CELEX: 62003CJ0148
Executieverdrag
Artikelen 20 en 57, lid 2
Verweerder die niet verschijnt
Verweerder met woonplaats op grondgebied van andere verdragsluitende staat
Verdrag van Genève betreffende de overeenkomst tot internationaal vervoer van goederen over de weg
Conflict tussen verdragen

Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van de artikelen 20 en 57, lid 2, sub a, van het Verdrag
van 27 september 1968 betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken
(PB 1972, L 299, blz. 32; hierna: „Executieverdrag”), zoals gewijzigd bij het Verdrag van 9 oktober 1978 inzake de toetreding
van het Koninkrijk Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland (PB L 304, blz. 1,
en – gewijzigde tekst – blz. 77), het Verdrag van 25 oktober 1982 inzake de toetreding van de Helleense Republiek (PB L 388,
blz. 1), het Verdrag van 26 mei 1989 inzake de toetreding van het Koninkrijk Spanje en de Portugese Republiek (PB L 285, blz.
1) en het Verdrag van 29 november 1996 inzake de toetreding van de Republiek Oostenrijk, de Republiek Finland en het Koninkrijk
Zweden (PB 1997, C 15, blz. 1).
Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen Nürnberger Allgemeine Versicherungs AG (hierna: „Nürnberger”)
en Portbridge Transport International BV (hierna: „Portbridge”) over een vordering tot vergoeding van de schade die Nürnberger
heeft geleden wegens het verlies van goederen die Portbridge naar het Verenigd Koninkrijk had moeten vervoeren.
Rechtskader
Artikel 57, leden 1 en 2, sub a, van het Executieverdrag luidt:
„1.

Dit Verdrag laat onverlet de verdragen waarbij de verdragsluitende staten partij zijn of zullen zijn en die, voor bijzondere
onderwerpen, de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen regelen.
2.

Teneinde de eenvormige uitlegging van lid 1 te waarborgen wordt dit lid als volgt toegepast:
a)

Dit verdrag staat er niet aan in de weg dat een gerecht van een verdragsluitende staat die partij is bij een verdrag over
een bijzonder onderwerp, overeenkomstig dat verdrag kennis neemt van een zaak, ook indien de verweerder zijn woonplaats heeft
op het grondgebied van een verdragsluitende staat die geen partij is bij dat verdrag. Het gerecht past in ieder geval artikel
20 van dit verdrag toe.”
Artikel 20, eerste alinea, van het Executieverdrag luidt:
„Wanneer de verweerder met woonplaats op het grondgebied van een verdragsluitende staat voor een andere verdragsluitende staat
wordt opgeroepen en niet verschijnt, verklaart de rechter zich ambtshalve onbevoegd indien zijn bevoegdheid niet berust op
de bepalingen van dit verdrag.”
Het Verdrag betreffende de overeenkomst tot internationaal vervoer van goederen over de weg, ondertekend te Genève op 19 mei
1956 (hierna: „CMR”), is krachtens zijn artikel 1 van toepassing „op iedere overeenkomst onder bezwarende titel voor het vervoer
van goederen over de weg door middel van voertuigen, wanneer de plaats van inontvangstneming der goederen en de plaats bestemd
voor de aflevering, zoals deze zijn aangegeven in de overeenkomst, gelegen zijn in twee verschillende landen, waarvan ten
minste één een bij het verdrag partij zijnd land is, ongeacht de woonplaats en de nationaliteit van partijen”.
Artikel 31, lid 1, CMR luidt:
„Alle rechtsgedingen, waartoe het aan dit verdrag onderworpen vervoer aanleiding geeft, kunnen door de eiser behalve voor
de gerechten van de bij dit verdrag partij zijnde landen, bij beding tussen partijen aangewezen, worden gebracht voor de gerechten
van het land op het grondgebied waarvan:
a)

de gedaagde zijn gewone verblijfplaats, zijn hoofdzetel of het filiaal of agentschap heeft, door bemiddeling waarvan de vervoerovereenkomst
is gesloten, of
b)

de plaats van inontvangstneming der goederen of de plaats bestemd voor de aflevering der goederen, is gelegen;
zij kunnen voor geen andere gerechten worden gebracht.”
Zowel de Bondsrepubliek Duitsland als het Koninkrijk der Nederlanden is partij bij het CMR.
Het hoofdgeding en de prejudiciële vraag
Nürnberger is een transportverzekeringsmaatschappij naar Duits recht. Zij vordert van Portbridge, een transportfirma naar
Nederlands recht, schadevergoeding voor het verlies, in juni 2000, van goederen die door deze laatste te Vöhringen (Duitsland)
in ontvangst zijn genomen en die naar het Verenigd Koninkrijk hadden moeten worden vervoerd.
Het vervoer dat in het hoofdgeding aan de orde is, wordt beheerst door het CMR. Overeenkomstig artikel 31, lid 1, sub b, van
dit verdrag is het gerecht waarbij de zaak aanhangig is gemaakt, namelijk het Landgericht Memmingen (Duitsland), bevoegd omdat
de plaats van inontvangstneming van de goederen is gelegen in zijn rechtsgebied. Portbridge heeft echter de internationale
bevoegdheid van dit gerecht betwist en heeft zich niet uitgesproken ten gronde.
Het Landgericht Memmingen heeft in een tussenvonnis zijn internationale bevoegdheid afgewezen en het beroep van Nürnberger
niet-ontvankelijk verklaard. Het was van oordeel dat, ongeacht de bevoegdheidsregels van artikel 31 CMR, overeenkomstig artikel
57, lid 2, sub a, tweede zin, van het Executieverdrag, artikel 20 van dit verdrag moet worden toegepast wanneer de verweerder
niet verschijnt of weigert zich ten gronde uit te spreken. Deze bepaling zou in dergelijke omstandigheden van de aangezochte
rechter vereisen dat deze zich ambtshalve onbevoegd verklaart indien zijn bevoegdheid niet berust op de bepalingen van het
Executieverdrag.
Nürnberger heeft tegen dit vonnis hoger beroep ingesteld bij het Oberlandesgericht München. Zij stelde dat de bevoegdheidsregels
van artikel 31, lid 1, CMR voorrang hebben op de algemene bevoegdheidsregels van het Executieverdrag, zelfs wanneer de verweerder
zich niet uitspreekt ten gronde, maar zich beperkt tot het betwisten van de internationale bevoegdheid van het gerecht waarbij
de zaak is aangebracht.
In deze omstandigheden heeft de verwijzende rechter besloten om de behandeling van de zaak te schorsen en het Hof de volgende
prejudiciële vraag te stellen:
„Hebben de bevoegdheidsregels van andere verdragen ook voorrang op de algemene bevoegdheidsregels van het Executieverdrag,
wanneer de verweerder met woonplaats op het grondgebied van een verdragsluitende staat bij het Executieverdrag voor een gerecht
in een andere verdragsluitende staat wordt opgeroepen en zich in de aldaar aanhangige procedure niet uitspreekt ten gronde?”
Beantwoording van de prejudiciële vraag
Met deze vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 57, lid 2, sub a, van het Executieverdrag aldus
moet worden uitgelegd dat het gerecht van een verdragsluitende staat waarvoor de verweerder met woonplaats op het grondgebied
van een andere verdragsluitende staat wordt opgeroepen, zijn bevoegdheid kan steunen op een bijzonder verdrag waarbij ook
de eerste staat partij is en die specifieke regels inzake de rechterlijke bevoegdheid bevat, en aldus de toepassing van het
Executieverdrag kan uitsluiten, zelfs wanneer de verweerder zich in het kader van de betrokken procedure niet uitspreekt ten
gronde.
In dit verband zij opgemerkt dat artikel 57 een uitzondering invoert op de algemene regel dat het Executieverdrag voorrang
heeft boven de andere door de verdragsluitende staten gesloten verdragen inzake de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning
en de tenuitvoerlegging van beslissingen. Deze uitzondering heeft tot doel, de in bijzondere verdragen neergelegde bevoegdheidsregels
in acht te doen nemen, omdat bij de vaststelling van deze regels rekening is gehouden met de bijzondere kenmerken van de onderwerpen
waarop zij betrekking hebben (zie arrest van 6 december 1994, Tatry, C‑406/92, Jurispr. blz. I‑5439, punt 24).
Portbridge stelt echter dat de bevoegdheidsregels van artikel 31, lid 1, CMR buiten toepassing moeten blijven, en dat in plaats
daarvan het Executieverdrag van toepassing is krachtens artikel 57, lid 2, sub a, tweede zin, daarvan, volgens hetwelk het
gerecht „in ieder geval artikel 20 van dit verdrag toe[past]”.
Er zij aan herinnerd dat artikel 20 bepaalt dat wanneer de verweerder voor een gerecht van een andere verdragsluitende staat
wordt opgeroepen en niet verschijnt, de rechter zich ambtshalve onbevoegd verklaart indien zijn bevoegdheid niet berust op
de bepalingen van het Executieverdrag.
In dit geval moet echter worden aangenomen dat de bevoegdheid van de rechter op het Executieverdrag berust, aangezien artikel
57 van dit verdrag juist bepaalt dat het de door bijzondere verdragen voorziene bevoegdheidsregels onverlet laat.
In deze omstandigheden moet het gerecht van een verdragsluitende staat, waarvoor de verweerder met woonplaats in een andere
verdragsluitende staat wordt opgeroepen en niet verschijnt, bij het ambtshalve controleren van zijn bevoegdheid overeenkomstig
voornoemd verdrag rekening houden met de bevoegdheidsregels van de bijzondere verdragen waarbij ook de eerste verdragsluitende
staat partij is.
Dat geldt ook wanneer, zoals in dit geval, de verweerder zich niet uitspreekt ten gronde, maar de internationale bevoegdheid
van het nationale gerecht waarbij de zaak is aangebracht formeel betwist.
Derhalve moet op de gestelde vraag worden geantwoord dat artikel 57, lid 2, sub a, van het Executieverdrag aldus moet worden
uitgelegd dat het gerecht van een verdragsluitende staat waarvoor de verweerder met woonplaats op het grondgebied van een
andere verdragsluitende staat wordt opgeroepen, zijn bevoegdheid kan steunen op een bijzonder verdrag waarbij ook de eerste
staat partij is en die specifieke regels inzake de rechterlijke bevoegdheid bevat, zelfs wanneer de verweerder zich in het
kader van de betrokken procedure niet uitspreekt ten gronde.
Kosten
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale
rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof
gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof van Justitie (Derde kamer) verklaart voor recht:
Artikel 57, lid 2, sub a, van het Verdrag van 27 september 1968 betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging
van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, zoals gewijzigd bij het Verdrag van 9 oktober 1978 inzake de toetreding van
het Koninkrijk Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland, het Verdrag van 25 oktober
1982 inzake de toetreding van de Helleense Republiek, het Verdrag van 26 mei 1989 inzake de toetreding van het Koninkrijk
Spanje en de Portugese Republiek en het Verdrag van 29 november 1996 inzake de toetreding van de Republiek Oostenrijk, de
Republiek Finland en het Koninkrijk Zweden, moet aldus worden uitgelegd dat het gerecht van een verdragsluitende staat waarvoor
de verweerder met woonplaats op het grondgebied van een andere verdragsluitende staat wordt opgeroepen, zijn bevoegdheid kan
steunen op een bijzonder verdrag waarbij ook de eerste staat partij is en die specifieke regels inzake de rechterlijke bevoegdheid
bevat, zelfs wanneer de verweerder zich in het kader van de betrokken procedure niet uitspreekt ten gronde.
ondertekeningen
–
Procestaal: Duits.