CELEX: 61990CJ0186
Κοινωνική ασφάλιση
Παροχές για τον συντηρούμενο σύζυγο συνταξιούχου

Με Διάταξη της 12ης Ιανουαρίου 1990, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 8 Ιουνίου 1990, το Corte suprema di cassazione υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 77 έως 79 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983 (
ΕΕ 1983, L 230, σ. 6
).
Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Durighello και του Istituto nazionale della previdenza sociale (στο εξής: INPS) σχετικά με τα οικογενειακά επιδόματα που προβλέπει η ιταλική νομοθεσία για τον συντηρούμενο σύζυγο.
Όπως προκύπτει από τη διάταξη περί παραπομπής, ο Durighello, ιταλικής ιθαγενείας, εργάστηκε διαδοχικά ως μισθωτός σε τρία κράτη μέλη ( Ιταλία, Γαλλία και Γερμανία ) και κατοικεί σήμερα στην Ιταλία, όπου λαμβάνει σύνταξη. Ωστόσο, το INPS αρνήθηκε να του χορηγήσει τα επίδικα επιδόματα, με την αιτιολογία ότι το συνταξιοδοτικό του δικαίωμα το απέκτησε κατ' εφαρμογήν του κανονισμού 1408/71, εφόσον οι περίοδοι ασφαλίσεως που είχε συμπληρώσει στην Ιταλία δεν ήσαν αρκετές για να μπορέσει να λάβει αυτοτελή σύνταξη βάσει του ιταλικού νόμου, ο δε προαναφερθείς κανονισμός δεν περιέχει διατάξεις περί οικογενειακών επιδομάτων για τον συντηρούμενο σύζυγο του συνταξιούχου.
Αφού η προσφυγή που άσκημε κατά της αποφάσεως αυτής απορρίφθηκε πρώτα από τον Pretore di Udine και έπειτα από το Tribunale di Udine, ο Durighello άσκησε αναίρεση ενώπιον του Corte di cassazione, το οποίο αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία, για να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
« Στην περιγραφόμενη ανωτέρω κατάσταση, εμποδίζουν οι κανόνες του Τίτλου III, Κεφάλαιο 8, και ειδικότερα τα άρθρα 77 έως 79, του κανονισμού ( ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου (με τις επακολουθήσασες τροποποιήσεις και συμπληρώσεις του) την εφαρμογή — υπέρ προσώπου κατοικούντος στην Ιταλία και δικαιούχου συντάξεως γήρατος υπολογιζόμενης και καταβαλλομένης σύμφωνα με τις διατάξεις του Τίτλου III, Κεφάλαιο 3, του εν λόγω κανονισμού ( ήτοι δυνάμει του “ συνυπολογισμού ” των περιόδων εργασίας και ασφαλιστικής εισφοράς που διανύθηκαν στην Ιταλία, τη Γαλλία και τη Γερμανία ) — των ρυθμίσεων του ιταλικού νόμου που προέβλεπαν ( από 1ης Ιανουαρίου 1974 και μέχρι την έναρξη της ισχύος του προαναφερθέντος decretolegge 69 του 1988 ) δικαίωμα του συνταξιούχου να εισπράττει οικογενειακά επιδόματα και για τον συντηρούμενο σύζυγο; »
Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης, η ισχύουσα ρύθμιση, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Με το ερώτημα του, το εθνικό δικαστήριο ζητεί, κατ' ουσίαν, να πληροφορηθεί αν τα άρθρα 77 έως 79 του προαναφερθέντος κανονισμού 1408/71 έχουν την έννοια ότι κωλύουν την εφαρμογή της νομοθεσίας κράτους μέλους, η οποία προβλέπει οικογενειακά επιδόματα για τον συντηρούμενο σύζυγο συνταξιούχου, στην περίπτωση προσώπου το οποίο λαμβάνει σύνταξη γήρατος κατ' εφαρμογήν του κανονισμού 1408/71.
Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου
Το INPS υποστηρίζει ότι η αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως είναι απαράδεκτη, διότι: αφενός, η αιτούμενη από το Δικαστήριο ερμηνεία των άρθρων 77 έως 79 του κανονισμού 1408/71 είναι άσκοπη, κατά το μέτρο που οι διατάξεις αυτές αφορούν μόνο τις οικογενειακές παροχές για συντηρούμενα τέκνα και όχι, επομένως, παροχές σαν τις επίδικες στη διαφορά της κύριας δίκης* αφετέρου, το υποβαλλόμενο στο Δικαστήριο προδικαστικό ερώτημα αφορά το αν η ιταλική νομοθεσία συμβιβάζεται με το κοινοτικό δίκαιο, ζήτημα για το οποίο το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο.
Ως προς το πρώτο ζήτημα, πρέπει να υπομνηστεί ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 11ης Ιουλίου 1991, στην υπόθεση
C-368/89, Crispoltoni, Συλλογή 1991, σ. Ι-3695, σκέψη 10)
, αποκλειστικώς αρμόδια να εκτιμούν — ενόψει των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών κάθε υποθέσεως —, πρώτον, αν η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως τους είναι αναγκαία για να μπορέσουν να εκδώσουν τη δική τους απόφαση και, δεύτερον, αν τα ερωτήματα που υποβάλλουν στο Δικαστήριο ασκούν επιρροή στην έκβαση της εκκρεμούς ενώπιον τους διαφοράς, είναι τα εθνικά δικαστήρια, τα οποία έχουν επιληφθεί της διαφοράς και φέρουν την ευθύνη της δικαστικής αποφάσεως που θα εκδώσουν.
Δεν είναι δυνατή η απόρριψη αιτήσεως που υπέβαλε εθνικό δικαστήριο, παρά μόνον αν είναι πρόδηλον ότι η ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου ή η εξέταση του κύρους κοινοτικού κανονισμού, την οποία ζητεί το εν λόγω δικαστήριο, δεν έχουν καμμία σχέση με την πραγματικότητα ή το αντικείμενο της κύριας δίκης ( βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 16ης Ιουνίου 1981, στην υπόθεση
126/80, Salonia, Συλλογή 1981, σ. 1563, σκέψη 6
, και της 11ης Ιουλίου 1991, στην υπόθεση Crispoltoni, όπ.π., σκέψη 11 ). Κάτι τέτοιο όμως δεν συμβαίνει στην παρούσα υπόθεση.
Ως προς το δεύτερο ζήτημα, αρκεί να υπομνηστεί η νομολογία του Δικαστηρίου, κατά την οποία, στο πλαίσιο του άρθρου 177 της Συνθήκης, ναι μεν το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφαίνεται αν μια εθνική ρύθμιση συμβιβάζεται με το κοινοτικό δίκαιο, είναι όμως αρμόδιο να παρέχει στο εθνικό δικαστήριο όλα τα στοιχεία ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου που μπορούν να το διευκολύνουν να προβεί αυτό σ' αυτήν την εκτίμηση, προκειμένου να εκδικάσει την εκκρεμή ενώπιον του διαφορά ( βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 18ης Ιουνίου 1991, στην υπόθεση
C-369/89, Piageme, Συλλογή 1991, σ. Ι-2971, σκέψη 7
).
Επί της ουσίας
Το INPS παρατηρεί ότι τα άρθρα 77 έως 79 του κανονισμού 1408/71 πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι αφορούν μόνο τις οικογενειακές παροχές για συντηρούμενα τέκνα. Επομένως, ένα πρόσωπο που βρίσκεται στην κατάσταση του Durighello δεν δικαιούται οικογενειακών επιδομάτων για τον συντηρούμενο σύζυγο.
Η επιχειρηματολογία αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
Είναι αλήθεια ότι τα προαναφερθέντα άρθρα 77 έως 79 δεν αφορούν τις παροχές για συντηρούμενο σύζυγο. Πράγματι, όπως προκύπτει από το ίδιο το γράμμα των εν λόγω διατάξεων, όπως και από τους τίτλους αυτών, αυτές αφορούν αποκλειστικά τις παροχές για συντηρούμενα τέκνα και για ορφανά. Την ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνει το γεγονός ότι οι εν λόγω διατάξεις περιέχονται στο κεφάλαιο 8 του τίτλου III του κανονισμού 1408/71, το οποίο επιγράφεται « Παροχές για τέκνα συντηρούμενα από δικαιούχους συντάξεων και για ορφανά ».
Πρέπει, ωστόσο, να υπομνηστεί ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, οι κανονισμοί περί της κοινωνικής ασφαλίσεως των διακινουμένων εργαζομένων δεν οργάνωσαν κάποιο κοινό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, αλλ' άφησαν να συνυπάρχουν χωριστά συστήματα, από τα οποία γεννώνται αυτοτελείς απαιτήσεις έναντι αυτοτελών φορέων, κατά των οποίων ο δικαιούχος των παροχών έχει άμεσες αξιώσεις, είτε δυνάμει του εσωτερικού αποκλειστικώς δικαίου, είτε δυνάμει του εσωτερικού δικαίου συμπληρουμένου, εν ανάγκη, από το κοινοτικό ( βλ. μεταξύ άλλων, απόφαση της 6ης Μαρτίου 1979, στην υπόθεση
100/78, Rossi, Race. 1979, σ. 831, σκέψη 13
).
Πρέπει, εξ άλλου, να σημειωθεί ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου (βλ. μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 21ης Οκτωβρίου 1975, στην υπόθεση
24/75, Petrani, Race. 1975, σ. 1149, σκέψη 13
, και της 15ης Οκτωβρίου 1991, στην υπόθεση
C-302/90, Faux, Συλλογή 1991, σ. I-4875, σκέψη 27
), ο σκοπός των άρθρων 48 έως 51 της Συνθήκης θα ματαιωνόταν, αν επρόκειτο οι εργαζόμενοι να χάνουν παροχές κοινωνικής ασφαλίσεως τις οποίες τους εξασφαλίζει από μόνη της η νομοθεσία ενός κράτους μέλους, διότι άσκησαν το δικαίωμα τους της ελεύθερης κυκλοφορίας.
Κατά συνέπεια, το γεγονός ότι ο ενδιαφερόμενος εργαζόμενος λαμβάνει σύνταξη χάρη στην εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 45 του κανονισμού 1408/71 — δυνάμει των οποίων λαμβάνονται υπόψη οι περίοδοι ασφαλίσεως ή κατοικίας τις οποίες έχει διανύσει υπό διάφορες νομοθεσίες — και όχι δυνάμει μόνης της εθνικής νομοθεσίας, δεν είναι ικανό να τον στερήσει των επιδομάτων που προβλέπει υπέρ των συνταξιούχων το εθνικό δίκαιο.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι τα άρθρα 77 έως 79 του κανονισμού 1408/71 δεν μπορούν να ερμηνευθούν κατά τρόπο που να καταλήγουν να στερούν ένα διακινούμενο εργαζόμενο, ευρισκόμενο σε μια κατάσταση σαν την υπό κρίση στην κύρια δίκη, παροχών τις οποίες αυτός θα μπορούσε να αξιώσει αν ίσχυε στην περίπτωση του αποκλειστικά η νομοθεσία ενός κράτους μέλους.
Επομένως, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 77 έως 79 του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983, δεν έχουν την έννοια ότι κωλύουν την εφαρμογή της νομοθεσίας κράτους μέλους, η οποία προβλέπει οικογενειακά επιδόματα για τον συντηρούμενο σύζυγο συνταξιούχου, στην περίπτωση προσώπου το οποίο λαμβάνει σύνταξη γήρατος κατ' εφαρμογήν του προαναφερθέντος κανονισμού 1408/71.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οποία κατέθεσε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με διάταξη της 12ης Ιανουαρίου 1990 το Corte suprema di cassazione, αποφαίνεται:

Το άρθρο 77 έως 79 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητος, όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983, δεν έχουν την έννοια ότι κωλύουν την εφαρμογή της νομοθεσίας κράτους μέλους, η οποία προβλέπει οικογενειακά επιδόματα για τον συντηρούμενο σύζυγο συνταξιούχου, στην περίπτωση προσώπου το οποίο λαμβάνει σύνταξη γήρατος κατ' εφαρμογήν του προαναφερθέντος κανονισμού 1408/71.

Due
Joliét
Schockweiler
Grévisse
Mancini
Moitinho de Almeida
Rodríguez
Iglesias
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 28 Νοεμβρίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος
Ο. Due
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.