CELEX: 62005CJ0028
Landbouw
Bestrijding van mond- en klauwzeer
Richtlijn 85/511/EEG
Richtlijn 90/425/EEG
Onderzoeken om aanwezigheid van mond- en klauwzeer op te sporen verricht door niet in bijlage bij richtlijn 85/511/EEG genoemd laboratorium
Beoordelingsmarge van nationale autoriteiten
Evenredigheidsbeginsel
Beginsel van eerbiediging van rechten van verdediging

1       Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van richtlijn 85/511/EEG van de Raad van 18 november 1985
tot vaststelling van gemeenschappelijke maatregelen ter bestrijding van mond‑ en klauwzeer (PB L 315, blz. 11), zoals gewijzigd
bij richtlijn 90/423/EEG van de Raad van 26 juni 1990 (PB L 224, blz. 13; hierna: „richtlijn 85/511”).
2       Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen G. J. Dokter, Maatschap Van den Top en W. Boekhout (hierna: „verzoekers
in het hoofdgeding”) en de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, over de doding van de aan verzoekers in het
hoofdgeding toebehorende dieren.

Toepasselijke bepalingen
3       Volgens artikel 2, tweede alinea, sub c tot en met e, van richtlijn 85/511 wordt verstaan onder:
„c)      besmet dier: alle voor de ziekte vatbare dieren waarop:
–       klinische symptomen of na het slachten letsels werden vastgesteld die op mond‑ en klauwzeer kunnen duiden,
of
–       de aanwezigheid van mond‑ en klauwzeer officieel werd vastgesteld na laboratoriumonderzoek;
d)      van besmetting verdacht dier: alle voor de ziekte vatbare dieren die klinische symptomen of na het slachten letsels vertonen,
zodat met recht de aanwezigheid van mond‑ en klauwzeer mag worden vermoed;
e)      van besmetting verdacht dier: alle voor de ziekte vatbare dieren die – volgens de ingewonnen epizoötiologische inlichtingen
– rechtstreeks of onrechtstreeks in contact kunnen zijn geweest met het mond‑ en klauwzeervirus.”
4       Artikel 4, lid 1, van deze richtlijn luidt:
„De lidstaten zien erop toe dat, wanneer er zich op een bedrijf een of meer van besmetting verdachte dieren bevinden, onverwijld
een officieel onderzoek wordt ingesteld om na te gaan of deze ziekte al dan niet aanwezig is, en in het bijzonder dat de officiële
dierenarts de passende monsters neemt of laat nemen voor laboratoriumonderzoek.
[...]”
5       Artikel 5 van deze richtlijn bepaalt dat „zodra is bevestigd dat zich in een bedrijf een of meer dieren als omschreven in
artikel 2, sub c, bevinden”, de lidstaten erop toe zien dat de bevoegde autoriteit onverwijld de in dit artikel voorziene
maatregelen neemt, en met name dat alle voor de ziekte vatbare dieren op het bedrijf onder officieel toezicht ter plaatse
worden afgemaakt, op zodanige wijze dat alle gevaar voor verspreiding van het mond‑ en klauwzeervirus kan worden voorkomen.
6       Artikel 11, lid 1, van deze richtlijn bepaalt:
„De lidstaten zien erop toe dat:
–       de laboratoriumonderzoeken om de aanwezigheid van mond‑ en klauwzeer op te sporen, worden verricht door een in bijlage B genoemd
nationaal laboratorium; deze bijlage kan worden gewijzigd of aangevuld volgens de procedure van artikel 17. Uit dit laboratoriumonderzoek
moet, zo nodig, en met name bij het eerste optreden van de ziekte, de soort en ondersoort en eventueel de variant van het
betrokken virus blijken. De soort of de ondersoort en eventueel de variant van het betrokken virus kunnen zo nodig door een
door de Gemeenschap aangewezen controlelaboratorium worden bevestigd,
[...]”
7       Artikel 13, leden 1 en 2, van deze richtlijn luidt als volgt:
„1.      De lidstaten zien erop toe dat:
–       [...]
–       het manipuleren van mond‑ en klauwzeervirussen ter fine van onderzoek, diagnostiek en/of het vervaardigen van vaccins alleen
plaatsvindt in erkende inrichtingen en laboratoria die op de lijst in de bijlagen A en B voorkomen,
–       [...]
–       de in het tweede streepje bedoelde inrichtingen en laboratoria slechts worden erkend indien zij voldoen aan de minimumnormen
die door de FAO zijn aanbevolen voor laboratoria waar in vivo en in vitro met mond‑ en klauwzeervirussen wordt gewerkt.
2.      Veterinaire deskundigen van de Commissie voeren, in samenwerking met de bevoegde autoriteiten van de lidstaten, steekproeven
uit om na te gaan of de in de in de bijlagen A en B bedoelde inrichtingen en laboratoria toegepaste veiligheidsmaatregelen
in overeenstemming zijn met de minimumnormen van de FAO.
De Commissie voert deze controles minstens een keer per jaar uit [...]
[...]”
8       In bijlage B bij richtlijn 85/511, met het opschrift „Lijst van nationale laboratoria voor onderzoek inzake mond‑ en klauwzeer”,
staat onder het kopje „Nederland” het „Centraal Diergeneeskundig Instituut, Lelystad”.
9       De geregelde bijwerking van de in deze bijlage opgenomen lijst van laboratoria geschiedt ingevolge artikel 13, lid 2, tweede
alinea, van richtlijn 85/511 volgens een comitologieprocedure zoals bedoeld in artikel 17 van deze richtlijn. In het kader
van deze procedure dient de Commissie een ontwerp van de te nemen maatregelen in bij het Permanent Veterinair Comité, dat
is samengesteld uit vertegenwoordigers van de lidstaten, en eventueel bij de Raad van de Europese Unie.
10     Punt 3 van de considerans van richtlijn 90/423 is als volgt geformuleerd:
„Overwegende dat [volgens] een door de Commissie uitgevoerde studie [...] aan het manipuleren van virussen in laboratoria
risico’s verbonden zijn, aangezien virussen zich onder voor de ziekte vatbare dieren in de naaste omgeving kunnen verspreiden,
terwijl ook het gebruik van vaccins gevaarlijk kan zijn wanneer geen inactiveringsmethoden die volledige veiligheid garanderen,
worden toegepast”.
11     Artikel 10, lid 1, van richtlijn 90/425/EEG van de Raad van 26 juni 1990 inzake veterinaire en zoötechnische controles in
het intracommunautaire handelsverkeer in bepaalde levende dieren en producten in het vooruitzicht van de totstandbrenging
van de interne markt (PB L 224, blz. 29), luidt als volgt:
„Elke lidstaat stelt de andere lidstaten en de Commissie onmiddellijk in kennis, niet alleen van het uitbreken op zijn grondgebied
van de in richtlijn 82/894/EEG [van de Raad van 21 december 1982 inzake de melding van dierziekten in de Gemeenschap (PB L 378,
blz. 58)] bedoelde ziektes, maar ook van het uitbreken van zoönoses, ziektes of andere aandoeningen die voor de veestapel
of voor de gezondheid van de mens een ernstig gevaar kunnen opleveren.
De lidstaat van verzending legt onmiddellijk de door de communautaire voorschriften voorgeschreven bestrijdings‑ of preventiemaatregelen
ten uitvoer, met name de afbakening van de daarin bedoelde beschermingszones, of stelt elke andere maatregel vast die hij
passend acht.
[...]”
12     In punt 4 van de considerans van beschikking 2001/246/EG van de Commissie van 27 maart 2001 houdende vaststelling van voorschriften
voor de bestrijding en de uitroeiing van mond‑ en klauwzeer in Nederland op grond van artikel 13 van richtlijn 85/511/EEG
(PB L 88, blz. 21), heet het:
„Afgezien van de maatregelen in het kader van richtlijn 85/511/EEG wordt in Nederland als voorzorgsmaatregel ook gebruik gemaakt
van het preventief doden van gevoelige dieren op de bedrijven in de onmiddellijke nabijheid van besmette of verdachte bedrijven,
waarbij rekening wordt gehouden met de epizoötiologische situatie en met de hoge dichtheid van gevoelige dieren in bepaalde
delen van het grondgebied.”
13     Artikel 1 van deze beschikking bepaalt:
„Voor de toepassing van deze beschikking gelden de onderstaande definities:
1)      ‚Preventieve doding’: het doden van gevoelige dieren op bedrijven in een gebied met een bepaalde straal rond een bedrijf waarvoor
de in artikel 4 of artikel 5 van richtlijn 85/511/EEG vastgestelde beperkende maatregelen van toepassing zijn.
[...]
2)      ‚Suppressievaccinatie’: noodvaccinatie van dieren van gevoelige soorten op geïdentificeerde bedrijven in een bepaald gebied,
het vaccinatiegebied, die uitsluitend wordt uitgevoerd in combinatie met preventieve doding als omschreven in punt 1.
[...]”
14     Artikel 2, lid 1, van deze beschikking luidt:
„Onverminderd richtlijn 85/511/EEG, en met name de artikelen 4, 5 en 9, mag Nederland besluiten gebruik te maken van suppressievaccinatie
onder de in de bijlage vastgestelde voorwaarden.”
15     Deze bijlage preciseert met name dat de „omvang van het geografische gebied waar suppressievaccinatie wordt toegepast” een
gebied omvat met een straal van maximaal 2 km rond een bedrijf waarvoor de in artikel 4 of artikel 5 van richtlijn 85/511
vastgestelde beperkende maatregelen worden toegepast. Voorts moet het vaccinatiegebied gelegen zijn in het in bijlage I bij
beschikking 2001/223/EG van de Commissie van 21 maart 2001 tot vaststelling van beschermende maatregelen in verband met mond‑ en
klauwzeer in Nederland (PB L 82, blz. 29) vastgestelde deel van het grondgebied van Nederland, te weten de provincies Gelderland,
Overijssel, Flevoland en Noord-Brabant.

Het hoofdgeding en de prejudiciële vragen
16     Naar aanleiding van een melding aan de Nederlandse overheid van vermoedelijke aanwezigheid van mond‑ en klauwzeer (hierna
ook: „mkz”) op het bedrijf van Teunissen, dat op minder dan twee kilometer van de bedrijven van verzoekers in het hoofdgeding
ligt, heeft een specialistenteam van de Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees (hierna: „RVV”) op 20 en 22 maart 2001
dit bedrijf geïnspecteerd; tijdens die inspectie zijn verschillende monsters afgenomen en voor onderzoek naar het laboratorium
ID-Lelystad BV (hierna: „ID-Lelystad”) gezonden. Dit team heeft tevens klinische inspecties uitgevoerd, 14 dieren gedood en
op 27 maart 2001 het bedrijf geruimd.
17     Op 28 maart 2001 heeft ID-Lelystad de RVV een faxbericht gezonden met de mededeling dat de ingestuurde monsters, afkomstig
van het bedrijf Teunissen, positief waren bevonden.
18     Bijgevolg heeft de directeur van de RVV het bedrijf van Teunissen besmet verklaard en bij besluiten van 29 maart 2001 verzoekers
in het hoofdgeding meegedeeld dat alle evenhoevige dieren op hun bedrijven als verdacht van mond‑ en klauwzeer moesten worden
aangemerkt, omdat in de omgeving een geval van mond‑ en klauwzeer was vastgesteld. Naar aanleiding van die besluiten, waartegen
voornoemde verzoekers een verzoek om voorlopige voorziening hebben ingediend, dat is afgewezen, zijn maatregelen ter bestrijding
van het virus in hun bedrijven genomen, te weten eerst vaccinatie van de dieren en daarna doding ervan.
19     Verzoekers in het hoofdgeding hebben tegen die besluiten bezwaar gemaakt bij de directeur van de RVV, die deze heeft afgewezen.
Zij hebben derhalve bij de verwijzende rechter beroep ingesteld tegen die afwijzende besluiten.
20     Zij hebben om te beginnen aangevoerd dat de directeur de besluiten van 29 maart 2001 niet uitsluitend mocht baseren op de
inhoud van het door ID-Lelystad verzonden faxbericht, waarin de uitslagen van de laboratoriumonderzoeken werden aangekondigd.
Hij had immers het dossier bij het laboratorium moeten opvragen, dit moeten onderzoeken en moeten nagaan of dit laboratorium
die onderzoeken juist heeft verricht. Vervolgens heeft deze directeur, door de besluiten van 29 maart 2001 op het door ID-Lelystad
verrichte onderzoek te baseren, in strijd met richtlijn 85/511 gehandeld, aangezien ID-Lelystad niet is opgenomen in bijlage B
bij deze richtlijn, en dus geen laboratorium is als bedoeld in de artikelen 11, lid 1, eerste streepje, en 13, lid 1, tweede
streepje, van deze richtlijn. In voornoemde bijlage staat het Centraal Diergeneeskundig Instituut Lelystad (hierna: „CDI”)
vermeld, dat te onderscheiden is van ID-Lelystad, dat een andere naam en een andere rechtsvorm heeft.
21     De directeur van de RVV stelde dat hij gebonden was aan de laboratoriumuitslagen en dat hij de juistheid daarvan niet kon
nagaan. Hij had dus geen enkele beoordelingsmarge met betrekking tot de vaststelling van mond‑ en klauwzeer op het betrokken
bedrijf. Bijgevolg had hij de maatregelen ter bestrijding van die ziekte moeten nemen zodra de aanwezigheid van het virus
door het laboratorium was vastgesteld. Hij was verder van mening dat bijlage B bij richtlijn 85/511 aldus moest worden uitgelegd
dat deze ook betrekking had op ID‑Lelystad. De overgang van het CDI tot ID-Lelystad was namelijk slechts toe te schrijven
aan een wijziging in de rechtsvorm. Vanaf 1995 ging het om hetzelfde laboratorium, op dezelfde locatie, met dezelfde voorzieningen
en dezelfde taken.
22     In die omstandigheden heeft de verwijzende rechter besloten de behandeling van de zaak te schorsen en het Hof te verzoeken
om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)      Heeft de ingevolge artikel 11, lid 1, eerste streepje, gelezen in samenhang met artikel 13, lid 1, tweede streepje, van richtlijn
85/511/EEG op de lidstaten rustende verplichting erop toe te zien dat de laboratoriumonderzoeken om de aanwezigheid van mkz
op te sporen worden verricht door een in bijlage B bij richtlijn 85/511/EEG genoemd laboratorium, rechtstreekse werking?
2)      a)     Moet artikel 11, lid 1, van richtlijn 85/511/EEG aldus worden uitgelegd, dat aan de omstandigheid dat de aanwezigheid van
mkz wordt vastgesteld door een laboratorium dat niet is genoemd in bijlage B bij richtlijn 85/511/EEG, rechtsgevolgen moeten
worden verbonden?
b)     Indien vraag 2a bevestigend wordt beantwoord:
Strekt artikel 11, lid 1, van richtlijn 85/511/EEG tot bescherming van de belangen van justitiabelen, zoals [verzoekers] in
het hoofdgeding? Zo neen, kunnen justitiabelen, zoals [verzoekers] in het hoofdgeding, een beroep doen op eventuele schending
van de verplichtingen die voor de autoriteiten van de lidstaten uit deze bepaling voortvloeien?
c)     Indien het antwoord op vraag 2b meebrengt dat justitiabelen een beroep kunnen doen op artikel 11, lid 1, van richtlijn 85/511/EEG:
Welke rechtsgevolgen moeten worden verbonden aan een vaststelling van de aanwezigheid van mkz door een laboratorium dat niet
is genoemd in bijlage B bij richtlijn 85/511/EEG?
3)      Moet bijlage B bij richtlijn 85/511/EEG, gelet op het bepaalde in de artikelen 11 en 13 van deze richtlijn, aldus worden uitgelegd
dat de vermelding in bijlage B bij richtlijn 85/511/EEG van het ‚Centraal Diergeneeskundig Instituut, Lelystad’ ook betrekking
kan of moet hebben op ID-Lelystad BV?
4)      Indien uit de antwoorden op vorenvermelde vragen volgt dat de aanwezigheid van mkz kan worden vastgesteld door een laboratorium
dat niet is genoemd in bijlage B bij richtlijn 85/511/EEG of dat bijlage B bij richtlijn 85/511/EEG aldus moet worden uitgelegd
dat de vermelding van het ‚Centraal Diergeneeskundig Instituut, Lelystad’ ook betrekking kan of moet hebben op ID-Lelystad
BV:
Dient richtlijn 85/511/EEG aldus te worden uitgelegd dat daarin is geregeld dat het tot besluiten bevoegde nationale bestuursorgaan
gebonden is aan uitkomsten van onderzoek door een laboratorium dat is geplaatst op bijlage B bij richtlijn 85/511/EEG, dan
wel, indien het antwoord op vraag 2a meebrengt dat het bestuursorgaan zijn maatregelen ter bestrijding van mkz ook mag baseren
op de uitslagen verkregen door een laboratorium dat niet is geplaatst op bijlage B van richtlijn 85/511/EEG, [aan] de uitslagen
van laatstbedoeld laboratorium, of behoort de bepaling van het gezag tot de procedurele autonomie van de lidstaat en dient
de rechter bij wie het hoofdgeding aanhangig is te onderzoeken of de regels dienaangaande gelden ongeacht of het laboratoriumonderzoek
plaatsvindt op grond van een communautaire of nationaal rechtelijke verplichting, alsmede of de hantering van het nationaal
rechtelijke procedurele kader die tenuitvoerlegging van de communautaire regels niet uiterst moeilijk of praktisch onmogelijk
maakt?
5)      Indien het antwoord op vraag 4 meebrengt dat de binding van nationale autoriteiten aan de laboratoriumuitslag wordt geregeld
door richtlijn 85/511/EEG:
Zijn nationale autoriteiten onvoorwaardelijk gebonden aan de uitslag van een door een laboratorium verricht mkz-onderzoek?
Zo neen, welke beoordelingsmarge laat richtlijn 85/511/EEG deze nationale autoriteiten?”

Beantwoording van de prejudiciële vragen

De eerste, de tweede en de derde vraag
23     Met deze vragen, die tezamen dienen te worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen enerzijds welke
wijzigingen in de gegevens betreffende een in bijlage B bij richtlijn 85/511 genoemd laboratorium, die niet volgens de procedure
van artikel 17 van deze richtlijn tot stand zijn gekomen, tot gevolg hebben dat dit laboratorium de status van een in die
bijlage genoemd laboratorium verliest, en anderzijds of de bevoegde nationale autoriteit maatregelen ter bestrijding van mond‑ en
klauwzeer mag baseren op de uitslag van testen die zijn uitgevoerd door een laboratorium dat die status niet heeft. Vervolgens
vraagt de verwijzende rechter of deze richtlijn zich ertegen verzet dat een lidstaat in omstandigheden zoals die van de zaak
in het hoofdgeding de maatregelen ter bestrijding van mond‑ en klauwzeer treft op basis van de uitslagen van een niet in die
bijlage vermeld laboratorium, of de justitiabelen zich vervolgens voor de nationale rechter op schending van de voorschriften
van richtlijn 85/511 konden beroepen en of deze schending rechtsgevolgen had.
24     Vooraf zij opgemerkt dat de Commissie op 27 maart 2001, dus twee dagen vóór de litigieuze nationale besluiten, beschikking
2001/246 heeft vastgesteld, op basis van artikel 10 van richtlijn 90/425 en van artikel 13, lid 3, van richtlijn 85/511. Bij
deze beschikking heeft de Commissie suppressievaccinatie en preventieve doding van dieren toegestaan. Volgens artikel 1 van
deze beschikking doelt deze laatste maatregel op het doden van gevoelige dieren op bedrijven binnen een bepaalde straal rond
een bedrijf waarvoor de in de artikelen 4 of 5 van richtlijn 85/511 omschreven beperkende maatregelen van toepassing zijn.
Volgens punt 4 van de considerans van deze beschikking werd in Nederland, afgezien van de maatregelen in het kader van richtlijn
85/511, als voorzorgsmaatregel ook gebruik gemaakt van het preventief doden van gevoelige dieren op de bedrijven in de onmiddellijke
nabijheid van „besmette of verdachte” bedrijven (zie arrest van 10 maart 2005, Tempelman en Van Schaijk, C‑96/03 en C‑97/03,
Jurispr. blz. I‑1895, punten 37 en 38).
25     Krachtens beschikking 2001/246, gelezen in samenhang met artikel 10 van richtlijn 90/425 en met de artikelen 4 en 2, sub d
en e, van richtlijn 85/511, mochten de Nederlandse bevoegde autoriteiten gevoelige dieren na een suppressievaccinatie preventief
doden in de bedrijven in een straal van 2 km rond het bedrijf waar zich een van besmetting verdacht dier bevond, te weten
een dier dat klinische symptomen of na het slachten letsels vertoont, zodat met recht de aanwezigheid van mond‑ en klauwzeer
mocht worden vermoed, dan wel een dier dat – volgens de ingewonnen epizoötiologische inlichtingen – rechtstreeks of onrechtstreeks
in contact kan zijn geweest met het mond‑ en klauwzeervirus.
26     Beschikking 2001/246 vereist echter niet dat dergelijke informatie over het bedrijf waar zich een van besmetting verdacht
dier bevindt, uitsluitend op uitslagen van in bijlage B bij richtlijn 85/511 genoemde laboratoria wordt gebaseerd. De omstandigheid
dat deze informatie door een laboratorium zonder een dergelijke status is verstrekt, is niet van invloed op het feit dat deze
maatregelen in overeenstemming zijn met het gemeenschapsrecht.
27     Bovendien heeft het Hof in punt 40 van het reeds aangehaalde arrest Tempelman en Van Schaijk vastgesteld dat richtlijn 85/511
niet aldus kan worden uitgelegd dat de daarin bepaalde maatregelen niet kunnen worden aangevuld door op grond van richtlijn
90/425 vastgestelde communautaire of nationale maatregelen. Welnu, beschikking 2001/246 vormt een met name op artikel 10 van
deze richtlijn gebaseerde communautaire maatregel.
28     Het staat aan de verwijzende rechter om in het licht van de in punt 16 van het onderhavige arrest weergegeven feiten te beoordelen
of de nationale autoriteiten de in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregelen volgens de voorwaarden van beschikking 2001/246
hebben vastgesteld. Indien dit zo is, volgt uit het voorgaande dat verzoekers in het hoofdgeding zich niet op schending van
de artikelen 11, lid 1, en 13, lid 1, van richtlijn 85/511 kunnen beroepen en dat het gemeenschapsrecht zich niet tegen deze
maatregelen verzet.
29     Wel dient nog te worden nagegaan of die verzoekers zich op deze bepalingen konden baseren in het geval dat het besluit van
de Nederlandse autoriteiten om de evenhoevige dieren die zich in hun bedrijven bevonden, van besmetting verdacht te verklaren
omdat in het bedrijf Teunissen een geval van mond‑ en klauwzeer was geconstateerd, en om de doding van al deze dieren te gelasten,
niet op beschikking 2001/246 kon worden gebaseerd.
30     Volgens de artikelen 11, lid 1, eerste streepje, en 13, lid 1, tweede streepje, van richtlijn 85/511 moeten de lidstaten ervoor
zorgen dat het manipuleren van mond‑ en klauwzeervirussen met het oog op diagnostiek alleen plaatsvindt in erkende laboratoria
die op de lijst in bijlage B bij deze richtlijn voorkomen.
31     De enige gegevens die deze bijlage vermeldt voor het identificeren van deze laboratoria zijn in beginsel de naam en de plaats
van de zetel ervan, te weten voor Nederland „Centraal Diergeneeskundig Instituut” en „Lelystad”. Bovendien geeft deze richtlijn
in artikel 17 één procedure voor alle wijzigingen van deze gegevens.
32     De reden voor het bestaan van deze procedure, evenals van de artikelen 11 en 13, zoals ook punt 3 van de considerans van richtlijn
90/423 preciseert, is dat aan het manipuleren van het mkz-virus in laboratoria risico’s verbonden zijn, aangezien virussen
zich onder voor de ziekte vatbare dieren in de naaste omgeving kunnen verspreiden. Deze slotsom wordt bevestigd door punt 1
van de considerans van beschikking 2003/11/EG van de Commissie van 10 januari 2003 houdende wijziging van richtlijn 85/511
(PB L 7, blz. 82) volgens welke „ten gevolge van de stopzetting van de routinevaccinatie tegen mond‑ en klauwzeer in de Gemeenschap
in 1991 de mate waarin de beslagen in de Gemeenschap vatbaar zijn voor deze ziekte, [is] toegenomen. Daarom is het van het
grootste belang dat erop wordt toegezien dat in de laboratoria die met het virus werken, de omstandigheden absoluut veilig
zijn, om te vermijden dat het virus zich verspreidt en de beslagen in de Gemeenschap in gevaar komen.”
33     Zo moet de diagnose van de ziekte door verantwoordelijke laboratoria worden gesteld, met dien verstande dat hun betrouwbaarheid
moet worden beoordeeld voordat zij in genoemde bijlage worden opgenomen, en in voorkomend geval wanneer hen betreffende wijzigingen
daarin worden opgenomen.
34     Dit vereiste dat de laboratoria in de bijlage moeten staan, moet niettemin worden gezien tegen de achtergrond van de kerndoelstelling
van richtlijn 85/511, te weten een doeltreffende bestrijding van mond‑ en klauwzeer (zie arrest Tempelman en Van Schaijk,
reeds aangehaald, punt 35), hetgeen in het bijzonder meebrengt dat maatregelen worden getroffen zodra deze ziekte uitbreekt.
In dit verband vereist de efficiëntie van deze bestrijding dat de overheid tijdig een diagnose kan laten stellen om deze ziekte
op te sporen.
35     Indien nu het feit dat wijzigingen betreffende een in die bijlage genoemd laboratorium niet in bijlage B bij richtlijn 85/511
zijn opgenomen, steeds tot gevolg zou hebben dat dit laboratorium zijn status van vermeld laboratorium verliest, zouden de
nationale autoriteiten gelet op genoemde artikelen 11 en 13 gehouden zijn geen onderzoeken meer te laten verrichten door dat
laboratorium totdat de betrokken wijziging daarin zou zijn opgenomen. Een dergelijk vereiste zou tot een formalisme leiden
waardoor deze autoriteiten zouden kunnen worden belet om dichtbij over een laboratorium te beschikken om het virus tijdig
op te sporen, hetgeen indruist tegen de doelstelling van een doeltreffende bestrijding van mond‑ en klauwzeer.
36     Bijgevolg mag het vereiste dat de wijzigingen worden opgenomen niet verder gaan dan hetgeen noodzakelijk is ter bescherming
van de belangen die het veilig wil stellen, te weten voorkoming van het risico van verspreiding van het virus tijdens laboratoriumonderzoek.
37     Derhalve dient in elk afzonderlijk geval te worden beoordeeld of de wijzigingen die zich hebben voorgedaan, gevolgen kunnen
hebben voor de veiligheid van het betrokken laboratorium, zodat het risico van besmetting van voor de ziekte vatbare dieren
in de omgeving wordt vergroot. Indien dit niet het geval is kan het laboratorium, ondanks de wijzigingen van zijn gegevens,
niet de status van op de lijst van bijlage B bij richtlijn 85/511 opgenomen laboratorium verliezen.
38     Dit geldt met name wanneer de wijzigingen van de naam of de rechtsvorm van het betrokken laboratorium van zuiver formele aard
zijn en wanneer zij geen gevolgen hebben voor de veiligheid en de betrouwbaarheid ervan, met name wanneer zijn personeel,
ruimten en uitrusting in wezen ongewijzigd zijn gebleven.
39     Anders dan verzoekers in het hoofdgeding betogen doet het in dit verband weinig ter zake dat het laboratorium krachtens de
nationale voorschriften een lichaam is dat, gelet op de wijzigingen die het heeft ondergaan, juridisch is te onderscheiden
van dat wat op de lijst van die bijlage B is vermeld.
40     In casu staat vast dat ID-Lelystad na een reeks fusies en opvolgingen is voortgekomen uit het CDI. Verzoekers in het hoofdgeding
stellen aldus dat ID-Lelystad voor de toepassing van richtlijn 85/511 niet kan worden gelijkgesteld met het CDI, met name
omdat het om twee afzonderlijke rechtssubjecten gaat die niet dezelfde rechtsvorm hebben, omdat het CDI anders dan ID‑Lelystad,
gehouden was de interne documenten betreffende de behandelde zaken openbaar te maken, en omdat het CDI anders dan ID-Lelystad,
onder de verantwoordelijkheid van de bevoegde minister viel.
41     Hoewel het aan de nationale rechterlijke instantie staat om, in het kader van een prejudiciële verwijzing, gelet op de in
de punten 30 tot en met 39 van het onderhavige arrest vermelde overwegingen te beoordelen of ID-Lelystad niettegenstaande
dergelijke wijzigingen moet worden aangemerkt als een laboratorium als bedoeld in de artikelen 11, lid 1, en 13, lid 1, van
richtlijn 85/511, is het Hof, dat de verwijzende rechter een nuttig antwoord dient te verschaffen, bevoegd om op basis van
het dossier van het hoofdgeding en van de schriftelijke en mondelinge opmerkingen van partijen aanwijzingen te geven die de
verwijzende rechter in staat stellen uitspraak te doen (zie in die zin arresten van 7 maart 1996, Freers en Speckmann, C‑278/93,
Jurispr. blz. I‑1165, punt 24, en 11 september 2003, Steinicke, C‑77/02, Jurispr. blz. I‑9027, punt 59).
42     In dit verband staat het aan de nationale rechter om eveneens rekening te houden met het standpunt van de Commissie, omdat
zij krachtens artikel 13, lid 2, van richtlijn 85/511 bevoegd is om regelmatig de in de in bijlage B opgenomen laboratoria
toegepaste veiligheidsmaatregelen te controleren, en omdat zij tevens een bijzondere verantwoordelijkheid draagt in het kader
van de procedure van artikel 17 van deze richtlijn waarmee nu precies de betrouwbaarheid van een laboratorium voor de toepassing
van deze richtlijn moet worden beoordeeld.
43     De Commissie heeft echter zowel in haar schriftelijke opmerkingen als ter terechtzitting gesteld dat zij nooit twijfels heeft
gehad over de identiteit van het laboratorium ID-Lelystad en dat zij er steeds van uit is gegaan dat de verschillen tussen
CDI en ID-Lelystad slechts formeel waren.
44     Bovendien moet worden vastgesteld dat, in de omstandigheden van de zaak in het hoofdgeding, het loutere feit dat het oorspronkelijke
lichaam na een reeks fusies of opvolgingen juridisch gezien een verschillend lichaam wordt, niet betekent dat het laboratorium
voortaan een lager veiligheidsniveau zou hebben wat het risico van verspreiding van het virus betreft.
45     Evenzo dient te worden opgemerkt dat er geen verband bestaat tussen het risico van verspreiding van het virus en de op een
laboratorium rustende verplichting om de interne documenten betreffende de behandelde zaken openbaar te maken.
46     Wat daarentegen de omstandigheid betreft dat het laboratorium niet langer onder de verantwoordelijkheid van de overheid staat,
dat het niet langer gehouden is haar instructies te volgen en dat het aldus niet doeltreffend kan worden gedwongen de uit
richtlijn 85/511 voortvloeiende verplichtingen te eerbiedigen, kan het Hof niet a priori uitsluiten dat een dergelijke wijziging
gevolgen heeft voor de veiligheid wat het risico van verspreiding van het virus betreft, en dat een laboratorium bijgevolg
de status van een in bijlage B bij deze richtlijn opgenomen laboratorium eventueel verliest. Het staat aan de nationale rechter
om in het licht van de feiten van het concrete geval te beoordelen of een dergelijke wijziging al dan niet gevolgen heeft
gehad voor de veiligheid van het laboratorium dat in het hoofdgeding aan de orde is.
47     Voor het geval dat gelet op bovenbedoelde overwegingen de conclusie zou luiden dat ID-Lelystad de status van een in bijlage B
bij richtlijn 85/511 opgenomen laboratorium heeft verloren, vraagt de verwijzende rechter tevens of deze richtlijn zich ertegen
verzet dat een lidstaat in omstandigheden zoals die van de zaak in het hoofdgeding maatregelen ter bestrijding van mond‑ en
klauwzeer treft op basis van uitslagen van een laboratorium dat niet in genoemde bijlage is opgenomen, of de justitiabelen
zich vervolgens voor de nationale rechter op schending van de voorschriften van richtlijn 85/511 konden beroepen en of deze
schending rechtsgevolgen had.
48     In de context van het hoofdgeding zij in herinnering gebracht dat de lidstaten op basis van artikel 10, lid 1, van richtlijn
90/425 maatregelen ter bestrijding van mond‑ en klauwzeer mogen nemen ter aanvulling van de in richtlijn 85/511 bepaalde maatregelen,
en met name, zoals in casu, mogen besluiten tot doding van dieren van een aangrenzend bedrijf of van dieren die zich binnen
een bepaalde straal rond een bedrijf met besmette dieren bevinden (arrest Tempelman en Van Schaijk, reeds aangehaald, punt 52).
49     Deze lidstaten kunnen die maatregelen evenwel slechts met eerbiediging van het gemeenschapsrecht nemen en zij moeten aldus
de doelstellingen van de geldende gemeenschapsregeling eerbiedigen, zoals met name die van richtlijn 85/511 (zie in die zin
arrest Tempelman en Van Schaijk, reeds aangehaald, punt 31).
50     Wat laatstgenoemde richtlijn betreft, staat het om te beginnen volgens artikel 5 juncto artikel 2, tweede alinea, sub c, daarvan
aan de bevoegde autoriteiten om de in deze bepaling genoemde maatregelen te nemen – en met name om alle voor de ziekte vatbare
dieren af te maken – in elk bedrijf waarin de aanwezigheid is bevestigd van een of meer voor de ziekte vatbare dieren waarop:
–       klinische symptomen of na het slachten letsels werden vastgesteld die op mond‑ en klauwzeer kunnen duiden, of
–       de aanwezigheid van mond‑ en klauwzeer officieel werd vastgesteld na laboratoriumonderzoek.
51     Gelet op de doelstelling van een doeltreffende bestrijding van mond‑ en klauwzeer, moeten deze middelen voor het stellen van
de diagnose ruim worden uitgelegd.
52     Genoemd artikel 2, tweede alinea, sub c, gebruikt het woord „laboratorium” zonder enige nadere precisering en de formulering
van die bepaling geeft dus niet aan dat de maatregelen enkel op basis van de uitslag van een op de lijst van bijlage B bij
richtlijn 85/511 opgenomen laboratorium kunnen worden getroffen.
53     Bovendien moeten volgens deze bepaling ook maatregelen ter bestrijding van mond‑ en klauwzeer worden genomen nadat op een
dier klinische symptomen of na het slachten letsels zijn vastgesteld die op mond‑ en klauwzeer „kunnen” duiden. Een slotsom
over de aanwezigheid van het virus op basis van een dergelijke methode lijkt echter per definitie minder bewijskracht te hebben
dan een onderzoek door een laboratorium, ook indien dat laboratorium niet in het kader van de procedure van artikel 17 van
richtlijn 85/511 door de Commissie is erkend als laboratorium dat dit virus mag manipuleren.
54     Voorzover bovendien de bevoegde autoriteiten krachtens artikel 10, lid 1, van richtlijn 90/425 maatregelen ter bestrijding
van mond‑ en klauwzeer mogen nemen ter aanvulling van de in richtlijn 85/511 bepaalde maatregelen, impliceert deze aanvullende
aard dat die autoriteiten maatregelen kunnen treffen die vergelijkbaar zijn met de in artikel 5 van richtlijn 85/511 bedoelde
maatregelen, op basis van dezelfde laboratoriumuitslag als die op basis waarvan laatstbedoelde maatregelen zijn getroffen,
en bijgevolg ook op basis van de uitslag van een niet in bijlage B bij richtlijn 85/511 genoemd laboratorium.
55     Ten slotte kunnen de artikelen 11, lid 1, eerste streepje, en 13, lid 1, tweede streepje, van richtlijn 85/511, anders dan
verzoekers in het hoofdgeding stellen, geen afbreuk doen aan deze slotsom.
56     Deze bepalingen verplichten de lidstaten immers om voor de diagnose gebruik te maken van de in die bijlage B genoemde laboratoria
omdat bij het manipuleren van het virus in andere laboratoria een risico van verspreiding van het virus bestaat.
57     Van deze verplichting staat los de verplichting om voor het treffen van maatregelen ter bestrijding van mond‑ en klauwzeer
geen gebruik te maken van een laboratoriumuitslag die voordien in strijd met eerstgenoemde verplichting is verstrekt, en dus
met het risico van verspreiding van het virus door het niet in genoemde bijlage opgenomen laboratorium. Hoewel de bevoegde
autoriteiten dus inbreuk kunnen maken op richtlijn 85/511 door die eerste verplichting niet na te komen, doet een dergelijke
schending niet af aan de overwegingen in de punten 50 tot en met 54 van het onderhavige arrest, volgens welke de lidstaten
gebruik mogen maken van de uitslag van een niet in die bijlage genoemd laboratorium om de bedoelde maatregelen te treffen.
58     In die omstandigheden behoeft niet te worden ingegaan op de vraag of de justitiabelen zich in omstandigheden als die welke
in het hoofdgeding aan de orde zijn, voor de verwijzende rechter op schending van richtlijn 85/511 kunnen beroepen omdat de
overheid de uitslag van het niet in genoemde bijlage vermelde laboratorium heeft gebruikt, en of een dergelijke schending
rechtsgevolgen heeft.
59     Gelet op het voorgaande dient op de eerste, de tweede en de derde vraag te worden geantwoord dat richtlijn 85/511 aldus moet
worden uitgelegd dat de wijzigingen in de gegevens van een in bijlage B daarbij genoemd laboratorium die niet volgens de procedure
van artikel 17 van deze richtlijn in die bijlage waren opgenomen, tot gevolg hebben dat dit laboratorium de status van in
deze bijlage bedoeld laboratorium slechts verliest indien deze wijzigingen gevolgen kunnen hebben voor de veiligheid van het
laboratorium wat het risico betreft van verspreiding van het mond‑ en klauwzeervirus tijdens zijn onderzoeken en indien zij
aldus het risico van besmetting onder voor de ziekte vatbare dieren in de naaste omgeving kunnen vergroten. Bovendien verzet
richtlijn 85/511 zich er niet tegen dat een lidstaat maatregelen ter bestrijding van mond‑ en klauwzeer treft, zoals bedoeld
in artikel 10, lid 1, van richtlijn 90/425, op basis van de uitslag van een onderzoek verricht door een niet in bijlage B
bij richtlijn 85/511 opgenomen laboratorium.

De vierde en de vijfde vraag
60     Met deze vragen, die tezamen dienen te worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter te vernemen in hoeverre de autoriteit
die bevoegd is om de maatregelen ter bestrijding van mond‑ en klauwzeer te nemen, is gebonden aan de uitslag van de onderzoeken
die is verstrekt door een laboratorium dat de status heeft van een in bijlage B bij richtlijn 85/511 opgenomen laboratorium,
en in hoeverre deze autoriteit is gebonden aan de uitslag die is verstrekt door een laboratorium dat deze status niet heeft,
met name door een laboratorium dat deze status in voorkomend geval om de in punt 46 van het onderhavige arrest genoemde redenen
heeft verloren.
61     In de eerste plaats dient het geval te worden onderzocht waarin de uitslag is verstrekt door een laboratorium dat deze status
wél heeft.
62     Blijkens artikel 5 van richtlijn 85/511 moeten de nationale bevoegde autoriteiten onverwijld de daarin voorziene maatregelen
treffen zodra is bevestigd dat zich in een bedrijf een of meer dieren bevinden waarop de aanwezigheid van mond‑ en klauwzeer
na laboratoriumonderzoek officieel werd vastgesteld.
63     Bovendien machtigen andere bepalingen, zoals artikel 2 van beschikking 2001/246 en artikel 10, lid 1, van richtlijn 90/425,
die autoriteiten om aanvullende maatregelen te treffen.
64     Vervolgens, zoals reeds vermeld, vereist de bestrijding van mond‑ en klauwzeer dat de passende maatregelen snel en doeltreffend
worden getroffen.
65     Hiertoe stelt richtlijn 85/511, met name in artikel 13, strikte eisen aan de in bijlage B daarbij opgenomen laboratoria met
betrekking tot hun veiligheidsmaatregelen en de regelmatige controles door de veterinaire deskundigen van de Commissie en
door de bevoegde autoriteiten van de lidstaten. Bijgevolg kan de organisatie van de testen door deze laboratoria zodanige
garanties bieden dat de met de bestrijding van mond‑ en klauwzeer belaste autoriteit in beginsel kan afgaan op de uitslagen
daarvan.
66     Gelet op het voorgaande dient te worden vastgesteld dat de bevoegde autoriteit gevolg moet geven aan deze uitslagen en, rekening
gehouden met de noodzaak om mond‑ en klauwzeer snel en doeltreffend te bestrijden, in beginsel de in richtlijn 85/511 bedoelde
maatregelen of alle andere passende maatregelen moet vaststellen.
67     Enkel indien de aanwijzingen waarover de bevoegde autoriteit beschikt grond opleveren voor ernstige twijfels over de betrouwbaarheid
van de uitslagen van die laboratoria, kan zij ervan afzien om die maatregelen onmiddellijk te treffen. In een dergelijk geval
kan zij met name een andere diagnose laten stellen waardoor die uitslag wordt bevestigd of tegengesproken.
68     In de tweede plaats dient het geval te worden onderzocht waarin de uitslag is verstrekt door een niet in bijlage B bij richtlijn
85/511 opgenomen laboratorium.
69     Uit punt 54 van het onderhavige arrest vloeit voort dat de bevoegde autoriteit het nemen van passende maatregelen niet achterwege
kan laten op de enkele grond dat de aanwezigheid van mond‑ en klauwzeer in een bedrijf is vastgesteld door een laboratorium
dat niet de status van een in bijlage B bij richtlijn 85/511 opgenomen laboratorium heeft.
70     Gelet op de uiterst besmettelijke aard van mond‑ en klauwzeer en de noodzaak om deze ziekte snel en doeltreffend te bestrijden,
moet de bevoegde autoriteit rekening houden met de door een dergelijk laboratorium verstrekte uitslag teneinde eventueel de
in de gemeenschapsregeling voorziene passende maatregelen te treffen. Aangezien dat laboratorium echter niet noodzakelijkerwijs
nog steeds dezelfde betrouwbaarheidsgaranties biedt als een laboratorium met de status van een in bijlage B bij richtlijn
85/511 opgenomen laboratorium, moet de bevoegde autoriteit zich, voordat zij de passende maatregelen treft, vergewissen van
de betrouwbaarheid van die uitslag.
71     Vervolgens moet in deze context worden opgemerkt dat de bevoegde autoriteit deze maatregelen, ongeacht of de uitslag van de
onderzoeken al dan niet is verstrekt door een laboratorium dat de status van een in bijlage B bij richtlijn 85/511 opgenomen
laboratorium heeft, hoe dan ook slechts kan nemen met eerbiediging van de algemene beginselen van het gemeenschapsrecht, waaronder
met name het evenredigheidsbeginsel en de grondrechten (zie in die zin arrest Tempelman en Van Schaijk, reeds aangehaald,
punt 31).
72     In dit verband eist het evenredigheidsbeginsel volgens vaste rechtspraak dat de middelen waarmee een communautaire bepaling
het gestelde doel beoogt te bereiken, passend zijn en niet verder gaan dan daartoe noodzakelijk is (arresten van 14 december
2004, Arnold André, C‑434/02, Jurispr. blz. I‑11825, punt 45; Swedish Match, C‑210/03, Jurispr. blz. I‑11893, punt 47; en
6 december 2005, ABNA e.a., C‑453/03, C‑11/04, C‑12/04 en C‑194/04, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 68).
73     Wat de bescherming van de grondrechten betreft stellen verzoekers in het hoofdgeding in het bijzonder dat de nationale autoriteiten
bij de vaststelling van de maatregelen die in het hoofdgeding aan de orde zijn, het beginsel van eerbiediging van de rechten
van de verdediging hebben geschonden.
74     Uit vaste rechtspraak blijkt voorts dat in iedere procedure die tot een voor de belanghebbende bezwarend besluit kan leiden,
de eerbiediging van de rechten van de verdediging een grondbeginsel van gemeenschapsrecht vormt, dat zelfs bij het ontbreken
van enige regeling inzake de procedure in acht moet worden genomen. Dit beginsel verlangt dat wanneer besluiten de belangen
van de adressaten aanmerkelijk beïnvloeden, deze laatsten in staat moeten worden gesteld naar behoren hun standpunt kenbaar
te maken over hetgeen als grond voor het litigieuze besluit tegen hen wordt ingebracht (zie met name arresten van 24 oktober
1996, Commissie/Lisrestal e.a., C‑32/95 P, Jurispr. blz. I‑5373, punt 21; 21 september 2000, Mediocurso/Commissie, C‑462/98 P,
Jurispr. blz. I‑7183, punt 36, en 9 juni 2005, Spanje/Commissie, C‑287/02, Jurispr. blz. I‑5093, punt 37). Gelet op de zwaarwegende
gevolgen die de op basis van artikel 5 van richtlijn 85/511, artikel 2 van beschikking 2001/246 en artikel 10, lid 1, van
richtlijn 90/425 vastgestelde besluiten voor de veehouders hebben, verlangt dat beginsel op het gebied van de bestrijding
van mond‑ en klauwzeer dat de adressaten van dergelijke besluiten in beginsel in staat worden gesteld naar behoren hun standpunt
kenbaar te maken over hetgeen als grond voor de litigieuze maatregelen tegen hen wordt ingebracht.
75     Niettemin zij in herinnering gebracht dat de grondrechten, waaronder de eerbiediging van de rechten van de verdediging, geen
absolute gelding hebben, maar beperkingen kunnen bevatten, mits deze werkelijk beantwoorden aan de doeleinden van algemeen
belang die met de betrokken maatregel worden nagestreefd, en, het nagestreefde doel in aanmerking genomen, niet zijn te beschouwen
als een onevenredige en onduldbare ingreep, waardoor de gewaarborgde rechten in hun kern worden aangetast. De bescherming
van de volksgezondheid is een van de doelen die een rechtvaardiging kunnen vormen voor dergelijke beperkingen (zie in die
zin arresten van 8 april 1992, Commissie/Duitsland, C‑62/90, Jurispr. blz. I‑2575, punt 23, en 17 oktober 1995, Fishermen’s
Organisations e.a., C‑44/94, Jurispr. blz. I‑3115, punt 55).
76     In deze context dient te worden vastgesteld dat indien de bevoegde autoriteit tegen mond‑ en klauwzeer geen passende maatregelen
zou kunnen nemen wanneer niet alle potentieel betrokkenen vooraf kennis hebben genomen van de feiten en documenten waarop
deze maatregelen zijn gebaseerd en wanneer zij geen standpunt over die feiten en documenten hebben ingenomen, deze autoriteit
belet zou worden om snel en doeltreffend op te treden. Derhalve vormt de bescherming van de volksgezondheid er in beginsel
een rechtvaardiging voor dat deze autoriteit de bedoelde maatregelen vaststelt zonder de belanghebbenden vooraf naar hun standpunt
te vragen over de gegevens waarop die maatregelen zijn gebaseerd. Voorts is een dergelijke beperking slechts te beschouwen
als een onevenredige en onduldbare ingreep waardoor de rechten van de verdediging in hun kern worden aangetast, indien de
belanghebbenden niet nadien in een procedure tegen die maatregelen zouden kunnen opkomen, en in het kader daarvan naar behoren
hun standpunt kenbaar maken.
77     Bovendien vereist het beginsel van eerbiediging van de rechten van de verdediging, rekening gehouden met de noodzaak om snel
tegen mond‑ en klauwzeer op te treden, niet noodzakelijkerwijs dat de uitvoering van die maatregelen wordt opgeschort totdat
die procedure is afgerond.
78     Ten slotte, indien in een dergelijke procedure blijkt dat de met de bestrijding van mond‑ en klauwzeer belaste autoriteit
de maatregelen als bedoeld in de richtlijnen 85/511 en 90/425 of beschikking 2001/246 mocht nemen uitsluitend op basis van
de uitslag van het laboratorium zoals dit haar bij faxbericht is meegedeeld, dan verzet het beginsel van eerbiediging van
de rechten van de verdediging zich er niet tegen dat de rechter die in die procedure uitspraak doet, zijn beslissing uitsluitend
op dat document baseert, aangezien partijen daarover naar behoren hun standpunten hebben kunnen uitwisselen.
79     Gelet op een en ander dient op de vierde en de vijfde vraag te worden geantwoord, dat de bevoegde autoriteit gevolg moet geven
aan de uitslagen van de onderzoeken die zijn verstrekt door een laboratorium dat de status heeft van een in bijlage B bij
richtlijn 85/511 opgenomen laboratorium, en in beginsel de in deze richtlijn bedoelde maatregelen of alle andere maatregelen
moet vaststellen die gelet op de noodzaak om mond‑ en klauwzeer snel en doeltreffend te bestrijden, vereist zijn. Zelfs met
de uitslag die is verstrekt door een laboratorium dat niet een dergelijke status heeft, moet de bevoegde autoriteit rekening
houden om eventueel de in de gemeenschapsregeling voorziene passende maatregelen vast te stellen. Aangezien dit laboratorium
echter niet noodzakelijkerwijs nog steeds dezelfde betrouwbaarheidsgaranties biedt als een laboratorium dat wél de status
van een in bedoelde bijlage B opgenomen laboratorium heeft, moet de bevoegde autoriteit zich, alvorens de passende maatregelen
te treffen, vergewissen van de betrouwbaarheid van die uitslag. Hoe dan ook mag de bevoegde autoriteit de maatregelen ter
bestrijding van mond‑ en klauwzeer slechts vaststellen onder eerbiediging van de algemene beginselen van het gemeenschapsrecht,
zoals met name het evenredigheidsbeginsel en de grondrechten.

Kosten
80     Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale
rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof
gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof van Justitie (Derde kamer) verklaart voor recht:
1)
Richtlijn 85/511/EEG van de Raad van 18 november 1985 tot vaststelling van gemeenschappelijke maatregelen ter bestrijding
van mond‑ en klauwzeer, zoals gewijzigd bij richtlijn 90/423/EEG van de Raad van 26 juni 1990, moet aldus worden uitgelegd
dat de wijzigingen in de gegevens van een in bijlage B daarbij opgenomen laboratorium, die niet volgens de procedure van artikel 17
van deze richtlijn in die bijlage waren opgenomen, tot gevolg hebben dat dit laboratorium de status van in deze bijlage bedoeld
laboratorium slechts verliest indien deze wijzigingen gevolgen kunnen hebben voor de veiligheid van het laboratorium wat het
risico betreft van verspreiding van het mond‑ en klauwzeervirus tijdens zijn onderzoeken en indien zij aldus het risico van
besmetting onder voor de ziekte vatbare dieren in de naaste omgeving kunnen vergroten. Richtlijn 85/511 verzet zich er bovendien
niet tegen dat een lidstaat de maatregelen ter bestrijding van mond‑ en klauwzeer treft, zoals bedoeld in artikel 10, lid 1,
van richtlijn 90/425/EEG van de Raad van 26 juni 1990 inzake veterinaire en zoötechnische controles in het intracommunautaire
handelsverkeer in bepaalde levende dieren en producten in het vooruitzicht van de totstandbrenging van de interne markt, op
basis van de uitslag van een onderzoek verricht door een laboratorium dat niet is opgenomen in bijlage B bij richtlijn 85/511.
2)
De bevoegde autoriteit moet gevolg geven aan de uitslagen van de onderzoeken die zijn verstrekt door een laboratorium dat
de status heeft van een in bijlage B bij richtlijn 85/511 opgenomen laboratorium, en moet in beginsel de in deze richtlijn
bedoelde maatregelen of alle andere maatregelen vaststellen die, gelet op de noodzaak om mond‑ en klauwzeer snel en doeltreffend
te bestrijden, vereist zijn. Zelfs met de uitslag die is verstrekt door een laboratorium dat niet een dergelijke status heeft,
moet de bevoegde autoriteit rekening houden om eventueel de in de gemeenschapsregeling voorziene passende maatregelen vast
te stellen. Aangezien dit laboratorium echter niet noodzakelijkerwijs nog steeds dezelfde betrouwbaarheidsgaranties biedt
als een laboratorium dat wél de status van een in bedoelde bijlage B opgenomen laboratorium heeft, moet de bevoegde autoriteit
zich, alvorens de passende maatregelen te treffen, vergewissen van de betrouwbaarheid van die uitslag. Hoe dan ook mag de
bevoegde autoriteit de maatregelen ter bestrijding van mond‑ en klauwzeer slechts vaststellen onder eerbiediging van de algemene
beginselen van het gemeenschapsrecht, zoals met name het evenredigheidsbeginsel en de grondrechten.
ondertekeningen
*
Procestaal: Nederlands.