CELEX: 62000TJ0050
Ανταγωνισμός
Πρόστιμοs

.
Πράγματι, οι εξεταζόμενες οικονομικές καταστάσεις μπορεί να είναι πολύπλοκες, οπότε δύο αυτοτελείς μεν αλλά συνάψεις αγορές μπορούν να επηρεάζονται από δυο παραβάσεις οι οποίες είναι λογικό να τιμωρηθούν με μία και την αυτή απόφαση, διότι και οι παραβάσεις αυτές είναι μεν χωριστές, πλην όμως συνάψεις.
Έτσι, εν προκειμένω, η Επιτροπή περιέγραψε μια κατάσταση στην οποία συμφωνίες μεταξύ Ευρωπαίων παραγωγών που επηρέαζαν τη βρετανική αγορά των λείων σωλήνων επινοήθηκαν, τουλάχιστον εν μέρει, με σκοπό την προστασία της βρετανικής αγοράς από τις ιαπωνικές εισαγωγές προϊόντων που αντιπροσώπευαν μεταγενέστερο στάδιο της παραγωγής, ήτοι συνήθους ποιότητας σωλήνων OCTG με σπείρωμα. Η Επιτροπή δεν μπορούσε να λάβει επαρκώς υπόψη της το σύνολο των περιστάσεων τις οποίες ανακάλυψε κατά τη διάρκεια της έρευνάς της χωρίς να ασχοληθεί με τις διάφορες θίγουσες τον ανταγωνισμό πρακτικές που υπήρχαν στις δύο αυτές, συνδεόμενες μεταξύ τους, αγορές (βλ., κατ' αναλογία, καίτοι αναιρεσιβληθείσα, την απόφαση του Πρωτοδικείου της 25ης Οκτωβρίου 2002,
Τ-5/02, Tetra Laval κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II-4381, σκέψεις 142 έως 147 και 154 έως 162
).
Εξάλλου, οι επικρίσεις που διατύπωσε η Dalmine όσον αφορά τη σχέση που υφίσταται μεταξύ των δύο τιμωρουμένων παραβάσεων δεν μπορούν να επηρεάσουν το βάσιμο του άρθρου 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, καθόσον η παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο αυτό αποδεικνύεται επαρκώς κατά νόμον βάσει των όρων και μόνον των συμβάσεων εφοδιασμού (βλ. ανωτέρω σκέψεις 178 έως 192). Ωστόσο, τα επιχειρήματα αυτά πρέπει να εξεταστούν στο μέτρο που η Επιτροπή στηρίχθηκε στη σχέση που υφίσταται μεταξύ των δύο παραβάσεων προκειμένου να αποδείξει την ύπαρξη της παραβάσεως που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως, την επικαλέστηκε δε επίσης και στο πλαίσιο της εκτιμήσεως του ύψους των προστίμων, στην αιτιολογική σκέψη 164 της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Από το κείμενο της αιτιολογικής σκέψεως 111, η οποία παρατέθηκε ανωτέρω in extenso στη σκέψη 178, προκύπτει ότι ένας από τους σκοπούς της συμπράξεως που περιγράψει ήταν όντως η προστασία της βρετανικής αγοράς των συνήθους ποιότητας σωλήνων OCTG στο πλαίσιο των «βασικών κανόνων», αλλά ότι η σύμπραξη αυτή είχε, επιπλέον, χωριστό σκοπό και χωριστά αποτελέσματα θίγοντα τον ανταγωνισμό που αφορούσαν τη βρετανική αγορά των λείων σωλήνων. Πρέπει, συνεπώς, να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή αιτιολόγησε επαρκώς κατά νόμον την πτυχή της συλλογιστικής της όσον αφορά την ύπαρξη σχέσεως μεταξύ των δύο παραβάσεων που διαπιστώνει με την προσβαλλόμενη απόφαση.
Όσον αφορά τα επιχειρήματα της Dalmine σύμφωνα με τα οποία η Corus δεν ήταν πλέον εγχώριος παραγωγός συνήθους ποιότητας σωλήνων OCTG με σπείρωμα, καθόσον αγόραζε τους λείους σωλήνες της από άλλους Ευρωπαίους παραγωγούς, από τα σημειώματα της Vallourec προκύπτει ότι ο συντάκτης τους, κ. Verluca, ήταν περισσότερο αισιόδοξος ως προς τη δυνατότητα να επιβληθεί στους Ιάπωνες παραγωγούς η τήρηση των «βασικών στοιχείων» στην περίπτωση που η Corus θα δεχόταν να εφοδιάζεται αποκλειστικά με λείους σωλήνες κοινοτικής καταγωγής παρά στην περίπτωση που θα εισήγε λείους σωλήνες από άλλες ηπείρους. Έτσι, αφού η Corus αποφάσισε να κλείσει το εργοστάσιο της επεξεργασίας σπειρωμάτων στο Clydesdale, η προταθείσα λύση για την προστασία της βρετανικής αγοράς, ήτοι η μεταποίηση λείων σωλήνων βρετανικής καταγωγής σε σωλήνες με σπείρωμα, εγκαταλείφθηκε μεν, πλην όμως αυτό δεν σήμαινε ότι κάθε απόπειρα διατηρήσεως της προστασίας της βρετανικής αγοράς έναντι των Ιαπώνων παραγωγών θεωρούνταν αδύνατη, όπως υποθέτει η Dalmine.
Αντιθέτως, από τη δικογραφία προκύπτει ότι, για τη Vallourec, ήταν απαραίτητο να αναζητηθεί άλλη λύση η οποία θα επέτρεπε την κατά το δυνατόν διατήρηση του status quo. Η λύση την οποία επινόησε η Vallourec για να επιτύχει τον σκοπό αυτό ήταν ο εφοδιασμός της Corus με λείους σωλήνες αποκλειστικά κοινοτικής καταγωγής. Το κατά πόσον η λύση αυτή υπήρξε αποτελεσματική δεν έχει σημασία, εφόσον από τα αποδεικτικά στοιχεία προκύπτει ότι ένας από τους σκοπούς που επιδίωκαν οι Ευρωπαίοι παραγωγοί όταν υπέγραψαν τις συμβάσεις εφοδιασμού ήταν η διατήρηση του καθεστώτος της βρετανικής αγοράς ως εγχώριας αγοράς έναντι των Ιαπώνων παραγωγών (βλ. ανωτέρω σκέψεις 213 επ.).
Για τους ίδιους αυτούς λόγους, πρέπει να απορριφθεί η επιχειρηματολογία της Dalmine σύμφωνα με την οποία δεν θα ήταν ορθό να συνυπολογιστούν οι πωλήσεις λείων σωλήνων τις οποίες πραγματοποιούσαν οι Vallourec, Mannesmann και Dalmine προς την Corns στο μερίδιο του «εγχώριου παραγωγού» στον πίνακα που περιέχεται στην αιτιολογική σκέψη 68 της προσβαλλομένης αποφάσεως. Πράγματι, ο συνυπολογισμός αυτός συνεπάγεται την εξομοίωση των λείων σωλήνων ευρωπαϊκής καταγωγής στους οποίους η Corus, και στη συνέχεια η TISL (θυγατρική της Vallourec), προσέθετε σπείρωμα με βρετανικής καταγωγής σωλήνες με σπείρωμα.
Επιπλέον, η ανάλυση της Επιτροπής όσον αφορά την παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, όπως αυτή προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 111 της αποφάσεως αυτής, δεν ανατρέπεται από το γεγονός ότι μόνον ένα μέρος των λείων σωλήνων τους οποίους αφορούσαν οι συμβάσεις εφοδιασμού υφίστατο μεταποίηση σε συνήθους ποιότητας σωλήνες OCTG, ενώ το υπόλοιπο μέρος προοριζόταν για την παραγωγή σωλήνων OCTG με σπείρωμα premium. Πράγματι, εφόσον αποδειχθεί ότι μια ορισμένη ποσόστωση αυτών των λείων σωλήνων μεταποιήθηκε σε συνήθους ποιότητας σωλήνες OCTG standard, αποδεικνύεται η ύπαρξη σχέσεως μεταξύ των δύο παραβάσεων και, ως εκ τούτου, η ύπαρξη της παραβάσεως που διαπιστώνεται στο άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως επιβεβαιώνει την ύπαρξη της παραβάσεως που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της αποφάσεως.
Όμως, σύμφωνα με την ίδια την Dalmine, το 20 % των λείων σωλήνων που παραδιδόταν στο πλαίσιο της συμβάσεως εφοδιασμού που είχε συναφθεί μεταξύ της Corus και της Dalmine προοριζόταν για μεταποίηση σε συνήθους ποιότητας σωλήνες με σπείρωμα. Οι όροι της συμβάσεως αυτής, καθώς και εκείνοι των συμβάσεων που είχε συνάψει η Corus με τη Vallourec και τη Mannesmann, επιβεβαιώνουν, στο άρθρο 6, στοιχείο b), καθεμιάς από τις συμβάσεις, ότι οι πωλήσεις συνήθους ποιότητας σωλήνων OCTG («buttress threaded casing») και σωλήνων OCTG premium («VAM») συνυπολογίζονταν κατά τον υπολογισμό της τιμής την οποία η Corus όφειλε να καταβάλει για τους λείους σωλήνες, αυτός δε ο τρόπος υπολογισμού έχει έννοια μόνον αν ένα ορισμένο ποσοστό των παραδιδο-μένων λείων σωλήνων επρόκειτο να μεταποιηθεί σε συνήθους ποιότητας σωλήνες OCTG.
Πρέπει, πάντως, να παρατηρηθεί ότι ο ισχυρισμός της Επιτροπής, που περιέχεται στην πρώτη φράση της αιτιολογικής σκέψεως 164 της προσβαλλομένης αποφάσεως και σύμφωνα με τον οποίο οι συμβάσεις εφοδιασμού, οι οποίες συνιστούν την παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 2 της αποφάσεως, δεν αποτελούσαν παρά μέσο εφαρμογής της παραβάσεως που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της αποφάσεως, είναι υπερβολικός, δεδομένου ότι αυτή η εφαρμογή ήταν ένας από τους σκοπούς της δεύτερης παραβάσεως, μεταξύ πλειόνων, συνδεομένων μεταξύ τους μεν, πλην όμως χωριστών σκοπών και αποτελεσμάτων βλαπτικών για τον ανταγωνισμό. Πράγματι, με την προμνησθείσα στη σκέψη 111
απόφασή
του στην υπόθεση JFE Engineering κ.λπ. κατά Επιτροπής (σκέψεις 569 επ.), το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, καθόσον δεν έλαβε υπόψη της την παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως κατά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων που επιβλήθηκαν στους Ευρωπαίους παραγωγούς, παρά το γεγονός ότι το αντικείμενο και τα αποτελέσματα αυτής της παραβάσεως έβαιναν πέραν της συμβολής στη διατήρηση της ισχύος της συμφωνίας Ευρώπης-Ιαπωνίας (βλ., ειδικότερα, σκέψη 571 της εν λόγω αποφάσεως).
Αν η άνιση μεταχείριση που επισημάνθηκε στην προηγούμενη σκέψη δικαιολόγησε τελικά τη μείωση του ποσού των προστίμων που επιβλήθηκαν στις ιαπωνικές προσφεύγουσες επιχειρήσεις, η εσφαλμένη ανάλυση επί της οποίας στηρίχθηκε δεν δικαιολογεί την ακύρωση του άρθρου 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως ούτε την ακύρωση του άρθρου 1 της αποφάσεως στο πλαίσιο της υπό κρίση προσφυγής.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι λόγοι ακυρώσεως που αναφέρονται στη σχετική αγορά και στη σχέση που υφίσταται μεταξύ των δύο παραβάσεων που διαπιστώνονται στα άρθρα 1 και 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως είναι απορριπτέοι. Κατά συνέπεια, το αίτημα ακυρώσεως του άρθρου 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν μπορεί να γίνει δεκτό.
Επί του αιτήματος ακυρώσεως του προστίμου ή μειώσεως του ύψους του
Παραπέμποντας στους λόγους που προβλήθηκαν προηγουμένως, η Dalmine ζητεί την ακύρωση του άρθρου 4 της προσβαλλομένης αποφάσεως, με το οποίο της επιβλήθηκε πρόστιμο ύψους 10,8 εκατομμυρίων ευρώ, καθώς και των αιτιολογικών σκέψεων 156 έως 175 της αποφάσεως. Επικουρικώς, η προσφεύγουσα ζητεί τη μείωση του προστίμου που της επιβλήθηκε. Στο πλαίσιο αυτό, η προσφεύγουσα προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν εφάρμοσε ορθώς τα κριτήρια καθορισμού του ύψους των προστίμων, ιδίως τις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ (
ΕΕ 1998, C 9, σ. 3
, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων) και την ανακοίνωση περί της συνεργασίας των επιχειρήσεων.
1. Επί της σοβαρότητας της παραβάσεως
Η Dalmine αμφισβητεί τις εκτιμήσεις της Επιτροπής ως προς τη σοβαρότητα της διαπραχθείσας παραβάσεως.
Επί του ορισμού της σχετικής αγοράς και επί των αποτελεσμάτων της παραβάσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η Dalmine παραπονείται ότι η Επιτροπή δεν έλαβε πλήρως υπόψη της τα αποτελέσματα της παραβάσεως προκειμένου να εκτιμήσει τη σοβαρότητα της, όπως εντούτοις επιβάλλουν οι κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων (σημείο 1 Α). Εν προκειμένω, η Επιτροπή εξέτασε τα αποτελέσματα αυτά χωρίς να περιοριστεί, όπως ήταν υποχρεωμένη να πράξει, στη σχετική αγορά.
Συγκεκριμένα, η Dalmine υπενθυμίζει ότι η αγορά των σχετικών προϊόντων είναι η αγορά των συνήθους ποιότητας σωλήνων OCTG και των σωληναγωγών «έργου». Από γεωγραφικής απόψεως, η Επιτροπή απέδειξε ότι η αγορά του πρώτου τύπου προϊόντων είναι παγκόσμια, ενώ η αγορά του δεύτερου είναι «τουλάχιστον [...] ευρωπαϊκή» (αιτιολογικές σκέψεις 35 και 36 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Ωστόσο, η Επιτροπή αγνόησε στη συνέχεια αυτόν τον ορισμό της σχετικής αγοράς και εκτίμησε τη σοβαρότητα της παραβάσεως λαμβάνοντας αποκλειστικά υπόψη τις πωλήσεις των σχετικών προϊόντων οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στην κοινοτική αγορά.
Όσον αφορά τους συνήθους ποιότητας σωλήνες OCTG, η Επιτροπή έπρεπε να αναφερθεί στην παγκόσμια αγορά. Θα είχε τότε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι πωλήσεις τις οποίες πραγματοποιούσαν οι αποδέκτες της προσβαλλομένης αποφάσεως αντιπροσώπευαν συνολικώς το 13,5 % της σχετικής αγοράς, ενώ εκείνες που πραγματοποιούσαν στην ευρωπαϊκή αγορά αντιπροσώπευαν το 0,75 % της εν λόγω αγοράς.
Όσον αφορά τους σωληναγωγούς «έργου», ο γεωγραφικός περιορισμός της σχετικής αγοράς μόνο στην Ευρώπη δεν μπορεί, κατά την προσφεύγουσα, να δικαιολογήσει μια ανάλυση περιοριζόμενη μόνο στο έδαφος της Κοινότητας. Η Επιτροπή όφειλε να περιλάβει στην εκτίμηση της τα αποτελέσματα της συμπράξεως στην οποία συνίσταται η τιμωρηθείσα παράβαση και στις ζώνες offshore της Νορβηγίας.
Εξάλλου, η Dalmine προσάπτει στην Επιτροπή ότι στηρίχθηκε στο γεγονός ότι η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο αντιπροσώπευαν το μεγαλύτερο μέρος της καταναλώσεως των σχετικών προϊόντων εντός της Κοινότητας (αιτιολογική σκέψη 161 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Όμως, και για τους δύο τύπους σχετικών προϊόντων, η σχετική γεωγραφική αγορά δεν περιορίζεται στο έδαφος της Κοινότητας.
Τέλος, η Dalmine αναφέρει ότι στην εγχώρια αγορά της, δηλαδή την Ιταλία, η συμφωνία περί σεβασμού των «βασικών στοιχείων», η οποία συνήφθη στο πλαίσιο του ομίλου Ευρώπης-Ιαπωνίας, είχε ασήμαντη επίπτωση στις πωλήσεις σωλήνων OCTG γενικώς. Όσον αφορά τους σωληναγωγούς «έργου», εφόσον η Επιτροπή δεν αποφάνθηκε επί του κατά πόσον μπορούσαν να αντικατασταθούν με συγκολλητούς σωλήνες, δεν ήταν δυνατόν να εξακριβωθεί η πραγματική επίπτωση της εν λόγω συμφωνίας.
Απαντώντας στις αιτιάσεις αυτές, η Επιτροπή αναφέρει ότι καθόρισε το ύφος του προστίμου σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού 17. Το βασικό ποσό καθορίστηκε βάσει της σοβαρότητας και της διάρκειας της παραβάσεως.
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι οι σωλήνες που αποτελούν το αντικείμενο της παραβάσεως η οποία διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν αποτελούσαν παρά μέρος μόνον των σωλήνων άνευ ραφής οι οποίοι προορίζονταν για τη βιομηχανία πετρελαίου και αερίου. Οι συνήθους ποιότητας σωλήνες OCTG και οι σωληναγωγοί «έργου» τους οποίους πωλούσαν εντός της Κοινότητας οι αποδέκτριες της προσβαλλομένης αποφάσεως επιχειρήσεις αντιπροσώπευαν το 19 % της κοινοτικής καταναλώσεως σωλήνων OCTG και σωληναγωγών άνευ ραφής, ενώ περισσότερο από το 50 % της κοινοτικής καταναλώσεως καλυπτόταν από σωλήνες OCTG και σωληναγωγούς που δεν ενέπιπταν στη συμφωνία και περισσότερο από το 21
%
της καταναλώσεως αυτής καλυπτόταν με εισαγωγές από τρίτες χώρες πλην της Ιαπωνίας.
Εξάλλου, η Επιτροπή παρατηρεί ότι αναγνώρισε σαφώς ότι η παράβαση είχε περιορισμένη επίπτωση στην αγορά. Υποστηρίζει επίσης ότι η ανάλυση της επικεντρώνεται στην κοινοτική αγορά, χωρίς αυτό να αντιφάσκει προς τον γεωγραφικό ορισμό της αγοράς των σωλήνων OCTG (αιτιολογική σκέψη 35 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Πρέπει να παρατηρηθεί, καταρχάς, ότι, σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, η Επιτροπή μπορεί να επιβάλει πρόστιμα 1000 ευρώ κατ' ελάχιστο όριο και 1 εκατομμυρίου ευρώ κατ' ανώτατο όριο, το δε τελευταίο αυτό ποσό μπορεί να αυξηθεί στο 10 % του κύκλου εργασιών που έχει πραγματοποιήσει κατά την προηγούμενη διαχειριστική περίοδο καθεμία από τις επιχειρήσεις που έχουν μετάσχει στην παράβαση. Προς τον καθορισμό του ύψους του προστίμου εντός των ορίων αυτών, η εν λόγω διάταξη ορίζει ότι λαμβάνονται υπόψη η σοβαρότητα και η διάρκεια της παραβάσεως.
Όμως, ούτε ο κανονισμός 17, ούτε η νομολογία, ούτε οι κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων προβλέπουν ότι το ποσό των προστίμων πρέπει να καθορίζεται σε άμεση συνάρτηση προς το μέγεθος της επηρεασθείσας αγοράς, καθόσον ο παράγων αυτός αποτελεί ένα μεταξύ πολλών άλλων κρισίμων στοιχείων. Πράγματι, σύμφωνα με τον κανονισμό 17, όπως έχει ερμηνευθεί από τη νομολογία, το ύψος του προστίμου που επιβάλλεται σε μια επιχείρηση για παράβαση στον τομέα του ανταγωνισμού πρέπει να είναι ανάλογο της παραβάσεως, συνολικώς εκτιμώμενης, λαμβανομένης ιδίως υπόψη της σοβαρότητας της (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, απόφαση του Πρωτοδικείου της 6ης Οκτωβρίου 1994,
Τ-83/91, Tetra Pak κατά Επιτροπής, Συλλογή 1994, σ. ΙΙ-755, σκέψη 240
, και, κατ' αναλογίαν, απόφαση του Πρωτοδικείου της 21ης Οκτωβρίου 1997,
Τ-229/94, Deutsche Bahn κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. ΙΙ-1689, σκέψη 127
). Όπως έκρινε το Δικαστήριο στη σκέψη 120 της αποφάσεως της 7ης Ιουνίου 1983,
100/80 έως 103/80, Musique diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή 1983, σ. 1825)
, για να εκτιμηθεί η σοβαρότητα μιας παραβάσεως, είναι απαραίτητο να ληφθεί υπόψη μεγάλος αριθμός στοιχείων, των οποίων ο χαρακτήρας και η
σιτ\μασία
ποικίλλουν ανάλογα με τη μορφή της επίμαχης παραβάσεως και τις ιδιαίτερες περιστάσεις της (βλ., επίσης, κατ' αναλογίαν, προμνησθείσα απόφαση Deutsche Bahn κατά Επιτροπής, σκέψη 127).
Εξάλλου, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η Επιτροπή δεν επικαλέστηκε μεν ρητώς στην προσβαλλόμενη απόφαση τις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων, καθόρισε, ωστόσο, το ποσό των προστίμων που επέβαλε στην προσφεύγουσα εφαρμόζοντας τη μέθοδο υπολογισμού την οποία η ίδια είχε δεσμευθεί να εφαρμόζει.
Η Επιτροπή διαθέτει μεν ένα περιθώριο εκτιμήσεως για την επιμέτρηση των προστίμων (απόφαση του Πρωτοδικείου της 6ης Απριλίου 1995,
Τ-150/89, Martinelli κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. ΙΙ-1165, σκέψη 59
, και, κατ' αναλογίαν, προμνησθείσα στη σκέψη 259 απόφαση Deutsche Bahn κατά Επιτροπής, σκέψη 127), πρέπει όμως να παρατηρηθεί ότι δεν μπορεί να αποστεί από τους κανόνες με τους οποίους έχει αυτοδεσμευθεί (βλ. προμνησθείσα στη σκέψη 162 απόφαση Hercules Chemicals κατά Επιτροπής, σκέψη 53, η οποία επικυρώθηκε κατ' αναίρεση με την απόφαση του Δικαστηρίου της 8ης Ιουλίου 1999,
C-51/92 Ρ, Hercules Chemicals κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. Ι-4235
, και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Έτσι, η Επιτροπή οφείλει πράγματι να λαμβάνει υπόψη τα προβλεπόμενα στις κατευθυντήριες γραμμές κατά την επιμέτρηση των προστίμων, ιδίως δε τα στοιχεία που προβλέπονται από επιτακτικούς κανόνες. Ωστόσο, το περιθώριο εκτιμήσεως της Επιτροπής και τα όρια τα οποία η ίδια έχει θέσει δεν προδικάζουν, εν πάση περιπτώσει, την εκ μέρους του κοινοτικού δικαστή άσκηση της αρμοδιότητας πλήρους δικαιοδοσίας την οποία διαθέτει.
Πρέπει να παρατηρηθεί συναφώς ότι, σύμφωνα με το σημείο 1 Α των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων, «για [την αξιολόγηση της σοβαρότητας] της παράβασης, πρέπει να ληφθεί υπόψη ο χαρακτήρας της ίδιας της παράβασης, ο πραγματικός αντίκτυπος επί της αγοράς, εφόσον αυτός είναι δυνατό να εκτιμηθεί, καθώς και η έκταση της γεωγραφικής αγοράς αναφοράς». Στην αιτιολογική σκέψη 159 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή αναφέρει ότι έλαβε ακριβώς υπόψη της τα τρία αυτά κριτήρια για να καθορίσει τη σοβαρότητα της παραβάσεως.
Εντούτοις, στην αιτιολογική σκέψη 161 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή στηρίχθηκε κυρίως στη φύση της παράνομης συμπεριφοράς όλων των επιχειρήσεων για να θεμελιώσει το συμπέρασμα της ότι η παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως είναι «εξαιρετικά σοβαρή». Συναφώς, επικαλέστηκε τη φύση της κολαζομένης συμφωνίας περί κατανομής των αγορών, η οποία έθιγε σοβαρά τον ανταγωνισμό και έβλαπτε την καλή λειτουργία της εσωτερικής αφοράς, την εκ προθέσεως διάπραξη της παραβάσεως και τον μυστικό και θεσμοποιημένο χαρακτήρα του συστήματος που εγκαθιδρύθηκε για τον περιορισμό του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή έλαβε επίσης υπόψη της, στην ίδια αιτιολογική σκέψη 161, το γεγονός ότι «τα εν λόγω τέσσερα κράτη μέλη αντιπροσωπεύουν την πλειοψηφία της κατανάλωσης [σωλήνων] OCTG και [σωληναγωγών] άνευ ραφής στην ΕΚ και κατά συνέπεια μια εκτεταμένη γεωγραφική αγορά».
Αντιθέτως, στην αιτιολογική σκέψη 160 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι «οι συγκεκριμένες επιπτώσεις της παράβασης στην αγορά είναι περιορισμένες», διότι τα δύο συγκεκριμένα προϊόντα που καλύπτει η παράβαση αυτή, ήτοι οι συνήθους ποιότητας σωλήνες OCTG και οι σωληναγωγοί «έργου», αντιπροσωπεύουν μόνον το 19 % της κοινοτικής καταναλώσεως σε σωλήνες OCTG και σωληναγωγούς άνευ ραφής και διότι οι συγκολλητοί σωλήνες μπορούν πλέον να καλύψουν ένα τμήμα της ζητήσεως σε σωλήνες άνευ ραφής λόγω της τεχνολογικής προόδου.
Έτσι, στην αιτιολογική σκέψη 162 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή, αφού χαρακτηρίζει την παράβαση αυτή «εξαιρετικά σοβαρή» βάσει των στοιχείων που απαριθμεί στην αιτιολογική σκέψη 161, λαμβάνει υπόψη της τις σχετικά περιορισμένες πωλήσεις των επίμαχων προϊόντων από τους αποδέκτες της προσβαλλομένης αποφάσεως στα εν λόγω τέσσερα κράτη μέλη (73 εκατομμύρια ευρώ ετησίως). Αυτή η αναφορά στο μέγεθος της επηρεασθείσας αγοράς αντιστοιχεί στην εκτίμηση του περιορισμένου χαρακτήρα των επιπτώσεων της παραβάσεως στην αγορά, που περιέχεται στη σκέψη 160 της προσβαλλομένης αποφάσεως. Κατόπιν αυτού, η Επιτροπή αποφάσισε να καθορίσει το ποσό του προστίμου σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα της παραβάσεως στα 10 εκατομμύρια ευρώ μόνο. Όμως, οι κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων προβλέπουν, καταρχήν, πρόστιμο «άνω των 20 εκατομμυρίων [ευρώ]» για παράβαση εμπίπτουσα σ' αυτή την κατηγορία παραβάσεων.
Πρέπει να εξεταστεί μήπως η ανωτέρω εκτεθείσα προσέγγιση της Επιτροπής είναι παράνομη, λαμβανομένων υπόψη των επιχειρημάτων που προβάλλει επικρίνοντας την η Dalmine.
Όσον αφορά τα επιχειρήματα της Dalmine σχετικά με τις αγορές που έπρεπε να ληφθούν υπόψη, πρέπει να παρατηρηθεί ότι οι αιτιολογικές σκέψεις 35 και 36 της προσβαλλομένης αποφάσεως προβαίνουν στον ορισμό των επίμαχων γεωγραφικών αγορών, όπως αυτές θα έπρεπε να είναι κανονικά αν δεν υπήρχαν οι παράνομες συμφωνίες που είχαν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον τεχνητό χωρισμό τους. Περαιτέρω, από την προσβαλλόμενη απόφαση, λαμβανόμενη υπόψη στο σύνολο της, ιδίως δε από τις αιτιολογικές σκέψεις 53 έως 77, προκύπτει ότι η συμπεριφορά των Ιαπώνων και Ευρωπαίων παραγωγών σε κάθε εγχώρια αγορά ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, στην αγορά ορισμένης περιοχής του κόσμου καθοριζόταν από ειδικούς κανόνες που διέφεραν από τη μία αγορά στην άλλη και οι οποίοι προέκυπταν από εμπορικές διαπραγματεύσεις διεξαγόμενες στο πλαίσιο του ομίλου Ευρώπης-Ιαπωνίας.
Έτσι, πρέπει να απορριφθούν ως αλυσιτελή τα επιχειρήματα της Dalmine σχετικά με τα μειωμένα ποσοστά στην παγκόσμια και ευρωπαϊκή αγορά των συνήθους ποιότητας σωλήνων OCTG και των σωληναγωγών «έργου» τα οποία αντιπροσώπευαν οι πωλήσεις των προϊόντων αυτών τις οποίες πραγματοποίησαν οι οκτώ αποδέκτες της προσβαλλομένης αποφάσεως. Πράγματι, εκείνο το οποίο καθιστά την παράβαση «εξαιρετικά σοβαρή» σύμφωνα με την εκτίμηση που περιέχεται στην προσβαλλόμενη απόφαση είναι ακριβώς το γεγονός ότι η παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως είχε ως αντικείμενο, καθώς και, σε ορισμένο βαθμό τουλάχιστον, ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό καθεμιάς από τις εν λόγω αποδέκτριες της αποφάσεως επιχειρήσεις από τις εγχώριες αγορές των υπολοίπων επιχειρήσεων, μεταξύ των οποίων και οι αγορές των τεσσάρων μεγαλύτερων κρατών μελών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων από πλευράς καταναλώσεως χαλυβδοσωλήνων.
Συναφώς, η επιχειρηματολογία της Dalmine όσον αφορά τον περιορισμένο όγκο των πωλήσεων συνήθους ποιότητας σωλήνων OCTG και τη δυνατότητα των συγκολλητών σωλήνων να ανταγωνιστούν τους σωληναγωγούς «έργου» στη δική της εγχώρια αγορά είναι αλυσιτελής, καθόσον η συμμετοχή της στην παράβαση που συνίσταται στην κατανομή των αγορών προκύπτει από την εκ μέρους ανάληψη της δεσμεύσεως να μην πωλεί τα προϊόντα στα οποία αναφέρεται η προσβαλλόμενη απόφαση σε άλλες αγορές. Έτσι, ακόμα και αν υποτεθεί ότι οι περιστάσεις τις οποίες επικαλείται αποδεικνύονται επαρκώς κατά νόμον, οι περιστάσεις αυτές δεν μπορούν να ανατρέψουν το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε η Επιτροπή όσον αφορά τη σοβαρότητα της παραβάσεως της Dalmine.
Πρέπει, εξάλλου, να παρατηρηθεί ότι το γεγονός, που επικαλείται η Dalmine, ότι η παράβαση την οποία διαπιστώνει το άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν αφορά παρά δύο ειδικά προϊόντα, ήτοι τους συνήθους ποιότητας σωλήνες OTCG και τους σωληναγωγούς «έργου» και όχι όλους τους σωλήνες OCTG και τους σωληναγωγούς, μνημονεύθηκε ρητώς από την Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 160 της προσβαλλομένης αποφάσεως ως παράγων περιορισμού της συγκεκριμένης επιπτώσεως της παραβάσεως στην αγορά (βλ. ανωτέρω σκέψη 264). Ομοίως, η Επιτροπή αναφέρεται, στην ίδια αυτή αιτιολογική σκέψη 160, στον αυξανόμενο ανταγωνισμό εκ μέρους των συγκολλητών σωλήνων (βλ. επίσης ανωτέρω σκέψη 264). Επιβάλλεται, συνεπώς, η διαπίστωση ότι η Επιτροπή έλαβε ήδη υπόψη της τα στοιχεία αυτά κατά την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως με την προσβαλλόμενη απόφαση.
Υπό το φως των προεκτεθέντων, πρέπει να θεωρηθεί ότι η μνημονευθείσα ανωτέρω στη σκέψη 265 μείωση του ποσού που καθορίστηκε αναλόγως της σοβαρότητας της παραβάσεως στο 50 % του ελάχιστου ποσού που ορίζεται συνήθως στην περίπτωση «πολύ σοβαρής» παραβάσεως λαμβάνει προσηκόντως υπόψη την περιορισμένη επίπτωση της παραβάσεως στην αγορά στην υπό κρίση περίπτωση.
Συναφώς, πρέπει επίσης να υπομνησθεί ότι τα πρόστιμα έχουν και αποτρεπτική λειτουργία στον τομέα του ανταγωνισμού (βλ., συναφώς, σημείο 1 Α, τέταρτο εδάφιο, των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων). Έτσι, λαμβανομένου υπόψη του μεγάλου μεγέθους των αποδεκτριών της προσβαλλομένης αποφάσεως επιχειρήσεων, το οποίο επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη 165 της προσβαλλομένης αποφάσεως (βλ., επίσης, κατωτέρω σκέψεις 281 επ.), μια ουσιωδώς μεγαλύτερη μείωση του ποσού που καθορίστηκε σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα της παραβάσεως θα στερούσε πιθανώς στα πρόστιμα την αποτρεπτική τους λειτουργία.
Επί της εκτιμήσεως της ατομικής συμπεριφοράς των επιχειρήσεων και επί της μη διακρίσεως μεταξύ των επιχειρήσεων αναλόγως του μεγέθους τους
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η Dalmine επικρίνει την Επιτροπή διότι δεν έλαβε υπόψη της την ατομική συμπεριφορά και το μέγεθος καθεμιάς από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις. Όμως, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων, η Επιτροπή υποχρεούται να σταθμίζει το ποσό των προστίμων λαμβάνοντας υπόψη τους παράγοντες αυτούς.
Συναφώς, η Dalmine αναφέρει ότι η θέση της στην αγορά ήταν περιθωριακή. Οι συνήθους ποιότητας σωλήνες OCTG δεν αντιπροσώπευαν παρά το 7,3 % του συνόλου των πωλήσεων της μεταξύ των ετών 1990 και 1995. Όσον αφορά τους σωληναγωγούς «έργου», εφόσον η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της την επίπτωση των πωλήσεων συγκολλητών σωλήνων στις αγορές των σωλήνων άνευ ραφής, δεν μπορούσε να καταλήξει σε οριστικό συμπέρασμα. Εξάλλου, η Dalmine δεν εφάρμοσε πιστά τις θίγουσες τον ανταγωνισμό συμφωνίες που της προσάπτονται, διατηρώντας μάλλον μια σχετική αυτονομία δράσεως στο πλαίσιο του ομίλου Ευρώπης-Ιαπωνίας, καθόσον εξακολούθησε να πωλεί τους σωλήνες OCTG και τους σωληναγωγούς της τόσο στην Ευρώπη όσο και αλλού.
Επιπλέον, η Dalmine προσάπτει στην Επιτροπή ότι καθόρισε το ύψος του προστίμου χωρίς να λάβει υπόψη της το μέγεθος καθεμιάς από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις και τον κύκλο εργασιών της στην επίδικη αγορά. Όμως, η αρχή της επιείκειας και της αναλογικότητας επιβάλλουν να μην εξομοιώνεται η θέση των επιχειρήσεων, αλλά να κολάζονται οι συμπεριφορές τους
αναλόγως
του ρόλου που διαδραμάτισε καθεμία από αυτές και της επιπτώσεως που είχε στην αγορά η συμμετοχή τους στην παράβαση.
Η Dalmine θεωρεί ότι αδίκως τιμωρήθηκε, καθόσον, μεταξύ των αποδεκτών της προσβαλλομένης αποφάσεως, ήταν μία από τις μικρότερες επιχειρήσεις. Επικρίνει την κατηγορηματική άρνηση της Επιτροπής η οποία, στην αιτιολογική σκέψη 165 της προσβαλλομένης αποφάσεως, αναφέρει τα εξής: «[ό]λες οι επιχειρήσεις που συνδέονται με την παρούσα απόφαση είναι μεγάλης διάστασης. Συνεπώς, δεν συντρέχει λόγος να υπάρξει διαφοροποίηση μεταξύ των επιβληθέντων ποσών». Η προσφεύγουσα αναφέρει ότι η δραστηριότητα της περιοριζόταν στην παραγωγή ορισμένων τύπων σωλήνων άνευ ραφής. Ισχυρίζεται ότι δεν μπορεί να συγκριθεί με επιχειρήσεις των οποίων οι δραστηριότητες ήταν πολύ πιο εκτεταμένες και οι κύκλοι εργασιών κατά πολύ μεγαλύτεροι από τους δικούς της.
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι η Dalmine συμμετέσχε σε συμφωνία που αποσκοπούσε στον σεβασμό των εγχώριων αγορών, πράγμα που συνιστά πολύ σοβαρή παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ. Η Επιτροπή υπογραμμίζει, συναφώς, ότι η προσφεύγουσα δεν αμφισβήτησε το υποστατό των πραγματικών περιστατικών που διαπιστώνονται στην προσβαλλόμενη απόφαση. Εξάλλου, η προσφεύγουσα μετέ-σχε επίσης και στην παράβαση στην οποία αναφέρεται το άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως. Το γεγονός ότι υιοθέτησε κάπως αυτόνομη συμπεριφορά σε σχέση προς τα λοιπά μέρη της συμπράξεως δεν συνιστά, αυτό καθαυτό, ελαφρυντική περίσταση (απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Μαίου 1998,
Τ-327/94, SCA Holding κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. ΙΙ-1373, σκέψη 142
). Εν πάση περιπτώσει, η αυτονομία την οποία διατείνεται η Dalmine ότι διατήρησε στο πλαίσιο του ομίλου Ευρώπης-Ιαπωνίας είναι άνευ
σημασίας
και αναιρείται από τη σχεδόν μονοπωλιακή θέση της στην ιταλική αγορά, από την ενεργό συμμετοχή της στις συζητήσεις σχετικά με την ανάληψη των δραστηριοτήτων της Corus και, τέλος, από τη σύμβαση την οποία συνήψε με την Corus κατ' εφαρμογήν των «βασικών στοιχείων» για τον σεβασμό των εγχώριων αγορών, τα οποία συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο του ομίλου Ευρώπης-Ιαπωνίας.
Εφόσον η Επιτροπή διαπίστωσε, στην προσβαλλόμενη απόφαση, ότι οι οκτώ αποδέκτες της ήταν όλοι επιχειρήσεις μεγάλης διαστάσεως και λαμβανομένης υπόψη της σχετικά περιορισμένης επιπτώσεως της παραβάσεως στις αγορές γενικώς, η επιχειρηματολογία της Dalmine δεν αρκεί προς απόδειξη του ότι η Επιτροπή υπερέβη εν προκειμένω τα όρια της εξουσίας εκτιμήσεως την οποία διαθέτει, λόγω του ότι δεν εφάρμοσε στην προκειμένη περίπτωση το σημείο 1 Α, έκτο εδάφιο, των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων.
Η Επιτροπή επικαλείται κατά των αιτιάσεων αυτών και το γεγονός ότι ο κύκλος εργασιών της προσφεύγουσας ανήλθε, για το έτος 1998, σε 669 εκατομμύρια ευρώ (αιτιολογική σκέψη 17 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Πρόκειται, συνεπώς, για μεγάλη επιχείρηση. Κανένα στοιχείο δεν επιτρέπει να συναχθεί ότι πρέπει να τύχει μειώσεως του προστίμου λόγω του ότι δεν είναι εξίσου σημαντική με τους λοιπούς αποδέκτες της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Πρέπει, καταρχάς, να υπογραμμιστεί ότι η περιεχόμενη στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 αναφορά στο 10 % του παγκόσμιου κύκλου εργασιών χρησιμεύει αποκλειστικά για τον υπολογισμό του ανωτάτου ορίου του προστίμου που μπορεί να επιβάλει η Επιτροπή (βλ. σημείο 1 των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων, καθώς και προμνησθείσα στη σκέψη 259 απόφαση Musique diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 119) και ουδόλως σημαίνει ότι πρέπει να υφίσταται αναλογική σχέση μεταξύ του μεγέθους κάθε επιχειρήσεως και του ύψους του προστίμου που της επιβάλλεται.
Αντιθέτως, το σημείο 1 Α, έκτο εδάφιο, των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων, που έχουν εφαρμογή εν προκειμένω (βλ. ανωτέρω σκέψη 272), προβλέπει τη δυνατότητα «[σταθμίσεως], σε ορισμένες περιπτώσεις, των ποσών που προκύπτουν για καθεμιά από τις τρεις κατηγορίες [παραβάσεων], προκειμένου να ληφθεί υπόψη το ειδικό βάρος κάθε επιχείρησης και, κατ' επέκταση, ο πραγματικός αντίκτυπος της παράνομης συμπεριφοράς της για τον ανταγωνισμό». Σύμφωνα με το εδάφιο αυτό, η προσέγγιση αυτή ενδείκνυται «ιδιαίτερα αν υφίστανται σημαντικές διαφορές ως προς το μέγεθος μεταξύ επιχειρήσεων που διαπράττουν το ίδιο είδος παράβασης».
Ωστόσο, από τη χρησιμοποίηση της εκφράσεως «σε ορισμένες περιπτώσεις» και του όρου «ιδιαίτερα» στις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων προκύπτει ότι η στάθμιση
αναλόγως
του μεγέθους κάθε επιχειρήσεως δεν αποτελεί συστηματικώς εφαρμοζόμενο στάδιο υπολογισμού το οποίο η Επιτροπή έχει δεσμευθεί να εφαρμόζει, αλλά μια δυνατότητα ευελιξίας την οποία έδωσε στον εαυτό της στις υποθέσεις στις οποίες είναι αναγκαία. Πρέπει να υπομνησθεί στο πλαίσιο αυτό η νομολογία σύμφωνα με την οποία η Επιτροπή διαθέτει εξουσία εκτιμήσεως που της επιτρέπει να λαμβάνει ή να μη λαμβάνει υπόψη ορισμένα στοιχεία κατά τον καθορισμό του ύφους των προστίμων τα οποία σχεδιάζει να επιβάλει, σε συνάρτηση ιδίως με τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε υποθέσεως (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, διάταξη του Δικαστηρίου της 25ης Μαρτίου 1996,
C-137/95 Ρ, SPO κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. Ι-1611, σκέψη 54
, και αποφάσεις του Δικαστηρίου της 17ης Ιουλίου 1997,
C-219/95 Ρ, Fernere Nord κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. Ι-4411, σκέψεις 32 και 33
, και της 15ης Οκτωβρίου 2002,
C-238/99 Ρ, C-244/99 Ρ, C-245/99 Ρ, C-247/99 Ρ, C-250/99 Ρ έως C-252/99 Ρ και C-254/99 Ρ, Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. Ι-8375, σκέψη 465 βλ.
, επίσης, υπό το πνεύμα αυτό, απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998,
Τ-309/94, KNP BT κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. ΙΙ-1007, σκέψη 68
).
Λαμβανομένων υπόψη των όρων του σημείου 1 Α, έκτο εδάφιο, των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων, οι οποίοι παρατέθηκαν ανωτέρω, πρέπει να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή διατήρησε ένα ορισμένο περιθώριο εκτιμήσεως όσον αφορά τη σκοπιμότητα της σταθμίσεως των προστίμων σε συνάρτηση με το μέγεθος κάθε επιχειρήσεως. Έτσι, η Επιτροπή δεν υποχρεούται, καθορίζοντας το ύψος των προστίμων, να βεβαιώνεται, σε περίπτωση επιβολής προστίμων σε πλείονες επιχειρήσεις εμπλεκόμενες στην ίδια παράβαση, ότι τα τελικά ποσά των προστίμων αντικατοπτρίζουν μια υφιστάμενη μεταξύ των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων διαφορά ως προς τον συνολικό κύκλο εργασιών τους (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, καίτοι αναιρεσιβληθείσες, τις αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002,
Τ-23/99, LR AF 1998 κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. ΙΙ-1705, σκέψη 278
, και της 19ης Μαρτίου 2003,
Τ-213/00, CMA CGM κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II-913, σκέψη 385
).
Εν προκειμένω, η Επιτροπή διαπίστωσε, στην αιτιολογική σκέψη 165 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι όλες οι αποδέκτριες της προσβαλλομένης αποφάσεως επιχειρήσεις ήταν μεγάλες, οπότε δεν συνέτρεχε λόγος να υπάρξει συναφής διαφοροποίηση μεταξύ των ποσών στα οποία είχε καταλήξει όσον αφορά τα πρόστιμα. Η Dalmine αμφισβητεί την ανάλυση αυτή και παρατηρεί ότι είναι μία από τις μικρότερες επιχειρήσεις στις οποίες απευθυνόταν η προσβαλλόμενη απόφαση, καθόσον ο κύκλος εργασιών της το 1998 ανερχόταν μόνο σε 667 εκατομμύρια ευρώ. Επιβάλλεται, όντως, η διαπίστωση ότι η διαφορά από πλευράς συνολικού κύκλου εργασιών, για όλα τα προϊόντα τους, μεταξύ της Dalmine και της μεγαλύτερης από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, ήτοι της Nippon, της οποίας ο κύκλος εργασιών το 1998 ανερχόταν σε 13489 εκατομμύρια ευρώ, είναι σημαντική.
Ωστόσο, στο υπόμνημα αντικρούσεως, η Επιτροπή υπογράμμισε, χωρίς να αντικρουσθεί από την Dalmine, ότι η επιχείρηση αυτή δεν είναι ούτε μικρή ούτε μεσαία. Πράγματι, η σύσταση 96/280/ΕΚ της Επιτροπής, της 3ης Απριλίου 1996, σχετικά με τον ορισμό των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (
ΕΕ L 107, σ. 4
), η οποία είχε εφαρμογή κατά τον χρόνο εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως, διευκρινίζει, μεταξύ άλλων, ότι οι επιχειρήσεις αυτές πρέπει να απασχολούν λιγότερα από 250 άτομα και να έχουν είτε ετήσιο κύκλο εργασιών μη υπερβαίνοντα τα 40 εκατομμύρια ευρώ ή ετήσιο ισολογισμό μη υπερβαίνοντα τα 27 εκατομμύρια ευρώ. Στη σύσταση 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής, της 6ης Μαΐου 2003, σχετικά με τον ορισμό των πολύ μικρών, των μικρών και των μεσαίων επιχειρήσεων (
ΕΕ L 124, σ. 36
), αυτά τα δύο τελευταία όρια αναθεωρήθηκαν προς τα άνω και καθορίστηκαν, αντιστοίχως, στα 50 εκατομμύρια και στα 43 εκατομμύρια ευρώ.
Το Πρωτοδικείο δεν διαθέτει μεν αριθμητικά στοιχεία όσον αφορά τον αριθμό των μισθωτών και τον ισολογισμό της Dalmine, πρέπει όμως να παρατηρηθεί ότι ο κύκλος εργασιών της Dalmine για το 1998 ήταν υπεροεκαπλάσιος του ορίου που προβλέπουν οι διαδοχικές συστάσεις της Επιτροπής σχετικά με το κριτήριο αυτό. Έτσι, πρέπει να θεωρηθεί, βάσει των στοιχείων που υποβλήθηκαν στο Πρωτοδικείο, ότι η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη διαπιστώνοντας, στην αιτιολογική σκέψη 165 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι όλες οι επιχειρήσεις στις οποίες απευθυνόταν η προσβαλλόμενη απόφαση ήταν μεγάλης διαστάσεως.
Εξάλλου, πρέπει να παρατηρηθεί ότι το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στην Dalmine με την προσβαλλόμενη απόφαση, ήτοι 10,8 εκατομμύρια ευρώ, δεν αντιπροσωπεύει παρά το 1,62 % περίπου του παγκόσμιου κύκλου εργασιών της το 1998, που ανερχόταν σε 667 εκατομμύρια ευρώ. Το ποσό του προστίμου της, αν δεν είχε μειωθεί λόγω της συνεργασίας που προσέφερε η επιχείρηση, θα ήταν 13,5 εκατομμύρια ευρώ, ήτοι λιγότερο από το 2 % αυτού του κύκλου εργασιών. Πρέπει να παρατηρηθεί ότι οι αριθμοί αυτοί υπολείπονται. κατά πολύ του προμνησθέντος ορίου του 10 %.
Όσον αφορά το επιχείρημα της Dalmine που αντλείται από το ότι η επίπτωση της συμπεριφοράς της στην αγορά ήταν μηδαμινή, δεδομένου ότι η θέση της στην αγορά ήταν περιθωριακή, πρέπει και πάλι να υπομνησθεί ότι η επιχειρηματολογία της Dalmine όσον αφορά τον περιορισμένο όγκο των πωλήσεων συνήθους ποιότητας σωλήνων OCTG και τη δυνατότητα των συγκολλητών σωλήνων να ανταγωνιστούν τους σωληναγωγούς «έργου» στη δική της εγχώρια αγορά είναι αλυσιτελής, καθόσον η συμμετοχή της στην παράβαση που συνίσταται στην κατανομή των αγορών προκύπτει από την εκ μέρους της ανάληψη της δεσμεύσεως να μην πωλεί τα προϊόντα στα οποία αναφέρεται η προσβαλλόμενη απόφαση σε άλλες αγορές (βλ. ανωτέρω σκέψη 269). Έτσι, ακόμα και αν υποτεθεί ότι οι περιστάσεις τις οποίες επικαλείται αποδεικνύονται επαρκώς κατά νόμον, οι περιστάσεις αυτές δεν μπορούν να ανατρέψουν το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε η Επιτροπή όσον αφορά τη σοβαρότητα της παραβάσεως της Dalmine.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί επίσης ότι κάθε παραγωγός
ανέλαβε
την ίδια δέσμευση, ήτοι να μην πωλεί συνήθους ποιότητας σωλήνες OCTG και σωληναγωγούς στην εγχώρια αγορά καθενός από τα λοιπά μέλη του ομίλου Ευρώπης-Ιαπωνίας. Όμως, όπως παρατηρήθηκε ανωτέρω στη σκέψη 263, η Επιτροπή στηρίχθηκε κυρίως στην εξόχως βλαπτική του ανταγωνισμού φύση της δεσμεύσεως αυτής για να αποδείξει τον «πολύ σοβαρό» χαρακτήρα της παραβάσεως που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Εφόσον η Dalmine είναι το μόνο ιταλικό μέλος του ομίλου Ευρώπης-Ιαπωνίας, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η συμμετοχή της στη συμφωνία αυτή υπήρξε αρκετή ώστε να επεκταθεί το κατά τόπον πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας αυτής στο έδαφος ενός κράτους μέλους της Κοινότητας. Συνεπώς, πρέπει να διαπιστωθεί ότι η συμμετοχή της στην παράβαση είχε όχι αμελητέα επίδραση στην κοινοτική αγορά. Πράγματι, προς τον σκοπό της εκτιμήσεως της συγκεκριμένης επιπτώσεως που είχε η συμμετοχή της Dalmine στην παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως επί των αγορών των προϊόντων στα οποία αναφέρεται το εν λόγω άρθρο, η ανωτέρω περίσταση είναι πολύ κρισιμότερη απ' ό,τι μια απλή σύγκριση του συνολικού κύκλου εργασιών καθεμιάς από τις επιχειρήσεις.
Όσον αφορά την υποτιθέμενη αυτονομία δράσεως της προσφεύγουσας στο πλαίσιο του ομίλου Ευρώπης-Ιαπωνίας, πρέπει να υπομνησθεί ότι το γεγονός ότι μια επιχείρηση, που αποδεικνύεται ότι μετέχει με τους ανταγωνιστές της σε συνεννόηση για την κατανομή των αγορών, δεν συμπεριφέρθηκε στην αγορά όπως είχε συμφωνήσει με τους ανταγωνιστές της δεν συνιστά κατ' ανάγκην στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη, ως ελαφρυντική περίσταση, κατά την επιμέτρηση του επιβλητέου προστίμου (προμνησθείσα στη σκέψη 277 απόφαση SCA Holding κατά Επιτροπής, σκέψη 142). Πράγματι, μια επιχείρηση η οποία ακολουθεί, παρά τη συνεννόηση με τους ανταγωνιστές της, εν μέρει ανεξάρτητη πολιτική στην αγορά ενδέχεται απλώς να επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τη σύμπραξη προς όφελος της.
Συνεπώς, η δεύτερη παύλα του σημείου 3 των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη να αναγνωρίζει την ύπαρξη ελαφρυντικής περιστάσεως σε περίπτωση μη εφαρμογής της συμπράξεως παρά μόνον αν η επιχείρηση που επικαλείται την περίσταση αυτή μπορεί να αποδείξει ότι παρέβη σαφώς και σοβαρά τις σχετικές με την εφαρμογή της συμπράξεως αυτής υποχρεώσεις της, σε σημείο ώστε να διαταράξει την ίδια τη λειτουργία της, και ότι δεν προσχώρησε φαινομενικά στη συμφωνία και, ως εκ τούτου, παρακίνησε άλλες επιχειρήσεις να θέσουν την εν λόγω σύμπραξη σε εφαρμογή.
Όπως παρατήρησε το Πρωτοδικείο στην προμνησθείσα στη σκέψη 44 απόφαση Τσιμέντο (σκέψη 1389), μια επιχείρηση η οποία δεν αποστασιοποιείται από τα αποτελέσματα μιας συνεδριάσεως στην οποία παρέστη διατηρεί, καταρχήν, «την πλήρη ευθύνη της για τη συμμετοχή της στη σύμπραξη». Θα ήταν υπερβολικά ευχερές για τις επιχειρήσεις να ελαχιστοποιούν τον κίνδυνο να υποχρεωθούν να καταβάλουν βαρύ πρόστιμο αν μπορούσαν να επωφελούνται από παράνομη σύμπραξη και να επιτυγχάνουν στη συνέχεια μείωση του προστίμου με την αιτιολογία ότι δεν διαδραμάτισαν παρά περιορισμένο ρόλο στην υλοποίηση της παραβάσεως, ενώ η στάση τους παρότρυνε άλλες επιχειρήσεις να συμπεριφερθούν κατά τρόπο βλαπτικότερο για τον ανταγωνισμό.
Ομοίως, όσον αφορά το επιχείρημα ότι η Dalmine διαδραμάτισε παθητικό ρόλο στη σύμπραξη, συμπεριφορά η οποία συνιστά ελαφρυντική περίσταση σύμφωνα με την πρώτη παύλα του σημείου 3 των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η εταιρία αυτή δεν αρνείται ότι μετέσχε στις συνεδριάσεις του ομίλου Ευρώπης-Ιαπωνίας. Όμως, κρίθηκε ανωτέρω, στο πλαίσιο των λόγων που αποσκοπούσαν στην ακύρωση του άρθρου 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως, καθώς και στην προμνησθείσα στη σκέψη 111 απόφαση JFE Engineering κ.λπ. κατά Επιτροπής, ότι ο σεβασμός των εγχώριων αγορών είναι ένα από τα ζητήματα που συζητήθηκαν κατά τις συνεδριάσεις αυτές.
Εν προκειμένω, η Dalmine δεν ισχυρίζεται καν ότι η συμμετοχή της στις συνεδριάσεις του ομίλου Ευρώπης-Ιαπωνίας υπήρξε περισσότερο σποραδική απ' ό,τι εκείνη των λοιπών μελών του εν λόγω ομίλου, πράγμα που θα μπορούσε ενδεχομένως να δικαιολογήσει την εφαρμογή μειώσεως προς όφελος της σύμφωνα με τη νομολογία (βλ., συναφώς, απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998,
Τ-317/94, Weig κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. ΙΙ-1235, σκέψη 264
). Επιπλέον, δεν επικαλείται ούτε κάποια ειδική περίσταση ή κάποιο αποδεικτικό στοιχείο που θα μπορούσε να καταδείξει ότι η στάση της κατά τις εν λόγω συνεδριάσεις υπήρξε καθαρά παθητική ή άβουλη. Αντιθέτως, όπως παρατηρήθηκε ανωτέρω στη σκέψη 290, η ιταλική αγορά περιελήφθη στη συμφωνία περί κατανομής των αγορών απλώς και μόνον εξ αιτίας της παρουσίας της στον όμιλο Ευρώπης-Ιαπωνίας. Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν μπορεί να προσαφθεί στην Επιτροπή ότι δεν μείωσε το ποσό του προστίμου της Dalmine βάσει της πρώτης παύλας του σημείου 3 των κατευθυντηρίων γραμμών.
Έτσι, ακόμα και αν αποδειχθεί, στην υπό κρίση περίπτωση, ότι η Dalmine πραγματοποίησε περιορισμένο αριθμό πωλήσεων σε άλλες κοινοτικές αγορές καλυπτόμενες από την παράβαση, το γεγονός αυτό δεν θα ήταν αρκετό προς εξάλειψη της ευθύνης της εν προκειμένω, αφού, με την παρουσία της στις συνεδριάσεις του ομίλου Ευρώπης-Ιαπωνίας, προσχώρησε ή, τουλάχιστον, έδωσε την εντύπωση στους άλλους μετέχοντες ότι προσχωρούσε καταρχήν στη θίγουσα τον ανταγωνισμό συμφωνία που συνήψθη κατά τις συνεδριάσεις αυτές. Από τον φάκελο, ιδίως δε από τους αριθμούς που περιέχονται στον πίνακα της αιτιολογικής σκέψεως 68 της προσβαλλομένης αποφάσεως, προκύπτει ότι η κατανομή των αγορών την οποία προέβλεπε η σύμπραξη εφαρμόστηκε στην πράξη, τουλάχιστον σε ορισμένο βαθμό, και ότι η κατανομή αυτή αναπόφευκτα επηρέασε πραγματικά τους όρους ανταγωνισμού που ίσχυαν στις κοινοτικές αγορές.
Υπό το φως των προεκτεθέντων, η Επιτροπή ευλόγως θεώρησε ότι έπρεπε να καθορίσει το ίδιο ποσό, όσον αφορά τη σοβαρότητα της παραβάσεως, για το πρόστιμο που επέβαλε σε καθεμία από τις αποδέκτριες της προσβαλλομένης αποφάσεως επιχειρήσεις υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως. Εξάλλου, πρέπει, να παρατηρηθεί ότι η Επιτροπή δεν παραβίασε εν προκειμένω ούτε την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των επιχειρημάτων και των περιστάσεων που εξετάστηκαν ανωτέρω, το Πρωτοδικείο δεν χρειάζεται, ασκώντας την αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας την οποία διαθέτει, να τροποποιήσει το ποσό των προστίμων εν προκειμένω λόγω διαφορών ως προς την κατάσταση ή το μέγεθος μεταξύ των αποδεκτριών της προσβαλλομένης αποφάσεως επιχειρήσεων.
2. Επί της διάρκειας της παραβάσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η Dalmine αμφισβητεί τις εκτιμήσεις της Επιτροπής όσον αφορά τη διάρκεια της παραβάσεως. Υποστηρίζει ότι, καίτοι οι συνεδριάσεις του ομίλου Ευρώπης-Ιαπωνίας άρχισαν το 1977, η περίοδος κατά την οποία διήρκεσε η παράβαση άρχισε μόλις την 1η Ιανουαρίου 1991, λόγω των συμφωνιών αυτοπεριορισμού των εξαγωγών που είχαν συναφθεί μεταξύ της Επιτροπής και των ιαπωνικών αρχών (αιτιολογική σκέψη 108 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Συγκεκριμένα, η Dalmine προσάπτει στην Επιτροπή ότι παράλειψε, στην προσβαλλόμενη απόφαση, να αναφέρει το γεγονός ότι, στις 28 Δεκεμβρίου 1989, η Επιτροπή και η Ιαπωνική Κυβέρνηση παρέτειναν την ισχύ αυτών των συμφωνιών αυτοπεριορισμού έως τις 31 Δεκεμβρίου 1990.
Η Dalmine θεωρεί, εξάλλου, ότι στην παράβαση τέθηκε τέρμα κατά τα τέλη του 1994, μετά τους πρώτους ελέγχους που πραγματοποίησε η Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 1994. Η προσφεύγουσα αναφέρει ότι ουδέποτε μετέσχε στη συνέχεια σε συνάντηση με τους Ιάπωνες παραγωγούς.
Εν πάση περιπτώσει, οι πλημμέλειες της διοικητικής διαδικασίας δεν επιτρέπουν να διαπιστωθεί παράβαση έναντι της προσφεύγουσας μετά τους ελέγχους της 1ης και 2ας Δεκεμβρίου 1994.
Κατά συνέπεια, η διάρκεια της παραβάσεως που μπορεί να καταλογιστεί στην Dalmine πρέπει να μειωθεί σε λιγότερο από τέσσερα έτη, δηλαδή στην περίοδο μεταξύ της 1ης Ιανουαρίου 1991 και της 2ας Δεκεμβρίου 1994. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων, πρόκειται για παράβαση μέσης διάρκειας, λόγω της οποίας μπορεί να επιβληθεί προσαύξηση 10 % ανά έτος, ήτοι συνολικά προσαύξηση 30 %. Η Dalmine ζητεί, συνεπώς, από το Πρωτοδικείο να αναθεωρήσει το ποσό του προστίμου που της επιβλήθηκε.
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων, για τις παραβάσεις των οποίων η διάρκεια είναι από ένα έως πέντε έτη (η λεγόμενη «μέση» διάρκεια), μπορεί να αυξήσει το βασικό ποσό του προστίμου έως και κατά 50 %. Όσον αφορά την έναρξη της παραβάσεως στην υπό κρίση περίπτωση, η Επιτροπή περιορίζεται να αναφέρει ότι την έλαβε υπόψη της από το έτος 1990 και μετά.
Όσον αφορά τον τερματισμό της παραβάσεως, η Επιτροπή τονίζει ότι, στην από 17 Σεπτεμβρίου 1996 δήλωση του, ο κ. Verluca δέχτηκε ότι οι επαφές με τις ιαπωνικές επιχειρήσεις είχαν παύσει από έτους και πλέον (αιτιολογική σκέψη 142 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Δεδομένου ότι οι έλεγχοι πραγματοποιήθηκαν τον Δεκέμβριο του 1994, η Επιτροπή ορθώς καθόρισε σε τουλάχιστον πέντε έτη τη διάρκεια της παραβάσεως της Dalmine, από το 1990 έως και το 1994.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Πρέπει να παρατηρηθεί, καταρχάς, ότι η Επιτροπή παρατήρησε, στην αιτιολογική σκέψη 108 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι μπορούσε να λάβει υπόψη της την ύπαρξη της παραβάσεως από το 1997, αλλά ότι επέλεξε να μην το πράξει λόγω της υπάρξεως των συμφωνιών αυτοπεριορισμού. Έτσι, στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως, έλαβε υπόψη της την ύπαρξη της παραβάσεως μόνον από το 1990 και μετά. Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι αυτός ο τρόπος ενέργειας συνιστά παραχώρηση εκ μέρους της Επιτροπής προς τους αποδέκτες της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Πρέπει να σημειωθεί ότι κανένας από τους διαδίκους δεν υποστήριξε ενώπιον του Πρωτοδικείου ότι έπρεπε να αμφισβητηθεί η παραχώρηση αυτή στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως. Κατά συνέπεια, η εκ μέρους του Πρωτοδικείου εξέταση στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας δεν μπορεί να αφορά τη νομιμότητα ή τη σκοπιμότητα αυτής της παραχωρήσεως, αλλά μόνο το κατά πόσον η Επιτροπή, έχοντας ρητώς προβεί στην παραχώρηση αυτή με το αιτιολογικό της προσβαλλομένης αποφάσεως, την εφάρμοσε ορθώς εν προκειμένω. Πρέπει να υπομνησθεί συναφώς ότι η Επιτροπή οφείλει να προσκομίσει ακριβή και συγκλίνοντα αποδεικτικά στοιχεία για να στηρίξει την αταλάντευτη πεποίθηση ότι η παράβαση αυτή όντως διαπράχθηκε, εφόσον φέρει το βάρος της αποδείξεως όσον αφορά την ύπαρξη της παραβάσεως και, ως εκ τούτου, τη διάρκεια της (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 28ης Μαρτίου 1984,
29/83 και 30/83, CRAM και Rheinzink κατά Επιτροπής, Συλλογή 1984, σ. 1679, σκέψη 20
, και της 31ης Μαρτίου 1993,
C-89/85, C-104/85, C-114/85, C-116/85, C-117/85 και C-125/85 έως C-129/85, Ahlström Osakeytiö κ.λπ. κατά Επιτροπής, η λεγόμενη «Χαρτοπολτός ΙΙ», Συλλογή 1993, σ. Ι-1307, σκέψη 127
αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 10ης Μαρτίου 1992,
Τ-68/89, Τ-77/89 και Τ-78/89, SIV κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. ΙΙ-1403
, σκέψεις 193 έως 195, 198 έως 202, 205 έως 210, 220 έως 232, 249 έως 250 και 322 έως 328, και της 6ης Ιουλίου 2000,
Τ-62/98, Volkswagen κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. ΙΙ-2707, σκέψεις 43 και 72
).
Έτσι, η ανωτέρω περιγραφείσα παραχώρηση καθιστά την υποτιθέμενη λήξη της ισχύος των συμφωνιών αυτοπεριορισμού καθοριστικό κριτήριο προκειμένου να εκτιμηθεί αν η ύπαρξη της παραβάσεως έπρεπε να ληφθεί υπόψη για το έτος 1990. Δεδομένου ότι πρόκειται για συμφωνίες οι οποίες συνήφθησαν, σε διεθνές επίπεδο, μεταξύ της Ιαπωνικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπούμενης από το ιαπωνικό Υπουργείο Εξωτερικού Εμπορίου και Βιομηχανίας, και της Κοινότητας, εκπροσωπούμενης από την Επιτροπή, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η τελευταία όφειλε, σύμφωνα με την αρχή της χρηστής διοικήσεως, να έχει διατηρήσει τα έγγραφα που επιβεβαίωναν την ημερομηνία κατά την οποία έληξε η ισχύς των εν λόγω συμφωνιών. Ως εκ τούτου, έπρεπε να είναι σε θέση να προσκομίσει τα έγγραφα αυτά ενώπιον του Πρωτοδικείου. Ωστόσο, η Επιτροπή ανέφερε ενώπιον του Πρωτοδικείου ότι είχε ερευνήσει στα αρχεία της, αλλά ότι δεν ήταν σε θέση να προσκομίσει έγγραφα πιστοποιούντα την ημερομηνία λήξεως της ισχύος των συμφωνιών αυτών.
Αν, κατά κανόνα, ο προσφεύγων δεν μπορεί να μεταθέσει το βάρος αποδείξεως στον καθού επικαλούμενος περιστάσεις τις οποίες δεν είναι σε θέση να αποδείξει, η έννοια του βάρους αποδείξεως δεν μπορεί να εφαρμοστεί προς όφελος της Επιτροπής εν προκειμένω όσον αφορά την ημερομηνία λήξεως της ισχύος των διεθνών συμφωνιών που συνήψε. Η ανεξήγητη αδυναμία της Επιτροπής να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με μια περίσταση που την αφορά άμεσα στερεί από το Πρωτοδικείο τη δυνατότητα να αποφανθεί εν πλήρη γνώση της καταστάσεως όσον αφορά την ημερομηνία λήξεως της ισχύος των εν λόγω συμφωνιών. Θα αντέκειτο στην αρχή της ορθής απονομής της δικαιοσύνης αν οι συνέπειες αυτής της αδυναμίας της Επιτροπής επιβάρυναν τις αποδέκτριες της προσβαλλομένης αποφάσεως επιχειρήσεις, οι οποίες, σε αντίθεση προς το καθου όργανο, δεν ήταν σε θέση να προσκομίσουν την ελλείπουσα απόδειξη.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να θεωρηθεί, κατ' εξαίρεση, ότι εναπέκειτο στην Επιτροπή να προσκομίσει την απόδειξη περί της λήξεως της ισχύος των συμφωνιών αυτοπεριορισμού. Όμως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Επιτροπή δεν προσκόμισε απόδειξη, είτε με την προσβαλλόμενη απόφαση είτε ενώπιον του Πρωτοδικείου, περί της ημερομηνίας κατά την οποία έπαυσαν να ισχύουν οι συμφωνίες αυτές.
Εν πάση περιπτώσει, οι ιαπωνικές προσφεύγουσες επιχειρήσεις προσκόμισαν αποδεικτικά στοιχεία που πιστοποιούν την
ανανέωση
της ισχύος των συμφωνιών αυτοπεριορισμού έως τις 31 Δεκεμβρίου 1990, τουλάχιστον σε ιαπωνικό επίπεδο, γεγονός που ενισχύει τη θέση την οποία υποστηρίζει η προσφεύγουσα στην παρούσα διαδικασία (προμνησθείσα στη σκέψη 111 απόφαση JFE Engineering κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 345). Πρέπει να θεωρηθεί ότι το Πρωτοδικείο μπορεί, σε συνεκδικαζόμενες υποθέσεις στις οποίες όλοι οι διάδικοι είχαν την ευκαιρία να συμβουλευθούν το σύνολο των φακέλων, να λάβει υπόψη του αυτεπαγγέλτως αποδεικτικά στοιχεία που περιέχονται στις δικογραφίες παραλλήλων υποθέσεων (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 13ης Δεκεμβρίου 1990,
Τ-113/89, Nefarma και Bond van Groothandelaren in het Farmaceutische Bedrijf κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. ΙΙ-797, σκέψη 1
, και
Τ-116/89, Prodifarma κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. ΙΙ-843, σκέψη 1
). Εν προκειμένω, το Πρωτοδικείο καλείται να αποφανθεί στο πλαίσιο υποθέσεων οι οποίες συνεκδικάζονται προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας, έχουν ως αντικείμενο την ίδια απόφαση περί διαπιστώσεως παραβάσεως και στις οποίες όλες οι προσφεύγουσες ζήτησαν τη μεταρρύθμιση των προστίμων τα οποία καταδικάστηκαν να καταβάλουν. Έτσι, το Πρωτοδικείο έχει τυπικώς γνώση, στην υπό κρίση υπόθεση, των αποδεικτικών στοιχείων τα οποία προσκόμισαν οι τέσσερις ιαπωνικές προσφεύγουσες επιχειρήσεις.
Πρέπει, εξάλλου, να παρατηρηθεί ότι η Dalmine ζητεί από το Πρωτοδικείο όχι μόνο να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση καθ' ο μέρος αφορά τη διάρκεια της παραβάσεως που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως, αλλά και να μειώσει, ασκώντας την αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας που απονέμει στο Πρωτοδικείο, σύμφωνα με το άρθρο 229 ΕΚ, το άρθρο 17 του κανονισμού 17, το ποσό του προστίμου της ώστε να ληφθεί υπόψη αυτή η μείωση της διάρκειας. Αυτή η αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας συνεπάγεται ότι το Πρωτοδικείο, όταν μεταρρυθμίζει την προσβαλλόμενη απόφαση τροποποιώντας το ύψος των προστίμων που έχει επιβάλει η Επιτροπή, οφείλει να λάβει υπόψη του όλες τις κρίσιμες πραγματικές περιστάσεις (προμνησθείσα στη σκέψη 282 απόφαση Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 692). Υπό τις συνθήκες αυτές και εφόσον όλες οι προσφεύγουσες προσέβαλαν την εκ μέρους της Επιτροπής διαπίστωση της παραβάσεως από 1ης Ιανουαρίου 1990, δεν θα ήταν προσήκον να εκτιμήσει το Πρωτοδικείο μεμονωμένα την κατάσταση καθεμιάς από τις προσφεύγουσες υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως, περιοριζόμενο να λάβει υπόψη του μόνον τα πραγματικά στοιχεία που αυτές επέλεξαν να αναφέρουν προς υποστήριξη των αιτημάτων τους και παραλείποντας να λάβει υπόψη του εκείνα τα στοιχεία τα οποία τυχόν επικαλέστηκαν άλλες προσφεύγουσες ή η Επιτροπή.
Εξάλλου, ούτε η Dalmine ούτε, a fortiori, η Επιτροπή ισχυρίστηκαν ότι οι συμφωνίες αυτοπεριορισμού εξακολουθούσαν να ισχύουν το 1991.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να θεωρηθεί, στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας, ότι οι συμφωνίες αυτοπεριορισμού που συνήφθησαν μεταξύ της Επιτροπής και των ιαπωνικών αρχών παρέμειναν σε ισχύ έως τα τέλη του 1990.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι, κατόπιν της παραχωρήσεως στην οποία προέβη η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση, η διάρκεια της παραβάσεως που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως πρέπει να μειωθεί κατά ένα έτος. Έτσι, το άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως πρέπει να ακυρωθεί στο μέτρο που λαμβάνει υπόψη την ύπαρξη της παραβάσεως την οποία προσάπτει στην Dalmine για τον προ της 1ης Ιανουαρίου 1991 χρόνο.
Όσον αφορά την ημερομηνία κατά την οποία έπαυσε η παράβαση, πρέπει να παρατηρηθεί ότι, κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, απαντώντας σε ερώτηση του Πρωτοδικείου, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση, το έτος 1995 δεν ελήφθη υπόψη για τον υπολογισμό του ύψους των προστίμων. Η Dalmine, στη συνέχεια, ανέφερε ότι δεχόταν αυτή την ερμηνεία της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Έτσι, η μόνη διαφορά μεταξύ των διαδίκων στην υπό κρίση υπόθεση αφορά το κατά πόσον η Επιτροπή μπορούσε να λάβει υπόψη της την παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως για τον μετά την ημερομηνία των ελέγχων, δηλαδή τις 1 και 2 Δεκεμβρίου 1994, χρόνο. Όμως, κρίθηκε ανωτέρω στη σκέψη 112 ότι η επιχειρηματολογία της Dalmine είναι αλυσιτελής όσον αφορά την παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως, δεδομένου ότι η παράβαση αυτή διήρκεσε μόνον 30ημέρες μετά τους ελέγχους αυτούς. Εν πάση περιπτώσει, ακόμα και αν υποτεθεί ότι τα επιχειρήματα της Dalmine ως προς το ζήτημα αυτό είναι βάσιμα, δεν χρειάζεται να αναπροσαρμοστεί το ποσό του προστίμου της προκειμένου να ληφθεί υπόψη μια τόσο ήσσονος σημασίας διαφορά ως προς τη διάρκεια.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η διάρκεια που πρέπει να ληφθεί υπόψη για την παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης παραβάσεως είναι τέσσερα έτη, ήτοι από την 1η Ιανουαρίου 1991 έως την 1η Ιανουαρίου 1995. Συνεπώς, το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στην Dalmine πρέπει να μειωθεί ώστε να ληφθεί υπόψη η περίσταση αυτή.
3. Επί του ισχυρισμού ότι δεν ελήφθησαν υπόψη ορισμένες ελαφρυντικές περιστάσεις
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η Dalmine προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη της ελαφρυντικές περιστάσεις που δικαιολογούσαν μείωση του ποσού του προστίμου. Ασφαλώς, η Επιτροπή έλαβε υπόψη της, ως ελαφρυντική περίσταση, την κρίση που αντιμετωπίζει η χαλυβουργία και μείωσε, για τον λόγο αυτό, το ποσό του προστίμου κατά 10 %. Ωστόσο, άλλες περιστάσεις δικαιολογούσαν ακόμα μεγαλύτερη μείωση του ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα.
Η Dalmine επικαλείται, ειδικότερα, τον ήσσονα και αποκλειστικά παθητικό ρόλο της στην παράβαση, τις ασήμαντες επιπτώσεις της παραβάσεως αυτής, καθώς και την άμεση παύση της παραβάσεως ήδη από τους πρώτους ελέγχους της Επιτροπής στις 1 και 2 Δεκεμβρίου 1994. Εξάλλου, υποστηρίζει ότι, λαμβανομένης υπόψη της διαρθρώσεως της αγοράς και του ανταγωνισμού που υπήρχε τόσο στην ιταλική αγορά όσο και στο σύνολο της Κοινότητας, δεν μπορεί να της προσαφθεί ότι διέπραξε παράβαση εκ προθέσεως.
Η Dalmine υποστηρίζει ότι, επειδή δεν ελήφθησαν υπόψη τα στοιχεία αυτά, το ποσό του επιβληθέντος προστίμου είναι προδήλως δυσανάλογο σε σχέση προς τη συμμετοχή της στην παράβαση. Ισχυρίζεται ότι το βασικό ποσό του προστίμου ισοδυναμεί προς το 16 % των συνολικών εσόδων από τις πωλήσεις των επίμάχων προϊόντων το 1998 (179,5 δισεκατομμύρια λιρέτες) στην παγκόσμια αγορά, στο 38 % των πωλήσεων που πραγματοποιήθηκαν στην κοινοτική αγορά και στο 95 % των πωλήσεων που πραγματοποιήθηκαν κατά το χρονικό διάστημα που διήρκεσε η παράβαση στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Κατά την Επιτροπή, το γεγονός ότι τέθηκε τέρμα στις παράνομες συμπεριφορές μετά τους πρώτους ελέγχους δεν αποτελεί ελαφρυντική περίσταση. Η Επιτροπή θεωρεί εξάλλου ότι ουδόλως ενδιαφέρουν ο δευτερεύων ρόλος της προσφεύγουσας και η υποτιθέμενη αυτονομία δράσεως της στο πλαίσιο της συμπράξεως.
Συγκεκριμένα, η Dalmine δεν μπορεί να μετριάσει την ευθύνη της επικαλούμενη την ευθύνη των άλλων αποδεκτών της προσβαλλομένης αποφάσεως. Ουδέποτε διαφώνησε ανοικτά με τη σύμπραξη και δεν περιορίστηκε απλώς σε παθητικό ρόλο. Αντιθέτως, πρότεινε να επιλυθούν «σε ευρωπαϊκό επίπεδο» τα ζητήματα που ανέκυψαν με την απόσυρση της Coras από την αγορά.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι το ηθελημένον της παραβάσεως που καταλογίζεται στην Dalmine είναι αναμφισβήτητο. Κατ' αυτήν, δεν είναι απαραίτητο να αποδειχθεί ότι η προσφεύγουσα είχε επίγνωση ότι παρέβαινε το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ. Αντιθέτως, αρκεί να αποδειχθεί ότι δεν μπορούσε να αγνοεί ότι η επίδικη συμπεριφορά αποσκοπούσε στον περιορισμό του ανταγωνισμού (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1989,
246/86, Belasco κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1989, σ. 2117, σκέψη 41
, και της 1ης Φεβρουαρίου 1978,
19/77, Miller κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1978, σ. 47
). Είναι απίθανο μια επιχείρηση όπως η Dalmine να μην είχε επίγνωση των πλέον στοιχειωδών κανόνων που ίσχυαν όσον αφορά την απαγόρευση των περιοριστικών του ανταγωνισμού πρακτικών (βλ., συναφώς, το σημείο 1 Α των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων).
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Πρέπει, καταρχάς, να υπομνησθεί ότι, εν προκειμένω, η Επιτροπή μείωσε κατά 10 % το ποσό του προστίμου λόγω ελαφρυντικής περιστάσεως, ήτοι της κρίσεως την οποία αντιμετώπιζε η χαλυβουργική βιομηχανία κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών.
Πρέπει, περαιτέρω, να υπομνησθεί ότι η Επιτροπή οφείλει, κατά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, να συμμορφώνεται με τις κατευθυντήριες γραμμές που η ίδια έχει θεσπίσει. Ωστόσο, στις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων δεν αναφέρεται ότι η Επιτροπή πρέπει πάντοτε να λαμβάνει υπόψη της χωριστά καθεμία από τις ελαφρυντικές περιστάσεις που απαριθμούνται στο σημείο 3 των κατευθυντηρίων αυτών γραμμών. Πράγματι, το εν λόγω σημείο 3, το οποίο επιγράφεται «[ε]λαφρυντικές περιστάσεις», προβλέπει ότι «το βασικό ποσό ελαττώνεται εάν συντρέχουν ελαφρυντικές περιστάσεις, παραδείγματος χάρη στις ακόλουθες περιπτώσεις: [...]». Πρέπει να θεωρηθεί ότι ναι μεν οι περιστάσεις που απαριθμούνται στον κατάλογο του σημείου 3 των κατευθυντηρίων γραμμών είναι ασφαλώς μεταξύ εκείνων που μπορούν να ληφθούν υπόψη από την Επιτροπή σε μια δεδομένη περίπτωση, η Επιτροπή, ωστόσο, δεν υποχρεούται να χορηγεί αυτομάτως επιπλέον μείωση λόγω των περιστάσεων αυτών, όταν μια επιχείρηση προβάλλει στοιχεία ικανά να αποτελέσουν ένδειξη περί της συνδρομής μιας των περιστάσεων αυτών. Πράγματι, ο προσήκων χαρακτήρας τυχόν μειώσεως του προστίμου λόγω ελαφρυντικών περιστάσεων πρέπει να εκτιμάται σφαιρικώς και λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των κρισίμων περιστάσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να υπομνησθεί η προ της θεσπίσεως των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων νομολογία, σύμφωνα με την οποία η Επιτροπή διαθέτει εξουσία εκτιμήσεως η οποία της επιτρέπει να λαμβάνει ή να μη λαμβάνει υπόψη ορισμένα στοιχεία κατά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων τα οποία σχεδιάζει να επιβάλει, σε συνάρτηση ιδίως με τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε υποθέσεως (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, προμνησθείσα στη σκέψη 282 διάταξη SPO κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 54, και προμνησθείσες στη σκέψη 282 αποφάσεις Ferriere Nord κατά Επιτροπής, σκέψεις 32 και 33, και Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 465- βλ., επίσης, υπό το πνεύμα αυτό, προμνησθείσα στη σκέψη 282 απόφαση KNP BT κατά Επιτροπής, σκέψη 68). Έτσι, εφόσον οι κατευθυντήριες γραμμές δεν περιέχουν επιτακτικό κανόνα όσον αφορά τις ελαφρυντικές περιστάσεις που μπορούν να ληφθούν υπόψη, πρέπει να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή διατήρησε ένα ορισμένο περιθώριο εκτιμήσεως ώστε να εκτιμά σφαιρικώς την έκταση της ενδεχόμενης μειώσεως του ποσού των προστίμων λόγω ελαφρυντικών περιστάσεων.
Εν πάση περιπτώσει, όσον αφορά την επιχειρηματολογία της Dalmine σχετικά με τον ήσσονα και παθητικό ρόλο της στην παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως καθώς και με την υποτιθέμενη αυτονομία δράσεως της, αρκεί να παρατηρηθεί ότι στην επιχειρηματολογία αυτή δόθηκε ήδη απάντηση ανωτέρω στις σκέψεις 280 έως 297. Ομοίως, οι αιτιάσεις σχετικά με τον ήσσονα χαρακτήρα των επιπτώσεων της παραβάσεως αυτής και το δυσανάλογον του προστίμου γενικώς εξετάστηκαν ανωτέρω στις σκέψεις 258 έως 272.
Όσον αφορά το επιχείρημα περί άμεσης παύσεως της παραβάσεως, πρέπει να θεωρηθεί ότι η «παύση των παραβάσεων ταυτόχρονα με τις πρώτες ενέργειες της Επιτροπής», η οποία μνημονεύεται στο σημείο 3 των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων, δεν μπορεί λογικά να συνιστά ελαφρυντική περίσταση παρά μόνον αν υπάρχουν λόγοι να υποτεθεί ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις παροτρύνθηκαν να θέσουν τέρμα στις θίγουσες τον ανταγωνισμό συμπεριφορές τους από τις εν λόγω ενέργειες. Πράγματι, σκοπός της διατάξεως αυτής είναι να ενθαρρύνονται οι επιχειρήσεις να θέτουν τέρμα στις θίγουσες τον ανταγωνισμό συμπεριφορές τους αμέσως μόλις η Επιτροπή αρχίζει τη σχετική έρευνα.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει, ειδικότερα, ότι μείωση του ποσού του προστίμου δεν μπορεί να χορηγηθεί λόγω ελαφρυντικών περιστάσεων στην περίπτωση που είχε ήδη τεθεί τέρμα στην παράβαση πριν από την ημερομηνία των πρώτων ενεργειών της Επιτροπής ή στην περίπτωση που οριστική απόφαση να τεθεί τέρμα στην παράβαση είχε ήδη ληφθεί από τις επιχειρήσεις αυτές πριν από την εν λόγω ημερομηνία.
Πράγματι, η εφαρμογή μειώσεως υπό τις περιστάσεις αυτές θα οδηγούσε στο να ληφθεί υπόψη για δεύτερη φορά η διάρκεια της παραβάσεως, η οποία ήδη λαμβάνεται υπόψη, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές, κατά τον υπολογισμό των προστίμων. Η λήψη υπόψη της διάρκειας αποσκοπεί ακριβώς στην επιβολή αυστηρότερων κυρώσεων στις επιχειρήσεις που παραβιάζουν τους κανόνες στον τομέα του ανταγωνισμού επί μακρά περίοδο σε σχέση προς τις επιχειρήσεις των οποίων οι παραβάσεις είναι βραχείας διάρκειας. Έτσι, η μείωση του ύψους του προστίμου με την αιτιολογία ότι μια επιχείρηση έθεσε τέρμα στις παράνομες συμπεριφορές της πριν από τους πρώτους ελέγχους της Επιτροπής θα είχε ως αποτέλεσμα να ευνοούνται για δεύτερη φορά οι υπεύθυνοι παραβάσεων βραχείας διάρκειας.
Πρέπει να παρατηρηθεί εν προκειμένω ότι, στην προμνησθείσα στη σκέψη 111 απόφαση JFE Engineering κ.λπ. κατά Επιτροπής, το Πρωτοδικείο θεώρησε, υπό το φως των ισχυρισμών και επιχειρημάτων που προέβαλαν οι προσφεύγουσες στις υποθέσεις αυτές, ότι δεν έπρεπε να ληφθεί υπόψη κατ' αυτών παράβαση για το μετά την 1η Ιουλίου 1994 χρονικό διάστημα, καθόσον δεν υπήρχε καμία απόδειξη περί της πραγματοποιήσεως συνεδριάσεως του ομίλου Ευρώπης-Ιαπωνίας το φθινόπωρο του 1994 στην Ιαπωνία σύμφωνα με την πρακτική που ακολουθείτο μέχρι τότε. Από την περίσταση αυτή προκύπτει ότι πιθανόν είχε ήδη λήξει η παράβαση ή, τουλάχιστον, είχε αποφασιστεί η λήξη της όταν η Επιτροπή διενήργησε τους ελέγχους της 1ης και 2ας Δεκεμβρίου 1994.
Επομένως, το γεγονός ότι οι παράνομες συμπεριφορές στις οποίες συνίσταται η παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν συνεχίστηκαν μετά την ημερομηνία των πρώτων ελέγχων της Επιτροπής δεν δικαιολογεί μείωση του προστίμου που επιβλήθηκε στην Dalmine υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως.
Όσον αφορά τα επιχειρήματα της Dalmine σύμφωνα με τα οποία δεν διέπραξε εκ προθέσεως την παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η Επιτροπή απέδειξε ότι η προσφεύγουσα προσχώρησε σε συμφωνία που αποσκοπούσε στη βλάβη του ανταγωνισμού. Όμως, στην περίπτωση συμφωνίας της οποίας το ίδιο το αντικείμενο συνίσταται στον περιορισμό του ανταγωνισμού, η συμμετοχή μιας επιχειρήσεως στη συμφωνία δεν μπορεί παρά να είναι ηθελημένη, όποιες και αν είναι οι απτόμενες της διαρθρώσεως της αγοράς σκέψεις που την οδήγησαν σ' αυτό. Εξάλλου, από τη νομολογία προκύπτει ότι οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να δικαιολογήσουν τη συμμετοχή τους σε παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού με το πρόσχημα ότι τις εξώθησε στην παράβαση αυτή η συμπεριφορά άλλων επιχειρηματιών (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, προμνησθείσα στη σκέψη 44 απόφαση Τσιμέντο, σκέψη 2557). Συνεπώς, η Dalmine δεν μπορεί να επικαλεστεί, προς απαλλαγή της στην υπό κρίση περίπτωση, τη διάρθρωση της αγοράς ή τη συμπεριφορά των ανταγωνιστών της.
Υπό το φως του συνόλου των προεκτεθέντων και λαμβανομένου υπόψη ότι η Επιτροπή ήδη μείωσε τα πρόστιμα ώστε να λάβει υπόψη την ελαφρυντική περίσταση που συνίσταται στην κρίση την οποία αντιμετώπιζε ο τομέας των χαλυβδοσωλήνων (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 168 και 169 της προσβαλλομένης αποφάσεως), πρέπει να απορριφθούν όλες οι αιτιάσεις της Dalmine που αντλούνται από τη μη χορήγηση πρόσθετης μειώσεως λόγω άλλων καθ' υπόθεση ελαφρυντικών περιστάσεων.
4. Επί της συνεργασίας της Dalmine κατά τη διοικητική διαδικασία
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η Dalmine ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή δεν τήρησε την ανακοίνωση περί της συνεργασίας των επιχειρήσεων. Υποστηρίζει ότι η Επιτροπή παραβίασε, ως προς αυτήν, την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως. Θεωρώντας ότι η κατάσταση της είναι συγκρίσιμη με εκείνη της Vallourec, η Dalmine προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν της χορήγησε μείωση του ποσού του προστίμου λόγω της συνεργασίας που προσέφερε κατά τη διάρκεια της έρευνας.
Η προσφεύγουσα υπενθυμίζει, ιδίως, ότι, στις 4 Απριλίου 1997, απαντώντας στις ερωτήσεις που της έθεσε η Επιτροπή κατά τους πρώτους ελέγχους της, ανέφερε στην Επιτροπή τα εξής (παράρτημα 3 του δικογράφου της προσφυγής και αιτιολογική σκέψη 65 της προσβαλλομένης αποφάσεως):
«[Τα βασικά στοιχεία] δύνανται να αντανακλούν τη θέση του κοινοτικού τομέα σωλήνων άνευ ραφής. [...] Η εν λόγω θέση αναπτύσσεται σύμφωνα με δύο άξονες: εφαρμογή μιας πορείας εξορθολογισμού [...] επαφές με την ιαπωνική βιομηχανία, η παραγωγική ικανότητα της οποίας ήταν μεγαλύτερη από τη ζήτηση. Οι εν λόγω επαφές αφορούσαν τις εξαγωγές σωλήνων (κυρίως εκείνων που προορίζονταν για την πετρελαιοβιομηχανία) σε περιοχές εκτός Κοινότητας (Ρωσία και Κίνα) και είχαν επίσης σκοπό να περιορίσουν τις εξαγωγές σωλήνων προς την Κοινότητα μετά τη διακοπή της λειτουργίας των εργοστασίων της [Corus] και, κατά συνέπεια, να προστατεύσουν την κοινοτική βιομηχανία σωλήνων άνευ ραφής.»
Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν την έκταση της συνεργασίας την οποία προσέφερε η προσφεύγουσα κατά την έρευνα. Καμία αντικειμενική σκέψη δεν επιτρέπει διαφορά μεταχειρίσεως ως προς το θέμα αυτό μεταξύ της Vallourec και της Dalmine.
Η Επιτροπή απορρίπτει τους ισχυρισμούς αυτούς και παραπέμπει στους λόγους που εκθέτει στις αιτιολογικές σκέψεις 172 και 173 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκειμένου να δικαιολογήσει την απόφαση της να μη προβεί σε περαιτέρω μείωση του ποσού του προστίμου. Υπενθυμίζει ότι τέτοια μείωση μπορεί να χορηγηθεί μόνο στις επιχειρήσεις οι οποίες, με την ενεργό συνεργασία τους, διευκόλυναν τη διαπίστωση της παραβάσεως (προμνησθείσα στη σκέψη 277 απόφαση SCA Holding κατά Επιτροπής, σκέψη 156). Η συνεργασία της Dalmine δεν υπήρξε καθοριστική στο πλαίσιο της έρευνας, καθόσον η επιχείρηση αυτή περιορίστηκε στο να μην αμφισβητήσει το υποστατό των πραγματικών περιστατικών που διαπίστωσε η Επιτροπή.
Η στάση της Vallourec δεν μπορεί να συγκριθεί με τη στάση της Dalmine. Η Vallourec ήταν η μόνη επιχείρηση που κοινοποίησε ουσιώδη στοιχεία σχετικά με την ύπαρξη και το περιεχόμενο της κολασθείσας συμπράξεως. Τα στοιχεία αυτά διευκόλυναν σημαντικά το έργο της Επιτροπής όσον αφορά τη διαπίστωση των παραβάσεων.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή δεν μπορεί, στο πλαίσιο της εκτιμήσεως της συνεργασίας που έχουν παράσχει οι επιχειρήσεις, να αγνοήσει την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, γενική αρχή του δικαίου η οποία, κατά πάγια νομολογία, παραβιάζεται όταν παρόμοιες καταστάσεις αντιμετωπίζονται κατά τρόπο διαφορετικό ή διαφορετικές καταστάσεις αντιμετωπίζονται καθ' όμοιο τρόπο, εκτός αν μια τέτοια αντιμετώπιση δικαιολογείται αντικειμενικώς (βλ. απόφαση του Πρωτοδικείου της 13ης Δεκεμβρίου 2001,
Τ-45/98 και Τ-47/98, Krupp Thyssen Stainless και Acciai speciali Terni κατά Επιτροπής, Συλλογή 2001, σ. ΙΙ-3757, σκέψη 237
, και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Πρέπει, επίσης, να υπομνησθεί ότι, για να δικαιολογεί μείωση του προστίμου λόγω συνεργασίας, η συμπεριφορά της επιχειρήσεως πρέπει να διευκολύνει το έργο της Επιτροπής που συνίσταται στη διαπίστωση και τη δίωξη των παραβάσεων των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού (βλ. απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998,
Τ-347/94, Mayr-Melnhof κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. ΙΙ-1751, σκέψη 309
, και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, πρέπει να παρατηρηθεί ότι οι δηλώσεις τις οποίες έκανε ο κ. Verluca, υπό την ιδιότητα του εκπροσώπου της Vallourec, απαντώντας στις ερωτήσεις που έθεσε στην εταιρία αυτή η Επιτροπή, αποτελούν αποδεικτικά στοιχεία-κλειδιά του φακέλου στην υπό κρίση υπόθεση.
Ασφαλώς, όταν διάφορες επιχειρήσεις παρέχουν στην Επιτροπή, κατά το ίδιο στάδιο της διοικητικής διαδικασίας και υπό ανάλογες περιστάσεις, παρόμοιες πληροφορίες που αφορούν τα πραγματικά περιστατικά που τους καταλογίζονται, πρέπει να θεωρείται ότι η συνεργασία την οποία παρέχουν είναι συγκρίσιμη (βλ., κατ' αναλογίαν, προμνησθείσα στη σκέψη 340 απόφαση Krupp Thyssen Stainless και Acciai speciali Terni κατά Επιτροπής, σκέψεις 243 έως 245).
Ωστόσο, οι εκ μέρους της Dalmine απαντήσεις στις ερωτήσεις, καίτοι παρουσίαζαν κάποια χρησιμότητα για την Επιτροπή, απλώς επιβεβαιώνουν, και μάλιστα κατά τρόπο λιγότερο ακριβή και σαφή, ορισμένες από τις πληροφορίες τις οποίες είχε ήδη παράσχει η Vallourec μέσω των δηλώσεων του κ. Verluca.
Συνεπώς, πρέπει να θεωρηθεί ότι οι πληροφορίες που παρέσχε η Dalmine στην Επιτροπή πριν από την αποστολή της ΑΑ δεν είναι συγκρίσιμες με εκείνες που παρέσχε η Vallourec και δεν είναι αρκετές ώστε να δικαιολογήσουν μείωση του προστίμου που επιβλήθηκε στην Dalmine επιπλέον της μειώσεως του 20 % που της χορηγήθηκε λόγω μη αμφισβητήσεως των πραγματικών περιστατικών. Πράγματι, αυτή η μη αμφισβήτηση των πραγματικών περιστατικών διευκόλυνε σημαντικά το έργο της Επιτροπής, ενώ δεν συνέβη το ίδιο όσον αφορά τις πληροφορίες που παρέσχε η Dalmine προτού της αποσταλεί η ΑΑ.
Επομένως, ο παρών λόγος είναι απορριπτέος.
Επί του υπολογισμού του προστίμου
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το πρόστιμο που επιβλήθηκε στην Dalmine πρέπει να μειωθεί για να ληφθεί υπόψη το ότι η διάρκεια της παραβάσεως που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως καθορίστηκε, στην παρούσα υπόθεση, σε τέσσερα αντί σε πέντε έτη.
Δεδομένου ότι η μέθοδος υπολογισμού του ύψους των προστίμων που επελέγη στις κατευθυντήριες γραμμές και εφαρμόστηκε από την Επιτροπή δεν επικρίθηκε αυτή καθαυτήν στην υπό κρίση περίπτωση, το Πρωτοδικείο κρίνει ότι, κατά την άσκηση της εξουσίας πλήρους δικαιοδοσίας, πρέπει να εφαρμόσει τη μέθοδο αυτή κατόπιν του συμπεράσματος στο οποίο κατέληξε στην προηγούμενη σκέψη.
Έτσι, το βασικό ποσό του προστίμου καθορίζεται σε 10 εκατομμύρια ευρώ, προσαυξανόμενο κατά 10 % για κάθε έτος διάρκειας της παραβάσεως, ήτοι συνολικώς κατά 40 %, οπότε προκύπτει ποσό 14 εκατομμυρίων ευρώ. Το ποσό αυτό πρέπει, στη συνέχεια, να μειωθεί κατά 10 % λόγω των ελαφρυντικών περιστάσεων σύμφωνα με τις αιτιολογικές σκέψεις 168 και 169 της προσβαλλομένης αποφάσεως, και, επί πλέον, κατά 20 % λόγω της συνεργασίας, οπότε το οριστικό ποσό για την Dalmine καθορίζεται σε 10080000 ευρώ αντί 10800000 ευρώ.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, το Πρωτοδικείο μπορεί να κατανείμει τα έξοδα ή να αποφασίσει ότι κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων. Δεδομένου ότι κάθε διάδικος ηττήθηκε μερικώς στην υπό κρίση υπόθεση, πρέπει να οριστεί ότι η προσφεύγουσα και η Επιτροπή θα φέρουν εκάστη τα δικαστικά έξοδά της.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ (δεύτερο τμήμα)
αποφασίζει:

1)
Ακυρώνει το άρθρο 1, παράγραφος 2, της αποφάσεως 2003/382/ΕΚ της Επιτροπής, της 8ης Δεκεμβρίου 1999, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ (Υπόθεση IV/E-1/35.860-B — Χαλυβδοσωλήνες άνευ ραφής), καθόσον το άρθρο αυτό διαπιστώνει την ύπαρξη της παραβάσεως που προσάπτει στην προσφεύγουσα για το χρονικό διάστημα πριν από την 1η Ιανουαρίου 1991.

2)
Καθορίζει σε 10080000 ευρώ το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται στην προσφεύγουσα με το άρθρο 4 της αποφάσεως 2003/382.

3)
Απορρίπτει την προσφυγή κατά τα λοιπά.

4)
Η προσφεύγουσα και η Επιτροπή θα φέρουν εκάστη τα δικαστικά έξοδά της.

Forwood
Pirrung
Meij
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 8 Ιουλίου 2004.
Ο Γραμματέας
Η.Jung
Ο Πρόεδρος
J. Pirrung
Πίνακας περιεχομένων

Πραγματικά περιστατικά και διαδικασία

Η ενώπιον του Πρωτοδικείου διαδικασία

Αιτήματα των διαδίκων

Επί του αιτήματος ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως

1. Επί των λόγων ακυρώσεως που αντλούνται από παραβάσεις ουσιώδους τύπου κατά τη διοικητική διαδικασία

Επί της νομιμότητας των ερωτήσεων που έθεσε η Επιτροπή κατά τη διάρκεια της έρευνας

Επιχειρήματα των διαδίκων

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί της συμφωνίας μεταξύ της ΑΑ και της προσβαλλομένης αποφάσεως όσον αφορά τα αποδεικτικά στοιχεία των οποίων γίνεται επίκληση

Επιχειρήματα των διαδίκων

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί του παραδεκτού ορισμένων αποδεικτικών στοιχείων

Επί του εγγράφου «sharing key»

— Επιχειρήματα των διαδίκων

— Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί των πρακτικών των μαρτυρικών καταθέσεων των πρώην διευθυντών της Dalmine

— Επιχειρήματα των διαδίκων

— Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί της νομιμότητας της περί ελέγχου αποφάσεως της Επιτροπής της 25ης Νοεμβρίου 1994

Επιχειρήματα των διαδίκων

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί της προσβάσεως στον φάκελο

Επιχειρήματα των διαδίκων

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

2. Επί των επί της ουσίας λόγων ακυρώσεως

Επί των περιττών αιτιολογιών της προσβαλλομένης αποφάσεως

Επιχειρήματα των διαδίκων

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί της παραβάσεως που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως (όμιλος Ευρώπης-Ιαπωνίας)

Επί των λόγων ακυρώσεως που αφορούν την ανάλυση της σχετικής αγοράς και της συμπεριφοράς των αποδεκτών της προσβαλλομένης αποφάσεως στην αγορά αυτή

— Επιχειρήματα των διαδίκων

— Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί της συμμετοχής της Dalmine στην παράβαση

— Επιχειρήματα των διαδίκων

— Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί της παραβάσεως που διαπιστώνεται στο άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως

Επί των ρητρών της συμβάσεως εφοδιασμού που συνήφθη μεταξύ της Corus και της Dalmine

— Επιχειρήματα των διαδίκων

— Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί των λόγων ακυρώσεως που αφορούν την ύπαρξη συμπράξεως και τη συμμετοχή της Dalmine σ' αυτή

— Επιχειρήματα των διαδίκων

— Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί των λόγων ακυρώσεως που αναφέρονται στη σχετική αγορά και στη σχέση της με την παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως

— Επιχειρήματα των διαδίκων

— Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί του αιτήματος ακυρώσεως του προστίμου ή μειώσεως του ύψους του

1. Επί της σοβαρότητας της παραβάσεως

Επί του ορισμού της σχετικής αγοράς και επί των αποτελεσμάτων της παραβάσεως

Επιχειρήματα των διαδίκων

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί της εκτιμήσεως της ατομικής συμπεριφοράς των επιχειρήσεων και επί της μη διακρίσεως μεταξύ των επιχειρήσεων αναλόγως του μεγέθους τους

Επιχειρήματα των διαδίκων

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

2. Επί της διάρκειας της παραβάσεως

Επιχειρήματα των διαδίκων

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

3. Επί του ισχυρισμού ότι δεν ελήφθησαν υπόψη ορισμένες ελαφρυντικές περιστάσεις

Επιχειρήματα των διαδίκων

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

4. Επί της συνεργασίας της Dalmine κατά τη διοικητική διαδικασία

Επιχειρήματα των διαδίκων

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Επί του υπολογισμού του προστίμου

Επί των δικαστικών εξόδων
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.
(
)	Το μέρος του σκεπτικού της παρούσας αποφάσεως που αναφέρεται στο ιστορικό της διαφοράς δεν παρατίθεται. Το ιστορικό της διαφοράς εκτίθεται στις σκέψεις 2 έως 33 της αποφάσεως του Πρωτοδικείου της 8ης Ιουλίου 2004,
Τ-67/00, Τ-68/00, Τ-71/00 και Τ-78/00, JFE Engineering κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. II-2501
.