CELEX: 61989CJ0221
Αλιεία
Νηολόγηση
Προϋποθέσεις

Με Διάταξη της 10ης Μαρτίου 1989, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Ιουλίου 1989 το High Court of Justice of England and Wales, Queen's Bench Division, υπέβαλε στο Δικαστήριο, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, τέσσερα προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία των διατάξεων του κοινοτικού δικαίου που αφορούν, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα εγκαταστάσεως και τις αρχές της αναλογικότητας και της απαγορεύσεως των διακρίσεων λόγω ιθαγένειας, προκειμένου να κρίνει αν συμβιβάζεται με το δίκαιο αυτό η εθνική νομοθεσία σχετικά με τις προϋποθέσεις νηολογήσεως των αλιευτικών σκαφών.
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Secretary of State for Transport (στο εξής: Υπουργού Μεταφορών) και της εταιρίας Factortame Ltd και άλλων εταιριών διεπομένων από το βρετανικό δίκαιο, καθώς και των διευθυνόντων συμβούλων ή διαχειριστών και των μετόχων των εταιριών αυτών, η πλειονότητα των οποίων είναι Ισπανοί υπήκοοι ( στο εξής: προσφεύγοντες της κύριας δίκης ).
Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, οι προσφεύγοντες της κύριας δίκης έχουν την κυριότητα ή την εκμετάλλευση 95 αλιευτικών πλοίων που νηολογήθηκαν ως βρετανικά πλοία βάσει του Merchant Shipping Act 1894 (νόμου περί εμπορικής ναυτιλίας του 1894). Πενήντα τρία από τα πλοία αυτά, καίτοι είχαν αρχικά νηολογηθεί στην Ισπανία και έφεραν την ισπανική σημαία, ενεγράφησαν στη συνέχεια στο βρετανικό νηολόγιο κατά διάφορες ημερομηνίες, αρχής γενομένης από το 1980. Τα υπόλοιπα 42 πλοία είχαν εξ υπαρχής νηολογηθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά αγοράστηκαν από τις εταιρίες σε διάφορες ημερομηνίες, κυρίως μετά το 1983.
Το νομικό καθεστώς της νηολογήσεως των βρετανικών αλιευτικών πλοίων τροποποιήθηκε ριζικώς με το μέρος ΙΙ του Merchant Shipping Act 1988 (νόμου περί εμπορικής ναυτιλίας του 1988, στο εξής: νόμος του 1988 ) και από τη Merchant Shipping ( Registration of Fishing Vessels ) Regulations 1988 ( κανονιστική απόφαση του 1988 σχετικά με τη νηολόγηση αλιευτικών πλοίων, στο εξής: κανονιστική απόφαση του 1988, S. Ι 1988, αριθ. 1926 ). Δεν αμφισβητείται ότι το Ηνωμένο Βασίλειο προέβη στην τροποποίηση αυτή για να θέσει τέρμα στην πρακτική που είναι γνωστή ως « quota hopping », δηλαδή στην πρακτική η οποία, κατά την Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, συνίσταται στη « λεηλασία » των χορηγουμένων στο Ηνωμένο Βασίλειο ποσοστώσεων αλιείας από πλοία τα οποία, καίτοι φέρουν τη βρετανική σημαία, δεν είναι στην πραγματικότητα βρετανικά.
Με τον νόμο του 1988 προβλέφθηκε η θέσπιση νέου νηολογίου, στο οποίο πρέπει να είναι στο εξής εγγεγραμμένα όλα τα βρετανικά αλιευτικά πλοία, περιλαμβανομένων και αυτών που ήσαν ήδη εγγεγραμμένα στο παλαιό γενικό νηολόγιο βάσει του νόμου περί εμπορικής ναυτιλίας του 1894. Ωστόσο, μόνο τα αλιευτικά πλοία που πληρούν τους όρους του άρθρου 14 του νόμου του 1988 μπορούν να εγγράφονται στο νέο νηολόγιο.
Το άρθρο αυτό ορίζει, στην παράγραφο 1, ότι ένα αλιευτικό σκάφος δεν μπορεί να εγγραφεί στο νέο νηολόγιο, εκτός εάν υπάρξει ρητή άδεια του Υπουργού Μεταφορών, παρά μόνο:
« α)
εάν ο κύριος του σκάφους είναι Βρετανός,
β)
εάν η εκμετάλλευση του σκάφους και η χρησιμοποίηση του διευθύνονται και ελέγχονται με βάση το Ηνωμένο Βασίλειο, και
γ)
εάν ο ναυλωτής, ο πλοιοκτήτης ή ο εφοπλιστής είναι φυσικό πρόσωπο ή εταιρία που συγκεντρώνει τις απαιτούμενες προϋποθέσεις. »
Σύμφωνα με την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου, ένα αλιευτικό σκάφος θεωρείται ότι ανήκει σε Βρετανό, εφόσον ανήκει κατά κυριότητα (legal ownership) και εξ ολοκλήρου σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα ή εταιρίες που συγκεντρώνουν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις και εφόσον μία ή περισσότερες από τις εταιρίες που συγκεντρώνουν τις εν λόγω προϋποθέσεις αντλούν όντως τα εκ της επί του σκάφους κυριότητας οφέλη ( beneficial ownership ) ή εφόσον ένα ή περισσότερα πρόσωπα που συγκεντρώνουν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις αντλούν εξ αυτού οφέλη τουλάχιστον κατά 75 ο/ο. Η παράγραφος 7 του ίδιου άρθρου ορίζει ότι ως « πρόσωπο που συγκεντρώνει τις απαιτούμενες προϋποθέσεις » νοείται το φυσικό πρόσωπο που έχει τη βρετανική ιθαγένεια και κατοικεί και διαμένει στο Ηνωμένο Βασίλειο και ότι ως « εταιρία που συγκεντρώνει τις απαιτούμενες προϋποθέσεις » νοείται η εταιρία που έχει συσταθεί και έχει την έδρα της ( principal place of business ) στο Ηνωμένο Βασίλειο και της οποίας τουλάχιστον το 75 ο/ο του εταιρικού κεφαλαίου ανήκει σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα ή εταιρίες που συγκεντρώνουν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις και τουλάχιστον το 75 ο/ο των διευθυνόντων συμβούλων ή διαχειριστών είναι άτομα που συγκεντρώνουν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις.
Τέλος, η παράγραφος 4 του άρθρου 14 δίνει τη δυνατότητα στον Υπουργό Μεταφορών να προβλέπει ατομικές εξαιρέσεις, σε σχέση με την προϋπόθεση της ιθαγένειας, λαμβάνοντας υπόψη τη διάρκεια της διαμονής του ενδιαφερομένου στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη διάρκεια της περιόδου κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος έχει ασχοληθεί επαγγελματικά με την αλιεία στη χώρα αυτή.
Ο νόμος και η κανονιστική απόφαση του 1988 άρχισαν να ισχύουν την 1η Δεκεμβρίου 1988. Ωστόσο, δυνάμει του άρθρου 13 του νόμου, η ισχύς των νηολογήσεων που είχαν γίνει υπό το καθεστώς του προγενέστερου συστήματος παρατάθηκε, για μια μεταβατική περίοδο, μέχρι τις 31 Μαρτίου 1989.
Όταν άρχισε να εφαρμόζεται η διαδικασία που αποτέλεσε την αιτία της διαφοράς της κύριας δίκης, τα 95 αλιευτικά πλοία των προσφευγόντων δεν πληρούσαν μία τουλάχιστον από τις προϋποθέσεις νηολογήσεως του άρθρου 14 του νόμου του 1988 και, επομένως, δεν μπορούσαν να εγγραφούν στο νέο νηολόγιο.
Δεδομένου ότι τα πλοία αυτά δεν θα μπορούσαν πλέον να αλιεύουν μετά την 1η Απριλίου 1989, οι προσφεύγοντες της κύριας δίκης ισχυρίστηκαν, με την αίτηση για δικαστικό έλεγχο που υπέβαλαν στις 16 Δεκεμβρίου 1988 ενώπιον του High Court of Justice, Queen's Bench Division, ότι το μέρος II του νόμου του 1988 δεν συμβιβάζεται προς το κοινοτικό δίκαιο.
Προς τον σκοπό επιλύσεως της διαφοράς αυτής, το High Court of Justice υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«
Ερώτημα 1
Ασκεί το κοινοτικό δίκαιο επιρροή επί των προϋποθέσεων που θεσπίζουν τα κράτη μέλη για να ορίσουν ποια σκάφη έχουν το δικαίωμα να εγγράφονται στα νηολόγια τους, να πλέουν υπό τη σημαία τους και να έχουν την εθνικότητα τους;
Ερώνημα 2
Ενόψει των διατάξεων και των αρχών του κοινοτικού δικαίου και ιδίως ( αλλ' όχι μόνο) της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων λόγω ιθαγένειας, του δικαιώματος εγκαταστάσεως και της αρχής της αναλογικότητας, έχει ένα κράτος μέλος την εξουσία να ορίζει ότι, προκειμένου ένα αλιευτικό σκάφος να εγγραφεί στα νηολόγια του και να έχει το δικαίωμα να πλέει υπό τη σημαία του, πρέπει:
α)
η κυριότητα του σκάφους να ανήκει κατά 100 ο/ο σε υπηκόους του κράτους μέλους αυτού που διαμένουν και κατοικούν στη χώρα αυτή ή σε εταιρία της οποίας το 15 % τουλάχιστον των μετοχών ή εταιρικών μεριδίων ανήκει, ως legal και beneficial ownership, σε πρόσωπα με τις ανωτέρω ιδιότητες και της οποίας το 75 ο/ο τουλάχιστον των διευθυνόντων συμβούλων ή διαχειριστών είναι πρόσωπα με τις ανωτέρω ιδιότητες ( στο εξής η εταιρία αυτή θα αποκαλείται “εταιρία που συγκεντρώνει τις απαιτούμενες προϋποθέσεις ” ) και
β)
η beneficial ownership του σκάφους να ανήκει κατά το 75 ο/ο τουλάχιστον σε υπηκόους του κράτους μέλους αυτού που διαμένουν και κατοικούν εκεί ή κατά το 100% σε μία ή περισσότερες εταιρίες που συγκεντρώνουν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις ή κατά ένα μέρος σε μία ή περισσότερες εταιρίες που συγκεντρώνουν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις, εφόσον το 75 ο/ο τουλάχιστον του υπολοίπου της κυριότητας του σκάφους ανήκει σε υπηκόους του κράτους μέλους αυτού που διαμένουν και κατοικούν στο κράτος αυτό και
γ)
η εκμετάλλευση και η χρησιμοποίηση του σκάφους να διευθύνονται και να ελέγχονται με βάση το κράτος μέλος αυτό και
δ)
ο εφοπλιστής ή ο ναυλωτής του να είναι υπήκοος του κράτους μέλους αυτού που διαμένει και κατοικεί εκεί ή εταιρία που συγκεντρώνει τις απαιτούμενες προϋποθέσεις, εφόσον δεν προβλέπεται καμία εξαίρεση σε σχέση με τους υπηκόους των άλλων κρατών μελών, εκτός του ότι το κράτος μέλος έχει την ευχέρεια να απαλλάσσει από την τήρηση των προϋποθέσεων σχετικά με την ιθαγένεια ορισμένα άτομα λαμβάνοντας υπόψη τη διάρκεια της διαμονής τους στο κράτος μέλος αυτό καιτη διάρκεια της απασχολήσεως τους στον κλάδο της αλιείας του κράτους μέλους αυτού;
Ερώτημα 3
Έχει σημασία για την απάντηση στο δεύτερο ερώτημα η ύπαρξη εθνικών ποσοστώσεων αλιευμάτων, οι οποίες κατανέμονται μεταξύ των κρατών μελών σύμφωνα με την κοινή αλιευτική πολιτική;
Ερώτημα 4
Έχει σημασία για τις απαντήσεις στα ερωτήματα 2 και 3 το γεγονός ότι το επίμαχο μέτρο θεσπίστηκε με σκοπό να στερηθούν ορισμένα αλιευτικά σκάφη, τα οποία αμέσως πριν από την έναρξη της ισχύος του μέτρου αυτού είχαν εγγραφεί προσηκόντως στα νηολόγια του εν λόγω κράτους μέλους, είχαν λάβει άδεια αλιείας από το κράτος αυτό και ανήκαν στην πραγματικότητα (beneficial ownership) σε μεγάλο ποσοστό σε υπηκόους άλλου κράτους μέλους, οι οποίοι διαμένουν και κατοικούν στο άλλο αυτό κράτος μέλος, τη δυνατότητα να πλέουν υπό τη σημαία του πρώτου κράτους μέλους, με συνέπεια να μην μπορούν πλέον τα σκάφη αυτά να αλιεύουν ψάρια της ποσοστώσεως αλιευμάτων που έχει παραχωρηθεί στο πρώτο κράτος μέλος βάσει της κοινής αλιευτικής πολιτικής, εκτός αν η κυριότητα και η εκμετάλλευση των σκαφών μεταβιβαστεί σε υπηκόους του πρώτου κράτους μέλους που διαμένουν και κατοικούν εκεί σύμφωνα με τις διατάξεις του επίμαχου μέτρου; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί του πρώτου ερωτήματος
β Καταρχάς πρέπει να τονιστεί ότι, κατά το παρόν στάδιο της εξελίξεως του κοινοτικού δικαίου, η αρμοδιότητα καθορισμού των προϋποθέσεων νηολογήσεως των πλοίων ανήκει στα κράτη μέλη. Όσον αφορά ειδικότερα τα αλιευτικά σκάφη, το Δικαστήριο δέχθηκε, με την απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 1988,
223/86, Pesca Valentia ( Συλλογή 1988, σ. 83, σκέψη 13 )
, ότι οι διατάξεις του κανονισμού 101/76 του Συμβουλίου, της 19ης Ιανουαρίου 1976, περί θεσπίσεως κοινής διαρθρωτικής πολιτικής στον τομέα της αλιείας (ΕΕ ειδ. έκδ. 04/001, σ. 61), αναφέρονται στα αλιευτικά σκάφη «υπό σημαία » ενός των κρατών μελών ή τα « νηολογημένα » σε ένα από τα κράτη αυτά, ενώ ο ορισμός των εννοιών αυτών επαφίεται στους νομοθέτες των κρατών μελών.
Εντούτοις, πρέπει να υπομνηστεί ότι τα κράτη μέλη πρέπει να τηρούν το κοινοτικό δίκαιο κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων που εξακολουθούν να έχουν ( βλ. τελευταία τις αποφάσεις της 7ης Ιουνίου 1988,
57/86, Ελληνική Δημοκρατία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1988, σ. 2855, σκέψη 9
, και της 21ης Ιουνίου 1988,
127/87, Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, Συλλογή 1988, σ. 3333, σκέψη 7
).
Η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και οι Κυβερνήσεις του Βελγίου και της Ελληνικής Δημοκρατίας ισχυρίζονται εντούτοις ότι τα ανωτέρω δεν ισχύουν σε σχέση με την αρμοδιότητα που έχει κατά το δημόσιο διεθνές δίκαιο κάθε κράτος να καθορίζει κυριαρχικά τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες χορηγεί στα σκάφη το δικαίωμα να πλέουν υπό τη σημαία του. Συναφώς, οι κυβερνήσεις αυτές επικαλούνται το άρθρο 5, παράγραφος 1, της Συμβάσεως της Γενεύης, της 29ης Απριλίου 1958, περί της ανοικτής θάλασσας ( United Nations Treaty Series 450, No. 6465 ), το οποίο έχει ως εξής:
« Κάθε κράτος καθορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες χορηγεί την εθνικότητα του στα σκάφη, καθώς και τις προϋποθέσεις νηολογήσεως και παροχής στα πλοία του δικαιώματος να πλέουν υπό τη σημαία του. Τα σκάφη έχουν την εθνικότητα του κράτους που τους έχει επιτρέψει να πλέουν υπό τη σημαία του. Μεταξύ του κράτους και του σκάφους πρέπει να υφίσταται ουσιαστική σχέση: το κράτος πρέπει, μεταξύ άλλων, να ασκεί πράγματι επί των πλοίων που πλέουν υπό τη σημαία του τη δικαιοδοσία του και τον έλεγχο του στον τεχνικό, διοικητικό και εργασιακό τομέα. »
Η επιχειρηματολογία αυτή θα είχε αξία μόνο εάν οι επιταγές του κοινοτικού δικαίου, σε σχέση με την εκ μέρους των κρατών μελών άσκηση της αρμοδιότητας που εξακολουθούν να έχουν σχετικά με τη νηολόγηση των πλοίων, αντέβαιναν προς τους κανόνες του διεθνούς δικαίου.
Κατά συνέπεια, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, κατά το παρόν στάδιο της εξελίξεως του κοινοτικού δικαίου, στα κράτη μέλη εναπόκειται να καθορίζουν, σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες του διεθνούς δικαίου, τις αναγκαίες προϋποθέσεις εγγραφής των σκαφών στα νηολόγια τους και παροχής στα σκάφη αυτά του δικαιώματος να πλέουν υπό τη σημαία τους, αλλ' ότι τα κράτη μέλη οφείλουν, κατά την άσκηση της αρμοδιότητας τους αυτής, να τηρούν τους κανόνες του κοινοτικού δικαίου.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
Με το ερώτημα αυτό το εθνικό δικαστήριο ερωτά αν οι τρεις προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος του 1988 για την εγγραφή των αλιευτικών σκαφών στα νηολόγια του Ηνωμένου Βασιλείου συμβιβάζονται με το κοινοτικό δίκαιο. Το ερώτημα αυτό αναλύεται συνεπώς ως εξής:
« 1)
Έχει το κοινοτικό δίκαιο, και συγκεκριμένα έχουν οι αρχές της ελεύθερης εγκαταστάσεως, της απαγορεύσεως των διακρίσεων λόγω ιθαγένειας και της αναλογικότητας, την έννοια ότι απαγορεύεται στα κράτη μέλη να προβλέπουν ως προϋποθέσεις νηολογήσεως των αλιευτικών σκαφών ότι πρέπει:
α)
οι πλοιοκτήτες, οι κύριοι ( legal owners και beneficial owners ), οι εφοπλιστές και οι ναυλωτές του σκάφους να έχουν την ιθαγένεια του οικείου κράτους μέλους ή να είναι εταιρίες που έχουν συσταθεί στο κράτος αυτό, στην τελευταία δε αυτή περίπτωση το 75 °/ο τουλάχιστον του εταιρικού κεφαλαίου της εταιρίας να ανήκει σε υπηκόους του οικείου κράτους μέλους ή σε εταιρίες που συγκεντρώνουν τις ίδιες προϋποθέσεις και το 75 °/ο των διευθυνόντων συμβούλων ή διαχειριστών της εταιρίας να είναι υπήκοοι του οικείου κράτους μέλους,
β)
οι πλοιοκτήτες, κύριοι ( legal owners και beneficial owners ), εφοπλιστές, ναυλωτές, μέτοχοι και διευθύνοντες σύμβουλοι ή διαχειριστές ( ανάλογα με την περίπτωση ) να διαμένουν και να κατοικούν στο κράτος μέλος αυτό,
γ)
η εκμετάλλευση και η χρησιμοποίηση του σκάφους να διευθύνονται και να ελέγχονται με βάση το κράτος μέλος αυτό ;
2)
Ασκεί καμία επιρροή επί της απαντήσεως στο ανωτέρω ερώτημα Ι το γεγονός ότι προβλέπεται η δυνατότητα απαλλαγής ορισμένων ατόμων από την υποχρέωση τηρήσεως των προϋποθέσεων περί ιθαγένειας, ενόψει της διάρκειας της διαμονής τους στο κράτος μέλος αυτό και της διάρκειας της απασχολήσεως τους στον κλάδο της αλιείας του κράτους αυτού;
Ως προς τις προϋποθέσεις σχετικά με την ιθαγένεια, τη διαμονή και την κατοικία (σημείο Ι, στοιχεία α και β, τον δευτέρου ερωτήματος, όπως αναδιατνπώθηκε ανωτέρω)
Κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση η Επιτροπή ισχυρίστηκε ότι η εγγραφή σκάφους στα νηολόγια αποτελεί καθαυτή πράξη εγκαταστάσεως, κατά την έννοια των άρθρων 52 επ. της Συνθήκης, και ότι συνεπώς έχουν εφαρμογή οι κανόνες περί ελεύθερης εγκαταστάσεως.
Στο σημείο αυτό επιβάλλεται η παρατήρηση ότι η έννοια της εγκαταστάσεως, όπως χρησιμοποιείται στα άρθρα 52 επ. της Συνθήκης, ενέχει την πραγματική άσκηση μιας οικονομικής δραστηριότητας με τη δημιουργία μιας μόνιμης εγκατάστασης σε άλλο κράτος μέλος για αόριστο χρονικό διάστημα.
Κατά συνέπεια, η εγγραφή σκάφους στα νηολόγια δεν συνεπάγεται οποιαδήποτε εγκατάσταση κατά την έννοια της Συνθήκης, ιδίως δε όταν το σκάφος δεν χρησιμοποιείται για την άσκηση οικονομικής δραστηριότητας ή όταν η αίτηση νηολογήσεως υποβάλλεται από πρόσωπο ή για λογαριασμό προσώπου που δεν είναι εγκατεστημένο και δεν προτίθεται να εγκατασταθεί στο οικείο κράτος.
Όταν όμως το σκάφος αποτελεί μέσο ασκήσεως οικονομικής δραστηριότητας που συνεπάγεται την ύπαρξη μόνιμης εγκαταστάσεως στο οικείο κράτος, η νηολόγηση του δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την άσκηση της ελευθερίας εγκαταστάσεως.
Κατά συνέπεια, οι προϋποθέσεις νηολογήσεως των πλοίων δεν πρέπει να αποτελούν πρόσκομμα στην ελευθερία εγκαταστάσεως, κατά την έννοια των άρθρων 52 επ. της Συνθήκης.
Οι Κυβερνήσεις του Ηνωμένου Βασιλείου και του Βελγίου ισχυρίζονται εντούτοις ότι η εγγραφή ενός σκάφους στα νηολόγια κράτους μέλους δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την εγκατάσταση στο κράτος αυτό, καθόσον δεν δημιουργείται κανένα κώλυμα για τα φυσικά πρόσωπα ή τις εταιρίες που προτίθενται να εκμεταλλεύονται, π.χ. με βάση το Ηνωμένο Βασίλειο, τα πλοία τους, ακόμη και αν πρόκειται για αλιευτικά σκάφη, όταν η εκμετάλλευση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο δραστηριοτήτων που έχουν σχέση με το βρετανικό έδαφος· τη δυνατότητα τέτοιας εγκαταστάσεως στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν όλα τα σκάφη τα νηολογημένα στα άλλα κράτη μέλη.
Η άποψη αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Κατά το άρθρο 52, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης, η ελευθερία εγκαταστάσεως περιλαμβάνει, για τους υπηκόους των κρατών μελών, « την ανάληψη και την άσκηση μη μισθωτών δραστηριοτήτων (... ) σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που ορίζονται από τη νομοθεσία της χώρας εγκαταστάσεως για τους δικούς της υπηκόους (... ) ».
Οι Κυβερνήσεις του Ηνωμένου Βασιλείου, του Βελγίου, της Δανίας και της Ελλάδας υποστηρίζουν ότι η Συνθήκη δεν απαγορεύει την επιβολή προϋποθέσεων περί ιθαγένειας σαν την επίμαχη στην κύρια δίκη, επειδή διάκριση λόγω ιθαγένειας συντρέχει μόνο στην περίπτωση κατά την οποία η νομοθεσία κράτους μέλους αντιμετωπίζει διαφορετικά ορισμένα φυσικά ή νομικά πρόσωπα λόγω της διαφορετικής ιθαγένειας τους. Στην παρούσα όμως υπόθεση δεν πρόκειται για μεταχείριση που δημιουργεί διακρίσεις λόγω ιθαγένειας, αλλά για προϋπόθεση χορηγήσεως της ιθαγένειας ή εθνικότητας, στον τομέα δε αυτό τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να αποφασίζουν σε ποιον θα χορηγήσουν την ιθαγένεια τους και σε ποιον όχι, ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για φυσικά πρόσωπα ή σκάφη.
Στο σημείο αυτό πρέπει να τονιστεί ότι η « εθνικότητα » των σκαφών, τα οποία δεν έχουν ικανότητα δικαίου, αποτελεί διαφορετική έννοια από την « ιθαγένεια » των φυσικών προσώπων.
Η απαγόρευση των διακρίσεων λόγω ιθαγένειας, η οποία διακηρύσσεται ειδικότερα, όσον αφορά το δικαίωμα εγκαταστάσεως, στο άρθρο 52 της Συνθήκης, αφορά τις διαφορές στη μεταχείριση των φυσικών προσώπων που έχουν την ιθαγένεια κράτους μέλους, καθώς και των εταιριών που εξομοιώνονται, δυνάμει του άρθρου 58, προς τα φυσικά αυτά πρόσωπα.
Κατά συνέπεια, κάθε κράτος μέλος πρέπει, κατά την άσκηση της αρμοδιότητας του ως προς τον καθορισμό των προϋποθέσεων για τη χορήγηση της « εθνικότητας » του σε ένα σκάφος, να συμμορφώνεται προς την απαγόρευση των διακρίσεων εις βάρος των υπηκόων των κρατών μελών λόγω της ιθαγένειας τους.
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι αντιβαίνει προς το άρθρο 52 της Συνθήκης μια προϋπόθεση σαν την επίμαχη στην κύρια δίκη, κατά την οποία τα φυσικά πρόσωπα που είναι κύριοι, πλοιοκτήτες, εφοπλιστές ή ναυλωτές ενός σκάφους και, στην περίπτωση κατά την οποία η πλοιοκτησία ή κυριότητα ανήκει σε εταιρία, οι μέτοχοι και οι διευθύνοντες σύμβουλοι ή διαχειριστές της εταιρίας αυτής πρέπει να έχουν ορισμένη ιθαγένεια.
Η προϋπόθεση αυτή αντιβαίνει επίσης στο άρθρο 221 της Συνθήκης, το οποίο επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να παρέχουν στους υπηκόους των άλλων κρατών μελών την ίδια μεταχείριση όπως και στους υπηκόους τους, σχετικά με τη συμμετοχή τους στο κεφάλαιο εταιριών κατά την έννοια του άρθρου 58.
Όσον αφορά την προϋπόθεση ότι οι πλοιοκτήτες, κύριοι, εφοπλιστές και ναυλωτές του πλοίου και, όταν η πλοιοκτησία ή κυριότητα ανήκει σε εταιρία, οι μέτοχοι και οι διευθύνοντες σύμβουλοι ή διαχειριστές της εταιρίας αυτής πρέπει να διαμένουν και να κατοικούν στο κράτος νηολογήσεως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η προϋπόθεση αυτή, η οποία δεν δικαιολογείται ενόψει των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που δημιουργεί η χορήγηση της εθνικής σημαίας σε ένα πλοίο, καταλήγει στη δημιουργία διακρίσεων λόγω ιθαγένειας. Οι υπήκοοι δηλαδή του συγκεκριμένου κράτους κατοικούν και διαμένουν, στη μεγάλη πλειονότητα τους, εντός του κράτους αυτού και επομένως πληρούν αυτομάτως την προϋπόθεση αυτή, ενώ οι υπήκοοι των άλλων κρατών μελών θα έπρεπε, στις περισσότερες περιπτώσεις, να μεταφέρουν τη διαμονή και την κατοικία τους στο κράτος αυτό,προκειμένου να πληρούν τις προϋποθέσεις που θέτει η νομοθεσία του. Κατά συνέπεια, η προϋπόθεση αυτή αντιβαίνει προς το άρθρο 52.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι διατάξεις του κοινοτικού δικαίου, και συγκεκριμένα το άρθρο 52 της Συνθήκης ΕΟΚ, απαγορεύουν στα κράτη μέλη να προβλέπουν ως προϋποθέσεις νηλογήσεως των αλιευτικών σκαφών ότι πρέπει: α) οι πλοιοκτήτες, οι κύριοι ( legal owners και beneficial owners ), οι εφοπλιστές και οι ναυλωτές του σκάφους να έχουν την ιθαγένεια του οικείου κράτους μέλους ή να είναι εταιρίες που έχουν συσταθεί στο κράτος αυτό, στην τελευταία δε αυτή περίπτωση το 75 ο/ο τουλάχιστον του εταιρικού κεφαλαίου της εταιρίας να ανήκει σε υπηκόους του οικείου κράτους μέλους ή σε εταιρίες που συγκεντρώνουν τις ίδιες προϋποθέσεις και το 75 ο/ο των διευθυνόντων συμβούλων ή διαχειριστών της εταιρίας να είναι υπήκοοι του οικείου κράτους μέλους, β ) οι πλοιοκτήτες, κύριοι ( legal owners και beneficial owners ), εφοπλιστές, ναυλωτές, μέτοχοι και διευθύνοντες σύμβουλοι ή διαχειριστές ( ανάλογα με την περίπτωση ) να διαμένουν και να κατοικούν στο κράτος μέλος αυτό.
ttQoç την προϋπόθεση σχετικά με τον τρόπο εκμεταλλεύσεως, διευθύνσεως και ελέγχου νου σκάφους (σημείο 1, στοιχείο γ, του δεύτερου ερωτήματος, όπως αναδιατν-πώθηκε ανωτέρω)
Συναφώς αρκεί η παρατήρηση ότι η προϋπόθεση νηολογήσεως του σκάφους, κατά την οποία η εκμετάλλευση του σκάφους και η διεύθυνση και ο έλεγχος των δραστηριοτήτων του πρέπει να πραγματοποιούνται με βάση το κράτος μέλος νηολογήσεως, συμπίπτει ουσιαστικά με την ίδια την έννοια της εγκαταστάσεως, όπως χρησιμοποιείται στα άρθρα 52 επ. της Συνθήκης, για την οποία είναι αναγκαία μια μόνιμη εγκατάστάση. Κατά συνέπεια, τα άρθρα αυτά, στα οποία ακριβώς αποτυπώνεται η ελευθερία εγκαταστάσεως, δεν επιτρέπεται να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι απαγορεύουν την επιβολή της προϋποθέσεως αυτής.
Η προϋπόθεση αυτή όμως δεν θα συμβιβαζόταν με τις εν λόγω διατάξεις, αν είχε την έννοια ότι αποκλείεται η δυνατότητα νηολογήσεως στις περιπτώσεις στις οποίες η δευτερεύουσα εγκατάσταση ή το κέντρο από το οποίο διευθύνονται οι δραστηριότητες του σκάφους στο κράτος νηολογήσεως ενεργεί βάσει των οδηγιών που λαμβάνει από το κέντρο λήψεως των αποφάσεων, το οποίο βρίσκεται στο κράτος μέλος της κυρίας εγκαταστάσεως.
Κατά συνέπεια, στο εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το κοινοτικό δίκαιο δεν απαγορεύει στα κράτη μέλη να προβλέπουν ως προϋπόθεση εγγραφής των αλιευτικών σκαφών στα εθνικά νηολόγια τους ότι η εκμετάλλευση και η χρησιμοποίηση του σκάφους πρέπει να διευθύνονται και να ελέγχονται με βάση το κράτος μέλος αυτό.
Ως προς τη δυνατότητα εξαιρέσεως από την προϋπόθεση περί ιθαγένειας (σημείο 2 του δεύτερου ερωτήματος, όπως αναδιατυπώθηκε ανωτέρω)
Με το υποερώτημα αυτό τίθεται κατ' ουσία το πρόβλημα αν η δυνατότητα του αρμόδιου υπουργού ενός κράτους μέλους να εξαιρεί ορισμένα άτομα από την τήρηση της προϋποθέσεως περί ιθαγένειας, ενόψει της διάρκειας του χρόνου διαμονής τους στο κράτος μέλος αυτό και του χρόνου απασχολήσεως τους στον κλάδο της αλιείας του κράτους αυτού, μπορεί να δικαιολογήσει, από άποψη κοινοτικού δικαίου, τον κανόνα που προβλέπει ότι η νηολόγηση αλιευτικού σκάφους εξαρτάται από τη συνδρομή μιας προϋποθέσεως ως προς την ιθαγένεια και μιας προϋποθέσεως σχετικά με τη διαμονή και την κατοικία.
Συναφώς πρέπει να υπομνηστεί ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το γεγονός και μόνο ότι η αρμόδια αρχή έχει την εξουσία να προβλέπει εξαιρέσεις ή απαλλαγές δεν μπορεί να δικαιολογήσει αντίθετα προς τη Συνθήκη εθνικά μέτρα,, ακόμη και αν στην πράξη η εξουσία αυτή χρησιμοποιείται αφειδώς (βλ., μεταξύ άλλων, τις αποφάσεις της 24ης Ιανουαρίου 1978,
82/77, Van Tiggde, ECR 1978, σ. 25
, και της 16ης Δεκεμβρίου 1980,
27/80, Fietje, ECR 1980, σ. 3839
).
Κατά συνέπεια, στο εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η δυνατότητα του αρμόδιου υπουργού κράτους μέλους να εξαιρεί ορισμένα άτομα από την τήρηση της προϋποθέσεως περί ιθαγένειας, ενόψει της διάρκειας του χρόνου διαμονής τους στο κράτος μέλος αυτό και του χρόνου απασχολήσεως τους στον κλάδο της αλιείας του κράτους αυτού, δεν μπορεί να δικαιολογήσει, από άποψη κοινοτικού δικαίου, τον κανόνα που προβλέπει ότι η νηολόγηση αλιευτικού σκάφους εξαρτάται από τη συνδρομή μιας προϋποθέσεως σχετικά με την ιθαγένεια και μιας προϋποθέσεως σχετικά με τη διαμονή και την κατοικία.
Επί του τρίτου ερωτήματος
Πρέπει καταρχάς να υπομνηστεί ότι, με τις αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 1989 στην υπόθεση
C-3/87, Agegate (Συλλογή 1989, σ. 4459)
, και στην υπόθεση
C-216/87, Jaderow ( Συλλογή 1989, σ. 4509 )
, το Δικαστήριο τόνισε ότι τα κράτη μέλη, κατά την άσκηση της αρμοδιότητας που τους έχει παρασχεθεί προς καθορισμό των λεπτομερειών για τη χρησιμοποίηση των ποσοστώσεων τους, μπορούν να καθορίζουν σε ποια από τα σκάφη του αλιευτικού τους στόλου θα επιτρέπεται να αλιεύουν στο πλαίσιο των εθνικών ποσοστώσεων, υπό τον όρο ότι τα εφαρμοζόμενα κριτήρια συμβιβάζονται προς το κοινοτικό δίκαιο. Με την τελευταία από τις ανωτέρω δύο αποφάσεις το Δικαστήριο αποφάνθηκε, μεταξύ άλλων, ότι τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλλουν προϋποθέσεις που έχουν ως σκοπό να εξασφαλίζουν την ύπαρξη πραγματικού οικονομικού συνδέσμου μεταξύ του σκάφους και του κράτους αυτού, εφόσον ο σύνδεσμος αυτός αφορά μόνο τις σχέσεις μεταξύ των αλιευτικών δραστηριοτήτων του σκάφους αυτού και των πληθυσμών που εξαρτώνται από την αλιεία και τις συναφείς βιομηχανίες.
Στη συνέχεια επιβάλλεται η παρατήρηση ότι η εθνική νομοθεσία που αφορά τη νηολόγηση των πλοίων, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, δεν αποσκοπεί στον προσδιορισμό των τρόπων χρησιμοποιήσεως των ποσοστώσεων. Κατά συνέπεια, όποιοι και αν είναι οι σκοποί που επιδιώκει ο εθνικός νομοθέτης, η νομοθεσία αυτή δεν δικαιολογείται από την ύπαρξη ενός κοινοτικού συστήματος εθνικών ποσοστώσεων.
Στο τρίτο ερώτημα πρέπει συνεπώς να δοθεί η απάντηση ότι η ύπαρξη του σημερινού συστήματος εθνικών ποσοστώσεων δεν ασκεί καμία επιρροή επί του περιεχομένου των απαντήσεων που δόθηκαν στο δεύτερο ερώτημα.
Επί του τετάρτου ερωτήματος
Το ερώτημα αυτό υποβλήθηκε για την περίπτωση κατά την οποία το Δικαστήριο θα έκρινε ότι το κοινοτικό δίκαιο δεν απαγορεύει την επιβολή προϋποθέσεων σχετικά με την ιθαγένεια, τη διαμονή και την κατοικία σαν τις επίμαχες στην κύρια δίκη. Εφόσον όμως εν προκειμένω τέτοια περίπτωση δεν συντρέχει, δεν χρειάζεται να δοθεί απάντηση στο τέταρτο ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και οι Κυβερνήσεις του Βελγίου, της Δανίας, της Γερμανίας, της Ελλάδος, της Ισπανίας και της Ιρλανδίας, καθώς και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει, ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης, τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με Διάταξη της 10ης Μαρτίου 1989 το High Court of Justice of England and Wales, αποφαίνεται:

1)
Κατά το παρόν στάδιο της εξελίξεως του κοινοτικού δικαίου, στα κράτη μέλη εναπόκειται να καθορίζουν, σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες του διεθνούς δικαίου, τις αναγκαίες προϋποθέσεις εγγραφής των σκαφών στα νηολόγια τους και παροχής στα σκάφη αυτά του δικαιώματος να πλέουν υπό τη σημαία τους, αλλά τα κράτη μέλη οφείλουν, κατά την άσκηση της αρμοδιότητας τους αυτής, να τηρούν τους κανόνες του κοινοτικού δικαίου.

2)
Οι διατάξεις του κοινοτικού δικαίου, και συγκεκριμένα το άρθρο 52 της Συνθήκης ΕΟΚ, απαγορεύουν στα κράτη μέλη να προβλέπουν ως προϋποθέσεις νηλογήσεως των αλιευτικών σκαφών ότι πρέπει: α) οι πλοιοκτήτες, οι κύριοι (legal owners και beneficial owners ), οι εφοπλιστές και οι ναυλωτές του σκάφους να έχουν την ιθαγένεια του οικείου κράτους μέλους ή να είναι εταιρίες που έχουν συσταθεί στο κράτος αυτό, στην τελευταία δε αυτή περίπτωση το 75 °/ο τουλάχιστον του εταιρικού κεφαλαίου της εταιρίας να ανήκει σε υπηκόους του οικείου κράτους μέλους ή σε εταιρίες που συγκεντρώνουν τις ίδιες προϋποθέσεις και το 75°/ο των διευθυνόντων συμβούλων ή διαχειριστών της εταιρίας να είναι υπήκοοι του οικείου κράτους μέλους, β ) οι πλοιοκτήτες, κύριοι ( legal owners και beneficial owners ), εφοπλιστές, ναυλωτές, μέτοχοι και διευθύνοντες σύμβουλοι ή διαχειριστές ( ανάλογα με την περίπτωση ) να διαμένουν και να κατοικούν στο κράτος μέλος αυτό.

3)
Το κοινοτικό δίκαιο δεν απαγορεύει στα κράτη μέλη να προβλέπουν ως προϋπόθεση εγγραφής των αλιευτικών σκαφών στα εθνικά νηολόγια τους ότι η εκμετάλλευση και η χρησιμοποίηση του σκάφους πρέπει να διευθύνονται και να ελέγχονται με βάση το κράτος μέλος αυτό.

4)
Η δυνατότητα του αρμόδιου υπουργού κράτους μέλους να εξαιρεί ορισμένα άτομα από την τήρηση της προϋποθέσεως περί ιθαγένειας, ενόψει της διάρκειας του χρόνου διαμονής τους στο κράτος μέλος αυτό και του χρόνου απασχολήσεως τους στον κλάδο της αλιείας του κράτους αυτού, δεν μπορεί να δικαιολογήσει, από άποψη κοινοτικού δικαίου, τον κανόνα που προβλέπει ότι η νηολόγηση αλιευτικού σκάφους εξαρτάται από τη συνδρομή μιας προϋποθέσεως σχετικά με την ιθαγένεια και μιας προϋποθέσεως σχετικά με τη διαμονή και την κατοικία.

5)
Η ύπαρξη του σημερινού συστήματος εθνικών ποσοστώσεων δεν ασκεί καμία επιρροή επί του περιεχομένου των απαντήσεων που δόθηκαν στο δεύτερο ερώτημα.

Due
Mancini
O'Higgins
Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Diez de Velasco
Slynn
Κακούρης
Joliét
Grévisse
Zuleeg
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 25 Ιουλίου 1991.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος
Ο. Due
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.