CELEX: 62005CJ0149
Οδηγίες 89/48/EΟΚ και 92/51/EΟΚ
Εργαζόμενοι
Αναγνώριση επαγγελματικής εκπαιδεύσεως
Υποχρεωτική υποβολή σε δοκιμασία επάρκειας, χωρίς δυνατότητα επιλογής μεταξύ αυτής και της πραγματοποιήσεως πρακτικής ασκήσεως προσαρμογής
Δραστηριότητα εκουσίων πωλήσεων επίπλων με δημοπρασία

της 13ης Νοεμβρίου 2003, C‑313/01, Morgenbesser, Συλλογή 2003, σ. I-13467, σκέψεις 51 και 52).
Δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 3, πρώτο εδάφιο, στοιχείο β΄, της οδηγίας 89/48
Το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, στοιχείο β΄, της οδηγίας 89/48 έχει εφαρμογή αν το επίμαχο επάγγελμα δεν είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο
στο κράτος μέλος εκπαιδεύσεως. Ως εκ τούτου, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 36, 45 και 46 της παρούσας αποφάσεως, η διάταξη
αυτή θα μπορούσε να εφαρμοστεί μόνον αν το Royal Institution of Chartered Surveyors δεν πληρούσε τα κριτήρια του άρθρου 1,
στοιχείο δ΄, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 89/48 όσον αφορά το επάγγελμα του διευθυντή εκουσίων πωλήσεων και αν, συνεπώς, το
εν λόγω επάγγελμα δεν αποτελούσε νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα, κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο γ΄, της οδηγίας
αυτής, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Όπως υπενθυμίστηκε με τη σκέψη 46 της παρούσας αποφάσεως, στο αιτούν δικαστήριο απόκειται να
εξακριβώσει, αν παραστεί ανάγκη, το στοιχείο αυτό.
Κατόπιν όλων των ανωτέρω, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η οδηγία 92/51 δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση
αιτούντος ο οποίος διαθέτει προσόντα όπως αυτά που επικαλείται ο προσφεύγων της κύριας δίκης και επιθυμεί να ασκήσει στη Γαλλία
το επάγγελμα του διευθυντή εκουσίων πωλήσεων επίπλων με δημοπρασία. Αντιθέτως, η οδηγία 89/48, και ειδικότερα το άρθρο της
3, πρώτο εδάφιο, στοιχείο β΄, έχει εφαρμογή στην περίπτωση του εν λόγω αιτούντος, αν το επάγγελμα του διευθυντή εκουσίων πωλήσεων
επίπλων με δημοπρασία στο κράτος μέλος στο οποίο ο εν λόγω αιτών απέκτησε τα προσόντα τα οποία επικαλείται δεν είναι νομοθετικά
κατοχυρωμένο επάγγελμα κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο γ΄, της οδηγίας αυτής. Στο αιτούν δικαστήριο απόκειται, αν παραστεί
ανάγκη, να εξακριβώσει το στοιχείο αυτό.

Επί του δευτέρου ερωτήματος
Μολονότι το δεύτερο ερώτημα προϋποθέτει καταφατική απάντηση στο πρώτο ερώτημα όσον αφορά τη δυνατότητα εφαρμογής της οδηγίας
92/51, πρέπει ωστόσο να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό κατά την οδηγία 89/48, η οποία θα μπορούσε να τύχει εφαρμογής εν προκειμένω
και περιλαμβάνει, στο άρθρο της 4, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, διάταξη κατ’ ουσίαν πανομοιότυπη προς εκείνη του άρθρου 4,
παράγραφος 1, στοιχείο β΄, τέταρτο εδάφιο, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας 92/51.
Το ζήτημα που καλείται να επιλύσει το αιτούν δικαστήριο έγκειται, κατ’ ουσίαν, στο αν το επάγγελμα του διευθυντή εκουσίων
πωλήσεων αποτελεί στη Γαλλία επάγγελμα «[του οποίου η άσκηση] απαιτεί [επ]ακριβή γνώση του εθνικού δικαίου και ως προς τ[ο]
οποί[ο] η παροχή συμβουλών ή/και συνδρομής σε θέματα εθνικού δικαίου αποτελεί ουσιώδες και σταθερό στοιχείο της άσκησης των
επαγγελματικών δραστηριοτήτων» κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας 89/48.
Καταρχάς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, δυνάμει του άρθρου 234 ΕΚ, το οποίο στηρίζεται στη σαφή διάκριση των καθηκόντων μεταξύ
εθνικών δικαστηρίων και Δικαστηρίου, το Δικαστήριο είναι αποκλειστικώς αρμόδιο να αποφαίνεται επί της ερμηνείας ή του κύρους
κοινοτικού νομοθετήματος, βάσει των πραγματικών περιστατικών που του εκθέτει το εθνικό δικαστήριο και ότι, αντιθέτως, στο
εθνικό δικαστήριο απόκειται να εφαρμόζει τους κανόνες του κοινοτικού δικαίου επί συγκεκριμένων περιπτώσεων (απόφαση της 16ης
Οκτωβρίου 2003, C-421/01, Traunfellner, Συλλογή 2003, σ. I‑11941, σκέψη 21).
Το άρθρο 4, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας 89/48 προβλέπει δυνατότητα παρεκκλίσεως από την αρχή της ελεύθερης επιλογής
μεταξύ πρακτικής ασκήσεως προσαρμογής και δοκιμασίας επάρκειας, εφόσον τα κράτη μέλη πληρούν σωρευτικώς δύο προϋποθέσεις απαραίτητες
για να θεμελιωθεί δυνατότητα επιλογής του μέτρου αναπληρώσεως. Αφενός, πρέπει να πρόκειται περί επαγγέλματος η άσκηση του
οποίου απαιτεί ακριβή γνώση του εθνικού δικαίου. Αφετέρου, η παροχή συμβουλών ή/και συνδρομής σε θέματα εθνικού δικαίου πρέπει
να αποτελεί ουσιώδες και σταθερό στοιχείο της άσκησης των σχετικών επαγγελματικών δραστηριοτήτων. Συνεπώς, γίνεται διάκριση
μεταξύ των επιταγών για την άσκηση του επίμαχου επαγγέλματος και των δραστηριοτήτων που αυτό καλύπτει. Ως εκ τούτου, οι δύο
αυτές προϋποθέσεις πρέπει να εξεταστούν χωριστά.

Η προϋπόθεση περί ακριβούς γνώσεως του εθνικού δικαίου
Η οδηγία 89/48, αντιθέτως προς τις τομεακές οδηγίες που αφορούν επιμέρους επαγγέλματα, δεν έχει σκοπό να εναρμονίσει τους
όρους προσβάσεως στα διάφορα επαγγέλματα στα οποία έχει εφαρμογή ή τους όρους ασκήσεως των επαγγελμάτων αυτών. Τα κράτη μέλη
εξακολουθούν να είναι αρμόδια για τον καθορισμό των όρων αυτών εντός των ορίων που επιβάλλει το κοινοτικό δίκαιο. Το κατά
πόσον η άσκηση συγκεκριμένου επαγγέλματος απαιτεί ακριβή γνώση του εθνικού δικαίου πρέπει, συνεπώς, να επιλυθεί υπό το πρίσμα
μόνον των εθνικών διατάξεων.
Επί επαγγελμάτων που έχουν κατοχυρωθεί νομοθετικά από τις εθνικές αρχές, μπορεί να γίνει δεκτό ότι το περιεχόμενο της εκπαιδεύσεως
που απαιτείται για την πρόσβαση σε νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα καθορίζεται βάσει των σχετικών με την άσκηση του επαγγέλματος
αυτού επιταγών. Συνεπώς, το περιεχόμενο της εκπαιδεύσεως που προβλέπει το κράτος μέλος στο οποίο έχει κατοχυρωθεί νομοθετικά
το επάγγελμα αυτό αποτελεί ιδιαιτέρως κρίσιμο κριτήριο για τη μείωση των σχετικών με την άσκηση του επαγγέλματος αυτού επιταγών.
Όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας με τα σημεία 116 έως 119 των προτάσεών της, η σχετική με το επάγγελμα του διευθυντή εκουσίων
πωλήσεων εκπαίδευση στη Γαλλία περιλαμβάνει ουσιαστική νομική κατάρτιση και, ειδικότερα, δίπλωμα νομικών σπουδών διάρκειας
δύο τουλάχιστον ετών.
Επιβάλλεται, συναφώς, η διαπίστωση ότι ένα επάγγελμα η πρόσβαση στο οποίο εξαρτάται από την κατοχή διπλώματος νομικών σπουδών
ελάχιστης διάρκειας δύο ετών αποτελεί επάγγελμα για την άσκηση του οποίου μπορεί να γίνει δεκτό ότι απαιτείται ακριβής γνώση
του εθνικού δικαίου κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας 89/48.

Η προϋπόθεση περί παροχής συμβουλών ή/και συνδρομής σε θέματα εθνικού δικαίου
Επιβάλλεται, καταρχάς, η διαπίστωση ότι, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς του H. Price, της Αυστριακής και της Σουηδικής Κυβερνήσεως,
η προϋπόθεση αυτή δεν μπορεί να συνεπάγεται ότι μόνον τα «κλασικά» νομικά επαγγέλματα, όπως αυτό του δικαστή, του συμβολαιογράφου
και του δικηγόρου, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας 89/48. Όπως ορθώς επισήμανε
η γενική εισαγγελέας με τα σημεία 94 έως 98, 120 και 121 των προτάσεών της, ο σκοπός αυτός δεν συνάγεται ούτε από τον λόγο
υπάρξεως της επίμαχης διατάξεως ούτε από τη διατύπωσή της.
Δεν είναι αναγκαίο η παροχή συμβουλών και/ή συνδρομής στους πελάτες να αφορά το σύνολο του εθνικού δικαίου. Αρκεί να αφορά
εξειδικευμένο τομέα. Για να καθορισθεί σε ποιο βαθμό η παροχή συμβουλών ή/και συνδρομής σε θέματα εθνικού δικαίου αποτελεί
ουσιώδες και σταθερό στοιχείο της άσκησης των επίμαχων επαγγελματικών δραστηριοτήτων, αρκεί η αναφορά, ειδικότερα, στη συνήθη
πρακτική του επίμαχου επαγγέλματος. Στο εθνικό δικαστήριο απόκειται να αποφανθεί επί του ζητήματος αυτού.
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι
–        ένα επάγγελμα η πρόσβαση στο οποίο εξαρτάται από την κατοχή διπλώματος νομικών σπουδών διάρκειας δύο τουλάχιστον ετών αποτελεί
επάγγελμα για την άσκηση του οποίου μπορεί να γίνει δεκτό ότι απαιτείται ακριβής γνώση του εθνικού δικαίου κατά την έννοια
του άρθρου 4, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας 89/48, και
–        δεν είναι αναγκαίο, για την εφαρμογή της διατάξεως αυτής, η επίμαχη δραστηριότητα να περιλαμβάνει την παροχή συμβουλών και/ή
συνδρομής επί του συνόλου του εθνικού δικαίου· αρκεί να αφορά εξειδικευμένο τομέα και να αποτελεί ουσιώδες και σταθερό στοιχείο
της εν λόγω δραστηριότητας. Στο πλαίσιο αυτό, είναι αναγκαία, ειδικότερα, η αναφορά στη συνήθη πρακτική του επίμαχου επαγγέλματος.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Η οδηγία 92/51/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 1992, σχετικά με ένα δεύτερο γενικό σύστημα αναγνώρισης της επαγγελματικής
εκπαίδευσης, το οποίο συμπληρώνει την οδηγία 89/48/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2001/19/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2001, δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση αιτούντος ο οποίος διαθέτει προσόντα όπως αυτά που
επικαλείται ο προσφεύγων της κύριας δίκης και επιθυμεί να ασκήσει στη Γαλλία το επάγγελμα του διευθυντή εκουσίων πωλήσεων
επίπλων με δημοπρασία.
Αντιθέτως, η οδηγία 89/48/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1988, σχετικά με ένα γενικό σύστημα αναγνώρισης των διπλωμάτων
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που πιστοποιούν επαγγελματική εκπαίδευση ελάχιστης διάρκειας τριών ετών, όπως τροποποιήθηκε με την
οδηγία 2001/19, και ειδικότερα το άρθρο της 3, πρώτο εδάφιο, στοιχείο β΄, έχει εφαρμογή στην περίπτωση του εν λόγω αιτούντος,
αν το επάγγελμα του διευθυντή εκουσίων πωλήσεων επίπλων με δημοπρασία στο κράτος μέλος στο οποίο ο εν λόγω αιτών απέκτησε
τα προσόντα τα οποία επικαλείται δεν είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο γ΄, της
οδηγίας αυτής. Στο αιτούν δικαστήριο απόκειται, αν παραστεί ανάγκη, να εξακριβώσει το στοιχείο αυτό.
2)
Ένα επάγγελμα η πρόσβαση στο οποίο εξαρτάται από την κατοχή διπλώματος νομικών σπουδών διάρκειας δύο τουλάχιστον ετών αποτελεί
επάγγελμα για την άσκηση του οποίου μπορεί να γίνει δεκτό ότι απαιτείται ακριβής γνώση του εθνικού δικαίου κατά την έννοια
του άρθρου 4, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας 89/48, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2001/19.
Δεν είναι αναγκαίο, για την εφαρμογή της διατάξεως αυτής, η επίμαχη δραστηριότητα να περιλαμβάνει την παροχή συμβουλών και/ή
συνδρομής επί του συνόλου του εθνικού δικαίου· αρκεί να αφορά εξειδικευμένο τομέα και να αποτελεί ουσιώδες και σταθερό στοιχείο
της εν λόγω δραστηριότητας. Στο πλαίσιο αυτό, είναι αναγκαία, ειδικότερα, η αναφορά στη συνήθη πρακτική του επίμαχου επαγγέλματος.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.