CELEX: 61988CJ0333
Πρωτόκολλο περί των προνομίων και ασυλιών των Κοινοτήτων
Έκπτωση τόκων ενυποθήκων δανείων

Με Διάταξη της 15ης Νοεμβρίου 1988, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 18 Νοεμβρίου 1988, το Office of the Special Commissioners of Income Tax υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, ορισμένα προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 13 του πρωτοκόλλου περί των προνομίων και ασυλιών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ( στο εξής: πρωτόκολλο ), καθώς και των άρθρων 5 και 7 της Συνθήκης ΕΟΚ.
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του P. J. Κ. Tither, υπαλλήλου της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, και των Commissioners of Inland Revenue (στο εξής: φορολογικές αρχές). Η διαφορά αυτή έχει ως αντικείμενο τη χορήγηση της προβλεπόμενης από τον Finance Act 1982 ( φορολογικός νόμος ) βεβαιώσεως για τη διευκόλυνση αποκτήσεως και βελτιώσεως ιδιόκτητης κατοικίας.
Το επίμαχο σύστημα, το οποίο καλείται MIRAS ( mortgage interest relief at source — έκπτωση στην πηγή τόκων ενυποθηκων δανείων), αφορά την καταβολή των τόκων ενός « διεπόμενου από ειδικές διατάξεις δανείου » στο πλαίσιο του φορολογικού νόμου, το οποίο έχει συναφθεί για τη χρηματοδότηση ορισμένων πράξεων αφορωσών ακίνητα. Κατά τις διατάξεις του φορολογικού νόμου, ο δανειολήπτης μπορεί να εκπίπτει από τους τόκους που καταβάλλει ποσό ίσο προς το ύψος του φόρου εισοδήματος που αντιστοιχεί στις καταβολές αυτές και υπολογίζεται με τον βασικό συντελεστή. Ο δανειστής υποχρεούται να συναινέσει για την έκπτωση αυτή και ο δανειολήπτης απαλλάσσεται του εκπεσόντος ποσού ως εάν το είχε πράγματι καταβάλει.
Από φορολογική άποψη, η εν λόγω έκπτωση θεωρείται ως αποτελούσα μέρος του φόρου εισοδήματος που καταβάλλεται από τον δανειστή. 'Οσον αφορά τον δανειολήπτη, η έκπτωση στην οποία αυτός προβαίνει επί της καταβολής των τόκων έχει το ίδιο αποτέλεσμα με μείωση του δικού του φόρου εισοδήματος. Ωστόσο, η εφαρμογή του συστήματος MIRAS δεν εξαρτάται από το εάν ο δανειολήπτης διαθέτει φορολογητέο εισόδημα επαρκές για την κάλυψη των τόκων των ενυπόθηκων δανείων. Ο δανειολήπτης μπορεί να προβαίνει στην έκπτωση ακόμα και αν δεν έχει φορολογητέο εισόδημα.
Οι ευεργετικές διατάξεις του συστήματος MIRAS εφαρμόζονται σε κάθε « δανειολήπτη που πληροί τις σχετικές προϋποθέσεις » και κατοικεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, ασχέτως της φορολογικής του καταστάσεως και ανεξαρτήτως της ιθαγενείας του. Ωστόσο, η φορολογική νομοθεσία ορίζει, στην παράγραφο 13 του παραρτήματος 7 του εθνικού φορολογικού νόμου, ότι στην έννοια του « δανειολήπτη που πληροί τις σχετικές προϋποθέσεις » δεν περιλαμβάνονται τα πρόσωπα που ασκούν επάγγελμα ή κατέχουν θέση για την οποία λαμβάνουν αμοιβές οι οποίες, δυνάμει ειδικής απαλλαγής ή προνομίας, απαλλάσσονται του φόρου.
Ο Tither, ο οποίος είναι ιδιοκτήτης οικίας στην Ουαλλία, ζήτησε να υπαχθεί στις ευεργετικές διατάξεις του συστήματος MIRAS για δάνειο που είχε λάβει από οικοδομικό συνεταιρισμό προκειμένου να επιφέρει βελτιώσεις στην οικία αυτή. Η φορολογική υπηρεσία αρνήθηκε να του χορηγήσει τη βεβαίωση που ήταν αναγκαία για την υπαγωγή του στο ανωτέρω σύστημα, ισχυριζόμενη ότι ο Tither, ως υπάλληλος των Κοινοτήτων, δεν αποτελεί « δανειολήπτη που πληροί τις σχετικές προϋποθέσεις ».
Κατόπιν τούτου, ο Tither άσκησε προσφυγή ενώπιον των Special Commissioners of Income Tax. Προς στήριξη της προσφυγής αυτής, επικαλέστηκε το άρθρο 13 του πρωτοκόλλου. Οι Special Commissioners αναγνώρισαν ότι η προβλεπόμενη στο άρθρο 13 απαλλαγή ήταν η ίδια με την απαλλαγή ή εξαίρεση της παραγράφου 13 του παραρτήματος 7 του εθνικού φορολογικού νόμου, πράγμα που σημαίνει ότι η τελευταία αυτή διάταξη είχε ως συνέπεια να αποκλείονται οι υπάλληλοι των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων από το σύστημα MIRAS.
Κατόπιν αυτού οι Special Commissioners έκριναν ότι έπρεπε να ζητήσουν από το Δικαστήριο την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως επί των εξής ερωτημάτων:
« Όταν ένα κράτος μέλος επιδοτεί τους τόκους που καταβάλλονται από ιδιώτη για δάνειο προς αγορά ή βελτίωση της κύριας κατοικίας του, η οποία κείται σ' αυτό το κράτος, αν το εντός του κράτους αυτού φορολογητέο του εισόδημα υπολείπεται του ύψους των καταβολών αυτών, αλλά δεν επιδοτεί τέτοιες καταβολές, στο πλαίσιο της ίδιας καταστάσεως, σε περίπτωση που ο εν λόγω ιδιώτης ή η σύζυγός του λαμβάνουν μισθό ο οποίος δεν φορολογείται, λόγω ειδικής απαλλαγής ή εξαιρέσεως, σ' αυτό το κράτος:
1)
Πρέπει α) το άρθρο 13 του πρωτοκόλλου περί των προνομίων και ασυλιών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ή β ) το άρθρο 5 ή γ ) το άρθρο 7 της Συνθήκης ή δ ) οποιαδήποτε άλλη διάταξη του κοινοτικού δικαίου να ερμηνευθεί ως επιβάλλουσα σ' αυτό το κράτος μέλος την υποχρέωση να επιδοτεί τέτοιες καταβολές τόκων που γίνονται από ιδιώτη που είναι υπήκοος αυτού του κράτους και λαμβάνει μισθό ο οποίος, δυνάμει του εν λόγω άρθρου 13, απαλλάσσεται του φόρου σ' αυτό το κράτος όταν το φορολογητέο εντός του κράτους αυτού εισόδημα του εν λόγω ιδιώτη υπολείπεται του ύψους των καταβολών αυτών;
2)
Σε περίπτωση που το κράτος μέλος έχει την προαναφερθείσα στο ανωτέρω ερώτημα ένα υποχρέωση, δικαιούται ένας τέτοιος ιδιώτης, ενόψει των διατάξεων του κοινοτικού δικαίου, να επικαλεστεί απευθείας την εν λόγω υποχρέωση ενώπιον των δικαστηρίων του οικείου κράτους μέλους, σε περίπτωση που η υποχρέωση αυτή δεν έχει μεταφερθεί στην εθνική νομοθεσία αυτού του κράτους μέλους; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς το νομικό πλαίσιο και τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Όσον αφορά το πρώτο ερώτημα, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι αυτό αφορά μόνο την κατάσταση των προσώπων των οποίων ο μισθός δεν φορολογείται δυνάμει απαλλαγής όπως αυτή του άρθρου 13 του πρωτοκόλλου και των οποίων τα λοιπά εισοδήματα υπολείπονται των τόκων που καταβάλλονται για ενυπόθηκο δάνειο, οπότε τα εν λόγω πρόσωπα δεν υπόκεινται σε φόρο εισοδήματος δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας.
Για να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό,πρέπει να καθοριστεί το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 13 του πρωτοκόλλου κατά το οποίο οι υπάλληλοι και το λοιπό προσωπικό της Κοινότητας απαλλάσσονται από την επιβολή εσωτερικών φόρων επί των αποδοχών, μισθών και λοιπών αμοιβών που καταβάλλονται από αυτήν.
Όσον αφορά την ερμηνεία της διατάξεως αυτής ενόψει ενός φορολογικού συστήματος όπως αυτό για το οποίο πρόκειται στην υπό κρίση υπόθεση, πρέπει να υπομνηστεί η απόφαση του Δικαστηρίου της 24ης Φεβρουαρίου 1988, Επιτροπή κατά Βελγίου (
260/86, Συλλογή 1988, σ. 955
). Με την απόφαση αυτή, το Δικαστήριο έκρινε ότι αντικείμενο του άρθρου 13 του πρωτοκόλλου είναι η απαλλαγή από κάθε εθνική φορολογική επιβάρυνση, είτε άμεσα είτε έμμεσα, των αποδοχών, μισθών και λοιπών αμοιβών που καταβάλλονται από τις Κοινότητες και ότι το εν λόγω άρθρο απαγορεύει οποιαδήποτε εθνική φορολογική επιβάρυνση, ασχέτως της φύσεως ή των λεπτομερειών επιβολής της, η οποία έχει ως αποτέλεσμα να πλήττονται, άμεσα ή έμμεσα, οι μόνιμοι ή μη μόνιμοι υπάλληλοι των Κοινοτήτων λόγω του ότι εισπράττουν αποδοχές καταβαλλόμενες από τις Κοινότητες, έστω και αν ο εν λόγω φόρος δεν υπολογίζεται κατ' αναλογία του ύψους των αποδοχών αυτών.
Επομένως, υπό τις συνθήκες αυτές, είναι σημαντικό να καθοριστεί αν η εφαρμογή μιας εθνικής νομοθεσίας όπως αυτή με την οποία εισήχθη το σύστημα MIRAS έχει ως αποτέλεσμα την επιβολή στους μονίμους και μη υπαλλήλους των Κοινοτήτων, άμεσα ή έμμεσα, φορολογικής επιβαρύνσεως επί του μισθού τους.
Από το σκεπτικό της Διατάξεως περί παραπομπής προκύπτει ότι το σύστημα MIRAS, το οποίο αποτελεί αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, αποσκοπεί στην ανακούφιση των δανειοληπτών από τις επιβαρύνσεις που προκύπτουν από την καταβολή τόκων για ενυπόθηκα δάνεια ώστε να ενθαρρυνθεί εκ μέρους των ιδιωτών η αγορά ή η βελτίωση της κατοικίας τους. Όσον αφορά τα πρόσωπα των οποίων το φορολογητέο εισόδημα είναι τόσο χαμηλό ώστε να μην επιβαρύνονται ούτε με τον βασικό συντελεστή, το ίδιο αυτό σύστημα έχει ως αποτέλεσμα τη χορήγηση άμεσης επιδότησης στους δικαιούχους, δεδομένου ότι, στην περίπτωση αυτή, ουδεμία υφίσταται σχέση μεταξύ της φορολογικής επιβαρύνσεως και της εκπτώσεως που γίνεται επί της καταβολής των τόκων.
Ενόψει μιας τέτοιας καταστάσεως, πρέπει να αναγνωριστεί ότι το άρθρο 13 του πρωτοκόλλου δεν υποχρεώνει τα κράτη μέλη να χορηγούν στους μονίμους και μη μονίμους υπαλλήλους της Κοινότητας τις ίδιες επιδοτήσεις με αυτές που παρέχουν στους δικαιούχους οι οποίοι ορίζονται κατά τις ισχύουσες εθνικές διατάξεις. Το άρθρο αυτό απλώς επιβάλλει να μπορεί ένα τέτοιο πρόσωπο, όταν υπόκειται σε ορισμένες φορολογικές επιβαρύνσεις, να τύχει όλων των φορολογικών πλεονεκτημάτων που παρέχονται κατά νόμον στους υποκειμένους στον φόρο, ώστε να αποφεύγεται η υποβολή του εν λόγω προσώπου σε μεγαλύτερη φορολογική επιβάρυνση.
Όσον αφορά το άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΟΚ, πρέπει να υπομνηστεί ότι, όπως το Δικαστήριο επισήμανε με την απόφαση του της 15ης Ιανουαρίου 1986, Hurd (
44/84, Συλλογή 1986, σ. 29
), η διάταξη αυτή απαγορεύει, κυρίως, στα κράτη μέλη τη λήψη μέτρων ικανών να παρεμβάλλουν εμπόδια στη λειτουργία των κοινοτικών οργάνων. Καίτοι ένα μέτρο όπως το σύστημα MIRAS μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να στερούνται οι μόνιμοι και μη μόνιμοι υπάλληλοι των Κοινοτήτων ενός οικονομικού πλεονεκτήματος του οποίου θα ετύγχαναν αν δεν είχαν την ιδιότητα αυτή, δεν προκύπτει ότι το μέτρο αυτό είναι ικανό να αποτρέπει ορισμένα πρόσωπα από το να εισέρχονται στην υπηρεσία των Κοινοτήτων ή να τα ωθεί στο να εγκαταλείπουν τα καθήκοντα που ασκούν εκεί και να μπορεί, κατά συνέπεια, να παρακωλύει τη λειτουργία των κοινοτικών οργάνων.
Όσον αφορά το άρθρο 7 της Συνθήκης, δεν αμφισβητείται ότι το σύστημα MIRAS δεν κάνει διάκριση μεταξύ των εξ αυτού ωφελουμένων αναλόγως της ιθαγενείας τους. Επομένως, ούτε η διάταξη αυτή μπορεί να ασκήσει επιρροή όσον αφορά την εκτίμηση που πρέπει να γίνει σχετικά με το άρθρο 13 του πρωτοκόλλου.
Επομένως, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι διατάξεις των άρθρων 5 και 7 της Συνθήκης καθώς και οι διατάξεις του άρθρου 13 του πρωτοκόλλου περί των προνομίων και ασυλιών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι δεν απαγορεύουν σε ένα κράτος μέλος, το οποίο επιδοτεί τους τόκους που καταβάλλουν οι ιδιώτες για δάνεια προοριζόμενα για την αγορά ή τη βελτίωση της κύριας κατοικίας τους που κείται στο κράτος αυτό, όταν οι ενδιαφερόμενοι έχουν, εντός του εν λόγω κράτους, φορολογητέο εισόδημα που υπολείπεται του ύψους των καταβαλλομένων τόκων, να μην υπάγει στη ρύθμιση αυτή τα πρόσωπα που έχουν την ιδιότητα του μονίμου ή μη μονίμου υπαλλήλου των Κοινοτήτων, όταν το φορολογητέο τους στο εν λόγω κράτος εισόδημα υπολείπεται του ύψους των τόκων που καταβάλλουν.
Ενόψει της απαντήσεως που δόθηκε στο ερώτημα αυτό, το δεύτερο ερώτημα κατέστη άνευ αντικειμένου.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η βρετανική κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το Office of the Special Commissioners of Income Tax, με Διάταξη της 15ης Νοεμβρίου 1988, αποφαίνεται:

Οι διατάξεις των άρθρων 5 και 7 της Συνθήκης καθώς και οι διατάξεις του άρθρου 13 του πρωτοκόλλου περί των προνομίων και ασυλιών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι δεν απαγορεύουν σε ένα κράτος μέλος, το οποίο επιδοτεί τους τόκους που καταβάλλουν οι ιδιώτες για δάνεια προοριζόμενα για την αγορά ή τη βελτίωση της κύριας κατοικίας τους που κείται στο κράτος αυτό, όταν οι ενδιαφερόμενοι έχουν, εντός του εν λόγω κράτους, φορολογητέο εισόδημα που υπολείπεται του ύψους των καταβαλλομένων τόκων, να μην υπάγει στη ρύθμιση αυτή τα πρόσωπα που έχουν την ιδιότητα του μονίμου ή μη μονίμου υπαλλήλου των Κοινοτήτων, όταν το φορολογητέο τους στο εν λόγω κράτος εισόδημα υπολείπεται του ύψους των τόκων που καταβάλλουν.

Κακούρη
Koopmans
Mancini
O'Higgins
Diez de Velasco
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 22 Μαρτίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο πρόεδρος του έκτου τμήματος
Κ. Ν. Κακούρης
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.