CELEX: 62002CJ0239
Harmonisatie van wetgevingen
Uitlegging van artikel 28 EG en richtlijnen 1999/4/EG en 2000/13/EG
Geldigheid van richtlijn 1999/4/EG
Etikettering en presentatie van levensmiddelen
Verbod van verwijzingen naar gezondheid

Bij beschikking van 28 juni 2002, binnengekomen bij het Hof op 1 juli daaraanvolgend, heeft de Rechtbank van Koophandel te
Hasselt krachtens artikel 234 EG prejudiciële vragen gesteld over de uitlegging van artikel 28 EG, de uitlegging en de geldigheid
van artikel 2 van richtlijn 1999/4/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 februari 1999 inzake extracten van koffie
en extracten van cichorei (PB L 66, blz. 26), en de uitlegging van artikel 18 van richtlijn 2000/13/EG van het Europees Parlement
en de Raad van 20 maart 2000 betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgeving der lidstaten inzake de etikettering en
presentatie van levensmiddelen alsmede inzake de daarvoor gemaakte reclame (PB L 109, blz. 29).
Deze vragen zijn gerezen in een geding betreffende het op de Belgische markt brengen van een product onder de naam „DynaSvelte
Koffie” onder voorwaarden die volgens de vennootschap Douwe Egberts NV (hierna: „Douwe Egberts”) in strijd zijn met de nationale
bepalingen betreffende de etikettering en de reclame voor voedingsmiddelen.
Het rechtskader
De communautaire regeling
Artikel 2 van richtlijn 1999/4 bepaalt:
„Richtlijn 79/112/EEG is van toepassing op de in de bijlage omschreven producten, met dien verstande dat aan de volgende voorwaarden
moet worden voldaan:
a)
de in de bijlage genoemde verkoopbenamingen mogen uitsluitend worden gebruikt voor de daar genoemde producten en moeten in
de handel worden gebruikt ter aanduiding van die producten. Deze benamingen worden, in voorkomend geval, aangevuld met de
woorden:
–
‚pasta’ of ‚in pastavorm’
of
–
‚vloeibaar’ of ‚in vloeibare vorm’.
[…]”
Artikel 3 van dezelfde richtlijn bepaalt:
„De lidstaten stellen met betrekking tot de in de bijlage omschreven producten, geen nationale bepalingen vast die niet in
deze richtlijn zijn voorzien.”
Punt 1 van de bijlage bij richtlijn 1999/4, met als titel „Koffie-extract, oplosbaar koffie-extract, oploskoffie of instantkoffie”,
bepaalt onder meer:
„Is het geconcentreerde product dat wordt verkregen door extractie van gebrande koffiebonen, waarbij uitsluitend water als
extractiemiddel wordt gebruikt met uitsluiting van elk hydrolyseprocédé waarbij zuren of basen worden toegevoegd.
[...]
Koffie-extract in vaste of pastavorm mag geen andere bestanddelen bevatten dan die welke afkomstig zijn van de extractie van
de koffie. [...]”
De vierde, de vijfde, de zesde en de achtste overweging van de considerans van richtlijn 2000/13 luiden als volgt:
„(4)
De onderhavige richtlijn moet ertoe strekken communautaire voorschriften van algemene en horizontale aard op te stellen die
van toepassing zijn op alle levensmiddelen die in de handel worden gebracht.
(5)
In tegenstelling daarmee moeten de voorschriften van specifieke en verticale aard die uitsluitend betrekking hebben op bepaalde
levensmiddelen worden vastgesteld in het kader van de bepalingen die voor deze producten gelden.
(6)
Bij iedere vorm van reglementering op het gebied van de etikettering van levensmiddelen dient in de eerste plaats te worden
uitgegaan van de noodzaak de consumenten voor te lichten en te beschermen.
(8)
Een gedetailleerde etikettering betreffende de precieze aard en de karakteristieken van de producten, die de verbruiker in
staat stelt met kennis van zaken zijn keuze te bepalen, is het meest geschikt in de mate dat zij het vrije handelsverkeer
het minst belemmert.”
Artikel 2, lid 1, van richtlijn 2000/13 bepaalt:
„De etikettering en de wijze waarop deze is uitgevoerd:
a)
mogen de koper niet kunnen misleiden, onder meer:
i)
ten aanzien van de kenmerken van het levensmiddel en met name van de aard, identiteit, hoedanigheden, samenstelling, hoeveelheid,
houdbaarheid, oorsprong of herkomst, wijze van vervaardiging of verkrijging,
ii)
door aan het levensmiddel effecten of eigenschappen toe te schrijven die het niet bezit,
iii)
door hem te suggereren dat het levensmiddel bijzondere kenmerken vertoont, hoewel alle soortgelijke levensmiddelen dezelfde
kenmerken bezitten;
b)
mogen, onder voorbehoud van de communautaire bepalingen ten aanzien van natuurlijk mineraalwater en voor een bijzondere voeding
bestemde levensmiddelen, aan levensmiddelen geen eigenschappen toeschrijven inzake het voorkomen, behandelen of genezen van
een ziekte van de mens, of toespelingen maken op dergelijke eigenschappen.”
Artikel 2, lid 3, sub b, van deze richtlijn preciseert dat de verbodsbepalingen of de beperkingen, bedoeld in de leden 1 en
2, eveneens betrekking hebben op de reclame.
Artikel 3, lid 1, van dezelfde richtlijn bepaalt:
„Op de etikettering van levensmiddelen moeten, onder de voorwaarden en onder voorbehoud van de afwijkende bepalingen zoals
bedoeld in de artikelen 4 tot en met 17, uitsluitend de volgende gegevens worden vermeld:
1. de benaming waaronder het product wordt verkocht,
[...]”
Artikel 5 van die richtlijn bepaalt:
„1. De verkoopbenaming van een levensmiddel is de benaming van dat levensmiddel vermeld in de hierop toepasselijke communautaire
bepalingen.
[...]
2. Een fabrieks- of handelsmerk of een fantasienaam mag niet in de plaats treden van de verkoopbenaming.
[...]”
Artikel 18 van richtlijn 2000/13 bepaalt:
„1. De lidstaten mogen de handel in levensmiddelen die voldoen aan de voorschriften van deze richtlijn, niet verbieden door
de toepassing van niet-geharmoniseerde nationale bepalingen inzake etikettering en presentatie van bepaalde levensmiddelen
of van levensmiddelen in het algemeen.
2. Lid 1 is niet van toepassing op de niet-geharmoniseerde nationale bepalingen welke gerechtvaardigd zijn uit hoofde van:
–
de bescherming van de volksgezondheid,
–
het tegengaan van misleiding, mits deze bepalingen niet van dien aard zijn dat daarmee de toepassing van de in deze richtlijn
vervatte definities en voorschriften wordt belemmerd,
–
de bescherming van de industriële en commerciële eigendom, de aanduidingen van herkomst en oorsprong, alsmede het tegengaan
van oneerlijke concurrentie.”
De nationale regeling
Artikel 1 van het koninklijk besluit van 5 maart 1987 betreffende koffie en koffiesurrogaten (
Belgisch Staatsblad
van 12 juni 1987, blz. 9035) luidt als volgt:
„Voor de toepassing van dit besluit wordt verstaan onder:
1° koffie: de behoorlijk gereinigde en gerooste zaadkern van de koffieboon (soorten van het geslacht Coffea); […]”
Artikel 3, § 1, van dit koninklijk besluit bepaalt:
„Bij het in de handel brengen mogen uitsluitend en moeten de in artikel 1 bedoelde voedingsmiddelen aangeduid worden met één
van de benamingen die overeenstemt met de in dit artikel gegeven definitie”.
Artikel 2 van het koninklijk besluit van 17 april 1980 betreffende de reclame voor voedingsmiddelen (
Belgisch Staatsblad
van 6 mei 1980, blz. 5476) bepaalt:
„In de reclame voor voedingsmiddelen is het verboden gebruik te maken van:
[...]
3° verwijzingen naar het vermageren;
[...]
7° verwijzingen naar medische aanbevelingen, attesten, citaten of adviezen of naar verklaringen ter goedkeuring, met uitzondering
van de vermelding dat een voedingsmiddel niet tegen medisch advies in mag verbruikt worden; [...]”
Het hoofdgeding en de prejudiciële vragen
Douwe Egberts produceert koffie en verkoopt deze op de Belgische markt onder het merk „Douwe Egberts”. Zij komt in rechte
op tegen het op de markt brengen van een product, genaamd „DynaSvelte Koffie”, dat wordt vervaardigd door Westrom Pharma NV
en tot en met 31 december 2001 werd verkocht door Souranis, handelend onder de handelsnaam „Établissements FICS”, en sedert
1 januari 2002 door FICS-World BVBA.
Douwe Egberts betoogt in het kader van een procedure in kort geding voor de Rechtbank van Koophandel dat de op de bokaal,
op de verpakking en in de gebruiksaanwijzing aangebrachte vermeldingen, „de absolute doorbraak in gewichtsbeheersing”, „afslanken,
betere gewichtsbeheersing, remmen van vetoverstockering” en „de in de VS gepatenteerde formule van de hand van dr. Ann de
Wees Allen, verbonden aan de Glycemie Research Institute”, een inbreuk vormen op verschillende nationale wettelijke bepalingen
betreffende de reclame voor en de etikettering van voedingsmiddelen.
Van oordeel dat de uitkomst van het geding afhankelijk is van de uitlegging van het gemeenschapsrecht en van de beoordeling
van de geldigheid van richtlijn 1999/4, heeft de Rechtbank van Koophandel te Hasselt de behandeling van het geding geschorst
en het Hof van Justitie de volgende prejudiciële vragen gesteld:
„1)
Moet artikel 2 van richtlijn 1999/4/EG […] zodanig geïnterpreteerd worden dat voor de in de bijlage bij deze richtlijn genoemde
producten uitsluitend de in die bijlage genoemde verkoopbenamingen mogen worden gebruikt, zonder dat naast deze verkoopbenamingen
nog andere benamingen mogen gebruikt worden (bv. in een fantasie- of handelsnaam), of moet artikel 2 zodanig geïnterpreteerd
worden dat enkel voor de in de bijlage bij de richtlijn genoemde producten de in die bijlage genoemde verkoopbenamingen mogen
gebruikt worden, maar dat naast deze verkoopbenamingen voor die producten nog andere benamingen mogen gebruikt worden (bv.
in een fantasie- of handelsnaam)?
2)
Indien het Hof […] van oordeel zou zijn dat artikel 2 van richtlijn 1999/4/EG […] zodanig moet geïnterpreteerd worden dat
voor de in [de] bijlage van deze richtlijn genoemde producten uitsluitend de in die bijlage genoemde verkoopbenamingen mogen
gebruikt worden, zonder dat naast deze verkoopbenamingen nog andere benamingen mogen gebruikt worden (bv. in een fantasie-
of handelsnaam), vloeit daar dan niet uit voort dat deze richtlijn strijdig is met artikel 28 van het EG-Verdrag dat een verbod
inhoudt van kwantitatieve invoerbeperkingen en van alle maatregelen van gelijke werking tussen de lidstaten van de Europese
Gemeenschap en wel om de reden dat deze richtlijn, bij toepassing van genoemde interpretatie, voor producten die voldoen aan
de in de bijlage bij de richtlijn genoemde definitie voor extracten van koffie:
–
het gebruik van andere benamingen dan ‚koffie-extract’ of ‚instantkoffie’, zoals de benaming ‚koffie’, uitsluit;
–
zodoende het gebruik van de benaming ‚koffie’ voorbehoudt aan één enkele vorm van ‚koffie’, nl. de koffieboon;
–
en derhalve de koffiemarkt kunstmatig afschermt van concurrerende producten, die andere vormen van koffie uitmaken dan de
koffieboon, zoals onder meer koffie-extracten en instantkoffie?
3)
Moeten artikel 18, lid 1, en artikel 18, lid 2, van richtlijn 2000/13/EG zodanig worden geïnterpreteerd dat niet-geharmoniseerde
nationale bepalingen inzake etikettering en presentatie van levensmiddelen, alsmede inzake de daarvoor gemaakte reclame, die
bepaalde vermeldingen zoals ‚verwijzingen naar het vermageren’, en ‚verwijzingen naar medische aanbevelingen, attesten, citaten
of adviezen of naar verklaringen ter goedkeuring’ in de etikettering en/of presentatie van levensmiddelen en/of reclame ervoor
verbieden, terwijl deze vermeldingen niet verboden worden door de richtlijn, schendingen uitmaken van deze richtlijn, rekening
houdend met het feit dat de achtste overweging van deze richtlijn stelt dat de meest geschikte etikettering deze is die het
vrije handelsverkeer het minst belemmert en dat derhalve deze nationale bepalingen niet mogen worden toegepast?
4)
Moet artikel 18, lid 2, van richtlijn 2000/13/EG zodanig worden uitgelegd dat onder ‚bescherming van de volksgezondheid’ dient
verstaan te worden de niet-geharmoniseerde nationale bepalingen inzake etikettering en presentatie van levensmiddelen, alsmede
inzake de daarvoor gemaakte reclame die bepaalde vermeldingen verbieden zoals ‚verwijzingen naar het vermageren’, en ‚verwijzingen
naar medische aanbevelingen, attesten, citaten of adviezen of naar verklaringen ter goedkeuring’?
5)
Moet artikel 28 van het EG-Verdrag zodanig geïnterpreteerd worden dat nationale bepalingen inzake etikettering en presentatie
van levensmiddelen, alsmede inzake de daarvoor gemaakte reclame die niet geharmoniseerd zijn op Europees niveau en die afwijken
van richtlijn 2000/13/EG in zoverre zij bepaalde vermeldingen in de etikettering en/of presentatie van levensmiddelen en/of
reclame verbieden zoals ‚verwijzingen naar het vermageren’ en ‚verwijzingen naar medische aanbevelingen, attesten, citaten
of adviezen of naar verklaringen ter goedkeuring’, moeten worden beschouwd als maatregelen van gelijke werking en/of als kwantitatieve
invoerbeperkingen tussen de lidstaten van de Europese Gemeenschap, in zoverre deze nationale bepalingen:
–
enerzijds een bijkomende last opleggen bij de invoer van levensmiddelen om deze conform de nationale wetgeving te maken en
zodoende de handel tussen de lidstaten belemmeren
en
–
anderzijds niet van toepassing zijn op alle betrokken marktdeelnemers die op het nationale grondgebied hun activiteiten ontplooien,
in die zin dat er volkomen gelijkaardige producten bestaan (bv. cosmetische producten) waarop deze bepalingen niet van toepassing
zijn, noch enige andere gelijkwaardige bepaling van toepassing is, en deze bepalingen derhalve niet mogen worden toegepast
door de nationale rechter?”
Opmerkingen vooraf
De Belgische regering, het Parlement en de Raad twijfelen aan de aard van het product „DynaSvelte Koffie”, die eraan in de
weg zou kunnen staan dat richtlijn 1999/4 in casu van toepassing is. De Commissie wijst erop dat, indien dit product geen
algemeen levensmiddel, maar een bijzonder voedingsmiddel is, het niet binnen de werkingsfeer van richtlijn 2000/13 valt.
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat het volgens vaste rechtspraak in het kader van de in artikel 234 EG voorgeschreven samenwerking
tussen het Hof en de nationale rechterlijke instanties uitsluitend aan de nationale rechter staat aan wie het geschil is voorgelegd
en die de verantwoordelijkheid draagt voor de te geven rechterlijke beslissing, om, gelet op de bijzonderheden van het geval,
zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis te beoordelen, als de relevantie van de
vragen die hij aan het Hof voorlegt (zie met name arresten van 13 maart 2001, PreussenElektra, C-379/98, Jurispr. blz. I‑2099,
punt 38, en 5 juni 2003, Design Concept, C-438/01, Jurispr. blz. I-5617, punt 14).
In de onderhavige zaak moeten de gestelde vragen worden beantwoord uitgaande van de premissen waarop de verwijzende rechter
zich baseert, namelijk dat het product „DynaSvelte Koffie” een algemeen levensmiddel is en dat het binnen de werkingssfeer
van richtlijn 1999/4 valt.
De eerste vraag
Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of, bij het in de handel brengen van de in de bijlage
bij richtlijn 1999/4 genoemde producten, uitsluitend de in die bijlage genoemde verkoopbenamingen mogen worden gebruikt, dan
wel of naast de verkoopbenamingen nog andere benamingen mogen gebruikt worden, zoals een fantasie- of handelsnaam.
Om te beginnen dient te worden opgemerkt, dat richtlijn 2000/13 regels van algemene en horizontale aard geeft, die van toepassing
zijn op alle levensmiddelen, terwijl bij richtlijn 1999/4 bepalingen van specifieke en verticale aard zijn vastgesteld, die
uitsluitend betrekking hebben op extracten van koffie en van cichorei.
In deze context is richtlijn 1999/4 een sectorale richtlijn in de zin van de vijfde overweging van de considerans van richtlijn
2000/13 en moet zij tegen de achtergrond van deze laatste richtlijn worden uitgelegd.
Artikel 2, sub a, van richtlijn 1999/4 bepaalt dat „de in de bijlage genoemde verkoopbenamingen […] uitsluitend [mogen] worden
gebruikt voor de daar genoemde producten en […] in de handel moeten worden gebruikt ter aanduiding van die producten”.
Daaruit volgt enerzijds dat de verkoopbenamingen, met name „koffie‑extract”, „oplosbaar koffie‑extract”, „oploskoffie” en
„instantkoffie”, uitsluitend mogen worden gebruikt voor het in de handel brengen van producten waarop richtlijn 1999/4 van
toepassing is, en anderzijds dat een dergelijk gebruik verplicht is.
Bovendien noemt artikel 3 van richtlijn 2000/13, zoals het Parlement en de Commissie hebben gepreciseerd, de vermeldingen
op die in de etikettering van levensmiddelen moeten voorkomen, waaronder de verkoopbenaming, zonder echter het gebruik van
andere vermeldingen uit te sluiten.
Bovendien bepaalt artikel 5, lid 2, van richtlijn 2000/13 dat een fabrieks- of handelsmerk of een fantasienaam niet in de
plaats mag treden van de verkoopbenaming, zonder echter te verbieden dat deze samen worden gebruikt.
Artikel 2 van richtlijn 1999/4 verbiedt derhalve niet het opnemen, naast de verplichte verkoopbenaming, van een fantasienaam
of een handelsmerk. Een dergelijk verbod zou de informatie van de consumenten over de eigenschappen van de in het hoofdgeding
bedoelde producten beperken en in strijd zijn met één van de in de zesde overweging van de considerans van richtlijn 2000/13
genoemde doelstellingen.
Derhalve moet op de eerste vraag worden geantwoord dat artikel 2 van richtlijn 1999/4 aldus moet worden uitgelegd dat het
niet is verboden dat bij het in de handel brengen van de in de bijlage bij deze richtlijn genoemde producten naast de verkoopbenamingen,
andere benamingen worden gebruikt, zoals een fantasie- of handelsnaam.
De tweede vraag
De vraag over de geldigheid van artikel 2 van richtlijn 1999/4 is door de verwijzende rechter slechts gesteld voor het geval
dat het Hof in zijn antwoord op de eerste vraag dat artikel aldus zou hebben uitgelegd dat het verbiedt, voor de in de bijlage
bij deze richtlijn vermelde producten naast de verkoopbenamingen, andere benamingen te gebruiken.
Gelet op het antwoord op de eerste vraag, behoeft de tweede vraag niet te worden beantwoord.
De derde, de vierde en de vijfde vraag
Met deze vragen, die samen dienen te worden behandeld, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 28 EG
en artikel 18, leden 1 en 2, van richtlijn 2000/13 zich verzetten tegen een nationale regeling die verwijzingen naar het „vermageren”
en naar „medische aanbevelingen, attesten, citaten of adviezen of naar verklaringen ter goedkeuring” in de etikettering en
de presentatie van levensmiddelen en in de reclame ervoor verbiedt.
Uit de verwijzingsbeschikking blijkt dat het koninklijk besluit van 17 april 1980 niet alleen verbiedt dat de litigieuze vermeldingen
in de reclame voor voedingsmiddelen, maar ook in de etikettering ervan worden gebruikt.
Zoals het Hof in zijn arrest van 12 december 1990, SARPP (C‑241/89, Jurispr. blz. I‑4695, punt 15) heeft vastgesteld, verschillen
de bepalingen van de richtlijn inzake de etikettering echter op één wezenlijk punt van de bepalingen inzake de reclame. De
lidstaten kunnen, wegens het algemene horizontale karakter van de richtlijn, naast de bepalingen van de richtlijn nationale
voorschriften handhaven of vaststellen. Wat de etikettering betreft, zijn de grenzen van die bevoegdheid van de lidstaten
door de richtlijn zelf bepaald, aangezien deze in artikel 18, lid 2, een limitatieve opsomming geeft van de gronden waarop
toepassing van niet-geharmoniseerde nationale bepalingen die de verhandeling van de aan de richtlijn conforme levensmiddelen
verbieden, gerechtvaardigd kan zijn. Artikel 18 van richtlijn 2000/13 is echter niet van toepassing op de reclame. De vraag
of het gemeenschapsrecht zich ter zake van de reclame verzet tegen de toepassing van een nationale wettelijke regeling naast
de bepalingen van de richtlijn, moet bijgevolg worden onderzocht tegen de achtergrond van de verdragsbepalingen inzake het
vrije verkeer van goederen, in het bijzonder de artikelen 28 EG en 30 EG.
Derhalve dient bij het onderzoek van de betrokken nationale regeling een onderscheid te worden gemaakt naargelang het gaat
om de etikettering van levensmiddelen dan wel om de reclame ervoor.
De etikettering van levensmiddelen
Artikel 2, lid 1, sub a en b, van richtlijn 2000/13 verbiedt elke vermelding met betrekking tot ziekten van de mens, ongeacht
of de consument erdoor kan worden misleid, alsmede vermeldingen die, ofschoon zij niet verwijzen naar ziekten maar veeleer
naar bijvoorbeeld de gezondheid, misleidend zijn (zie arresten van 23 januari 2003, Commissie/Oostenrijk, C‑221/00, Jurispr.
blz. I‑1007, punt 35, en Sterbenz en Haug, C‑421/00, C‑426/00 en C‑16/01, Jurispr. blz. I‑1065, punt 28).
Voorts belet artikel 18, lid 1, van richtlijn 2000/13 de lidstaten maatregelen te treffen die de handel in levensmiddelen
die voldoen aan de voorschriften van deze richtlijn, verbieden.
Uit het voorgaande volgt dat levensmiddelen waarvan de etikettering niet-misleidende vermeldingen op het gebied van de gezondheid
bevat, moeten worden geacht te voldoen aan de voorschriften van richtlijn 2000/13, en dat de lidstaten de verhandeling van
die levensmiddelen niet mogen verbieden op gronden die zijn ontleend aan de eventuele onregelmatigheid van die etikettering
(reeds aangehaalde arresten Commissie/Oostenrijk, punt 37, en Sterbenz en Haug, punt 30).
Zoals in punt 34 van dit arrest is opgemerkt, staat richtlijn 2000/13 de lidstaten evenwel toe niet-geharmoniseerde nationale
bepalingen toe te passen die de verhandeling van aan de richtlijn conforme levensmiddelen verbieden, wanneer deze bepalingen
op grond van artikel 18, lid 2, gerechtvaardigd zijn, zonder dat deze bepalingen moeten worden getoetst aan de artikelen 28
EG en 30 EG. Een van de daarin vermelde gronden is met name de bescherming van de volksgezondheid en van de consumenten.
Voorzover de litigieuze bepalingen van het koninklijk besluit van 17 april 1980 verwijzingen naar het „vermageren” en naar
„medische aanbevelingen, attesten, citaten of adviezen of naar verklaringen ter goedkeuring” absoluut verbieden, ongeacht
of deze de consument kunnen misleiden en voorzover zij geen betrekking hebben op ziekten van de mens, moeten zij worden beschouwd
als niet-geharmoniseerde nationale bepalingen waarvan de verenigbaarheid met het gemeenschapsrecht afhangt van de gronden
waarop zij zijn gebaseerd, en van de eerbiediging van het evenredigheidsbeginsel.
Artikel 2, lid 1, van richtlijn 2000/13 verbiedt enerzijds alle vermeldingen inzake het voorkomen, behandelen of genezen van
een ziekte van de mens, zelfs wanneer deze niet van dien aard zijn dat zij de koper misleiden, en anderzijds misleidende vermeldingen
op het gebied van de gezondheid. De bescherming van de volksgezondheid, gesteld al dat zich in een bijzondere situatie risico’s
van dien aard kunnen voordoen, kan echter geen rechtvaardiging vormen voor een regeling die het vrije verkeer van goederen
dermate beperkt als die welke voortvloeit uit de betrokken nationale wetgeving (zie in die zin de reeds aangehaalde arresten
Commissie/Oostenrijk, punt 48, en Sterbenz en Haug, punt 37).
Er bestaan immers minder beperkende maatregelen om dergelijke overblijvende risico’s voor de gezondheid weg te nemen, zoals
onder meer een op de fabrikant of de distributeur van het betrokken product rustende verplichting om, in geval van twijfel,
bewijzen aan te dragen voor de materiële juistheid van de feitelijke gegevens op de etikettering (zie arrest van 28 januari
1999, Unilever, C‑77/97, Jurispr. blz. I‑431, punt 35, en arrest Sterbenz en Haug, reeds aangehaald, punt 38).
Een absoluut verbod om in de etikettering van voedingsmiddelen bepaalde vermeldingen inzake het vermageren of inzake medische
aanbevelingen op te nemen, zonder dat geval per geval wordt nagegaan of deze vermeldingen de koper daadwerkelijk kunnen misleiden,
zou tot gevolg hebben dat de levensmiddelen met deze vermeldingen in België niet vrij in de handel kunnen worden gebracht,
zelfs niet ingeval deze vermeldingen niet misleidend zijn.
Een dergelijke maatregel gaat verder dan noodzakelijk is voor de bescherming van de consumenten tegen misleiding en kan derhalve
niet worden gerechtvaardigd op grond van artikel 18, lid 2, van richtlijn 2000/13.
Bovendien verstrekken de betrokken vermeldingen, ingeval zij wetenschappelijk onderbouwd zijn, de consumenten relevante informatie
die dezen er juist toe kan brengen het product te kopen en te verbruiken, of hen dit kan ontraden.
Aangaande ten slotte de eventuele moeilijkheid om in bepaalde gevallen vast te stellen of een bepaalde vermelding misleidend
is, zij eraan herinnerd dat het aan de nationale rechter staat om zich in twijfelgevallen een oordeel te vormen, rekening
houdend met de vermoedelijke verwachtingen van de gemiddelde, normaal geïnformeerde, omzichtig handelende en oplettende consument
(zie met name arrest van 4 april 2000, Darbo, C‑465/98, Jurispr. blz. I‑2297, punt 20, en arrest Sterbenz en Haug, reeds aangehaald,
punt 43).
Mitsdien moet op de derde, de vierde en de vijfde vraag met betrekking tot de etikettering van levensmiddelen worden geantwoord
dat artikel 18, leden 1 en 2, van richtlijn 2000/13 aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een nationale regeling
als de in geding zijnde, die verwijzingen naar „het vermageren” en naar „medische aanbevelingen, attesten, citaten of adviezen
of naar verklaringen ter goedkeuring” in de etikettering en de presentatie van levensmiddelen verbiedt.
Reclame voor levensmiddelen
Aangaande de aspecten van de nationale regeling die betrekking hebben op de reclame voor levensmiddelen, zij opgemerkt dat
enerzijds deze regeling identiek is aan de regeling inzake etikettering, en anderzijds de bepalingen van artikel 2, lid 1,
van richtlijn 2000/13 die van toepassing zijn op de etikettering, krachtens artikel 2, lid 3, sub b, van deze richtlijn eveneens
van toepassing zijn op de reclame.
In deze omstandigheden moet, gelet op wat in de punten 36 en 40 van het onderhavige arrest is vastgesteld, worden aangenomen
dat het absolute verbod van vermeldingen inzake het „vermageren” en inzake „medische aanbevelingen, attesten, citaten of adviezen
of naar verklaringen ter goedkeuring” in de reclame voor levensmiddelen, een door richtlijn 2000/13 niet-geharmoniseerde regeling
vormt.
Het vrije verkeer van goederen tussen de lidstaten is een fundamenteel beginsel van het EG-Verdrag dat tot uitdrukking komt
in het in artikel 28 EG geformuleerde verbod van kwantitatieve invoerbeperkingen en maatregelen van gelijke werking tussen
de lidstaten.
Zoals het Hof reeds heeft geoordeeld, vallen nationale bepalingen die bepaalde verkoopmodaliteiten aan banden leggen of verbieden,
buiten de werkingssfeer van artikel 28 EG, indien zij de toegang tot de markt voor producten uit een andere lidstaat niet
verhinderen of meer bemoeilijken dan voor nationale producten het geval is (arrest van 24 november 1993, Keck en Mithouard,
C‑267/91 en C‑268/91, Jurispr. blz. I‑6097, punt 17).
Voor levensmiddelen die rechtmatig zijn vervaardigd en in de handel gebracht in andere lidstaten waar overeenkomstig de bepalingen
van richtlijn 2000/13 niet-misleidende vermeldingen inzake de gezondheid zijn toegestaan, zou de toegang tot de Belgische
markt worden beperkt. Het is immers niet uitgesloten dat het feit dat de betrokken marktdeelnemer gedwongen wordt een door
hem bijzonder doeltreffend geacht reclamesysteem op te geven, een invoerbelemmering vormt (zie in die zin arrest SARPP, reeds
aangehaald, punt 29).
Bovendien kan een absoluut verbod op reclame voor de eigenschappen van een product de toegang tot de markt sterker belemmeren
voor nieuwe producten uit andere lidstaten dan voor nationale producten, waarmee de consument meer vertrouwd is (zie in die
zin arrest van 8 maart 2001, Gourmet International Products, C‑405/98, Jurispr. blz. I‑1795, punt 21).
Het in de nationale regeling geformuleerde verbod vormt derhalve een belemmering van de intracommunautaire handel die binnen
de werkingssfeer van artikel 28 EG valt.
Een dergelijke belemmering kan slechts gerechtvaardigd zijn om een van de in artikel 30 EG genoemde redenen van algemeen belang,
zoals de bescherming van de gezondheid en het leven van personen, of om een van de dwingende eisen inzake onder andere de
bescherming van de consumenten. Zij moet ook geschikt zijn om het beoogde doel te bereiken en mag niet verder gaan dan daartoe
noodzakelijk is (zie in die zin arrest van 9 juli 1997, De Agostini en TV-Shop, C‑34/95–C‑36/95, Jurispr. blz. I‑3843, punt 45).
Ter rechtvaardiging van de nationale bepalingen inzake de reclame zijn dezelfde redenen aangevoerd als voor die inzake de
etikettering, namelijk de bescherming van de gezondheid van personen en het tegengaan van misleiding. Om de in de punten 41
tot en met 46 van het onderhavige arrest genoemde redenen kunnen deze argumenten niet worden aanvaard.
Anders dan de nationale wettelijke regelingen inzake etikettering, die in strijd zijn met richtlijn 2000/13 en die noch op
ingevoerde noch op binnenlandse levensmiddelen mogen worden toegepast, is de toepassing van een met de artikelen 28 EG en
30 EG strijdige nationale regeling inzake reclame slechts verboden met betrekking tot ingevoerde, doch niet met betrekking
tot binnenlandse producten (arrest SARPP, reeds aangehaald, punt 16).
Aangezien uit de verwijzingsbeschikking blijkt dat het hoofdgeding geen betrekking heeft op ingevoerde levensmiddelen, dient
de nationale rechter na te gaan, in hoeverre het nationaal recht voorschrijft dat een nationale marktdeelnemer dezelfde rechten
toekomen als die welke een marktdeelnemer uit een andere lidstaat in dezelfde situatie krachtens het gemeenschapsrecht bezit
(zie in die zin arrest van 5 december 2000, Guimont, C‑448/98, Jurispr. blz. I‑10663, punt 23).
Gelet op de voorgaande overwegingen moet op de derde, de vierde en de vijfde vraag, met betrekking tot de reclame voor levensmiddelen,
worden geantwoord dat de artikelen 28 EG en 30 EG aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale
regeling die verwijzingen naar het „vermageren” en naar „medische aanbevelingen, attesten, citaten of adviezen of naar verklaringen
ter goedkeuring” in reclame voor uit andere lidstaten ingevoerde levensmiddelen verbiedt.
Kosten
De kosten door de Belgische regering, het Parlement, de Raad alsmede de Commissie wegens indiening van hun opmerkingen bij
het Hof gemaakt, komen niet voor vergoeding in aanmerking. Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure
als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen.
HET HOF VAN JUSTITIE (Tweede kamer),
uitspraak doende op de door de Rechtbank van Koophandel te Hasselt bij beschikking van 28 juni 2002 gestelde vragen, verklaart
voor recht:
1)
Artikel 2 van richtlijn 1999/4/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 februari 1999 inzake extracten van koffie en
extracten van cichorei moet aldus worden uitgelegd dat het niet verboden is dat bij het in de handel brengen van de in de
bijlage bij deze richtlijn genoemde producten naast verkoopbenamingen andere benamingen worden gebruikt, zoals een fantasie-
of handelsnaam.
2)
Artikel 18, leden 1 en 2, van richtlijn 2000/13/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 maart 2000 betreffende de
onderlinge aanpassing van de wetgeving der lidstaten inzake de etikettering en presentatie van levensmiddelen alsmede inzake
de daarvoor gemaakte reclame moet aldus worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een nationale regeling als de in geding
zijnde, die verwijzingen naar het „vermageren” en naar „medische aanbevelingen, attesten, citaten of adviezen of naar verklaringen
ter goedkeuring” in de etikettering en de presentatie van levensmiddelen verbiedt.
3)
De artikelen 28 EG en 30 EG moeten aldus worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale regeling die verwijzingen
naar het „vermageren” en naar „medische aanbevelingen, attesten, citaten of adviezen of naar verklaringen ter goedkeuring”
in reclame voor uit andere lidstaten ingevoerde levensmiddelen verbiedt.
Timmermans
Puissochet
Cunha Rodrigues
Schintgen
Colneric
Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 15 juli 2004.
De griffier
De president van de Tweede kamer
R. Grass
C. W. A. Timmermans
–
Procestaal: Nederlands.