CELEX: 61988CJ0140
Κοινωνική ασφάλιση
Καθορισμός της εφαρμοστέας νομοθεσίας

Με απόφαση της 11ης Μαΐου 1988, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 20 Μαΐου 1988, το Hoge Raad der Nederlanden υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του κανονισμού ( ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειες τους που διακινούνται εντός της Κοινότητος, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό ( ΕΟΚ) 1517/79 του Συμβουλίου, της 16ης Ιουλίου 1979 ( ΕΕ ειδ. έκδ. 05/003, σ. 167 ).
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Noij και του Staatssecretaris van Financiën ( Υφυπουργού Οικονομικών ) και αφορούν τις εισφορές τις οποίες όφειλε να καταβάλει ο Noij στο γενικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως στις Κάτω Χώρες για το έτος 1979.
Από την απόφαση του αιτούντος δικαστηρίου προκύπτει ότι ο Noij, Ολλανδός υπήκοος, εγκαταστάθηκε στις Κάτω Χώρες αφού είχε προηγουμένως εργαστεί για είκοσι πέντε έτη ως εργάτης ορυχείων υπογείως στο Βέλγιο. Αν και λαμβάνει για τον λόγο αυτό σύνταξη γήρατος δυνάμει της βελγικής νομοθεσίας, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι δικαιούται παράλληλα να λαμβάνει οικογενειακά επιδόματα και βελγικές παροχές ασθενείας, ο Noij υπήχθη, ως κάτοικος Κάτω Χωρών, στο ολλανδικό γενικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως.
Οι παροχές που χορηγούνται από τα δύο συστήματα είναι στην ουσία οι ίδιες, εκτός ορισμένων οι οποίες μπορούν να χορηγούνται στο πλαίσιο του ολλανδικού συστήματος προς βελτίωση των συνθηκών διαβιώσεως και εργασίας. Ανάλογες παροχές προβλέπονται από το βελγικό σύστημα, εξαρτώνται όμως από την κατοικία του ενδιαφερομένου στο έδαφος του κράτους αυτού.
Πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά την απόφαση του αιτούντος δικαστηρίου, από τον Noij ζητήθηκε, μεταξύ άλλων, η καταβολή των εισφορών που προβλέπονται από τον ολλανδικό νόμο περί καλύψεως εκτάκτων εξόδων ασθενείας ( Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten ), παρά το γεγονός ότι το κόστος για τις παροχές ασθενείας που δικαιούται βαρύνει τον αντίστοιχο βελγικό φορέα μέχρις ότου συμπληρώσει το 65ο έτος της ηλικίας του.
Θεωρώντας ότι η απαίτηση καταβολής των ανωτέρω εισφορών, που υπολογίζονται σε συνάρτηση με τη βελγική σύνταξη του και ανέρχονται στο 23
o
/ο της συντάξεως αυτής, ήταν ασυμβίβαστη προς τις διατάξεις της Συνθήκης ΕΟΚ περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, καθώς και προς εκείνες του κανονισμού 1408/71, ο Noij προσέφυγε κατά της σχετικής αποφάσεως ενώπιον του Gerechtshof του Hertogenbosch. Μετά από την απόρριψη της προσφυγής αυτής με την αιτιολογία ότι ο προσφεύγων δεν μπορούσε να θεωρηθεί ως εργαζόμενος υπό την έννοια του άρθρου 1 του εν λόγω κανονισμού, ο Noij άσκησε αναίρεση ενώπιον του Hoge Raad der Nederlanden, το οποίο, θεωρώντας απαραίτητη την ερμηνεία ορισμένων διατάξεων του κοινοτικού δικαίου, ανέστειλε τη διαδικασία μέχρις ότου το Δικαστήριο εκδώσει προδικαστική απόφαση επί των εξής ερωτημάτων:
« 1)
Απαγορεύεται βάσει των διατάξεων περί κοινωνικής ασφαλίσεως του ευρωπαϊκού κοινοτικού δικαίου, που έχουν ως στόχο την υλοποίηση της ελεύθερης διακινήσεως των εργαζομένων εντός της Κοινότητας, ειδικότερα δε των διατάξεων περί καθορισμού του εφαρμοστέου δικαίου οι οποίες περιλαμβάνονται στον τίτλο II του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, ένα άτομο που κατοικεί στο έδαφος κράτους μέλους ( στο εξής: κράτος της κατοικίας ) και το οποίο, μετά την παύση της ασκήσεως έμμισθης επαγγελματικής δραστηριότητας στο έδαφος άλλου κράτους μέλους, λαμβάνει, δυνάμει της νομοθεσίας περί κοινωνικής ασφαλίσεως αυτού του άλλου κράτους μέλους, σύνταξη γήρατος λόγω αυτής της δραστηριότητας να υποχρεώνεται, μεταξύ άλλων, με βάση αυτή τη σύνταξη γήρατος, να καταβάλλει ασφαλιστικές εισφορές ως υπαγόμενο, δυνάμει της νομοθεσίας περί κοινωνικής ασφαλίσεως του κράτους κατοικίας του, σε υποχρεωτική ασφάλιση:
α)
αν μετά την παύση της ασκήσεως επαγγελματικής δραστηριότητας στο έδαφος αυτού του άλλου κράτους μέλους δεν εργάστηκε καθόλου στη συνέχεια·
β)
αν μετά την παύση αυτή εργάστηκε για λίγο διάστημα — ως μισθωτός ή ως αυτοτελώς απασχολούμενος — στο έδαφος του κράτους της κατοικίας του;
2)
Πρέπει να δοθεί διαφορετική απάντηση στο ερώτημα 1, αν η αναφερόμενη στο στοιχείο β εργασία στο κράτος κατοικίας συνιστά απλώς επαγγελματική δραστηριότητα δευτερεύουσας σημασίας; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσεται διεξοδικώς η ολλανδική νομοθετική ρύθμιση και οι κρίσιμες διατάξεις του κοινοτικού δικαίου, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί του πρώτου σκέλους του πρώτου ερωτήματος
Με το πρώτο σκέλος του πρώτου ερωτήματος το εθνικό δικαστήριο ερωτά στην ουσία αν, βάσει των κανόνων του κοινοτικού δικαίου και ιδίως των διατάξεων των τίτλων II και III του κανονισμού 1408/71, ένα άτομο το οποίο εργάστηκε ως μισθωτός στο έδαφος κράτους μέλους και λαμβάνει για τον λόγο αυτό σύνταξη γήρατος και το οποίο εγκαθίσταται σε άλλο κράτος μέλος όπου δεν ασκεί καμία επαγγελματική δραστηριότητα απαγορεύεται να υπάγεται στη νομοθεσία αυτού του τελευταίου κράτους και να του επιβάλλεται η υποχρέωση λόγω της υπαγωγής του αυτής να καταβάλλει εισφορές υποχρεωτικής ασφαλίσεως, που υπολογίζονται σε συνάρτηση με τα εισοδήματα του, περιλαμβανομένης της ανωτέρω συντάξεως του.
Πρέπει να σημειωθεί, καταρχάς, ότι καμία από τις διατάξεις του τίτλου II του κανονισμού 1408/71 δεν τυγχάνει εφαρμογής σε περιπτώσεις όπως η προκείμενη. Ο Noij δεν βρίσκεται σε καμία από τις καταστάσεις στις οποίες αναφέρονται τα άρθρα 13, παράγράφος 2, περιπτώσεις β, γ, δ και ε, και 14 έως 17. Όσον αφορά το άρθρο 13, παράγραφος 2, περίπτωση α, κατά το οποίο « ο εργαζόμενος που απασχολείται στο έδαφος κράτους μέλους υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους αυτού, ακόμη και αν κατοικεί στο έδαφος άλλου κράτους μέλους ή αν η επιχείρηση ή ο εργοδότης που τον απασχολεί έχει την έδρα της ή την κατοικία του στο έδαφος άλλου κράτους μέλους », το άρθρο αυτό αφορά μόνο τα άτομα που ασκούν μισθωτή δραστηριότητα.
Πράγματι, με αυτή την τελευταία διάταξη επιδιώκεται η επίλυση των συγκρούσεων μεταξύ των εφαρμοστέων νομοθεσιών, που μπορούν να συμβούν όταν κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου ο τόπος κατοικίας και ο τόπος εργασίας δεν βρίσκονται στο ίδιο κράτος μέλος. Τέτοιες συγκρούσεις όμως δεν μπορούν πλέον να υπάρξουν όσον αφορά τους εργαζομένους που έχουν παύσει να ασκούν κάθε είδους επαγγελματική δραστηριότητα.
Στη συνέχεια, όσον αφορά τον τίτλο III του κανονισμού 1408/71, που περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις για διάφορες κατηγορίες συντάξεων, πρέπει να σημειωθεί ότι το άρθρο 33, όπως ίσχυε βάσει του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 2864/72 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1972 ( ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 227 ), το οποίο εφαρμόζεται στην προκειμένη περίπτωση, απαγόρευε ήδη στους οργανισμούς των κρατών που χορηγούν συντάξεις να απαιτούν την καταβολή εισφορών για τη χορήγηση παροχών ασθενείας και μητρότητας, το κόστος των οποίων βαρύνει οργανισμό άλλου κράτους μέλους ( βλ. απόφαση της 28ης Μαρτίου 1985, Επιτροπή κατά Βελγίου, Συλλογή 1985, σ. 1097, σκέψη 3 ).
Το άρθρο αυτό τροποποιήθηκε με τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 2332/89 του Συμβουλίου, της 18ης Ιουλίου 1989 (
ΕΕ L 224, σ. 1
), που προσέθεσε μία δεύτερη παράγραφο, κατά την οποία το κράτος μέλος κατοικίας όπου ισχύει σύστημα γενικής ασφαλίσεως και δυνάμει της νομοθεσίας του οποίου δεν θεμελιώνεται δικαίωμα συντάξεως δεν μπορεί να ζητεί από τον δικαιούχο της συντάξεως, λόγω του ότι κατοικεί στο έδαφος του κράτους αυτού, να καταβάλλει εισφορές για τη χορήγηση παροχών που βαρύνουν οργανισμό άλλου κράτους μέλους.
Αυτές οι διατάξεις εντάσσονται στο πλαίσιο του στόχου του κανονισμού 1408/71, ο οποίος συνίσταται στην εξασφάλιση της όσο το δυνατόν μεγαλύτερης ελευθερίας διακινήσεως των διακινουμένων εργαζομένων. Συναφώς, πολλές άλλες διατάξεις αποσκοπούν στην εξάλειψη των εμποδίων σ' αυτή τη θεμελιώδη ελευθερία, όπως εκείνα τα οποία προκύπτουν από τη μεταφορά της κατοικίας από ένα κράτος μέλος σε άλλο και την ταυτόχρονη εφαρμογή πολλών εθνικών νομοθεσιών. Θα ήταν όμως αντίθετο προς τον στόχο αυτό ένας εργαζόμενος να στερείται, χωρίς να συντρέχουν λόγοι γενικού συμφέροντος, από μέρος της συντάξεως που λαμβάνει βάσει της νομοθεσίας κράτους μέλους απλώς και μόνο διότι εγκαταστάθηκε σε άλλο κράτος μέλος.
Από τις προηγούμενες σκέψεις συνάγεται ότι οι κανόνες που αναφέρονται στο προαναφερθέν άρθρο 33, περί των παροχών ασθενείας ή μητρότητας, αποτελούν έκφραση μιας γενικότερης αρχής, κατά την οποία ο δικαιούχος συντάξεως δεν μπορεί να υποχρεώνεται, λόγω του ότι κατοικεί στο έδαφος κράτους μέλους, να καταβάλλει εισφορές σε σύστημα υποχρεωτικής ασφαλίσεως για τη χορήγηση παροχών που βαρύνουν φορέα άλλου κράτους μέλους.
Επομένως, στο πρώτο σκέλος του πρώτου ερωτήματος πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι κανόνες του κοινοτικού δικαίου και συγκεκριμένα οι διατάξεις των τίτλων II και III του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειες τους που διακινούνται εντός της Κοινότητος, δεν απαγορεύουν την υπαγωγή του ατόμου το οποίο, αφού εργάστηκε ως μισθωτός στο έδαφος κράτους μέλους και λαμβάνει για την εργασία αυτή σύνταξη γήρατος, εγκαθίσταται σε άλλο κράτος μέλος όπου δεν ασκεί καμιά δραστηριότητα, στη νομοθεσία του τελευταίου αυτού κράτους. Οι κανόνες όμως αυτοί δεν επιτρέπουν να υποχρεώνεται, στο κράτος αυτό, ο ενδιαφερόμενος να καταβάλλει, για τον λόγο ότι κατοικεί σ' αυτό το κράτος, εισφορές υποχρεωτικής ασφαλίσεως για την κάλυψη παροχών που βαρύνουν φορέα άλλου κράτους μέλους.
Eni του δευτέρου σκέλους του πρώτου ερωτήματος και επί του δευτέρου ερωτήματος
Από την απόφαση του αιτούντος δικαστηρίου προκύπτει ότι, με τα ερωτήματα αυτά, το εθνικό δικαστήριο' ερωτά στην ουσία αν η απάντηση παραμένει η ίδια εάν, στην περίπτωση του πρώτου ερωτήματος και πριν από την περίοδο την οποία αφορούν οι εν λόγω εισφορές, ο ενδιαφερόμενος είχε ασκήσει επαγγελματική δραστηριότητα, έστω και δευτερεύουσας σημασίας, είτε ως μισθωτός είτε ως αυτοτελώς απασχολούμενος, στο έδαφος του κράτους μέλους της κατοικίας του.
Επ' αυτού πρέπει να σημειωθεί ότι το γεγονός ότι ο ενδιαφερόμενος έχει εργαστεί υπό τις περιστάσεις αυτές δεν είναι ικανό να μεταβάλει την απάντηση που δόθηκε στο πρώτο ερώτημα. Για τους προεκτεθέντες λόγους, οι διατάξεις του τίτλου II του κανονισμού 1408/71 δεν τυγχάνουν εφαρμογής, σ' αυτή δε την περίπτωση δεν συντρέχει κανένας λόγος να αποκλειστεί η εφαρμογή της αρχής κατά την οποία ο δικαιούχος συντάξεως δεν μπορεί να υποχρεώνεται, λόγω του ότι κατοικεί στο έδαφος κράτους μέλους, να καταβάλλει εισφορές σε σύστημα υποχρεωτικής ασφαλίσεως για τη χορήγηση παροχών που βαρύνουν φορέα άλλου κράτους μέλους.
Επομένως, όσον αφορά το δεύτερο σκέλος του πρώτου ερωτήματος και το δεύτερο ερώτημα προσήκει η ίδια απάντηση όπως και στην περίπτωση κατά την οποία, στο πλαίσιο της καταστάσεως που περιγράφεται στο πρώτο ερώτημα και πριν από την περίοδο την οποία αφορούν οι εν λόγω εισφορές, ο ενδιαφερόμενος είχε ασκήσει επαγγελματική δραστηριότητα, έστω και δευτερεύουσα, είτε ως μισθωτός είτε ως αυτοτελώς απασχολούμενος στο έδαφος του κράτους μέλους της κατοικίας του.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν οι Κυβερνήσεις των Κάτω Χωρών και της Ισπανίας, καθώς και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με απόφαση της 11ης Μαΐου 1988 το Hoge Raad der Nederlanden, αποφαίνεται:

1)
Οι κανόνες του κοινοτικού δικαίου και συγκεκριμένα οι διατάξεις των τίτλων II και III του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειες τους που διακινούνται εντός της Κοινότητος, δεν απαγορεύουν την υπαγωγή του ατόμου το οποίο, αφού εργάστηκε ως μισθωτός στο έδαφος κράτους μέλους και λαμβάνει για την εργασία αυτή σύνταξη γήρατος, εγκαθίσταται σε άλλο κράτος μέλος όπου δεν ασκεί καμιά δραστηριότητα, στη νομοθεσία του τελευταίου αυτού κράτους. Οι κανόνες όμως αυτοί δεν επιτρέπουν να υποχρεώνεται, στο κράτος αυτό, ο ενδιαφερόμενος να καταβάλλει, για τον λόγο ότι κατοικεί σ' αυτό το κράτος, εισφορές υποχρεωτικής ασφαλίσεως για την κάλυψη παροχών που βαρύνουν φορέα άλλου κράτους μέλους.

2)
Η ίδια απάντηση προσήκει και στην περίπτωση κατά την οποία, στο πλαίσιο της καταστάσεως που περιγράφεται στο πρώτο ερώτημα και πριν από την περίοδο την οποία αφορούν οι εν λόγω εισφορές, ο ενδιαφερόμενος είχε ασκήσει επαγγελματική δραστηριότητα, έστω και δευτερεύουσα, είτε ως μισθωτός είτε ως αυτοτελώς απασχολούμενος στο έδαφος του κράτους μέλους της κατοικίας του.

Due
Moitinho de Almeida
Rodriguez Iglesias
Diez de Velasco
Κακούρης
Grévisse
Zuleeg
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 21 Φεβρουαρίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος
Ο. Due
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.