CELEX: 62004TJ0177
Ανταγωνισμός
Συγκεντρώσεις
Κανονισμός (ΕΟΚ) 4064/89
Απόφαση κηρύσσουσα συγκέντρωση συμβατή προς την κοινή αγορά
Προσφυγή ασκηθείσα από τρίτον
Παραδεκτό
Αγορές αεροπορικών μεταφορών
Δεσμεύσεις

είναι ικανές να άρουν τις σοβαρές αμφιβολίες (απόφαση του Πρωτοδικείου της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, T-158/00, ARD κατά
Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II-3825, σκέψεις 328 και 329).
129   Στο πλαίσιο της ασκήσεως του δικαστικού ελέγχου, το Πρωτοδικείο πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον ειδικό σκοπό που επιδιώκουν οι
προτεινόμενες στο πρώτο στάδιο του ελέγχου δεσμεύσεις, οι οποίες, αντιθέτως προς τις προτεινόμενες στο δεύτερο στάδιο του
ελέγχου δεσμεύσεις, δεν έχουν σκοπό να αποτρέψουν τη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσεως, αλλά να εξαλείψουν όλες
τις σχετικές σοβαρές αμφιβολίες. Συνεπώς, όταν το Πρωτοδικείο καλείται να εξακριβώσει αν οι προτεινόμενες στο πρώτο στάδιο
του ελέγχου δεσμεύσεις μπορούν, δεδομένης της εκτάσεως και του περιεχομένου τους, να παράσχουν στην Επιτροπή τη δυνατότητα
να εκδώσει εγκριτική απόφαση χωρίς να προχωρήσει στο δεύτερο στάδιο του ελέγχου, σ’ αυτό απόκειται να εξακριβώσει αν η Επιτροπή,
κρίνοντας ότι οι εν λόγω δεσμεύσεις αποτελούσαν άμεση και επαρκή απάντηση ικανή να εξαλείψει πλήρως όλες τις σοβαρές αμφιβολίες,
υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτίμησης (απόφαση του Πρωτοδικείου της 3ης Απριλίου 2003, T-119/02, Royal Philips Electronics κατά
Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II-1433, σκέψεις 79 και 80).
Επί του πρώτου σκέλους που αντλείται από τη μη επέκταση των δεσμεύσεων στις αγορές στις οποίες δεν υπάρχουν αλληλεπικαλύψεις
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
130   Η προσφεύγουσα φρονεί ότι οι δεσμεύσεις έπρεπε να επεκταθούν προκειμένου να περιλάβουν γραμμές στις οποίες η Επιτροπή δεν
είχε εντοπίσει προβλήματα ανταγωνισμού, τούτο δε λόγω του μη ελκυστικού χαρακτήρα των θιγομένων αγορών. Η προσφεύγουσα υπενθυμίζει
ότι, κατά τη διοικητική διαδικασία, είχε προτείνει στην Επιτροπή τη μεταβίβαση σημαντικού αριθμού διαθέσιμων χρόνων χρήσης
προκειμένου να μπορούν οι δεσμεύσεις να είναι πλήρως αποτελεσματικές. Επομένως, διερωτάται ως προς το αν πράγματι ελήφθη υπόψη
η θέση της. Περαιτέρω, ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή περιορίστηκε να δεχθεί δεσμεύσεις σχετικές με τις γραμμές χωρίς να λάβει
υπόψη τις σχετικές αγορές σε κάθε μία από τις εξεταζόμενες γραμμές.
131   Η Επιτροπή φρονεί ότι, εφόσον δεν υπήρχε πραγματική ανάγκη, θα ήταν αδικαιολόγητο να ζητήσει από τα μέρη της Συγκέντρωσης
να μεταβιβάσουν διαθέσιμους χρόνους χρήσης σε γραμμές όπου δεν υφίστανται προβλήματα ανταγωνισμού.
–       Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
132   Η Επιτροπή αναγνωρίζει στο σημείο 17 της ανακοίνωσης περί των διορθωτικών μέτρων ότι, «[π]ροκειμένου να εξασφαλιστεί μια βιώσιμη
επιχειρηματική δραστηριότητα, ίσως χρειάζεται να περιληφθούν στην εκποίηση και δραστηριότητες που αφορούν αγορές ως προς τις
οποίες η Επιτροπή δεν εξέφρασε ανησυχίες από άποψη ανταγωνισμού, διότι αυτός θα ήταν ο μόνος δυνατός τρόπος να κάνει την εμφάνισή
του στις θιγόμενες αγορές ένας πραγματικός ανταγωνιστής». Διευκρινίζει με τα δικόγραφά της ότι τα εν λόγω μέτρα πρέπει να
αποφασίζονται υπό το φως της αρχής της αναλογικότητας.
133   Κατά πάγια νομολογία, η αρχή της αναλογικότητας απαιτεί οι πράξεις των κοινοτικών οργάνων να μην υπερβαίνουν τα όρια του καταλλήλου
και του αναγκαίου για την επίτευξη των σκοπών που νομίμως επιδιώκει η οικεία ρύθμιση, εξυπακουομένου ότι, οσάκις υφίσταται
επιλογή μεταξύ περισσοτέρων καταλλήλων μέτρων, πρέπει να επιλέγεται το λιγότερο καταναγκαστικό και τα προξενούμενα μειονεκτήματα
δεν πρέπει να είναι δυσανάλογα προς τους επιδιωκομένους σκοπούς (απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαΐου 1998, C-157/96, National
Farmers’ Union κ.λπ., Συλλογή 1998, σ. Ι-2211, σκέψη 60, και αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 27ης Σεπτεμβρίου 2002, Τ-211/02,
Tideland Signal κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. ΙΙ-3781, σκέψη 39, και της 13ης Απριλίου 2005, T-2/03, Verein für Konsumenteninformation
κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 99).
134   Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι οι δεσμεύσεις πρέπει να αποφασίζονται με βάση τα προβλήματα του ανταγωνισμού που εντοπίστηκαν
στις θιγόμενες αγορές, εξυπακουομένου ότι, αν ο ανταγωνισμός μπορεί να διατηρηθεί στις εν λόγω αγορές, δεν είναι αναγκαίο
η Επιτροπή να επεκτείνει το πεδίο των δεσμεύσεων στις μη θιγόμενες αγορές, σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας.
135   Εν προκειμένω, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να επεκτείνει τις δεσμεύσεις σε αγορές στις οποίες δεν
υπάρχουν αλληλεπικαλύψεις, προκειμένου να εξαλείψει όλους τους φραγμούς εισόδου. Ωστόσο, απλώς διατυπώνει τη θέση της και
δεν προσδιορίζει τις αγορές στις οποίες η Επιτροπή θα έπρεπε να επεκτείνει τις εν λόγω δεσμεύσεις.
136   Επιπλέον, το Πρωτοδικείο τονίζει ότι, κατά τη διοικητική διαδικασία, η προσφεύγουσα φάνηκε να θέλει να χρησιμοποιήσει ορισμένους
από τους διαθέσιμους χρόνους χρήσης που θα μεταβίβαζαν τα μέρη της Συγκέντρωσης για αγορές άσχετες προς τη Συγκέντρωση. Επομένως,
η προσφεύγουσα έδειξε την πρόθεσή της να επωφεληθεί των δεσμεύσεων που θα αναλάμβανε ο συγχωνευθείς φορέας για να αυξήσει
την εμπορική παρουσία της σε αγορές που δεν είχαν προβλήματα ανταγωνισμού, χωρίς ωστόσο να αποδείξει ότι η χρησιμοποίηση αυτή
θα αποτελούσε εγγύηση ουσιαστικού ανταγωνισμού στις θιγόμενες αγορές.
137   Πρέπει όμως να υπομνησθεί ότι οι δεσμεύσεις δεν μπορούν να νοούνται ως μέσον για να ευνοηθεί, χωρίς ανταγωνιστικό λόγο, ένας
ενδεχόμενος ανταγωνιστής που επιθυμεί να διεισδύσει σε μια συγκεκριμένη αγορά. Κατά συνέπεια, το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν
επεξέτεινε τις δεσμεύσεις σε αγορές στις οποίες δεν υπάρχουν αλληλεπικαλύψεις, μολονότι το μέτρο αυτό θα μπορούσε να ευνοήσει
τα ίδια εμπορικά συμφέροντα της προσφεύγουσας σε αγορές που δεν θίγονται από τη Συγκέντρωση, ουδόλως αποδεικνύει ότι η επέκταση
αυτή θα αποτελούσε τον μοναδικό δυνατό τρόπο δημιουργίας ενός πραγματικού ανταγωνιστή στις θιγόμενες αγορές.
138   Τέλος, όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι η Επιτροπή περιορίστηκε στο να δεχθεί δεσμεύσεις που αφορούν τις γραμμές
αλλά όχι τις σχετικές αγορές σε κάθε μία από τις οικείες γραμμές, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η προσφεύγουσα, κληθείσα να
διευκρινίσει τον ισχυρισμό αυτό κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, δεν προσδιόρισε τις εν λόγω αγορές και δεν προέβαλε κανένα
σχετικό στοιχείο που να μπορεί να αποδείξει πρόδηλη πλάνη εκτίμησης.
139   Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η προσφεύγουσα δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτίμησης. Κατά συνέπεια,
το πρώτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
Επί του δευτέρου σκέλους που αφορά τη μη ελκυστικότητα των δεσμεύσεων για τις εταιρίες χαμηλού κόστους
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
140   Κατά την προσφεύγουσα, τα επίμαχα διορθωτικά μέτρα παρουσιάζουν μικρό μόνο ενδιαφέρον για τους μεταφορείς χαμηλού κόστους
ή αυτούς που δεν διαθέτουν δίκτυο, καθόσον συνεπάγονται εμπορικές συνδέσεις και εξαρτήσεις που αυξάνουν το κόστος. Συγκεκριμένα,
κατά την προσφεύγουσα, ο ανταγωνιστής που θα είχε περισσότερο την τάση να διεισδύσει στην γραμμή Παρίσι-Άμστερνταμ είναι μια
εταιρία χαμηλού κόστους. Στις εννέα όμως θιγόμενες αγορές στην Ευρώπη, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι μόνο τρεις γραμμές αφορούν
επαρκή αριθμό επιβατών ώστε μια εταιρία χαμηλού κόστους να μπορεί να τις θεωρήσει αποδοτικές. Επιπλέον, στις αγορές αυτές
απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις για διαφήμιση προκειμένου να ενισχυθεί η εικόνα των νεοεισερχομένων και να αντισταθμιστεί
η παρουσία των μερών της Συγκέντρωσης και της Alitalia. Τέλος, οι κόμβοι ανταπόκρισης δεν προσφέρουν ελκυστικές συνθήκες για
τις εταιρίες χαμηλού κόστους λόγων των συμφορήσεων που προκαλούν καθυστερήσεις και, κατά συνέπεια, πρόσθετες δαπάνες.
141   Η Επιτροπή αμφισβητεί τη θέση της προσφεύγουσας ότι τα διορθωτικά μέτρα παρουσιάζουν μικρό μόνο ενδιαφέρον για τις αεροπορικές
εταιρίες χαμηλού κόστους.
–       Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
142   Το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν περιορίστηκε στο να δεχθεί απλώς
μια μεταβίβαση διαθέσιμων χρόνων χρήσης, καθόσον και άλλες δεσμεύσεις ενίσχυσαν το μέτρο αυτό προκειμένου να ενθαρρυνθεί το
σύνολο των αεροπορικών εταιριών, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται οι εταιρίες χαμηλού κόστους, να διεισδύσει στις θιγόμενες
αγορές.
143   Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το διορθωτικό μέτρο που αφορούσε τα προγράμματα τακτικής πελατείας, οι επιβάτες των πτήσεων τις οποίες
εκμεταλλεύονται οι ανταγωνιστικές αεροπορικές εταιρίες στις θιγόμενες αγορές, μπορούν να λάβουν «μίλια» από τον συγχωνευθέντα
φορέα, παρέχοντας έτσι ένα όχι αμελητέο πλεονέκτημα στους επιβάτες αυτούς και συνεπώς, εμμέσως, στις ανταγωνιστικές αεροπορικές
εταιρίες (σημείο 6 του πακέτου των δεσμεύσεων). Στην περίπτωση κατά την οποία η προσφεύγουσα δεν θα επιθυμούσε να μετάσχει,
για παράδειγμα, στο πρόγραμμα τακτικής πελατείας λόγω των δικών της αναγκών και της οργάνωσής της, η συμπεριφορά αυτή θα προέκυπτε
από δική της εμπορική απόφαση. Επομένως, μια τέτοια στρατηγική επιλογή δεν μπορεί να αποδείξει την ακαταλληλότητα των διορθωτικών
μέτρων που ελήφθησαν και, κατά συνέπεια, την ύπαρξη πρόδηλης πλάνης εκτίμησης καταλογιστέας στην Επιτροπή.
144   Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι εταιρίες χαμηλού κόστους θα μπορούσαν επίσης να επωφεληθούν από τις συμφωνίες διασύνδεσης
πτήσεων, που παρέχουν τη δυνατότητα να προσφέρεται ένα ταξίδι μετ’ επιστροφής, το ένα σκέλος του οποίου πραγματοποιείται από
τον συγχωνευθέντα φορέα (σημείο 5 του πακέτου των δεσμεύσεων). Επιπλέον, οι δεσμεύσεις ορίζουν ότι, στο Παρίσι, οι αεροπορικές
εταιρίες μπορούν να αποκτήσουν διαθέσιμους χρόνους χρήσης είτε στο CGD είτε στο Orly, τούτο δε προκειμένου να καλυφθούν οι
οργανωτικές και εμπορικές προτιμήσεις που είναι διαφορετικές ανάλογα με τις αεροπορικές εταιρίες.
145   Το γεγονός ότι, από τις εννέα γραμμές που προσδιόρισε η Επιτροπή ως παρουσιάζουσες προβλήματα ανταγωνισμού, μόνο τρεις θα
ήταν αποδοτικές για μια αεροπορική εταιρία χαμηλού κόστους δεν αποδεικνύει ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτίμησης.
Συγκεκριμένα, οι δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν στο τέλος του πρώτου σταδίου αποσκοπούν στη διασκέδαση των σοβαρών αμφιβολιών
που είχε η Επιτροπή όσον αφορά το συμβατό της Συγκέντρωσης προς την κοινή αγορά και δεν μπορούν να απαλλάξουν τους νεοεισερχομένους
από το να φέρουν το κόστος που προκύπτει από μια διείσδυση σε μια αγορά, καθόσον οι επενδύσεις αυτές αποτελούν αναπόσπαστο
τμήμα της λογικής κάθε εμπορικής δραστηριότητας.
146   Επιπλέον, ο μικρός αριθμός επιβατών σε ορισμένες θιγόμενες αγορές, ήτοι ένας αριθμός μικρότερος από τους 70 000 επιβάτες ετησίως,
δεν μπορεί να αποδείξει ότι οι δεσμεύσεις δεν είναι ελκυστικές για τις εταιρίες χαμηλού κόστους. Συγκεκριμένα, από τα δικόγραφα
της Επιτροπής προκύπτει ότι η προσφεύγουσα εκδήλωσε το ενδιαφέρον της να διεισδύσει στις αγορές αυτού του είδους, όπως μαρτυρεί
η είσοδός της στην αγορά Άμστερνταμ-Bristol το 2003, γραμμή η οποία δεν αφορούσε παρά μόνο 59 314 επιβάτες ετησίως.
147   Περαιτέρω, η παρουσία σημαντικών επιχειρήσεων σε μια αγορά μπορεί να καταστήσει την είσοδο ενός νέου ανταγωνιστή λιγότερο
εύκολη, αλλά δεν μπορεί να θεωρηθεί απόλυτο εμπόδιο για μια τέτοια είσοδο. Υπέρ αυτού συνηγορεί, μεταξύ άλλων, ο μεγάλος αριθμός
εταιριών χαμηλού κόστους που εισδύει στις αγορές όπου λειτουργούν ήδη ισχυρές αεροπορικές εταιρίες.
148   Όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι οι κόμβοι ανταπόκρισης δεν προσφέρουν ελκυστικές συνθήκες για τις αεροπορικές
εταιρίες χαμηλού κόστους, λόγω των συμφορήσεων και των κυκλοφοριακών αιχμών που προκαλούν καθυστερήσεις και συνεπακόλουθες
δαπάνες, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι η προσφεύγουσα προσπάθησε, κατά τη διοικητική διαδικασία, να αποδείξει ότι η μεταβίβαση
διαθέσιμων χρόνων χρήσης ήταν ανεπαρκής για την ενθάρρυνση νεοεισερχόμενων. Ο ισχυρισμός αυτός έρχεται όμως σε αντίθεση προς
το περιεχόμενο της απάντησης που έστειλε στην Επιτροπή στις 14 Ιανουαρίου 2004, στην οποία εξηγεί ότι, «[μ]ε περιορισμένη
παρουσία στο Παρίσι, αποτελεί ωστόσο τον πλησιέστερο ανταγωνιστή […] της Air France, όσον αφορά τα αεροπορικά ταξίδια εσωτερικού
στο γαλλικό έδαφος», ότι «προσπαθεί ενεργά να δημιουργήσει μια επιχειρησιακή βάση [Orly]», ότι, «επί του παρόντος, διαθέτει
τέσσερα αεροσκάφη που σταθμεύουν εκεί […], τρία επιπλέον αεροσκάφη [που λειτουργούν] στο [CDG]» και, τέλος, ότι «προτιμά να
χρησιμοποιεί το [Orly] παρά το [CDG], λόγω του ότι είναι πλησιέστερο στο κέντρο του Παρισιού».
149   Τέλος, πρέπει να τονιστεί ότι η Επιτροπή διεξήγαγε έρευνα αγοράς σε ενενήντα ανταγωνιστές και, συνεπώς, δεν περιορίστηκε στις
ανησυχίες και μόνον των εταιριών χαμηλού κόστους, πράγμα που εξηγεί ότι οι δεσμεύσεις μπορούν ενδεχομένως να μην ανταποκρίνονται
καθ’ όλα τα σημεία στις ανάγκες της προσφεύγουσας. Συγκεκριμένα, οι δεσμεύσεις οφείλουν να διαφυλάξουν το σύνολο του ανταγωνισμού
στις θιγόμενες αγορές, ο οποίος δεν μπορεί να περιοριστεί στον ανταγωνισμό που ασκούν μόνον οι αεροπορικές εταιρίες, καθόσον
οι σιδηροδρομικοί μεταφορείς αποτελούν, ανάλογα με τις αγορές, ενεργούς ανταγωνιστές, όπως τονίζει η Επιτροπή (βλ., υπό την
έννοια αυτή, σημείο 7 του πακέτου των δεσμεύσεων).
150   Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η προσφεύγουσα δεν προσκόμισε κάποιο σχετικό στοιχείο που να μπορεί να αποδείξει πρόδηλη
πλάνη εκτίμησης καταλογιστέα στην Επιτροπή.
151   Επομένως, το δεύτερο σκέλος του λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
Επί του τρίτου σκέλους που αφορά την έλλειψη μεταβίβασης βιώσιμης δραστηριότητας
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
152   Η προσφεύγουσα τονίζει ότι η Επιτροπή περιορίστηκε στο να μειώσει τους φραγμούς για την είσοδο αντί να διασφαλίσει σε έναν
ανταγωνιστή τη μεταβίβαση μιας βιώσιμης δραστηριότητας ή μεριδίων αγοράς, πράγμα το οποίο δεν αντιστοιχεί στη συνήθη πρακτική
της.
153   Η Επιτροπή φρονεί ότι η προσφεύγουσα δεν μπορεί να της προσάπτει ότι δεν απαίτησε τη μεταβίβαση μιας βιώσιμης δραστηριότητας,
γνωρίζοντας ότι κανένα από τα μέρη της Συγκέντρωσης δεν διέθετε δραστηριότητες που να μπορούν να μεταβιβαστούν εύκολα. Υπενθυμίζει,
επιπλέον, ότι η ανακοίνωση περί των διορθωτικών μέτρων αναφέρει ότι μπορούν να γίνουν δεκτά και άλλα είδη μέτρων.
–       Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
154   Πρέπει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με την ανακοίνωση περί των διορθωτικών μέτρων, τα μεταβιβαζόμενα στοιχεία πρέπει να συνιστούν
βιώσιμη δραστηριότητα, ώστε, αν την εκμεταλλευθεί ένας κατάλληλος αγοραστής, να μπορεί να ανταγωνιστεί αποτελεσματικά και
σε διάρκεια τον νέο φορέα. Η Επιτροπή, μολονότι η μεταβίβαση αποτελεί το διορθωτικό μέτρο που προτιμά, μπορεί ωστόσο να δεχθεί
και άλλα διορθωτικά μέτρα. Μπορεί συγκεκριμένα να υφίστανται καταστάσεις στις οποίες η μεταβίβαση μιας δραστηριότητας αποδεικνύεται
αδύνατη. Στις περιπτώσεις αυτές, η Επιτροπή πρέπει να καθορίσει εάν άλλα είδη διορθωτικών μέτρων μπορούν ή όχι να έχουν επαρκείς
συνέπειες στην αγορά για να αποκατασταθεί ο ουσιαστικός ανταγωνισμός (σημεία 14 και 26 της ανακοίνωσης).
155   Από τα δικόγραφα της Επιτροπής προκύπτει ότι τα μέρη της Συγκέντρωσης δεν διέθεταν βιώσιμη δραστηριότητα που να μπορεί να
μεταβιβαστεί, η δε Επιτροπή θεώρησε ότι ο κύριος φραγμός εισόδου στην αγορά συνδέεται με την ανεπάρκεια διαθέσιμων χρόνων
χρήσης στα μεγάλα αεροδρόμια.
156   Συναφώς, η Επιτροπή αποδεικνύει επαρκώς κατά νόμο ότι η μεταβίβαση αεροσκαφών μπορεί να μην επιλύσει αποτελεσματικά τα προβλήματα
ανταγωνισμού που δημιουργεί η Συγκέντρωση, καθώς είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να ελεγχθεί αν οι αγοραστές των εν λόγω αεροσκαφών
τα χρησιμοποιούν πραγματικά στις θιγόμενες αγορές. Επιπλέον, ένας δυνητικός εισερχόμενος μπορεί να μισθώσει ή να αγοράσει
ένα μεταχειρισμένο αεροσκάφος, οπότε η χρήση ή η κατοχή ενός αεροσκάφους δεν φαίνεται να αποτελεί τον αμεσότερο φραγμό για
την είσοδο.
157   Εν προκειμένω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η προσφεύγουσα δεν προσκομίζει κανένα απτό στοιχείο ικανό να αποδείξει ότι η πρόσβαση
στους διαθέσιμους χρόνους χρήσης δεν αποτελούσε τον σημαντικότερο φραγμό για την είσοδο.
158   Συναφώς, το Πρωτοδικείο τονίζει ότι η προσφεύγουσα, παρά τα επιχειρήματα που προβάλλει στην υπό κρίση προσφυγή, δέχθηκε ότι
η πρόσβαση στους διαθέσιμους χρόνους χρήσης συνιστούσε τον βασικό φραγμό για την είσοδο, καθόσον, με τις απαντήσεις της τής
14ης και της 30ής Ιανουαρίου 2004, ανέφερε τα ακόλουθα:
«Η απουσία πρόσβασης στους [διαθέσιμους χρόνους χρήσης] αποτελεί τον προφανέστερο φυσικό φραγμό για την είσοδο. Χωρίς πρόσβαση
στους [διαθέσιμους χρόνους χρήσης] […], οι αεροπορικές εταιρίες δεν μπορούν να εισαγάγουν νέες υπηρεσίες ούτε να δημιουργήσουν
νέες επιχειρησιακές βάσεις για να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους [...] [Η προσφεύγουσα] βρίσκεται σε μειονεκτική θέση
από την άποψη του ανταγωνισμού, λόγω του ότι δεν έχει πρόσβαση σε [διαθέσιμους χρόνους χρήσης] και σε άλλες υποδομές τις οποίες
χρειάζεται για να επεκτείνει το δίκτυό της […] Η έλλειψη πρόσβασης στους [διαθέσιμους χρόνους χρήσης] και άλλες υποδομές εμποδίζει
[την προσφεύγουσα] να δημιουργήσει επιχειρησιακές βάσεις σε πόλεις […] όπως το Παρίσι [...]»
159   Επομένως, η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει επαρκώς κατά νόμο ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτίμησης επιτρέποντας
τη Συγκέντρωση κατόπιν της αναλήψεως δεσμεύσεων που έχουν ως άξονα τον περιορισμό των φραγμών για την είσοδο και όχι τη μεταβίβαση
βιώσιμης δραστηριότητας σε κάποιον ανταγωνιστή.
160   Επομένως, το τρίτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
Επί του τετάρτου σκέλους που αντλείται από την ανεπάρκεια των μεταβιβαζομένων διαθέσιμων χρόνων χρήσης
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
161   Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι οι μεταβιβάσεις διαθέσιμων χρόνων χρήσης δεν ενθαρρύνουν νέες εισόδους ή δεν καταλήγουν σε
αποκατάσταση του ανταγωνισμού, όπως μαρτυρούν σχετικώς οι υποθέσεις Lufthansa/SAS/United Airlines (υποθέσεις COMP/D-2/36.201,
36.076 και 36.078) και Swissair/Sabena (υπόθεση IV/M.616). Περαιτέρω, δεδομένου ότι μια συγκέντρωση συνεπάγεται μακρόχρονη
διαρθρωτική τροποποίηση της αγοράς, κάθε δέσμευση πρέπει να είναι μόνιμη. Επομένως, το γεγονός ότι η μεταβίβαση των διαθέσιμων
χρόνων χρήσης επιβλήθηκε για απεριόριστο χρόνο δεν ασκεί επιρροή.
162   Κατά την προσφεύγουσα, η Επιτροπή περιορίστηκε, εσφαλμένως, στους φραγμούς για την είσοδο που συνιστούν οι διαθέσιμοι χρόνοι
χρήσης, χωρίς να αναλύσει το ζήτημα της κυριαρχίας στους κόμβους ή τα πλεονεκτήματα που αντλούνται από τη φήμη των μερών της
Συγκέντρωσης και από τις συχνότητες πτήσεων που προσφέρουν τα μέρη αυτά. Επιπλέον, η Επιτροπή παρέλειψε να εξηγήσει πώς ο
αριθμός των διαθέσιμων χρόνων χρήσης που πρόκειται να μεταβιβαστεί διασφαλίζει επαρκή μεταφορά μεριδίων αγοράς επιτρέπουσα
την εξάλειψη του οιονεί μονοπωλίου των μερών της Συγκέντρωσης στις θιγόμενες αγορές, καθόσον μάλιστα οι διαθέσιμοι χρόνοι
χρήσης δεν μεταβιβάστηκαν ως σύνολο. Η μεταβίβαση διαθέσιμων χρόνων χρήσης είναι επίσης ανεπαρκής, καθόσον καθιστά δυνατή
μόνο μια μέγιστη συχνότητα έξι πτήσεων ημερησίως, τούτο δε μόνο για τη γραμμή Παρίσι-Άμστερνταμ.
163   Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται, επιπλέον, ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτίμησης επιτρέποντας στα μέρη της Συγκέντρωσης
να διατηρήσουν πάνω από το 50 % του συνόλου των διαθέσιμων χρόνων χρήσης σε κάθε μία από τις γραμμές τις οποίες αφορούσαν
οι δεσμεύσεις, χωρίς να διασφαλίσει την είσοδο ενός μοναδικού ανταγωνιστή στις γραμμές αυτές. Τονίζει ότι, στη γραμμή Παρίσι-Άμστερνταμ,
τα μέρη της Συγκέντρωσης θα κρατήσουν τουλάχιστον το 59 % του συνόλου των συχνοτήτων πτήσεων, ποσοστό το οποίο κρίνει υπερβολικό,
γνωρίζοντας ότι η ελκυστικότητα της γραμμής αυτής είναι περιορισμένη λόγω της ύπαρξης του Thalys, που αντιπροσωπεύει το 45 %
των μεριδίων αγοράς στη γραμμή αυτή.
164   Η Επιτροπή αμφισβητεί το επιχείρημα ότι η μεταβίβαση διαθέσιμων χρόνων χρήσης αποτελεί ακατάλληλο μέτρο και παραπέμπει στις
πρόσφατες αποφάσεις της [υποθέσεις British Midland/Lufthansa/SAS (υπόθεση COMP/37.812) και British Airways/SN Brussels Airlines
(υπόθεση COMP/A/38.477/D2)].
165   Η παρεμβαίνουσα προβάλλει το γεγονός ότι, για πρώτη φορά, η μεταβίβαση διαθέσιμων χρόνων χρήσης επιβάλλεται για απεριόριστο
χρόνο, τονίζοντας ότι οι δεσμεύσεις συνοδεύονται από όλες τις αναγκαίες διαδικαστικές εγγυήσεις για να διασφαλιστεί πραγματικός
αντίκτυπος στον ανταγωνισμό.
–       Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
166   Όπως ορθώς απέδειξε η Επιτροπή (βλ. σκέψεις 155 επ. ανωτέρω), ο κύριος φραγμός για την είσοδο στον αεροπορικό τομέα συνίσταται
στην ανεπάρκεια διαθέσιμων χρόνων χρήσης στα μεγάλα αεροδρόμια. Κατά συνέπεια, πρέπει να καθοριστεί αν η Επιτροπή θεώρησε
εσφαλμένα ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, η μεταβίβαση διαθέσιμων χρόνων χρήσης, όπως προβλέπεται στο πακέτο δεσμεύσεων, μπορούσε
να αποτελεί αποτελεσματικό μέτρο ικανό να διαφυλάξει έναν ουσιαστικό ανταγωνισμό. Στο πλαίσιο αυτό, η προσφεύγουσα οφείλει
να προσκομίσει την απόδειξη ότι η μεταβίβαση διαθέσιμων χρόνων χρήσης, όπως προβλέπεται στα διορθωτικά μέτρα, ήταν ανεπαρκής
προκειμένου να επιλυθούν τα δημιουργηθέντα προβλήματα ως προς τον ανταγωνισμό.
167   Εν προκειμένω, η προσφεύγουσα περιορίζεται να προβάλει το γεγονός ότι πρότεινε, στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας, ένα
μεγαλύτερο αριθμό διαθέσιμων χρόνων χρήσης προς μεταβίβαση, πράγμα το οποίο θα παρείχε τη δυνατότητα, κατ’ αυτήν, σε νεοεισερχομένους
να ανταγωνιστούν για μεγάλο χρονικό διάστημα τα μέρη της Συγκέντρωσης.
168   Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι η Επιτροπή, για να καθορίσει τον κατάλληλο αριθμό διαθέσιμων χρόνων χρήσης προς μεταβίβαση,
έλαβε υπόψη το σύνολο των στοιχείων που της γνωστοποίησαν οι ερωτηθείσες επιχειρήσεις της αγοράς. Από τα δικόγραφά της προκύπτει
πράγματι ότι στηρίχτηκε στο γεγονός ότι, για την πλειονότητα των πελατών που πραγματοποιούν τα επιχειρηματικά ταξίδια, ο καθοριστικός
παράγοντας δεν αφορά τον αριθμό καθημερινών πτήσεων, αλλά τον αριθμό πτήσεων προσφερομένων στις ώρες αιχμής, προκειμένου οι
εν λόγω πελάτες να μπορούν να πραγματοποιήσουν ένα ταξίδι μετ’ επιστροφής την ίδια ημέρα.
169   Περαιτέρω, η Επιτροπή τονίζει ότι πολλοί ανταγωνιστές θεώρησαν τις δεσμεύσεις ικανοποιητικές προκειμένου να επιλυθούν τα προβλήματα
ανταγωνισμού που δημιουργούσε η Συγκέντρωση. Συγκεκριμένα, μεταξύ των δεκατεσσάρων πελατών που πραγματοποιούν επιχειρηματικά
ταξίδια και οι οποίοι ερωτήθηκαν στο πλαίσιο της έρευνας αγοράς που πραγματοποίησε η Επιτροπή, δέκα από αυτούς θεώρησαν ότι
η μεταβίβαση διαθέσιμων χρόνων χρήσης ήταν επαρκής, καθόσον οι έξι πτήσεις ημερησίως αποτελούσαν κατ’ αυτούς εναλλακτική λύση
σε σχέση με τον συγχωνευθέντα φορέα στη γραμμή Άμστερνταμ-Παρίσι. Η προσφεύγουσα ήταν η μόνη μεταξύ των εταιριών χαμηλού κόστους
που έκρινε τις πτήσεις αυτές ανεπαρκείς. Επομένως, η Επιτροπή μπόρεσε να θεωρήσει, τούτο δε υπό το φως των αντιδράσεων των
οποίων έλαβε γνώση, ότι ήταν δυσανάλογη η πρόταση της προσφεύγουσας σύμφωνα με την οποία έπρεπε να μεταβιβαστούν στο Orly
περίπου 22 600 διαθέσιμοι χρόνοι χρήσης, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν περίπου 31 πτήσεις ημερησίως.
170   Επιπλέον, πρέπει να τονιστεί ότι ένας νεοεισερχόμενος θα έχει, στην πράξη, τη δυνατότητα να υπερβεί τον αριθμό των έξι πτήσεων
ημερησίως στη γραμμή αυτή, χάρη στις συμφωνίες δεσμευμένου χώρου, καθόσον ο συγχωνευθείς φορέας οφείλει να θέσει στη διάθεση
των επιβατών του νεοεισερχομένου έναν ορισμένο αριθμό θέσεων στις πτήσεις του (σημείο 9 του πακέτου δεσμεύσεων).
171   Όσον αφορά τις συχνότητες πτήσεων που επιβάλλονται για τις λοιπές θιγόμενες αγορές και οι οποίες κυμαίνονται μεταξύ δύο και
τεσσάρων πτήσεων ημερησίως, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι η προσφεύγουσα δεν προβάλλει κανένα στοιχείο ικανό να αποδείξει
ότι οι συχνότητες αυτές είναι ανεπαρκείς για να επιλυθούν τα προβλήματα ως προς τον ανταγωνισμό, με δεδομένο ότι επικεντρώνει
την επιχειρηματολογία της στην αγορά Παρίσι-Άμστερνταμ.
172   Όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι οι διαθέσιμοι χρόνοι χρήσης έπρεπε να μεταβιβαστούν ως σύνολο, παρά σε διάφορους
ανταγωνιστές, πρέπει να τονιστεί ότι οι δεσμεύσεις διευκρινίζουν ότι πρέπει να προτιμηθεί ο νεοεισερχόμενος που μπορεί να
λειτουργήσει στον μεγαλύτερο αριθμό καθημερινών πτήσεων στη γραμμή Παρίσι-Άμστερνταμ (σημείο 3.4 του πακέτου των δεσμεύσεων).
Κατά συνέπεια, η μεταβίβαση ως σύνολο παραμένει πιθανή στην περίπτωση κατά την οποία ένας νεοεισερχόμενος θα ήταν σε θέση
να πραγματοποιεί μεγάλο αριθμό ημερησίων πτήσεων στη γραμμή αυτή. Η ευελιξία που προσφέρουν έτσι οι δεσμεύσεις καθιστά δυνατή
μια μεταβίβαση των διαθέσιμων χρόνων χρήσης που μπορεί να προσαρμόζεται στις ανάγκες των δυνητικών νεοεισερχομένων, δεδομένου
ότι ο νεοεισερχόμενος θα έχει τη δυνατότητα, όσον αφορά το Παρίσι, να επιλέξει μεταξύ του Orly ή του CDG.
173   Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η προσφεύγουσα δεν προσκόμισε κάποιο σχετικό στοιχείο προς στήριξη του ισχυρισμού της ότι
η Επιτροπή δεν απέδειξε για ποιο λόγο η μεταβίβαση των εν λόγω διαθέσιμων χρόνων χρήσης θα καθιστούσε δυνατή τη μεταφορά μεριδίων
αγοράς που θα μπορούσε να αποκλείσει την κυριαρχία των μερών της Συγκέντρωσης στις δεκατέσσερις θιγόμενες αγορές.
174   Περαιτέρω, πρέπει να υπομνησθεί ότι τα μερίδια αγοράς που κατέχουν τα μέρη της Συγκέντρωσης οδήγησαν την Επιτροπή να θεωρήσει
ότι έπρεπε να προταθούν δεσμεύσεις στις θιγόμενες αγορές στις οποίες τα εν λόγω μέρη κατείχαν μερίδιο αγοράς ίσον προς το
50 % περίπου, τηρώντας έτσι το τεκμήριο κυριαρχίας, όπως αυτό προκύπτει από τη νομολογία (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση
του Δικαστηρίου της 3ης Ιουλίου 1991, C-62/86, AKZO κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. I-3359, σκέψη 60).
175   Επομένως, το γεγονός ότι τα μέρη της Συγκέντρωσης μπορούν ενδεχομένως να διατηρήσουν σημαντικό μερίδιο αγοράς στις θιγόμενες
αγορές, όπως ισχυρίζεται η προσφεύγουσα για την αγορά Παρίσι-Άμστερνταμ, δεν μπορεί να αποδείξει πρόδηλη πλάνη εκτίμησης καταλογιστέα
στην Επιτροπή. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή δέχθηκε σημαντικές δεσμεύσεις στην αγορά αυτή γνωρίζοντας, αφενός, ότι η είσοδος νέων
ανταγωνιστών στη γραμμή αυτή θα ενθαρρυνθεί από τα διορθωτικά μέτρα και, αφετέρου, ότι οι βελτιώσεις των υποδομών του Thalys,
που θα πραγματοποιηθούν το 2007, θα το καταστήσουν πιο ανταγωνιστικό για τους επιβάτες που είναι ευαίσθητοι στον παράγοντα
χρόνο. Τα στοιχεία αυτά συνιστούν παράγοντες που μπορούν να μειώσουν την ανταγωνιστική βαρύτητα του συγχωνευθέντος φορέα.
176   Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η προσφεύγουσα δεν απέδειξε την ύπαρξη πρόδηλης πλάνης εκτίμησης καταλογιστέας στην Επιτροπή.
177   Επομένως, το τέταρτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
Επί του πέμπτου σκέλους που αντλείται από την ανεπάρκεια των λοιπών διορθωτικών μέτρων
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
178   Η προσφεύγουσα φρονεί ότι τα διορθωτικά μέτρα δεν παρουσιάζουν τον βαθμό βεβαιότητας και εμπιστοσύνης που θα επέτρεπε τη διασφάλιση
της αποκατάστασης της διάρθρωσης του ανταγωνισμού. Συγκεκριμένα, σημειώνει ότι τα μέρη της Συγκέντρωσης ενίσχυσαν τα διορθωτικά
τους μέτρα που αφορούν τους διαθέσιμους χρόνους χρήσης με δεσμεύσεις τις οποίες χαρακτηρίζει ως δεσμεύσεις για τήρηση συγκεκριμένης
συμπεριφοράς και εμπίπτουσες στο άρθρο 81 ΕΚ. Η προσφεύγουσα συνάγει από αυτό ότι τα διορθωτικά μέτρα δεν είναι αποτελεσματικά
και δεν θα κατορθώσουν να εμποδίσουν τη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης, καθόσον δεν διαπνέονται από οικονομική
και στρατηγική συνοχή. Η Επιτροπή δεν προέβλεψε εξάλλου στην προσβαλλόμενη απόφαση ανάκληση σε περίπτωση μη εφαρμογής των
δεσμεύσεων.
179   Τέλος, η προσφεύγουσα φρονεί ότι η προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή συνιστά προσβολή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και
προσθέτει ότι η διατύπωση των δεσμεύσεων δεν αποδεικνύει γιατί οι δεσμεύσεις αυτές είναι πλήρως αποτελεσματικές.
180   Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η επιχειρηματολογία της προσφεύγουσας δεν στηρίζεται σε κανένα στοιχείο. Συναφώς, υπενθυμίζει ότι
οι αεροπορικές εταιρίες που λειτουργούν σε δίκτυο θεώρησαν ότι η προταθείσα σειρά δεσμεύσεων ήταν επαρκής για την επίλυση
των προβλημάτων ως προς τον ανταγωνισμό. Περαιτέρω, και όσον αφορά τη φύση των επίμαχων δεσμεύσεων ως αφορωσών την τήρηση
συγκεκριμένης συμπεριφοράς, η Επιτροπή εμμένει στο γεγονός ότι η προσφορά διαθέσιμων χρόνων χρήσης, απεριόριστης διάρκειας,
δεν στηρίζεται καθόλου σε απλές δεσμεύσεις που αφορούν την τήρηση συγκεκριμένης συμπεριφοράς, καθόσον οι υποχρεώσεις που επιβάλλονται
στον συγχωνευθέντα φορέα συνιστούν προϋποθέσεις και όχι απλές υποχρεώσεις.
–       Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
181   Εν προκειμένω, από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι οι αναληφθείσες δεσμεύσεις που αφορούν τους διαθέσιμους χρόνους
χρήσης ενισχύθηκαν από όχι αμελητέα πρόσθετα μέτρα που ευνοούν τον ανταγωνισμό, όπως είναι το πάγωμα των συχνοτήτων πτήσεων
επί έξι διαδοχικές περιόδους, όπως έχουν καθοριστεί από την IATA, οι συμφωνίες διασύνδεσης πτήσεων, οι συμφωνίες δεσμευμένου
χώρου, οι ειδικές συμφωνίες που αφορούν ποσοστώσεις, οι προσβάσεις στο πρόγραμμα τακτικής πελατείας, οι υπηρεσίες συνδυασμένης
μεταφοράς και οι δεσμεύσεις σχετικά με τους ναύλους. Για τον λόγο αυτό, δεν μπορεί να προσάπτεται στην Επιτροπή ότι ασχολήθηκε
μόνο με το ζήτημα της πρόσβασης στους διαθέσιμους χρόνους χρήσης.
182   Όσον αφορά τον ισχυρισμό της προσφεύγουσας ότι οι δεσμεύσεις δεν είναι ισχυρές λόγω του ότι αφορούν την τήρηση συγκεκριμένης
συμπεριφοράς, πρέπει να υπομνησθεί ότι τέτοιες δεσμεύσεις δεν είναι εκ φύσεως ανεπαρκείς για την αποτροπή της δημιουργίας
ή της ενίσχυσης δεσπόζουσας θέσης και πρέπει να εκτιμώνται κατά περίπτωση, όπως και οι διαρθρωτικές δεσμεύσεις (απόφαση EDP
κατά Επιτροπής, σκέψη 44 ανωτέρω, σκέψη 100· βλ., επίσης, υπό την έννοια αυτή, αποφάσεις του Πρωτοδικείου Gencor κατά Επιτροπής,
σκέψη 40 ανωτέρω, σκέψη 319· της 25ης Οκτωβρίου 2002, T-5/02, Tetra Laval κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II-4381, σκέψη
161, επιβεβαιωθείσα με την απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Φεβρουαρίου 2005, C‑12/03 P, Επιτροπή κατά Tetra Laval, Συλλογή
2005, σ. I-987, σκέψη 85).
183   Υπό το φως των διατάξεων της προσβαλλόμενης απόφασης που αφορούν τη μεταβίβαση διαθέσιμων χρόνων χρήσης, που συνιστά το σημαντικότερο
διορθωτικό μέτρο στην υπό κρίση υπόθεση, οι επίμαχες δεσμεύσεις μπορούν να χαρακτηριστούν ως διαρθρωτικές (σημεία 2 και 14
του πακέτου των δεσμεύσεων). Συγκεκριμένα, τα μέρη της Συγκέντρωσης δεσμεύονται για απεριόριστο χρόνο, πλην εξαιρετικών περιστάσεων
που θα δικαιολογούσαν την άρση ή την τροποποίηση της δεσμεύσεως, να μη χρησιμοποιήσουν τους μεταβιβασθέντες διαθέσιμους χρόνους
χρήσης. Παρ’ όλ’ αυτά, τα μέρη της Συγκέντρωσης δεν είναι σε θέση να μπορούν να ανακτήσουν τους διαθέσιμους χρόνους χρήσης
άπαξ και τους μεταβιβάσουν, καθόσον αυτοί που θα παύσουν να χρησιμοποιούνται πρέπει οπωσδήποτε να αναμεταβιβαστούν στον συντονιστή,
πράγμα που αποκλείει κάθε πτυχή συνδεόμενη με τήρηση συγκεκριμένης συμπεριφοράς που θα μπορούσε να επηρεάσει την αποτελεσματικότητα
των δεσμεύσεων (σημείο 2.2 του πακέτου των δεσμεύσεων).
184   Πρέπει επίσης να τονιστεί ότι οι δεσμεύσεις ενισχύθηκαν κατά όχι αμελητέο τρόπο, καθόσον τα μέρη της Συγκέντρωσης δεσμεύθηκαν
να μειώσουν τα χρονικά περιθώρια από 45 σε 30 λεπτά για τις γραμμές κοντινών πτήσεων και από 120 σε 90 λεπτά για τις γραμμές
μακρινών πτήσεων, προϋποθέσεις που κρίθηκαν θεμελιώδεις από τους νεοεισερχομένους για να διευκολυνθεί η είσοδος στις αγορές
(βλ., υπό την έννοια αυτή, αιτιολογικές σκέψεις 159 έως 167 της προσβαλλόμενης απόφασης).
185   Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι, εν προκειμένω, η προσφεύγουσα δεν κατορθώνει να αποδείξει ότι τα διορθωτικά μέτρα είναι
αναποτελεσματικά, καθόσον η επιχειρηματολογία της παρουσιάζει συναφώς πολλά κενά.
186   Επιπλέον, όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι η Επιτροπή δεν προέβλεψε στην προσβαλλόμενη απόφαση ρητή ανάκληση
σε περίπτωση μη εφαρμογής των δεσμεύσεων, το Πρωτοδικείο τονίζει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση προβλέπει ταχεία διαδικασία επίλυσης
των διαφορών στην περίπτωση κατά την οποία ένας νεοεισερχόμενος, ένας νέος προμηθευτής υπηρεσιών αεροπορικής μεταφοράς ή ένας
εταίρος συνδυασμένης μεταφοράς θα είχε λόγους να πιστέψει ότι ο συγχωνευθείς φορέας δεν τηρεί τις προϋποθέσεις των αναληφθεισών
έναντι αυτού δεσμεύσεων (σημείο 12 του πακέτου των δεσμεύσεων).
187   Επιπλέον, πρέπει να υπομνησθεί ότι οι δεσμεύσεις υπόκεινται στον έλεγχο εντολοδόχου. Ο τελευταίος αυτός έχει καθήκον να μεριμνά
για την καλή εκτέλεση εκ μέρους του συγχωνευθέντος φορέα των υποχρεώσεων που συμφωνήθηκαν με τις δεσμεύσεις, που εμπίπτουν
στο πλαίσιο της εντολής που του ανατέθηκε, και μπορεί να προτείνει στον συγχωνευθέντα φορέα τα μέτρα που κρίνει αναγκαία για
να διασφαλιστεί η τήρηση των δεσμεύσεων (σημείο 11.2.1 του πακέτου των δεσμεύσεων).
188   Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι τα μέρη της Συγκέντρωσης δεν υπόκεινται σε απλές δηλώσεις πρόθεσης, αλλά, εν προκειμένω,
σε υποχρεώσεις, κάθε παράβαση των οποίων θα έχει ως αποτέλεσμα την ανάκληση της προσβαλλόμενης απόφασης που επιτρέπει τη Συγκέντρωση,
σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 3, στοιχείο β΄, του κανονισμού 4064/89. Εντεύθεν προκύπτει ότι η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει
επαρκώς κατά νόμο ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτίμησης όσον αφορά τα λοιπά μέτρα που επιβλήθηκαν στα μέρη της
Συγκέντρωσης ούτε ότι παραβίασε την αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης μη εφαρμόζοντας ως όφειλε τις διατάξεις της ανακοίνωσης
περί των διορθωτικών μέτρων.
189   Όσον αφορά, τέλος, το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι η διατύπωση των δεσμεύσεων δεν εγγυάται την αποτελεσματικότητά τους
όσον αφορά τη διαφύλαξη του ανταγωνισμού, πρέπει να τονιστεί ότι, στις συγκεκριμένες περιστάσεις, οι δεσμεύσεις δεν ήταν τέτοιου
μεγέθους και τέτοιας πολυπλοκότητας ώστε η Επιτροπή να βρίσκεται σε αδυναμία να καθορίσει με τον ηθελημένο βαθμό βεβαιότητας
ότι θα αποκατασταθεί στην αγορά ο ουσιαστικός ανταγωνισμός (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση BaByliss κατά Επιτροπής, σκέψη
35 ανωτέρω, σκέψη 178). Επιβάλλεται επίσης η διαπίστωση ότι οι δεσμεύσεις που δέχθηκε η Επιτροπή ήσαν αρκούντως σαφείς ώστε
να μπορεί να εκτιμήσει τα αποτελέσματά τους στις θιγόμενες αγορές, καθόσον το πακέτο των δεσμεύσεων εκθέτει με σαφήνεια τον
τρόπο κατά τον οποίο θα τεθούν σε εφαρμογή τα διορθωτικά μέτρα. Επομένως, το επιχείρημα αυτό πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
190   Κατά συνέπεια, το πέμπτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
Επί του έκτου σκέλους που αντλείται από έλλειψη προσδιορισμού ενός νεοεισερχομένου και καθορισμού προθεσμίας για την είσοδο
αυτή
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
191   Η προσφεύγουσα υπενθυμίζει ότι η Επιτροπή, στο πλαίσιο της προηγούμενης πρακτικής της όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων στον αεροπορικό
τομέα, έχει ήδη απαιτήσει τα μέρη μιας συγκέντρωσης να προσδιορίζουν εκ των προτέρων ένα δυνητικό νεοεισερχόμενο στα δρομολόγια
που προσδιορίζει η Επιτροπή ως παρουσιάζοντα προβλήματα ανταγωνισμού [υπόθεση Austrian Airlines/Lufthansa (υπόθεση COMP/37.730)].
Εν προκειμένω όμως η Επιτροπή ικανοποιήθηκε από το «συγκεκριμένο ενδιαφέρον» που εκδήλωσαν οι αεροπορικές εταιρίες Volare,
Meridiana και Virgin Express, χωρίς να βεβαιωθεί ότι αυτές οι δηλώσεις πρόθεσης θα υλοποιούνταν με πραγματική είσοδο δυνάμενη
να αντισταθμίσει τα αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα. Επιπλέον, η προσφεύγουσα φρονεί ότι, αν η Επιτροπή είχε διεξαγάγει
απλές έρευνες, θα είχαν ευχερώς προκύψει οι χρηματοοικονομικές δυσχέρειες της Volare, οπότε η αεροπορική αυτή εταιρία δεν
θα μπορούσε να θεωρηθεί κατάλληλος αγοραστής. Επιπλέον, η προσφεύγουσα φρονεί ότι η Επιτροπή βασίζεται στην είσοδο ενός νεοεισερχομένου,
συμπεριφορά η οποία έρχεται σε αντίφαση προς την υποχρέωσή της να βεβαιωθεί ότι θα εξαλειφθούν οι σοβαρές αμφιβολίες ως προς
το συμβατό της Συγκέντρωσης.
192   Η Επιτροπή σταμάτησε επιπλέον στην απλή διαπίστωση ότι οι δεσμεύσεις παρείχαν τη δυνατότητα να «μειωθεί σημαντικά ο κίνδυνος
να μην υπάρξει νέα είσοδος». Ωστόσο, δέχθηκε ότι εξακολουθούσε να υπάρχει πραγματικός κίνδυνος να μην υπάρξει νέα είσοδος,
αναφέροντας στο υπόμνημα αντικρούσεως ότι, «ακόμη και αν υπάρξει είσοδος νέου ανταγωνιστή σε συγκεκριμένη γραμμή, οι δεσμεύσεις
μπορούν να επιτύχουν τον στόχο τους» και προσθέτοντας ότι «τούτο θα συνέβαινε αν, υπό την επήρεια του δυνητικού ανταγωνισμού,
οι δεσμεύσεις αυτές βάρυναν στη συμπεριφορά του νέου φορέα».
193   Η προσφεύγουσα τονίζει περαιτέρω ότι η ανακοίνωση περί των διορθωτικών μέτρων αναφέρει ότι κάθε δέσμευση πρέπει να μπορεί
να εφαρμοστεί αποτελεσματικά εντός σύντομων προθεσμιών. Έτσι, και λαμβανομένης υπόψη της σημασίας της ταυτότητας ενός νεοεισερχομένου
και των αβεβαιοτήτων όσον αφορά την ύπαρξη δυνητικών εισερχομένων, η είσοδος θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί πριν από την εφαρμογή
της συναλλαγής. Η προσφεύγουσα εμμένει στο γεγονός ότι κανένας νεοεισερχόμενος δεν άρχισε να εκμεταλλεύεται κάποιον από τους
μεταβιβασθέντες διαθέσιμους χρόνους χρήσης. Για τον λόγο αυτό η Επιτροπή, μη προβλέποντας κάποιο μηχανισμό που να εγγυάται
κάποια πραγματική είσοδο εντός συγκεκριμένης προθεσμίας, παρέβη τις απαιτήσεις που καθορίζει ο κανονισμός 4064/89.
194   Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι δεν ήταν αναγκαίο τα μέρη της Συγκέντρωσης να προσδιορίσουν εκ των προτέρων ένα νεοεισερχόμενο,
δεδομένου ότι η διαβούλευση με τις επιχειρήσεις της αγοράς που πραγματοποίησε πριν λάβει την προσβαλλόμενη απόφαση κατέστησε
δυνατό τον προσδιορισμό δυνητικών νεοεισερχομένων όπως είναι η Volare, η Virgin Express και η Meridiana.
195   Όσον αφορά το προβληθέν από την προσφεύγουσα επιχείρημα ότι η Επιτροπή περιορίστηκε στην επιβολή διορθωτικών μέτρων «που μειώνουν
σημαντικά τον κίνδυνο να μην υπάρξει νέα είσοδος», η Επιτροπή τονίζει ότι η αναφορά αυτή ερμηνεύθηκε εσφαλμένα από την προσφεύγουσα,
καθόσον το απόσπασμα αυτό του υπομνήματος αντικρούσεως αποσκοπούσε στο να αποδείξει ότι το αποτέλεσμα των διορθωτικών μέτρων
ήταν μεγάλης σημασίας και επρόκειτο έτσι να καταστήσει δυνατή «την αύξηση της αξίας των μεταβιβασθέντων διαθέσιμων χρόνων
χρήσης και, κατά συνέπεια, τη σημαντική μείωση του κινδύνου να μην υπάρξει νέα είσοδος». Η Επιτροπή πραγματοποίησε έτσι στο
απόσπασμα αυτό μια σύγκριση μεταξύ, αφενός, της Συγκέντρωσης, όπως παρουσιαζόταν λαμβανομένων υπόψη των επιβληθέντων διορθωτικών
μέτρων, και, αφετέρου, των προηγούμενων αποφάσεων που αφορούσαν συμμαχίες και συγκεντρώσεις στον τομέα της αεροπορικής μεταφοράς.
196   Όσον αφορά, τέλος, το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν προέβλεπε πραγματική και ταχεία εφαρμογή
των δεσμεύσεων, η Επιτροπή τονίζει ότι το επιχείρημα αυτό δεν προβλήθηκε με το δικόγραφο της προσφυγής και είναι συνεπώς απαράδεκτο.
Εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή φρονεί ότι το γεγονός ότι δεν υπήρξε ακόμα νεοεισερχόμενος δεν ασκεί επιρροή, δεδομένου ότι
το κύρος της προσβαλλόμενης απόφασης πρέπει να εκτιμηθεί με βάση την κατάσταση που υπήρχε κατά τον χρόνο της εκδόσεως της
αποφάσεως αυτής.
–       Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
197   Πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά το άρθρο 6, παράγραφος 2, του κανονισμού 4064/89, η Επιτροπή μπορεί να επιτρέψει μια συγκέντρωση
αν οι δεσμεύσεις που προτείνουν τα μέρη επιτρέπουν την εξάλειψη των σοβαρών αμφιβολιών που προκλήθηκαν όσον αφορά το συμβατό
της εν λόγω συγκέντρωσης προς την κοινή αγορά. Ο κανονισμός 4064/89 θέτει έτσι τον σκοπό στον οποίο πρέπει να καταλήξει η
Επιτροπή, αλλά της αφήνει ένα σημαντικό περιθώριο εκτίμησης όσον αφορά τη μορφή που μπορεί να λάβουν οι επίμαχες δεσμεύσεις.
Ο εν λόγω κανονισμός δεν απαιτεί τα μέρη που προβαίνουν στην κοινοποίηση να προσδιορίζουν ένα νεοεισερχόμενο, μολονότι ένας
τέτοιος προσδιορισμός μπορεί να είναι σε ορισμένες περιπτώσεις αναγκαίος, ιδίως όταν κανένας ανταγωνιστής δεν εκδηλώνει ενδιαφέρον
για να διεισδύσει σε μια θιγόμενη αγορά.
198   Το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, η προσφεύγουσα δεν κατορθώνει να αποδείξει ότι ήταν απαραίτητος ένας ονομαστικός
προσδιορισμός, καθόσον διάφοροι ανταγωνιστές, όπως η Meridiana, η Virgin Express και η Volare, εκδήλωσαν ενδιαφέρον, κατά
τη διοικητική διαδικασία, για είσοδο στις θιγόμενες αγορές κατόπιν των δεσμεύσεων που πρότειναν τα μέρη της Συγκέντρωσης.
199   Από τα δικόγραφα της Επιτροπής προκύπτει ότι η Volare είχε ζητήσει διαθέσιμους χρόνους χρήσης για τις γραμμές Παρίσι-Άμστερνταμ,
Άμστερνταμ-Μιλάνο, Άμστερνταμ-Βενετία και Άμστερνταμ-Μπολόνια. Η Επιτροπή ανέφερε εξάλλου, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση,
ότι η Volare είχε λάβει διαθέσιμους χρόνους χρήσης κατόπιν της απόφασης 2004/841/ΕΚ της Επιτροπής, της 7ης Απριλίου 2004,
σχετικά με τη διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ (υπόθεση COMP/A.38284/D2 – Air France/Alitalia) (ΕΕ L 362,
σ. 17), τούτο δε πολύ λίγο χρόνο προτού εκδοθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, γεγονός που της ενίσχυσε την εκτίμηση ότι είναι αξιόπιστο
το ενδιαφέρον που εκδήλωσε η Volare στην υπό κρίση υπόθεση.
200   Λόγω μιας αλλαγής ως προς τον έλεγχο στο πλαίσιο των μετόχων της Volare, όπως ισχυρίζεται η Επιτροπή, η εταιρία αυτή δεν εισήλθε
τελικώς στις προαναφερθείσες αγορές. Στην περίπτωση που η μη διείσδυση συνδέεται με χρηματοοικονομικές δυσχέρειες που αντιμετώπισε
η Volare, όπως ισχυρίζεται η προσφεύγουσα, και ακόμη και αν υποτεθεί ότι η Επιτροπή θα μπορούσε να διεξαγάγει εις βάθος έρευνα
για τη χρηματοοικονομική κατάσταση της αεροπορικής αυτής εταιρίας για να βεβαιωθεί ότι η αίτησή της σχετικά με τους διαθέσιμους
χρόνους χρήσης μπορούσε να προχωρήσει, το γεγονός ότι δεν υπήρξε ένας τέτοιος έλεγχος δεν μπορεί να συνιστά πλάνη περί την
εκτίμηση δυνάμενη να χαρακτηριστεί πρόδηλη και ικανή να θέσει εν αμφιβόλω τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης απόφασης. Συγκεκριμένα
και όπως προκύπτει από τα δικόγραφα της Επιτροπής, και άλλοι ανταγωνιστές μπορούσαν να διεισδύσουν στις θιγόμενες αγορές,
γνωρίζοντας ότι υφίστανται, στην Ευρώπη, πολλές εταιρίες χαμηλού κόστους που θα ήθελαν να εισδύσουν στις εν λόγω αγορές, όπως
είναι η Ryanair, η Virgin Express, η Smartwings, η Sterling, η Air Service και η SkyEurope.
201   Επιπλέον, πρέπει να θεωρηθεί ότι η διείσδυση σε μια νέα αγορά μπορεί να απαιτεί ορισμένο χρόνο προκειμένου να μπορέσουν οι
νεοεισερχόμενοι να εκτιμήσουν τον επικερδή χαρακτήρα μιας εισόδου στην εν λόγω αγορά, λόγω, ιδίως, των σχετικών επενδύσεων.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση αναφέρει ότι η μεταβίβαση διαθέσιμων χρόνων χρήσης είναι για απεριόριστη
διάρκεια, πράγμα που επιτρέπει σε νεοεισερχομένους να εισέλθουν στις θιγόμενες αγορές ανά πάση στιγμή και χωρίς χρονική δέσμευση
(σημείο 2 του πακέτου των δεσμεύσεων).
202   Περαιτέρω, στην περίπτωση που κανένας νεοεισερχόμενος δεν θα εισέδυε στις θιγόμενες αγορές, θα υφίστατο εν πάση περιπτώσει
ορισμένη ανταγωνιστική πίεση στα μέρη της Συγκέντρωσης, καθόσον, αν ο συγχωνευθείς φορέας αποφάσιζε να αυξήσει τις τιμές του,
νέοι ανταγωνιστές θα μπορούσαν να ενθαρρυνθούν να διεισδύσουν στις αγορές αυτές οι οποίες θα καθίσταντο πιο ελκυστικές. Από
τη δικογραφία προκύπτει συγκεκριμένα ότι, στις γραμμές μεταξύ Αυστρίας και Γερμανίας, καμία αεροπορική εταιρία δεν θα μπορούσε
να ανταγωνιστεί, πριν από πέντε έτη, τη Lufthansa και την Austrian Airlines. Ωστόσο, η ύπαρξη μη αμελητέων περιθωρίων κέρδους
που οφείλονται στις υψηλές τιμές που εφαρμόζουν οι δύο αυτές εταιρίες είλκυσαν κάποιους νεοεισερχομένους, αναγκάζοντας έτσι
τη Lufthansa και την Austrian Airlines να αντιδράσουν προσαρμόζοντας την πολιτική τιμών που ασκούν προκειμένου να συνεχίσουν
να είναι ανταγωνιστικές. Εντεύθεν προκύπτει ότι η Επιτροπή μπορούσε να συναγάγει από αυτό την πολύ πιθανή είσοδο ενός νέου
ανταγωνιστή στις θιγόμενες αγορές.
203   Όσον αφορά το επιχείρημα ότι κανένας νεοεισερχόμενος δεν εισήλθε στις θιγόμενες αγορές, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια
νομολογία, η νομιμότητα της προσβαλλόμενης ατομικής πράξης πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με τα πραγματικά και νομικά στοιχεία
που υφίστανται κατά τον χρόνο έκδοσης της πράξης (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 7ης Φεβρουαρίου 1979, 15/76 και 16/76, Γαλλία
κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1979/Ι, σ. 141, σκέψη 7, και της 17ης Μαΐου 2001, C‑449/98 P, IECC κατά Επιτροπής, Συλλογή 2001,
σ. I‑3875, σκέψη 87· απόφαση του Πρωτοδικείου της 12ης Δεκεμβρίου 1996, T‑177/94 και T‑377/94, Altmann κ.λπ. κατά Επιτροπής,
Συλλογή 1996, σ. II‑2041, σκέψη 119).
204   Κατά συνέπεια, η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να εξετασθεί με βάση τα πραγματικά στοιχεία που υφίσταντο κατά τον χρόνο της
έκδοσής της και όχι με βάση τα πραγματικά στοιχεία που είναι μεταγενέστερα της έκδοσης αυτής. Για τον λόγο αυτό, είναι αλυσιτελές
το γεγονός ότι κανένας νεοεισερχόμενος δεν έχει διεισδύσει, μέχρι την ημέρα της επ’ ακροατηρίου συζήτησης, στις θιγόμενες
αγορές.
205   Όσον αφορά τον ισχυρισμό της προσφεύγουσας ότι η Επιτροπή δεν βεβαιώθηκε για το ότι θα υπήρχε νέα είσοδος λίγο χρόνο μετά
την έγκριση της Συγκέντρωσης, το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι η επίκριση αυτή, η οποία δεν προβλήθηκε με το δικόγραφο της προσφυγής,
συνδέεται με τον υπό κρίση λόγο ακυρώσεως, καθόσον με αυτή επιχειρείται να αποδειχθεί η ύπαρξη πρόδηλης πλάνης εκτίμησης όσον
αφορά το περιεχόμενο των δεσμεύσεων που έγιναν δεκτές. Εντεύθεν προκύπτει ότι το επιχείρημα αυτό δεν συνιστά νέο νομικό ισχυρισμό,
όπως ισχυρίζεται η Επιτροπή, και είναι κατά συνέπεια παραδεκτό.
206   Πρέπει να υπομνησθεί ότι η Επιτροπή μπορούσε να απόσχει από το να προσδιορίσει κατά τρόπο βέβαιο ένα νεοεισερχόμενο, καθόσον
διάφοροι ανταγωνιστές είχαν εκδηλώσει ενδιαφέρον να διεισδύσουν στις θιγόμενες αγορές. Από το επιχείρημα της προσφεύγουσας
συνεπώς παραμένει μόνο η αιτίαση ότι η Επιτροπή δεν βεβαιώθηκε ότι κάποιος νεοεισερχόμενος θα διείσδυε πιθανώς γρήγορα στις
αγορές αυτές.
207   Συναφώς, σύμφωνα με την ανακοίνωση περί των διορθωτικών μέτρων, οι δεσμεύσεις πρέπει να μπορούν να τίθενται σε εφαρμογή αποτελεσματικά
και μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα προκειμένου η Επιτροπή να επιτρέψει μια συγκέντρωση (σημεία 10 και 19). Εν προκειμένω,
η προσβαλλόμενη απόφαση απαιτεί οι διαθέσιμοι χρόνοι χρήσης να προσφερθούν ένα μήνα μετά την πραγματοποίηση της Συγκέντρωσης
(σημείο 13 του πακέτου των δεσμεύσεων). Επομένως, τα μέρη της Συγκέντρωσης ήσαν υποχρεωμένα να μεταβιβάσουν τους διαθέσιμους
χρόνους χρήσης μέσα σε σύντομο και δεσμευτικό χρονικό διάστημα, καθιστώντας δυνατή και ευνοώντας έτσι την ταχεία είσοδο ενός
νέου ανταγωνιστή.
208   Κατά συνέπεια, η στρεφόμενη κατά της Επιτροπής αιτίαση ότι δεν βεβαιώθηκε ότι θα πραγματοποιόταν γρήγορα μια νέα είσοδος είναι
αβάσιμη.
209   Κατόπιν των προεκτεθέντων, η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει επαρκώς κατά νόμο ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτίμησης
μη προσδιορίζοντας κάποιο νεοεισερχόμενο και μη προβλέποντας καταληκτική ημερομηνία για νέα είσοδο στις θιγόμενες αγορές.
210   Κατά συνέπεια, το έκτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
Επί του εβδόμου σκέλους που αντλείται από το ότι δεν ελήφθη υπόψη το τρένο μεγάλης ταχύτητας Thalys ως ανταγωνιστής
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
211   Κατά την προσφεύγουσα, η παρουσία του Thalys αποτελεί τροχοπέδη για την είσοδο νεοεισερχομένων στη γραμμή Παρίσι-Άμστερνταμ.
Παρατηρεί ότι το Thalys διαθέτει σήμερα στη γραμμή αυτή μερίδιο αγοράς περίπου 45 %, το οποίο πρόκειται να αυξηθεί λόγω των
βελτιώσεων των υποδομών που θα περιορίσουν τη διάρκεια της διαδρομής. Επιπλέον, η Επιτροπή θεώρησε εσφαλμένα ότι η συχνότητα
έξι πτήσεων ημερησίως ήταν επαρκής για τους επιβάτες που είναι ευαίσθητοι στον παράγοντα χρόνο, ενώ έχει αναγνωρίσει ότι μια
τέτοια συχνότητα, στην περίπτωση του Thalys, ήταν ανεπαρκής (αιτιολογική σκέψη 71 της προσβαλλόμενης απόφασης).
212   Η Επιτροπή αμφισβητεί τον ισχυρισμό αυτό και υπενθυμίζει ότι το Thalys δεν είναι ανταγωνιστικό για τους πελάτες που είναι
ευαίσθητοι στον παράγοντα χρόνο, τούτο δε κατ’ ουσίαν λόγω της διάρκειας του ταξιδιού με το τρένο. Μόνο μια μείωση του χρόνου
της διαδρομής θα καθιστούσε δυνατή την αλλαγή της κατάστασης αυτής, πράγμα για το οποίο χρειάζεται σημαντική βελτίωση των
υποδομών.
–       Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
213   Εν προκειμένω η αιτίαση της προσφεύγουσας πρέπει να γίνει κατανοητή ως τείνουσα να αποδείξει ότι η Επιτροπή, μη λαμβάνοντας
υπόψη καταλλήλως τον ως προς τον ανταγωνισμό αντίκτυπο του Thalys στην αγορά Παρίσι-Άμστερνταμ, υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτίμησης.
214   Από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι, στη γραμμή Παρίσι-Άμστερνταμ, το Thalys πραγματοποιεί έξι ημερήσια δρομολόγια
διάρκειας 4 h 09 (απλή διαδρομή), ενώ η διάρκεια της πτήσης είναι περίπου τρεις ώρες από το ένα κέντρο της πόλης στο άλλο
κέντρο της πόλης (αιτιολογικές σκέψεις 70 έως 72 της προσβαλλόμενης απόφασης). Έτσι και όσον αφορά τους επιβάτες που δεν είναι
ευαίσθητοι στον παράγοντα χρόνο, το Thalys μπορεί να θεωρηθεί σήμερα ανταγωνιστής. Αντιθέτως, καλώς η Επιτροπή κατέληξε ότι
το Thalys δεν ήταν ανταγωνιστικό για τους πελάτες που είναι ευαίσθητοι στον παράγοντα χρόνο, λόγω, ιδίως, της διάρκειας του
ταξιδιού, καθόσον για το ταξίδι μετ’ επιστροφής με το τρένο χρειάζονται δύο περίπου ώρες επιπλέον. Έτσι, μόνο μια μείωση του
χρόνου της διαδρομής θα μπορούσε να αλλάξει την κατάσταση αυτή, πράγμα για το οποίο απαιτείται, όπως τονίζει η Επιτροπή, σημαντική
βελτίωση των υποδομών.
215   Εν προκειμένω, η προσφεύγουσα δεν προσκομίζει κανένα στοιχεία από το οποίο να μπορεί να αποδειχθεί ότι, για το Thalys, είναι
εσφαλμένη η διάκριση που έκανε η Επιτροπή μεταξύ των επιβατών που είναι ευαίσθητοι στον παράγοντα χρόνο και εκείνων οι οποίοι
δεν είναι. Κατά συνέπεια, η επίκριση της προσφεύγουσας που αφορά το γεγονός ότι η Επιτροπή θεώρησε εσφαλμένα ότι μια συχνότητα
έξι πτήσεων ημερησίως ήταν επαρκής για τους επιβάτες που είναι ευαίσθητοι στον παράγοντα χρόνο, ενώ αναγνώρισε, στην αιτιολογική
σκέψη 71 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι μια τέτοια συχνότητα στην περίπτωση του Thalys ήταν ανεπαρκής για την επίλυση των
σχετικών με τον ανταγωνισμό προβλημάτων όσον αφορά τους ταξιδιώτες που είναι ευαίσθητοι στον παράγοντα χρόνο, δεν μπορεί να
γίνει δεκτή.
216   Όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι το Thalys αποτελεί τροχοπέδη για την είσοδο νεοεισερχομένων, πρέπει να τονισθεί
ότι η εμπορική ανάπτυξη του Thalys προηγήθηκε της Συγκέντρωσης, οπότε οι αεροπορικές εταιρίες που σχεδιάζουν να διεισδύσουν
στην εν λόγω αγορά χρειάστηκε να λάβουν υπόψη αυτόν τον παράγοντα του ανταγωνισμού. Η παρουσία του Thalys στην αγορά Παρίσι-Άμστερνταμ
οδήγησε, κατά συνέπεια, την Επιτροπή να βεβαιωθεί ότι θα διαφυλασσόταν όχι μόνον ο ανταγωνισμός που ασκούν οι αεροπορικές
εταιρίες, αλλά και ο ανταγωνισμός που ασκούν οι προμηθευτές άλλων μέσων μεταφοράς, όπως είναι η σιδηροδρομική μεταφορά.
217   Συγκεκριμένα, τα διορθωτικά μέτρα που αφορούν τις υπηρεσίες συνδυασμένης μεταφοράς παρέχουν τη δυνατότητα, για παράδειγμα,
στην εταιρία που εκμεταλλεύεται το Thalys να πωλεί ένα εισιτήριο μετ’ επιστροφής Παρίσι-Άμστερνταμ, με το οποίο ένας ταξιδιώτης
μπορεί να ταξιδέψει με το τρένο για την απλή μετάβαση και να ταξιδέψει με το αεροπλάνο για την επιστροφή. Προκειμένου να καταστεί
η δυνατότητα αυτή ελκυστική, έχει προβλεφθεί ότι η εταιρία που εκμεταλλεύεται το Thalys θα είναι σε θέση, για την πτήση της
επιστροφής, να τυγχάνει όλων των εκπτωτικών ναύλων που προτείνει ο συγχωνευθείς φορέας και θα έχει τη δυνατότητα να προτείνει
υπηρεσίες συνδυασμένης μεταφοράς σε ανταγωνιστικές τιμές (σημείο 7 του πακέτου των δεσμεύσεων). Συναφώς, από τα δικόγραφα
της Επιτροπής προκύπτει ότι η σιδηροδρομική εταιρία Georg Verkehrsorganisation GmbH διεξάγει συνομιλίες με την Air France
προκειμένου να καταλήξουν σε συμφωνία συνδυασμένης μεταφοράς για την αγορά Παρίσι-Άμστερνταμ, πράγμα που αποδεικνύει ότι οι
συμφωνίες συνδυασμένης μεταφοράς καθίστανται ελκυστικές.
218   Επομένως, το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι το Thalys αποτελεί τροχοπέδη για την είσοδο νέου ανταγωνιστή στη γραμμή Παρίσι-Άμστερνταμ
δεν μπορεί να αποδείξει ότι η σχετική με τον ανταγωνισμό ανάλυση που πραγματοποίησε η Επιτροπή είναι πλημμελής λόγω πρόδηλης
πλάνης εκτίμησης. Κατά συνέπεια, το έβδομο σκέλος του λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
219   Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η προσφεύγουσα δεν προσκόμισε την απόδειξη πρόδηλης πλάνης εκτίμησης καταλογιστέας στην
Επιτροπή, καθόσον δεν κατόρθωσε να αποδείξει ότι οι εν λόγω δεσμεύσεις δεν ήσαν ικανές να διαλύσουν τις σοβαρές αμφιβολίες
που δημιουργήθηκαν όσον αφορά το συμβατό της συγκέντρωσης προς την κοινή αγορά. Κατά συνέπεια, ο πέμπτος λόγος ακυρώσεως πρέπει
να απορριφθεί στο σύνολό του.
220   Υπό τις συνθήκες αυτές, η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί.

Επί των δικαστικών εξόδων
221   Σύμφωνα με το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον
υπήρξε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Εφόσον η προσφεύγουσα ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα,
σύμφωνα με το αίτημα της Επιτροπής.
222   Σύμφωνα με το άρθρο 87, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας, η Γαλλική Δημοκρατία θα φέρει τα δικαστικά
της έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ (δεύτερο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Η προσφεύγουσα φέρει τα δικά της έξοδα, καθώς και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή.
3)
Η Γαλλική Δημοκρατία φέρει τα δικά της έξοδα.
Pirrung
Forwood
Παπασάββας
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 4 Ιουλίου 2006.
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
E. Coulon            J. Pirrung
Πίνακας περιεχομένων
Νομικό πλαίσιο
Το ιστορικό της διαφοράς
Εμπλεκόμενες επιχειρήσεις
Η διοικητική διαδικασία ενώπιον της Επιτροπής
Οι δεσμεύσεις τις οποίες αποδέχθηκε η Επιτροπή
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Επί του αιτήματος διεξαγωγής αποδείξεων
Επί του παραδεκτού
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί της ενεργητικής νομιμοποίησης
Επί του εννόμου συμφέροντος
Επί της ουσίας
Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως που αντλείται από πρόδηλη πλάνη εκτίμησης λόγω της απουσίας ανάλυσης της ενίσχυσης της δεσπόζουσας
θέσης του συγχωνευθέντος φορέα στις γραμμές όπου δεν υφίσταντο αλληλεπικαλύψεις μεταξύ των δραστηριοτήτων της Air France και
της KLM
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
– Επί της έλλειψης ανάλυσης της επίπτωσης της Συγκέντρωσης στην αγορά αεροπορικών ταξιδιών αναψυχής
– Επί της έλλειψης ανάλυσης της επίπτωσης της Συγκέντρωσης στις αγορές στις οποίες δεν υπάρχουν αλληλεπικαλύψεις
Επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως που αντλείται από πρόδηλη πλάνη εκτίμησης λόγω της απουσίας ανάλυσης της ενίσχυσης της δεσπόζουσας
θέσεως του συγχωνευθέντος φορέα στην αγορά αγοράς αερολιμενικών υπηρεσιών
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
– Επί της μη συνεκτίμησης της ενίσχυσης της δεσπόζουσας θέσης στην αγορά αγοράς αερολιμενικών υπηρεσιών.
– Επί της ενισχυμένης επιρροής του συγχωνευθέντος φορέα έναντι της AdP
Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως που αντλείται από πρόδηλη πλάνη εκτίμησης της δυνατότητας αμοιβαίας υποκατάστασης του CDG και
του Orly
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
– Επί της θέσης των δύο αεροδρομίων
– Επί του είδους των πτήσεων που πραγματοποιούνται από τα δύο αεροδρόμια
Επί του τετάρτου λόγου ακυρώσεως που αντλείται από πρόδηλη πλάνη εκτίμησης λόγω του ότι δεν εξετάστηκαν οι συνέπειες της Συγκέντρωσης
στον δυνητικό ανταγωνισμό
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
– Επί του περιορισμένου χαρακτήρα της εγχώριας αγοράς της KLM
– Επί της εγγύτητας του Άμστερνταμ, κέντρου δραστηριοτήτων της KLM, σε σχέση με το Παρίσι και του περιορισμένου χαρακτήρα
του ανταγωνισμού που υφίσταται στις υπηρεσίες διεθνών αεροπορικών μεταφορών με προέλευση το Παρίσι
Επί του πέμπτου λόγου ακυρώσεως που αντλείται από την πρόδηλη πλάνη εκτίμησης των δεσμεύσεων που ανέλαβαν τα μέρη της Συγκέντρωσης
Επί του πρώτου σκέλους που αντλείται από τη μη επέκταση των δεσμεύσεων στις αγορές στις οποίες δεν υπάρχουν αλληλεπικαλύψεις
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί του δευτέρου σκέλους που αφορά τη μη ελκυστικότητα των δεσμεύσεων για τις εταιρίες χαμηλού κόστους
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί του τρίτου σκέλους που αφορά την έλλειψη μεταβίβασης βιώσιμης δραστηριότητας
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί του τετάρτου σκέλους που αντλείται από την ανεπάρκεια των μεταβιβαζομένων διαθέσιμων χρόνων χρήσης
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί του πέμπτου σκέλους που αντλείται από την ανεπάρκεια των λοιπών διορθωτικών μέτρων
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί του έκτου σκέλους που αντλείται από έλλειψη προσδιορισμού ενός νεοεισερχομένου και καθορισμού προθεσμίας για την είσοδο
αυτή
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί του εβδόμου σκέλους που αντλείται από το ότι δεν ελήφθη υπόψη το τρένο μεγάλης ταχύτητας Thalys ως ανταγωνιστής
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.