CELEX: 62008CJ0413
Αίτηση αναιρέσεως
Σύμπραξη
Γυψοσανίδες
Παραμόρφωση των αποδεικτικών στοιχείων
Βάρος αποδείξεως
Έλλειψη αιτιολογίας
Κανονισμός 17
Άρθρο 15, παράγραφος 2
Κύρωση
Υποτροπή
Στάδιο κατά το οποίο λαμβάνεται υπόψη το αποτρεπτικό αποτέλεσμα του προστίμου

Evonik Degussa κατά Επιτροπής και Συμβουλίου, σκέψη 39). Κατά τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων
του Ανθρώπου, η σαφήνεια του νόμου εκτιμάται υπό το πρίσμα όχι μόνον της διατυπώσεως της οικείας διατάξεως, αλλά και των διευκρινίσεων
που δίδονται μέσω πάγιας και δημοσιευμένης νομολογίας (βλ., υπό την έννοια αυτή, ΕΔΔΑ, απόφαση G. κατά Γαλλίας της 27ης Σεπτεμβρίου
1995, σειρά A αριθ. 325-Β, § 25). Επισημαίνεται εξάλλου ότι το γεγονός ότι ένας νόμος απονέμει εξουσία εκτιμήσεως δεν αντιβαίνει
από μόνον του στην απαίτηση της προβλεψιμότητας, εφόσον η έκταση και ο τρόπος ασκήσεως αυτής της εξουσίας καθορίζονται με
επαρκή σαφήνεια, λαμβανομένου υπόψη του θεμιτού επιδιωκομένου σκοπού, ώστε να παρέχεται στον ιδιώτη προσήκουσα προστασία κατά
της αυθαιρεσίας (ΕΔΔΑ, απόφαση Margareta και Roger Andersson κατά Σουηδίας, της 25ης Φεβρουαρίου 1992, σειρά A αριθ. 226,
§ 75).
Συναφώς, επιβάλλεται να επισημανθεί ότι, καίτοι το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 αφήνει στην Επιτροπή ευρύ περιθώριο
εκτιμήσεως, περιορίζει εντούτοις την άσκησή της καθιερώνοντας ορισμένα αντικειμενικά κριτήρια προς τα οποία πρέπει να συμμορφώνεται
η Επιτροπή. Συγκεκριμένα, αφενός, υπάρχει ένα απόλυτο και αριθμητικό ανώτατο όριο σε σχέση με το ποσό του προστίμου που μπορεί
να επιβληθεί, το οποίο υπολογίζεται σε σχέση με κάθε επιχείρηση, για κάθε περίπτωση παραβάσεως, και, ως εκ τούτου, το ανώτατο
ποσό του προστίμου που μπορεί να επιβληθεί σε δεδομένη επιχείρηση είναι εκ των προτέρων προσδιορίσιμο. Αφετέρου, η άσκηση
της εν λόγω διακριτικής ευχέρειας οριοθετείται από κανόνες συμπεριφοράς τους οποίους καθόρισε η ίδια η Επιτροπή με την ανακοίνωση
περί συνεργασίας και τις κατευθυντήριες γραμμές. Επιπλέον, η γνωστή και προσιτή διοικητική πρακτική της Επιτροπής υπόκειται
στον πλήρη έλεγχο του δικαστή της Ενώσεως, του οποίου η πάγια και δημοσιευθείσα νομολογία έχει καταστήσει δυνατή τη διευκρίνιση
των αορίστων εννοιών που μπορεί να περιέχει το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17. Επομένως, ο ενημερωμένος επιχειρηματίας,
επικουρούμενος εν ανάγκη από τις υπηρεσίες νομικού συμβούλου, μπορεί να προβλέψει με επαρκή ακρίβεια τη μέθοδο υπολογισμού
και την τάξη μεγέθους των προστίμων που μπορεί να του επιβληθούν για μια συγκεκριμένη συμπεριφορά και το γεγονός ότι ο επιχειρηματίας
αυτός δεν μπορεί να γνωρίζει εκ των προτέρων με ακρίβεια το ύψος των προστίμων που η Επιτροπή θα επιβάλει σε κάθε περίπτωση
δεν συνιστά παραβίαση της αρχής της νομοθετικής προβλέψεως των ποινών (βλ., υπό την έννοια αυτή, προπαρατεθείσα απόφαση Evonik
Degussa κατά Επιτροπής και Συμβουλίου, σκέψεις 50 έως 55).
Κατόπιν όλων των ανωτέρω σκέψεων, το δεύτερο σκέλος του πέμπτου λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
Κατά συνέπεια, ο πέμπτος λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό του.

Επί του έκτου λόγου ακυρώσεως, αφορώντος πλάνη περί το δίκαιο ως προς την προσαύξηση του βασικού ποσού του προστίμου για την
επίτευξη του αποτρεπτικού αποτελέσματος
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο παρέβη, στις σκέψεις 680 έως 684 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το άρθρο
81 ΕΚ και τον κανονισμό 17, διαπιστώνοντας ότι η Επιτροπή ορθώς εκτίμησε την ανάγκη αυξήσεως του ποσού του προστίμου, προκειμένου
να έχει αυτό αποτρεπτικό αποτέλεσμα, κατά το στάδιο υπολογισμού του βασικού ποσού του προστίμου και όχι κατά το πέρας του
υπολογισμού του προστίμου. Η αναιρεσείουσα ισχυρίζεται η προσαύξηση, για λόγους αποτροπής, του ποσού του προστίμου, υπολογιζόμενου
βάσει της σοβαρότητας και της διάρκειας της παραβάσεως και των επιβαρυντικών ή ελαφρυντικών περιστάσεων της υποθέσεως, επιτρέπεται
μόνο σε περίπτωση που το ποσό αυτό είναι προφανώς ανεπαρκές προκειμένου να πείσει την επιχείρηση και όλους επιχειρηματίες
για τη σοβαρότητα της παραβάσεως και την ανάγκη να μην την επαναλάβουν.
Η αναιρεσείουσα παραπέμπει επίσης στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Κατευθυντήριες γραμμές για τη μέθοδο υπολογισμού
των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, σημείο α΄ του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003» (EE 2006,
C 210, σ. 2, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές του 2006), κατά την οποία η ανάγκη να επιβληθεί «ειδική προσαύξηση [του ποσού
του προστίμου] για αποτρεπτικούς λόγους» εκτιμάται σε σχέση με το τελικό ποσό του προστίμου και, ως εκ τούτου, μετά την εκτίμηση
του βασικού ποσού και κατόπιν της αναπροσαρμογής του λόγω επιβαρυντικών και ελαφρυντικών περιστάσεων.
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι οι κατευθυντήριες γραμμές του 2006 δεν ασκούν επιρροή εν προκειμένω, διότι η επίδικη απόφαση εκδόθηκε
βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών του 1998, οι οποίες ορίζουν ότι το μέγεθος και οι συνολικοί πόροι της επιχειρήσεως είναι
δυνατό να λαμβάνονται υπόψη κατά την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως (σημείο 1.Α), προτού ληφθεί υπόψη η διάρκεια
αυτής (σημείο 1.Β). Η Επιτροπή μπορεί να μεταβάλλει την πολιτική της περί των κυρώσεων που επιβάλλονται για τις παραβάσεις
του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού. Το γράμμα των κατευθυντηρίων γραμμών του 1998 είναι παρεμφερές με αυτό των κατευθυντηρίων
γραμμών του 2006, καθόσον αμφότερες παρέχουν στην Επιτροπή τη δυνατότητα να λαμβάνει υπόψη της το μέγεθος και τους συνολικούς
πόρους των επιχειρήσεων κατά τον υπολογισμό των προστίμων. Επιπλέον, το στάδιο κατά το οποίο λαμβάνεται υπόψη το μέγεθος της
επιχειρήσεως δεν ασκεί επιρροή, δεδομένου ότι η προσαύξηση του προστίμου επί της βάσεως αυτής είναι ανεξάρτητη από το τελικό
ποσό του προστίμου.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Όπως διαπίστωσε το Πρωτοδικείο στη σκέψη 657 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, η προσαύξηση του βασικού ποσού του προστίμου
κατά 100 %, καθοριζόμενη βάσει της σοβαρότητας της παραβάσεως στηρίζεται στην ανάγκη διασφαλίσεως επαρκούς αποτρεπτικού αποτελέσματος
του προστίμου, λαμβανομένων υπόψη του μεγέθους και των συνολικών πόρων της Lafarge.
Όσον αφορά την έννοια της αποτροπής, πρέπει να υπομνησθεί ότι αποτελεί ένα από τα στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη
κατά τον υπολογισμό του ποσού του προστίμου. Συγκεκριμένα, αποτελεί πάγια νομολογία ότι τα πρόστιμα που επιβάλλονται λόγω
παραβάσεων του άρθρου 81 ΕΚ, όπως προβλέπονται από το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, έχουν ως αντικείμενο να κολάσουν
τις παράνομες πράξεις των σχετικών επιχειρήσεων και να αποτρέψουν τόσο τις εν λόγω επιχειρήσεις όσο και άλλους επιχειρηματίες
από τη μελλοντική παράβαση των κανόνων του δικαίου της Ενώσεως περί ανταγωνισμού. Η σχέση μεταξύ, αφενός, του μεγέθους και
των συνολικών πόρων των επιχειρήσεων και, αφετέρου, της ανάγκης διασφαλίσεως του αποτρεπτικού αποτελέσματος του προστίμου
δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Συνεπώς, η Επιτροπή, όταν υπολογίζει το ποσό του προστίμου, μπορεί να λάβει υπόψη, μεταξύ άλλων,
το μέγεθος και την οικονομική ισχύ της οικείας επιχειρήσεως (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση της 29ης Ιουνίου 2006, C-289/04 P,
Showa Denko κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. I-5859, σκέψη 16 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Η Lafarge δεν αμφισβητεί τη συνεκτίμηση καθεαυτή του μεγέθους και των συνολικών πόρων της, προκειμένου να διασφαλισθεί το
επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα του προστίμου, αλλά επικρίνει το στάδιο κατά το οποίο πραγματοποιήθηκε η συνεκτίμηση αυτή.
Υπογραμμίζεται συναφώς ότι η συνεκτίμηση του μεγέθους και των συνολικών πόρων της ενδιαφερόμενης επιχειρήσεως προκειμένου
να διασφαλισθεί ότι το πρόστιμο έχει επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα στηρίζεται στην επιδιωκόμενη επίπτωση επί της εν λόγω
επιχειρήσεως, δεδομένου ότι η κύρωση δεν πρέπει να είναι αμελητέα, υπό το πρίσμα, ιδίως, της οικονομικής δυνατότητας της επιχειρήσεως
αυτής.
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το Πρωτοδικείο ορθώς έκρινε ότι μια επιχείρηση, λόγω του «τεράστιου» συνολικού
κύκλου εργασιών της σε σχέση με αυτόν των άλλων μερών της συμπράξεως, θα κινητοποιούσε ευκολότερα τα αναγκαία κεφάλαια για
την πληρωμή του προστίμου, πράγμα που, για να υπάρξει επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα του προστίμου αυτού, δικαιολογούσε την
εφαρμογή πολλαπλασιαστή (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Showa Denko κατά Επιτροπής, σκέψη 18).
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι ο υπολογισμός του προστίμου πραγματοποιήθηκε διά της εφαρμογής συντελεστών πολλαπλασιασμού, η
σειρά εφαρμογής τους δεν άσκησε επιρροή στο τελικό ποσό του προστίμου, ανεξαρτήτως του σταδίου εφαρμογής του εν λόγω συντελεστή
Επιπλέον, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Lafarge ουδόλως στηρίζει τον ισχυρισμό της ότι το ποσό του προστίμου, αν είχε καθορισθεί
χωρίς να ληφθεί υπόψη ο συντελεστής που αφορά το αποτρεπτικό αποτέλεσμα, θα αρκούσε για τη διασφάλιση τέτοιου αποτελέσματος
στο πρόστιμο.
Τέλος, όσον αφορά το επιχείρημα το οποίο η αναιρεσείουσα αντλεί από τις κατευθυντήριες γραμμές του 2006, υπογραμμίζεται, όπως
πράττει ορθώς η Επιτροπή, ότι οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν είχαν εφαρμογή στα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση
ένδικης διαφοράς.
Εξάλλου, επισημαίνεται ότι ο αποτρεπτικός συντελεστής που μπορεί να περιληφθεί στον υπολογισμό του προστίμου που επιβάλλεται
σε μια επιχείρηση αξιολογείται με γνώμονα πλειάδα στοιχείων και όχι με μοναδικό γνώμονα την ιδιαίτερη κατάσταση της οικείας
επιχειρήσεως (βλ., υπό την έννοια αυτή, προπαρατεθείσα απόφαση Showa Denko κατά Επιτροπής, σκέψη 23). Ως εκ τούτου, δεν αποκλείεται
το στάδιο του υπολογισμού κατά το οποίο πραγματοποιείται η συνεκτίμηση ενός αποτρεπτικού συντελεστή να αποβεί κρίσιμο όσον
αφορά στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη για την αξιολόγηση του εν λόγω συντελεστή, πλην του μεγέθους και των συνολικών πόρων
της ενδιαφερόμενης επιχειρήσεως. Ωστόσο, η αναιρεσείουσα δεν απέδειξε ότι τούτο συμβαίνει στην υπό κρίση υπόθεση.
Επομένως, ο έκτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
Κατόπιν των ανωτέρω, η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο έχει εφαρμογή στην κατ’ αναίρεση δίκη δυνάμει του άρθρου
118 του ίδιου κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπήρχε σχετικό αίτημα του νικήσαντος
διαδίκου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ζήτησε την καταδίκη της αναιρεσείουσας στα δικαστικά έξοδα και ότι αυτή ηττήθηκε, πρέπει
η αναιρεσείουσα να καταδικασθεί στα δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως.
2)
Καταδικάζει τη Lafarge SA στα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.