CELEX: 62008CJ0508
Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego
Swoboda świadczenia usług transportu morskiego
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 3577/92
Artykuły 1 i 4
Usługi kabotażu w obrębie państwa członkowskiego
Obowiązek udzielania zamówień publicznych w sposób wolny od dyskryminacji
Udzielenie, bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania przetargowego, wyłącznego zamówienia przed dniem przystąpienia państwa członkowskiego do Unii Europejskiej

W swojej skardze Komisja Wspólnot Europejskich wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że udzielając w dniu 16 kwietnia 2004 r.,
bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania przetargowego, wyłączonego zamówienia na usługi publiczne spółce Gozo Channel
Co. Ltd (zwanej dalej „GCCL”), Republika Malty uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy rozporządzenia Rady (EWG) nr 3577/92
z dnia 7 grudnia 1992 r. dotyczącego stosowania zasady swobody świadczenia usług w transporcie morskim w obrębie państw członkowskich
(kabotaż morski) (Dz.U. L 364, s. 7), w szczególności na mocy art. 1 i 4 tego rozporządzenia.

Ramy prawne

Akt przystąpienia
Artykuł 2 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki
Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki
Słowackiej oraz dostosowań w traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej (Dz.U. 2003, L 236, s. 33, zwanego dalej „aktem
przystąpienia”) stanowi:
„Od dnia przystąpienia nowe państwa członkowskie są związane postanowieniami traktatów założycielskich i aktów przyjętych
przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny przed dniem przystąpienia; postanowienia te są stosowane w nowych państwach
członkowskich zgodnie z warunkami określonymi w tych traktatach i w niniejszym akcie”.

Rozporządzenie nr 3577/92
Zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 3577/92 :
„Od dnia 1 stycznia 1993 r. swobodę w świadczeniu usług transportu morskiego w obrębie państwa członkowskiego (kabotażu morskiego)
mają ci armatorzy Wspólnoty, których statki są zarejestrowane i pływają pod banderą państwa członkowskiego, pod warunkiem,
że statki te spełniają wszystkie warunki wykonywania kabotażu w tym państwie członkowskim, łącznie ze statkami zarejestrowanymi
w Euros, po przyjęciu tego rejestru przez Radę”.
Artykuł 4 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi:
„Państwo członkowskie może przyjmować zamówienia [udzielać zamówień] na usługi publiczne lub nakładać obowiązek świadczenia
usług publicznych jako warunek prowadzenia [świadczenia] usług kabotażowych, na spółki żeglugowe uczestniczące w świadczeniu
regularnych usług na, z i między wyspami [na wyspy, z wysp i między nimi].
Zawsze wtedy, gdy państwo członkowskie przyjmuje [udziela] zamówienia na usługi publiczne lub nakłada obowiązek świadczenia
usług publicznych, postępować będzie stosując zasadę niedyskryminowania wobec armatorów Wspólnoty”.

Okoliczności powstania sporu i postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
W ramach negocjacji dotyczących przystąpienia Republiki Malty do Unii Europejskiej ta ostatnia wydała w dniu 26 października
2001 r. wspólne stanowisko (Konferencja w sprawie przystąpienia do Unii Europejskiej – Malta – doc. 20766/01 CONF–M 80/01)
dotyczące rozdziału poświęconego polityce transportowej. Zgodnie z tym wspólnym stanowiskiem „UE przyjmuje do wiadomości,
że przed dniem 30 czerwca 2002 r. Malta zamierza zawrzeć umowy na okres pięciu lat, przewidujące w sposób wyraźny zobowiązania
do świadczenia usług publicznych, z Sea Malta Co. Ltd i [GCCL] oraz że po wygaśnięciu tych umów będą przeprowadzane postępowania
przetargowe zgodnie z właściwymi postanowieniami acquis”.
W odpowiedzi na skierowane do niej przez Komisję żądanie udzielenia informacji, pismem z dnia 7 marca 2005 r. Republika Malty
potwierdziła, że w dniu 16 kwietnia 2004 r. rząd udzielił GCCL i Sea Malta Co. Ltd. dwóch zamówień w przedmiocie zobowiązania
do świadczenia usług publicznych obejmujących zapewnienie usług transportu morskiego pomiędzy wyspami Maltą i Gozo; każde
z tych zamówień zostało udzielone na okres sześciu lat.
W tej sytuacji Komisja postanowiła wszcząć postępowanie w trybie art. 226 WE. W wezwaniu do usunięcia uchybienia z dnia 10 kwietnia
2006 r. instytucja ta wskazała, że wspomniane zamówienia, których udzielenia nie poprzedziło postępowanie przetargowe, nie
były zgodne z prawem wspólnotowym, ponieważ, po pierwsze, nie zostały udzielone w ramach niedyskryminującego postępowania,
a po drugie, nie wykazano ani ich konieczność, ani proporcjonalność.
W dniu 12 czerwca 2006 r. Republika Malty odpowiedziała na wezwanie do usunięcia uchybienia.
Uznawszy otrzymaną odpowiedź za niesatysfakcjonującą, Komisja w dniu 15 grudnia 2006 r. wydała uzasadnioną opinię, w której
stwierdziła, że udzielając GCCL, w dniu 16 kwietnia 2004 r., wyłącznego zamówienia obejmującego zapewnienie usług transportu
morskiego pomiędzy wyspami Maltą i Gozo bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania przetargowego, Republika Malty uchybiła
zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy rozporządzenia nr 3577/92, w szczególności jego art. 1 i 4. Komisja wezwała to państwo
członkowskie do podjęcia niezbędnych środków w celu dostosowania się do tej opinii w terminie dwóch miesięcy od dnia jej otrzymania.
Republika Malty odpowiedziała na wspomnianą uzasadnioną opinię pismem z dnia 15 czerwca 2008 r., w którym poinformowała Komisję,
że zostały rozpoczęte przygotowania do ogłoszenia postępowania przetargowego na usługi transportu morskiego pomiędzy wyspami
Maltą i Gozo, który to przetarg powinien zostać przeprowadzony najpóźniej w październiku 2008 roku.
W tych okolicznościach Komisja wniosła niniejszą skargę.

W przedmiocie skargi
Na poparcie swojej skargi Komisja podnosi, po pierwsze, iż z art. 4 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 3577/92 wynika,
że udzielenie zamówienia publicznego w przedmiocie kabotażu morskiego powinno zostać poprzedzone przeprowadzeniem niedyskryminującego
i otwartego na poziomie wspólnotowym postępowania przetargowego, natomiast zamówienie udzielone w dniu 16 kwietnia 2004 r.
przez rząd maltański na rzecz GCCL nie było wynikiem takiego postępowania.
Po drugie, według Komisji z wyroku z dnia 20 lutego 2001 r. w sprawie C‑205/99 Analir i in., Rec. s. I‑1271, wynika, że zamówienie
na usługi publiczne jest zgodne z wymogami określonymi w rozporządzeniu nr 3577/92 tylko wówczas, kiedy można wykazać rzeczywistą
potrzebę usługi publicznej. Tymczasem w przypadku zamówienia udzielonego GCCL Republika Malty zdaniem Komisji nie wykazała
w sposób wystarczający ani istnienia takiej potrzeby, ani konieczności lub proporcjonalności udzielenia wyłącznego zamówienia.
Republika Malty w ramach głównego środka obrony powołuje się na brak zastosowania rozporządzenia nr 3577/92 do tego zamówienia,
ponieważ zostało ono udzielone przed dniem 1 maja 2004 r. – datą jej przystąpienia do Unii Europejskiej.
Komisja w swojej replice nie neguje braku zastosowania tego rozporządzenia do Republiki Malty w dacie udzielenia spornego
zamówienia, to znaczy w dniu 16 kwietnia 2004 r. Wskazuje ona natomiast, że dokładnie od dnia 1 maja 2004 r. to państwo członkowskie
w odniesieniu do tego zamówienia uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy wspomnianego rozporządzenia. Podczas rozprawy
Komisja dodała również, że uchybienie to polega na utrzymaniu w mocy rzeczonego zamówienia po dniu przystąpienia Republiki
Malty do Unii.
W tej kwestii należy przypomnieć, że z art. 38 § 1 lit. c) regulaminu postępowania przed Trybunałem, jak i z orzecznictwa
odnoszącego się do tego przepisu, wynika, że skarga wszczynająca postępowanie musi wskazywać przedmiot sporu oraz zawierać
zwięzłe przedstawienie zarzutów, zaś owo przedstawienie przedmiotu sporu i zarzutów musi być wystarczająco zrozumiałe i precyzyjne,
tak aby pozwalało stronie pozwanej na przygotowanie obrony, a Trybunałowi na dokonanie kontroli. Wynika z tego, że istotne
okoliczności faktyczne i prawne, na których opiera się skarga, muszą wynikać w sposób spójny i zrozumiały z tekstu samej skargi
oraz że żądania w niej zawarte powinny być sformułowane w sposób pozbawiony dwuznaczności w celu uniknięcia orzekania przez
Trybunał ultra petita lub z pominięciem któregoś zarzutu (zob. wyroki: z dnia 21 lutego 2008 r. w sprawie C‑412/04 Komisja
przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I‑619, pkt 103; z dnia 15 czerwca 2010 r. w sprawie C‑211/08 Komisja przeciwko Hiszpanii, dotychczas
nieopublikowany w Zbiorze, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie zarówno z brzmienia uzasadnionej opinii, jak i z żądania zawartego w skardze Komisji, wynika jednoznacznie,
że zarzucane przez tę ostatnią uchybienie zobowiązaniom ciążącym na Republice Malty na mocy rozporządzenia nr 3577/92 polega
na udzieleniu w dniu 16 kwietnia 2004 r. spornego zamówienia.
Wynika z tego, że zarzut, jakoby Republika Malty od dnia 1 maja 2004 r. uchybiła swoim zobowiązaniom wynikającym z tego rozporządzenia,
nie jest zbieżny z żądaniami skargi.
Wobec tego Trybunał nie mógłby wypowiedzieć się w przedmiocie takiego zarzutu, po zbadaniu jego zasadności, bez orzekania
ultra petita.
Jeżeli chodzi o przedmiot uchybienia wskazany w skardze Komisji, należy stwierdzić, że zgodnie z art. 2 aktu przystąpienia,
rozporządzenie nr 3577/92 miało zastosowanie w Republice Malty, co przyznaje Komisja, dopiero od dnia 1 maja 2004 r., to znaczy
daty jej przystąpienia do Unii (zob. analogicznie wyrok z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie C‑168/08 Hadadi, Zb.Orz. s. I‑6871,
pkt 26).
W tych okolicznościach, jak wskazała rzecznik generalny w pkt 57 opinii, skarga Komisji mogłaby zostać uwzględniona tylko
wówczas, gdyby przed tą datą rozporządzenie nr 3577/92 obligowało jednak Republikę Malty do przestrzegania niektórych zobowiązań.
Takie zobowiązania, w kontekście niniejszego sporu, oznaczałyby w szczególności, że w okresie poprzedzającym stosowanie w odniesieniu
do nich rozporządzenia nr 3577/92 państwa musiałyby powstrzymać się od udzielania zamówień publicznych w sposób niezgodny
z art. 1 i 4 tego rozporządzenia.
Tymczasem należy stwierdzić, że uzasadnienie przez Komisję zarzutów podniesionych na poparcie jej skargi nie zostało oparte
na ewentualnym istnieniu takich zobowiązań. Przeciwnie, jak wskazano w pkt 15 niniejszego wyroku, zarówno w replice jak i podczas
rozprawy Komisja stwierdziła, że według niej zobowiązaniom państwa członkowskiego ciążącym na niej na mocy rozporządzenia
nr 3577/92 Republika Malty uchybiła począwszy od dnia 1 maja 2004 r. – daty wejścia w życie tego rozporządzenia w odniesieniu
do Republiki Malty ze względu na jej przystąpienie do Unii.
Zważywszy na powyższe rozważania i bez konieczności wypowiadania się w przedmiocie pozostałych środków obrony przedstawionych
tytułem posiłkowym przez Republikę Malty, należy oddalić skargę Komisji.

W przedmiocie kosztów
Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu postępowania kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca
sprawę. Ponieważ Republika Malty wniosła o obciążenie Komisji kosztami postępowania, a ta przegrała sprawę, należy obciążyć
ją kosztami postępowania.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
1)
Skarga zostaje oddalona.
2)
Komisja Europejska zostaje obciążona kosztami postępowania.
Podpisy
*
Język postępowania: maltański.