CELEX: 62004CJ0123
Traktat EWEA
Zaopatrzenie
Reżim prawny własności
Wzbogacanie uranu na terytorium Wspólnoty przez podmiot pochodzący z państwa trzeciego

Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 57 EWEA, 73 EWEA, 75 EWEA, 86 EWEA, 87 EWEA, 196 EWEA
i 197 EWEA.
Wnioski te zostały przedłożone w ramach dwóch sporów pomiędzy spółkami Industrias Nucleares do Brasil SA (zwaną dalej „INB”)
i Siemens AG (zwaną dalej „Siemens”) a, po pierwsze, spółką UBS AG (zwaną dalej „UBS”), po drugie, spółką Texas Utilities
Electric Corporation (zwaną dalej „TUEC”), w przedmiocie zwrotu walców wzbogaconego uranu.

Ramy prawne
Artykuł 2 EWEA, figurujący w tytule I traktatu EWEA zatytułowanym „Zadania Wspólnoty”, stanowi:
„Aby wykonać to zadanie, Wspólnota, na warunkach przewidzianych w niniejszym traktacie:
[…]
d)       gwarantuje wszystkim użytkownikom Wspólnoty regularne i sprawiedliwe dostawy rud i paliw jądrowych,
[…]”.
Artykuły 57 EWEA, 73 EWEA i 75 EWEA są częścią rozdziału VI zatytułowanego „Zaopatrzenie”, zamieszczonego w tytule II zatytułowanym
„Postanowienia dotyczące wspierania postępu w energetyce jądrowej” traktatu EWEA (zwanego dalej „rozdziałem VI”).
Artykuł 73 EWEA stanowi, że:
„Jeżeli porozumienie lub umowa między państwem członkowskim, osobą lub przedsiębiorstwem z jednej strony a państwem trzecim,
organizacją międzynarodową bądź obywatelem państwa trzeciego z drugiej strony przewiduje również dostawę produktów podlegających
właściwości agencji [dostaw], zawarcie lub odnowienie tego porozumienia lub umowy wymaga uprzedniej zgody Komisji w zakresie
dostawy tych produktów”.
Artykuł 75 EWEA przewiduje, że:
„Postanowienia niniejszego rozdziału nie mają zastosowania do zobowiązań w zakresie przetwarzania, przekształcania lub formowania
rud, materiałów wyjściowych albo specjalnych materiałów rozszczepialnych, w przypadkach:
a)       zobowiązań między osobami lub przedsiębiorstwami, jeżeli materiał ma po przetwarzaniu, przekształcaniu lub formowaniu powrócić
do osoby lub przedsiębiorstwa, od których pochodzi;
b)       zobowiązań między osobą lub przedsiębiorstwem a organizacją międzynarodową lub obywatelem państwa trzeciego, jeżeli materiał
ma zostać przetworzony, przekształcony lub uformowany poza Wspólnotą, a następnie zwrócony osobie bądź przedsiębiorstwu, od
którego pochodzi;
c)       zobowiązań między osobą lub przedsiębiorstwem a organizacją międzynarodową lub obywatelem państwa trzeciego, jeżeli materiał
ma zostać przetworzony, przekształcony lub uformowany we Wspólnocie, a następnie zwrócony organizacji bądź obywatelowi, od
których pochodzi, albo innemu odbiorcy poza Wspólnotą, wskazanemu przez tę organizację lub obywatela.
Zainteresowane osoby lub przedsiębiorstwa zawiadamiają agencję [dostaw] o istniejących zobowiązaniach i, niezwłocznie po podpisaniu
umów, o ilościach przemieszczanych materiałów. Komisja może zabronić realizacji podjętych zobowiązań określonych w literze b),
jeżeli uzna, że przekształcanie lub formowanie nie może zostać dokonane efektywnie i bezpiecznie bez straty materiału ze szkodą
dla Wspólnoty.
Materiały objęte tymi zobowiązaniami podlegają na obszarach państw członkowskich środkom bezpieczeństwa określonym w rozdziale VII.
Niemniej jednak, postanowienia rozdziału VIII nie mają zastosowania do specjalnych materiałów rozszczepialnych objętych zobowiązaniami
wymienionymi w literze c) powyżej.
Rozdział VII z tytułu II traktatu EWEA (zwany dalej „rozdziałem VII”) zatytułowany jest „Środki bezpieczeństwa”.
W rozdziale VIII z tytułu II traktatu EWEA, zatytułowanym „Prawo własności” (zwanym dalej „rozdziałem VIII”), znajdują się
w szczególności art. 86 EWEA i art. 87 EWEA.
Zgodnie z art. 86 EWEA:
„Specjalne materiały rozszczepialne są własnością Wspólnoty.
Prawo własności Wspólnoty obejmuje wszystkie specjalne materiały rozszczepialne, wytworzone lub przywożone przez państwo członkowskie,
osobę lub przedsiębiorstwo i podlegające kontroli bezpieczeństwa przewidzianej w rozdziale VII”.
Artykuły 196 i 197 EWEA są częścią tytułu V traktatu EWEA, zatytułowanego „Postanowienia ogólne”.
Zgodnie z art. 196 EWEA:
„Do celów niniejszego traktatu, z zastrzeżeniem odmiennych jego postanowień:
a)       »osoba« oznacza każdą osobę fizyczną wykonującą działalność częściowo lub całkowicie na obszarze państw członkowskich w dziedzinie
określonej w odpowiednim rozdziale niniejszego traktatu;
b)       »przedsiębiorstwo« oznacza przedsiębiorstwo lub instytucję o publicznym lub prywatnym statusie prawnym, która wykonuje działalność
częściowo lub całkowicie na obszarze państw członkowskich w dziedzinie określonej w odpowiednim rozdziale niniejszego traktatu”.
Artykuł 197 EWEA przewiduje:
„Do celów niniejszego traktatu:
1.       »specjalne materiały rozszczepialne« oznaczają pluton -239, uran -233, uran wzbogacony uranem -235 lub uranem -233 oraz wszelkie
substancje zawierające dowolne z powyższych izotopów, jak również inne materiały rozszczepialne określone przez Radę stanowiącą
większością kwalifikowaną na wniosek Komisji, przy czym termin »specjalne materiały rozszczepialne« nie obejmuje materiałów
wyjściowych,
2.       »uran wzbogacony uranem -235 lub uranem -233« oznacza uran zawierający uran -235 lub uran -233 albo oba te izotopy w takiej
ilości, w której stosunek ich sumy do izotopu 238 będzie większy od stosunku izotopu 235 do izotopu 238 występującego w przyrodzie,
3.      »materiały wyjściowe« oznaczają uran zawierający zestaw izotopów występujących w przyrodzie, uran z zawartością uranu -235
mniejszą niż zwykła oraz tor, każdy z nich w formie metalu, stopu, chemicznego związku albo koncentratu oraz wszelkie inne
substancje zawierające dowolny z powyższych składników o stężeniu określonym przez Radę stanowiącą większością kwalifikowaną
na wniosek Komisji.
[...]”.

Postępowania przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
Z postanowienia odsyłającego wynika, iż INB jest spółką z siedzibą w Brazylii, której działalność polega na pozyskiwaniu paliwa
jądrowego dla brazylijskich elektrowni atomowych.
INB utrzymuje trwałe stosunki handlowe z Urenco Limited INB (zwaną dalej „Urenco”) z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie. INB
dostarcza Urenco uran naturalny i uran lekko wzbogacony, który zostaje przez nią poddany dalszemu wzbogacany na rzecz i rachunek
INB. Umowa regulująca ich stosunki handlowe przewiduje przekazanie prawa własności uranu w momencie dokonania jego dostawy.
W 1984 r. Urenco dokonała na rzecz INB wzbogacenia uranu, który następnie został jej zwrócony i który przewiozła ona na terytorium
Niemiec, składując go w znajdujących się w Hanau pomieszczeniach należących do Siemens, na podstawie umowy przechowania zawartej
pomiędzy INB a tą spółką. Następnie będący przedmiotem sprawy uran był przechowywany w pomieszczeniach Advanced Nuclear Fuels
GmbH, spółki-córki Siemens, w Lingen (Niemcy).
Nie mając w danym momencie zapotrzebowania na wymieniony wyżej wzbogacony uran, INB ogłosiła w 1993 r. przetarg w celu zbycia
paliw jądrowych (w tym uranu wzbogaconego w 1984 r. przez Unerco i przechowywanego w pomieszczeniach Siemens).
Nuexco Exchange AG (zwana dalej „NEAG”), z siedzibą w Olten (Szwajcaria). złożyła ofertę, w następstwie której w dniu 7 marca
1994 r. zawarto umowę użyczenia i przewozu uranu.
Zgodnie z postanowieniami tej umowy, podlegającej prawu brazylijskiemu, INB zobowiązała się do sukcesywnego dostarczenia NEAG
pięciu partii wzbogaconego uranu. NEAG zobowiązała się do zwrotu INB w późniejszej dacie sześciu partii wzbogaconego uranu
identycznego rodzajowo oraz do zapłaty na jej rzecz wynagrodzenia z tytułu korzystania ze wspomnianego uranu.
Na kolejnym etapie do stosunków handlowych włączyła się Nuexco Trading Corporation (zwana dalej „NTC”), z siedzibą w Denver
(Stany Zjednoczone), która będąc częścią taj samej grupy przedsiębiorstw co NEAG, miała nieograniczone prawa do jej reprezentowania.
NEAG dokonała na rzecz INB wypłaty zaliczki z tytułu uzgodnionej w umowie opłaty za korzystanie z uranu. Ponadto sąd odsyłający
stwierdza, że zwrot przez INB pewnej partii wzbogaconego uranu na rzecz NTC nastąpił w drodze transferu na konta materiałowe
Siemens Power Corporation (której całość udziałów należy do Siemens), a dopiero następnie poprzez transfer na konta materiałowe
NTC.
Pod koniec lata 1994 r. NEAG utraciła zdolność realizacji zobowiązania do dokonania zwrotnej dostawy wzbogaconego uranu na
rzecz INB, ponieważ nie była w stanie zapłacić za uran, który miał zostać jej dostarczony przez pewną spółkę rosyjską.
NTC ogłosiła upadłość w lutym 1995 r., a NEAG w kwietniu 1996 r.
INB wniosła skargę przed Landgericht Osnabrück (Niemcy), domagając się od Siemens zwrotu cylindrów zawierających wzbogacony
uran, składowanych w jej pomieszczeniach. INB powołała się na służące jej prawo własności do przedmiotowych cylindrów, podczas
gdy Siemens utrzymuje, iż „w chwili obecnej” nie jest zobowiązana do ich zwrotu.
Do sporu w charakterze interwenienta głównego przystąpił UBS, bank z siedzibą w Szwajcarii, powołując się na służące mu prawo
zastawu na czternastu cylindrach, nabyte w drodze umowy zawartej z NEAG w 1989 r.
TUEC jest przedsiębiorstwem zaopatrującym w energię elektryczną część terytorium Teksasu (Stany Zjednoczone), użytkującym
w tym celu elektrownię jądrową. Także ono przystąpiło do sporu jako interwenient główny, powołując się na prawo własności
do jedenastu cylindrów. TUEC odwołuje się w tym zakresie do umowy zawartej z NTC w dniu 30 czerwca 1992 r. Dostawy świadczone
przez TUEC na rzecz NTC zgodnie z postanowieniami umowy miały zobowiązywać do zwrotu materiałów identycznych, dokonanego w postaci
transferu między kontami materiałowymi.
W wyroku z dnia 17 marca 2000 r. Landgericht Osnabrück orzekł, iż INB nie służyło względem Siemens roszczenie o zwrot cylindrów
wzbogaconego uranu będących przedmiotem sporu, nakazując Siemens wydanie czternastu cylindrów wzbogaconego uranu UBS i jedenastu
– TUEC.
INB wniosła apelację od wyroku do Oberlandesgericht Oldenburg.
Wspomniany sąd skłania się do oddalenia apelacji jako bezzasadnej, chyba że postanowienia traktatu EWEA nie zabraniają nabycia
przez UBS prawa zastawu na wzbogaconym uranie, przedmiocie sporu w postępowaniu przed sądem krajowym w sprawie C‑123/04, i przez
TUEC prawa własności wzbogaconego uranu, przedmiotu sporu w postępowaniu przed sądem krajowym w sprawie C‑124/04.
Sąd krajowy podnosi, iż każdego ze wspomnianych rozporządzeń, to znaczy przeniesienia własności wzbogaconego uranu z Urenco
na INB, przeniesienia własności uranu z INB na NEAG, jak i oddania uranu przez NEAG w zastaw UBS oraz przeniesienia prawa
własności uranu z NEAG na TUEC mogą dotyczyć postanowienia traktatu EWEA.
Sąd krajowy zwraca ponadto uwagę, iż strony sporów w postępowaniach przed sądem krajowym nie wskazały, czy władze Europejskiej
Wspólnoty Energii Atomowej (zwanej dalej „Wspólnotą”) zostały uprzednio poinformowane o dokonywanych transakcjach.
Zdaniem sądu krajowego Agencja Dostaw Euratomu (zwana dalej „agencją”), oświadczyła w piśmie z dnia 30 maja 1995 r., iż zagadnienie
własności prywatnej nie należy ani do właściwości Komisji, ani agencji i że spór o własność materiałów winien być rozstrzygnięty
na gruncie prawa cywilnego.
W tych okolicznościach Oberlandesgericht Oldenburg postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi
pytaniami prejudycjalnymi, jednakowymi w obu sprawach:
„1)      Czy pojęcia »przetwarzania, przekształcania lub formowania« użyte w art. 75 akapit pierwszy [EWEA], obejmują swym zakresem
również wzbogacanie uranu?
2)      Czy przedsiębiorstwo z siedzibą poza terytorium podlegającym traktatowi EWEA wykonuje działalność częściowo lub całkowicie
na terytorium Wspólnoty, w rozumieniu art. 196 lit. b) [EWEA] […], jeżeli utrzymuje z przedsiębiorstwem, którego siedziba
znajduje się na terytorium Wspólnoty stosunki handlowe, których przedmiotem jest:
a)      dostarczanie surowców do wytwarzania wzbogaconego uranu i zaopatrywanie się we wzbogacony uran u przedsiębiorstwa, którego
siedziba znajduje się na terytorium Wspólnoty?
b)      przechowywanie rzeczonego uranu u innego przedsiębiorstwa z siedzibą na terytorium Wspólnoty?
3)      a)     Czy art. 75 akapit pierwszy lit. c) [EWEA] wymaga, by materiały dostarczone w celu przetworzenia, przekształcenia lub formowania
były identyczne, z wyjątkiem zmian o charakterze fizycznym wynikających z obróbki, z materiałami następnie zwróconymi?
b)      Czy też wystarczy, by materiały będące wynikiem obróbki odpowiadały pod względem ilości i jakości materiałom dostarczonym?
c)      Czy fakt, iż brak jest jakiegokolwiek związku pomiędzy materiałami zwróconymi a materiałami dostarczonymi przez odbiorcę wyłącza
zastosowanie art. 75 akapit pierwszy lit. c) [EWEA]?
d)     Czy fakt, iż przedsiębiorstwo dokonujące obróbki nabywa na własność surowce w momencie ich dostawy i jest wobec tego zobowiązane
do przeniesienia własności wzbogaconego uranu po jego obróbce na drugą stronę umowy, wyłącza zastosowanie art. 75 akapit pierwszy
lit. c) [EWEA]?
4)      a)     Czy fakt, że osoby lub przedsiębiorstwa zainteresowane nie spełniają obowiązku zawiadomienia agencji […], spoczywającego na
nich na mocy art. 75 akapit drugi [EWEA], wyłącza zastosowanie art. 75 [EWEA]?
b)      Czy skutkom naruszenia obowiązku zawiadomienia agencji […], spoczywającego na zainteresowanych osobach lub przedsiębiorstwach
na mocy art. 75 akapit drugi [EWEA], zapobiega fakt, że zainteresowani spełnili obowiązek a posteriori lub fakt, że agencja
została a posteriori poinformowana w inny sposób?
5)      a)     Czy porozumienie lub umowa, w rozumieniu art. 73 [EWEA], jest nieskuteczna, w przypadku gdy jej strony nie ubiegały się o uprzednią
zgodę Komisji […] wymaganą tym przepisem?
b)      Czy w takich okolicznościach nieskuteczna czynność prawna może podlegać konwalidacji, jeżeli osoby lub przedsiębiorstwa zainteresowane
uzyskały wspomnianą zgodę a posteriori lub jeżeli władze Wspólnoty, uzyskawszy informacje w inny sposób, pozostają bezczynne?
6)      a)     Czy fakt, że zainteresowany producent nie spełnił obowiązku złożenia agencji oferty dotyczącej materiałów objętych art. 57
ust. 1 [EWEA], do czego jest zobowiązany na mocy art. 57 ust. 2 akapit drugi [EWEA], wyłącza możliwość rozporządzania przez
niego tymi materiałami?
b)      Czy skutkom naruszenia obowiązku złożenia oferty agencji […], spoczywającego na producencie na mocy art. 57 ust. 2 akapit
drugi [EA], zapobiega fakt, że producent spełnił swój obowiązek a posteriori lub fakt, że agencja, uzyskawszy a posteriori
informacje w inny sposób, nie czyni użytku z prawa pierwokupu?
7)      Czy pojęcie »wytwarzania«, ujęte w art. 86 [EWEA], obejmuje swym zakresem również wzbogacanie uranu?
8)      Czy uran naturalny lub uran lekko wzbogacony stanowią materiały wyjściowe w rozumieniu art. 197 pkt 1 in fine [EWEA]?
9)      a)     Czy materiały, które stały się własnością Wspólnoty […] na podstawie art. 86 akapit pierwszy [EWEA], mogą być przedmiotem
własności prywatnej w rozumieniu art. 903 Bürgerliches Gesetzbuch (niemieckiego kodeksu cywilnego), która podlega przeniesieniu
na inne podmioty?
b)      Czy służące podmiotowi prawa nieograniczone uprawnienie do używania i korzystania zgodnie z art. 87 [EWEA] stanowi sui generis
prawo rzeczowe, identyczne lub podobne do prawa własności, wchodzące do przewidzianego [niemieckim kodeksem cywilnym] katalogu
praw rzeczowych?
10)      Czy przedsiębiorstwo wykonuje działalność częściowo lub całkowicie na terytorium państw członkowskich Wspólnoty, w rozumieniu
art. 196 lit. b) [EWEA], jeśli sprzedaje lub nabywa wzbogacony uran, który jest przechowywany na tym terytorium?
11)      Czy art. 73 [EWEA] znajduje zastosowanie, mutatis mudantis, do umów dotyczących wzbogaconego uranu przechowywanego na terytorium
Wspólnoty, których stronami są wyłącznie podmioty z państw trzecich?”.
Postanowieniem Prezesa Trybunału z dnia 30 czerwca 2004 r. sprawy C‑123/04 i C‑124/04 zostały połączone do celów procedury
pisemnej i ustnej oraz wydania wyroku.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytania pierwszego
W pytaniu pierwszym sąd odsyłający zapytuje, czy art. 75 akapit pierwszy EWEA należy interpretować w ten sposób, że pojęcia
„przetwarzanie”, „przekształcanie” i „formowanie” użyte w tym przepisie obejmują swym zakresem również wzbogacanie uranu.
Należy przypomnieć w tym względzie, iż po pierwsze, zgodnie z art. 75 akapit pierwszy EWEA „[p]ostanowienia [rozdziału VI]
nie mają zastosowania do zobowiązań w zakresie przetwarzania, przekształcania lub formowania rud, materiałów wyjściowych albo
specjalnych materiałów rozszczepialnych” podjętych w sposób opisany w art. 75 lit. a)–c).
Po drugie, jak wynika z uwag przedstawionych Trybunałowi, wzbogacanie uranu polega na separacji izotopów metodą dyfuzji gazowej
bądź siłą odśrodkową w wirówkach gazowych (centryfugacja) w celu zwiększenia zawartości uranu -235, który może być wykorzystywany
w reaktorach jądrowych.
Jak słusznie podnoszą Siemens, USB, TUEC oraz rządy, które przedstawiły uwagi Trybunałowi, tego rodzaju separacja, nie prowadząca
do zmiany istoty materiału, stanowi przekształcenie w rozumieniu art. 75 EWEA.
Po pierwsze bowiem, jej skutkiem jest nadanie uranowi innej formy, a zatem w potocznym rozumieniu, jego przekształcenie. Po
drugie, jak podnosi rzecznik generalny w pkt 53 opinii, pojęcia „przetwarzanie”, „przekształcanie” i „formowanie” są pojęciami
o charakterze ogólnym. Pojęcia te same w sobie nie pozwalają wnioskować, że pewne metody przetwarzania, przekształcania czy
formowania rud, materiałów wyjściowych albo specjalnych materiałów rozszczepialnych nie należą do zakresu zastosowania art. 75 EWEA,
przykładowo z powodu pewnych charakterystyk technicznych właściwych przetwarzaniu, przekształcaniu, formowaniu lub dodatkowej
wartości będącej ich rezultatem.
Przytoczoną powyżej wykładnię zdaje się potwierdzać systematyka i cele rozdziału VI, w którego skład wchodzi art. 75 EWEA.
Rozdział ten realizuje bowiem ogólny obowiązek instytucji Wspólnoty, wyrażony w art. 2 lit. d) EWEA, zagwarantowania wszystkim
użytkownikom ze Wspólnoty regularnego i sprawiedliwego zaopatrzenia w rudy i paliwa jądrowe (wyrok z dnia 14 grudnia 1971 r.
w sprawie 7/71 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. 1003, pkt 22). Skutkiem art. 75 EWEA jest wyłączenie materiałów będących
przedmiotem prac zakontraktowanych w sposób określony w tym przepisie z zakresu zastosowania przepisów regulujących system
zaopatrzenia (zob. orzeczenie z dnia 14 listopada 1978 r. w sprawie 1/78, Rec. str. 2151, pkt 16).
Wynika stąd, iż art. 75 EWEA dotyczy sytuacji, które nie mają wpływu lub dostatecznego wpływu na regularne i sprawiedliwe
zaopatrzenie w rudy i paliwo jądrowe wszystkich użytkowników we Wspólnocie, aby uzasadniać pełne zastosowanie systemu przewidzianego
w rozdziale VI. Tak się dzieje w przypadku opisanym w art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA, w którym na terenie Wspólnoty
wzbogacaniu podlega uran pochodzący z państwa trzeciego, który zostaje zwrócony do tego państwa. Tego rodzaju działanie pozostaje
samo w sobie neutralne w odniesieniu do zaopatrzenia w uran użytkowników z siedzibą we Wspólnocie.
Wykładni tej nie podważa argument Komisji, iż umowy negocjowane na oligopolistycznym rynku wzbogaconego uranu mają potencjalnie
znaczące skutki dla bezpieczeństwa długoterminowego zaopatrzenia Wspólnoty i na równe traktowanie użytkowników. W rzeczywistości
bowiem, zakładając nawet, że teza ta jest prawdziwa, argument ten oznacza, że wykładnia art. 75 EWEA zależy od warunków panujących
na rynku. Nie można przyjąć takiej wykładni przepisów odnoszących się do mechanizmów zaopatrzenia (zob. podobnie ww. wyrok
w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 43).
Argument INB, jakoby powyższa interpretacja pojęć „przetwarzanie”, „przekształcanie” i „formowanie”, użytych w art. 75 akapit
pierwszy EWEA, pozbawiała sensu pojęcie wytwarzania specjalnych materiałów rozszczepialnych, w rozumieniu art. 86 akapit drugi EWEA,
również nie może zostać przyjęty. Nie wynika bowiem ani z jednego, ani z drugiego z tych postanowień, że przywołane pojęcia
wzajemnie się wykluczają. Co więcej, związek pomiędzy art. 75 EWEA a art. 86 EWEA, wchodzącym w skład rozdziału VIII, jest
uregulowany w sposób szczególny art. 75 akapit trzeci EWEA, niezależnie od wszelkich odniesień do tych pojęć.
W ten sam sposób, wbrew twierdzeniom Komisji, art. 197 EWEA, który ogranicza się do definicji paliw w kolejnych stanach, nie
stoi na przeszkodzie kwalifikacji wzbogaconego uranu jako produktu wynikającego z procesu transformacji.
Odnosząc się do wyroków Trybunału z dnia 22 kwietnia 1999 r. w sprawie C‑161/97 P Kernkraftwerke Lippe-Ems przeciwko Komisji,
Rec. str. I‑2057 i Sądu z dnia 25 lutego 1997 r. w sprawach połaczonych T‑149/94 i T‑181/94 Kernkraftwerke Lippe-Ems przeciwko
Komisji, Rec. str. I‑II‑161, na które powołuje się INB i Komisja na poparcie swych twierdzeń, wedle których zobowiązanie przyjęte
w celu wzbogacenia uranu nie należą do zakresu zastosowania art. 75 EWEA, pozostaje stwierdzić, iż – jak wynika z pkt 2 ostatniego
z przywołanych wyroków – sprawa ta nie dotyczyła umowy przetwarzania, przekształcania lub formowania w rozumieniu tego przepisu,
ale umowy dostawy uranu.
Wreszcie należy dodać, jak podnosi rzecznik generalny w pkt 57 opinii, że fakt, iż wzbogacanie uranu stanowi przetwarzanie,
przekształcanie lub formowanie w rozumieniu art. 75 EWEA, nie oznacza, że proces ten wymyka się spod wszelkiej kontroli. W istocie
bowiem wynikające z art. 75 akapit drugi EWEA zobowiązanie, odnoszące się do stosunków obligacyjnych objętych tym przepisem,
do zawiadomienia agencji i Komisji może podważyć skuteczność zobowiązań uregulowanych w art. 75 akapit trzeci EWEA. Ponadto
z art. 75 akapit trzeci EWEA wynika, że materiały będące przedmiotem zobowiązań objętych tym przepisem są w każdym razie poddane
na terytorium państw członkowskich środkom bezpieczeństwa przewidzianym w rozdziale VII.
Na pierwsze pytanie trzeba zatem udzielić takiej odpowiedzi, iż art. 75 akapit pierwszy EWEA należy interpretować w ten sposób,
że pojęcia „przetwarzanie”, „przekształcanie” i „formowanie” użyte w tym przepisie obejmują swym zakresem również wzbogacanie
uranu.

W przedmiocie pytania drugiego
W pytaniu drugim sąd odsyłający zapytuje w istocie, czy art. 196 lit. b) EWEA należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo
z siedzibą poza terytorium któregokolwiek z państw członkowskich wykonuje „działalność  gospodarczą częściowo lub całkowicie”,
w rozumieniu powołanego przepisu, na ich terytorium, jeżeli utrzymuje ono stosunki handlowe z przedsiębiorstwem z siedzibą
na tym terytorium, których przedmiotem jest dostarczanie surowców do wytwarzania wzbogaconego uranu i zaopatrywanie się we
wzbogacony uran lub jego przechowywanie.
Z postanowienia odsyłającego wynika, że sąd krajowy poszukuje odpowiedzi na pytanie, czy INB może zostać uznana za „przedsiębiorstwo”
w rozumieniu art. 196 lit. b) EWEA, ze względu na stosunki handlowe łączące ją z jednej strony z Ureco – w zakresie wzbogacania
uranu, z drugiej zaś strony z Siemens – w zakresie jego przechowywania. Odpowiedź na to pytanie ma pozwolić wspomnianemu sądowi
na ustalenie, czy art. 75 akapit pierwszy lit. a) EWEA, który dotyczy w szczególności zobowiązań zawartych pomiędzy przedsiębiorstwami
i obywatelami z państwa trzeciego, znajduje zastosowanie do wspomnianych wyżej umów zawartych przez INB.
Przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 196 lit. b) EWEA jest każde przedsiębiorstwo lub instytucja, która wykonuje działalność
częściowo lub całkowicie na obszarze państw członkowskich w dziedzinie określonej w odpowiednim rozdziale traktatu EWEA.
Warunek ten winien być rozumiany w ten sposób, że chodzi o przedsiębiorstwo, które wykonuje działalność w dziedzinie nuklearnej
częściowo lub całkowite na terytorium państw członkowskich, w przeciwnym razie art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA zostałby
w znacznej mierze pozbawiony sensu. W istocie bowiem jeżeli jedynie z powodu utrzymywania stosunków handlowych z innym przedsiębiorstwem
z siedzibą na terytorium państw członkowskich podmiot z państwa trzeciego wykonujący działalność na przywołanym terytorium
stawałby się przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 196 lit. b) EWEA, zbędnym byłby przepis szczególny art. 75 akapit pierwszy
lit. c) EWEA, regulujący zobowiązania pomiędzy przedsiębiorstwem a podmiotem z państwa trzeciego, skoro tego rodzaju sytuacja
należałaby do zakresu zastosowania art. 75 akapit pierwszy lit. a) EWEA.
Na pytanie drugie trzeba zatem udzielić odpowiedzi, iż art. 196 lit. b) EWEA należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo,
którego siedziba nie znajduje się na terytorium jednego z państw członkowskich, nie wykonuje działalności częściowo lub całkowicie
na tym terytorium w rozumieniu tego przepisu, jeżeli utrzymuje ono z innym przedsiębiorstwem, którego siedziba znajduje się
na tym samym terytorium, stosunki handlowe, których przedmiotem jest bądź dostawa surowców do wytwarzania wzbogaconego uranu
i zaopatrywanie się w uran wzbogacony, bądź jego przechowywanie.

W przedmiocie pytania trzeciego
W trzecim pytaniu sąd krajowy zapytuje, czy w rozumieniu art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA materiał dostarczony do przetworzenia,
przekształcenia lub formowania winien być identyczny z materiałem następnie zwróconym, czy też wystarczy, by materiał będący
wynikiem obróbki odpowiadał pod względem ilości i jakości materiałowi dostarczonemu, nawet jeśli brak jest jakiegokolwiek
związku pomiędzy materiałem zwróconym a materiałem pierwotnie dostarczonym. Zapytuje on również, czy fakt, iż przedsiębiorstwo
dokonujące obróbki nabywa na własność surowce w momencie dostawy i jest wobec tego zobowiązane do przeniesienia własności
wzbogaconego uranu po jego obróbce na drugą stronę umowy, wyłącza zastosowanie art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA.
Ustosunkowując się do pierwszej części tego pytania, z uwag przedstawionych Trybunałowi wynika, iż w praktyce nie ma możliwości
sprawdzenia, czy materiały dostarczone do wzbogacenia i materiały w jego konsekwencji zwrócone są identyczne. Poza tym, jak
wskazuje rzecznik generalny w pkt 66 opinii, zasada wymienności, zgodnie z którą surowce jądrowe winny być traktowane jako
podlegające zamianie, jest utrwalona w praktyce międzynarodowej i uznana w stosunkach zewnętrznych Wspólnoty.
W konsekwencji aby dokonać użytecznej wykładni art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA, nie można uznać, iż materiały dostarczone
w celu ich przetworzenia, przekształcenia lub formowania winny być identyczne z materiałami w ich następstwie zwróconymi.
Tego rodzaju wykładnia jest poza tym zgodna z logiką i celami rozdziału VI. O ile zatem materiały dostarczone odpowiadają
pod względem ilości i jakości materiałom zwróconym, nie ma to wpływu dla zaopatrzenia w uran użytkowników we Wspólnocie.
Odnosząc się do drugiej części pytania, należy stwierdzić, jak zwracają na to słusznie uwagę UBS, TUEC i rządy, które przedłożyły
uwagi, iż art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA przewiduje, że materiał „ma zostać przetworzony, przekształcony lub uformowany,
a następnie zwrócony” odbiorcy spoza Wspólnoty, nie wymagając dla tych czynności żadnej konkretnej formy prawnej. Powyższy
przepis znajduje zatem zastosowanie, jeżeli czynności te mają postać podwójnego przeniesienia własności, co ponadto nie wpływa
na zaopatrzenie w uran użytkowników we Wspólnocie.
Na pytanie trzecie trzeba zatem udzielić takiej odpowiedzi, iż art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA należy interpretować w ten
sposób, że materiały dostarczone w celu przetworzenia, przekształcenia lub formowania nie muszą być identyczne z materiałami
w następstwie zwróconymi i że wystarczy, by materiały zwrócone odpowiadały pod względem ilości i jakości materiałom dostarczonym,
mimo braku jakiegokolwiek związku pomiędzy materiałami zwróconymi a materiałami pierwotnie dostarczonym. Ponadto powyższy
przepis należy interpretować w ten sposób, że fakt, iż przedsiębiorstwo dokonujące obróbki nabywa na własność surowce w momencie
ich dostawy i jest wobec tego zobowiązane do przeniesienia własności wzbogaconego uranu po jego obróbce na drugą stronę umowy,
nie wyłącza zastosowania art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA.

W przedmiocie pytania czwartego
W pytaniu czwartym sąd odsyłający zapytuje Trybunał o konsekwencje braku zawiadomienia agencji na podstawie art. 75 akapit
drugi EWEA i o możliwości uniknięcia skutków tego braku. Wskazuje on, iż na ile było to możliwe do ustalenia na podstawie
twierdzeń stron postępowania przed sądem krajowym, nie dokonano zawiadomienia o umowie zawartej pomiędzy INB a Unerco w rozumieniu
art. 75 akapit drugi EWEA.
Zgodnie z pkt 69 opinii rzecznika generalnego Komisja potwierdziła w trakcie rozprawy, iż dokonano wspomnianego zawiadomienia.
W związku z powyższym odpowiedź na pytanie czwarte nie jest konieczna do rozstrzygnięcia sporów w postępowaniu przed sądem
krajowym.

W przedmiocie pytań od piątego do dziewiątego
W pytaniach od piątego do dziewiątego sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni art. 57 EWEA, 73 EWEA, 86 EWEA,
87 EWEA i art. 197 pkt 1 EWEA, w kontekście zobowiązań zawartych przez INB w przedmiocie wzbogacania uranu.
Z odpowiedzi udzielonych na trzy pierwsze pytania wynika, że udzielenie odpowiedzi na pozostałe pytania nie jest konieczne
do rozstrzygnięcia sporów w postępowaniu głównym.
W istocie bowiem art. 57 EWEA, 73 EWEA, 86 EWEA i 87 EWEA wchodzą w skład odpowiednio rozdziału VI i VIII. Z art. 75 akapit
pierwszy i trzeci EWEA wynika, że postanowienia tych rozdziałów nie znajdują zastosowania do zobowiązań podlegających art. 75
akapit pierwszy lit. c) EWEA. Co do art. 197 pkt. 1 EWEA, którego dotyczy pytanie ósme, z postanowienia odsyłającego wynika,
że pytanie to zmierza wyłącznie do ustalenia, czy art. 86 EWEA znajduje zastosowanie do sporów zawisłych przed sądem krajowym.
W konsekwencji udzielenie odpowiedzi na te pytania nie jest konieczne.

W przedmiocie pytania dziesiątego
W pytaniu dziesiątym sąd krajowy zapytuje, czy przedsiębiorstwo „wykonuje częściowo działalność” na terytorium państw członkowskich,
w rozumieniu art. 196 lit. b) EWEA, jeśli sprzedaje lub nabywa wzbogacony uran, który podlega przechowaniu na tym terytorium.
Z postanowienia odsyłającego wynika, że przywołany sąd poszukuje odpowiedzi na pytanie, czy INB i NEAG mogą być zakwalifikowane
jako przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 196 lit. b) EWEA, ze względu na ich pozycję, odpowiednio sprzedawcy i kupującego wzbogacony
uran, który podlega przechowaniu na terytorium państw członkowskich.
W tym względzie, jak wynika z pkt 50 niniejszego wyroku, należy stwierdzić, że przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 196 lit. b) EWEA
jest jedynie przedsiębiorstwo, które prowadzi działalność w dziedzinie jądrowej częściowo lub całkowicie na obszarze państw
członkowskich. Okoliczność ta nie zachodzi w przypadku przedsiębiorstwa, które ogranicza się do sprzedaży lub kupna wzbogaconego
uranu przechowywanego na terytorium tych państw.
Na pytanie dziesiąte trzeba zatem udzielić takiej odpowiedzi, iż art. 196 lit. b) EWEA należy interpretować w ten sposób,
że przedsiębiorstwo, które dokonuje sprzedaży i kupna wzbogaconego uranu przechowywanego na terytorium państw członkowskich,
nie wykonuje częściowo, w rozumieniu tego przepisu, działalności na terytorium tych państw.

W przedmiocie pytania jedenastego
W pytaniu jedenastym, które dotyczy umów zawartych pomiędzy UBS i NEAG z jednej strony a TUEC i NTC z drugiej strony, sąd
krajowy zapytuje, czy art. 73 EWEA znajduje zastosowanie do umów dotyczących wzbogaconego uranu przechowywanego na terytorium
Wspólnoty, których stronami są wyłącznie podmioty z państw trzecich.
Należy wskazać w tym względzie, iż zgodnie z art. 73 EWEA ma on zastosowanie do porozumień lub umów między państwem członkowskim,
osobą lub przedsiębiorstwem z jednej strony a państwem trzecim, organizacją międzynarodową bądź obywatelem państwa trzeciego
z drugiej strony, przewidujących również dostawę produktów podlegających właściwości agencji. Z powyższego wynika, że postanowienie
to nie znajduje zastosowania do porozumień zawartych pomiędzy podmiotami z państw trzecich, które ponadto nie mają wpływu
na bezpieczeństwo zaopatrzenia w ramach Wspólnoty.
Na pytanie jedenaste trzeba zatem udzielić takiej odpowiedzi, iż art. 73 EWEA należy interpretować w ten sposób, że nie znajduje
on zastosowania do umów dotyczących wzbogaconego uranu przechowywanego na terytorium Wspólnoty, których stronami są wyłącznie
podmioty z państw trzecich.

W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 75 akapit pierwszy EWEA należy interpretować w ten sposób, że pojęcia „przetwarzanie”, „przekształcanie” i „formowanie”
użyte w tym postanowieniu obejmują swym zakresem również wzbogacanie uranu.
2)
Artykuł 196 lit. b) EWEA należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo, którego siedziba nie znajduje się na terytorium
jednego z państw członkowskich, nie wykonuje, w rozumieniu tego przepisu, działalności częściowo lub całkowicie na tym terytorium,
jeżeli utrzymuje ono z innym przedsiębiorstwem, którego siedziba znajduje się na tym samym terytorium, stosunki handlowe,
których przedmiotem jest bądź dostawa surowców do wytwarzania wzbogaconego uranu i zaopatrywanie się w uran wzbogacony, bądź
jego przechowywanie.
3)
Artykuł 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA należy interpretować w ten sposób, że materiały dostarczone w celu przetworzenia,
przekształcenia lub formowania nie muszą być identyczne z materiałami w następstwie zwróconymi i że wystarczy, by materiały
zwrócone odpowiadały pod względem ilości i jakości materiałom dostarczonym, mimo braku jakiegokolwiek związku pomiędzy materiałami
zwróconymi a materiałami pierwotnie dostarczonym. Ponadto powyższy artykuł należy interpretować w ten sposób, że fakt, iż
przedsiębiorstwo dokonujące obróbki nabywa na własność surowce w momencie ich dostawy i jest wobec tego zobowiązane do przeniesienia
własności wzbogaconego uranu po jego obróbce na drugą stronę umowy, nie wyłącza zastosowania art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA.
4)
Artykuł 196 lit. b) EWEA należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo, które dokonuje sprzedaży i kupna wzbogaconego
uranu przechowywanego na terytorium państw członkowskich, nie wykonuje częściowo działalności, w rozumieniu tego przepisu,
na terytorium tych państw.
5)
Artykuł 73 EWEA należy interpretować w ten sposób, że nie znajduje on zastosowania do umów dotyczących wzbogaconego uranu
przechowywanego na terytorium Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej, których stronami są wyłącznie podmioty z państw trzecich.
Podpisy
*
Język postępowania: niemiecki.