CELEX: 61989CJ0005
Κρατικές ενισχύσεις
Επιχείρηση που παράγει ημικατεργασμένα και κατεργασμένα προϊόντα αλουμινίου
Επιστροφή

Η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 6 Ιανουαρίου 1989, άσκησε, δυνάμει του άρθρου 93, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή, ζητώντας να αναγνωριστεί ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, μη συμμορφούμενη προς την απόφαση 88/174/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 17ης Νοεμβρίου 1987, σχετικά με ενίσχυση την οποία χορήγησε το Ομόσπονδο Κράτος της Βάδης-Βυρτεμβέργης της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στην BUG-Alutechnik GmbH, επιχείρησση που παράγει ημικατεργασμένα και κατεργασμένα προϊόντα αλουμινίου (
ΕΕ 1988, L 79, σ. 29
) παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη ΕΟΚ.
Η εν λόγω ενίσχυση δεν είχε κοινοποιηθεί στην Επιτροπή. Βάσει ορισμένων άρθρων που δημοσιεύθηκαν στον τύπο η Επιτροπή, με έγγραφο της 21ης Μαΐου 1985, ρώτησε την Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση αν ήταν αλήθεια ότι για την εξαγορά της επιχειρήσεως BUG-Alutechnik GmbH από την επιχείρηση Kaiser Aluminium Europe Inc. το Ομόσπονδο Κράτος της Βάδης-Βυρτεμβέργης χορήγησε στην επιχείρηση αυτή επιδοτήσεις και εγγυημένες πιστώσεις. Με ρηματική διακοίνωση της 24ης Ιουνίου 1985 η Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση επιβεβαίωσε τη χορήγηση της ενισχύσεως αυτής στην προαναφερθείσα επιχείρηση και, κατόπιν αιτήσεως της Επιτροπής, συμπλήρωσε τις πληροφορίες που έδωσε με δύο ρηματικές διακοινώσεις της 8ης Αυγούστου και 2ας Οκτωβρίου 1985.
Κατόπιν της διεξαγωγής της διαδικασίας του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΟΚ, η Επιτροπή, με έγγραφο της 22ας Δεκεμβρίου 1987, κοινοποίησε την προαναφερθείσα απόφαση 88/174/ΕΟΚ στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Το άρθρο 1 της αποφάσεως αυτής ορίζει ότι η εν λόγω ενίσχυση « είναι παράνομη, δεδομένου ότι έχει χορηγηθεί κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 93, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΟΚ » και ότι, « επιπλέον, είναι ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά ».
Κατά το άρθρο 2 της ιδίας αποφάσεως, « η ενίσχυση που αναφέρεται στο άρθρο 1 πρέπει να επιστραφεί και η Γερμανική Κυβέρνηση να ενημερώσει την Επιτροπή, σε προθεσμία δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, σχετικά με τα μέτρα που έλαβε για να συμμορφωθεί με αυτή ».
Η Γερμανική Κυβέρνηση δεν προσέβαλε την απόφαση αυτή. Με ρηματική διακοίνωση της 19ης Απριλίου 1988 διαβίβασε στην Επιτροπή ανακοίνωση της 13ης Απριλίου, στην οποία διατύπωνε διάφορες επικρίσεις σχετικά με ορισμένες διαπιστώσεις και εκτιμήσεις στις οποίες είχε στηριχθεί η απόφαση. Η Επιτροπή, θεωρώντας ότι τα επιχειρήματα αυτά δεν ήταν πειστικά, κάλεσε, με έγγραφο της 11ης Ιουλίου 1988, την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας να εκτελέσει την απόφαση.
Με ρηματική διακοίνωση της 9ης Δεκεμβρίου 1988 η Γερμανική Κυβέρνηση διαβίβασε στην Επιτροπή ανακοίνωση της 2ας Δεκεμβρίου, με την οποία της πρότεινε να αναμείνει μέχρις ότου εκδοθεί η απόφαση επί της υποθέσεως Alean (
94/87, Επιτροπή κατά Γερμανίας, απόφαση της 2ας Φεβρουαρίου 1989, Συλλογή 1989, σ. 175
), που ήταν από νομικής απόψεως όμοια. Με έγγραφο της 23ης Δεκεμβρίου 1988, η Επιτροπή πληροφόρησε τη Γερμανική Κυβέρνηση ότι δεν θεωρούσε ενδεδειγμένη αυτή την παράταση της διαδικασίας και άσκησε την παρούσα προσφυγή.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς το ιστορικό της διαφοράς, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνον καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Δεν αμφισβητείται ότι η Ομοσπονδιακή Δημκρατία της Γερμανίας δεν έλαβε κανένα μέτρο για να επιτύχει την ανάκτηση της ενισχύσεως, όπως απαιτεί η απόφαση 88/174/ΕΟΚ.
Η καθής Κυβέρνηση επικαλείται, εντούτοις, την απόλυτη αδυναμία εφαρμογής της αποφάσεως αυτής για λόγους που ανάγονται στην αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, που βρήκε την έκφραση της ιδίως στο άρθρο 48 του Verwaltungsverfahrensgesetz ( νόμου περί της διοικητικής διαδικασίας ) του Ομόσπονδου Κράτους της Βάδης-Βυρτεμβέργης, που εφαρμόζεται στην προκειμένη περίπτωση.
Υποστηρίζει ιδίως ότι, δυνάμει του άρθρου αυτού και των γερμανικών συνταγματικών αρχών, μία δημόσια αρχή δεν μπορεί να προβεί στην ανάκληση πλημμελούς διοικητικής πράξεως, που γέννησε δικαιώματα, χωρίς προηγούμενη εκτίμηση των διαφόρων συμφερόντων για τα οποία πρόκειται. Υπό τις συνθήκες της παρούσας υποθέσεως, η αρμόδια εθνική αρχή υποχρεούται επομένως να δώσει προτεραιότητα στην προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης της επιχειρήσεως που έλαβε την ενίσχυση έναντι του κοινοτικού δημοσίου συμφέροντος ανακτήσεως της ενισχύσεως.
Η καθής η προσφυγή Κυβέρνηση επισημαίνει τέλος ότι η αναζήτηση της ενισχύσεως προσκρούει, εξάλλου, στην προβλεπόμενη από το προαναφερθέν άρθρο 48 απαγόρευση της ανακλήσεως διοικητικής πράξεως που γέννησε δικαιώματα μετά την παρόδο ενός έτους από της στιγμής κατά την οποία η διοικητική αρχή έλαβε γνώση των περιστάσεων που δικαιολογούν την ανάκληση.
Όπως έκρινε το Δικαστήριο ιδίως με την απόφαση της 21ης Μαρτίου 1990, Βέλγιο κατά Επιτροπής (
C-142/87, Συλλογή 1990, σ. I-959
), η αναζήτηση ενισχύσεως που χορηγήθηκε παράνομα πρέπει, καταρχήν, να γίνει κατά τις κρίσιμες διατάξεις του εθνικού δικαίου, υπό την επιφύλαξη πάντως ότι οι διατάξεις αυτές θα εφαρμόζονται κατά τρόπον ώστε να μην καθίσταται πρακτικώς αδύνατη η αναζήτηση που επιτάσσει το κοινοτικό δίκαιο ( σκέψη 61 ).
Το Δικαστήριο αναγνώρισε επίσης ότι, εφόσον η αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης περιλαμβάνεται στην κοινοτική έννομη τάξη, δεν είναι δυνατό να θεωρηθεί ότι αντιβαίνει σ' αυτή την έννομη τάξη το γεγονός ότι μία εθνική νομοθεσία εξασφαλίζει την τήρηση των αρχών της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της ασφάλειας του δικαίου σ' έναν τομέα, όπως της αναζήτησης κοινοτικών ενισχύσεων που έχουν καταβληθεί χωρίς νόμιμη αιτία ( απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 1983, Deutsche Milchkontor, σκέψη 30,205/82 έως
215/82, Συλλογή 1983, σ. 2633
).
Η ίδια λύση επιβάλλεται όσον αφορά την αναζήτηση εθνικών ενισχύσεων αντιθέτων προς το κοινοτικό δίκαιο. Πρέπει εντούτοις να επισημανθεί ότι, λαμβανομένου υπόψη του επιτακτικού χαρακτήρα του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων που πραγματοποιεί η Επιτροπή δυνάμει του άρθρου 93 της Συνθήκης, δεν δικαιολογείται, καταρχήν, η εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων που έλαβαν ενίσχυση ως προς τη νομιμότητα της ενισχύσεως, παρά μόνο αν η ενίσχυση χορηγήθηκε με τήρηση της διαδικασίας που προβλέπει το εν λόγω άρθρο. Πράγματι, ένας επιμελής επιχειρηματίας πρέπει κανονικά να είναι σε θέση να βεβαιωθεί ότι τηρήθηκε η διαδικασία αυτή.
Πρέπει σχετικά να υπενθυμιστεί ότι η Επιτροπή, με ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε στην
Επίοημη Εφημερίοα των Ευρωπαϊκών Κοινονήνων,
ενημέρωσε τους δυνάμει δικαιούχους των κρατικών ενισχύσεων για τον προσωρινό χαρακτήρα των ενισχύσεων που τους χορηγήθηκαν παράνομα, με την έννοια ότι είναι δυνατό να υποχρεωθούν να επιστρέψουν τις ενισχύσεις (
ΕΕ 1983, C 318, σ. 3
).
Δεν μπορεί βέβαια να αποκλειστεί η δυνατότητα του δικαιούχου της παράνομης ενίσχυσης να επικαλεστεί τις εξαιρετικές περιστάσεις που στήριξαν δικαιολογημένα την εμπιστοσύνη του στον νόμιμο χαρακτήρα της ενισχύσεως αυτής και, κατά συνέπεια, να αντιταχθεί στην αναζήτηση της. Στην περίπτωση αυτή εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο, στο οποίο έχει ίσως αχθεί η υπόθεση, να εκτιμήσει τις εν λόγω περιστάσεις, αφού υποβάλει, ενδεχομένως, στο Δικαστήριο προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία.
Αντίθετα, ένα κράτος μέλος, οι αρχές του οποίου χορήγησαν ενίσχυση κατά παράβαση των κανόνων διαδικασίας που προβλέπονται στο άρθρο 93, δεν μπορεί να επικαλεστεί τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των δικαιούχων για να αποφύγει την υποχρέωση να λάβει τα αναγκαία μέτρα για την εκτέλεση αποφάσεως της Επιτροπής που το διατάσσει να αναζητήσει την ενίσχυση. Αν γινόταν δεκτή η δυνατότητα αυτή, αυτό θα στερούσε, στην πραγματικότητα, κάθε πρακτική αποτελεσματικότητα από τις διατάξεις των άρθρων 92 και 93 της Συνθήκης, στο μέτρο που οι εθνικές αρχές θα μπορούσαν έτσι να στηριχθούν στη δική τους παράνομη συμπεριφορά για να εμποδίσουν την αποτελεσματικότητα των αποφάσεων που εξέδωσε η Επιτροπή βάσει αυτών των διατάξεων της Συνθήκης.
Τέλος, η καθής Κυβέρνηση δεν μπορεί να επικαλεστεί, ως λόγο απόλυτης αδυναμίας εκτελέσεως της αποφάσεως της Επιτροπής, τις υποχρεώσεις που απορρέουν για την αρμόδια διοικητική αρχή από τις ειδικές λεπτομέρειες προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης που προβλέπονται στο άρθρο 48 του νόμου περί διοικητικής διαδικασίας ( Verwaltungsverfahrensgesetz ) όσον αφορά την εκτίμηση των οικείων συμφερόντων και την προθεσμία που προβλέπεται για την ανάκληση διοικητικής πράξεως που γέννησε δικαιώματα. Πράγματι, κατά πάγια νομολογία, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επικαλεστούν διατάξεις, πρακτικές ή καταστάσεις της εσωτερικής έννομης τάξης τους για να αποφύγουν την εκτέλεση των υποχρεώσεων που υπέχουν από το κοινοτικό δίκαιο.
Συγκεκριμένα μία διάταξη που προβλέπει προθεσμία για την ανάκληση διοικητικής πράξεως που γέννησε δικαιώματα πρέπει, όπως όλες οι κρίσιμες διατάξεις του εθνικού δικαίου, να εφαρμόζεται κατά τρόπον ώστε να μην καθίσταται πρακτικώς αδύνατη η αναζήτηση που απαιτεί το κοινοτικό δίκαιο και να λαμβάνεται πλήρως υπόψη το κοινοτικό συμφέρον.
Κατά συνέπεια, πρέπει να αναγνωριστεί η παράβαση, σύμφωνα με τα αιτήματα της Επιτροπής.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Δεδομένου ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει:

1)
Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, μη συμμορφούμενη προς την απόφαση 88/174/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 17ης Νοεμβρίου 1987, σχετικά με ενίσχυση την οποία χορήγησε το Ομόσπονδο Κράτος της Βάδης-Βυρτεμβέργης της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στην BUG-Alutechnik GmbH, επιχείρηση που παράγει ημικατεργασμένα και κατεργασμένα προϊόντα αλουμινίου, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη ΕΟΚ.

2)
Καταδικάζει την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας στα δικαστικά έξοδα.

Schockweiler
Zuleeg
Mancini
O'Higgins
Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Grévisse
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο, στις 20 Σεπτεμβρίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο προεδρεύων
F. Α. Schockweiler
πρόεδρος τμήματος
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.