CELEX: 61988CJ0363
Συνθήκη ΕΚΑΧ
Ευθύνη της Επιτροπής

Με δικόγραφα που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 14 Δεκεμβρίου 1988, οι υπό εκκαθάριση εταιρίες Finanziaria siderurgica Finsider SpA ( στο εξής: Finsider ) και Italsider SpA ( στο εξής: Italsider ) αφενός και η εταιρία Acciaierie e ferriere Lombarde Falck SpA ( στο εξής: Falck ) αφετέρου άσκησαν, δυνάμει του άρθρου 34 και του άρθρου 40, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, αγωγή με την οποία ζητούν να αναγνωριστεί η ευθύνη της Επιτροπής για τις ζημίες που υπέστησαν λόγω της μειώσεως των παραδόσεων τους προϊόντων σιδήρου και χάλυβα των κατηγοριών Ια, Ιβ και II εντός της ιταλικής αγοράς κατά τα έτη 1984, 1985 και 1986 και να υποχρεωθεί η Επιτροπή να τους καταβάλει αποζημίωση, καθώς και νόμιμους τόκους, προς αποκατάσταση των ζημιών αυτών.
Με την απόφαση 234/84/ΕΚΑΧ, της 31ης Ιανουαρίου 1984 (
ΕΕ L 29, σ. 1
), η Επιτροπή παρέτεινε το σύστημα επιτηρήσεως και ποσοστώσεων παραγωγής για ορισμένα προϊόντα των επιχειρήσεων της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα. Η απόφαση αυτή περιελάμβανε το άρθρο 15 Β, με το οποίο καθιερωνόταν ένα σύστημα επιτηρήσεως της σταθερότητας της συνήθους ροής των παραδόσεων.
Ο μηχανισμός λειτουργίας του συστήματος αυτού ήταν ο εξής: κάθε κράτος μέλος μπορούσε να υποβάλει καταγγελία στην Επιτροπή, όταν διαπίστωνε ότι, κατά τη διάρκεια συγκεκριμένου τριμήνου, οι εντός της εθνικής του αγοράς παραδόσεις προϊόντων των κατηγοριών Ια ( ορισμένων τύπων ταινιών και φύλλων θερμής ελάσεως ), Ιβ ( ορισμένων τύπων λαμαρινών ψυχρής ή θερμής ελάσεως), II (λαμαρινών quarto και μεγάλων πλατεών ) και III ( βαρέων μορφοχαλύβων ) είχαν « τροποποιηθεί σε σημαντικό βαθμό σε σχέση με τις συνηθισμένες παραδόσεις ». Αν η Επιτροπή έκρινε βάσιμη την κατηγορία, καλούσε τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, κατά το άρθρο 15 Β, παράγραφος 4, « να αναλάβουν γραπτά την υποχρέωση να διορθώσουν, κατά το επόμενο τρίμηνο, τη διαφορά που σημειώθηκε στις συνηθισμένες παραδόσεις τους ». Στην περίπτωση κατά την οποία μια επιχείρηση δεν ανελάμβανε αυτή την υποχρέωση ή παρέλειπε να την τηρήσει, η Επιτροπή μπορούσε, βάσει της παραγράφου 5 του ίδιου άρθρου, να μειώσει αυτεπαγγέλτως την ποσόστωση παραδόσεων της επιχειρήσεως αυτής εντός της κοινής αγοράς « κατά ποσότητα ίση, κατ' ανώτατο όριο, με εκείνη που προκάλεσε την ανισορροπία στις συνηθισμένες παραδόσεις ».
Η απόφαση 3485/85/ΕΚΑΧ της Επιτροπής, της 27ης Νοεμβρίου 1985, για παράταση της ισχύος του συστήματος επιτήρησης και ποσοστώσεων παραγωγής για ορισμένα προϊόντα της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα (
ΕΕ L 340, σ. 5
), τροποποίησε το σύστημα αυτό από την 1η Ιανουαρίου 1986 καταργώντας τον μηχανισμό που προέβλεπε το άρθρο 15 Β, παράγραφος 5. Το σύστημα αυτό καταργήθηκε πλήρως από την 1η Ιανουαρίου 1987 με την απόφαση 3746/86/ΕΚΑΧ της Επιτροπής, της 5ης Δεκεμβρίου 1986, που τροποποίησε την απόφαση 3485/85 (
ΕΕ L 348, σ. 1
).
Με έγγραφα που απηύθυνε στην Επιτροπή μεταξύ 30ής Νοεμβρίου 1984 και 25ης Φεβρουαρίου 1985, η Ιταλική Κυβέρνηση αφενός υπενθύμισε στην Επιτροπή ότι ο όγκος των εντός της Ιταλίας παραδόσεων προϊόντων σιδήρου και χάλυβα, τα οποία αφορούσε το άρθρο 15 Β της αποφάσεως 234/84, είχε υποστεί συνολικά, κατά το έτος 1984, σημαντική μεταβολή σε σχέση με τις συνηθισμένες παραδόσεις και αφετέρου ζήτησε από την Επιτροπή να θέσει σε εφαρμογή τα διορθωτικά μέτρα που προέβλεπε το εν λόγω άρθρο.
Το αίτημα αυτό απορρίφθηκε σιωπηρά, η δε σιωπηρή απορριπτική αυτή απόφαση προσβλήθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου. Το Δικαστήριο, με απόφαση της 9ης Απριλίου 1987 στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις
167/85 και 212/85, Assider και Ιταλία κατά Επιτροπής ( Συλλογή 1987, σ. 1701 )
, ακύρωσε « τη σιωπηρή απόφαση της Επιτροπής περί αρνήσεως λήψεως των προβλεπόμενων από το άρθρο 15 Β, παράγραφος 4, της αποφάσεως 234/84 μέτρων ».
Εν τω μεταξύ η Ιταλική Κυβέρνηση είχε υποβάλει στην Επιτροπή και νέες καταγγελίες, με τις οποίες κατήγγελλε διαδοχικά, για το εκάστοτε τρίμηνο των ετών 1985 και 1986, ότι εξακολουθούσε να υφίσταται η μεταβολή εντός της εθνικής αγοράς των παραδόσεων προϊόντων σιδήρου και χάλυβα σε σχέση με τις συνηθισμένες παραδόσεις. Η Επιτροπή όμως δεν έθεσε σε εφαρμογή τα μέτρα που προέβλεπε το άρθρο 15 Β, παράγραφος 4, ούτε κατόπιν των καταγγελιών αυτών.
Κατόπιν της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 9ης Απριλίου 1987 ( Assider και Ιταλία κατά Επιτροπής, όπ. π. ), οι εταιρίες Finsider, Italsider και Falck ζήτησαν από την Επιτροπή να τις αποζημιώσει για τις ζημίες που ισχυρίζονται ότι υπέστησαν από την εκ μέρους της μη εφαρμογή του άρθρου 15 Β κατά τη διάρκεια των ετών 1984, 1985 και 1986.
Επειδή οι ανωτέρω εταιρίες δεν έκριναν ικανοποιητικές τις προτάσεις της Επιτροπής για την αποκατάσταση της ζημίας τους, καθόσον η Επιτροπή δήλωσε, βάσει της παραγράφου 1 του άρθρου 10 της αποφάσεως της 194/88/ΕΚΑΧ, της 6ης Ιανουαρίου 1988 (
ΕΕ L 25, σ. 1
), η οποία αποτελούσε επανάληψη των διατάξεων της ταυτάριθμης παραγράφου του ταυτάριθμου άρθρου των αποφάσεων 234/84 και 3485/85, ότι ήταν διατεθειμένη να εγκρίνει την αύξηση των ποσοστώσεων τους για την παραγωγή ημι-κατεργασμένων προϊόντων που προορίζονται για την κατασκευή μικρών συγκολλημένων σωλήνων, έφεραν την υπό κρίση διαφορά ενώπιον του Δικαστηρίου.
Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί του παραδεκτού των αγωγών
Οι ενάγουσες υποστηρίζουν ότι οι αγωγές τους στηρίζονται στο άρθρο 34 της Συνθήκης ΕΚΑΧ, καθόσον αφορούν τις ζημίες που τους προκάλεσε η απόφαση της Επιτροπής που ακυρώθηκε με την προαναφερθείσα απόφαση του Δικαστηρίου της 9ης Απριλίου 1987, Assider και Ιταλία κατά Επιτροπής, και στο άρθρο 40 της Συνθήκης, καθόσον αφορούν την αποζημίωση τους για τη ζημία που υπέστησαν λόγω της « εν γένει και διαρκούς συμπεριφοράς » της Επιτροπής.
Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι δεν επιτρέπεται η εναλλακτική ή ταυτόχρονη επίκληση των δύο αυτών άρθρων της Συνθήκης με το ίδιο δικόγραφο. Κατά την Επιτροπή, στην προκειμένη υπόθεση εφαρμογή έχει μόνο το άρθρο 34, καθόσον γίνεται επίκληση πταίσματος που απορρέει από απόφαση ακυρωθείσα από το Δικαστήριο.
Το άρθρο 34, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης ορίζει τα εξής: « Σε περίπτωση ακυρώσεως το Δικαστήριο αναπέμπει την υπόθεση ενώπιον της Ανωτάτης Αρχής. Η Ανωτάτη Αρχή υποχρεούται να λάβει τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως. Αν επιχείρηση ή ομάς επιχειρήσεων υφίσταται άμεση και ειδική ζημία εξ αιτίας αποφάσεως ή συστάσεως, η οποία εκρίθη από το Δικαστήριο ότι επιβαρύνεται με πταίσμα που θεμελιώνει την ευθύνη της Κοινότητος, η Ανωτάτη Αρχή υποχρεούται να λάβει, ασκώντας τις εξουσίες που της παρέχονται από τις διατάξεις της παρούσης Συνθήκης, τα κατάλληλα μέτρα για να εξασφαλίσει εύλογη αποκατάσταση της ζημίας που προκύπτει ευθέως από την ακυρωθείσα απόφαση ή σύσταση και να χορηγήσει, κατά το αναγκαίο μέτρο, δίκαιη αποζημίωση ». Το δεύτερο εδάφιο του ίδιου άρθρου προβλέπει τα εξής: « Αν η Ανωτάτη Αρχή παραλείψει να λάβει, εντός ευλόγου προθεσμίας, τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως, είναι δυνατή η άσκηση προσφυγής [ αγωγής ] αποζημιώσεως ενώπιον του Δικαστηρίου ».
Από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει ότι, όταν κατόπιν της ακυρώσεως μιας αποφάσεώς της η Επιτροπή δεν έχει λάβει κανένα μέτρο προς εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως του Δικαστηρίου, η επιχείρηση που θεωρεί ότι υπέστη ειδική ζημία, οφειλόμενη άμεσα στην απόφαση της Επιτροπής, μπορεί να ζητήσει από το Δικαστήριο να αναγνωρίσει ότι συντρέχει πταίσμα της Επιτροπής σχετικά με την ακυρωθείσα απόφαση και να της επιδικάσει αποζημίωση για τη ζημία που υπέστη.
Πάντως, η ύπαρξη των ειδικών αυτών διατάξεων του άρθρου 34 δεν απαγορεύει στην ενδιαφερόμενη επιχείρηση, όταν στην επέλευση της ζημίας έχουν συμβάλει και άλλα πταίσματα που δεν έχουν σχέση με την ακυρωθείσα απόφαση, να επιχειρήσει την αναγνώριση της ευθύνης της Κοινότητας βάσει του άρθρου 40, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης, το οποίο ορίζει τα εξής: « Με την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 34, πρώτη παράγραφος, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να επιδικάζει, αιτήσει του ζημιωθέντος διαδίκου, χρηματική αποζημίωση εις βάρος της Κοινότητος, σε περίπτωση ζημίας που προξενείται κατά την εφαρμογή της παρούσης Συνθήκης εξ υπηρεσιακού πταίσματος της Κοινότητος. »
Μολονότι η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το άρθρο 40 της Συνθήκης δεν επιτρέπει την αναγνώριση της ευθύνης της Κοινότητας λόγω ελλείψεως νομιμότητας αποφάσεων της, ούτε από το γράμμα της διατάξεως αυτής ούτε από την οικονομία της συνάγεται κανένα στοιχείο που να επιτρέπει τον περιορισμό αυτόν του πεδίου εφαρμογής της.
Στην προκειμένη υπόθεση, ανεξαρτήτως του βασίμου των προτάσεων της για την αποκατάσταση της ζημίας των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων, η Επιτροπή δεν έλαβε άμεσα μέτρα εκτελέσεως της αποφάσεως της 9ης Απριλίου 1987. Επομένως, οι ενάγουσες έχουν δικαίωμα να ζητήσουν, βάσει του άρθρου 34 της Συνθήκης, να αναγνωριστεί η ευθύνη της Κοινότητας για τη ζημία που υπέστησαν από την απόφαση της Επιτροπής που ακύρωσε το Δικαστήριο στις 9 Απριλίου 1987 και για την οποία ισχυρίζονται ότι συντρέχει πταίσμα.
Οι ενάγουσες έχουν επίσης δικαίωμα να ζητήσουν, με τα ίδια δικόγραφα και βάσει του άρθρου 40 της Συνθήκης, την αποκατάσταση της ζημίας που υπέστησαν λόγω των άλλων πταισμάτων που ισχυρίζονται ότι τέλεσε η Επιτροπή κατά την εφαρμογή του συστήματος των ποσοστώσεων και του συστήματος της σταθερότητας της συνήθους ροής των παραδόσεων.
Επί της ευθύνης της Κοινότητας
Καταρχάς επιβάλλονται ορισμένες παρατηρήσεις επί των προϋποθέσεων υπό τις οποίες κινείται η ευθύνη της Κοινότητας βάσει των άρθρων 34 και 40 της Συνθήκης ΕΚΑΧ.
Πρώτον, από το γράμμα των άρθρων 34 και 40 της Συνθήκης ΕΚΑΧ προκύπτει ότι, για να γεννηθεί ευθύνη της Κοινότητας, πρέπει να συντρέχει πταίσμα, επομένως δεν αρκεί το γεγονός και μόνο ότι η απόφαση είναι παράνομη.
Δεύτερον, η Συνθήκη δεν διευκρινίζει ούτε στο άρθρο 34, στο οποίο χρησιμοποιείται η έκφραση « πταίσμα που θεμελιώνει την ευθύνη της Κοινότητας », ούτε στο άρθρο 40, στο οποίο χρησιμοποιείται η έκφραση « υπηρεσιακό πταίσμα της Κοινότητας », τη φύση του πταίσματος που πρέπει να συντρέχει για να γεννάται ευθύνη της Κοινότητας, μολονότι προβλέπει δύο αυτοτελή μέσα παροχής έννομης προστασίας για την αναγνώριση της ευθύνης της Κοινότητας.
Το Δικαστήριο εντούτοις, όταν κλήθηκε να αποφανθεί επί της γενέσεως της ευθύνης της Κοινότητας βάσει του άρθρου 40, δεν αρκέστηκε να εξετάσει μόνο αν συντρέχει πταίσμα, αλλά σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση διευκρίνισε τη φύση του πταίσματος χρησιμοποιώντας χαρακτηρισμούς όπως « αδικαιολόγητα σφάλματα » ( απόφαση της 13ης Ιουλίου 1961,
14/60, 16/60, 17/60, 20/60, 24/60, 26/60, 27/60 και 1/61, Meroni κ.λπ. κατά Ανωτάτης Αρχής, Race. 1961, σ. 319
, και συγκεκριμένα σ. 341 ), « βαριά αμέλεια κατά την εκτέλεση του καθήκοντος επιτηρήσεως» (απόφαση της 15ης Δεκεμβρίου 1961,
19/60, 21/60, 2/61 και 3/61, Fives Lille Caii κ.λπ. κατά Ανωτάτης Αρχής, Race. 1961, σ. 559
, και συγκεκριμένα σ. 592 ) ή « πρόδηλη έλλειψη επιμέλειας » (απόφαση της 9ης Δεκεμβρίου 1965,
29/63, 31/63, 36/63, 39/63 έως 47/63, 50/63 και 51/63, Société anonyme des laminoirs, hauts fourneaux, forges, fonderies et usines de la Providence κ.λπ. κατά Ανωτάτης Αρχής, Race. 1965, σ. 1123
, και συγκεκριμένα σ. 1157).
Από την ανωτέρω νομολογία, σε συσχετισμό με τις προτάσεις των γενικών εισαγγελέων, προκύπτει ότι το Δικαστήριο, μολονότι δεν δέχθηκε πλήρως τις προτάσεις των γενικών εισαγγελέων, οι οποίοι επιδίωξαν να προσδιορίσουν τη σοβαρότητα των αναγκαίων για τη γένεση της ευθύνης της Κοινότητας πταισμάτων σε συνάρτηση με τη φύση των οικείων δραστηριοτήτων ( βλ. μεταξύ άλλων, τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Lagrange, της 7ης Ιουνίου 1961, Race. 1961, σ. 342, και συγκεκριμένα σ. 347 επ., και του γενικού εισαγγελέα Roemer, της 19ης Απριλίου 1961, Race. 1961, σ. 433, και συγκεκριμένα σ. 469 επ. ), εντούτοις έλαβε υπόψη τα χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων αυτών, προκειμένου να προβεί σε κάθε συγκεκριμένη υπόθεση στον χαρακτηρισμό του πταίσματος που μπορούσε να γεννήσει ευθύνη της Κοινότητας.
Έτσι, για να εκτιμηθεί η φύση του πταίσματος που πρέπει να συντρέχει για να γεννάται ευθύνη της Κοινότητας είτε βάσει του άρθρου 34 είτε βάσει του άρθρου 40, τα οποία, όπως αναφέρθηκε, δεν παρέχουν καμία σχετική διευκρίνιση, τα σημεία αναφοράς αποτελούν οι τομείς στους οποίους παρεμβαίνει και οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες παρεμβαίνει το κοινοτικό όργανο. Συναφώς πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, ο περίπλοκος χαρακτήρας των καταστάσεων που πρέπει να ρυθμίσει το όργανο, οι δυσχέρειες εφαρμογής των νομοθετικών κειμένων και τα περιθώρια εκτιμήσεως που διαθέτει το όργανο δυνάμει των κειμένων αυτών.
Τέλος, προϋπόθεση της γενέσεως ευθύνης της Κοινότητας δεν είναι μόνο η ύπαρξη πταίσματος, όπως περιγράφηκε ανωτέρω, και ζημίας, αλλά και η ύπαρξη άμεσης αιτιώδους συνάφειας μεταξύ του πταίσματος αυτού και της ζημίας αυτής, συνάφειας την οποία καλείται να αποδείξει ο ενάγων ( απόφαση της 14ης Ιουλίου 1961,
9/60 και 12/60, Société commerciale Antoine Vloeberghs κατά Ανωτάτης Αρχής, Race. 1961, σ. 391
, και συγκεκριμένα σ. 428, απόφαση της 12ης Ιουλίου 1962,
18/60, Worms κατά Ανωτάτης Αρχής, Race. 1962, σ. 377
, και συγκεκριμένα σ. 401 ).
Κατά τις ενάγουσες, η ζημία της οποίας ζητούν την αποκατάσταση συνίσταται στο γεγονός ότι κατά τα έτη 1984, 1985 και 1986 δεν μπόρεσαν να παραδώσουν εντός της ιταλικής αγοράς τις ποσότητες προϊόντων που παρέδωσαν άλλες κοινοτικές επιχειρήσεις πέραν των συνηθισμένων παραδόσεων τους. Έτσι, η ζημία τους απορρέει από τη μεταβολή της ροής των συνήθων παραδόσεων, για την οποία υπαίτια είναι η Επιτροπή, η οποία όχι μόνο δεν ματαίωσε την επέλευση της, αλλά μάλιστα τη διευκόλυνε με τα πταίσματα της.
Τα πταίσματα για τα οποία κατηγορείται η Επιτροπή είναι ότι δεν έλαβε τα μέτρα που προέβλεπε το άρθρο 15 Β, παράγραφος 4, της αποφάσεως 234/84 για τα έτη 1984, 1985 και 1986 και ότι δεν επέβαλε τις κυρώσεις που προέβλεπε η παράγραφος 5 του ίδιου αυτού άρθρου για τα έτη 1984 και 1985, κατά τη διάρκεια των οποίων ίσχυε η παράγραφος αυτή. Επιπλέον, η Επιτροπή κατηγορείται ότι παραχώρησε, βάσει του άρθρου 10, παράγραφος 1, της ίδιας αποφάσεως και στη συνέχεια της αποφάσεως 3485/85, πρόσθετες ποσοστώσεις για την παραγωγή ημικατεργασμένων προϊόντων της κατηγορίας Ια που προορίζονταν για την κατασκευή μικρών συγκολλημένων σωλήνων, ποσοστώσεις που αποτέλεσαν την κύρια αιτία για την υπέρβαση των συνήθων παραδόσεων εντός της ιταλικής αγοράς.
Κατά συνέπεια, πρέπει να εξεταστεί αν τα ανωτέρω περιστατικά αφενός μπορούν να θεωρηθούν ως στοιχειοθετούντα πρόδηλα πταίσματα που μπορούν να θεμελιώσουν την ευθύνη της Κοινότητας και αφετέρου προξένησαν άμεσα τη ζημία που ισχυρίζονται ότι υπέστησαν οι ενάγουσες.
Όσον αφορά την παράλειψη ενέργειας της Επιτροπής βάσει του άρθρου 15 Β της αποφάσεως 234/84
Οι ενάγουσες αναφέρονται καταρχάς στην εκ μέρους του Δικαστηρίου ακύρωση της σιωπηρής αρνήσεως της Επιτροπής να λάβει το 1984 τα μέτρα που προέβλεπε το άρθρο 15 Β, παράγραφος 4, της αποφάσεως 234/84. Οι ενάγουσες όμως κατηγορούν επίσης την Επιτροπή ότι δεν έλαβε τα μέτρα αυτά ούτε τα δύο επόμενα έτη και ότι, όπως αναφέρθηκε ήδη ( σκέψη 26 ), δεν επέβαλε ούτε τις κυρώσεις που προέβλεπε η παράγραφος 5 του άρθρου αυτού, ενόσω ίσχυε.
Για να εκτιμηθεί αν αυτή η παράλειψη της Επιτροπής συνιστά, υπό τις περιστάσεις της προκειμένης υποθέσεως, πρόδηλο πταίσμα ενόψει των κριτηρίων που έχει καθιερώσει η προαναφερθείσα νομολογία, προέχει να υπομνησθεί ότι το άρθρο 15 Β καθιέρωσε, στο πλαίσιο του συστήματος επιτηρήσεως και ποσοστώσεων παραγωγής, μια διαδικασία διαβουλεύσεως με τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη και μια μέθοδο που απέβλεπε στη διατήρηση της σταθερότητας στις συνηθισμένες παραδόσεις ορισμένων προϊόντων σιδήρου και χάλυβα μεταξύ των κρατών μελών. Η μέθοδος αυτή, η οποία θεσπίστηκε υπό τις τελείως ιδιαίτερες περιστάσεις της δυσχερούς διαχειρίσεως μιας καταστάσεως κρίσεως, έπρεπε να τύχει εξαιρετικά προσεκτικής εφαρμογής στο πλαίσιο μιας κοινής αγοράς που στηρίζεται στο ελεύθερο εμπόριο, αφού και το Ιδιο το σύστημα των ποσοστώσεων παρείχε στις επιχειρήσεις την ελευθερία να παραδίδουν τα προϊόντα τους στο κράτος μέλος της επιλογής τους.
Επ' αυτού η Επιτροπή ισχυρίζεται, ορθώς, ότι δεν μπορούσε παρά να επιδείξει σύνεση κατά την εφαρμογή των διατάξεων αυτών, καθόσον το Δικαστήριο, με τη σκέψη 8 της Διατάξεως την οποία εξέδωσε επί της αιτήσεως αναστολής εκτελέσεως του άρθρου 15 Β της αποφάσεως 234/84 δύο μόλις μήνες μετά την έναρξη εφαρμογής του συστήματος που καθιέρωνε το άρθρο αυτό, εξέφρασε αμφιβολίες ως προς το κύρος του εν λόγω άρθρου από την άποψη της Συνθήκης ( Διάταξη της 28ης Μαρτίου 1984,
45/84 R, EISA κατά Επιτροπής, Συλλογή 1984, σ. 1759
).
Εξάλλου, επιβάλλεται να υπομνησθεί ότι οι διατάξεις του άρθρου 15 Β, παράγραφος 4, της αποφάσεως 234/84 δεν προέβλεπαν μέτρα καταναγκασμού, αλλά απλώς τη δυνατότητα να ζητηθεί από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις να αναλάβουν την υποχρέωση να αποκαταστήσουν την ισορροπία στις συνηθισμένες παραδόσεις τους.
Από τη δικογραφία όμως προκύπτει ότι οι επιχειρήσεις που προκάλεσαν την υπέρβαση των συνηθισμένων παραδόσεων εντός της ιταλικής αγοράς αμφισβητούσαν την καταρχήν νομιμότητα του συστήματος σταθερότητας της συνήθους ροής των παραδόσεων και ειδικότερα αμφισβητούσαν την ορθότητα της υπαγωγής στο σύστημα αυτό των ημικατεργασμένων προϊόντων για την κατασκευή μικρών συγκολλημένων σωλήνων. Με έγγραφα που απηύθυναν προς την Επιτροπή και κατά τις συναντήσεις που είχαν με τις υπηρεσίες της Επιτροπής, οι επιχειρήσεις αυτές είχαν εκφράσει προκαταβολικά την πρόθεση τους να μη δεχθούν το σύστημα αυτό.
'Ετσι η παρέμβαση της Επιτροπής εντασσόταν όχι μόνο σε αβέβαιο νομικό πλαίσιο, αλλά επίσης στο πλαίσιο μιας πραγματικής καταστάσεως η οποία μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρές αμφιβολίες ως προς την αποτελεσματικότητα που θα είχε η κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 15 Β για να επιτευχθεί η μείωση των πλεονασματικών παραδόσεων.
Παρ' όλ' αυτά, η Επιτροπή δεν παρέμεινε αδρανής, αντιθέτως δε ανέπτυξε σοβαρές προσπάθειες για να παρακινήσει τις επιχειρήσεις σε αυτοπειθαρχία, πράγμα που προκύπτει από τη δικογραφία, και κυρίως από τα έγγραφα που απηύθυνε στις επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα, και από τα πρακτικά των συναντήσεων που πραγματοποιήθηκαν με τους εκπροσώπους τους.
Υπό τις συνθήκες αυτές, η ακύρωση από το Δικαστήριο της σιωπηρής αποφάσεως περί μη λήψεως των μέτρων που προέβλεπε το άρθρο 15 Β, παράγραφος 4, της αποφάσεως 234/84 δεν αρκεί, παρά τους ισχυρισμούς των εναγουσών, για να θεμελιώσει την ευθύνη της Κοινότητας. Ο μόνος λόγος άλλωστε για την ακύρωση αυτή ήταν το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν είχε εκπληρώσει την υποχρέωση της να ζητήσει από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, όταν έκρινε ότι η καταγγελία που της είχε υποβληθεί ήταν βάσιμη, να αναλάβουν τη δέσμευση να αποκαταστήσουν το επόμενο τρίμηνο τη διαταραχθείσα ισορροπία στις συνηθισμένες παραδόσεις τους. Υπό τις ανωτέρω περιστάσεις, αυτή η έλλειψη νομιμότητας δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι στοιχειοθετεί πρόδηλο πταίσμα που να θεμελιώνει το δικαίωμα των εναγουσών εταιριών προς αποζημίωση.
Η Επιτροπή βέβαια, αν είχε κινήσει τυπικά τη διαδικασία του άρθρου 15 Β, παράγραφος 4, θα μπορούσε, τουλάχιστον μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1985 και στη συνέχεια μετά την αποτυχία της διαδικασίας αυτής, να ασκήσει τις εξουσίες που της παρείχε το άρθρο 15 Β, παράγραφος 5, και οι οποίες της έδιναν τη δυνατότητα να μειώσει αυτεπάγγελτα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, τις ποσοστώσεις παραδόσεων.
Πρέπει όμως να υπενθυμιστεί ότι το Δικαστήριο, με την προαναφερθείσα Διάταξη που εξέδωσε επί της αιτήσεως αναστολής της εκτελέσεως του άρθρου 15 Β της αποφάσεως 234/84, έλαβε υπό σημείωση τις δεσμεύσεις της Επιτροπής σε σχέση με τις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου αυτού, προκειμένου να απορρίψει την αίτηση αναστολής εκτελέσεως ( Διάταξη της 28ης Μαρτίου 1984, EISA κατά Επιτροπής, όπ.π., σκέψεις 12 και 13 ). Σύμφωνα όμως με τις δεσμεύσεις αυτές, η Επιτροπή δεν θα επέβαλλε αυτεπάγγελτα μείωση των ποσοστώσεων των επιχειρήσεων, παρά μόνο αν, πέραν της υπερβάσεως των συνηθισμέων παραδόσεων τους, οι επιχειρήσεις αυτές προέβαιναν υπαιτίως σε παράνομες πράξεις, π.χ. σε σχέση με τις τιμές, και μόνο αφού τους επέβαλε τις κυρώσεις που προβλέπονταν για τις παραβάσεις αυτές. Εξάλλου, το 1985 επιβλήθηκαν πρόστιμα σε πολλές επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα για παραβάσεις του άρθρου 60 της Συνθήκης, σχετικά με απαγορευόμενες πρακτικές σε θέματα τιμών.
Επιπλέον, η Επιτροπή, η οποία, όπως τόνισε το Δικαστήριο στη σκέψη 15 της προαναφερθείσας αποφάσεως της 9ης Απριλίου 1987, Assidei- και Ιταλία κατά Επιτροπής, διέθετε μεγάλο περιθώριο εκτιμήσεως για να αποφασίσει μείωση των ποσοστώσεων, μπορούσε να αναμείνει ορισμένο διάστημα, πριν λάβει καμία σχετική απόφαση, ώστε να είναι σε θέση να εκτιμήσει τα αποτελέσματα των ειδικών κυρώσεων που είχε επιβάλει για ορισμένες παράνομες ενέργειες. Εξάλλου, δεν μπορούσε παρά να επιδείξει σύνεση στις ενέργειες της, καθόσον, όπως αναφέρθηκε ήδη, το Δικαστήριο είχε εκφράσει, με την προαναφερθείσα Διάταξη της 28ης Μαρτίου 1984, αμφιβολίες ως προς το κύρος του άρθρου 15 Β από την άποψη της Συνθήκης.
Επομένως, ενόψει όλων αυτών των στοιχείων, η άσκηση από την Επιτροπή των εξουσιών που της παρείχε το άρθρο 15 Β, παράγραφος 5, είχε τελείως υποθετικό χαρακτήρα και η παράλειψη της δεν μπορεί, ούτε και αυτή, να χαρακτηρισθεί ως πρόδηλο πταίσμα που θεμελιώνει ευθύνη της Κοινότητας.
Επιπροσθέτως, η ύπαρξη άμεσης αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της διπλής αυτής παραλείψεως ενέργειας βάσει των παραγράφων 4 και 5 του άρθρου 15 Β και της επελθούσας κατά τους ισχυρισμούς των εναγουσών ζημίας δεν θα μπορούσε να γίνει δεκτή, παρά μόνο εφόσον αποδεικνυόταν ότι, αν η Επιτροπή είχε εφαρμόσει τις διατάξεις αυτές, οι επιχειρήσεις στις οποίες οφειλόταν η υπέρβαση θα είχαν μειώσει τις ποσότητες που παρέδωσαν στο ύψος των συνηθισμένων παραδόσεων τους και ότι οι ενάγουσες επιχειρήσεις θα είχαν μπορέσει να αυξήσουν τις παραδόσεις τους αναλόγως.
Πρώτον, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι, κατόπιν της θέσεως που έλαβαν οι επιχειρήσεις που προκάλεσαν την υπέρβαση των συνήθων παραδόσεων εντός της ιταλικής αγοράς, η εφαρμογή της διαδικασίας του άρθρου 15 Β, παράγραφος 4, που δεν προέβλεπε μέτρα καταναγκασμού, δεν αρκούσε για να οδηγήσει σε μείωση των πλεονασματικών παραδόσεων.
Δεύτερον, ακόμη και αν υποτεθεί ότι οι επιχειρήσεις αυτές δέχονταν, κατ' εφαρμογή του άρθρου 15 Β, παράγραφος 4, ή αναγκάζονταν, δυνάμει της παραγράφου 5 του ίδιου αυτού άρθρου, να αποκαταστήσουν τη διαταραχθείσα ισορροπία των συνηθισμένων παραδόσεων, δεν αποδεικνύεται ότι τούτο θα απέβαινε προς όφελος των εναγουσών. Πράγματι, όπως ισχυρίστηκε η Επιτροπή, οι Ιταλοί καταναλωτές των οικείων προϊόντων σιδήρου και χάλυβα θα είχαν την πραγματική και νομική δυνατότητα να εφοδιαστούν από προμηθευτές τρίτων χωρών αντί να απευθυνθούν στις ιταλικές επιχειρήσεις, των οποίων οι τιμές ήταν λιγότερο συμφέρουσες κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου.
Επ' αυτού επιβάλλεται η διευκρίνιση ότι, επειδή τα ημικατεργασμένα προϊόντα για την κατασκευή μικρών σωλήνων εξαιρούνταν από το σύστημα των ελάχιστων τιμών, δυνάμει του άρθρου 4 της αποφάσεως 3715/83/ΕΚΑΧ, της 23ης Δεκεμβρίου 1983 (
ΕΕ L 373, σ. 1
), επιτρεπόταν στις επιχειρήσεις να προσαρμόζουν τις τιμές τους προς τις προσφορές που προέρχονταν από τρίτες χώρες και να αποφασίζουν ελεύθερα τις ανά τομέα εκπτώσεις για αυτή την κατηγορία προϊόντων. Όπως όμως προκύπτει από τις στατιστικές που προσκόμισε η Επιτροπή και των οποίων την ορθότητα δεν αμφισβήτησαν σοβαρά οι ενάγουσες επιχειρήσεις, οι οποίες υποστηρίζουν απλώς ότι δεν ήταν δυνατή η σημαντική μείωση των τιμών, το ποσοστό των προϊόντων των επιχειρήσεων αυτών για το οποίο πραγματοποιήθηκε τέτοια προσαρμογή ισούται, κατά βάρος, με το 5 ο/ο του βάρους των προϊόντων για τα οποία πραγματοποίησαν προσαρμογές οι άλλες μη ιταλικές επιχειρήσεις.
Κατόπιν όλων των διαπιστώσεων αυτών, δεν αποδεικνύεται ότι η παράλειψη ενέργειας της Επιτροπής βάσει του άρθρου 15 Β της αποφάσεως 234/84 συνιστά πρόδηλο πταίσμα που προξένησε άμεσα τη ζημία που ισχυρίζονται ότι υπέστησαν οι ενάγουσες.
Όσον αφορά την παραχώρηση πρόσθετων ποσοστώσεων βάσει του άρθρου 10, παράγραφος 1, των αποφάσεων 234/84 και 3485/85
Οι ενάγουσες κατηγορούν την Επιτροπή ότι παραχώρησε σε άλλες επιχειρήσεις, βάσει του άρθρου 10, παράγραφος 1, των αποφάσεων 234/84 και 3485/85, πρόσθετες ποσοστώσεις για την παραγωγή ημικατεργασμένων προϊόντων που προορίζονταν για την κατασκευή μικρών συγκολλημένων σωλήνων, ποσοστώσεις στις οποίες οφείλεται κυρίως η υπέρβαση των συνηθισμένων παραδόσεων εντός της ιταλικής αγοράς. Η επιχειρηματολογία τους δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
Πρώτον, η παράγραφος 1 του άρθρου 10 καθιερώνει γι' αυτά μόνο τα προϊόντα ένα ειδικό καθεστώς, το οποίο χαρακτηρίζεται από δύο είδη διατάξεων, οι οποίες είναι λιγότερο αυστηρές από τις διατάξεις του όλου συστήματος που προβλέπει η απόφαση στην οποία περιλαμβάνεται το εν λόγω άρθρο 10. Το πρώτο και το δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 1 του άρθρου 10 επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να αυξάνουν τις ποσοστώσεις τους και τα τμήματα των ποσοστώσεων τους μέχρι ορισμένου ορίου, υπό τον όρο ότι θα προσκομίσουν εντός ορισμένης προθεσμίας την απόδειξη της χρησιμοποιήσεως των αντίστοιχων παραδόσεων για τους προβλεπόμενους σκοπούς. Το τρίτο εδάφιο της ίδιας αυτής παραγράφου, το οποίο επικαλούνται οι ενάγουσες εταιρίες, επιτρέπει στην Επιτροπή, κατόπιν αιτιολογημένης αιτήσεως μιας επιχειρήσεως, να αυξήσει περισσότερο απ' ό,τι επιτρέπει το πρώτο εδάφιο τις ποσοστώσεις και τα τμήματα ποσοστώσεων που μπορούν να παραδίδονται εντός της κοινής αγοράς, χωρίς να μνημονεύεται η ανάγκη τηρήσεως του συστήματος σταθερότητας της συνήθους ροής των παραδόσεων. Το τελευταίο αυτό εδάφιο διευκρινίζει απλώς ότι η Επιτροπή μπορεί να εξαρτά τη χορήγηση της προσαρμογής αυτής από την προσκόμιση εκ μέρους της ενδιαφερόμενης επιχείρησης ( η οποία βαρύνεται και με τη σχετική δαπάνη ) εκθέσεως που συντάσσεται από εντολοδόχο εταιρία διαχειρίσεως και με την οποία βεβαιώνονται αφενός η παραλαβή των ημικατεργασμέων προϊόντων της επιχειρήσεως αυτής από τον ή τους πελάτες σωληνοπαραγωγούς και αφετέρου η πραγματική χρησιμοποίηση τους για τη σχετική παραγωγή.
Δεύτερον, από τη δικογραφία, και συγκεκριμένα από τα έγγραφα που απέστειλε η Επιτροπή προς τις επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα ή τα πρακτικά των συναντήσεων που πραγματοποίησε με τους εκπροσώπους τους, προκύπτει ότι η Επιτροπή, λαμβάνοντας οπωσδήποτε υπόψη τον κίνδυνο που επικαλούνται οι ενάγουσες, κατέστησε σαφές στις επιχειρήσεις ότι τα ημικατεργασμένα προϊόντα που προορίζονταν για την παραγωγή μικρών συγκολλημένων σωλήνων έπρεπε να λαμβάνονται υπόψη κατά την εκτίμηση της τηρήσεως του συστήματος σταθερότητας της συνήθους ροής των παραδόσεων.
Τέλος, η Επιτροπή, ενεργώντας με σκοπό την επίτευξη ισορροπίας στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα σε ολόκληρη την Κοινότητα, δεν μπορούσε, ανεξάρτητα από τις προφυλάξεις που έλαβε σχετικά, να έχει τη βεβαιότητα ότι η παραχώρηση των ποσοστώσεων αυτών θα συνεπαγόταν κυρίως αύξηση των παραδόσεων εντός της ιταλικής αγοράς σε σχέση με τις συνηθισμένες παραδόσεις, αφού μάλιστα οι επιχειρήσεις στις οποίες παραχωρήθηκαν οι πρόσθετες ποσοστώσεις μπορούσαν να τις χρησιμοποιήσουν για την παράδοση προϊόντων σε άλλες αγορές.
Απ' όλα τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι ενάγουσες δεν απέδειξαν τη συνδρομή προδήλου πταίσματος της Επιτροπής κατά την εφαρμογή των προαναφερθεισών διατάξεων και, επιπλέον, δεν απέδειξαν την ύπαρξη άμεσης αιτιώδους συνάφειας μεταξύ τέτοιου πταίσματος και της ζημίας για την οποία ζητούν αποζημίωση. Κατά συνέπεια, οι αγωγές τους πρέπει να απορριφθούν.
Eni των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπήρχε σχετικό αίτημα του αντιδίκου. Επειδή οι ενάγουσες ηττήθηκαν, πρέπει να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει:

1)
Απορρίπτει τις αγωγές.

2)
Καταδικάζει τις ενάγουσες στα δικαστικά έξοδα.

Due
Slynn
Joliét
Schockweiler
Grévisse
Mancini
Κακούρης
Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Diez de Velasco
Zuleeg
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 30 Ιανουαρίου 1992.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος
Ο. Due
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.