CELEX: 62001CJ0077
Έκτη οδηγία ΦΠΑ
Άρθρα 2, 4, παράγραφος 2, 13, B, στοιχείο δ΄, και 19, παράγραφος 2
Έννοια των 'οικονομικών δραστηριοτήτων'
Έννοια των 'παρεπομένων χρηματοδοτικών πράξεων'
Παροχές υπηρεσιών εξ επαχθούς αιτίας

της 26ης Ιουνίου 2003 στην υπόθεση C‑305/01, MKG-Kraftfahrzeuge-Factoring, Συλλογή 2003, σ. I‑6729, σκέψη 47).
Όπως προκύπτει από την υπομνησθείσα στη σκέψη 54 της παρούσας αποφάσεως νομολογία, στον βαθμό που η απλή πώληση μετοχών και
λοιπών διαπραγματεύσιμων τίτλων, όπως είναι τα μερίδια συμμετοχής σε επενδυτικά κεφάλαια, καθώς και το προϊόν των τοποθετήσεων
σε επενδυτικά κεφάλαια, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της έκτης οδηγίας, πρέπει να μη περιλαμβάνεται στον υπολογισμό της
κατά τα άρθρα 17 και 19 της οδηγίας αναλογίας εκπτώσεως το ποσό του κύκλου εργασιών από τις εν λόγω πράξεις.
Αντιθέτως, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, οι εισπραττόμενοι από εταιρία holding τόκοι ως αμοιβή για τα δάνεια που
χορηγεί η ίδια στις εταιρίες στις οποίες συμμετέχει δεν μπορούν να αποκλείονται από το πεδίο επιβολής του ΦΠΑ, εφόσον η καταβολή
των τόκων αυτών δεν είναι προϊόν απλώς και μόνον της κυριότητας επί του αγαθού, αλλά συνιστά αντάλλαγμα για τη διάθεση κεφαλαίου
σε τρίτον (βλ., υπό την έννοια αυτή, προαναφερθείσα απόφαση Régie dauphinoise, σκέψη 17).
Ως προς το ερώτημα αν, στα πλαίσια μιας τέτοιας καταστάσεως, η εταιρία holding παρέχει υπηρεσία υπό την ιδιότητά της ως υποκείμενος
στον φόρο, το Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 18 της προαναφερθείσας αποφάσεως Régie dauphinoise, ότι ένα πρόσωπο ενεργεί υπό
την ιδιότητα αυτή οσάκις πραγματοποιεί πράξεις συνιστώσες την άμεση, διαρκή και αναγκαία προέκταση της φορολογητέας δραστηριότητάς
του, όπως είναι η εκ μέρους διαχειριστή είσπραξη τόκων από τοποθετήσεις ποσών που του καταβάλλουν οι πελάτες του στο πλαίσιο
διαχειρίσεως ακινήτων που τους ανήκουν.
Αυτό συμβαίνει a fortiori οσάκις οι οικείες πράξεις διενεργούνται στο πλαίσιο επιχειρηματικού ή εμπορικού στόχου, χαρακτηριζόμενου
ιδίως από τη βούληση κερδοφορίας των επενδυθέντων κεφαλαίων.
Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι μια επιχείρηση ενεργεί ως ανωτέρω οσάκις χρησιμοποιεί κεφάλαια που αποτελούν μέρος των περιουσιακών
της στοιχείων για να παράσχει υπηρεσίες συνιστώσες οικονομική δραστηριότητα κατά την έννοια της έκτης οδηγίας, όπως είναι
η εκ μέρους εταιρίας holding χορήγηση αμειβομένων δανείων σε εταιρίες στις οποίες αυτή συμμετέχει, ανεξάρτητα από το αν τα
δάνεια χορηγούνται ως οικονομική στήριξη στις εν λόγω εταιρίες ή ως τοποθετήσεις πλεονασμάτων σε ρευστό ή για άλλους λόγους.
Δεν μπορεί περαιτέρω να αποκλείονται του πεδίου επιβολής του ΦΠΑ οι καταβαλλόμενοι ως αμοιβή σε επιχείρηση τόκοι εκ τραπεζικών
καταθέσεων ή τοποθετήσεων σε τίτλους, όπως είναι τα ομόλογα του Δημοσίου ή τα πιστοποιητικά καταθέσεως, δεδομένου ότι οι καταβαλλόμενοι
τόκοι δεν είναι απόρροια της απλής κυριότητας του αγαθού, αλλά συνιστούν το αντάλλαγμα για τη διάθεση κεφαλαίων σε τρίτον
(βλ., υπό την έννοια αυτή, προαναφερθείσα απόφαση, Régie dauphinoise, σκέψη 17). Όπως προκύπτει από την προηγούμενη σκέψη,
μια επιχείρηση ενεργεί ως υποκείμενος στον φόρο οσάκις χρησιμοποιεί υπό την ανωτέρω έννοια κεφάλαια αποτελούντα μέρος των
περιουσιακών στοιχείων της.
Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η εκ μέρους εταιρίας holding χορήγηση σε ετήσια βάση αμειβομένων δανείων στις εταιρίες
στις οποίες συμμετέχει, καθώς και η εκ μέρους της τοποθετήσεις σε τραπεζικές καταθέσεις ή τίτλους, όπως είναι τα ομόλογα του
Δημοσίου ή τα πιστοποιητικά καταθέσεων, συνιστούν οικονομικές δραστηριότητες διενεργούμενες από υποκείμενο στον φόρο, ο οποίος
ενεργεί υπό την ιδιότητά του αυτή, κατά την έννοια των άρθρων 2, σημείο 1, και 4, παράγραφος 2, της έκτης οδηγίας.
Επί της εννοίας των απαλλασσομένων από τον ΦΠΑ πράξεων
Στον βαθμό που η εκ μέρους εταιρίας holding χορήγηση δανείων σε εταιρίες στις οποίες συμμετέχει, καθώς και η εκ μέρους της
τοποθετήσεις σε τραπεζικές καταθέσεις ή σε τίτλους, όπως είναι τα ομόλογα του Δημοσίου ή τα πιστοποιητικά καταθέσεων, ερμηνεύονται
ως παροχές υπηρεσιών εμπίπτουσες στο πεδίο εφαρμογής της έκτης οδηγίας, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι εν λόγω δραστηριότητες
απαλλάσσονται από τον ΦΠΑ δυνάμει του άρθρου 13, Β, στοιχείο δ΄, σημεία 1 και 5, της έκτης οδηγίας.
Επί του υπολογισμού της αναλογίας εκπτώσεως
Οσάκις η ενδιαφερόμενη επιχείρηση διενεργεί ταυτόχρονα πράξεις γενεσιουργές δικαιώματος προς έκπτωση και πράξεις μη γενεσιουργές
δικαιώματος προς έκπτωση, όπως προκύπτει από το άρθρο 17, παράγραφος 5, δεύτερο εδάφιο, της έκτης οδηγίας, η εφαρμοστέα επί
των καταβληθέντων επί των εισροών ποσών του ΦΠΑ αναλογία εκπτώσεως πρέπει να υπολογίζεται σύμφωνα με το άρθρο 19 της οδηγίας.
Συναφώς, όπως προκύπτει από το άρθρο 19, παράγραφος 1, της έκτης οδηγίας, η αναλογία εκπτώσεως είναι το αποτέλεσμα κλάσματος
του οποίου ο μεν αριθμητής αποτελείται από το συνολικό ποσό του κύκλου εργασιών, άνευ ΦΠΑ, που αφορά τις γενεσιουργές του
δικαιώματος προς έκπτωση πράξεις, ο δε παρονομαστής από το συνολικό ποσό του κύκλου εργασιών, άνευ ΦΠΑ, που αφορά τις περιλαμβανόμενες
στον αριθμητή πράξεις καθώς και τις πράξεις που δεν γεννούν δικαίωμα προς έκπτωση, όπως είναι οι απαλλασσόμενες δυνάμει του
άρθρου 13, B, στοιχείο δ΄, τη ς οδηγίας. Όπως προκύπτει από τη σκέψη 54 της παρούσας αποφάσεως, οι μη εμπίπτουσες στο πεδίο
εφαρμογής της έκτης οδηγίας πράξεις δεν πρέπει να περιλαμβάνονται στον υπολογισμό της οικείας αναλογίας.
Επί της παρεκκλίσεως για τις παρεπόμενες πράξεις
Επομένως, πρέπει να εξεταστεί αν η εκ μέρους εταιρίας holding χορήγηση δανείων σε εταιρίες στις οποίες συμμετέχει και η εκ
μέρους της τοποθετήσεις σε τραπεζικές καταθέσεις ή τίτλους, όπως είναι τα ομόλογα του Δημοσίου ή τα πιστοποιητικά καταθέσεων,
τα οποία απαλλάσσονται δυνάμει του άρθρου 13, B, στοιχείο δ΄, σημεία 1 και 5, της έκτης οδηγίας, συνιστούν παρεπόμενες πράξεις
κατά την έννοια του άρθρου 19, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, αυτής, περίπτωση για την οποία η τελευταία αυτή διάταξη προβλέπει
ότι, κατά τον υπολογισμό της αναλογίας εκπτώσεως, δεν πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι εν λόγω πράξεις.
Συναφώς, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 19, παράγραφος 1, της έκτης οδηγίας, τυχόν αύξηση
του ποσού του κύκλου εργασιών που αφορά τις γενεσιουργές του δικαιώματος προς έκπτωση πράξεις καταλήγει σε μείωση του ποσού
του ΦΠΑ που μπορεί να εκπέσει ο υποκείμενος στον φόρο. Το ότι ορισμένες παρεπόμενες πράξεις δεν περιλαμβάνονται στον παρονομαστή
του κλάσματος που λαμβάνεται για τον υπολογισμό της αναλογίας εκπτώσεως, σύμφωνα με το άρθρο 19, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος,
της έκτης οδηγίας, έχει ως σκοπό την εξουδετέρωση των αρνητικών για τον υποκείμενο στον φόρο επιπτώσεων ως εγγενούς απόρροιας
του ως άνω υπολογισμού, προκειμένου να αποφεύγεται οι εν λόγω πράξεις να νοθεύουν τον υπολογισμό αυτό και να διασφαλίζουν
έτσι την τήρηση του στόχου περί ουδετερότητας που εγγυάται το κοινό σύστημα ΦΠΑ.
Πράγματι, όπως αναγνώρισε το Δικαστήριο στη σκέψη 21 της προαναφερθείσας αποφάσεως Régie dauphinoise, αν το σύνολο των αποτελεσμάτων
των οικονομικών πράξεων του υποκειμένου στον φόρο οι οποίες συνδέονται με φορολογητέα δραστηριότητα έπρεπε να περιλαμβάνονται
στον εν λόγω παρονομαστή, ακόμα και στην περίπτωση που η επίτευξη τέτοιων αποτελεσμάτων δεν συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση αγαθών
ή υπηρεσιών για τις οποίες οφείλεται ο ΦΠΑ, ή, τουλάχιστον, συνεπάγεται την πολύ περιορισμένη χρησιμοποίηση τους, θα αλλοιωνόταν
ο υπολογισμός της εκπτώσεως.
Συναφώς, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι το ύψος των εισοδημάτων που αποφέρουν οι εμπίπτουσες στο πεδίο εφαρμογής της έκτης οδηγίας
οικονομικές πράξεις μπορεί να συνιστά δείκτη του ότι οι τελευταίες δεν πρέπει να θεωρούνται ως παρεπόμενες κατά την έννοια
του άρθρου 19, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, της έκτης οδηγίας. Πάντως, το γεγονός ότι παρόμοιες πράξεις αποφέρουν εισοδήματα
υψηλότερα εκείνων που συνεπάγεται η φερόμενη ως κύρια δραστηριότητα της ενδιαφερόμενης επιχειρήσεως δεν μπορεί αφ’ εαυτού
να αποκλείσει τον χαρακτηρισμό τους ως «παρεπομένων πράξεων» κατά την έννοια της ανωτέρω διατάξεως. Πράγματι, όπως τόνισε
ορθά η Επιτροπή, σε περίπτωση παρόμοια όπως αυτή της κύριας δίκης, στα πλαίσια της οποίας η δραστηριότητα αναζητήσεως έχει
αποδοτικότητα μόνο μεσοπρόθεσμα ή μπορεί ακόμη να αποδειχθεί μη αποδοτική και ως εκ τούτου ο κύκλος εργασιών που αφορά τις
γενεσιουργές του δικαιώματος προς έκπτωση πράξεις υπάρχει κίνδυνος να είναι πολύ περιορισμένος, ο συνυπολογισμός των πράξεων
αυτών αποκλειστικά και μόνο λόγω της σπουδαιότητας των εισοδημάτων που αποφέρουν αυτές θα είχε ακριβώς ως συνέπεια τη νόθευση
του υπολογισμού της εκπτώσεως.
Από τις προηγηθείσες σκέψεις συνάγεται ότι πρέπει να λογίζονται ως παρεπόμενες πράξεις, κατά την έννοια του άρθρου 19, παράγραφος
2, δεύτερη περίοδος, της έκτης οδηγίας, η σε ετήσια βάση χορήγηση εκ μέρους εταιρίας holding δανείων στις εταιρίες στις οποίες
αυτή μετέχει και οι τοποθετήσεις σε τραπεζικές καταθέσεις ή τίτλους, όπως είναι τα ομόλογα του Δημοσίου ή τα πιστοποιητικά
καταθέσεως, στο μέτρο που οι πράξεις αυτές συνεπάγονται απλώς πολύ περιορισμένη χρησιμοποίηση αγαθών ή υπηρεσιών για τις οποίες
οφείλεται ο ΦΠΑ. Συναφώς, παρ’ όλον ότι το ύψος των εισοδημάτων που αποδίδουν οι εμπίπτουσες στο πεδίο εφαρμογής της έκτης
οδηγίας οικονομικές πράξεις μπορεί να αποτελέσει ένδειξη του ότι οι πράξεις αυτές δεν πρέπει να θεωρούνται ως παρεπόμενες
κατά την έννοια της ανωτέρω διατάξεως, το γεγονός ότι οι πράξεις αυτές αποφέρουν εισοδήματα υψηλότερα εκείνων που συνεπάγεται
η φερόμενη από την ενδιαφερόμενη επιχείρηση ως κύρια δραστηριότητα δεν μπορεί αφ’ εαυτού να αποκλείσει τον χαρακτηρισμό τους
ως «παρεπομένων πράξεων».
Εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να κρίνει αν οι αποτελούσες αντικείμενο της κύριας δίκης πράξεις συνεπάγονται απλώς πολύ
περιορισμένη χρησιμοποίηση αγαθών ή υπηρεσιών για τις οποίες οφείλεται ο ΦΠΑ και, ενδεχομένως, να αποκλείσει τους τόκους που
αποδίδουν οι πράξεις αυτές από τον παρονομαστή του κλάσματος που λαμβάνεται για τον υπολογισμό της αναλογίας εκπτώσεως.
Κατόπιν αυτού, στο δεύτερο και τρίτο ερώτημα επιβάλλεται να δοθεί η απάντηση ότι, σε κατάσταση όπως αυτή της κύριας δίκης,
–        οι δραστηριότητες που συνίστανται στην απλή πώληση μετοχών και άλλων τίτλων, όπως τα μερίδια συμμετοχής σε επενδυτικά κεφάλαια,
δεν αποτελούν οικονομικές δραστηριότητες κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2, της έκτης οδηγίας και, συνακόλουθα, δεν
εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ως άνω οδηγίας·
τοποθετήσεις σε επενδυτικά κεφάλαια δεν συνιστούν παροχές υπηρεσιών «διενεργούμενες εξ επαχθούς αιτίας», κατά την έννοια του
άρθρου 2, σημείο 1, της έκτης οδηγίας, και ως εκ τούτου δεν εμπίπτουν ούτε στο πεδίο εφαρμογής της·
το ποσό του κύκλου εργασιών από τις ανωτέρω πράξεις δεν πρέπει να περιλαμβάνεται στον υπολογισμό της κατά τα άρθρα 17 και
19 της οδηγίας αναλογίας εκπτώσεως·
–        αντιθέτως, η εκ μέρους εταιρίας holding χορήγηση σε ετήσια βάση αμειβομένων δανείων στις εταιρίες στις οποίες συμμετέχει,
καθώς και η εκ μέρους της τοποθετήσεις σε τραπεζικές καταθέσεις ή τίτλους, όπως είναι τα ομόλογα του Δημοσίου ή τα πιστοποιητικά
καταθέσεων, συνιστούν οικονομικές δραστηριότητες διενεργούμενες από υποκείμενο στον φόρο, ο οποίος ενεργεί υπό την ιδιότητά
του αυτή, κατά την έννοια των άρθρων 2, σημείο 1, και 4, παράγραφος 2, της έκτης οδηγίας·
εντούτοις, οι ανωτέρω πράξεις απαλλάσσονται του ΦΠΑ δυνάμει του άρθρου 13, Β, στοιχείο δ΄, σημεία 1 και 5, της ιδίας οδηγίας·
κατά τον υπολογισμό της προβλεπόμενης στα άρθρα 17 και 19 της έκτης οδηγίας αναλογίας εκπτώσεως, οι οικείες πράξεις πρέπει
να λογίζονται ως παρεπόμενες, κατά την έννοια του άρθρου 19, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, αυτής, στο μέτρο που οι πράξεις
αυτές συνεπάγονται απλώς πολύ περιορισμένη χρησιμοποίηση αγαθών ή υπηρεσιών για τις οποίες οφείλεται ο ΦΠΑ· παρ’ όλον ότι
το ύψος των εισοδημάτων που αποδίδουν οι εμπίπτουσες στο πεδίο εφαρμογής της έκτης οδηγίας οικονομικές πράξεις μπορεί να αποτελέσει
ένδειξη του ότι οι πράξεις αυτές δεν πρέπει να θεωρούνται ως παρεπόμενες κατά την έννοια της ανωτέρω διατάξεως, το γεγονός
ότι οι πράξεις αυτές αποφέρουν εισοδήματα υψηλότερα εκείνων που συνεπάγεται η φερόμενη από την ενδιαφερόμενη επιχείρηση ως
κύρια δραστηριότητα δεν μπορεί αφ’ εαυτού να αποκλείσει τον χαρακτηρισμό τους ως «παρεπομένων πράξεων»·
εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να κρίνει αν οι αποτελούσες αντικείμενο της κύριας δίκης πράξεις συνεπάγονται απλώς πολύ
περιορισμένη χρησιμοποίηση αγαθών ή υπηρεσιών για τις οποίες οφείλεται ο ΦΠΑ και, ενδεχομένως, να αποκλείσει τους τόκους που
αποδίδουν οι πράξεις αυτές από τον παρονομαστή του κλάσματος που λαμβάνεται για τον υπολογισμό της αναλογίας εκπτώσεως.

Επί του δευτέρου ερωτήματος
Με το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ’ ουσίαν αν εργασίες, όπως οι επίδικες στα πλαίσια της κύριας δίκης,
που διενεργούνται σύμφωνα με τις ρήτρες συμβάσεως κοινοπραξίας, συναφθείσας από εταιρία, μέλος αυτής, η οποία τη διαχειρίζεται,
συνιστούν φορολογητέες δυνάμει της έκτης οδηγίας πράξεις, ειδικότερα οσάκις η υπέρβαση του τμήματος των εν λόγω εργασιών που
αναλογούν στην ως άνω εταιρία, σύμφωνα με όσα ορίζει η σύμβαση, συνεπάγεται, την εκ μέρους των λοιπών μελών της κοινοπραξίας
καταβολή αντιπαροχής για το επιπλέον τμήμα των εργασιών.

Παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο
H EDM υποστηρίζει ότι, όπως προκύπτει από το άρθρο 2, σημείο 1, της έκτης οδηγίας, προκειμένου να διαπιστωθεί αν πρόκειται
για παροχή υπηρεσιών για τους σκοπούς του ΦΠΑ, αρκεί η εξέταση του αν αυτή μπορεί να χαρακτηριστεί ως πράξη διενεργούμενη
«εξ επαχθούς αιτίας».
Συναφώς, η EDM υπογραμμίζει ότι η αναληφθείσα από κάθε επιχείρηση μέλος της κοινοπραξίας υποχρέωση να πραγματοποιήσει συγκεκριμένες
εργασίες, στις οποίες αναγνωρίζεται συγκεκριμένη αξία, δεν έχει τη φύση αντιπαροχής για τις ανάλογες υποχρεώσεις που ανέλαβαν
οι λοιπές επιχειρήσεις μέλη της ιδίας κοινοπραξίας. Οι προβλεπόμενες παροχές δεν συνιστούν την αντιπαροχή οι μεν των δε, αλλά
στοχεύουν κυρίως στην επίτευξη κοινού αποτελέσματος. Οι αξίες που τα συμβαλλόμενα μέρη τούς αναγνωρίζουν δεν ορίζονται για
να εξοφλούνται. Αντιθέτως, η συναφθείσα μεταξύ των μελών της κοινοπραξίας σύμβαση είχε ακριβώς ως στόχο τη μη διενέργεια παρόμοιας
καταβολής, με τη συνομολόγηση του ότι κάθε επιχείρηση πραγματοποιεί τις εργασίες που έχει αναλάβει. Επομένως, οι εν λόγω αξίες
σκοπούν αποκλειστικά στην οικονομική επιμέτρηση της συμμετοχής κάθε επιχειρήσεως. Εξ αυτού έπεται ότι οι οικείες εργασίες
δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως πράξεις «διενεργούμενες εξ επαχθούς αιτίας», ούτε για το ίσο ή το μικρότερο μέρος από το
ποσοστό συμμετοχής της οικείας επιχειρήσεως ούτε για το υπερβάλλον μέρος του αντίστοιχου ποσοστού.
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι ένα από τα όρια του πεδίου επιβολής του ΦΠΑ, στο οποίο εμπίπτουν όλα τα στάδια παραγωγής, διανομής
και παροχής υπηρεσιών, είναι ο προσδιορισμός του επαχθούς χαρακτήρα τους, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 1, της έκτης
οδηγίας.
Οι διενεργούμενες εκ μέρους της EDM στο πλαίσιο των κοινοπραξιών των οποίων είναι μέλος εργασίες πρέπει να θεωρηθούν ως οικονομική
δραστηριότητα κατά την έννοια της έκτης οδηγίας αν οι εργασίες αυτές έχουν ως απώτερο σκοπό τη διενέργεια φορολογητέων πράξεων
εξ επαχθούς αιτίας.

Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Επιβάλλεται να υπογραμμιστεί ότι, για τους σκοπούς του ΦΠΑ, οι διενεργούμενες στα πλαίσια κοινοπραξίας για λογαριασμό της
τελευταίας εργασίες εκ μέρους καθενός εκ των μελών της δεν διαφέρουν κατ’ αρχήν από εκείνες που διενεργεί επιχείρηση για ίδιο
λογαριασμό και ως εκ τούτου πρέπει να αντιμετωπίζονται όμοια όπως οι τελευταίες. Πράγματι, όπως προκύπτει από το άρθρο 2,
σημείο 1, της έκτης οδηγίας, μόνον οι παραδόσεις αγαθών και οι παροχές υπηρεσιών που διενεργούνται εξ επαχθούς αιτίας υπόκεινται
στον ΦΠΑ. Επομένως, στον βαθμό που δεν διενεργούνται παραδόσεις αγαθών ή παροχές υπηρεσιών εξ επαχθούς αιτίας για λογαριασμό
τρίτου, δεν μπορούν, κατ’ αρχήν, να συνιστούν φορολογητέες πράξεις, εξαιρουμένων, ιδίως των προβλεπομένων στο άρθρο 6, παράγραφος
2, πρώτο εδάφιο, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας περιπτώσεων.
Όπως προκύπτει από τη διάταξη περί παραπομπής και τις παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο, στα πλαίσια της κύριας
δίκης δεν αμείβονται οι διενεργούμενες από τα μέλη των επιδίκων κοινοπραξιών εργασίες που αντιστοιχούν στο τμήμα εκείνο που
ανέλαβε συμβατικώς καθεμία εξ αυτών. Επομένως, για τις εν λόγω εργασίες ουδεμία φορολογητέα πράξη διενεργήθηκε.
Επομένως, εργασίες όπως οι επίδικες στα πλαίσια της κύριας δίκης, οι οποίες διενεργούνται από τα μέλη κοινοπραξίας σύμφωνα
με τις ρήτρες συμβάσεως κοινοπραξίας και αντιστοιχούν στο ανατεθειμένο με την εν λόγω σύμβαση σε καθένα εξ αυτών τμήμα, δεν
συνιστούν παράδοση αγαθών ή παροχή υπηρεσιών «διενεργουμένων εξ επαχθούς αιτίας», κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 1,
της έκτης οδηγίας, ούτε, συνεπώς, φορολογητέα δυνάμει αυτής πράξη. Το γεγονός ότι οι οικείες εργασίες πραγματοποιούνται από
το μέλος της κοινοπραξίας που έχει αναλάβει τη διαχείρισή της δεν ασκεί συναφώς επιρροή.
Αντιθέτως, οσάκις η υπέρβαση του τμήματος των οριζομένων με την εν λόγω σύμβαση εργασιών για ένα μέλος της κοινοπραξίας συνεπάγεται
την εκ μέρους των λοιπών μελών αυτής καταβολή της αντιπαροχής των καθ’ υπέρβαση του τμήματος αυτού εργασιών, οι τελευταίες
αποτελούν παράδοση αγαθών ή παροχή υπηρεσιών «διενεργουμένων εξ επαχθούς αιτίας», κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 1,
της έκτης οδηγίας.
Στην περίπτωση αυτή, σύμφωνα με το άρθρο 11, A, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της έκτης οδηγίας, η βάση επιβολής του φόρου αποτελείται
από το ποσό που εισπράττει στην πραγματικότητα το εμπλεκόμενο μέλος της κοινοπραξίας για το τμήμα των εργασιών που υπερβαίνει
το οριζόμενο με τη σύμβαση κοινοπραξίας ποσοστό.
Επομένως, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι εργασίες όπως οι επίδικες στα πλαίσια της κύριας δίκης, διενεργούμενες
από τα μέλη κοινοπραξίας σύμφωνα με τις ρήτρες συμβάσεως κοινοπραξίας και αντιστοιχούσες στο ανατεθειμένο με την εν λόγω σύμβαση
σε καθένα εξ αυτών τμήμα, δεν συνιστούν παράδοση αγαθών ή παροχή υπηρεσιών «διενεργουμένων εξ επαχθούς αιτίας», κατά την έννοια
του άρθρου 2, σημείο 1, της έκτης οδηγίας, ούτε, συνεπώς, φορολογητέα δυνάμει αυτής πράξη. Το γεγονός ότι οι οικείες εργασίες
πραγματοποιούνται από το μέλος της κοινοπραξίας που έχει αναλάβει τη διαχείρισή της δεν ασκεί συναφώς επιρροή. Αντιθέτως,
οσάκις η υπέρβαση του τμήματος των οριζομένων με την εν λόγω σύμβαση εργασιών για ένα μέλος της κοινοπραξίας συνεπάγεται την
εκ μέρους των λοιπών μελών αυτής καταβολή της αντιπαροχής των καθ’ υπέρβαση του τμήματος αυτού εργασιών, οι τελευταίες αποτελούν
παράδοση αγαθών ή παροχή υπηρεσιών «διενεργουμένων εξ επαχθούς αιτίας», κατά την έννοια της ανωτέρω διατάξεως.

Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Πορτογαλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν
αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος
που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με διάταξη της 19ης Δεκεμβρίου 2000 το Tribunal Central Administrativo, αποφαίνεται:
1)
Σε κατάσταση όπως αυτή στα πλαίσια της κύριας δίκης:
–
οι δραστηριότητες που συνίστανται στην απλή πώληση μετοχών και άλλων τίτλων, όπως τα μερίδια συμμετοχής σε επενδυτικά κεφάλαια,
δεν αποτελούν οικονομικές δραστηριότητες κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2, της έκτης οδηγίας 77/388/EOK του Συμβουλίου,
της 17ης Μαΐου 1977, περί εναρμονίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών, των σχετικών με τους φόρους κύκλου εργασιών – Κοινό
σύστημα φόρου προστιθεμένης αξίας: ομοιόμορφη φορολογική βάση, και, συνακόλουθα, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ως
άνω οδηγίας·
τοποθετήσεις σε επενδυτικά κεφάλαια δεν συνιστούν παροχές υπηρεσιών «διενεργούμενες εξ επαχθούς αιτίας», κατά την έννοια του
άρθρου 2, σημείο 1, της έκτης οδηγίας 77/388, και ως εκ τούτου δεν εμπίπτουν ούτε στο πεδίο εφαρμογής της·
το ποσό του κύκλου εργασιών από τις ανωτέρω πράξεις δεν πρέπει να περιλαμβάνεται στον υπολογισμό της κατά τα άρθρα 17 και
19 της εν λόγω οδηγίας αναλογίας εκπτώσεως·
–
αντιθέτως, η εκ μέρους εταιρίας holding χορήγηση σε ετήσια βάση αμειβομένων δανείων στις εταιρίες στις οποίες συμμετέχει,
καθώς και η εκ μέρους της τοποθετήσεις σε τραπεζικές καταθέσεις ή τίτλους, όπως είναι τα ομόλογα του Δημοσίου ή τα πιστοποιητικά
καταθέσεων, συνιστούν οικονομικές δραστηριότητες διενεργούμενες από υποκείμενο στον φόρο, ο οποίος ενεργεί υπό την ιδιότητά
του αυτή, κατά την έννοια των άρθρων 2, σημείο 1, και 4, παράγραφος 2, της έκτης οδηγίας 77/388·
εντούτοις, οι ανωτέρω πράξεις απαλλάσσονται του φόρου προστιθεμένης αξίας δυνάμει του άρθρου 13, Β, στοιχείο δ΄, σημεία 1
και 5, της ιδίας αυτής οδηγίας·
κατά τον υπολογισμό της προβλεπόμενης στα άρθρα 17 και 19 της έκτης οδηγίας 77/388 αναλογίας εκπτώσεως, οι οικείες πράξεις
πρέπει να λογίζονται ως παρεπόμενες, κατά την έννοια του άρθρου 19, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, αυτής, στο μέτρο που οι
πράξεις αυτές συνεπάγονται απλώς πολύ περιορισμένη χρησιμοποίηση αγαθών ή υπηρεσιών για τις οποίες οφείλεται ο φόρος προστιθεμένης
αξίας παρ’ όλον ότι το ύψος των εισοδημάτων που αποδίδουν οι εμπίπτουσες στο πεδίο εφαρμογής της έκτης οδηγίας οικονομικές
πράξεις μπορεί να αποτελέσει ένδειξη του ότι οι πράξεις αυτές δεν πρέπει να θεωρούνται ως παρεπόμενες κατά την έννοια της
ανωτέρω διατάξεως, το γεγονός ότι οι πράξεις αυτές αποφέρουν εισοδήματα υψηλότερα εκείνων που συνεπάγεται η φερόμενη από την
ενδιαφερόμενη επιχείρηση ως κύρια δραστηριότητα δεν μπορεί αφ’ εαυτού να αποκλείσει τον χαρακτηρισμό τους ως «παρεπομένων
πράξεων»·
εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να κρίνει αν οι αποτελούσες αντικείμενο της κύριας δίκης πράξεις συνεπάγονται απλώς πολύ
περιορισμένη χρησιμοποίηση αγαθών ή υπηρεσιών για τις οποίες οφείλεται ο φόρος προστιθεμένης αξίας και, ενδεχομένως, να αποκλείσει
τους τόκους που αποδίδουν οι πράξεις αυτές από τον παρονομαστή του κλάσματος που λαμβάνεται για τον υπολογισμό της αναλογίας
εκπτώσεως.
2)
Εργασίες όπως οι επίδικες στα πλαίσια της κύριας δίκης, διενεργούμενες από τα μέλη κοινοπραξίας σύμφωνα με τις ρήτρες συμβάσεως
κοινοπραξίας και αντιστοιχούσες στο ανατεθειμένο με την εν λόγω σύμβαση σε καθένα εξ αυτών τμήμα, δεν συνιστούν παράδοση αγαθών
ή παροχή υπηρεσιών «διενεργουμένων εξ επαχθούς αιτίας», κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 1, της έκτης οδηγίας 77/388,
ούτε, συνεπώς, φορολογητέα δυνάμει αυτής πράξη. Το γεγονός ότι οι οικείες εργασίες πραγματοποιούνται από το μέλος της κοινοπραξίας
που έχει αναλάβει τη διαχείρισή της δεν ασκεί συναφώς επιρροή. Αντιθέτως, οσάκις η υπέρβαση του τμήματος των οριζομένων με
την εν λόγω σύμβαση εργασιών για ένα μέλος της κοινοπραξίας συνεπάγεται την εκ μέρους των λοιπών μελών αυτής καταβολή της
αντιπαροχής των καθ’ υπέρβαση του τμήματος αυτού εργασιών, οι τελευταίες αποτελούν παράδοση αγαθών ή παροχή υπηρεσιών «διενεργουμένων
εξ επαχθούς αιτίας», κατά την έννοια της ανωτέρω διατάξεως.
Jann
Timmermans
von Bahr
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 29 Απριλίου 2004.
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
R. Grass

Β. Σκουρής
*
Γλώσσα διαδικασίας: η πορτογαλική.