CELEX: 62005CJ0149
Dyrektywy 89/48/EWG i 92/51/EWG
Pracownicy
Uznawanie kształcenia i szkolenia zawodowego
Wymóg poddania się testowi umiejętności bez możliwości wyboru stażu adaptacyjnego
Działalność polegająca na dobrowolnej sprzedaży ruchomości w drodze publicznej licytacji

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy Rady 89/48/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. w sprawie
ogólnego systemu uznawania dyplomów ukończenia studiów wyższych, przyznawanych po ukończeniu kształcenia i szkolenia zawodowego,
trwających co najmniej trzy lata (Dz.U. 1989, L 19, str. 16) oraz dyrektywy Rady 92/51/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. w sprawie
drugiego ogólnego systemu uznawania kształcenia i szkolenia zawodowego, uzupełniającej dyrektywę 89/48/EWG (Dz.U. L 209, str. 25),
w brzmieniu zmienionym dyrektywą 2001/19/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 maja 2001 r. (Dz.U. L 206, str. 1, zwanych
dalej odpowiednio „dyrektywą 89/48” i „dyrektywą 92/51”).
Wniosek ten został złożony w ramach skargi wniesionej przez H. Price’a, posiadającego określone kwalifikacje w zakresie sprzedaży
w drodze licytacji nabyte w Zjednoczonym Królestwie, na decyzję Conseil des ventes volontaires de meubles aux enchères publiques
(rady dobrowolnej sprzedaży ruchomości w drodze publicznej licytacji, zwanej dalej „CVV”), na podstawie której ta ostatnia
uzależniła jego dostęp do zawodu directeur de ventes volontaires de meubles aux enchères publiques (kierującego dobrowolną
sprzedażą ruchomości w drodze publicznej licytacji, zwanego dalej „kierującym dobrowolną sprzedażą”) we Francji od pozytywnego
wyniku testu umiejętności w trzech dziedzinach: zagadnienia prawne, praktyka sprzedaży na licytacjach oraz regulacja zawodowa.

Ramy prawne

Uregulowania wspólnotowe
Z motywów trzeciego i czwartego dyrektywy 89/48 wynika, że ma ona na celu wprowadzenie w życie ogólnego systemu uznawania
dyplomów, mającego ułatwić obywatelom europejskim wykonywanie tych wszystkich rodzajów działalności zawodowej, które w przyjmującym
państwie członkowskim są uzależnionych od ukończenia kształcenia i szkolenia odbywanego po ukończeniu szkoły średniej, pod
warunkiem że obywatele ci posiadają dyplom przygotowujący ich do wykonywania tych rodzajów działalności przyznany w wyniku
ukończenia studiów trwających co najmniej trzy lata i wydany w innym państwie członkowskim.
Dyrektywa 92/51 ustanawia ogólny uzupełniający system uznawania kształcenia i szkolenia zawodowego, obejmujący te poziomy
wykształcenia, które nie wchodziły w zakres pierwotnego systemu wprowadzonego przez dyrektywę 89/48, którego zastosowanie
ograniczone jest jedynie do wykształcenia na poziomie wyższym.
Na podstawie art. 2 akapit pierwszy dyrektywy 89/48 i art. 2 akapit pierwszy dyrektywy 92/51 obie dyrektywy stosują się do
każdego obywatela państwa członkowskiego, który zamierza wykonywać „zawód regulowany” w innym państwie członkowskim.
Pojęcie „zawodu regulowanego”
Zgodnie z definicją zawartą w art. 1 lit. c) dyrektywy 89/48, którego brzmienie jest w zasadzie identyczne z brzmieniem art. 1
lit. e) dyrektywy 92/51, przez „zawód regulowany” rozumie się regulowaną działalność zawodową bądź zespół regulowanych działalności
zawodowych, które tworzą ten zawód w państwie członkowskim.
„Regulowana działalność zawodowa” została zdefiniowana w art. 1 lit. d) akapit pierwszy dyrektywy 89/48, jak również w art. 1
lit. f) akapit pierwszy dyrektywy 92/51 jako działalność zawodowa lub jeden z jej trybów, których podjęcie lub wykonywanie
na terenie państwa członkowskiego wymaga, bezpośrednio lub pośrednio, na mocy przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych,
w zakresie zastosowania dyrektywy 89/48 posiadania dyplomu, a w zakresie zastosowania dyrektywy 92/51 posiadania dowodu wykształcenia
i szkolenia albo poświadczenia kompetencji.
Na podstawie art. 1 lit. d) akapit drugi dyrektywy 89/48, którego brzmienie jest w zasadzie identyczne z brzmieniem art. 1
lit. f) akapit drugi dyrektywy 92/51, z wyjątkiem, gdy dyrektywa 92/51 odnosi się do „dowodu wykształcenia i szkolenia”, a dyrektywa
89/48 do „dyplomu”, za regulowaną działalność zawodową uważa się:
„działalność zawodową, jeżeli wykonywana jest ona przez członków stowarzyszenia lub organizacji, której celem jest w szczególności
wspieranie i utrzymanie wysokiego standardu w danej dziedzinie zawodowej oraz która dla osiągnięcia tego celu jest uznawana
w specjalnej formie przez dane państwo członkowskie, oraz:
–        wydaje dyplomy swoim członkom,
–        zapewnia, że jej członkowie respektują wydane przez nie przepisy dotyczące etyki zawodowej, oraz
–        przyznaje im prawo używania tytułu bądź skrótu tego tytułu, lub prawo osiągania korzyści ze statusu wynikającego z posiadania
tego dyplomu”.
Zgodnie z art. 1 lit. d) akapit trzeci dyrektywy 89/48 niepełna lista stowarzyszeń i organizacji, które w okresie przyjęcia
tej dyrektywy spełniają warunki zawarte w akapicie drugim, znajduje się w załączniku do tej dyrektywy. W załączniku tym wymieniona
jest, między innymi, „Royal Institution of Chartered Surveyors”.
Pojęcie „dyplomu”
Na podstawie art. 1 lit. a) tiret drugie dyrektywy 89/48 „dyplom” w rozumieniu tej dyrektywy stanowi dokument wskazujący w szczególności,
iż jego posiadacz pomyślnie ukończył kurs z zakresu przekraczającego poziom szkoły średniej trwający co najmniej trzy lata
lub równorzędny okres przy niepełnym wymiarze godzin.
Zgodnie z art. 1 lit. a) tiret drugie pkt i) dyrektywy 92/51 „dyplom” w rozumieniu tej dyrektywy stanowi dokument wskazujący,
że jego posiadacz pomyślnie ukończył kurs z zakresu przekraczającego poziom szkoły średniej, inny niż ten, o którym mowa w art. 1
lit. a) tiret drugie dyrektywy 89/48, o okresie trwania przynajmniej jednego roku lub odpowiednim okresie, uwzględniając niepełny
wymiar godzin.
Obowiązek uznania
Artykuł 3 akapit pierwszy dyrektywy 89/48 przewiduje:
„W przypadku gdy w przyjmującym państwie członkowskim podjęcie lub wykonywanie zawodu regulowanego uzależnione jest od posiadania
dyplomu, właściwe władze nie mogą, powołując się na podstawę braku odpowiednich kwalifikacji, odmówić prawa obywatelowi państwa
członkowskiego do podjęcia lub wykonywania tego zawodu na tych samych warunkach, które są stosowane wobec własnych obywateli:
a)      jeżeli wnioskodawca posiada dyplom wymagany w innym państwie członkowskim w celu podjęcia lub wykonywania tego samego zawodu
na jego terytorium, a dyplom ten został wydany w danym państwie członkowskim; lub
b)       jeżeli wnioskodawca wykonywał dany zawód w pełnym wymiarze godzin przez okres dwóch lat w ciągu ostatnich dziesięciu lat w innym
państwie członkowskim, w którym nie podlega on regulacjom w rozumieniu art. 1 lit. c) i art. 1 lit. d) akapit pierwszy oraz
posiada jeden lub kilka dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji:
–        które zostały wydane przez właściwe władze w państwie członkowskim, mianowane zgodnie z przepisami ustawowymi, wykonawczymi
lub administracyjnymi obowiązującymi w tym państwie,
–        które wykazują, że ich posiadacz pomyślnie ukończył kurs z zakresu przekraczającego poziom szkoły średniej co najmniej trzy
lata lub równoważny okres przy niepełnym wymiarze godzin, na uniwersytecie lub w instytucji szkolnictwa wyższego bądź też
w instytucji o zbliżonym poziomie w danym państwie członkowskim oraz, tam gdzie jest to konieczne, pomyślnie ukończył kształcenie
zawodowe wymagane jako uzupełnienie kształcenia po szkole średniej, oraz
–        które przygotowały ich posiadacza do wykonywania tego zawodu”.
Artykuł 3 akapit pierwszy dyrektywy 92/51 ma następujące brzmienie:
„Bez uszczerbku dla dyrektywy 89/48/EWG, [jeśli] w przyjmującym państwie członkowskim podjęcie lub wykonywanie zawodu regulowanego
wymaga posiadania dyplomu w rozumieniu niniejszej dyrektywy lub dyrektywy 89/48/EWG, właściwe władze nie mogą, na podstawie
braku odpowiednich kwalifikacji, odmówić prawa obywatelowi państwa członkowskiego do podjęcia lub wykonywania tego zawodu
na tych samych warunkach, które są stosowane wobec własnych obywateli:
a)      jeżeli wnioskodawca posiada dyplom zgodnie z definicją przytoczoną w niniejszej dyrektywie lub w dyrektywie 89/48/EWG, wymagany
w innym państwie członkowskim w celu podjęcia lub wykonywania tego samego zawodu na jego terenie, a dyplom ten został wydany
w danym państwie członkowskim;
lub
b)       jeżeli wnioskodawca wykonywał dany zawód w pełnym wymiarze godzin przez okres dwóch lat lub odpowiedni okres w niepełnym wymiarze
godzin w ciągu ostatnich dziesięciu lat w innym państwie członkowskim, w którym nie podlega on regulacjom w rozumieniu art. 1
lit. e) i art. 1 lit. f) akapit pierwszy niniejszej dyrektywy albo art. 1 lit. c) i art. 1 lit. d) akapit pierwszy dyrektywy
89/48/EWG oraz posiada jeden lub kilka dowodów wykształcenia i szkolenia, które:
–        zostały wydane przez właściwe władze państwa członkowskiego, wyznaczone zgodnie z przepisami ustawowymi, wykonawczymi lub
administracyjnymi obowiązującymi w tym państwie oraz,
–        albo wskazują, że ich posiadacz pomyślnie ukończył kurs kształcenia po szkole średniej inny niż ten, do którego odnosi się
art. 1 lit. a) tiret drugie dyrektywy 89/48/EWG, trwający przynajmniej jeden rok lub odpowiedni okres, uwzględniając niepełny
wymiar godzin, dla którego jednym z warunków przyjęcia jest, jako zasada ogólna, pomyślne ukończenie kursu kształcenia szkoły
średniej wymaganego do rozpoczęcia studiów uniwersyteckich lub wstąpienia do szkoły wyższej, jak również kształcenie i szkolenie
zawodowe, które jest integralną częścią kursu po szkole średniej
[…]
oraz
–        przygotowały ich posiadacza do wykonywania tego zawodu”.
Artykuł 3 akapit czwarty dyrektywy 92/51 zawiera ponadto odstępstwo od akapitu pierwszego tego samego artykułu, na podstawie
którego przyjmujące państwo członkowskie nie jest zobowiązane do zastosowania tego przepisu w przypadkach, jeśli dyplom, którego
wymaga, jest dyplomem takim jak zdefiniowany w dyrektywie 89/48, którego jednym z warunków wydania jest ukończenie kursu kształcenia
po szkole średniej trwającego ponad cztery lata.
Środki kompensacyjne
Niezależnie od postanowień art. 3 dyrektyw 89/48 i 92/51, art. 4 tych dyrektyw dopuszcza, by przyjmujące państwo członkowskie
wymagało od wnioskodawcy, pod pewnymi warunkami, które są w nim określone, przedłożenia dowodu o zdobytym doświadczeniu zawodowym
określonej długości, odbycia stażu adaptacyjnego o długości nieprzekraczającej trzech lat lub przystąpienia do testu umiejętności
(dalej zwanych „środkami kompensacyjnymi”).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 akapit trzeci dyrektywy 89/48, którego brzmienie jest w zasadzie identyczne z brzmieniem art. 4 ust. 1
lit. b) akapit trzeci oraz akapit czwarty tiret pierwsze dyrektywy 92/51, przyjmujące państwo członkowskie, które stosuje
środki kompensacyjne, musi zasadniczo udzielić wnioskodawcy prawa wyboru między stażem adaptacyjnym a testem umiejętności.
Niemniej, jeśli chodzi o wykonywanie zawodu, który „wymaga dokładnej znajomości prawa krajowego i w odniesieniu do którego
udzielanie porad lub pomocy związanej z prawem krajowym jest zasadniczą i trwałą cechą działalności zawodowej”, przyjmujące
państwo członkowskie może, w drodze odstępstwa od tej zasady, wskazać staż adaptacyjny lub test umiejętności.

Uregulowania krajowe
Uregulowania francuskie
Dekret nr 2001‑650 z dnia 19 lipca 2001 r. uchwalony na podstawie art. od L.321‑1 do L.321‑38 code de commerce (francuskiego
kodeksu handlowego) i dotyczący dobrowolnej sprzedaży ruchomości w drodze publicznej licytacji (JORF z dnia 21 lipca 2001 r.,
str. 11760, zwany dalej „dekretem 2001‑650”) ustala warunki wykonywania działalności kierującego dobrowolną sprzedażą.
Artykuł 16 tego dekretu przewiduje, że wykonywanie tego zawodu jest zasadniczo zastrzeżone dla posiadaczy dyplomu prawa oraz
dyplomu krajowej historii sztuki, sztuk stosowanych, archeologii lub sztuk plastycznych. Jeden z tych dyplomów powinien przyznawać
co najmniej tytuł licencjacki, a drugi potwierdzać co najmniej poziom kształcenia odpowiadający dwóm latom studiów wyższych.
Posiadacze dokumentów potwierdzających kwalifikacje i dyplomów, które zostały dopuszczone na podstawie szczególnego zwolnienia,
a których listę ustala załączone wspólne zarządzenie ministra sprawiedliwości oraz ministra właściwego w zakresie szkolnictwa
wyższego, mogą również wykonywać ten zawód.
Na podstawie art. 45 tego dekretu uznaje się, że obywatele innego państwa członkowskiego posiadają kwalifikacje wymagane przez
art. 16 tego dekretu, jeśli:
–        pomyślnie ukończyli kurs z zakresu przekraczającego poziom szkoły średniej trwający co najmniej jeden rok lub w równorzędnym
okresie w przypadku kursu w niepełnym wymiarze godzin, przygotowujący ich do wykonywania zawodu kierującego dobrowolną sprzedażą
i którego jednym z warunków dostępu jest ukończenie kursu szkoły średniej wymaganego do rozpoczęcia studiów wyższych, jak
również kształcenie zawodowe wymagane ewentualnie ponad ten kurs z zakresu przekraczającego poziom szkoły średniej; oraz
–        są posiadaczami dyplomów, świadectw lub innych dokumentów potwierdzających posiadane kwalifikacje:
1)      jeśli pochodzą z państwa członkowskiego które reguluje dostęp do zawodu i jego wykonywanie, są posiadaczami jednego lub kilku
dyplomów, świadectw lub innych dokumentów potwierdzających posiadane kwalifikacje, umożliwiających wykonywanie działalności
dobrowolnej sprzedaży ruchomości w drodze publicznej licytacji, wydanych przez właściwe władze tego państwa;
2)      jeśli pochodzą z państwa członkowskiego, które nie reguluje dostępu do zawodu i jego wykonywania, są posiadaczami jednego
lub kilku dyplomów, świadectw lub innych dokumentów potwierdzających posiadane kwalifikacje w zakresie regulowanego kształcenia,
zorientowanego szczególnie na wykonywanie zawodu; lub
3)      jeśli pochodzą z państwa członkowskiego, które nie reguluje ani dostępu do zawodu i jego wykonywania, ani kształcenia prowadzącego
do wykonywania tego zawodu, są posiadaczami jednego lub kilku dyplomów, świadectw lub innych dokumentów potwierdzających posiadane
kwalifikacje oraz przedstawią dowody na wykonywanie zawodu w tym państwie w pełnym wymiarze czasu pracy przez co najmniej
dwa lata w trakcie ostatnich dziesięciu lat lub przez równoważny okres w przypadku wykonywania zawodu w niepełnym wymiarze
czasu pracy, pod warunkiem odpowiedniego poświadczenia tych okresów przez właściwe władze tego państwa.
Artykuł 48 dekretu 2001‑650 przyznaje kompetencje CVV w zakresie rozpatrywania wniosków o uznanie dyplomów, świadectw lub
innych dokumentów potwierdzających posiadane kwalifikacje osób spełniających warunki przewidziane w art. 45, które zamierzają
prowadzić działalność we Francji.
Na podstawie art. 49 tego dekretu wnioskodawca powinien poddać się testowi umiejętności, jeśli jego wykształcenie obejmuje
zagadnienia istotnie różniące się od zagadnień wymienionych w tym dekrecie, jeśli dana działalność zawodowa nie jest regulowana
w państwie członkowskim pochodzenia lub jest regulowana w sposób istotnie różny.
Uregulowania Zjednoczonego Królestwa
Zgodnie zobowiązującymi przepisami prawnymi wykonywanie tej działalności zawodowej w Zjednoczonym Królestwie nie jest uzależnione
od spełnienia jakichkolwiek wymogów. Z drugiej strony Royal Institution of Chartered Surveyors oddziałuje, w pewnym stopniu,
na organizację tej działalności.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
H. Price, obywatel brytyjski, jest posiadaczem dyplomu „Bachelor of Arts with second class honours in Fine Arts Valuation”.
Dyplom ten jest uwierzytelniony przez Royal Institution of Chartered Surveyors w Zjednoczonym Królestwie. Zgodnie z informacjami
przedstawionymi przez jego adwokata podczas rozprawy, H. Price, chociaż w pewnym okresie był członkiem stażystą Royal Institution
of Chartered Surveyors, nigdy nie był jednak pełnoprawnym członkiem tej organizacji, gdyż nigdy nie odbył dwuletniego stażu
zawodowego zakończonego egzaminem ustnym przed komisją konkursową („Assessment of Professional Competence” lub „APC”) wymaganego,
aby stać się członkiem.
Chcąc wykonywać zawód kierującego dobrowolną sprzedażą we Francji, H. Price złożył w dniu 8 stycznia 2002 r. do CVV wniosek
o uznanie dyplomu, świadectwa lub innego dokumentu potwierdzającego posiadane kwalifikacje na podstawie art. 48 dekretu 2001‑650.
Decyzją z dnia 19 czerwca 2003 r. CVV zaprosiła H. Price’a do poddania się testowi umiejętności przewidzianemu w art. 49 tego
dekretu z następujących dziedzin: zagadnienia prawne, praktyka sprzedaży w drodze publicznych licytacji oraz regulacja zawodu.
H. Price złożył zażalenie na tę decyzję, które zostało oddalone w dniu 11 września 2003 r.
W dniu 19 sierpnia 2003 r. H. Price wniósł skargę do cour d’appel de Paris na decyzję CVV z dnia 19 czerwca 2003 r. zobowiązującą
go do poddania się testowi umiejętności.
Według sądu krajowego H. Price nie wykazał, że w trakcie co najmniej dziesięciu lat poprzedzających złożenie wniosku o uznanie
dyplomu wykonywał w pełnym wymiarze czasu pracy przez co najmniej dwa lata działalność kierującego dobrowolną sprzedażą, poświadczoną
przez władze brytyjskie.
H. Price podniósł jednakże, że sporna decyzja, nie pozostawiając mu możliwości wyboru pomiędzy stażem adaptacyjnym a testem
umiejętności, narusza postanowienia dyrektywy 92/51, która uzupełnia dyrektywę 89/48.
Na poparcie tego zarzutu podnosi, że zgodnie z art. 7 dyrektywy 92/51, jeśli państwo członkowskie chce skorzystać z możliwości
wprowadzenia wymogu stażu adaptacyjnego lub testu umiejętności, to musi pozostawić prawo wyboru wnioskodawcy.
Według sądu krajowego CVV słusznie podnosi, że H. Price nie może powoływać się na ten przepis, gdyż znajduje on zastosowanie
jedynie w przypadku, gdy państwo przyjmujące wymaga posiadania świadectwa, a nie ? jak w niniejszym przypadku ? dyplomu.
Strona pozwana w postępowaniu przed sądem krajowym podnosi, że sytuacja H. Price’a wchodzi w zakres art. 4 ust. 1 lit. b)
akapit czwarty tiret pierwsze dyrektywy 92/51 i że zgodnie z tym przepisem państwo członkowskie może zastrzec sobie wybór
pomiędzy stażem adaptacyjnym a testem umiejętności, jeśli chodzi o zawód, którego wykonywanie wymaga dokładnej znajomości
prawa krajowego i w odniesieniu do którego udzielanie porad lub pomocy związanej z prawem krajowym jest zasadniczą i trwałą
cechą działalności zawodowej. Tak właśnie jest jej zdaniem w przypadku działalności kierującego sprzedażą dobrowolną.
H. Price kwestionuje taką wykładnię dyrektywy 92/51 i twierdzi, że sprzedaż dobrowolna różni się jednak od sprzedaży przymusowej,
a uznanie, o które on się ubiega, dotyczy wyłącznie sprzedaży dobrowolnej.
W tych okolicznościach cour d’appel de Paris postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami
prejudycjalnymi:
„1)      Czy dyrektywa […] 92/51 […] znajduje zastosowanie do działalności kierującego dobrowolną sprzedażą […] uregulowaną art. od
L.321‑1 do L.321‑3, L.321‑8 oraz L.321‑9 code de commerce?
2)      W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej: czy przyjmujące państwo członkowskie może powołać się na odstępstwo [od art. 4
ust. 1 lit. b) akapit trzeci dyrektywy 92/51] przewidziane w [art. 4 ust. 1 lit. b) akapit czwarty tiret pierwsze dyrektywy
92/51]?”.

W przedmiocie pytania pierwszego
Należy od razu zauważyć, że zakresy zastosowania dyrektyw, odpowiednio 89/48 i 92/51, nie są określone tylko ze względu na
rodzaj zawodu regulowanego, którego dotyczy dana sprawa, lecz także w zależności od kwalifikacji wnioskodawcy, który ubiega
się o dostęp do tego zawodu. W rezultacie pytanie pierwsze sądu krajowego należy interpretować w ten sposób, że zmierza ono
zasadniczo do ustalenia, czy dyrektywa 92/51 znajduje zastosowanie w przypadku wnioskodawcy posiadającego kwalifikacje, takie
jak te, na które powołuje się skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym, który ubiega się o wykonywanie zawodu kierującego
dobrowolną sprzedażą we Francji.
Chociaż sąd krajowy zwrócił się do Trybunału wyłącznie z pytaniem o zastosowanie dyrektywy 92/51, to należy jednakże, zważywszy
na uzupełniający charakter tej dyrektywy w stosunku do dyrektywy 89/48, sprawdzić najpierw, czy zastosowanie znajduje ta ostatnia.
Jedynie wtedy, gdy ta dyrektywa nie miałaby zastosowania, należałoby zbadać, czy ma zastosowanie dyrektywa 92/51.

Zasady znajdujące zastosowanie
Z celu art. 3 dyrektyw 89/48 i 92/51 wynika, że wyłącznie jeden z dwóch mechanizmów uznawania dyplomów przewidzianych w art. 3
akapit pierwszy, odpowiednio, lit. a) i b) tych dyrektyw może znajdować zastosowanie w odniesieniu do danego stanu faktycznego.
Mechanizm przewidziany w lit. a) obydwu przepisów znajduje zastosowanie, jeśli sporny zawód jest zawodem regulowanym w państwie
członkowskim miejsca wykształcenia. Drugi mechanizm, przewidziany w lit. b) obydwu przepisów, znajduje zastosowanie wyłącznie
wtedy, gdy sporny zawód nie jest zawodem regulowanym w tym państwie członkowskim.
Jeśli okaże się, że sporny zawód jest zawodem regulowanym w państwie członkowskim miejsca wykształcenia, z art. 3 akapit pierwszy
lit. a) rozpatrywanych dyrektyw wynika, że dyrektywa 89/48 znajduje zastosowanie, jeśli zarówno dyplom wymagany przez przyjmujące
państwo członkowskie w zakresie dostępu do spornego zawodu, jak i dyplom posiadany przez wnioskodawcę są dyplomami w rozumieniu
tej ostatniej dyrektywy. Dyrektywa 92/51 natomiast znajduje zastosowanie, jeśli co najmniej jeden z tych dwóch spornych dyplomów
jest dyplomem w rozumieniu tej dyrektywy, podczas gdy drugi dyplom może być objęty zakresem zastosowania tej samej dyrektywy
albo dyrektywy 89/48.
Jeśli natomiast okaże się, że sporny zawód nie jest zawodem regulowanym w państwie członkowskim miejsca wykształcenia, z art. 3
akapit pierwszy lit. b) rozpatrywanych dyrektyw wynika, że dyrektywa 89/48 znajduje zastosowanie, jeśli dyplom wymagany przez
przyjmujące państwo członkowskie w zakresie dostępu do tego zawodu stanowi dyplom w rozumieniu tej ostatniej dyrektywy i jeśli
wnioskodawca posiada kwalifikacje obejmujące w szczególności dokument potwierdzający wykształcenie z zakresu przekraczającego
poziom szkoły średniej trwające co najmniej trzy lata. Dyrektywę 92/51 stosuje się natomiast we wszystkich przypadkach, w których
nie stosuje się dyrektywy 89/48, pod warunkiem jednakże, że dyplom wymagany przez przyjmujące państwo członkowskie jest co
najmniej dyplomem w rozumieniu dyrektywy 92/51 i że wnioskodawca posiada kwalifikacje wymienione w art. 3 akapit pierwszy
lit. b) tej dyrektywy, w szczególności dokument potwierdzający wykształcenie z zakresu przekraczającego poziom szkoły średniej
trwające co najmniej rok.
W celu ustalenia, która z dyrektyw znajduje zastosowanie w niniejszym przypadku, należy zatem zbadać najpierw warunki wykonywania
zawodu kierującego dobrowolną sprzedażą we Francji jako przyjmującym państwie członkowskim oraz w Zjednoczonym Królestwie
jako państwie członkowskim miejsca wykształcenia. Następnie należy dokonać oceny kwalifikacji, na jakich posiadanie powołuje
się skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym Dokonanie tych ustaleń należy do sądu krajowego, niemniej jednak trzeba mu
udzielić wskazówek.

Warunki wykonywania zawodu kierującego dobrowolną sprzedażą we Francji
Wydaje się, że zawód kierującego dobrowolną sprzedażą stanowi we Francji zawód regulowany, którego wykonywanie jest uzależnione
od posiadania dyplomu w rozumieniu art. 1 lit. a) dyrektywy 89/48. W szczególności na podstawie art. 16 dekretu 2001‑650 wykonywanie
tego zawodu jest zastrzeżone dla posiadaczy dwóch dyplomów potwierdzających razem posiadanie co najmniej poziomu wykształcenia
odpowiadającego pięciu latom studiów, chyba że sporny dyplom został dopuszczony na podstawie szczególnego zwolnienia.
W przeciwieństwie do twierdzenia Komisji Wspólnot Europejskich okoliczność, iż art. 45 dekretu 2001‑650 zezwala na dostęp
do tego zawodu obywatelom państw członkowskich posiadających ewentualnie tylko dyplomy potwierdzające kurs z zakresu przekraczającego
poziom szkoły średniej trwający co najmniej rok, nie powoduje automatycznego zastosowania dyrektywy 92/51.
Jeśli uregulowanie krajowe ma na celu jedynie transpozycję do prawa krajowego przepisów dyrektywy 92/51, które zobowiązują
państwa członkowskie do zezwolenia obywatelom innych państw członkowskich posiadających dyplomy w rozumieniu tej dyrektywy
na podjęcie zawodów regulowanych na jego terytorium, nawet jeśli dostęp do tych zawodów jest zwykle uzależniony od posiadania
dyplomu w rozumieniu dyrektywy 89/48, to taka transpozycja nie powinna być uwzględniana na potrzeby określenia, czy dyrektywa
znajduje zastosowanie. W przeciwnym wypadku zakres stosowania dyrektywy 89/48 byłby tak ograniczony, że w zasadzie by nie
istniał, ponieważ każde państwo członkowskie jest zobowiązane, na podstawie dyrektywy 92/51, do zezwolenia obywatelom innych
państw członkowskich posiadającym dyplomy w rozumieniu tej dyrektywy, a zatem posiadającym potwierdzenie uzyskania wykształcenia
trwającego krócej niż wykształcenie wymagane w ramach dyrektywy 89/48, na podjęcie każdego zawodu regulowanego, do którego
stosują się te dyrektywy, z zastrzeżeniem odstępstwa uregulowanego w art. 3 akapit czwarty dyrektywy 92/51.
W niniejszym przypadku wszystko wydaje się wskazywać na to, że art. 45 dekretu 2001‑650 dotyczy wyłącznie transpozycji do
prawa francuskiego przepisów dyrektywy 92/51, choć zweryfikowanie tej okoliczności należy do sądu krajowego.

Warunki wykonywania zawodu kierującego dobrowolną sprzedażą w Zjednoczonym Królestwie
Regulacja państwowa
W Zjednoczonym Królestwie działalność kierującego dobrowolną sprzedażą nie stanowi regulowanej działalności zawodowej w rozumieniu
art. 1 lit. d) akapit pierwszy dyrektywy 89/48 lub w rozumieniu art. 1 lit. f) akapit pierwszy dyrektywy 92/51. W istocie
w Zjednoczonym Królestwie wykonywanie takiej działalności zawodowej nie jest w żaden sposób ograniczone w świetle obowiązujących
przepisów prawnych.
Regulacja przez stowarzyszenie lub organizację uznane przez państwo
Możliwe wydaje się natomiast, że działalność kierującego dobrowolną sprzedażą jest traktowana tak jak regulowana działalność
zawodowa na podstawie art. 1 lit. d) akapit drugi dyrektywy 89/48 albo na podstawie art. 1 lit. f) akapit drugi dyrektywy
92/51 w związku z tym, że Royal Institution of Chartered Surveyors wpływa, w pewnym stopniu, na organizację tej działalności.
Jeśli tak jest, to okoliczność, iż ta organizacja wymaga od swych członków ukończenia kursu z zakresu przekraczającego poziom
szkoły średniej trwającego trzy lata, a następnie dwuletniego kształcenia zawodowego, uzależnia zatem wykonywanie spornego
zawodu od posiadania dyplomu w rozumieniu art. 1 lit. a) dyrektywy 89/48, powoduje zastosowanie art. 3 akapit pierwszy lit. a)
dyrektywy 89/48, jeśli inne warunki określone w art. 1 lit. d) akapit drugi tej dyrektywy są również spełnione.
W tym względzie należy ponadto zauważyć, że Royal Institution of Chartered Surveyors została wymieniona w załączniku do dyrektywy
89/48. Zgodnie z art. 1 lit. d) akapit trzeci tej dyrektywy organizacja ta spełniała w dniu przyjęcia tej dyrektywy warunki
określone w art. 1 lit. d) akapit drugi tej samej dyrektywy. Niemniej, o ile Royal Institution of Chartered Surveyors jest
organizacją szczególnie uznaną w Zjednoczonym Królestwie odnośnie do wykonywania zawodu geometry („chartered surveyor”), o tyle
nie jest pewne, czy cieszy się takim samym uznaniem w odniesieniu do zawodu kierującego dobrowolną sprzedażą. W takim przypadku
ustalenie tej kwestii należy do sądu krajowego.

Zastosowanie mechanizmów uznawania przewidzianych w art. 3 dyrektywy 89/48 do kwalifikacji, na jakie powołuje się H. Price
Zastosowanie art. 3 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 89/48
Artykuł 3 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 89/48 znajduje zastosowanie, jeśli sporny zawód jest regulowany w państwie członkowskim
miejsca wykształcenia. Zważywszy na to, że H. Price nie jest członkiem Royal Institution of Chartered Surveyors, w niniejszym
przypadku nie powstaje kwestia uznania na podstawie tego przepisu dyplomów wydanych przez tę organizację, nawet jeśli okazałoby
się, że zawód kierującego dobrowolną sprzedażą stanowi zawód regulowany w Zjednoczonym Królestwie na podstawie regulacji przewidzianej
przez tę organizację. Z orzecznictwa wynika, że okoliczność, iż H. Price był członkiem stażystą tej organizacji lub odbył
część kształcenia wymaganego, by stać się członkiem tej organizacji, nie wystarczy, by zezwolić mu na powołanie się na dyrektywę
89/48 (zob. podobnie wyrok z dnia 13 listopada 2003 r. w sprawie C‑313/01 Morgenbesser, Rec. str. I‑13467, pkt 51 i 52).
Zastosowanie art. 3 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy 89/48
Artykuł 3 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy 89/48 znajduje zastosowanie, jeśli sporny zawód nie jest regulowany w państwie
członkowskim miejsca wykształcenia. W rezultacie, jak wynika z pkt 36, 45 i 46 niniejszego wyroku, przepis ten znajduje zastosowanie,
tylko o ile Royal Institution of Chartered Surveyors nie spełnia kryteriów określonych w art. 1 lit. d) akapit drugi dyrektywy
89/48 dla zawodu kierującego dobrowolną sprzedażą i gdy zawód ten nie jest zatem zawodem regulowanym w rozumieniu art. 1 lit. c)
tej dyrektywy w Zjednoczonym Królestwie. Jak przypomniano już w pkt 46 niniejszego wyroku, w odpowiednim przypadku do sądu
krajowego należy zweryfikowanie tej kwestii.
Mając na uwadze całość powyższych rozważań, na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć w ten sposób, że dyrektywy 92/51 nie stosuje
się wobec wnioskodawcy posiadającego takie kwalifikacje takie jak te, na które powołuje się skarżący w postępowaniu przed
sądem krajowym, który pragnie wykonywać zawód kierującego dobrowolną sprzedażą ruchomości w drodze publicznej licytacji we
Francji. Natomiast dyrektywa 89/48, a w szczególności jej art. 3 akapit pierwszy lit. b) może mieć zastosowanie do takiego
wnioskodawcy, jeśli zawód kierującego dobrowolną sprzedażą ruchomości w drodze publicznej licytacji w państwie członkowskim,
w którym tenże wnioskodawca nabył kwalifikacje, na które się powołuje, nie jest zawodem regulowanym w rozumieniu art. 1 lit. c)
tej dyrektywy. W odpowiednim przypadku do sądu krajowego należy dokonanie odpowiednich ustaleń.

W przedmiocie pytania drugiego
Chociaż pytanie drugie jest uzależnione od udzielenia na pytanie pierwsze dotyczące zastosowania dyrektywy 92/51 odpowiedzi
twierdzącej, należy odpowiedzieć na nie w kontekście dyrektywy 89/48, która potencjalnie może mieć zastosowanie w niniejszej
sprawie i która zawiera w art. 4 ust. 1 akapit trzeci postanowienie o brzmieniu zasadniczo identycznym z brzmieniem art. 4
ust. 1 lit. b) akapit czwarty tiret pierwsze dyrektywy 92/51.
Sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy zawód kierującego dobrowolną sprzedażą jest we Francji zawodem „któr[ego]
wykonywanie wymaga dokładnej znajomości prawa krajowego i w odniesieniu do któr[ego] udzielanie porad lub pomocy związanej
z prawem krajowym jest zasadniczą i trwałą cechą działalności zawodowej” w rozumieniu art. 4 ust. 1 akapit trzeci dyrektywy
89/48.
Na wstępie należy przypomnieć, że na podstawie art. 234 WE, opartego na całkowitym rozdziale zadań sądów krajowych i Trybunału,
wyłącznie Trybunał jest upoważniony wypowiadać się w zakresie wykładni lub ważności aktu wspólnotowego na podstawie stanu
faktycznego przedstawionego mu przez sąd krajowy, natomiast do tego ostatniego należy zastosowanie zasad prawa wspólnotowego
do konkretnego przypadku (wyrok z dnia 16 października 2003 r. w sprawie C‑421/01 Traunfellner, Rec. str. I‑11941, pkt 21).
W celu umożliwienia zastosowania odstępstwa od zasady wolnego wyboru przez wnioskodawcę pomiędzy stażem adaptacyjnym a testem
umiejętności art. 4 ust. 1 akapit trzeci dyrektywy 89/48 nakłada na państwa członkowskie obowiązek kumulatywnego spełnienia
dwóch warunków w celu dokonania przez nie wyboru środka kompensacyjnego. Po pierwsze musi chodzić o zawód, którego wykonywanie
wymaga dokładnej znajomości prawa krajowego. Po drugie udzielanie porad lub pomocy związanej z prawem krajowym powinno być
zasadniczą i trwałą cechą spornej działalności zawodowej. Przepis ten dokonuje zatem rozróżnienia pomiędzy wymogami nałożonymi
na wykonywanie spornego zawodu a czynnościami, jakie on obejmuje. Oba warunki należy zbadać oddzielnie.

Warunek dotyczący dokładnej znajomości prawa krajowego
Celem dyrektywy 89/48 nie jest, inaczej niż w przypadku dyrektyw sektorowych dotyczących szczególnych zawodów, harmonizacja
warunków podejmowania lub wykonywania zawodów, do których się ona stosuje. Państwa członkowskie pozostają właściwe w zakresie
określenia tych warunków w granicach określonych w prawie wspólnotowym. W konsekwencji kwestia dotycząca tego, w jakim zakresie
wykonywanie szczególnego zawodu wymaga dokładnej znajomości prawa krajowego, powinna ostać rozwiązana wyłącznie na podstawie
przepisów krajowych.
Jeśli chodzi o zawody regulowane przez władze krajowe, można przypuszczać, że treść kształcenia wymagana w celu podjęcia regulowanego
zawodu jest ustalona w zależności od wymogów związanych z wykonywaniem tego zawodu. Treść kształcenia określona przez państwo
członkowskie, które reguluje dany zawód, stanowi w rezultacie kryterium mające szczególne znaczenie dla określenia wymogów
związanych z jego wykonywaniem.
Jak podniósł rzecznik generalny w pkt 116?119 swojej opinii, w niniejszym wypadku wydaje się, że kształcenie dotyczące zawodu
kierującego dobrowolną sprzedażą obejmuje we Francji uzyskanie merytorycznego wykształcenia prawniczego, w szczególności dyplomu
prawa potwierdzającego ukończenie studiów trwających co najmniej dwa lata.
Z tego względu należy stwierdzić, że zawód, którego podjęcie jest uzależnione od posiadania dyplomu prawa potwierdzającego
ukończenie studiów trwających co najmniej dwa lata, stanowi zawód, co do którego można przypuszczać, że jego wykonywanie wymaga
dokładnej znajomości prawa krajowego w rozumieniu art. 4 ust. 1 akapit trzeci dyrektywy 89/48.

Warunek dotyczący udzielania porad lub pomocy związanej z prawem krajowym
Należy najpierw stwierdzić, że przeciwnie do tego, co podnosi H. Price oraz rządy austriacki i szwedzki, konsekwencją zastosowania
tego warunku nie jest to, że tylko „klasyczne” zawody prawnicze, takie jak sędzia, notariusz, adwokat i radca prawny są objęte zakresem
zastosowania odstępstwa przewidzianego w art. 4 ust. 1 akapit trzeci dyrektywy 89/48. Jak słusznie podniosła rzecznik generalny
w pkt 94?98, 120 i 121 swojej opinii, takiego celu nie można wywodzić ani z genezy spornego przepisu, ani z jego brzmienia.
Nie jest konieczne, by porady lub pomoc udzielane klientom dotyczyły całego prawa krajowego. Wystarczy, jeśli dotyczą szczególnej
dziedziny. Aby określić, w jakim zakresie udzielanie porad lub pomocy związanej z prawem krajowym jest zasadniczą i trwałą
cechą spornej działalności zawodowej, konieczne jest odniesienie się w szczególności do zwykłej praktyki spornego zawodu.
Do sądu krajowego należy wypowiedzenie się w tej kwestii.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, na drugie pytanie należy odpowiedzieć w ten sposób, że:
–        zawód, do którego dostęp jest uzależniony od posiadania dyplomu prawa potwierdzającego ukończenie studiów trwających co najmniej
dwa lata, stanowi zawód, co do którego można przypuszczać, że jego wykonywanie wymaga dokładnej znajomości prawa krajowego
w rozumieniu art. 4 ust. 1 akapit trzeci dyrektywy 89/48; oraz
–        nie jest konieczne dla celów stosowania tego przepisu, by sporna działalność oznaczała udzielanie porad lub pomocy dotyczących
całego prawa krajowego; wystarczy, jeśli dotyczy szczególnej dziedziny i stanowi zasadniczą i trwałą cechę tej działalności.
W tym kontekście konieczne jest odniesienie się w szczególności do zwykłej praktyki spornego zawodu.

W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
1)
Dyrektywa Rady 92/51/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. w sprawie drugiego ogólnego systemu uznawania kształcenia i szkolenia zawodowego,
uzupełniająca dyrektywę 89/48/EWG, w brzmieniu zmienionym dyrektywą 2001/19/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 maja
2001 r. nie stosuje się wobec wnioskodawcy posiadającego takie kwalifikacje jak te, na które powołuje się skarżący w postępowaniu
przed sądem krajowym, który pragnie wykonywać zawód kierującego dobrowolną sprzedażą ruchomości w drodze publicznej licytacji
we Francji.
Natomiast dyrektywa Rady 89/48/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. w sprawie ogólnego systemu uznawania dyplomów ukończenia studiów wyższych,
przyznawanych po ukończeniu kształcenia i szkolenia zawodowego, trwających co najmniej trzy lata, w brzmieniu zmienionym dyrektywą
2001/19, a w szczególności jej art. 3 akapit pierwszy lit. b) może mieć zastosowanie do takiego wnioskodawcy, jeśli zawód
kierującego dobrowolną sprzedażą ruchomości w drodze publicznej licytacji w państwie członkowskim, w którym tenże wnioskodawca
nabył kwalifikacje, na które się powołuje, nie jest zawodem regulowanym w rozumieniu art. 1 lit. c) tej dyrektywy. W odpowiednim
przypadku do sądu krajowego należy dokonanie odpowiednich ustaleń.
2)
Zawód, do którego dostęp jest uzależniony od posiadania dyplomu prawa potwierdzającego ukończenie studiów trwających co najmniej
dwa lata, stanowi zawód, co do którego można przypuszczać, że jego wykonywanie wymaga dokładnej znajomości prawa krajowego
w rozumieniu art. 4 ust. 1 akapit trzeci dyrektywy 89/48, w brzmieniu zmienionym dyrektywą 2001/19.
Nie jest konieczne dla celów stosowania tego przepisu, by sporna działalność oznaczała udzielanie porad lub pomocy dotyczących
całego prawa krajowego; wystarczy, jeśli dotyczy szczególnej dziedziny i stanowi zasadniczą i trwałą cechę tej działalności.
W tym kontekście konieczne jest odniesienie się w szczególności do zwykłej praktyki spornego zawodu.
Podpisy
*
Język postępowania: francuski.