων ΒΑ που διαπραγματεύονταν οι πράκτορες κατά την εξεταζόμενη περίοδο αναφοράς.
235   Στο μέτρο αυτό, τα επίδικα συστήματα ανταμοιβής επιδόσεων μπορούσαν να συνεπάγονται την εφαρμογή ποσοστών προμήθειας διαφορετικών
για το ίδιο ύψος εσόδων που πραγματοποιήθηκαν με βάση την πώληση εισιτηρίων ΒΑ από δύο ταξιδιωτικούς πράκτορες, εφόσον τα
αντίστοιχα στοιχεία των πωλήσεών τους και, κατά συνέπεια, το ποσοστό αυξήσεως ήταν διαφορετικά κατά την προγενέστερη περίοδο
αναφοράς.
236   Αμείβοντας σε διαφορετικά επίπεδα τις ίδιες τουλάχιστον παρεχόμενες υπηρεσίες κατά την ίδια περίοδο αναφοράς, αυτά τα συστήματα
ανταμοιβής επιδόσεων αλλοίωναν το επίπεδο αμοιβής που ελάμβαναν οι ενδιαφερόμενοι υπό τη μορφή προμήθειας την οποία κατέβαλλε
η ΒΑ.
237   Όμως, όπως παρατήρησε η ίδια η ΒΑ, οι ταξιδιωτικοί πράκτορες του Ηνωμένου Βασιλείου επιδίδονται σε έντονο ανταγωνισμό και
η ικανότητά τους αμοιβαίου ανταγωνισμού εξαρτάται από την ικανότητά τους να προσφέρουν στις πτήσεις θέσεις προσαρμοσμένες
στις επιθυμίες των επιβατών, και τούτο σε εύλογο κόστος.
238   Δεδομένου ότι εξαρτάται από τους οικονομικούς πόρους κάθε πρακτορείου, αυτή η ικανότητα των πρακτορείων να ανταγωνίζονται
στην παροχή προς τους επιβάτες υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων και να δημιουργούν τη ζήτηση των αεροπορικών εταιριών
για τέτοιες υπηρεσίες επηρεαζόταν φυσικά από τους όρους δυσμενούς διακρίσεως, συμφυείς προς τα συστήματα ανταμοιβής επιδόσεων
της ΒΑ, όσον αφορά την αμοιβή.
239   Τα επιχειρήματα που η ΒΑ αντλεί από το μέγεθος των ταξιδιωτικών πρακτόρων του Ηνωμένου Βασιλείου δεν ασκούν επιρροή. Τα ίδια
τα επικρινόμενα συστήματα ανταμοιβής επιδόσεων στηρίζονταν σε παράμετρο άσχετο προς το κριτήριο του μεγέθους των επιχειρήσεων,
εφόσον είχαν ως θεμέλιο το εύρος της αυξήσεως εκ μέρους των ταξιδιωτικών πρακτόρων των πωλήσεών τους εισιτηρίων ΒΑ σε σχέση
με το κατώτατο όριο που αποτελούσε ο αριθμός των εισιτηρίων ΒΑ τα οποία είχαν διατεθεί κατά την προγενέστερη περίοδο αναφοράς.
240   Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, η Επιτροπή νομιμοποιείται να δεχθεί ότι τα συστήματα ανταμοιβής επιδόσεων της ΒΑ συνιστούσαν καταχρηστική
εκμετάλλευση εκ μέρους της ΒΑ της δεσπόζουσας θέσεώς της στη βρετανική αγορά υπηρεσιών ταξιδιωτικών πρακτορείων, αφού ανέπτυσσαν
τα αποτελέσματα δυσμενούς διακρίσεως εντός του δικτύου των ταξιδιωτικών πρακτόρων του Ηνωμένου Βασιλείου και, επομένως, έθεταν
ορισμένους από αυτούς σε μειονεκτική θέση στον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 82, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο γ?, ΕΚ.
Επί του αποκλεισμού των αεροπορικών εταιριών ανταγωνιστριών της ΒΑ που απορρέει από το ότι τα συστήματα ανταμοιβής επιδόσεων
της ΒΑ ευνοούν τους «πιστούς πελάτες»
241   Το Πρωτοδικείο υπενθυμίζει προκαταρκτικά ότι, κατά πάγια νομολογία, η έννοια της καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως είναι αντικειμενική
σκοπούσα τη συμπεριφορά συγκεκριμένης επιχειρήσεως κατέχουσας δεσπόζουσα θέση, συμπεριφορά η οποία είναι σε θέση να επηρεάσει
τη δομή μιας αγοράς όπου, λόγω ακριβώς της υπάρξεως της εν λόγω επιχειρήσεως, ο βαθμός ανταγωνισμού είναι ήδη μειωμένος, και
η οποία έχει ως συνέπεια την παρεμπόδιση, με την προσφυγή σε μέσα διαφορετικά εκείνων που διέπουν τον φυσιολογικό ανταγωνισμό
επί των προϊόντων ή υπηρεσιών βάσει των παροχών των επιχειρηματιών, της διατηρήσεως του υφισταμένου ακόμα στην αγορά βαθμού
ανταγωνισμού ή της αναπτύξεώς του (αποφάσεις Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 182 ανωτέρω, σκέψη 91,
και Michelin κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 91 ανωτέρω, σκέψη 70? απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Ιουλίου 1991, C-62/86,
AKZO κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. I-3359, σκέψη 69? απόφαση του Πρωτοδικείου της 7ης Οκτωβρίου 1999, T-228/97, Irish Sugar
κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. II-2969, σκέψη 111).
242   Κατά συνέπεια, αν και η διαπίστωση της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως δεν συνεπάγεται καθεαυτή καμία μομφή έναντι της οικείας
επιχειρήσεως, η επιχείρηση αυτή εντούτοις, ανεξάρτητα από τα αίτια δημιουργίας τέτοιας θέσεως, φέρει ιδιαίτερη ευθύνη να μην
βλάπτει με τη συμπεριφορά της την ύπαρξη πραγματικού και ανόθευτου ανταγωνισμού στην κοινή αγορά (αποφάσεις Michelin κατά
Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 91 ανωτέρω, σκέψη 57, και Irish Sugar κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 241 ανωτέρω,
σκέψη 112).
243   Ομοίως, ναι μεν η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως δεν αφαιρεί από την επιχείρηση που βρίσκεται στη θέση αυτή το δικαίωμα να διαφυλάσσει
τα εμπορικά της συμφέροντα, οσάκις αυτά απειλούνται, η επιχείρηση δε αυτή έχει την ευχέρεια, σε λογικό μέτρο, να προβαίνει
σε πράξεις που κρίνει πρόσφορες για την προστασία των συμφερόντων της, πλην όμως δεν μπορούν να γίνουν δεκτές τέτοιες ενέργειες,
όταν αποσκοπούν στην ενίσχυση της δεσπόζουσας αυτής θέσεως και στην καταχρηστική εκμετάλλευσή της (απόφαση United Brands κατά
Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 210 ανωτέρω, σκέψη 189? αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 1ης Απριλίου 1993, T-65/89, BPB Industries
και British Gypsum κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. II-389, σκέψη 69? της 8ης Οκτωβρίου 1996, T-24/93 έως T-26/93 και T-28/93,
Compagnie maritime belge transports κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. II-1201, σκέψη 107, και Irish Sugar κατά Επιτροπής,
παρατεθείσα στη σκέψη 241 ανωτέρω, σκέψη 112).
Όσον αφορά ειδικότερα τη χορήγηση εκπτώσεων από επιχείρηση κατέχoυσα δεσπόζουσα θέση, από την πάγια νομολογία προκύπτει ότι
αντιβαίνει προς το άρθρο 82 ΕΚ η έκπτωση υπέρ πιστών πελατών, που παρέχεται εις αντάλλαγμα δεσμεύσεως του πελάτη να προμηθεύεται
αποκλειστικά ή σχεδόν αποκλειστικά από την επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση. Μια τέτοια έκπτωση κατατείνει, πράγματι, στο να
εμποδίσει, με τη χορήγηση οικονομικού πλεονεκτήματος, τον εφοδιασμό των πελατών από ανταγωνιστές παραγωγούς (αποφάσεις του
Δικαστηρίου της 16ης Δεκεμβρίου 1975, 40/73 έως 48/73, 50/73, 54/73 έως 56/73, 111/73, 113/73 και 114/73, Suiker Unie κ.λπ.
κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1975, σ. 507, σκέψη 518? Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 182 ανωτέρω,
σκέψεις 89 και 90? Michelin κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 91 ανωτέρω, σκέψη 71, και BPB Industries και British Gypsum
κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 243 ανωτέρω, σκέψη 120).
244   Γενικότερα, σύστημα εκπτώσεων το οποίο είχε σκοπό να εμποδίσει τον εφοδιασμό των πελατών από τους ανταγωνιστές στην αγορά
θα θεωρηθεί αντίθετο προς το άρθρο 82 ΕΚ αν εφαρμόζεται από επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση. Γι' αυτόν τον λόγο, το Δικαστήριο
έκρινε ότι έκπτωση συνδεόμενη με την πραγματοποίηση στόχου αγοράς αντέβαινε επίσης προς το άρθρο 82 ΕΚ (απόφαση Michelin κατά
Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 91 ανωτέρω, σκέψη 86).
245   Τα συστήματα εκπτώσεων λόγω ποσότητας που συνδέονται αποκλειστικά με τον όγκο των πραγματοποιούμενων αγορών από παραγωγό κατέχοντα
δεσπόζουσα θέση θεωρούνται γενικά ότι δεν έχουν ως αποτέλεσμα να εμποδίσουν, κατά παράβαση του άρθρου 82 ΕΚ, τον εφοδιασμό
των πελατών από τους ανταγωνιστές (αποφάσεις του Δικαστηρίου Michelin κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 91 ανωτέρω, σκέψη
71, και της 29η Μαρτίου 2001, C-163/99, Πορτογαλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 2001, σ. I-2613, σκέψη 50). Αν η αύξηση της παρεχόμενης
ποσότητας συνεπάγεται μείωση του κόστους για τον προμηθευτή, αυτός δικαιούται να μετακυλίσει τη μείωση αυτή στον πελάτη του
μέσω ευνοϊκότερης τιμολογήσεως (προτάσεις του γενικού εισαγγελέα J. Mischo στην υπόθεση Πορτογαλία κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα,
Συλλογή 2001, σ. I-2618, σημείο 106). Επομένως, οι εκπτώσεις λόγω ποσότητας θεωρούνται ότι αντικατοπτρίζουν τα κέρδη αποδοτικότητας
και τις οικονομίες κλίμακος που πραγματοποιεί η επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση.
246   Επομένως, ένα σύστημα εκπτώσεων των οποίων το ποσοστό αυξάνει σε συνάρτηση με τον αγοραζόμενο όγκο δεν αντιβαίνει προς το
άρθρο 82 ΕΚ, εκτός αν από τα κριτήρια και τον τρόπο χορηγήσεως της εκπτώσεως αυτής προκύπτει ότι το σύστημα δεν στηρίζεται
σε οικονομικώς δικαιολογημένη αντιπαροχή, αλλά κατατείνει, όπως στην έκπτωση υπέρ των πιστών πελατών και την έκπτωση στόχου,
να εμποδίσει τον εφοδιασμό των πελατών από τους ανταγωνιστές παραγωγούς (αποφάσεις Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, παρατεθείσα
στη σκέψη 182 ανωτέρω, σκέψη 90? Michelin κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 91 ανωτέρω, σκέψη 73, και Irish Sugar, παρατεθείσα
στη σκέψη 241 ανωτέρω, σκέψη 114).
247   Μπορεί να συναχθεί γενικά από τη νομολογία αυτή ότι κάθε σύστημα εκπτώσεων «υπέρ των πιστών πελατών» που εφαρμόζει η επιχείρηση
με δεσπόζουσα θέση κατατείνει στο να εμποδίσει τον εφοδιασμό των πελατών από τους ανταγωνιστές, κατά παράβαση του άρθρου 82
ΕΚ, ανεξάρτητα από το ζήτημα αν το σύστημα εκπτώσεων εισάγει ή όχι δυσμενή διάκριση. Το ίδιο ισχύει για το σύστημα ανταμοιβής
επιδόσεων έναντι των παρεχόντων προς αυτόν υπηρεσίες που του «είναι πιστοί», το οποίο εφαρμόζει αγοραστής με δεσπόζουσα θέση
(βλ. σκέψη 101 ανωτέρω).
248   Στην υπόθεση Michelin κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 91 ανωτέρω, το Δικαστήριο, μολονότι δεν δέχθηκε την αιτίαση της
Επιτροπής ότι το σύστημα εκπτώσεων που εφάρμοζε η Michelin καθιέρωνε δυσμενείς διακρίσεις, έκρινε ωστόσο ότι ένα τέτοιο σύστημα
αντέβαινε προς το άρθρο 82 ΕΚ καθόσον δημιουργούσε σχέση εξαρτήσεως για τους μεταπωλητές έναντι της Michelin.
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
249   Η ΒΑ ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή περιορίστηκε να υποθέσει ότι οι πρακτικές της ΒΑ είχαν ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό, αντίθετα
προς ό,τι επιβάλλει η απόφαση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 182 ανωτέρω. Η προσβαλλόμενη απόφαση
δεν περιλαμβάνει καμιά ανάλυση των αγορών αεροπορικών μεταφορών και καμιά εμπειρική απόδειξη της ζημίας που τα συστήματα ανταμοιβής
επιδόσεων της ΒΑ προκάλεσαν στους ανταγωνιστές, στους πελάτες ή στους καταναλωτές.
250   Η Επιτροπή φαίνεται να υποθέτει, χωρίς να στηρίζεται σε καμιά απόδειξη, ότι οι ταξιδιωτικοί πράκτορες μπορούν να ελέγχουν
σημαντικό μερίδιο των πωλήσεων εισιτηρίων εις βάρος των καταναλωτών, ενώ έχουν μικρή μόνον επίδραση στην επιλογή των αεροπορικών
εταιριών εκ μέρους των επιβατών.
251   Τα συστήματα ανταμοιβής επιδόσεων της ΒΑ δεν εμπόδισαν τους ανταγωνιστές της να συνάψουν παρόμοιες συμφωνίες με τους ταξιδιωτικούς
πράκτορες του Ηνωμένου Βασιλείου. Αφού η ΒΑ αντιπροσωπεύει λιγότερο του 50 % των συνολικών πωλήσεων εισιτηρίων στην αγορά
που καθόρισε η Επιτροπή, δεν υπάρχει κανένας λόγος να συναχθεί ότι άλλες εταιρίες, εξεταζόμενες στο σύνολό τους, έκριναν μη
αποδοτικό να προτείνουν ισοδύναμα πλεονεκτήματα προς εκείνα της ΒΑ. Τα μεγάλα ταξιδιωτικά πρακτορεία, τα οποία πραγματοποιούν
κάτι λιγότερο του 50 % των συνολικών πωλήσεων εισιτηρίων της ΒΑ, διαπραγματεύθηκαν ατομικά τις συμφωνίες και, επομένως, ήσαν
σε θέση να θέσουν σε ανταγωνισμό τις αεροπορικές εταιρίες μεταξύ τους.
252   Εν πάση περιπτώσει, η δομή της ανταμοιβής επιδόσεων της ΒΑ δεν παρακίνησε τα πρακτορεία να ευνοήσουν την ΒΑ σε σχέση με άλλες
αεροπορικές εταιρίες. Τα πλεονεκτήματα που χορηγήθηκαν στους πράκτορες εξαρτήθηκαν από πολλούς παράγοντες μεταξύ των οποίων,
ειδικότερα, το επίπεδο των στόχων κατωτάτων ορίων και το ποσοστό επιτυχίας των ενδιαφερομένων σε σχέση με αυτά τα κατώτατα
όρια.
253   Η ΒΑ χορηγούσε τα πλεονεκτήματα σε συνάρτηση με τον αριθμό των πωλουμένων εισιτηρίων και όχι με βάση το ποσοστό συναλλαγών
που πραγματοποιούσε ο πράκτορας για λογαριασμό της ΒΑ. Ακόμη και όταν ένας πράκτορας ανέβαζε τις πωλήσεις του εισιτηρίων ΒΑ,
το μερίδιο που κατείχε στις δραστηριότητές του η ΒΑ μπορούσε να μειωθεί και εκείνο των άλλων εταιριών να αυξηθεί παραλλήλως.
254   Οι συμφωνίες πίστεως αποτελούν μέσο που επιτρέπει τον ανταγωνισμό, ο οποίος ουδόλως νοθεύεται. Το μέγεθος αυξήσεως των μεριδίων
αγοράς των άλλων αεροπορικών εταιριών δείχνει ότι οι συμφωνίες πίστεως δεν ανέπτυξαν το αποτέλεσμα αποκλεισμού που προβάλλει
η Επιτροπή.
255   Τα πλεονεκτήματα που παρέχονται στους ταξιδιωτικούς πράκτορες είχαν ως συνέπεια την εξοικονόμηση σημαντικού κόστους, υπέρ
των καταναλωτών, παρέχοντας στην ΒΑ μεγαλύτερη δυνατότητα μειώσεως των τιμολογίων της και/ή επιτρέποντας σ' αυτήν να προσφέρει
μεγαλύτερο αριθμό πτήσεων σε ορισμένες αεροπορικές γραμμές.
256   Η ΒΑ αμφισβητεί τις επικρίσεις που διατύπωσε η Επιτροπή ως προς τη δομή των συμφωνιών πίστεως. Πρώτον, η μη συνεχής αύξηση
των τιμολογιακών πλεονεκτημάτων που παρέχονται στους πράκτορες δεν θα ασκούσε επιρροή παρά μόνον αν είχε αναπτύξει, quod non,
αποτέλεσμα αποκλεισμού. Εν πάση περιπτώσει, δεν μπορεί να υποτεθεί ότι αυτή η μη συνεχής αύξηση ήταν υπέρ της ΒΑ. Στο επίπεδο
του συνόλου του τομέα των αεροπορικών μεταφορών, ήταν στην πράξη αδύνατο να προβλεφθεί αν τα παρεχόμενα πλεονεκτήματα θα ευνοούσαν
συστηματικά την ΒΑ ή άλλες αεροπορικές εταιρίες.
257   Δεύτερον, ο υπολογισμός των στόχων πωλήσεων σε σχέση με τις επιτυχίες της παρελθούσας χρήσεως, που επικρίνει η Επιτροπή στις
αιτιολογικές σκέψεις 48 και 109 της προσβαλλόμενης αποφάσεως, ήταν συγχρόνως εύλογο για τα μέρη και επωφελές από την άποψη
των αποτελεσμάτων. Εν πάση περιπτώσει, το κίνητρο που αποτέλεσαν οι εν λόγω συμφωνίες μπορεί να μετρηθεί μόνο με τον χρόνο.
258   Η ΒΑ παρατηρεί ότι αυτές οι δύο αντιρρήσεις της Επιτροπής δεν ασκούν επιρροή όσον αφορά το σύστημα ανταμοιβής επιδόσεων που
η ΒΑ έθεσε σε εφαρμογή μεταξύ Δεκεμβρίου και Μαρτίου 1999. Το σύστημα αυτό προέβλεπε τόσο τη συνεχή αύξηση όσο και τον μηνιαίο
υπολογισμό, και όχι ετήσιο, των πλεονεκτημάτων που χορηγούνται στους ταξιδιωτικούς πράκτορες.
259   Τρίτον, η ΒΑ αμφισβητεί το βάσιμο της αντιρρήσεως που η Επιτροπή αντλεί, στις αιτιολογικές σκέψεις 48 και 102 της προσβαλλόμενης
αποφάσεως, από την έλλειψη οποιασδήποτε σχέσεως μεταξύ των πλεονεκτημάτων που χορηγούνται στους πράκτορες και των οικονομιών
που πραγματοποιούνται όσον αφορά το κόστος. Μια λογική οικονομική πολιτική θα ενθάρρυνε μια επιχείρηση να καταφύγει σε συστήματα
εκπτώσεων, ανεξάρτητα από την ενδεχόμενη πραγματοποίηση οικονομιών. Οι συμφωνίες πίστεως είναι ένα πρακτικό μέσο χορηγήσεως
πλεονεκτημάτων που συνδέονται με την απόδοση χωρίς να είναι κανείς υποχρεωμένος να προβαίνει στον δυσχερή υπολογισμό, αν όχι
αδύνατο, της ακριβούς σχέσεως, εξόχως μεταβλητής, μεταξύ της τιμής του εισιτηρίου και του κόστους του. Λόγω του επιπέδου του
παγίου κόστους που ισχύει στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών, η βελτίωση στη χρήση των παραγωγικών ικανοτήτων θα μείωνε
το μέσο κόστος ανά μονάδα και, επομένως, η ΒΑ θα πραγματοποιούσε οικονομίες ως προς το κόστος τις οποίες είχε δικαίωμα να
μοιραστεί με τους πράκτορες και τους πελάτες.
260   Η ΒΑ παρατηρεί, τέταρτον, ότι, καταλογίζοντας τα αποτελέσματα της πιστής πελατειακής σχέσεως των επίδικων συστημάτων ανταμοιβής
επιδόσεων στην εκ μέρους της ΒΑ εκμετάλλευση μιας ευρύτερης γκάμας γραμμών από εκείνη των άλλων αεροπορικών εταιριών (αιτιολογική
σκέψη 91 της προσβαλλόμενης αποφάσεως), η Επιτροπή αποσιώπησε το γεγονός ότι η συνολική έκπτωση που πρόσφερε η ΒΑ ισοδυναμούσε
με καταβολή ετεροχρονισμένων ποσοστών εκπτώσεως στις διάφορες γραμμές. Ακόμη και αν οι μικρότερες εταιρίες μπορούν να έχουν
υψηλότερο μέσο κόστος πωλήσεως, ωστόσο δεν αποκλείστηκαν από τις διάφορες σχετικές αγορές ούτε εμποδίστηκαν να ασκήσουν αποτελεσματικό
ανταγωνισμό.
261   Κατά την Επιτροπή και τη Virgin, οι αποφάσεις Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 182 ανωτέρω, και Michelin
κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 91 ανωτέρω, θέτουν την αρχή ότι ένας προμηθευτής με δεσπόζουσα θέση μπορεί να παρέχει
εκπτώσεις εις αντάλλαγμα των κερδών αποδοτικότητας, αποκλειομένων των εκπτώσεων ή των κινήτρων που έχουν ως σκοπό να του εξασφαλίσουν
την πιστή πελατειακή σχέση (αιτιολογική σκέψη 101 της προσβαλλόμενης αποφάσεως).
262   Επιστροφή χορηγούμενη από κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση, βάσει της αυξήσεως των αγορών που πραγματοποιήθηκαν εντός
ορισμένης περιόδου, χωρίς η επιστροφή αυτή να μπορεί να θεωρηθεί ως συνήθης έκπτωση, συνιστά καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας
θέσεως, στο μέτρο που τέτοια πρακτική μπορεί να έχει ως μόνο αποτέλεσμα να δημιουργήσει σχέση εξαρτήσεως των πελατών στους
οποίους χορηγείται και να φέρει τους ανταγωνιστές σε μειονεκτική θέση στον ανταγωνισμό (απόφαση Irish Sugar κατά Επιτροπής,
παρατεθείσα στη σκέψη 241 ανωτέρω, σκέψη 213).
263   Το άρθρο 82 ΕΚ δεν επιβάλλει την απόδειξη οποιουδήποτε πραγματικού ή άμεσου αποτελέσματος της επικρινόμενης συμπεριφοράς στους
καταναλωτές. Το δίκαιο του ανταγωνισμού αποβλέπει στο να προστατεύσει τη δομή της αγοράς έναντι των τεχνητών αλλοιώσεων και
να προστατεύσει έτσι καλύτερα τα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα συμφέροντα των καταναλωτών.
264   Όταν, όπως εν προκειμένω, συγκεντρώνονται όλα τα χαρακτηριστικά που το Δικαστήριο θεώρησε ως καθοριστικά με την απόφαση Michelin
κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 91 ανωτέρω, για να κρίνει ότι ένα σύστημα εκπτώσεων συνιστά καταχρηστική εκμετάλλευσή,
δεν είναι αναγκαίο να αποδειχθεί επίσης η παρουσία των χαρακτηριστικών και των αποτελεσμάτων ενός συστήματος όπως εκείνου
που καταδίκασε το Δικαστήριο με την απόφαση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 182 ανωτέρω.
265   Λόγω της δομής των συστημάτων ανταμοιβής που εφάρμοζε η ΒΑ, η οριακή προμήθεια που ελάμβανε ο ταξιδιωτικός πράκτορας για κάθε
πρόσθετη πώληση για λογαριασμό της ΒΑ θα έχει εκθετική αύξηση εφόσον προσεγγίζεται το κατώτατο όριο της πρόσθετης προμήθειας.
Οι ανταγωνίστριες αεροπορικές εταιρίες μικρότερου μεγέθους βρίσκονταν σε αδυναμία να προτείνουν ποσοστά προμήθειας αυτής της
τάξεως. Επιπλέον, ενόψει του επιπέδου της οριακής προμήθειας που προκύπτει από το εν λόγω σύστημα, η ΒΑ πώλησε με ζημία μεγάλο
αριθμό εισιτηρίων.
266   Η καταχρηστική εκμετάλλευση συνίστατο στο ότι η πρόσθετη προμήθεια συνδεόταν, όχι προς την εξοικονόμηση κόστους ή προς τα
κέρδη αποδοτικότητας που πραγματοποίησε η ΒΑ στις συναλλαγές της με τους ταξιδιωτικούς πράκτορες, αλλά μάλλον στον βαθμό που
αυτοί είχαν φθάσει ή υπερβεί το επίπεδο των πωλήσεων εισιτηρίων ΒΑ που πραγματοποίησαν κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος,
ανεξάρτητα από το μέγεθός τους, την αποδοτικότητά τους ή τις παρασχεθείσες στην ΒΑ υπηρεσίες.
267   Δεδομένου ότι οι πράκτορες εξακολουθούν να είναι ο πλέον σημαντικός δίαυλος διανομής που χρησιμοποιούν οι αεροπορικές εταιρίες
για την πώληση υπηρεσιών αεροπορικών μεταφορών στο Ηνωμένο Βασίλειο, η καταχρηστική συμπεριφορά της ΒΑ στη βρετανική αγορά
υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων είχε επίσης σοβαρό αποτέλεσμα αποκλεισμού έναντι των ανταγωνιστριών αεροπορικών
εταιριών στις βρετανικές αγορές αεροπορικών μεταφορών.
268   Το γεγονός ότι, λόγω της απελευθερώσεως αυτών των αγορών, οι ανταγωνιστές της ΒΑ κατόρθωσαν να της αφαιρέσουν μερίδια αγοράς
δεν αποδεικνύει ότι τα συστήματα οικονομικών κινήτρων δεν είχαν αποτελέσματα νοθεύοντα τον ανταγωνισμό.
–       Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
269   Προκειμένου να προσδιοριστεί αν η ΒΑ προέβη σε καταχρηστική εκμετάλλευσή της δεσπόζουσας θέσεώς της, εφαρμόζοντας στους ταξιδιωτικούς
πράκτορες του Ηνωμένου Βασιλείου τα συστήματά της ανταμοιβής επιδόσεων, επιβάλλεται να εκτιμηθούν τα κριτήρια και οι τρόποι
χορηγήσεως και να εξεταστεί αν οι ανταμοιβές αυτές κατέτειναν, με πλεονέκτημα το οποίο δεν στηρίζεται σε καμιά οικονομική
παροχή που το δικαιολογεί, να αφαιρέσει από τα πρακτορεία ή να περιορίσει τη δυνατότητα πωλήσεως των υπηρεσιών τους στις αεροπορικές
εταιρίες της επιλογής τους και να παρεμποδίσει έτσι την πρόσβαση των αεροπορικών εταιριών που ανταγωνίζονται την ΒΑ στη βρετανική
αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, αποφάσεις Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, παρατεθείσα
στη σκέψη 182 ανωτέρω, σκέψη 90? Michelin κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 91 ανωτέρω, σκέψη 89, και Irish Sugar κατά
Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 241 ανωτέρω, σκέψεις 114 και 197).
270   Επιβάλλεται εν προκειμένω να προσδιοριστεί αν οι εμπορικές συμφωνίες και το νέο σύστημα ανταμοιβής επιδόσεων δημιούργησαν
πιστή πελατειακή σχέση ως προς τους ταξιδιωτικούς πράκτορες του Ηνωμένου Βασιλείου και, ενδεχομένως, να προσδιοριστεί αν τα
συστήματα αυτή στηρίζονταν σε οικονομικώς δικαιολογημένη αντιπαροχή (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, αποφάσεις Michelin κατά Επιτροπής,
παρατεθείσα στη σκέψη 91 ανωτέρω, σκέψη 73? Πορτογαλία κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 246 ανωτέρω, σκέψη 52, και Irish
Sugar κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 241 ανωτέρω, σκέψη 114).
271   Όσον αφορά, πρώτον, το ότι τα επίμαχα συστήματα δημιουργούν πιστή πελατειακή σχέση, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, λόγω του
κλιμακούμενου χαρακτήρα τους που αναπτύσσει ένα πάρα πολύ ευαίσθητο οριακό αποτέλεσμα, τα αυξανόμενα ποσοστά προμήθειας μπορούσαν
να δημιουργήσουν εκθετική αύξηση από μια περίοδο αναφοράς σε άλλη, κατά το μέτρο που αυξανόταν ο αριθμός εισιτηρίων ΒΑ που
διέθεταν τα πρακτορεία κατά τις διαδοχικές περιόδους αναφοράς.
272   Αντιθέτως, όσο περισσότερο αυξάνονταν τα έσοδα που προέρχονταν από τις πωλήσεις εισιτηρίων ΒΑ, πολύ μεγαλύτερη θα ήταν η ποινή
που υφίσταντο οι ενδιαφερόμενοι υπό τη μορφή δυσανάλογης μειώσεως των ποσοστών ανταμοιβής επιδόσεων, ακόμη και στην περίπτωση
μικρής μειώσεως των πωλήσεων εισιτηρίων ΒΑ σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς. Επομένως, η ΒΑ δεν μπορεί να αμφισβητήσει
ότι τα επίμαχα συστήματα δημιουργούσαν πιστή πελατειακή σχέση.
273   Δεύτερον, η ΒΑ δεν μπορεί λυσιτελώς να αντιτάξει, για να αμφισβητήσει τη δημιουργία πιστής πελατειακής σχέσεως που αναπτύσσουν
τα συστήματα της ανταμοιβής επιδόσεων μεταξύ των ταξιδιωτικών πρακτόρων, το γεγονός ότι οι πράκτορες αυτοί έχουν μικρή μόνον
επίδραση στην επιλογή των αεροπορικών εταιριών εκ μέρους των επιβατών. Πράγματι, η ίδια η ΒΑ υποστήριξε ότι οι πράκτορες αυτοί
παρέχουν χρήσιμη υπηρεσία φιλτραρίσματος των πληροφοριών που ανακοινώνουν στους επιβάτες οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι
με τη διάδοση των διαφόρων δομών τιμολογίων στις αεροπορικές μεταφορές.
274   Εξάλλου, μολονότι είναι αληθές ότι τα πλεονεκτήματα που παρέχονταν στους ταξιδιωτικούς πράκτορες εξαρτιώνταν, όπως υποστηρίζει
η ΒΑ, από το επίπεδο των κατωτάτων ορίων στόχων και του ποσοστού επιτυχίας σε σχέση με αυτά τα κατώτατα όρια, η δημιουργία
πιστής πελατειακής σχέσεως μεταξύ των ταξιδιωτικών πρακτόρων που απέρρεε από την ανταμοιβή επιδόσεως πρέπει ωστόσο να θεωρηθεί
δεδομένη.
275   Επιπροσθέτως, η αντίρρηση της ΒΑ ότι οι «συμφωνίες πίστεως» δεν εμπόδισαν τους ανταγωνιστές της να συνάψουν παρόμοιες συμφωνίες
με τους ταξιδιωτικούς πράκτορες του Ηνωμένου Βασιλείου δεν πείθει. Οι πέντε κυριότεροι ανταγωνιστές της ΒΑ που δραστηριοποιούνται
στη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων δεν μπορούν να θεωρηθούν ότι είναι σε θέση να παρέχουν τα ίδια
πλεονεκτήματα στους ταξιδιωτικούς πράκτορες.
276   Επιβάλλεται συναφώς η υπόμνηση ότι ο αριθμός εισιτηρίων ΒΑ που πώλησαν οι ταξιδιωτικοί πράκτορες στο Ηνωμένο Βασίλειο στο
σύνολο που αποτελούν οι αεροπορικές γραμμές από και προς τα βρετανικά αεροδρόμια αντιπροσώπευε σταθερά, καθ' όλη την περίοδο
εφαρμογής των επίδικων συστημάτων ανταμοιβής επιδόσεων, πολλαπλάσιο τόσο των πωλήσεων εισιτηρίων που πραγματοποίησε έκαστος
από τους πέντε κυριότερους ανταγωνιστές όσο και του σωρευμένου συνόλου αυτών των ίδιων πωλήσεων.
277   Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, αποδείχθηκε επαρκώς κατά νόμον ότι οι ανταγωνίστριες επιχειρήσεις δεν ήσαν σε θέση να πραγματοποιήσουν,
στο Ηνωμένο Βασίλειο, ένα ύψος εσόδων ικανό να αποτελέσει επαρκώς ευρεία οικονομική βάση για να τους επιτρέψει να θεσπίσουν
αποτελεσματικά παρόμοιο σύστημα ανταμοιβών προς εκείνο της ΒΑ για να αντιταχθούν στο αποτέλεσμα αποκλεισμού που ασκείται εναντίον
τους στη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων.
278   Δεύτερον, όσον αφορά το ζήτημα αν τα συστήματα ανταμοιβής επιδόσεων που εφάρμοζε η ΒΑ στηρίζονταν σε οικονομικώς δικαιολογημένη
αντιπαροχή, πρέπει να υπομνηστεί ότι είναι αληθές ότι η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως δεν αφαιρεί από την επιχείρηση που βρίσκεται
στη θέση αυτή την ευχέρεια να προβαίνει, σε λογικό μέτρο, σε πράξεις που κρίνει πρόσφορες για την προστασία των συμφερόντων
της, οσάκις αυτά απειλούνται (απόφαση Irish Sugar κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 241 ανωτέρω, σκέψη 112).
279   Ωστόσο, η προστασία της ανταγωνιστικής θέσεως μιας επιχειρήσεως η οποία κατέχει, όπως η ΒΑ, δεσπόζουσα θέση πρέπει, τουλάχιστον,
για να είναι θεμιτή, να στηρίζεται σε κριτήρια οικονομικής αποτελεσματικότητας (απόφαση Irish Sugar κατά Επιτροπής, παρατεθείσα
στη σκέψη 241 ανωτέρω, σκέψη 189).
280   Στην προκειμένη όμως περίπτωση, προκύπτει ότι η ΒΑ δεν απέδειξε ότι η δημιουργία πιστής πελατειακής σχέσεως με τα συστήματά
της ανταμοιβής επιδόσεων στηριζόταν σε οικονομικώς δικαιολογημένη αντιπαροχή.
281   Πράγματι, η πραγματοποίηση των στόχων αυξήσεως των πωλήσεων εισιτηρίων ΒΑ εκ μέρους των ταξιδιωτικών πρακτόρων του Ηνωμένου
Βασιλείου έθετε σε κίνηση την εφαρμογή προμήθειας με αυξημένο συντελεστή, όχι βάσει μόνον των εισιτηρίων ΒΑ που είχαν διατεθεί
εφόσον αυτοί οι στόχοι πωλήσεων είχαν επιτευχθεί, αλλά με βάση όλα τα εισιτήρια ΒΑ που είχαν πωληθεί κατά την ορισθείσα περίοδο
αναφοράς.
282   Η πρόσθετη αμοιβή των πρακτόρων φαίνεται έτσι να στερείται οποιασδήποτε αντικειμενικής σχέσεως προς την αντιπαροχή που απορρέει
για την ΒΑ από την πώληση επιπλέον αεροπορικών εισιτηρίων.
283   Στο μέτρο αυτό, τα συστήματα ανταμοιβής επιδόσεων της ΒΑ δεν μπορούν να θεωρηθούν ως αποτελούντα την αντιπαροχή κερδών αποδοτικότητας
ή οικονομιών ως προς το κόστος που προκύπτουν από την πώληση εισιτηρίων ΒΑ μετά την πραγματοποίηση των εν λόγω στόχων. Αντιθέτως,
αυτή η αναδρομική εφαρμογή των αυξημένων ποσοστών προμήθειας στο σύνολο των εισιτηρίων ΒΑ που διέθεσε ο ταξιδιωτικός πράκτορας
κατά την περίοδο αναφοράς πρέπει ακόμη να θεωρηθεί ικανή να συνεπάγεται την πώληση ορισμένων εισιτηρίων ΒΑ σε τιμή μη ανάλογη
προς το κέρδος παραγωγικότητας που πέτυχε η ΒΑ από την πώληση αυτών των πρόσθετων εισιτηρίων.
284   Ακόμη και αν, όπως υποστηρίζει η ΒΑ, κάθε αεροπορική εταιρία έχει συμφέρον να πωλεί τις πρόσθετες θέσεις στις πτήσεις της
παρά να τις αφήνει κενές, το πλεονέκτημα που αντιπροσωπεύει το καλύτερο ποσοστό πληρότητας των αεροσκαφών πρέπει κανονικά,
σε περίπτωση όπως η προκειμένη, να είναι σημαντικά μειωμένο, λόγω του επιπλέον κόστους που συνεπάγεται για την ΒΑ η αύξηση
της αμοιβής του πράκτορα απ' αυτή την αναδρομική εφαρμογή της αυξημένης προμήθειας.
285   Καθόσον στερούνταν δικαιολογημένης οικονομικώς αντιπαροχής, τα επίδικα συστήματα ανταμοιβής επιδόσεων πρέπει να θεωρηθούν
ότι κατατείνουν ουσιαστικά στο να αμείβουν την αύξηση των πωλήσεων εισιτηρίων ΒΑ από μια περίοδο αναφοράς σε άλλη και, επομένως,
να ενισχύσουν την πιστή πελατειακή σχέση προς την ΒΑ των ταξιδιωτικών πρακτόρων του Ηνωμένου Βασιλείου.
286   Οι πράκτορες αποτρέπονταν έτσι να προσφέρουν τις υπηρεσίες ταξιδιωτικών πρακτορείων στις ανταγωνίστριες αεροπορικές εταιρίες
της ΒΑ, των οποίων η είσοδος ή η ανάπτυξη στη βρετανική αγορά υπηρεσιών ταξιδιωτικών πρακτορείων υποχρεωτικά παρεμποδιζόταν
κατ' αυτόν τον τρόπο.
287   Η ΒΑ δεν μπορούσε να έχει κανένα συμφέρον να εφαρμόσει τα συστήματά της ανταμοιβών, εκτός αυτού που συνίσταται στο να παραμερίσει
τις ανταγωνίστριες αεροπορικές εταιρίες και να παρεμποδίσει έτσι τη διατήρηση του υφιστάμενου βαθμού ανταγωνισμού ή την ανάπτυξη
αυτού του ανταγωνισμού στη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων.
288   Ειδικότερα, η ΒΑ δεν μπορεί να υποστηρίζει λυσιτελώς ότι, από ένα ορισμένο ποσοστό πληρότητας του αεροπλάνου, οι πωλήσεις
πρόσθετων εισιτηρίων δημιουργούν υποχρεωτικά κέρδη. Πράγματι, όπως μόλις προηγουμένως αναφέρθηκε, η αντιπαροχή για την πώληση
εισιτηρίων που πραγματοποιεί ένας πράκτορας εφόσον επιτευχθεί ο στόχος αυξήσεως των πωλήσεών του αντιπροσωπεύει ένα επιπλέον
κόστος, υπό τη μορφή εφαρμογής αναδρομικά της αυξημένης προμήθειας στο σύνολο των εισιτηρίων ΒΑ που έχουν διατεθεί κατά την
εξεταζόμενη περίοδο αναφοράς, το οποίο μπορεί να είναι ίσο ή μεγαλύτερο από το κέρδος αυτό.
289   Εξάλλου, η ίδια η ΒΑ δέχθηκε κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση ότι δεν υπήρχε συγκεκριμένη σχέση μεταξύ, αφενός, των ενδεχόμενων
οικονομιών κλίμακας χάρη στα πρόσθετα εισιτήρια που είχαν διατεθεί ματά την πραγματοποίηση των στόχων πωλήσεως και, αφετέρου,
των αυξήσεων του ποσοστού αμοιβής που καταβαλλόταν ως αντιπαροχή στους ταξιδιωτικούς πράκτορες του Ηνωμένου Βασιλείου.
290   Αντίθετα προς ό,τι υποστηρίζει η ΒΑ, τα συστήματά της ανταμοιβής επιδόσεων δεν συνιστούσαν, επομένως, κανονική άσκηση του
ανταγωνισμού ούτε επέτρεψαν τη μείωση του κόστους της. Τα επιχειρήματα που αντέταξε συναφώς η ΒΑ δεν μπορούν να αποδείξουν
ότι τα συστήματά της ανταμοιβής επιδόσεων είχαν αντικειμενική οικονομική δικαιολογία.
291   Επομένως, βασίμως η Επιτροπή δέχθηκε ότι η ΒΑ προέβη σε καταχρηστική εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσεώς της στη βρετανική
αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων περιορίζοντας, με την εφαρμογή των συστημάτων ανταμοιβής επιδόσεων τα οποία
δεν στηρίζονταν σε οικονομικώς δικαιολογημένη αντιπαροχή, την ελευθερία αυτών των πρακτορείων να παρέχουν τις υπηρεσίες τους
στις αεροπορικές εταιρίες της επιλογής τους και, κατά συνέπεια, την πρόσβαση των τελευταίων στη βρετανική αγορά των υπηρεσιών
πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων.
292   Τέλος, η ΒΑ δεν μπορεί να προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν απέδειξε ότι οι πρακτικές της ανέπτυσσαν αποτέλεσμα αποκλεισμού.
Συγκεκριμένα, αφενός, για τους σκοπούς αποδείξεως της παραβάσεως του άρθρου 82 ΕΚ, δεν είναι αναγκαίο να αποδειχθεί ότι η
εξεταζόμενη καταχρηστική εκμετάλλευση είχε συγκεκριμένο αποτέλεσμα στις οικείες αγορές. Αρκεί συναφώς να αποδειχθεί ότι η
καταχρηστική συμπεριφορά της επιχειρήσεως με δεσπόζουσα θέση κατατείνει να περιορίσει τον ανταγωνισμό ή, με άλλα λόγια, ότι
η συμπεριφορά είναι ικανή ή μπορεί να έχει ένα τέτοιο αποτέλεσμα.
293   Αφετέρου, προκύπτει όχι μόνον ότι οι επίδικες πρακτικές ήσαν ικανές να αναπτύξουν περιοριστικό αποτέλεσμα στις βρετανικές
αγορές υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων και των αεροπορικών μεταφορών, αλλά και ένα τέτοιο αποτέλεσμα αποδείχθηκε
συγκεκριμένα από την Επιτροπή.
294   Πράγματι, εφόσον οι ταξιδιωτικοί πράκτορες του Ηνωμένου Βασιλείου διασφάλιζαν, κατά τον χρόνο των προσαπτόμενων περιστατικών,
τη διάθεση του 85 % όλων των αεροπορικών εισιτηρίων που πωλούνταν στο έδαφος του Ηνωμένου Βασιλείου, η καταχρηστική συμπεριφορά
της ΒΑ στη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών ταξιδίων δεν μπορούσε να μην αναπτύξει, εις βάρος των ανταγωνιστριών
αεροπορικών εταιριών, αποτέλεσμα αποκλεισμού από τις βρετανικές αγορές αεροπορικών μεταφορών, λόγω της σχέσεως συναφείας που
υπήρχε μεταξύ των εν λόγω αγορών, όπως διαπιστώθηκε στο πλαίσιο εξετάσεως του τέταρτου λόγου.
295   Λόγω του παρεπόμενου αυτού αποτελέσματος των συστημάτων ανταμοιβών που εφάρμοζε η ΒΑ στις βρετανικές αγορές αεροπορικών μεταφορών,
δεν μπορεί να γίνει δεκτό το επιχείρημα της ΒΑ ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν περιλαμβάνει καμιά ανάλυση των αγορών αεροπορικών
μεταφορών και καμιά εμπειρική απόδειξη της ζημίας που προκάλεσαν τα συστήματα οικονομικών κινήτρων στις ανταγωνίστριες αεροπορικές
εταιρίες ή στους επιβάτες.
296   Εξάλλου, όταν μια επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση θέτει όντως σε εφαρμογή μια πρακτική η οποία έχει ως αποτέλεσμα τον παραμερισμό
των ανταγωνιστών της, το γεγονός ότι το αναμενόμενο αποτέλεσμα δεν επετεύχθη δεν αρκεί για να αντικρουσθεί ο χαρακτηρισμός
της καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως δεσπόζουσας θέσεως κατά την έννοια του άρθρου 82 ΕΚ.
297   Άλλωστε, η αύξηση των μεριδίων αγοράς ορισμένων αεροπορικών εταιριών ανταγωνιστριών της ΒΑ, μειωμένη σε απόλυτη τιμή, αν ληφθεί
υπόψη ότι τα αρχικά μερίδιά τους στην αγορά ήσαν ασήμαντα, δεν σημαίνει ότι οι πρακτικές της ΒΑ στερούνταν αποτελέσματος.
Ελλείψει των πρακτικών αυτών, επιτρέπεται να θεωρηθεί ότι τα μερίδια αγοράς αυτών των ανταγωνιστών θα μπορούσαν να αυξηθούν
σημαντικά (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, απόφαση Compagnie maritime belge transports κ.λπ. κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη
243 ανωτέρω, σκέψη 149).
298   Επομένως, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε σφάλμα εκτιμήσεως δεχόμενη ότι η ΒΑ παρέβη τις διατάξεις του άρθρου 82 ΕΚ εφαρμόζοντας
στους πράκτορες αεροπορικών ταξιδίων στο Ηνωμένο Βασίλειο τα συστήματα ανταμοιβής επιδόσεων τα οποία, συγχρόνως, εισάγουν
δυσμενείς διακρίσεις έναντι ορισμένων από τους δικαιούχους των συστημάτων αυτών σε σχέση με άλλους και έχουν ως αντικείμενο
και ως αποτέλεσμα, χωρίς οικονομικώς δικαιολογημένη αντιπαροχή, να ανταμείβουν την πίστη των πρακτόρων αυτών στην ΒΑ και,
επομένως, να παραμερίζουν τις ανταγωνίστριες αεροπορικές εταιρίες τόσο από τη βρετανική αγορά υπηρεσιών πρακτορείου αεροπορικών
ταξιδίων όσο και, κατ' αναγκαία συνέπεια, από τις βρετανικές αγορές αεροπορικών μεταφορών.
299   Επομένως, ο έβδομος λόγος πρέπει να απορριφθεί.

Επί του όγδοου λόγου που αντλείται από το υπερβολικό ύψος του προστίμου
Επιχειρήματα των διαδίκων
300   Η ΒΑ φρονεί ότι το πρόστιμο που της επιβλήθηκε, ύψους 6 800 000 ευρώ, είναι υπερβολικό ενόψει της ανακοινώσεως της Επιτροπής
σχετικά με τις Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος
2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ (ΕΕ 1998, C 9, σ. 3, στος εξής: Κατευθυντήριες γραμμές).
301   Κατ' αρχάς, το βασικό ποσό του προστίμου, δηλαδή 4 000 000 ευρώ, που θεωρείται ότι αντικατοπτρίζει τη σοβαρότητα, την έκταση
και την επίπτωση της διαπραχθείσας παραβάσεως, είναι πάρα πολύ υψηλό ενόψει του σημείου 1 A των Κατευθυντηρίων γραμμών. Σύμφωνα
με το κείμενο αυτό, για να αξιολογηθεί η σοβαρότητα της παραβάσεως, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η πραγματική οικονομική
δυνατότητα του δράστη της παραβάσεως να προξενήσει σημαντική ζημία σε άλλους οικονομικούς παράγοντες, ιδίως στους καταναλωτές.
Όμως, ουδόλως αποδείχθηκε ότι τα συστήματα ανταμοιβών της ΒΑ προξένησαν ζημία στους καταναλωτές.
302   Εν συνεχεία, σύμφωνα με την τρίτη περίπτωση του σημείου 1 Β των Κατευθυντηρίων γραμμών, για τις παραβάσεις μεγάλης διάρκειας
επιβάλλεται πρόσθετο πρόστιμο ίσο προς το 10 % του ύψους του προστίμου που είχε καθοριστεί για τη σοβαρότητα της παραβάσεως.
Η προσαύξηση του ύψους του προστίμου κατά 70 %, δηλαδή 10 % ετησίως από το 1992, είναι δυσανάλογη. Η διάρκεια της συμπεριφοράς
της ΒΑ αντικατοπτρίζει τη βραδύτητα με την οποία η Επιτροπή διεξήγαγε την έρευνά της. Καθ' όλη τη διαδικασία, η ΒΑ πίστευε
καλοπίστως ότι τα συστήματά της οικονομικών κινήτρων συμβιβάζονταν προς το κοινοτικό δίκαιο.
303   Τέλος, η εύλογη αμφιβολία που έτρεφε η ΒΑ ως προς τον παραβατικό χαρακτήρα των συστημάτων της ανταμοιβών και η πλήρης συνεργασία
της με την Επιτροπή καθ' όλη τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας συνιστούν ελαφρυντικές περιστάσεις που συνεπάγονται μείωση
του προστίμου βάσει του σημείου 3 των Κατευθυντηρίων γραμμών.
304   Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η καταχρηστική εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσεως που διαπιστώθηκε στην προκειμένη περίπτωση πρέπει
να θεωρηθεί ως σοβαρή παράβαση του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού. Τα συστήματα αποκλειστικών εκπτώσεων είχαν ήδη καταδικαστεί
στο παρελθόν. Η σημασία του κόστους των ταξιδίων στη βρετανική οικονομία είχε τονιστεί και παρατηρήθηκε ότι, παρά την απελευθέρωση
των αεροπορικών μεταφορών, η ΒΑ είχε διατηρήσει τον μέσον όρο των μεριδίων της αγοράς στις βρετανικές αγορές αεροπορικών μεταφορών.
305   Το άρθρο 82 ΕΚ δεν σκοπεί μόνον τις πρακτικές που μπορούν να προκαλέσουν άμεση ζημία στους καταναλωτές, αλλά και εκείνες που
τους προκαλούν ζημία θίγοντας τη δομή του αποτελεσματικού ανταγωνισμού.
306   Επιπροσθέτως, η καταχρηστική εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσεως που συνίσταται ειδικότερα στην εισαγωγή δυσμενών διακρίσεων,
οι συμπεριφορές αποκλεισμού, οι εκπτώσεις πίστεως που χορηγούνται από επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση προκειμένου να
αποκλείσει τους ανταγωνιστές της από την αγορά χαρακτηρίζονται «σοβαρές παραβάσεις» στις Κατευθυντήριες γραμμές.
307   Οι επίδικες καταχρηστικές πρακτικές άρχισαν το 1992 έναντι ορισμένων ταξιδιωτικών πρακτόρων. Από τον Ιανουάριο του 1998 έως
τον Μάρτιο του 1999, το σύστημα ανταμοιβής επιδόσεων επέκτεινε την καταχρηστική συμπεριφορά έναντι όλων των ταξιδιωτικών πρακτόρων
του Ηνωμένου Βασιλείου και ενίσχυσε τα αποτελέσματά του για τους πράκτορες που μετείχαν σε εμπορική συμφωνία. Η διάρκεια των
πρακτικών αυτών δικαιολογεί την προσαύξηση κατά 70 % του ύψους του προστίμου που επιβλήθηκε σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα
της παραβάσεως.
308   H διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, της οποίας ο εύλογος χαρακτήρας εκτιμάται σε συνάρτηση με τις ιδιαίτερες περιστάσεις
κάθε υποθέσεως (απόφαση Irish Sugar κατά Επιτροπής, παρατεθείσα στη σκέψη 241 ανωτέρω, σκέψη 278), δεν ήταν υπερβολική και
δεν εξηγεί τη διάρκεια των διαπιστωθεισών παραβάσεων.
309   Η παύση των παραβάσεων από τις πρώτες παρεμβάσεις της Επιτροπής συνιστά, κατά τις Κατευθυντήριες γραμμές, ελαφρυντική περίσταση.
Όμως, μετά τη λήψη της πρώτης ανακοινώσεως των αιτιάσεων της 20ής Δεκεμβρίου 1996, η ΒΑ επέκτεινε στο σύνολο των ταξιδιωτικών
πρακτόρων του Ηνωμένου Βασιλείου τα συστήματα ανταμοιβής επιδόσεων που εφάρμοζε μέχρι τότε στους πράκτορες οι οποίοι πραγματοποιούσαν
ορισμένο όγκο ετήσιων πωλήσεων εισιτηρίων της ΒΑ.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
310   Δεδομένου ότι το άρθρο 82 ΕΚ καταστέλλει μόνον την αντικειμενική προσβολή της ίδιας της δομής του ανταγωνισμού (απόφαση του
Δικαστηρίου της 21ης Φεβρουαρίου 1973, 6/72, Europemballage και Continental Can κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 172-1973, σ.
445, σκέψη 26), το επιχείρημα που η ΒΑ αντλεί από την έλλειψη αποδείξεως της ζημίας που προκλήθηκε στους καταναλωτές από τα
συστήματά της ανταμοιβών δεν μπορεί να γίνει δεκτό.
311   Η ΒΑ δεν μπορεί επίσης να επικρίνει την προσαύξηση του επιβληθέντος βασικού προστίμου προβάλλοντας τη βραδύτητα στην έρευνα
που διεξήγαγε η Επιτροπή, της οποίας η διάρκεια αναμφισβήτητα παρατάθηκε λόγω της εμμονής της ΒΑ στην παραβατική και την επιβαρυντική
της συμπεριφορά.
312   Πράγματι, από τον επόμενο μήνα της ακροάσεως που ακολούθησε την πρώτη ανακοίνωση των αιτιάσεων, που πραγματοποιήθηκε στις
12 Νοεμβρίου 1997, η ΒΑ ενίσχυσε τα νοθεύοντα τον ανταγωνισμό αποτελέσματα του αρχικού της συστήματος ανταμοιβής επιδόσεων
επεκτείνοντας το νέο της σύστημα κινήτρων στο σύνολο των βρετανικών πρακτορείων αεροπορικών ταξιδίων.
313   Δεδομένου ότι η ΒΑ αγνόησε τις αντιρρήσεις που διατύπωσε η Επιτροπή έναντι του πρώτου συστήματος ανταμοιβής επιδόσεων, δεν
μπορεί φυσικά να θεωρείται ότι καλοπίστως πίστευε, καθ' όλη τη διοικητική διαδικασία, ότι τα συστήματά της κινήτρων συμβιβάζονταν
προς το κοινοτικό δίκαιο του ανταγωνισμού.
314   Τέλος, δεδομένου ότι η ΒΑ ενέτεινε τις περιοριστικές του ανταγωνισμού πρακτικές της κατά τη διοικητική διαδικασία, δεν νομιμοποιείται
να επικαλείται την πλήρη συνεργασία της με την Επιτροπή κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αυτής. Επομένως, ορθώς η Επιτροπή
αρνήθηκε στην ΒΑ το πλεονέκτημα των ελαφρυντικών περιστάσεων.
315   Επομένως, επιβάλλεται να επιβεβαιωθεί το ύψος του προστίμου που επέβαλε η Επιτροπή, εφόσον τούτο καθορίστηκε σε επίπεδο που
αντιστοιχεί τόσο προς τις Κατευθυντήριες γραμμές όσο και την κατάλληλη κύρωση, αν ληφθούν υπόψη όλες οι περιστάσεις της υποθέσεως.
316   Επομένως, τα επιχειρήματα που η ΒΑ αντλεί από τον υπερβολικό χαρακτήρα του προστίμου που της επιβλήθηκε πρέπει να απορριφθούν.
317   Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.

Επί των δικαστικών εξόδων
318   Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά
έξοδα εφόσον υπήρχε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
319   Δεδομένου ότι η προσφεύγουσα ηττήθηκε ως προς όλα τα αιτήματά της, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα της Επιτροπής
και της Virgin, παρεμβαίνουσας, σύμφωνα με το σχετικό αίτημά τους.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ (πρώτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Η προσφεύγουσα φέρει τα δικαστικά της έξοδα καθώς και τα έξοδα της Επιτροπής και της παρεμβαίνουσας.
Vesterdorf
Jaeger
Legal
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 17 Δεκεμβρίου 2003.
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
H. Jung

B. Vesterdorf
*
Langue de procédure: η ελληνική.