CELEX: 62003CJ0036
Geneesmiddelen
Vergunning voor in handel brengen
Procedures voor in wezen gelijkwaardige geneesmiddelen

Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 10, lid 1, sub a-iii, van richtlijn 2001/83/EG
van het Europees Parlement en de Raad van 6 november 2001 tot vaststelling van een communautair wetboek betreffende geneesmiddelen
voor menselijk gebruik (PB L 311, blz. 67).
Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen de vennootschap Approved Prescription Services Ltd (hierna: „APS”)
en de Licensing Authority, vertegenwoordigd door het Medicines and Healthcare Products Regulatory Agency (hierna: „MHRA”)
over een aanvraag voor een vergunning voor het in de handel brengen (hierna: „VHB”) van een geneesmiddel.
Het rechtskader
Volgens artikel 6, lid 1, van richtlijn 2001/83 mag een geneesmiddel in een lidstaat slechts in de handel worden gebracht
wanneer een VHB is afgegeven.
Artikel 8, lid 3, sub i, van deze richtlijn bepaalt:
„Bij de aanvraag [ter verkrijging van een VHB] moeten de navolgende gegevens en bescheiden worden gevoegd, gepresenteerd overeenkomstig
bijlage I:
[…]
i)
resultaten van de proeven:
–
van fysisch-chemische, biologische of microbiologische aard,
–
van toxicologische en farmacologische aard,
–
van klinische aard.”
Artikel 10, lid 1, sub a, van deze richtlijn, in de versie ten tijde van de feiten in het hoofdgeding, bepaalde:
„In afwijking van artikel 8, lid 3, sub i, en onverminderd het recht met betrekking tot de bescherming van de industriële
en commerciële eigendom:
a)
is de aanvrager niet gehouden de resultaten van de toxicologische, farmacologische en klinische proeven te verschaffen, wanneer
hij kan aantonen dat:
[…]
iii)
hetzij het geneesmiddel in wezen gelijkwaardig is aan een geneesmiddel dat al minstens zes jaar volgens de geldende communautaire
bepalingen in de Gemeenschap is toegelaten en dat in de lidstaat waarop de aanvraag betrekking heeft, in de handel wordt gebracht;
[…] een lidstaat [kan] deze periode […] tot tien jaar verlengen bij één enkel besluit dat betrekking heeft op alle op zijn
grondgebied in de handel gebrachte geneesmiddelen, als die lidstaat zulks om redenen van volksgezondheid noodzakelijk acht.
[…]
Evenwel dienen, in het geval waarin het geneesmiddel bestemd is voor een ander therapeutisch gebruik of dient te worden toegediend
langs andere wegen dan wel in andere doses dan de andere in de handel zijnde geneesmiddelen, de resultaten van geëigende toxicologische,
farmacologische en/of klinische proeven te worden verschaft”.
De bij artikel 10, lid 1, sub a-i tot en met iii, van richtlijn 2001/83 ingevoerde procedures worden doorgaans de „verkorte
procedures” genoemd. De specifieke procedure ter verkrijging van een VHB ingesteld bij artikel 10, lid 1, sub a, laatste alinea,
van richtlijn 2001/83 (hierna: „voorbehoud”) is een zogenaamde „hybride” verkorte procedure.
Met gebruikmaking van de mogelijkheid die artikel 10, lid 1, sub a‑iii, van richtlijn 2001/83 de lidstaten biedt, heeft het
Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland de in deze bepaling vermelde periode tot tien jaar verlengd.
De feiten en de prejudiciële vraag
In het hoofdgeding gaat het om drie geneesmiddelen, die alle het werkzame bestanddeel fluoxetine bevatten.
Twee van deze geneesmiddelen worden geproduceerd door Eli Lilly & Co. Ltd (hierna: „Eli Lilly”). Het eerste geneesmiddel is
Prozac in de vorm van capsules, met als werkzaam bestanddeel fluoxetine, waarvoor een VHB in de Gemeenschap is afgegeven.
Dat geneesmiddel is in het Verenigd Koninkrijk toegelaten op 25 november 1988. Het tweede geneesmiddel is Prozac in de vorm
van siroop, dat op 14 oktober 1992 voor het eerst in de Gemeenschap is toegelaten in Denemarken. In het Verenigd Koninkrijk
is voor dat geneesmiddel een VHB afgegeven op 28 oktober 1992 na een aanvraag die Eli Lilly had ingediend volgens de hybride
verkorte procedure. Het referentiegeneesmiddel waarnaar Eli Lilly in haar aanvraag had verwezen, was Prozac in de vorm van
capsules. Zij had toen erkend dat Prozac in de vorm van siroop wegens het verschil in de farmaceutische vorm ervan niet in
wezen gelijkwaardig was aan Prozac in de vorm van capsules, en zij had aanvullende gegevens verstrekt om de biologische equivalentie
van beide geneesmiddelen aan te tonen.
Het derde geneesmiddel dat in het hoofdgeding aan de orde is, is Fluoxetine in de vorm van siroop 20 mg/5 ml en wordt geproduceerd
door APS.
In oktober 1999 heeft APS voor dat geneesmiddel een aanvraag voor een VHB ingediend bij het MHRA.
Daarbij heeft APS gebruik gemaakt van de verkorte procedure van artikel 10, lid 1, sub a‑iii, van richtlijn 2001/83, op grond
dat haar geneesmiddel in wezen gelijkwaardig was aan Prozac in de vorm van siroop. Zij heeft bovendien als datum van de eerste
VHB van haar referentiegeneesmiddel 25 november 1988 opgegeven, te weten de datum van de VHB van Prozac in de vorm van capsules
in het Verenigd Koninkrijk.
Het MHRA was van oordeel dat APS Prozac in de vorm van siroop niet als referentiegeneesmiddel voor de toepassing van artikel
10, lid 1, sub a‑iii, van richtlijn 2001/83 kon gebruiken, aangezien dat geneesmiddel op het tijdstip van de indiening van
de aanvraag voor een VHB minder dan tien jaar in de Gemeenschap was toegelaten.
Bijgevolg werd APS verzocht, haar aanvraag in die zin te wijzigen dat als referentiegeneesmiddel Prozac in de vorm van capsules
werd opgegeven, dat al meer dan tien jaar was toegelaten. Aangezien laatstgenoemd geneesmiddel niet in wezen gelijkwaardig
is aan Fluoxetine in de vorm van siroop, had APS volgens het MHRA gebruik moeten maken van de hybride verkorte procedure en
aanvullende gegevens moeten verstrekken in de vorm van een onderzoek van de biologische equivalentie waarbij beide geneesmiddelen
met elkaar worden vergeleken.
APS heeft tegen deze beslissing beroep ingesteld bij de High Court of Justice en daartoe gesteld dat zij haar aanvraag wel
degelijk mocht baseren op de voor Prozac in de vorm van siroop meegedeelde gegevens.
In deze omstandigheden heeft de High Court of Justice (England & Wales), Queen’s Bench Division (Administrative Court), de
behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vraag gesteld:
„Kan een aanvraag voor een [VHB] van geneesmiddel C worden ingediend volgens artikel 10, lid 1, sub a-iii, eerste alinea,
van richtlijn 2001/83, wanneer met de aanvraag wordt beoogd aan te tonen dat geneesmiddel C in wezen gelijkwaardig is aan
geneesmiddel B, en wanneer
–
geneesmiddel B gerelateerd is aan oorspronkelijk geneesmiddel A, in die zin dat geneesmiddel B is toegelaten als ,line extension’
van geneesmiddel A, doch een andere farmaceutische vorm dan geneesmiddel A heeft, dan wel anderszins niet in wezen gelijkwaardig
is aan geneesmiddel A in de zin van artikel 10, lid 1, sub a-iii,
–
geneesmiddel A langer dan de in artikel 10, lid 1, sub a-iii, bedoelde periode van zes/tien jaar in de Gemeenschap in de handel
is toegelaten, en
–
geneesmiddel B minder dan de in artikel 10, lid 1, sub a‑iii, bedoelde periode van zes/tien jaar in de handel is toegelaten?”
Aangaande de prejudiciële vraag
Een geneesmiddel is in wezen gelijkwaardig, in de zin van artikel 10, lid 1, sub a‑iii, van richtlijn 2001/83, aan een oorspronkelijk
geneesmiddel wanneer het voldoet aan de volgende criteria: dezelfde kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling aan werkzame
bestanddelen, dezelfde farmaceutische vorm en biologische equivalentie, mits dat geneesmiddel, gelet op de wetenschappelijke
inzichten, niet aanzienlijk verschilt van de oorspronkelijke specialiteit, wat de veiligheid of doeltreffendheid betreft [arrest
van 3 december 1998, Generics (UK) e.a., C-368/96, Jurispr. blz. I-7967, punt 36, inzake de overeenstemmende bepaling van
richtlijn 65/65/EEG van de Raad van 26 januari 1965 betreffende de aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen
inzake farmaceutische specialiteiten (PB 1965, 22, blz. 369)].
Krachtens artikel 10, lid 1, sub a-iii, van richtlijn 2001/83 is de aanvrager, wanneer is aangetoond dat een geneesmiddel
in wezen gelijkwaardig is aan een geneesmiddel dat al minstens zes of tien jaar in de Gemeenschap is toegelaten en in de handel
wordt gebracht in de lidstaat waarop de aanvraag betrekking heeft, er niet toe gehouden, de resultaten van de toxicologische,
farmacologische en klinische proeven te verschaffen. Volgens de laatste alinea van deze bepaling „dienen, in het geval waarin
het geneesmiddel bestemd is voor een ander therapeutisch gebruik of dient te worden toegediend langs andere wegen dan wel
in andere doses dan de andere in de handel zijnde geneesmiddelen, de resultaten van geëigende toxicologische, farmacologische
en/of klinische proeven te worden verschaft”.
Ter terechtzitting hebben APS, de regering van het Verenigd Koninkrijk, de Deense, de Franse en de Nederlandse regering, alsmede
de Commissie, zich beroepen op het arrest van 29 april 2004, Novartis Pharmaceuticals (C‑106/01, nog niet gepubliceerd in
Jurisprudentie), dat is gewezen nadat zij hun schriftelijke opmerkingen hadden ingediend, doch vóór de terechtzitting. Zij
zijn van mening dat de door het Hof in dat arrest gevolgde redenering noodzakelijkerwijs impliceert dat de aanvraag voor een
VHB van geneesmiddel C, in omstandigheden als die in het hoofdgeding, met toepassing van de verkorte procedure moet kunnen
worden ingediend, zelfs indien geneesmiddel B minder dan tien jaar in de Gemeenschap is toegelaten en de geneesmiddelen A
en B wegens een verschil in hun farmaceutische vorm niet in wezen gelijkwaardig zijn in de zin van de richtlijn.
Eli Lilly, die in haar schriftelijke opmerkingen de tegenovergestelde mening was toegedaan, was op de terechtzitting niet
aanwezig.
Vastgesteld zij dat het standpunt van de partijen die pleidooi hebben gehouden, namelijk dat de door het Hof in het reeds
aangehaalde arrest Novartis Pharmaceuticals gevolgde redenering op de zaak in het hoofdgeding kan worden toegepast, gegrond
is.
In dat arrest heeft het Hof artikel 4, derde alinea, punt 8, sub a, van richtlijn 65/65 uitgelegd. De tekst van artikel 10,
lid 1, sub a, van richtlijn 2001/83 is evenwel in wezen identiek met deze bepaling.
De situatie waarop het reeds aangehaalde arrest Novartis Pharmaceuticals betrekking heeft, was als volgt: voor geneesmiddelen
A en B, die door dezelfde onderneming werden geproduceerd, was in het Verenigd Koninkrijk sinds meer respectievelijk minder
dan tien jaar vanaf de datum van de voor geneesmiddel C ingediende aanvraag een VHB afgegeven. De VHB van geneesmiddel B was
volgens de hybride verkorte procedure verkregen. De geneesmiddelen A, B en C waren wegens een verschil in biologische beschikbaarheid
in wezen niet gelijkwaardig in de zin van artikel 4, derde alinea, punt 8, sub a, van richtlijn 65/65.
Onder verwijzing naar het voorbehoud heeft het Hof in de punten 56 tot en met 67 van genoemd arrest erkend dat de aanvrager
van een VHB van geneesmiddel C kan verwijzen naar de farmacologische, toxicologische en klinische documenten betreffende geneesmiddel
B, dat op basis van referentiegeneesmiddel A is ontwikkeld, zelfs indien de geneesmiddelen A en B wegens een verschil in biologische
beschikbaarheid niet in wezen gelijkwaardig zijn.
In dat verband heeft het Hof met name opgemerkt dat wanneer een aanvrager op grond van het voorbehoud kan verwijzen naar de
gegevens betreffende variant B, die van referentiegeneesmiddel A verschilt door de wijze van toediening en de dosering ervan,
waarbij de verschillen op deze punten in het algemeen inhouden dat de geneesmiddelen A en B niet biologisch equivalent zijn,
hij a fortiori hetzelfde moet kunnen doen wanneer deze twee geneesmiddelen zich slechts door hun verschillende biologische
beschikbaarheid onderscheiden, terwijl de wijze van toediening en de dosering ervan onveranderd blijven (zie arrest Novartis
Pharmaceuticals, reeds aangehaald, punt 66).
Welnu, dezelfde redenering kan worden gevolgd wanneer het oorspronkelijke geneesmiddel en de variant zich slechts door hun
verschillende farmaceutische vorm onderscheiden. Aangezien een nieuwe wijze van toediening doorgaans een verandering in de
farmaceutische vorm impliceert, zoals alle ter terechtzitting aanwezige partijen hebben opgemerkt, is de situatie in het hoofdgeding
vergelijkbaar met die in het reeds aangehaalde arrest Novartis Pharmaceuticals.
Deze conclusie vindt overigens steun in de door de Commissie in 2001 gepubliceerde Mededeling aan aanvragers van VHB’s van
geneesmiddelen voor menselijk gebruik in de lidstaten van de Europese Gemeenschap, zoals de advocaat-generaal in de punten
14 tot en met 18 en 69 tot en met 73 van zijn conclusie heeft opgemerkt.
Hoewel de regering van het Verenigd Koninkrijk het eens is met de in punt 26 van het onderhavige arrest gevolgde redenering,
stelt zij dat uit het reeds aangehaalde arrest Novartis Pharmaceuticals eveneens voortvloeit dat in omstandigheden als die
in het hoofdgeding de aanvrager van een VHB slechts naar de gegevens betreffende geneesmiddel B kan verwijzen op voorwaarde
dat hij zijn aanvraag met een beroep op het voorbehoud heeft ingediend.
Dienaangaande kan worden volstaan met de opmerking dat, hoewel in de in het reeds aangehaalde arrest Novartis Pharmaceuticals
gevolgde redenering wordt verwezen naar de bepaling betreffende het voorbehoud, daaruit nog niet volgt dat de aanvrager van
een VHB van geneesmiddel C een aanvraag met een beroep op deze bepaling moet indienen.
Gelet op het voorgaande dient op de prejudiciële vraag te worden geantwoord dat een aanvraag voor een VHB van geneesmiddel
C volgens artikel 10, lid 1, sub a‑iii, van richtlijn 2001/83 kan worden ingediend wanneer met deze aanvraag wordt beoogd
aan te tonen dat geneesmiddel C in wezen gelijkwaardig is aan geneesmiddel B en wanneer:
–
geneesmiddel B een nieuwe farmaceutische vorm van geneesmiddel A is, en
–
geneesmiddel A, anders dan geneesmiddel B, ten minste gedurende de in deze bepaling vermelde periode van zes of tien jaar
in de Gemeenschap in de handel is toegelaten.
Kosten
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale
rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof
gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof van Justitie (Tweede kamer) verklaart voor recht:
Een aanvraag voor een vergunning voor het in de handel brengen van geneesmiddel C kan volgens artikel 10, lid 1, sub a-iii,
van richtlijn 2001/83/EG van het Europees Parlement en de Raad van 6 november 2001 tot vaststelling van een communautair wetboek
betreffende geneesmiddelen voor menselijk gebruik worden ingediend wanneer met deze aanvraag wordt beoogd aan te tonen dat
geneesmiddel C in wezen gelijkwaardig is aan geneesmiddel B en wanneer:
–
geneesmiddel B een nieuwe farmaceutische vorm van geneesmiddel A is, en
–
geneesmiddel A, anders dan geneesmiddel B, ten minste gedurende de in deze bepaling vermelde periode van zes of tien jaar
in de Gemeenschap in de handel is toegelaten.
ondertekeningen
–
Procestaal: Engels.