CELEX: 61988CJ0062
Εισαγωγή γεωργικών προϊόντων
Ατύχημα στον πυρηνικό σταθμό του Τσερνομπίλ

Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 26 Φεβρουαρίου 1988, η Ελληνική Δημοκρατία ζήτησε, δυνάμει του άρθρου 173, εδάφιο 1, της Συνθήκης ΕΟΚ, την ακύρωση του κανονισμού (ΕΟΚ) 3955/87 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 1987, σχετικά με τους όρους εισαγωγής γεωργικών προϊόντων καταγωγής τρίτων χωρών μετά το ατύχημα στον πυρηνικό σταθμό του Τσερνομπίλ (
ΕΕ L 371, σ. 14
, όπως διορθώθηκε στην
ΕΕ 1988, L 16, σ. 46
).
Ο κανονισμός αυτός, ο οποίος εκδόθηκε από το Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία βάσει του άρθρου 113 της Συνθήκης ΕΟΚ, επιβάλλει ως προϋπόθεση για τη θέση σε ελεύθερη κυκλοφορία ορισμένων γεωργικών προϊόντων καταγωγής τρίτων χωρών την τήρηση ανωτάτων ορίων ανοχής ραδιενεργού μολύνσεως. Ο κανονισμός υποχρεώνει τα κράτη μέλη να ελέγχουν την τήρηση των ορίων αυτών και καθιερώνει ένα σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών, με κέντρο την Επιτροπή. Σε περίπτωση μη τηρήσεως των ανωτάτων ορίων, επιβάλλεται από τον κανονισμό η λήψη των αναγκαίων μέτρων που μπορεί να φτάσουν μέχρι και την απαγόρευση εισαγωγής των εν λόγω προϊόντων.
Προς στήριξη της προσφυγής της η Ελληνική Δημοκρατία προβάλλει δύο λόγους ακυρώσεως. Με τον πρώτο λόγο προβάλλεται παράβαση των Συνθηκών ΕΟΚ και ΕΚΑΕ, καθώς και κατάχρηση εξουσίας, λόγω της ελλείψεως νομιμότητας της νομικής βάσεως του προσβαλλόμενου κανονισμού. Με τον δεύτερο λόγο προβάλλεται ανεπάρκεια της αιτιολογίας του κανονισμού αυτού.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς το ιστορικό της διαφοράς, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί της νομικής βάσεως του προσβαλλόμενου κανονισμού
Ο πρώτος λόγος ακυρώσεως, ο οποίος έχει δύο σκέλη, αφορά τη νομική βάση του προσβαλλόμενου κανονισμού.
Με το πρώτο σκέλος, η Ελληνική Δημοκρατία ισχυρίζεται ότι το Συμβούλιο παρέβη τις Συνθήκες ΕΟΚ και ΕΚΑΕ, διότι στήριξε τον κανονισμό 3955/87 στο άρθρο 113 της Συνθήκης ΕΟΚ. Η Ελληνική Δημοκρατία διευκρινίζει σχετικά ότι ο κανονισμός αυτός αφορά αποκλειστικά την προστασία της υγείας των πληθυσμών των κρατών μελών από τις συνέπειες του πυρηνικού ατυχήματος του Τσερνομπίλ και ότι επομένως έπρεπε να στηριχθεί είτε στο άρθρο 31 της Συνθήκης ΕΚΑΕ είτε στα άρθρα 130 Π και 130 Ρ της Συνθήκης ΕΟΚ, σε συνδυασμό ενδεχομένως με το άρθρο 235 της Συνθήκης αυτής.
Το Συμβούλιο αμφισβητεί το παραδεκτό του σκέλους αυτού του λόγου ακυρώσεως, κατά το μέρος που αφορά την παράβαση της Συνθήκης ΕΚΑΕ, ισχυριζόμενο ότι η προσφεύγουσα δεν μπορεί να επικαλεστεί παράβαση της Συνθήκης αυτής, αφού η προσφυγή της ασκήθηκε βάσει διατάξεως της Συνθήκης ΕΟΚ και μόνο.
Πρέπει σχετικά να υπομνηστεί ότι το άρθρο 173, εδάφιο 1, της Συνθήκης ΕΟΚ ορίζει τα εξής: « το Δικαστήριο ελέγχει τη νομιμότητα των πράξεων του Συμβουλίου και της Επιτροπής, εκτός των συστάσεων και γνωμών. Για τον σκοπό αυτό είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί προσφυγών που ασκούνται λόγω... παραβάσεως της παρούσας Συνθήκης ή οποιουδήποτε κανόνα δικαίου σχετικού με την εφαρμογή της... ». Η ανάγκη ελέγχου της νομιμότητας με πληρότητα και συνοχή επιβάλλει να ερμηνευθεί η διάταξη αυτή υπό την έννοια ότι δεν αποκλείει αρμοδιότητα του Δικαστηρίου να κρίνει, κατά την εκδίκαση προσφυγής ακυρώσεως κατά πράξεως που εκδόθηκε κατ' επίκληση διατάξεως της Συνθήκης ΕΟΚ, ισχυρισμό περί παραβάσεως κανόνα της Συνθήκης ΕΚΑΕ ή της Συνθήκης ΕΚΑΧ.
Κατά συνέπεια, η ένσταση του Συμβουλίου, σύμφωνα με την οποία το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως είναι εν μέρει απαράδεκτο, πρέπει να απορριφθεί.
Όσον αφορά την επιλογή της νομικής βάσεως, επιβάλλεται ευθύς εξαρχής η παρατήρηση ότι η επιλογή αυτή μπορεί να έχει συνέπειες στη διαμόρφωση του περιεχομένου της πράξεως, καθόσον οι διαδικαστικές προϋποθέσεις που θέτουν οι σχετικές εν προκειμένω εξουσιοδοτικές διατάξεις διαφέρουν μεταξύ τους.
Εν προκειμένω, το άρθρο 113, παράγραφοι 2 και 4, προβλέπει ότι, όταν πρόκειται για την κοινή εμπορική πολιτική, το Συμβούλιο αποφασίζει, κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής, με ειδική πλειοψηφία, χωρίς να χρειάζεται να μετάσχουν στη διαδικασία το Κοινοβούλιο ή η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Αντίθετα, στο άρθρο 31 της Συνθήκης ΕΚΑΕ προβλέπεται μεν το δικαίωμα της Επιτροπής να υποβάλει πρόταση και η λήψη των αποφάσεων του Συμβουλίου με την ίδια πλειοψηφία όπως και στο άρθρο 113 της Συνθήκης ΕΟΚ, αλλά απαιτείται και γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και διαβούλευση του Κοινοβουλίου. Κατά το άρθρο 130 Ρ της ίδιας Συνθήκης, το Συμβούλιο, με ομόφωνη απόφαση, κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής και μετά από διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, προσδιορίζει τις ενέργειες που θα αναλάβει η Κοινότητα στον τομέα του περιβάλλοντος, έχει δε τη δυνατότητα να ορίζει τις αποφάσεις που θα μπορούν να λαμβάνονται με ειδική πλειοψηφία. Το άρθρο 235 της Συνθήκης ΕΟΚ ορίζει ότι, αν μια ενέργεια της Κοινότητας θεωρείται αναγκαία για την πραγματοποίηση ενός από τους στόχους της στο πλαίσιο της λειτουργίας της κοινής αγοράς και δεν προβλέπονται από τη Συνθήκη οι προς τον σκοπό αυτό απαιτούμενες εξουσίες, το Συμβούλιο, προτάσει της Επιτροπής και κατόπιν διαβουλεύσεως με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, θεσπίζει ομόφωνα τις κατάλληλες διατάξεις.
Δεδομένου επομένως ότι οι διαδικαστικές προϋποθέσεις που θέτει το άρθρο 113 της Συνθήκης ΕΟΚ διαφέρουν από τις προϋποθέσεις που θέτει το άρθρο 31 της Συνθήκης ΕΚΑΕ, καθώς και από τις προϋποθέσεις του άρθρου 130 Ρ της Συνθήκης ΕΟΚ και του άρθρου 235 της ίδιας Συνθήκης, η απόφαση του Συμβουλίου να επιλέξει ως νομική βάση του προσβαλλόμενου κανονισμού το άρθρο 113 της Συνθήκης ΕΟΚ, αντί του άρθρου 31 της Συνθήκης ΕΚΑΕ ή του άρθρου 130 Ρ της Συνθήκης ΕΟΚ, σε συνδυασμό ενδεχομένως με το άρθρο 235 της Συνθήκης αυτής, ενδέχεται να είχε συνέπειες επί του περιεχομένου της πράξεως. Επομένως, η εσφαλμένη επιλογή της νομικής βάσεως, εφόσον αποδειχθεί, δεν αποτελεί απλώς τυπική πλημμέλεια. Υπό τα δεδομένα αυτά, πρέπει να εξεταστεί αν ο επίδικος κανονισμός μπορούσε εγκύρως να εκδοθεί βάσει του άρθρου 113 της Συνθήκης ΕΟΚ.
Συναφώς πρέπει να υπομνηστεί, όπως τόνισε και το Δικαστήριο με την απόφαση της 26ης Μαρτίου 1987 (υπόθεση
45/86, Επιτροπή κατά Συμβουλίου, σκέψη 11, Συλλογή 1987, σ. 1493
), ότι στο πλαίσιο του συστήματος αρμοδιοτήτων της Κοινότητας η επιλογή της νομικής βάσεως μιας πράξεως πρέπει να στηρίζεται σε αντικειμενικά στοιχεία που να επιδέχονται δικαστικό έλεγχο.
Όσον αφορά τον επιδιωκόμενο σκοπό, στις αιτιολογικές σκέψεις του κανονισμού 3955/87 αναφέρεται ότι « η Κοινότητα πρέπει να συνεχίσει να μεριμνά... ώστε να εισάγονται στην Κοινότητα γεωργικά και μεταποιημένα προϊόντα, που προορίζονται για την ανθρώπινη διατροφή και τα οποία έχουν τυχόν μολυνθεί, μόνο σύμφωνα με κοινές διαδικασίες » και « ότι επιβάλλεται οι κοινές αυτές διαδικασίες να διαφυλάττουν την υγεία των καταναλωτών, να διατηρούν, χωρίς να πλήττουν ανώφελα τις συναλλαγές μεταξύ της Κοινότητας και των τρίτων χωρών, την ενότητα της αγοράς και να αποτρέπουν τις εκτροπές του εμπορίου ».
Όσον αφορά το περιεχόμενο των διατάξεων του κανονισμού 3955/87, οι διατάξεις αυτές θεσπίζουν ομοιόμορφους κανόνες ως προς τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες επιτρέπεται να εισάγονται στην Κοινότητα από τις τρίτες χώρες τα γεωργικά προϊόντα που είναι ενδεχομένως μολυσμένα.
Επομένως, σύμφωνα με τον σκοπό και το περιεχόμενο του, όπως προκύπτουν από το ίδιο το γράμμα του, ο κανονισμός έχει ως αντικείμενο τη ρύθμιση των συναλλαγών μεταξύ της Κοινότητας και των τρίτων χωρών ένεκα τούτου ο κανονισμός εμπίπτει στην κοινή εμπορική πολιτική κατά την έννοια του άρθρου 113 της Συνθήκης ΕΟΚ.
Η χρησιμοποίηση του άρθρου 113 ως νομικής βάσεως για τον προσβαλλόμενο κανονισμό δεν μπορεί να αποκλειστεί εκ του ότι τα άρθρα 30 επ. της Συνθήκης ΕΚΑΕ περιέχουν ειδικές διατάξεις σχετικά με τους βασικούς κανόνες προστασίας της υγείας του πληθυσμού από τους κινδύνους που προέρχονται από τις ιονίζουσες ακτινοβολίες. Πράγματι, με τις διατάξεις αυτές, οι οποίες περιέχονται στο κεφάλαιο « Η προστασία της υγείας », το οποίο αποτελεί τμήμα του δεύτερου τίτλου της Συνθήκης ΕΚΑΕ « Διατάξεις για την ενίσχυση της προόδου στον τομέα της πυρηνικής ενεργείας », επιδιώκεται η εξασφάλιση της προστασίας της δημόσιας υγείας στον πυρηνικό τομέα. Αντικείμενο των διατάξεων αυτών δεν είναι η ρύθμιση των συναλλαγών μεταξύ της Κοινότητας και των τρίτων χωρών.
Ούτε άλλωστε το γεγονός ότι ο καθορισμός ανωτάτων επιτρεπομένων ορίων ραδιενεργού μολύνσεως για τα γεωργικά προϊόντα ανταποκρίνεται στην ανάγκη προστασίας της δημόσιας υγείας και ότι η προστασία της υγείας αποτελεί επίσης, κατά το άρθρο 130 Π, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, έναν από τους στόχους της δράσης της Κοινότητας στον τομέα του περιβάλλοντος σημαίνει ότι ο κανονισμός 3955/87 δεν εμπίπτει στην κοινή εμπορική πολιτική.
Με τα άρθρα 130 Π και 130 Ρ επιδιώκεται η απονομή στην Κοινότητα αρμοδιότητας για την ανάληψη ειδικής δράσης στον τομέα του περιβάλλοντος. Ωστόσο, τα άρθρα αυτά ουδόλως θίγουν τις αρμοδιότητες που έχει η Κοινότητα δυνάμει άλλων διατάξεων της Συνθήκης, έστω και αν με τα μέτρα που λαμβάνονται βάσει των άλλων αυτών διατάξεων επιδιώκονται συγχρόνως κάποιοι από τους στόχους προστασίας του περιβάλλοντος.
Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται εξάλλου από το άρθρο 130 Π, παράγραφος 2, εδάφιο 2, κατά το οποίο « οι ανάγκες στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος αποτελούν συνιστώσα των άλλων πολιτικών της Κοινότητας ». Η διάταξη αυτή, που αποτελεί έκφραση της αρχής ότι όλα τα λαμβανόμενα κοινοτικά μέτρα πρέπει να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις προστασίας του περιβάλλοντος, συνεπάγεται ότι ένα κοινοτικό μέτρο δεν ανήκει στη δράση της Κοινότητας στον τομέα του περιβάλλοντος απλώς και μόνο για τον λόγο ότι κατά τη θέσπιση του έχουν ληφθεί υπόψη και οι απαιτήσεις αυτές.
Όσον αφορά την αναφορά της Ελληνικής Δημοκρατίας στην ανάγκη παράλληλης θεμελίωσης του κανονισμού 3955/87 και στο άρθρο 235, αρκεί η υπόμνηση ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η χρησιμοποίηση του άρθρου αυτού ως νομικής βάσεως μιας πράξεως δικαιολογείται μόνον όταν καμία άλλη διάταξη της Συνθήκης δεν παρέχει στα κοινοτικά όργανα την αναγκαία για την έκδοση της πράξεως αυτής αρμοδιότητα ( βλέπε τελευταία απόφαση της 30ής Μαΐου 1989, υπόθεση
242/87, Επιτροπή κατά Συμβουλίου, σκέψη 6, Συλλογή 1989, σ. 1425
).
Δεδομένου ότι ο επίμαχος κανονισμός εντάσσεται στο πλαίσιο της κοινής εμπορικής πολιτικής και επομένως το άρθρο 113 αποτελεί, όπως προκύπτει από τα ανωτέρω, προσήκουσα νομική βάση γι' αυτόν, αποκλείεται η χρησιμοποίηση του άρθρου 235.
Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως η ελληνική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι το Συμβούλιο ενήργησε κατά κατάχρηση εξουσίας, διότι επέλεξε ως νομική βάση του κανονισμού 3955/87 το άρθρο 113 της Συνθήκης ΕΟΚ με μοναδικό σκοπό να μπορέσει να λάβει απόφαση με ειδική πλειοψηφία και να αποφύγει έτσι τη λήψη αποφάσεως με ομοφωνία, όπως επιτάσσει το άρθρο 130 Ρ της Συνθήκης ΕΟΚ.
Στο σημείο αυτό αρκεί να υπομνηστεί ότι, όπως έγινε δεκτό μόλις προηγουμένως, το άρθρο 113 της Συνθήκης ΕΟΚ αποτελεί την προσήκουσα νομική βάση του επίδικου κανονισμού. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να προσαφθεί στο Συμβούλιο ότι ενήργησε κατά κατάχρηση εξουσίας, ακολουθώντας για την έκδοση του κανονισμού αυτού τη διαδικασία που προβλέπει το εν λόγω άρθρο.
Επειδή επομένως δεν μπορεί να γίνει δεκτό ούτε το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως, ο λόγος ακυρώσεως που αφορά την έλλειψη νομιμότητας της νομικής βάσεως πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό του.
Επί της ανάγκης αιτιολογήσεως ( άρθρο 190 της Συνθήκης ΕΟΚ )
Με τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως προβάλλεται παράβαση του άρθρου 190 της Συνθήκης
ΕΟΚ.
Η Ελληνική Δημοκρατία προσάπτει συγκεκριμένα στο Συμβούλιο ότι δεν ανέφερε στον προσβαλλόμενο κανονισμό αν αυτός ήταν σύμφωνος ή όχι με την πρόταση της Επιτροπής. Η παράλειψη αυτή αντιβαίνει στην αρχή της ασφάλειας του δικαίου, διότι στερεί τους ενδιαφερόμενους από τη δυνατότητα να εξακριβώνουν αν η επίμαχη πράξη εκδόθηκε σύμφωνα με το άρθρο 149, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ. Η διάταξη αυτή ορίζει ότι, όταν το Συμβούλιο αποφασίζει προτάσει της Επιτροπής, μπορεί να τροποποιεί την πρόταση αυτή μόνον ομόφωνα. Η ελληνική κυβέρνηση πάντως δεν ισχυρίζεται ότι η επίμαχη πράξη εκδόθηκε κατά παράβαση της διαδικασίας αυτής.
Όσον αφορά την αιτίαση αυτή, πρέπει να υπομνηστεί ότι, κατά το άρθρο 190 της Συνθήκης ΕΟΚ, « οι κανονισμοί, οι οδηγίες και οι αποφάσεις του Συμβουλίου και της Επιτροπής πρέπει... να αναφέρονται στις προτάσεις ή γνώμες που απαιτούνται κατά την παρούσα Συνθήκη ». Μολονότι η διάταξη αυτή επιβάλλει, όπως καθίσταται σαφές από το γράμμα της, την υποχρέωση να μνημονεύεται η πρόταση της Επιτροπής στις πράξεις που δεν επιτρέπεται να εκδοθούν παρά μόνο κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής, εντούτοις δεν επιβάλλει την υποχρέωση να αναφέρεται αν η οικεία πράξη είναι σύμφωνη με αυτή την πρόταση ή όχι.
Κατά συνέπεια, ούτε ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως μπορεί να γίνει δεκτός.
Δεδομένου ότι δεν έγινε δεκτός κανένας από τους λόγους ακυρώσεως της προσφεύγουσας, η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Επειδή η Ελληνική Δημοκρατία ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει:

1)
Απορρίπτει την προσφυγή.

2)
Καταδικάζει την Ελληνική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.

Due
Κακούρης
Zuleeg
Koopmans
Joliét
Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 29 Μαρτίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο πρόεδρος
Ο. Due
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ελληνική.