CELEX: 62007FJ0045
Υπαλληλική υπόθεση
Υπάλληλοι

Del Amo Martinez κατά Κοινοβουλίου, σκέψη 11 απόφαση του Πρωτοδικείου της 13ης Απριλίου 2005, Τ-353/03, Nielsen κατά
Συμβουλίου, Συλλογή Υπ.Υπ. 2005, σ. I-A-95 και II-443, σκέψη 23). Έτσι, έχει κριθεί μεταξύ άλλων ότι, μολονότι τα αιτήματα
που υποβάλλονται ενώπιον του δικαστή της Ενώσεως δεν μπορούν παρά να έχουν το ίδιο αντικείμενο με τα αιτήματα της διοικητικής
ενστάσεως και δεν μπορεί να περιέχουν παρά μόνο «λόγους» που στηρίζονται στην ίδια αιτία με αυτή των λόγων των οποίων γίνεται
επίκληση με τη διοικητική ένσταση, εντούτοις οι λόγοι αυτοί μπορούν να αναπτυχθούν ενώπιον του δικαστή της Ενώσεως δια της
προβολής ισχυρισμών και επιχειρημάτων που δεν περιλαμβάνονται κατ’ ανάγκην στη διοικητική ένσταση, αλλά συνδέονται στενά προς
αυτούς (απόφαση του Δικαστηρίου της 26ης Ιανουαρίου 1989, 224/87, Koutchoumoff κατά Επιτροπής, Συλλογή 1989, σ. 99, σκέψη
10· αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 8ης Ιουνίου 1995, Τ-496/93, Allo κατά Επιτροπής, Συλλογή Υπ.Υπ. 1995, σ. I-A-127 και II-405,
σκέψη 26, και Διονυσοπούλου κατά Συμβουλίου, προπαρατεθείσα, σκέψη 62· απόφαση του Δικαστηρίου ΔΔ της 18ης Μαΐου 2009, F-138/06
και F-37/08, Meister κατά ΓΕΕΑ, Συλλογή Υπ.Υπ. 2009, σ. I-A-1-131 και II-A-1-727, σκέψη 145).
Έστω και αν, από της επιβολής του κανόνα της ταυτότητας του αντικειμένου διοικητικής ενστάσεως και προσφυγής, ο δικαστής της
Ενώσεως δεν εφάρμοσε πάντοτε τον κανόνα αυτό με την ίδια ελαστικότητα (για περιπτώσεις αυστηρής εφαρμογής του κανόνα αυτού,
ενδεχομένως λόγω της σχέσεως που διαπιστώθηκε μεταξύ της έννοιας της αιτίας της διαφοράς και αυτής των «αιτιάσεων», βλ. απόφαση
του Δικαστηρίου της 13ης Δεκεμβρίου 2001, C-446/00 P, Cubero Vermurie κατά Επιτροπής, Συλλογή 2001, σ. I-10315, σκέψεις 12,
13 και 16 απόφαση του Πρωτοδικείου της 28ης Μαΐου 1998, T-78/96 και T-170/96, W κατά Επιτροπής, Συλλογή Υπ.Υπ., σ. I-A-239
και II-745, σκέψεις 62 έως 64· διάταξη του Δικαστηρίου ΔΔ της 11ης Δεκεμβρίου 2007, F-60/07, Martin Bermejo κατά Επιτροπής,
Συλλογή Υπ.Υπ. 2007, σ. I-A-1-407 και II-A-1-2259, σκέψεις 36 έως 39), η ελαστική ερμηνεία του εν λόγω κανόνα ανταποκρίνεται
τόσο στον σκοπό της διοικητικής διαδικασίας που προηγείται της ασκήσεως της προσφυγής, όπως γίνεται συναφώς μνεία στη σκέψη
110 της παρούσας αποφάσεως, όσο και στους κανόνες περί εξόδων που εφαρμόζονται στην προ της ασκήσεως της προσφυγής διοικητική
διαδικασία.
Πράγματι, αφενός, η εξωδικαστική επίλυση διαφορών, που αποτελεί τον σκοπό της προ της ασκήσεως της προσφυγής διοικητικής διαδικασίας,
διευκολύνεται σε μεγάλο βαθμό από την έλλειψη νομικής τυπολατρίας στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής. Εξάλλου, αυτός είναι
ο λόγος για τον οποίο η νομολογία δεν απαιτεί από τον υπάλληλο να διατυπώνει με νομικούς όρους τις αιτιάσεις που προβάλλει
προς στήριξη της διοικητικής ενστάσεώς του (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 5ης Νοεμβρίου 1997, Τ-12/97, Barnett κατά Επιτροπής,
Συλλογή Υπ.Υπ., σ. I-A-313 και II-863, σκέψη 68, και Nielsen κατά Συμβουλίου, προπαρατεθείσα, σκέψη 26). Πάντως, εάν ο κανόνας
της ταυτότητας του αντικειμένου διοικητικής ενστάσεως και προσφυγής ερμηνευθεί και εφαρμοσθεί κατά τρόπο ανελαστικό, ο υπάλληλος,
φοβούμενος το ενδεχόμενο οριστικού καθορισμού του εύρους της διαφοράς κατά το προ της ασκήσεως της προσφυγής διοικητικό στάδιο,
θα παρακινείτο να προσφύγει, ήδη κατά το στάδιο αυτό, σε δικηγόρο, τη στιγμή που το αντικείμενο του σταδίου αυτού είναι λιγότερο
η προετοιμασία της προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου όσο η αποφυγή της. Προσφεύγοντας στις υπηρεσίες δικηγόρου, ο προσφεύγων θα
καθιστούσε περισσότερο δυσκίνητη την προ της ασκήσεως της προσφυγής διοικητική διαδικασία, πράγμα το οποίο προδήλως θα αντέβαινε
στον σκοπό της.
Αφετέρου, τα έξοδα στα οποία υποβάλλεται ο υπάλληλος πριν από την άσκηση της προσφυγής θεωρούνται ως δαπάνες που δεν μπορούν
να αναζητηθούν (διατάξεις του Πρωτοδικείου της 10ης Ιανουαρίου 2002, Τ-80/97 DEP, Starway κατά Συμβουλίου, Συλλογή 2002, σ. II-1,
σκέψη 25, και της 7ης Δεκεμβρίου 2004, Τ-251/00 DEP, Lagardère και Canal+ κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. II-4217, σκέψεις
21 και 22), αντιθέτως προς ό,τι συμβαίνει με τα έξοδα που ανακύπτουν κατά την καθαυτό ένδικη διαδικασία, ήτοι αυτή που αρχίζει
με την άσκηση της προσφυγής. Ο σκοπός της διακρίσεως αυτής είναι, μεταξύ άλλων, ακριβώς η βούληση του νομοθέτη να αποθαρρύνει
τον υπάλληλο να προσφύγει στις υπηρεσίες δικηγόρου κατά την προ της ασκήσεως της προσφυγής ένδικη διαδικασία.
Κατά μείζονα λόγο επιβάλλεται η ελαστική ερμηνεία της απαιτήσεως σχετικά με την ταυτότητα του αντικειμένου μεταξύ της διοικητικής
ενστάσεως και της προσφυγής στην υπό κρίση υπόθεση.
Πράγματι, πρώτον, μια τέτοια ερμηνεία είναι σύμφωνη προς τη νομολογία η οποία απηχεί την διαρκώς και περισσότερο τονιζόμενη
σημασία της αρχής της παροχής αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας ως γενικής αρχής του δικαίου της Ενώσεως η όποια απορρέει
από τις κοινές στα κράτη μέλη συνταγματικές παραδόσεις τους και την οποία κατοχυρώνουν τα άρθρα 6 και 13 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως
για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών η οποία υπεγράφη στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950,
η δε αρχή αυτή έχει εξάλλου διακηρυχθεί εκ νέου στο άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ενώσεως (βλ.
στο ίδιο πνεύμα, απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Σεπτεμβρίου 2008, C-402/05 P και C-415/05 P, Kadi και Al Barakaat International
Foundation κατά Συμβουλίου και Επιτροπής, Συλλογή 2008, σ. I-6351, σκέψη 335), η οποία, δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1,
της ΣΕΕ, έχει την ίδια νομική ισχύ με αυτή των Συνθηκών. Πράγματι, μολονότι η σημασία που έχει η αρχή αυτή για μια κοινότητα
δικαίου δικαιολογεί την διασταλτική ερμηνεία των διατάξεων του πρωτογενούς δικαίου σε σχέση με τις αρμοδιότητες του Δικαστηρίου
σε προδικαστικά ζητήματα στο πλαίσιο της Συνθήκης ΕΕ, όπως αυτή ίσχυε πριν από την Συνθήκη της Λισσαβώνας (βλ., μεταξύ άλλων,
αποφάσεις του Δικαστηρίου της 27ης Φεβρουαρίου 2007, C-354/04 P, Gestoras Pro Amnistía κ.λπ. κατά Συμβουλίου, Συλλογή 2007,
σ. I-1579, σκέψη 53, και C-355/04 P, Segi κ.λπ. κατά Συμβουλίου, Συλλογή 2007, σ. I-1657, σκέψη 53, και της 3ης Μαΐου 2007,
C-303/05, Advocaten voor de Wereld, Συλλογή 2007, σ. I-3633, σκέψη 18), πρέπει επίσης να δικαιολογεί, στο πλαίσιο του δημοσιοϋπαλληλικού
δικαίου, μια ερμηνεία του κανόνα της ταυτότητας του αντικειμένου διοικητικής ενστάσεως και προσφυγής ικανής να μετριάσει στο
μέτρο του δυνατού τις υποχρεώσεις στις οποίες πρέπει να συμμορφώνεται, δυνάμει του κανόνα αυτού, ο προσφεύγων όσο αφορά τους
λόγους και τα επιχειρήματα που μπορεί να προβάλλει ο νομικός συμπαραστάτης του με το δικόγραφο της προσφυγής του. Πράγματι,
μολονότι ορισμένες μεταγενέστερες απαιτήσεις, όπως είναι αυτές που αφορούν την προσκόμιση νέων αποδεικτικών στοιχείων και
την προβολή οψιγενών ισχυρισμών (βλ. άρθρα 42 και 43 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου ΔΔ) είναι συμφυείς προς την
ορθή διεξαγωγή της διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου ΔΔ και, ως εκ τούτου, δεν προσβάλλουν την αρχή της παροχής αποτελεσματικής
δικαστικής προστασίας, η αρχή αυτή θα μπορούσε αντιθέτως να απολέσει μεγάλο μέρος της σημασίας της στην περίπτωση κατά την
οποία ο δικηγόρος που εκπροσωπεί τον προσφεύγοντα στερείτο της δυνατότητας να προβάλει ισχυρισμούς οι οποίοι θα μπορούσαν
να έχουν αποφασιστική σημασία για την έκβαση της διαφοράς για τον λόγο ότι ο ίδιος ο προσφεύγων δεν σκέφθηκε να επικαλεστεί
τους ισχυρισμούς αυτούς κατά την προ της ασκήσεως της προσφυγής διοικητική διαδικασία.
Δεύτερον, από της ενάρξεως ισχύος της αποφάσεως 2004/752/ΕΚ, Ευρατόμ, του Συμβουλίου, της 2ας Νοεμβρίου 2004, για την ίδρυση
Δικαστηρίου Δημόσιας Διοίκησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ L 333, σ. 7) (στο εξής: απόφαση για την ίδρυση του Δικαστηρίου ΔΔ),
του οποίου το παράρτημα Ι, άρθρο 7, παράγραφος 1, προβλέπει ότι ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον
υπήρξε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου, ο υπάλληλος διατρέχει αυξημένο οικονομικό κίνδυνο, σε σχέση με την περίοδο
κατά την οποία δημιουργήθηκε ο νομολογιακός κανόνας της ταυτότητας του αντικειμένου της διοικητικής ενστάσεως και της προσφυγής,
όταν ο υπάλληλος απαλλασσόταν από την καταβολή των δικαστικών εξόδων του νικήσαντος οργάνου. Βεβαίως, η καινοτομία αυτή που
εισήχθη με την απόφαση για την ίδρυση Δικαστηρίου ΔΔ ευθυγραμμίζει τις ρυθμίσεις που διέπουν την καταβολή δικαστικών εξόδων
στις δημοσιοϋπαλληλικές υποθέσεις προς τις ρυθμίσεις του κοινού δικαίου που διέπει διαφορές για την επίλυση των οποίων αρμόδιος
είναι ο δικαστής της Ενώσεως· εντούτοις, επιβάλλεται η παρατήρηση ότι δεν προηγείται κατ’ ανάγκην αυτής της τελευταίας κατηγορίας
διαφορών, τόσο στην περίπτωση που προβάλλονται ακυρωτικά αιτήματα όσο και στην περίπτωση που ζητείται η επιδίκαση αποζημιώσεως,
διοικητική διαδικασία και δεν υφίστανται περιορισμοί παρεμφερείς προς αυτούς του κανόνα της ταυτότητας του αντικειμένου διοικητικής
ενστάσεως και προσφυγής. Έτσι, προς αντιστάθμισμα του νέου οικονομικού κινδύνου τον οποίον επιρρίπτει η απόφαση για την ίδρυση
Δικαστηρίου ΔΔ στους υπαλλήλους που επιθυμούν να προσφύγουν ενώπιον του Δικαστηρίου ΔΔ, είναι εύλογο και σύμφωνο προς τη χρηστή
απονομή της δικαιοσύνης, να μετριάζονται οι περιορισμοί στους οποίους αυτοί υπόκεινται, παρέχοντας, μεταξύ άλλων, στον νομικό
συμπαραστάτη τους τη δυνατότητα να μην περιορίζεται στις αιτιάσεις που έχει διατυπώσει ο υπάλληλος, ο οποίος ως επί το πλείστον
δεν είναι νομικός και, εν πάση περιπτώσει, δεν ενεργεί ως νομικός και, ακόμη λιγότερο, ως δικηγόρος.
Τρίτον, τόσο η εξέλιξη των διοικητικών πρακτικών όσο και η καθιέρωση του θεμελιώδους δικαιώματος στην άσκηση αποτελεσματικού
ένδικου βοηθήματος ενώπιον δικαστηρίου έχουν προοδευτικά αποδυναμώσει μια από τις κύριες δικαιολογίες του κανόνα της ταυτότητας
του αντικειμένου της διοικητικής ενστάσεως και της προσφυγής στους οποίους στηριζόταν η νομολογία ήδη από τη δεκαετία του
1970, ήτοι τη διευκόλυνση της εξωδικαστικής επιλύσεως των διαφορών υπό την έννοια που εκτίθεται στη σκέψη 110 της παρούσας
αποφάσεως. Πράγματι, πρώτον, μολονότι είναι αναμφισβήτητο ότι η προ της ασκήσεως της προσφυγής διοικητική διαδικασία εξακολουθεί
να λειτουργεί αποτελεσματικά ως φίλτρο των διαφορών και να παρέχει τη δυνατότητα στη διοίκηση, προτού η υπόθεση αχθεί ενώπιον
του δικαστή, να διορθώνει ενδεχόμενες παρατυπίες ή να υπεραμύνεται της νομιμότητας των αποφάσεών της, επιβάλλεται η εξέταση
του ζητήματος εάν η προ της ασκήσεως της προσφυγής διοικητική διαδικασία εξακολουθεί να παρέχει την ευκαιρία για την ενεργητική
και συγκεκριμένη επιδίωξη ενός φιλικού διακανονισμού των διαφορών· εξάλλου, αυτές ακριβώς οι ανεπάρκειες που έχουν διαπιστωθεί
συναφώς δικαιολόγησαν την έμφαση που δόθηκε με την απόφαση για την ίδρυση Δικαστηρίου ΔΔ στην εξέταση των δυνατοτήτων φιλικού
διακανονισμού των διαφορών, σε κάθε στάδιο της διαδικασίας, ενώπιον του δικαστή δημοσιοϋπαλληλικών υποθέσεων της Ενώσεως.
Δεύτερον, μολονότι η εγγύηση για την άσκηση αποτελεσματικού ένδικού βοηθήματος ενώπιον του Δικαστηρίου ΔΔ, ως έκφραση της
αρχής της παροχής αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, όπως υπέμνησε η σκέψη 116 της παρούσας αποφάσεως, ασκείται δυνάμει
κανόνων, ιδίως δικονομικών, που διέπουν την εφαρμογή και την έκτασή της, δεν μπορεί, λόγω του θεμελιώδους χαρακτήρα της, να
υπόκειται απολύτως στους σκοπούς που επιδιώκει η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία χωρίς να υπονομεύεται σε πολύ μεγάλο
βαθμό· η εξωδικαστική επίλυση των διαφορών, όσο και αν είναι ευκταία, δεν αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και, ως εκ τούτου,
δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη δραστική συρρίκνωση των δυνατοτήτων δικαστικής προσφυγής τις οποίες έχουν οι υπάλληλοι.
Βάσει των ανωτέρω εκτιμήσεων, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, βάσει της νομολογίας που παρατίθεται στη σκέψη 109, ο κανόνας
της ταυτότητας του αντικειμένου διοικητικής ενστάσεως και προσφυγής δεν μπορεί να εφαρμόζεται παρά μόνο στην περίπτωση που
η προσφυγή τροποποιεί το αντικείμενο της διοικητικής ενστάσεως ή τον λόγο για τον οποίο ασκείται, η δε έννοια του «λόγου»
πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο διασταλτικό. Βάσει της ερμηνείας αυτής, και δεδομένου ότι πρόκειται για ακυρωτικά αιτήματα,
όπως είναι αυτά τα οποία απευθύνονται ενώπιον του Δικαστηρίου ΔΔ στην υπό κρίση υπόθεση κατά της αποφάσεως της ΑΔΑ της 8ης
Σεπτεμβρίου 2006, πρέπει να νοείται ως «αιτία της διαφοράς» η αμφισβήτηση από τον προσφεύγοντα της εσωτερικής νομιμότητας
της προσβαλλομένης πράξεως ή, εναλλακτικώς, η αμφισβήτηση της εξωτερικής νομιμότητάς της, διάκριση την οποία πλειστάκις έχει
αποδεχθεί η νομολογία (απόφαση του Δικαστηρίου της 2ας Απριλίου 1998, C-367/95 P, Επιτροπή κατά Sytraval και Brink’s France,
Συλλογή 1998, σ. I-1719, σκέψη 67· αποφάσεις του Δικαστηρίου ΔΔ της 21ης Φεβρουαρίου 2008, F-31/07, Putterie-De-Beukelaer
κατά Επιτροπής, Συλλογή Υπ.Υπ. 2008, σ. I-A-1-53 και II-A-1-261, σκέψεις 57 επ., που αποτελεί το αντικείμενο αιτήσεως αναιρέσεως
εκκρεμούσας ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, υπόθεση T-160/08 P, και της 11ης Σεπτεμβρίου 2008, F-135/07, Smadja κατά Επιτροπής,
Συλλογή Υπ.Υπ. 2008, σ. I-A-1-299 και II-A-1-1585, σκέψη 40, που αποτελεί αντικείμενο αιτήσεως αναιρέσεως εκκρεμούσας ενώπιον
του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπόθεση T-513/08 P).
Κατά συνέπεια, και υπό την επιφύλαξη των ενστάσεων ελλείψεως νομιμότητας, και φυσικά των ενστάσεων δημοσίας τάξεως, δεν υπάρχει
κατά κανόνα τροποποίηση του λόγου της διαφοράς και, ως εκ τούτου, απαράδεκτο λόγω μη τηρήσεως του κανόνα της ταυτότητας του
αντικειμένου διοικητικής ενστάσεως και προσφυγής παρά μόνον εάν ο προσφεύγων, προσβάλλοντας με τη διοικητική ένστασή του μόνον
το τυπικό κύρος της βλαπτικής γι’ αυτόν πράξεως, περιλαμβανομένων των διαδικαστικών πλευρών της, προβάλλει με το δικόγραφο
της προσφυγής του λόγους ουσίας ή στην αντίστροφη περίπτωση κατά την οποία ο προσφεύγων, αφού προσέβαλε με τη διοικητική ένστασή
του μόνον την ουσιαστική νομιμότητα της βλαπτικής γι’ αυτόν πράξεως, προβάλλει με το δικόγραφο της προσφυγής τους λόγους που
αφορούν το τυπικό κύρος της, περιλαμβανομένων των διαδικαστικών πλευρών της.
Όσον αφορά τις ενστάσεις ελλείψεως νομιμότητας, ακόμη και όταν αφορούν κάποιον άλλο νομικό λόγο από αυτόν της διοικητικής
ενστάσεως, το απαράδεκτο της προσβολής τους λόγω μη τηρήσεως του κανόνα της ταυτότητας του αντικειμένου διοικητικής προσφυγής
και ενστάσεως θα διαρρήγνυε την ισορροπία μεταξύ της διαφυλάξεως των δικονομικών δικαιωμάτων του υπαλλήλου και του σκοπού
της προ της ασκήσεως της προσφυγής διοικητικής διαδικασίας και θα συνιστούσε δυσανάλογη και αδικαιολόγητη κύρωση εις βάρος
του υπαλλήλου. Πράγματι, λόγω της ουσιαστικά νομικής φύσεως της ενστάσεως ελλείψεως νομιμότητας, καθώς και της συλλογιστικής
που παρωθεί τον ενδιαφερόμενο να αναζητήσει και να προβάλει μια τέτοια ένσταση, δεν μπορεί να απαιτείται από τον υπάλληλο
ή το μέλος του λοιπού προσωπικού που ασκεί τη διοικητική ένσταση, και που δεν διαθέτει κατ’ ανάγκην τις εξειδικευμένες νομικές
γνώσεις, να διατυπώνει μια τέτοια ένσταση κατά το προ της ασκήσεως της προσφυγής στάδιο, και δη επί ποινή απαραδέκτου στη
συνέχεια. Τούτο δε κατά μείζονα λόγο αφού η προβολή της ενστάσεως ελλείψεως νομιμότητας κατά το προ της προσφυγής στάδιο πολύ
σπάνια μπορεί να οδηγήσει στη δικαίωση του ασκήσαντος τη διοικητική ένσταση κατά το στάδιο αυτό, διότι είναι απίθανο η διοίκηση
να επιλέξει να απόσχει από την εφαρμογή μιας ισχύουσας διατάξεως, η οποία ενδεχομένως παραβιάζει κάποιον κανόνα υπέρτερης
τυπικής ισχύος, με μόνο σκοπό να καταστεί δυνατή η εξωδικαστική επίλυση της διαφοράς.
Από τις ανωτέρω εκτιμήσεις των σκέψεων 119 έως 121, συνάγεται ότι η προβολή, με το δικόγραφο της προσφυγής, του λόγου ακυρώσεως
που στηρίζεται στην προσβολή της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης ουδόλως αντιβαίνει στον κανόνα της ταυτότητας του
αντικειμένου διοικητικής ενστάσεως και προσφυγής. Πράγματι, στρεφόμενος, με τη διοικητική ένστασή του, κατά του σκεπτικού
της αποφάσεως του Κοινοβουλίου με την οποία μειωνόταν κατά 50 % το ποσό της συντάξεως επιζώντων το οποίο ελάμβανε ως επιζών
σύζυγος, σκεπτικό το οποίο στηρίζεται στην ύπαρξη ενός άλλου επιζώντος συζύγου, ο προσφεύγων αμφισβητούσε προδήλως την ουσιαστική
νομιμότητα της προσβαλλομένης πράξεως. Πάντως, είναι απολύτως σαφές ότι ο λόγος ακυρώσεως που στηρίζεται στην προσβολή της
αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης αποτελεί λόγο που αφορά την ουσιαστική νομιμότητα της πράξεως. Έτσι, πρέπει να θεωρηθεί
ότι είναι παραδεκτή η προβολή του λόγου αυτού.
Δεδομένου ότι ο λόγος που στηρίζεται στην προσβολή της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης προβάλλεται παραδεκτώς,
πρέπει να εξεταστεί επί της ουσίας.
Πάντως, σε σχέση με τον επί της ουσίας έλεγχο, και πέραν του γεγονότος ότι ο προσφεύγων επικαλείται τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη
του όσον αφορά την αναγνώριση από το Κοινοβούλιο της ιδιότητάς του ως συζύγου της εκλιπούσης G. Neumann και όχι μια οποιαδήποτε
δικαιολογημένη εμπιστοσύνη σε σχέση με τη σύνταξη επιζώντων και, επιπλέον, με το τυχόν δικαίωμά του να λαμβάνει το σύνολο
του ποσού της συντάξεως αυτής, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι προϋποθέσεις που θέτει η νομολογία και οι οποίες παρέχουν το
δικαίωμα να ζητηθεί η προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 27ης Φεβρουαρίου 1996, T-235/94,
Galtieri κατά Κοινοβουλίου, Συλλογή Υπ.Υπ. 1996, σ. I-A-43 και II-129, σκέψεις 63 και 65, και της 16ης Μαρτίου 2005, T-329/03,
Ricci κατά Επιτροπής, Συλλογή Υπ.Υπ. 2005, σ. I-A-69 και II-315, σκέψη 79· αποφάσεις του Δικαστηρίου ΔΔ της 21ης Φεβρουαρίου
2008, F-4/07, Σκουλίδη κατά Επιτροπής, Συλλογή Υπ.Υπ. 2008, σ. I-A-1-47 και II-A-1-229, σκέψη 79, και της 4ης Νοεμβρίου 2008,
F-126/07, Van Beers κατά Επιτροπής, Συλλογή Υπ.Υπ. 2008, σ. I-A-1-355 και II-A-1-1929, σκέψη 70) δεν πληρούνται εν προκειμένω,
δεδομένου ότι ο προσφεύγων δεν μπορεί να επικαλεστεί ότι η διοίκηση του παρέσχε ακριβείς, απροϋπόθετες και συγκλίνουσες διαβεβαιώσεις.
Πρώτον, η καταβολή στον ενδιαφερόμενο χρηματικών παροχών από τη διοίκηση, έστω και κατά τη διάρκεια πολλών ετών, δεν μπορεί
να θεωρείται, καθ’ εαυτήν, ως συγκεκριμένη, άνευ αιρέσεων και συγκλίνουσα διαβεβαίωση κατά την έννοια που δίδει η παρατιθέμενη
στην προηγούμενη σκέψη νομολογία· πράγματι, σε αντίθετη περίπτωση, οποιαδήποτε απόφαση της διοικήσεως που απορρίπτει ex nunc
και ενδεχομένως ex tunc, την καταβολή χρηματικής αξιώσεως η οποία καταβαλλόταν αχρεωστήτως στον ενδιαφερόμενο επί πολλά έτη
θα έπρεπε κατά κανόνα να ακυρώνεται από τον δικαστή της Ενώσεως λόγω της προσβολής της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης
με αποτέλεσμα την απώλεια σε μεγάλο βαθμό, μεταξύ άλλων, της πρακτικής αποτελεσματικότητας το άρθρο 85 του ΚΥΚ σχετικά με
την αναζήτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων. Έτσι, η καταβολή του επιδόματος στέγης στην εκλιπούσα G. Neumann λόγω του γάμου
της με τον προσφεύγοντα, ακολούθως δε της συντάξεως επιζώντων προς αυτόν, δεν δημιούργησε, αυτή και μόνη, δικαιολογημένη εμπιστοσύνη
στον προσφεύγοντα σχετικά με την αναγνώριση της ιδιότητάς του ως συζύγου και με τη νομιμότητα των καταβολών αυτών, αφού το
Κοινοβούλιο δεν παρέσχε καμία άλλη συναφή διαβεβαίωση.
Δεύτερον, το γεγονός ότι, άπαξ η απόφαση του Tribunal de première instance de Namur τελεσιδίκησε, το Κοινοβούλιο θεώρησε την
εκλιπούσα G. Neumann ως διαζευγμένη κατά την έννοια του ΚΥΚ (με όλες τις οικονομικές συνέπειες που αυτό συνεπάγεται, ήτοι
μεταξύ άλλων το γεγονός ότι έπαυσε να λαμβάνει το επίδομα στέγης), ακολούθως δε ως συζευγμένη με τον προσφεύγοντα (κατόπιν
γάμου βάσει του οποίου ελάμβανε εκ νέου το επίδομα στέγης), δεν μπορεί να θεωρηθεί, βάσει των συγκεκριμένων περιστάσεων της
υπό κρίση υποθέσεως, ως δυνάμενο να δημιουργήσει στον προσφεύγοντα δικαιολογημένη εμπιστοσύνη σε σχέση με τη μελλοντική χορήγηση
του συνόλου της συντάξεως επιζώντων.
Πράγματι, η κατ’ αναλογίαν των όσων ισχύουν για το άρθρο 85 του ΚΥΚ (βλ. σκέψη 125 της παρούσας αποφάσεως), είναι αναμφισβήτητο
ότι δεν απόκειται στη διοίκηση ενός οργάνου της Ενώσεως να προβαίνει εκουσίως σε έρευνες σχετικά με τη μεταβολή της προσωπικής
καταστάσεως των υπαλλήλων του, αλλά ότι αυτό πρέπει απλώς να λαμβάνει υπόψη τα στοιχεία που του διαβιβάζουν οι ενδιαφερόμενοι,
σε συνάρτηση με τις αποδείξεις που προσκομίζονται δια της καταθέσεως επίσημων εγγράφων ή δικαστικών αποφάσεων. Βάσει αυτών
των στοιχείων και των εγγράφων η διοίκηση πρέπει να συναγάγει τις χρηματικές συνέπειες που είναι επιβεβλημένες και να λαμβάνει
τις συναφείς αποφάσεις. Τούτο συμβαίνει εν προκειμένω όσον αφορά το Κοινοβούλιο το οποίο, όπως απορρέει από την εξέταση της
δικογραφίας, περιορίστηκε στο να λάβει υπόψη του τα στοιχεία που είχε διαβιβάσει η εκλιπούσα G. Neumann, καθώς και τις αποδείξεις
που διαβίβασε αυτή προς στήριξη των εν λόγω στοιχείων κατά την πάροδο των ετών και της εξελίξεως της προσωπικής καταστάσεώς
της. Αντιθέτως, και όπως τόνισε το Κοινοβούλιο κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση χωρίς να το αντικρούσει ο προσφεύγων, δεν
είχε λάβει γνώση της προσφυγής που άσκησε στις 16 Δεκεμβρίου 1996 η εκλιπούσα G. Neumann ενώπιον του Bayerisches Staatsministerium
der Justiz (Υπουργείου Δικαιοσύνης του ομόσπονδου κράτους της Βαυαρίας, Γερμανία) ούτε της αποφάσεως της 11ης Οκτωβρίου 1999
του Bayerisches Oberstes Landesgericht περί απορρίψεως του αιτήματος αναγνωρίσεως στη Γερμανία της αποφάσεως διαζυγίου του
Tribunal de première instance de Namur ούτε της αγωγής διαζυγίου που άσκησε εν συνεχεία, ήτοι το 2003, ο εκλιπών K.-W. Braun-Neumann
ενώπιον του Amtsgericht-Familiengericht-Merzig.
Εάν το Κοινοβούλιο γνώριζε τα στοιχεία αυτά, είναι πολύ πιθανό να είχε λάβει διαφορετική απόφαση έναντι του προσφεύγοντος
ή, τουλάχιστον, θα είχε διατυπώσει ορισμένες επιφυλάξεις ως προς την οικογενειακή κατάστασή του.
Η ευθύνη για τη μη διαβίβαση στο Κοινοβούλιο των ανωτέρω στοιχείων και εγγράφων πρέπει να καταλογιστεί στην εκλιπούσα G. Neumann
και, τουλάχιστον από του θανάτου αυτής, στον προσφεύγοντα· πράγματι, είναι απίθανο αυτός, ο οποίος, όπως προκύπτει από την
από 22 Σεπτεμβρίου 1997 επιστολή, που επισυνάπτεται στα έγγραφα τα οποία προσκόμισε ο εκλιπών K.-W. Braun-Neumann κατά την
επ’ ακροατηρίου συζήτηση (βλ. σκέψη 33 της παρούσας αποφάσεως), αποτελούσε ήδη ζευγάρι με την εκλιπούσα G. Neumann το 1997
και γνώριζε την ύπαρξη του εκλιπόντος K.-W. Braun-Neumann, να ήταν δυνατό να αγνοούσε τον γάμο που συνήψε το 1993 αυτός με
την εκλιπούσα G. Neumann ή τη διάταξη της 11ης Οκτωβρίου 199 του Bayerisches Oberstes Landesgericht, περί απορρίψεως του αιτήματος
αναγνωρίσεως στη Γερμανία της αποφάσεως διαζυγίου του Tribunal de première instance de Namur. Έτσι, είναι πολύ πιθανόν ότι,
κατά την ημερομηνία κατά την οποία ο προσφεύγων ζήτησε από το Κοινοβούλιο να λάβει τη σύνταξή επιζώντων, ήτοι στις 11 Αυγούστου
2004, να τελούσε σε γνώση της πιθανής υπάρξεως ενός άλλου προσώπου δυνάμενου ενδεχομένως να επικαλεστεί την ιδιότητα του επιζώντος
συζύγου ενώπιον του οργάνου της Ενώσεως και να ζητήσει τη σύνταξη επιζώντων. Στη συνάφεια αυτή, πρέπει επίσης να μνημονευθεί,
αφενός, η μήνυση για διγαμία που υπέβαλε στις 17 Μαρτίου 2005 ο εκλιπών K.-W. Braun-Neumann κατά του προσφεύγοντος, ο οποίος,
κατά το από 16 Φεβρουαρίου 2006 έγγραφο της Staatsanwaltschaft Siegen (βλ. σκέψη 33 της παρούσας αποφάσεως), είχε αμφισβητήσει
τα πραγματικά περιστατικά που του προσάπτονταν, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι είχε ενημερωθεί γι’ αυτά, και, αφετέρου, η διαδικασία
ενώπιον του Amtsgericht Siegen, στην οποία ο προσφεύγων εκπροσωπήθηκε και, ως εκ τούτου, έλαβε προφανώς γνώση του περιεχομένου
της διατάξεως της 25ης Ιανουαρίου 2006, στην οποία ρητώς παραπέμπει η προαναφερθείσα διάταξη του Bayerisches Oberstes Landesgericht·
τόσο η διαδικασία που κινήθηκε κατόπιν της μηνύσεως για διγαμία όσο και αυτή επί της οποίας εκδόθηκε η προαναφερθείσα διάταξη
της 25ης Ιανουαρίου 2006, ανάγονται σε περίοδο πολύ προγενέστερη της ημερομηνίας κατά την οποία ο εκλιπών K.-W. Braun-Neumann
ζήτησε από το Κοινοβούλιο να του καταβάλει τη σύνταξη επιζώντων. Υπό τις συνθήκες αυτές, ουδεμία αμφιβολία καταλείπεται ότι
ο προσφεύγων μπορούσε θεμιτώς να αναμένει ότι ο εκλιπών K.-W. Braun-Neumann θα αξίωνε κάποτε από το Κοινοβούλιο τη σύνταξη
επιζώντων βάσει της ιδιότητάς του ως επιζώντος συζύγου.
Για όλους τους ανωτέρω λόγους, ο λόγος ακυρώσεως που στηρίζεται στην προσβολή της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης πρέπει
να απορριφθεί, δεδομένου ότι, κατά τα λοιπά, πρέπει να υπομνησθεί στη συνάφεια αυτή ότι το Κοινοβούλιο αποφάσισε, ακόμη και
αφού χορήγησε στον εκλιπόντα K.-W. Braun-Neumann το 50 % της συντάξεως επιζώντων ως σύζυγο της εκλιπούσης G. Neumann με αναδρομική
ισχύ από 1ης Αυγούστου 2004, να μην προβεί σε αναζήτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων στρεφόμενο κατά του προσφεύγοντος σε
σχέση με το 50 % της συντάξεως επιζώντων που αυτός ως εκ περισσού ελάμβανε από 1ης Αυγούστου 2004 έως της ημερομηνίας εφαρμογής
της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι τα ακυρωτικά αιτήματα και, ως εκ τούτου, τα αιτήματα με τα οποία ζητείται να υποχρεωθεί το Κοινοβούλιο
να καταβάλει αναδρομικώς στον προσφεύγοντα, ήτοι από 1ης Απριλίου 2006, το επιπλέον 50 % της συντάξεως επιζώντων που λαμβάνει
ως επιζών σύζυγος της εκλιπούσης G. Neumann και να εξακολουθήσει να του καταβάλει το ποσό αυτό ανά μήνα, μέχρι τον Οκτώβριο
του 2009, πρέπει να απορριφθούν.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δυνάμει του άρθρου 122 του Κανονισμού Διαδικασίας, οι διατάξεις του όγδοου κεφαλαίου του δεύτερου τίτλου του εν λόγω κανονισμού
σχετικά με τις δικαστικές δαπάνες και τα έξοδα, εφαρμόζονται μόνον επί των υποθέσεων που εισήχθησαν ενώπιον του Δικαστηρίου
ΔΔ από της ενάρξεως της ισχύος αυτού του Κανονισμού Διαδικασίας, ήτοι από 1ης Νοεμβρίου 2007. Οι διατάξεις του Κανονισμού
Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου για τα ζητήματα αυτά εξακολουθούν να εφαρμόζονται mutatis mutandis στις υποθέσεις που
εκκρεμούν ενώπιον του Δικαστηρίου ΔΔ πριν από την ημερομηνία αυτή.
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα
δικαστικά έξοδα εφόσον υπήρξε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Εντούτοις, δυνάμει του άρθρου 88 του ιδίου κανονισμού,
στις διαφορές μεταξύ των οργάνων της Ενώσεως και των υπαλλήλων τους, τα όργανα φέρουν τα έξοδά τους.
Το άρθρο 87, παράγραφος 4, τρίτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου ορίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο
μπορεί να αποφασίσει ότι ο παρεμβαίνων θα φέρει τα δικαστικά του έξοδα.
Στην υπό κρίση υπόθεση, δεδομένου ότι ο προσφεύγων ηττήθηκε, πρέπει κάθε κύριος διάδικος να φέρει τα δικαστικά έξοδά του.
Ως προς τον παρεμβαίνοντα, μολονότι είναι αληθές ότι το Δικαστήριο ΔΔ, με δική του πρωτοβουλία, τον κάλεσε να παρέμβει στην
παρούσα διαδικασία, εντούτοις είναι βέβαιο, ότι, πρώτον, ο παρεμβαίνων ζήτησε, σε απάντηση, να παρέμβει προς στήριξη των αιτημάτων
του Κοινοβουλίου, ακολούθως δε ότι η παρέμβαση αυτή διασφάλισε την εκπροσώπηση των συμφερόντων του στο πλαίσιο της διαδικασίας,
τέλος και κυρίως, ότι με αυτόν τον τρόπο μπόρεσε να προβάλει και να υπεραμυνθεί των δικαιωμάτων του έναντι των αξιώσεων του
προσφεύγοντος, πράγμα το οποίο απέβη προς όφελός του, δεδομένου ότι η παρέμβασή του επηρέασε τη συλλογιστική του Δικαστηρίου
ΔΔ το οποίο απέρριψε τα αιτήματα του προσφεύγοντος. Για τους λόγους αυτούς πρέπει ο παρεμβαίνων να φέρει τα δικαστικά έξοδά
του.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ
(ολομέλεια)
αποφασίζει:
1)
Παρέλκει η έκδοση αποφάσεως επί των αιτημάτων που έχουν ως αντικείμενο να υποχρεωθεί το Κοινοβούλιο να καταβάλει στον W. Mandt
το σύνολο της συντάξεως επιζώντων, καθό μέτρο τα αιτήματα αυτά αφορούν την μετά την 31η Οκτωβρίου 2009 περίοδο.
2)
Κατά τα λοιπά, απορρίπτει την προσφυγή.
3)
Κάθε διάδικος, περιλαμβανομένου του παρεμβαίνοντος, φέρει τα δικαστικά έξοδά του.
Mahoney
Gervasoni
Kreppel
Ταγαράς

Van Raepenbusch
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο την 1η Ιουλίου 2010.
Η Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
W. Hakenberg

P. Mahoney
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.