CELEX: 61989CJ0015
Συγκέντρωση κεφαλαίων
Φόρος εισφοράς
Παραίτηση από απαίτηση σε αλληλόχρεο λογαριασμό

Με απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 1988, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 23 Ιανουαρίου 1989, το Hoge Raad der Nederlanden, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, υπέβαλε προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 4, παράγραφος 2, στοιχείο β, της οδηγίας 69/335/ΕΟΚ τουΣυμβουλίου, της 17ης Ιουλίου 1969, περί των εμμέσων φόρων των επιβαλλομένων επί των συγκεντρώσεων κεφαλαίων ( ΕΕ ειδ. έκδ. 09/001, σ. 20 ).
Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της εταιρίας Deltakabel BV ( στο εξής: Deltakabel ) και του Staatssecretaris van Financiën και έχει ως αντικείμενο την επιβολή φόρου εισφοράς επί της παραιτήσεως από την εταιρία Deltavisie BV ( στο εξής: Delta visie ) από απαίτηση σε αλληλόχρεο λογαριασμό που αυτή είχε έναντι της Deltakabel.
Η Deltakabel, η οποία ιδρύθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 1972, έχει ως εταιρικό σκοπό την ανάπτυξη, την παραγωγή και την εκμετάλλευση μέσων μαζικής επικοινωνίας. Μέχρι της 1ης Ιανουαρίου 1981, όλα τα εταιρικά της μερίδια κατέχονταν από την εταιρία χαρτοφυλακίου Deltavisie. Οι δύο εταιρίες, των οποίων τα διευθυντικά όργανα αποτελούνταν από τα ίδια πρόσωπα, θεωρούνταν ότι συνιστούσαν μία και μόνο ενότητα για τους σκοπούς του φόρου εταιριών. Μέχρι του 1980, η Delta visie χρηματοδοτούσε τις ζημίες που υφίστατο η Deltakabel στο πλαίσιο αλληλόχρεου τρεχούμενου λογαριασμού.
Την 1η Ιανουαρίου 1981, η Deltavisie πώλησε τα εταιρικά της μερίδια που είχε στην Deltakabel σε εταιρία του ίδιου ομίλου, την BV Beleggingsmaatschappij Mastbos. Την 31η Δεκεμβρίου 1980 και ενόψει της συναλλαγής αυτής, η Delta visie παραιτήθηκε από μέρος της απαιτήσεως της έναντι της Deltakabel. Έτσι, η αξία της τελευταίας αυτής εταιρίας μειώθηκε σε 1 φιορίνι ( HFL ), τιμή στην οποία πωλήθηκαν τα μερίδια της Deltavisie.
Απο την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, με πράξη της 4ης Απριλίου 1984, οι ολλανδικές φορολογικές αρχές αξίωσαν από την εταιρία Deltakabel φόρο εισφοράς 172 766 HFL, καθώς και προσαύξηση η οποία, μετά από έκπτωση, ανερχόταν στο 25 ο/ο του φόρου που είχε επιβληθεί με τη διορθωτική πράξη. Πράγματι, οι φορολογικές αρχές έκριναν ότι η πράξη με την οποία η Deltavisie παραιτήθηκε από την απαίτηση της έναντι της Deltakabel εμπίπτει στο άρθρο 34, στοιχείο c, του Wet op belastingen van Rechtsverkeer ( νόμος περί φόρου επί των συναλλαγών ). Με τη διάταξη αυτή επιβάλλεται φόρος επί της « εισφοράς εταιρικών μεριδίων, ιδρυτικών τίτλων κ.λπ. χωρίς ρητή αντιπαροχή κατά τη χορήγηση των δικαιωμάτων που αναφέρονται στο στοιχείο β ». Το στοιχείο b αφορά τη « συγκέντρωση κεφαλαίων, με αντιπαροχή τη χορήγηση προνομιούχων μεριδίων, ιδρυτικών τίτλων κ.λπ. που παρέχουν δικαίωμα επί μέρους των κερδών ή επί της περιουσίας που προκύπτει από τη διάλυση και την εκκαθάριση ».
Με τον νόμο αυτό τίθεται σε εφαρμογή στις Κάτω Χώρες το άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχείο β, της προαναφερθείσας οδηγίας 69/335 του Συμβουλίου. Κατ' εφαρμογή της διατάξεως αυτής, στον φόρο εισφοράς υπόκειται η « αύξηση της εταιρικής περιουσίας μιας κεφαλαιουχικής εταιρίας δια παροχών πραγματοποιούμενων από έναν εταίρο, οι οποίες δεν επιφέρουν αύξηση του εταιρικού κεφαλαίου, αλλά έχουν ως αντιπαροχή μεταβολή των εταιρικών δικαιωμάτων ή δύνανται να επιφέρουν αύξηση της αξίας των εταιρικών μεριδίων. »
Επειδή η διορθωτική πράξη επιβολής φόρου που εκδόθηκε στις 4 Απριλίου 1984 από τις ολλανδικές φορολογικές αρχές επιβεβαιώθηκε από τον inspecteur φόρων, η Deltakabel άσκησε προσφυγή ενώπιον του Gerechtshof της Χάγης. Ενώπιον του δικαστηρίου αυτού η Deltakabel προσπάθησε να αποδείξει ότι, εφόσον οι δύο εταιρίες θεωρούνταν ότι συνιστούσαν μία και μόνο ενότητα για την επιβολή του φόρου εταιριών, η απαίτηση της Deltavisie δεν ήταν πραγματική απαίτηση αλλά μάλλον λογιστική εγγραφή αναφέρουσα το σύνολο των ποσών τα οποία είχε καταβάλει ήδη η Deltakabel για την κάλυψη των ζημιών της Deltavisie. Το Gerechtshof, με την απόφαση της 17ης Μαρτίου 1987, δεν δέχθηκε την επιχειρηματολογία αυτή· σχετικώς παρατήρησε ότι νομικώς οι εταιρίες ήταν χωριστές και οι ετήσιοι λογαριασμοί τους αποδείκνυαν ότι αυτές είχαν χωριστή οικονομική διαχείριση. Εξάλλου, το Gerechtshof ακύρωσε την επίδικη απόφαση κατά το μέτρο που με αυτήν επιβαλλόταν προσαύξηση του φόρου εισφοράς. Κατόπιν τούτου, η Deltakabel άσκησε αναίρεση ενώπιον του Hoge Raad. Το δικαστήριο αυτό έκρινε ότι η εκτίμηση του Gerechtsof όσον αφορά την ύπαρξη της απαιτήσεως ήταν επαρκώς αιτιολογημένη και ότι η εκτίμηση αυτή δεν μπορούσε να τεθεί υπό αμφισβήτηση.
Το Hoge Raad διατύπωσε αμφιβολίες ως προς το ζήτημα αν η παραίτηση της Deltavisie από την απαίτηση που είχε έναντι της Deltakabel ήταν ικανή, όπως επιβάλλει το άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχείο β, της οδηγίας 69/335, να αυξήσει την αξία των εταιρικών μεριδίων της τελευταίας αυτής εταιρίας. Ως εκ τούτου, το Hoge Raad αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία μέχρις ότου το Δικαστήριο αποφανθεί επί του ακολούθου προδικαστικού ερωτήματος:
« Αν η μητρική εταιρία καλύπτει μέρος του παθητικού της περιουσίας της θυγατρικής της εταιρίας με πλήρη ή μερική απόσβεση απαιτήσεως έναντι αυτής της θυγατρικής εταιρίας, επιτρέπει το άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχείο β, της οδηγίας 69/335/ΕΟΚ της 17ης Ιουλίου 1969, επιβολή φόρου εισφοράς ενόψει ιδίως της προϋποθέσεως ότι μπορεί να επέλθει με την απόσβεση αυτή αύξηση της αξίας των εταιρικών μεριδίων; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση εκτίθενται διεξοδικώς τα περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά του φακέλου δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνον καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Προκειμένου να εξεταστεί αν η παραίτηση της μητρικής εταιρίας από απαίτηση που έχει έναντι της θυγατρικής της είναι πράξη εμπίπτουσα στο άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχείο β, της οδηγίας 69/335, επιβάλλεται να εξακριβωθεί αν η πράξη αυτή έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της εταιρικής περιουσίας της θυγατρικής και αν είναι ικανή να αυξήσει την αξία των εταιρικών της μεριδίων.
Όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση — την αύξηση της εταιρικής περιουσίας — επιβάλλεται να υπομνηστεί ότι, με την απόφαση της 28ης Μαρτίου 1990, Siegen (
C-38/88, Συλλογή 1990, σ. I-1447
) το Δικαστήριο έκρινε ότι «όταν εταιρία υφίσταται ζημίες και ένας από τους εταίρους της αποδέχεται να αναλάβει τις ζημίες αυτές, ο εν λόγω εταίρος προβαίνει σε παροχή η οποία συνεπάγεται αύξηση της εταιρικής περιουσίας της εταιρίας. Πράγματι, επαναφέρει την αξία της εταιρικής περιουσίας στο επίπεδο που είχε πριν απο την πραγματοποίηση των ζημιών ».
Η ίδια συλλογιστική ισχύει όταν εταίρος παραιτείται από απαίτηση που είχε έναντι της εταιρίας του και η οποία προέρχεται από την καταβολή ποσών τα οποία προορίζονταν να καλύψουν τις ζημίες που υπέστη η εταιρία αυτή. Πράγματι, μια τέτοια πράξη ισοδυναμεί με ανάληψη εν όλω ή εν μέρει των ζημιών της εταιρίας.
Όσον αφορά τη δεύτερη προϋπόθεση — αύξηση της αξίας των εταιρικών μεριδίων —, επιβάλλεται η παραπομπή στην απόφαση της 15ης Ιουλίου 1982, Felicitas (
270/81, Συλλογή 1982, σ. 2771
), με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι « σύμφωνα με τις αρχές στις οποίες στηρίζεται ο εναρμονισμένος φόρος εισφοράς, στον φόρο αυτό υπόκεινται μόνο οι πράξεις που συνιστούν τη νομική έκφραση των συγκεντρώσεων κεφαλαίων, και μάλιστα μόνο εφόσον οι πράξεις αυτές συντελούν στην ενίσχυση του οικονομικού δυναμικού της εταιρίας », αιτιολοτική σκέψη ληφθείσα από το προοίμιο της οδηγίας 74/553/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 7ης Νοεμβρίου 1974, με την οποία τροποποιήθηκε το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 69/335/ΕΟΚ περί των εμμέσων φόρων των επιβαλλομένων επί των συγκεντρώσεων κεφαλαίων ( ΕΕ ειδ. εκδ. 09/001, σ. 42 ).
Από τη σκέψη αυτή προκύπτει ότι το αποφασιστικό κριτήριο για να θεωρηθεί ότι την πράξη συγκεντρώσεως κεφαλαίων μπορεί να πλήξει φόρος εισφοράς έγκειται στην ενίσχυση του οικονομικού δυναμικού της εταιρίας η οποία ωφελείται από την πράξη αυτή. Εν προκειμένω, μειώνοντας το έλλειμμα της εταιρίας, η άφεση χρέους στην οποία προέβη ο εταίρος συνέβαλε στην ενίσχυση του οικονομικού δυναμικού της εταιρίας αυτής. Επομένως, η πράξη πρέπει να θεωρηθεί ικανή να αυξήσει την αξία των εταιρικών μεριδίων της εταιρίας, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2, στοιχείο β, της οδηγίας 69/335.
Επομένως, στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, όταν η μητρική εταιρία εξαλείφει ένα στοιχείο του παθητικού θυγατρικής της εταιρίας, παραιτούμενη εν όλω ή εν μέρει από απαίτηση που έχει έναντι της θυγατρικής αυτής, οι διατάξεις του άρθρου 4, παράγραφος 2, στοιχείο β, της οδηγίας 69/335 επιτρέπουν την επιβολή φόρου εισφοράς.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και η Ολλανδική Κυβέρνηση, που υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει, ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης, τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( πέμπτο τμήμα ),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 1988 το Hoge Raad der Nederlanden, αποφαίνεται:

'Οταν η μητρική εταιρία εξαλείφει ένα στοιχείο του παθητικού θυγατρικής της εταιρίας, παραιτούμενη εν όλω ή εν μέρει από απαίτηση που έχει έναντι της θυγατρικής αυτής, οι διατάξεις του άρθρου 4, παράγραφος 2, στοιχείο β, της οδηγίας 69/335/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 17ης Ιουλίου 1969, περί των εμμέσων φόρων των επιβαλλομένων επί των συγκεντρώσεων κεφαλαίων, επιτρέπουν την επιβολή φόρου εισφοράς.

Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Slynn
Joliét
Grévisse
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 5 Φεβρουαρίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο πρόεδρος του πέμπτου τμήματος
J. C. Moitinho de Almeida
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.