CELEX: 62004CJ0406
Ελεύθερη κυκλοφορία και διαμονή εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Επιδόματα ανεργίας
Προϋπόθεση περί πραγματικής κατοικίας στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους

Otte, είτε παροχή sui generis.
33     Συγκεκριμένα, η υπόθεση εκείνη αφορούσε βοηθήματα λόγω αναδιαρθρώσεως επιχειρήσεων, τα οποία χορηγούνταν, υπό τη μορφή μη
υποχρεωτικών ενισχύσεων, σε ηλικιωμένους εργαζομένους ορυχείων που είχαν απολέσει την εργασία τους λόγω της αναδιαρθρώσεως
της γερμανικής βιομηχανίας ανθρακωρυχείων, από τον χρόνο απολύσεώς τους έως τον χρόνο κατά τον οποίο θα συμπλήρωναν το έτος
της ηλικίας συνταξιοδοτήσεως, ενώ η χορήγηση των εν λόγω βοηθημάτων ήταν συμβατή με την άσκηση αμειβόμενης δραστηριότητας.
34     Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι μια παροχή όπως αυτή που λαμβάνει ο G. De Cuyper, η οποία δεν χορηγείται κατά διακριτική
ευχέρεια και προορίζεται για την κάλυψη του κινδύνου που συνδέεται με την ακούσια απώλεια της εργασίας, όταν ο δικαιούχος
διατηρεί την ικανότητα προς εργασία, πρέπει να θεωρείται παροχή ανεργίας εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1408/71,
έστω και αν ο δικαιούχος έχει απαλλαγεί, δυνάμει εθνικού μέτρου, από την υποχρέωση να εγγράφεται στους πίνακες των αναζητούντων
εργασία.

Επί του άρθρου 18 ΕΚ
35     Κατά το άρθρο 18 ΕΚ, «κάθε πολίτης της Ένωσης έχει το δικαίωμα να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος των κρατών
μελών, υπό την επιφύλαξη των περιορισμών και με τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στην παρούσα Συνθήκη και στις διατάξεις
που θεσπίζονται για την εφαρμογή της».
36     Όπως προκύπτει από τη διατύπωση της διατάξεως αυτής, το δικαίωμα διαμονής στο έδαφος των κρατών μελών, το οποίο αναγνωρίζεται
ευθέως σε κάθε πολίτη της Ένωσης από το άρθρο 18 ΕΚ, υπόκειται σε περιορισμούς. Η αναγνώριση του δικαιώματος αυτού γίνεται
υπό την επιφύλαξη των περιορισμών και των προϋποθέσεων που προβλέπονται στη Συνθήκη και στις διατάξεις που θεσπίζονται για
την εφαρμογή της (απόφαση της 7ης Σεπτεμβρίου 2004, C-456/02, Trojani, Συλλογή 2004, σ. I-7573, σκέψεις 31 και 32).
37     Στο πλαίσιο αυτό, επιβάλλεται, καταρχάς, η εξέταση του κανονισμού 1408/71. Κατά το άρθρο 10 του εν λόγω κανονισμού, εφόσον
ο κανονισμός δεν προβλέπει άλλως, «οι εις χρήμα παροχές αναπηρίας, γήρατος ή επιζώντων, οι συντάξεις εργατικών ατυχημάτων
ή επαγγελματικής ασθενείας και τα επιδόματα θανάτου που αποκτώνται δυνάμει της νομοθεσίας ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών
δεν δύνανται να υποστούν καμία μείωση, τροποποίηση, αναστολή, κατάργηση, κατάσχεση επειδή ο δικαιούχος κατοικεί στο έδαφος
κράτους μέλους άλλου από εκείνο όπου ευρίσκεται ο φορέας οφειλέτης». Μεταξύ των ως άνω παροχών δεν περιλαμβάνονται οι παροχές
ανεργίας. Επομένως, η διάταξη αυτή δεν απαγορεύει να εξαρτά η νομοθεσία κράτους μέλους τη χορήγηση επιδόματος ανεργίας από
τον όρο κατοικίας του δικαιούχου στο έδαφος του κράτους μέλους.
38     Συναφώς, ο κανονισμός 1408/71 προβλέπει δύο μόνον περιπτώσεις στις οποίες το αρμόδιο κράτος μέλος υποχρεούται να επιτρέπει
στους δικαιούχους επιδόματος ανεργίας να κατοικούν στο έδαφος άλλου κράτους μέλους, χωρίς να απολλύουν το εν λόγω δικαίωμα.
Η πρώτη περίπτωση είναι αυτή του άρθρου 69 του κανονισμού, το οποίο επιτρέπει στους ανέργους που μεταβαίνουν σε κράτος μέλος
διαφορετικό από το αρμόδιο κράτος, «για να αναζητήσ[ουν] εργασία», να διατηρούν το δικαίωμα προς παροχή ανεργίας. Η δεύτερη
περίπτωση είναι αυτή του άρθρου 71 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο αφορά τους ανέργους που κατά τη διάρκεια της τελευταίας
απασχολήσεώς τους κατοικούσαν στο έδαφος κράτους μέλους διαφορετικού από το αρμόδιο κράτος. Από την απόφαση περί παραπομπής
προκύπτει με σαφήνεια ότι η περίπτωση του G. De Cuyper δεν εμπίπτει σε κανένα από τα άρθρα αυτά.
39      Δεν αμφισβητείται ότι μια εθνική κανονιστική ρύθμιση όπως αυτή της υπό κρίση υποθέσεως, η οποία περιάγει σε δυσμενή θέση
ορισμένους υπηκόους του οικείου κράτους μέλους για τον λόγο και μόνον ότι άσκησαν το δικαίωμά τους ελεύθερης κυκλοφορίας και
διαμονής σε άλλο κράτος μέλος συνιστά περιορισμό των ελευθεριών που αναγνωρίζει σε κάθε πολίτη της Ένωσης το άρθρο 18 ΕΚ (βλ.,
υπό την έννοια αυτή, αποφάσεις της 11ης Ιουλίου 2002,  C-224/98, D’Hoop, Συλλογή 2002, σ. I-6191, σκέψη 31, και της 29ης Απριλίου
2004, C-224/02, Pusa, Συλλογή 2004, σ. I-5763, σκέψη 19).
40     Ένας τέτοιος περιορισμός μπορεί να δικαιολογηθεί, από πλευράς κοινοτικού δικαίου, μόνον αν στηρίζεται σε αντικειμενικές εκτιμήσεις
γενικού συμφέροντος, ανεξάρτητες της ιθαγένειας των οικείων προσώπων, και εφόσον είναι ανάλογος προς τον σκοπό που επιδιώκει
θεμιτώς το εθνικό δίκαιο.
41     Εν προκειμένω, η επιβολή του όρου περί κατοικίας ανταποκρίνεται στην ανάγκη ελέγχου της επαγγελματικής και οικογενειακής καταστάσεως
των ανέργων. Πράγματι, ο εν λόγω όρος παρέχει στους επιθεωρητές του ΟΝΕΜ τη δυνατότητα να εξακριβώσουν αν η κατάσταση του
δικαιούχου του επιδόματος ανεργίας έχει μεταβληθεί κατά τρόπο ικανό να επηρεάσει τη χορήγηση της παροχής. Ο δικαιολογητικός
αυτός λόγος στηρίζεται, συνεπώς, σε αντικειμενικές εκτιμήσεις γενικού συμφέροντος, ανεξάρτητες της ιθαγένειας των οικείων
προσώπων.
42     Ένα μέτρο είναι ανάλογο όταν είναι πρόσφορο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού και δεν υπερβαίνει το αναγκαίο για την
επίτευξη αυτή μέτρο.
43     Εν προκειμένω, οι βελγικές αρχές δικαιολόγησαν την ύπαρξη προϋποθέσεως περί κατοικίας επικαλούμενες την αναγκαιότητα ελέγχου,
εκ μέρους των υπηρεσιών επιθεωρήσεως του ΟΝΕΜ, της τηρήσεως των νόμιμων προϋποθέσεων για τη διατήρηση του δικαιώματος επιδόματος
ανεργίας. Η προϋπόθεση αυτή πρέπει να παρέχει, επομένως, στις εν λόγω υπηρεσίες τη δυνατότητα να εξακριβώνουν αν η κατάσταση
προσώπου που δηλώνει ότι διαβιεί μόνον και δεν έχει απασχόληση έχει μεταβληθεί κατά τρόπο δυνάμενο να επηρεάσει τη χορήγηση
της παροχής.
44     Όσον αφορά την ενδεχόμενη ύπαρξη, στο πλαίσιο της υποθέσεως της κύριας δίκης, διατάξεων προβλεπουσών μέτρα ελέγχου λιγότερα
δεσμευτικά, όπως αυτά για τα οποία κάνει λόγο ο G. De Cuyper, δεν αποδείχθηκε ότι τα μέτρα αυτά μπορούν να εγγυηθούν την επίτευξη
του επιδιωκόμενου σκοπού.
45     Συγκεκριμένα, η αποτελεσματικότητα μηχανισμών ελέγχου οι οποίοι, όπως αυτοί που εφαρμόζονται εν προκειμένω, σκοπούν στην εξακρίβωση
της οικογενειακής καταστάσεως του οικείου ανέργου και της ενδεχόμενης υπάρξεως πόρων που δεν δηλώθηκαν βασίζεται, σε μεγάλο
βαθμό, στον αιφνίδιο χαρακτήρα του ελέγχου και στη δυνατότητα επιτόπιας διενέργειάς του, καθώς οι αρμόδιες υπηρεσίες πρέπει
να μπορούν να εξακριβώνουν αν τα στοιχεία που τους παρέσχε ο άνεργος συμφωνούν με αυτά που προκύπτουν από την εξέταση της
πραγματικής του καταστάσεως.
46     Επομένως, μέτρα λιγότερο περιοριστικά, όπως η προσκόμιση εγγράφων ή βεβαιώσεων, θα αναιρούσαν τον αιφνίδιο χαρακτήρα του ελέγχου
και, συνεπώς, θα καθιστούσαν τον έλεγχο λιγότερο αποτελεσματικό.
47     Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η υποχρέωση περί κατοικίας στο κράτος μέλος όπου βρίσκεται ο αρμόδιος για
τη χορήγηση του επιδόματος φορέας, η οποία, κατά την εθνική νομοθεσία, δικαιολογείται από την αναγκαιότητα του ελέγχου τηρήσεως
των νόμιμων προϋποθέσεων για τη χορήγηση επιδομάτων σε ανέργους, είναι σύμφωνη προς την αρχή της αναλογικότητας.
48     Κατόπιν των ανωτέρων εκτιμήσεων, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και
διαμονής, που αναγνωρίζει σε κάθε πολίτη της Ένωσης το άρθρο 18 ΕΚ, δεν απαγορεύει την επιβολή, ως προϋποθέσεως για τη διατήρηση
του δικαιώματος επιδόματος ανεργίας, όρου περί πραγματικής κατοικίας, όπως αυτού που προβλέπεται στην υπόθεση της κύριας δίκης,
τον οποίο οφείλει να πληροί ο άνεργος ηλικίας άνω των 50 ετών που έχει απαλλαγεί από την υποχρέωση να αποδεικνύει ότι παραμένει
διαθέσιμος προς εργασία.

Επί των δικαστικών εξόδων
49     Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι
υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
Το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής, που αναγνωρίζει σε κάθε πολίτη της Ένωσης το άρθρο 18 ΕΚ, δεν απαγορεύει την
επιβολή, ως προϋποθέσεως για τη διατήρηση του δικαιώματος επιδόματος ανεργίας, όρου περί πραγματικής κατοικίας, όπως αυτού
που προβλέπεται στην υπόθεση της κύριας δίκης, τον οποίο οφείλει να πληροί ο άνεργος ηλικίας άνω των 50 ετών που έχει απαλλαγεί
από την υποχρέωση να αποδεικνύει ότι παραμένει διαθέσιμος προς εργασία.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.