CELEX: 61999CJ0400(01)
Skarga o stwierdzenie nieważności
Pomoc państwa
Środki przyjęte wobec przedsiębiorstw świadczących usługi transportu morskiego
Zamówienie na usługi publiczne
Brak pomocy, pomoc nowa lub istniejąca
Wszczęcie postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE
Obowiązek zawieszenia

Republika Włoska wnosi w skardze o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Wspólnot Europejskich, doręczonej jej pismem SG(99)
D/6463 z dnia 6 sierpnia 1999 r., o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE w sprawie pomocy państwa C 64/99
(ex NN 68/99) – Włochy – przyznanej przedsiębiorstwom należącym do Gruppo Tirrenia di Navigazione (Dz.U. C 306, str. 2, zwanej
dalej „zaskarżoną decyzją”), w części, w jakiej ta decyzja stanowi o zawieszeniu spornej pomocy.

Okoliczności faktyczne i przebieg postępowania
Otrzymawszy skargi, według których władze włoskie przyznały niedozwoloną pomoc państwa na usługi krajowych przewozów promowych
świadczone przez przedsiębiorstwa należące do Gruppo Tirrenia di Navigazione (zwanej dalej „grupą Tirrenia”), służby Komisji
pismem z dnia 12 marca 1999 r. zwróciły się do władz włoskich o wyjaśnienia w tej kwestii.
Ów wniosek o udzielenie informacji dotyczył w szczególności ciążącego na przedsiębiorstwach należących do grupy Tirrenia zobowiązania
do świadczenia usług publicznych oraz warunków obliczania kosztów dodatkowych wynikających z wypełniania tego obowiązku, a także
obliczania kompensaty z tego tytułu.
Po wymianie różnego rodzaju pism z władzami włoskimi Komisja uznała, że istnieją poważne wątpliwości co do zgodności ze wspólnym
rynkiem środków mogących stanowić pomoc państwa dla przedsiębiorstw należących do grupy Tirrenia. Zaskarżoną decyzją wszczęła
zatem przewidziane w art. 88 ust. 2 WE postępowanie w sprawie tej ewentualnej pomocy. W ramach tego postępowania Komisja potraktowała
sporne środki jako nową pomoc bądź zmianę istniejącej pomocy w rozumieniu art. 88 ust. 3 WE (zwaną dalej „nową pomocą”), a nie
jako istniejącą pomoc w rozumieniu art. 88 ust. 1 WE (zwaną dalej „istniejącą pomocą”), a następnie doręczyła tę decyzję władzom
włoskim.
W części tej decyzji zatytułowanej „Wnioski” Komisja między innymi podkreśliła, że zastrzega ona sobie prawo do zwrócenia
się do władz włoskich o zawieszenie wypłaty jakiejkolwiek pomocy, której kwota przekracza dodatkowy koszt netto związany ze
świadczeniem usług w ogólnym interesie gospodarczym. Następnie Komisja wezwała władze włoskie do potwierdzenia, w ciągu dziesięciu
dni roboczych, zawieszenia tej wypłaty, w dalszej kolejności podkreślając, że jeśli wypłacana pomoc przekraczająca ten koszt
nie zostanie zawieszona, a zawieszona kwota nie zostanie uzasadniona, będzie ona mogła skierować do władz włoskich stosowny
nakaz w tej kwestii. Komisja podkreśliła, że zawieszenie to jest niezbędne, aby ograniczyć wpływ wywierany przez zakłócenie
konkurencji, lecz nie pociąga ono za sobą zawieszenia samych usług, które mogą być świadczone nadal, w sposób zgodny z prawem
wspólnotowym. Komisja zwróciła między innymi uwagę władz włoskich na skutek zawieszający art. 88 ust. 3 WE, a także skierowane
w dniu 22 lutego 1995 r. do państw członkowskich pismo, w którym zostało podkreślone, że można zażądać od beneficjentów zwrotu
jakiejkolwiek bezprawnie przyznanej pomocy.
W dniu 18 października 1999 r. Republika Włoska wniosła skargę będącą przedmiotem niniejszego postępowania, mającą za cel
stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji „w części, w jakiej stanowi ona o zawieszeniu pomocy uznanej za przyznaną bezprawnie”.
W dniu 19 października 1999 r. należące do grupy Tirrenia spółki: Tirrenia di Navigazione SpA, Adriatica di Navigazione SpA,
Caremar SpA, Toremar SpA, Siremar SpA oraz Saremar SpA złożyły w sekretariacie Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich
skargę wpisaną do rejestru pod numerem T‑246/99 i zmierzającą do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w całości.
Odrębnym pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 25 listopada 1999 r. Komisja, na podstawie art. 91 § 1 regulaminu
Trybunału, zwróciła się o umorzenie postępowania bądź uwzględnienie zarzutu niedopuszczalności bez rozpatrywania istoty sprawy.
Wyrokiem z dnia 9 października 2001 r. w sprawie C‑400/99 Włochy przeciwko Komisji, Rec. str. I‑7303 (zwanym dalej „wyrokiem
wstępnym”) Trybunał nie uwzględnił tego wniosku i zadecydował o prowadzeniu dalszego postępowania w sprawie. W wyroku tym
Trybunał uznał skargę za w zasadzie dopuszczalną ze względu na to, że Komisja zakwalifikowała sporne środki jako nową pomoc
bezprawnie wprowadzoną w życie, podczas gdy rząd włoski twierdzi, że niektóre z tych środków stanowią istniejącą pomoc legalnie
wypłaconą, zaś inne środki nie zawierają elementów pomocy, co oznacza – wbrew temu, co wynika z zaskarżonej decyzji – że te
środki nie powinny zostać zawieszone. Biorąc pod uwagę ten kontekst, Trybunał ocenił, że decyzja ta miała autonomiczne skutki
prawne, a zatem stanowiła akt zaskarżalny. Jeśli chodzi o szczegóły analizy, która przywiodła Trybunał do tego wniosku, odsyła
się do wyroku wstępnego.
Postanowieniem z dnia 25 marca 2003 r. Sąd na podstawie art. 54 akapit trzeci statutu Trybunału Sprawiedliwości zawiesił do
czasu wydania wyroku przez Trybunał w niniejszej sprawie postępowanie toczące się przed nim w sprawie T‑246/99.
W międzyczasie Komisja zakończyła wszczęte zaskarżoną decyzją postępowanie mające za przedmiot środki przyznane jednemu z przedsiębiorstw
należących do grupy Tirrenia, to jest przedsiębiorstwu żeglugowemu Tirrenia di Navigazione SpA, w ramach systemu mającego
za podstawę zawarte z państwem włoskim w 1991 r. porozumienie dotyczące zobowiązań tego przedsiębiorstwa związanych ze świadczeniem
usług publicznych – [decyzja z dnia 21 czerwca 2001 r. dotycząca pomocy państwa wypłaconej przez Włochy przedsiębiorstwu żeglugowemu
Tirrenia di Navigazione (Dz.U. L 318, str. 9, zwana dalej „decyzją z dnia 21 czerwca 2001 r.”)]. Komisja uznała za zgodną
ze wspólnym rynkiem pomoc wypłaconą w tych ramach jako kompensatę z tytułu świadczenia od dnia 1 stycznia 1990 r. do dnia
31 grudnia 2000 r. usług publicznych i udzieliła – pod pewnymi warunkami – zgody na kontynuowanie w okresie od dnia 1 stycznia
2001 r. do dnia 31 grudnia 2004 r. pomocy tego samego rodzaju. Decyzją tą Komisja podtrzymała jednak zawarte już w zaskarżonej
decyzji i podważone przez Republikę Włoską w rozpatrywanej skardze stanowisko polegające na zakwalifikowaniu tych środków
jako nowej pomocy.
W drugiej decyzji, wydanej po zakończeniu procedury pisemnej w niniejszej sprawie, Komisja zakończyła postępowanie wszczęte
zaskarżoną decyzją w odniesieniu do innych przedsiębiorstw należących do grupy Tirrenia [decyzja Komisji 2005/163/WE z dnia
16 marca 2004 r. dotycząca pomocy państwa wypłaconej przez Włochy przedsiębiorstwom żeglugowym Adriatica, Caremar, Siremar,
Saremar i Toremar (Gruppo Tirrenia) (Dz.U. 2005, L 53, str. 29)]. Komisja uznała za zgodną ze wspólnym rynkiem zasadniczą
część pomocy przyznanej tym przedsiębiorstwom jako kompensata z tytułu zobowiązań związanych ze świadczeniem usług publicznych,
począwszy od dnia 1 stycznia 1992 r. i zezwoliła – pod pewnymi warunkami – na kontynuowanie tych wypłat począwszy od 2004 r.
Komisja uznała jednak za niezgodną ze wspólnym rynkiem pomoc udzieloną przedsiębiorstwu Adriatica z tytułu utrzymywania pomiędzy styczniem
1992 r. i lipcem 1994 r. połączenia żeglugowego oraz, począwszy od dnia 1 września 2004 r., wycofała pomoc przyznaną przedsiębiorstwu
Caremar z tytułu utrzymywania szybkiego połączenia pasażerskiego. W tej drugiej decyzji o zakończeniu postępowania Komisja
także podtrzymała swoje – przyjęte już w zaskarżonej decyzji – stanowisko polegające na zakwalifikowaniu jako nowej pomocy
wszystkich ww. środków.

Żądania stron
Republika Włoska wnosi o:
–        stwierdzenie nieważności pisma Komisji z dnia 6 sierpnia 1999 r. „w części, w jakiej stanowi ono o zawieszeniu uznanej za
przyznaną bezprawnie pomocy”;
–        obciążenie Komisji kosztami postępowania.
Komisja wnosi o:
–        uznanie przez Trybunał skargi za bezprzedmiotową w odniesieniu do części zaskarżonej decyzji, która dotyczy pomocy udzielonej
Tirrenia di Navigazione;
–        oddalenie skargi w pozostałej części;
–        obciążenie skarżącej kosztami postępowania.

W przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania
Komisja w swej duplice twierdzi, że skarga stała się bezprzedmiotowa w zakresie, w jakim dotyczy ona pomocy na rzecz Tirrenia
di Navigazione SpA. Jej zdaniem, wobec tego, że decyzja z dnia 21 czerwca 2001 r. nie została zaskarżona przed upływem terminów
do wniesienia skargi, zostało od tej chwili ostatecznie ustalone, że – mimo iż zgodne ze wspólnym rynkiem – przyjęte na korzyść
tej spółki środki stanowią pomoc przyznaną bezprawnie, to jest nową pomoc wprowadzoną w życie bez uprzedniego zezwolenia wymaganego
przez art. 88 ust. 3 WE. Jeśli chodzi o te środki, zaskarżona decyzja nie wywiera już zdaniem Komisji autonomicznych skutków
prawnych, a rząd włoski nie ma już interesu w stwierdzeniu jej nieważności.
Ten argument Komisji nie może zostać uwzględniony.
Jest oczywiste, że w decyzji z dnia 21 czerwca 2001 r., częściowo kończącej postępowanie wszczęte zaskarżoną decyzją, Komisja
potwierdziła swoją wcześniejszą ocenę, że subwencje wypłacone Tirrenia di Navigazione SpA za wypełnianie zobowiązań związanych
ze świadczeniem usług publicznych stanowiły nową pomoc – o jakiej mowa w art. 88 ust. 3 WE – i że owa decyzja, niezaskarżona
przed upływem terminu do wniesienia skargi, stała się decyzją ostateczną. Niemniej skarga wniesiona na zaskarżoną decyzję
zmierza w rzeczywistości do stwierdzenia, że nie trzeba było zawieszać środków – czego zażądała w tej decyzji Komisja – zanim
nie zostanie wydana decyzja lub decyzje kończące postępowanie wszczęte zaskarżoną decyzją. Kwestia ta zaś nie jest przedmiotem
decyzji o zakończeniu postępowania przewidzianego przez art. 88 ust. 2 akapit pierwszy WE, a także art. 7 ust. 2–5 oraz art. 14
rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. [88 WE] (Dz.U.
L 83, str. 1, zwanego dalej „rozporządzeniem o postępowaniu w sprawie pomocy państwa”).
Z powyższego wynika, że skarga nie jest bezprzedmiotowa.

Co do istoty sprawy
Rząd włoski opiera w istocie swój wniosek o stwierdzenie nieważności na czterech zarzutach. Po pierwsze, twierdzi on, że zaskarżona
decyzja dotknięta jest błędem braku uzasadnienia. Po drugie, w opinii rządu włoskiego Komisja nie dała władzom włoskim możliwości
przedstawienia uwag przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Po trzecie, dopuściła się ona nadużycia władzy. Wreszcie z różnych
względów zaskarżona decyzja narusza art. 87 ust. 1 WE oraz art. 88 ust. 1 i 3 WE.

W przedmiocie uzasadnienia
Argumentacja stron
Rząd włoski zarzuca Komisji, że w zaskarżonym akcie nie odniosła się do rozporządzenia o postępowaniu w sprawie pomocy państwa,
chociaż weszło ono już w życie.
Komisja odpowiada, że podstawa prawna decyzji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE – takiej jak zaskarżona
decyzja – zawarta jest bezpośrednio w traktacie WE i że nie było w związku z tym potrzeby odwoływania się do rozporządzenia
o postępowaniu w sprawie pomocy państwa.
Ocena Trybunału
Artykuł 253 WE stanowi między innymi, że wydawane przez Komisję decyzje są uzasadniane. Wymagany obowiązek uzasadnienia niekorzystnej
decyzji ma za cel umożliwienie Trybunałowi kontroli jej legalności oraz dostarczenie zainteresowanej osobie informacji wystarczających
do stwierdzenia, czy decyzja jest zasadna, czy też jest dotknięta wadą pozwalającą na podważenie jej legalności (zob. w szczególności
wyrok z dnia 26 listopada 1981 r. w sprawie 195/80 Michel przeciwko Parlamentowi, Rec. str. 2861, pkt 22).
W niniejszym przypadku fakt, że w zaskarżonej decyzji nie wspomniano o rozporządzeniu o postępowaniu w sprawie pomocy państwa
bądź o niektórych z jego przepisów mógłby zostać uznany za brak uzasadnienia jedynie w przypadku, gdyby Komisja zastosowała
te przepisy rozporządzenia, które nie wynikają bezpośrednio z traktatu. W tym względzie należy zauważyć, że rozporządzenie
to w dość znacznym stopniu stanowi szczegółowe usystematyzowanie wykładni postanowień proceduralnych traktatu dotyczących
pomocy państwa, która została dokonana przez sędziego wspólnotowego jeszcze przed wydaniem tego rozporządzenia.
W tym przypadku zaskarżona decyzja nie stanowi aktu wykonawczego do żadnego postanowienia proceduralnego dotyczącego kontroli
pomocy państwa, który nie wynikałby bezpośrednio z traktatu. W decyzji Komisja wezwała władze włoskie, na podstawie art. 88
ust. 2 WE, do przedstawienia uwag dotyczących wymienionych w niej środków i sformułowała to wezwanie w taki sposób, który
tymczasowo kwalifikował te środki jako nową pomoc, z czego wynikało także ich zawieszenie w zakresie określonym w tej decyzji
(zob. wyroki z dnia 30 czerwca 1992 r.: w sprawie 312/90 Hiszpania przeciwko Komisji, Rec. str. I‑4117, pkt 17 oraz w sprawie
C‑47/91 Włochy przeciwko Komisji, Rec. str. I‑4145, pkt 25, a także wyrok wstępny, pkt 56). Decyzja ta nie przewiduje żadnego
postępowania ani nie wywołuje żadnego skutku prawnego, który opierałby się na nowym przepisie rozporządzenia o postępowaniu
w sprawie pomocy państwa.
Należy zatem odrzucić zarzut oparty na braku uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

W przedmiocie zarzutu opartego na braku możliwości przedstawienia uwag przez rząd włoski
Argumentacja stron
Rząd włoski twierdzi, że Komisja powinna była umożliwić mu przedstawienie uwag jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji,
z której wynikło zawieszenie niektórych wypłat. Rząd ten twierdzi, że zaniechanie tego kroku ma szczególnie poważny charakter,
jeśli chodzi o dwa rodzaje środków, których zaskarżona decyzja dotyczy, a mianowicie środków związanych z przedsięwzięciem
przemysłowym grupy Tirrenia w latach 1999–2002 oraz środków o charakterze fiskalnym dotyczących zaopatrzenia w paliwa i smary,
na które – w jego opinii – wskazano władzom włoskim dopiero w zaskarżonej decyzji.
Komisja przypomina, że decyzja ta nie zawiera nakazu zawieszenia spornych środków. Nie ma zatem w jej opinii potrzeby zastosowania
przepisów art. 11 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu w sprawie pomocy państwa przywołanych przez rząd włoski w jego skardze,
które nakładają obowiązek zebrania uwag państwa członkowskiego, którego to postępowanie dotyczy, jeszcze przed skierowaniem
doń takiego nakazu. W opinii Komisji zaskarżona decyzja zawiera natomiast wyraźne wezwanie do przedstawienia uwag w przedmiocie
ewentualnego nakazu późniejszego zawieszenia.
Komisja dodaje, że w przypadku nowej, niezgłoszonej i wprowadzonej w życie pomocy (pomocy „przyznanej bezprawnie” określonej
w rozdziale III rozporządzenia o postępowaniu w sprawie pomocy państwa) nie ma potrzeby poprzedzania decyzji o wszczęciu postępowania
przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE wymianą pism z państwem członkowskim, którego decyzja dotyczy. W jej opinii bowiem art. 10
ust. 2 tego rozporządzenia wprawdzie zezwala Komisji na uprzednie wystąpienie do państwa członkowskiego z wnioskiem o udzielenie
informacji, ale nie nakłada na nią takiego obowiązku. Zdaniem Komisji art. 13 ust. 1 tego rozporządzenia uprawnia do wszczęcia
postępowania, nie wymagając uprzedniego wypełnienia jakiegokolwiek obowiązku.
Ocena Trybunału
Biorąc pod uwagę skutki prawne decyzji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE, Komisja, tymczasowo kwalifikując
środki, których to postępowanie dotyczy, jako nową pomoc – w sytuacji gdy zainteresowane państwo członkowskie może się nie
zgodzić z taką kwalifikacją (zob. wyrok wstępny, pkt 59 i 60) – powinna uprzednio poruszyć kwestię spornych środków z tym
państwem członkowskim, aby umożliwić mu w stosownym przypadku wskazanie Komisji, że w jego opinii środki te nie stanowią pomocy
lub stanowią istniejącą pomoc.
Przywołane przez Komisję art. 10 i 13 rozporządzenia o postępowaniu w sprawie pomocy państwa są zgodne z tym wymogiem. Tak
więc w art. 10, w którym jest mowa o sytuacji, w której Komisja posiada informacje – niezależnie od tego, z jakiego źródła
– dotyczące domniemanej pomocy przyznanej bezprawnie, użyte w ust. 2 wyrażenie „w przypadku gdy to konieczne” stanowiące wstęp
do zdania „[w] przypadku gdy to konieczne, Komisja występuje do zainteresowanego państwa członkowskiego z wnioskiem o udzielenie
informacji” jest zastrzeżone dla przypadków, w których Komisja już w odpowiedni sposób poruszyła z państwem członkowskim kwestię
spornego środka, na przykład wtedy, gdy samo państwo poinformowało Komisję o istnieniu tego środka. Użycie tego wyrażenia
nie oznacza, że Komisja może się uznać za zwolnioną z poruszenia kwestii spornego środka z zainteresowanym państwem członkowskim
przed wszczęciem przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE postępowania. Tak samo art. 13, który wskazuje, że badanie pomocy, która
mogła zostać przyznana bezprawnie, może skutkować wydaniem decyzji o wszczęciu takiego postępowania, nie zwalnia Komisji z poruszenia
kwestii spornego środka z zainteresowanym państwem członkowskim przed wydaniem takiej decyzji.
W niniejszym przypadku Komisja nie poruszyła z władzami włoskimi kwestii systemu pomocy o charakterze fiskalnym, z którego
w jej opinii grupa Tirrenia korzystała przy zaopatrywaniu swoich statków w paliwa i smary, zanim nie wydano zaskarżonej decyzji
dopuszczającej zawieszenie co najmniej części tego systemu. Jeśli Komisja by to uczyniła, władze włoskie mogłyby od razu podnieść
okoliczności, które dowodziłyby, że nie należy zawieszać tego systemu jako pomocy przyznanej bezprawnie. W tym względzie należy
podnieść, że w dotyczącej Tirrenia di Navigazione decyzji z dnia 21 czerwca 2001 r. o częściowym zakończeniu postępowania
Komisja stwierdziła, że od momentu wydania decyzji z dnia 2 marca 1996 r., a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji, władze
włoskie rozszerzyły system pomocy na wszystkie statki unieruchomione w portach z powodu prac konserwacyjnych.
Jeśli natomiast chodzi o plan przemysłowy grupy Tirrenia na lata 1999–2002, to z akt sprawy wynika, że we wniosku o udzielenie
informacji zawartym w piśmie z dnia 12 marca 1999 r. Komisja poruszyła kwestię mechanizmu wieloletnich planów gospodarczych,
które grupa Tirrenia powinna przedstawiać władzom włoskim. Zatem jeśli nowy plan lub środki uzupełniające poprzedni plan były
przygotowywane, a następnie przedstawiane władzom włoskim przez grupę Tirrenia w trakcie wstępnej fazy postępowania wyjaśniającego
w sprawie środków określonych w tym piśmie, władze włoskie mogły liczyć się z tym, że ten nowy plan lub środki uzupełniające
istniejący plan znajdą się w zakresie ewentualnej decyzji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE. Władze
te mogły z własnej inicjatywy powiadomić o nich Komisję, przedstawiając w stosownym przypadku odpowiednie okoliczności celem
uniknięcia ich umieszczenia w takiej decyzji jako domniemanej nowej pomocy.
Jeśli chodzi o subwencje wypłacone grupie Tirrenia z tytułu zobowiązań związanych ze świadczeniem usług publicznych, z akt
sprawy wynika, że kwestia tych środków została poruszona tak przez służby Komisji, jak i władze włoskie jeszcze przed wydaniem
zaskarżonej decyzji, mianowicie we wniosku Komisji o udzielenie informacji z dnia 12 marca 1999 r., w odpowiedzi, której udzieliły
nań władze włoskie oraz podczas dwustronnego spotkania. W ich zakresie rząd włoski nie może zatem już powoływać się na to,
że nie był w stanie przedstawić odpowiednich informacji przed wydaniem zaskarżonej decyzji.
Należy zatem stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim pociąga ona za sobą zawieszenie systemu pomocy
o charakterze fiskalnym, z którego grupa Tirrenia korzystała przy zaopatrywaniu należących do niej statków w paliwa i smary.
Od tego miejsca niniejszego wyroku dokonywana analiza dotyczyć już będzie zatem jedynie subwencji wypłaconych przedsiębiorstwom
należącym do grupy Tirrenia z tytułu zobowiązań związanych ze świadczeniem usług publicznych, w przedmiocie których rząd włoski
twierdzi, że jeśli subwencje te zawierają elementy pomocy, to chodzi w każdym razie o istniejącą pomoc, jak również dotyczyć
będzie planu przemysłowego grupy Tirrenia na lata 1999–2002.

W przedmiocie nadużycia władzy
Argumentacja stron
Rząd włoski twierdzi, że zaskarżona decyzja, która kwalifikuje sporne środki jako pomoc przyznaną bezprawnie i pociąga za
sobą ich zawieszenie, nie zawiera uzasadnienia takiej kwalifikacji. Jedyne uzasadnienie tego zawieszenia jest w opinii rządu
włoskiego związane ze szkodą, którą pociągnęłoby dla przedsiębiorstw konkurujących z Tirrenia kontynuowanie wprowadzania w życie
tych środków, przy czym nie zostało wykazane, że przedmiotem decyzji jest pomoc w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE i że jest to
nowa pomoc. Tym sposobem zdaniem rządu włoskiego Komisja podjęła decyzję o zawieszeniu jedynie przez ostrożność, na wypadek
gdyby określone w tej decyzji środki rzeczywiście stanowiły bezprawnie przyznaną nową pomoc, aczkolwiek decyzja ta zupełnie
nie została oparta na wystarczającym badaniu pomocy pozwalającym na dojście do tego wniosku.
Komisja w tym względzie podkreśla, że w zaskarżonej decyzji nie zawarto nakazu zawieszenia, który wymagałby wykazania istnienia
bezprawnie przyznanej pomocy. Decyzja ta jedynie wyrażała wątpliwości co do istnienia pomocy, jej bezprawnego charakteru oraz
jej zgodności ze wspólnym rynkiem. Rozważania dotyczące szkody, którą sporne środki mogą pociągnąć za sobą dla przedsiębiorstw
konkurujących z grupą Tirrenia, były związane jedynie z możliwością wydania nakazu późniejszego zawieszenia, w przedmiocie
którego władze włoskie zostały wezwane do zajęcia stanowiska.
Ocena Trybunału
Pojęcie nadużycia władzy odnosi się do sytuacji, w której organ administracyjny użył swoich uprawnień w celu odmiennym niż
ten, w którym uprawnienia te zostały mu przyznane (zob. w szczególności wyrok z dnia 4 lutego 1982 r. w sprawie 817/79 Buyl
i in. przeciwko Komisji, Rec. str. 245, pkt 28). Decyzja jest wadliwa z powodu nadużycia władzy tylko wtedy, gdy obiektywne,
istotne dla danej sprawy i zgodne przesłanki pozwalają stwierdzić, że została ona przyjęta w takim – odmiennym – celu (zob.
w szczególności wyrok z dnia 5 maja 1966 r. w sprawach połączonych 18/65 i 35/65 Gutmann, Rec. str. 149, 170).
Sytuacja taka nie ma miejsca w niniejszym przypadku. Tak jak Trybunał orzekł w wyroku wstępnym, zawieszenie wprowadzonych
w życie środków, które Komisja w decyzji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE zakwalifikowała jako
nową pomoc, wynika bezpośrednio z tej kwalifikacji, w związku z art. 88 ust. 3 zdanie ostatnie WE. W tej sytuacji nadużycie
władzy mogłoby zostać wykazane jedynie wtedy, gdy zostałoby dowiedzione, że Komisja umyślnie zakwalifikowała jako nową pomoc
środki, co do których nie mogła mieć wątpliwości, że są one istniejącą pomocą, poddaną wymogom przewidzianego w art. 88 ust. 1 WE
systemu kontroli, lub środki, które nawet nie wchodzą w zakres stosowania art. 87 WE i 88 WE; to znaczy, jeśliby zostało wykazane,
że Komisja chciała w krótkim czasie umyślnie doprowadzić do zawieszenia środków, co do których nie miała wątpliwości, że mogą
być stosowane legalnie – co najmniej do momentu zakończenia postępowania.
Zaś w dniu wydania zaskarżonej decyzji, biorąc pod uwagę informacje, które posiadała Komisja, nie można było bez wątpliwości
uznać, że wypłacone grupie Tirrenia subwencje, przekraczające związany ze świadczeniem usług w ogólnym interesie gospodarczym
dodatkowy koszt netto – będące przedmiotem wynikającego z tej decyzji zawieszenia – stanowią bądź istniejącą pomoc w ww. znaczeniu,
bądź środki, które nie zawierają elementów pomocy.
Zarzut oparty na nadużyciu władzy jest zatem nieuzasadniony.

W przedmiocie naruszenia art. 87 ust. 1 WE oraz art. 88 ust. 1 i 3 WE
Argumentacja stron
Rząd włoski podkreśla, że w zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, iż na tym etapie postępowania nie było możliwe zajęcie stanowiska
w kwestii, czy istniały elementy pomocy. Ten stopień niepewności nie pozwala – w jego opinii – na wszczęcie postępowania pociągającego
za sobą zawieszenie spornych środków. W tym względzie rząd włoski powołuje się na wyrok Trybunału z dnia 5 października 1994 r.
w sprawie C‑47/91 Włochy przeciwko Komisji, Rec. str. I‑4635, w którym w kwestii zgodności pomocy indywidualnej z decyzją
w sprawie zatwierdzenia systemu pomocy Trybunał orzekł, co następuje:
„33      Skoro […] [art. 88 ust. 3 WE] upoważnia Komisję do nakazania zawieszenia wypłaty wyłącznie nowej pomocy, nie wystarcza, że
ma ona tylko wątpliwości co do zgodności indywidualnej pomocy z decyzją w sprawie zatwierdzenia systemu pomocy.
34      Jeżeli Komisja ma wątpliwości co do zgodności indywidualnej pomocy ze swoją decyzją w sprawie zatwierdzenia systemu pomocy,
musi ona nakazać zainteresowanemu państwu członkowskiemu przedstawienie, w wyznaczonym przez nią terminie, wszelkich dokumentów,
informacji i danych niezbędnych do zajęcia przez nią stanowiska w przedmiocie zgodności spornej pomocy z jej decyzją w sprawie
zatwierdzenia systemu pomocy”.
Ponadto według rządu włoskiego Komisja w zaskarżonej opinii przyznała, że pomoc niezbędna, aby pokryć związany ze świadczeniem
usług publicznych dodatkowy koszt netto, wypłacona z tytułu zamówień na usługi publiczne udzielonych jeszcze przed wejściem
w życie rozporządzenia Rady (EWG) nr 3577/92 z dnia 7 grudnia 1992 r. dotyczącego stosowania zasady swobody świadczenia usług
w transporcie morskim w obrębie państw członkowskich (kabotaż morski) (Dz.U. L 364, str. 7) jest dozwolona na podstawie art. 4
ust. 3 tego rozporządzenia, który stanowi, że „[i]stniejące zamówienia na usługi publiczne mogą pozostawać w mocy aż do czasu
wygaśnięcia danej umowy”.
W tym względzie rząd włoski wskazuje, że wszystko, co zostało wypłacone przedsiębiorstwom należącym do grupy Tirrenia jako
świadczenie wzajemne z tytułu wykonywania przez nie zadań z zakresu usług publicznych, zostało przewidziane w umowach dotyczących
usług publicznych zawartych w dniu 30 lipca 1991 r. między ministerstwem transportu a tymi przedsiębiorstwami, że umowy te
zostały podane do wiadomości Komisji w 1991 r. oraz że pomiędzy 1991 r. a 1997 r. przekazano jej szereg informacji z tym związanych.
Rząd włoski w swej replice podkreśla, że ta ewentualna pomoc została wprowadzona w życie jeszcze przed liberalizacją wprowadzoną
przez rozporządzenie nr 3577/92, przy czym podstawowe elementy zobowiązań związanych ze świadczeniem usług publicznych oraz
związanych z nimi kompensat są wcześniejsze niż traktat rzymski oraz że Komisja, po otrzymaniu informacji o tych umowach,
zezwoliła wyraźnie lub milcząco na taką pomoc. A zatem, zdaniem rządu włoskiego, jeśli wypłaty dokonane na rzecz przedsiębiorstw
należących do grupy Tirrenia powinny zostać zakwalifikowane jako pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, to w każdym
razie stanowiły one istniejącą pomoc.
W opinii rządu włoskiego Komisja, ustalając, czy ma ona do czynienia z istniejącą pomocą czy też z nową pomocą, nie wzięła
pod uwagę tych okoliczności, o których została poinformowana pomiędzy 1991 r. a 1997 r. Jego zdaniem Komisja już na wstępie,
bez uzasadnienia, zdecydowała się na zajęcie tego drugiego stanowiska.
Komisja twierdzi, że wyrażenie w decyzji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE wątpliwości w kwestii
występowania elementów pomocy w badanych środkach jest normalne. Komisja wskazuje, że w zaskarżonej decyzji nie wyraziła ona
natomiast żadnych wątpliwości co do nowego charakteru spornych środków, ponieważ we wcześniejszych pismach wystosowanych przez
władze włoskie jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie twierdziły one, że środki te stanowią istniejącą
pomoc. Sytuacja ta zatem nie jest w opinii Komisji porównywalna z sytuacją, która doprowadziła do wydania ww. wyroku w sprawie
Włochy przeciwko Komisji.
Ocena Trybunału
Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału, w sytuacji gdy Komisja bada środki pomocy w świetle art. 87 WE w celu ustalenia,
czy są one zgodne ze wspólnym rynkiem, jest ona zobowiązana do wszczęcia postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE,
jeżeli po zakończeniu wstępnej fazy postępowania wyjaśniającego nie mogła rozwiać wszystkich wątpliwości stojących na przeszkodzie
stwierdzeniu zgodności tych środków ze wspólnym rynkiem (wyrok z dnia 20 marca 1984 r. w sprawie 84/82 Niemcy przeciwko Komisji,
Rec. str. 1451, pkt 13). Oczywiście te same zasady powinny być stosowane w sytuacji, gdy Komisja ma wątpliwości co do samej
kwalifikacji badanego środka jako pomocy w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE. Nie można zatem zarzucać Komisji wszczęcia tego postępowania
w sytuacji, gdy w podjętej w tym celu decyzji wyraża ona wątpliwości co do pomocowego, w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, charakteru
będących jej przedmiotem środków.
Biorąc jednakże pod uwagę skutki prawne wszczęcia postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE w zakresie dotyczącym środków
traktowanych jako nowa pomoc, w sytuacji gdy zainteresowane państwo członkowskie twierdzi, że środki te nie stanowią pomocy
w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, Komisja powinna zbadać w wystarczający sposób tę kwestię na podstawie informacji dostarczonych
jej przez państwo członkowskie na tym etapie postępowania, nawet jeśli to badanie nie doprowadzi do ostatecznej oceny. W ramach
wynikającej z art. 10 WE zasady lojalnej współpracy pomiędzy państwami członkowskimi a instytucjami oraz aby nie opóźniać
postępowania, na państwie członkowskim, które uważa, że sporne środki nie stanowią pomocy, spoczywa – począwszy od momentu,
w którym Komisja zwróciła się do niego w kwestii tych środków – obowiązek jak najszybszego przekazania Komisji informacji
uzasadniających takie stanowisko. Jeśli informacje te pozwalają rozwiać wątpliwości – w takim znaczeniu, że w badanych środkach
nie ma elementów pomocy – Komisja nie może wszcząć postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE. Jeśli natomiast owe informacje
nie pozwalają na pozbycie się wątpliwości co do istnienia elementów pomocy i jeśli istnieją także wątpliwości co do ich zgodności
ze wspólnym rynkiem, wtedy Komisja powinna wszcząć takie postępowanie.
W niniejszym przypadku z akt sprawy wynika, że w odpowiedzi na pierwszy skierowany przez Komisję wniosek o udzielenie informacji
władze włoskie stwierdziły, że subwencje wynikające z zamówień na usługi publiczne udzielonych w 1991 r. przedsiębiorstwom
należącym do grupy Tirrenia nie stanowią pomocy państwa. Z braku jednak możliwości sprawdzenia na tym etapie postępowania,
czy wysokość tych subwencji odpowiada dodatkowym kosztom netto związanym ze świadczeniem usług publicznych, Komisja miała
prawo mieć wątpliwości, czy w tych subwencjach nie zostały zawarte elementy pomocy. Komisja wspomniała zresztą o zawieszeniu
tych subwencji tylko w takim zakresie, w jakim przekraczały one dodatkowe koszty netto związane ze świadczeniem usług w ogólnym
interesie gospodarczym. Rząd włoski w ramach niniejszej skargi wskazał ponadto, że nie uważa za niezbędne zajmowania stanowiska
w przedmiocie zastosowania art. 87 WE do jego stosunków z grupą Tirrenia występującą jako podmiot wykonujący zamówienia na
świadczenie usług publicznych. Jeśli chodzi natomiast o plan przemysłowy grupy Tirrenia na lata 1999–2002, władze włoskie
nie przekazały Komisji przed wydaniem zaskarżonej decyzji jakichkolwiek dotyczących go informacji, które mogłyby w danym przypadku
wykluczyć istnienie pomocy państwa pośród przewidzianych przez ten plan środków. W tych okolicznościach, uwzględniając wątpliwości
dotyczące elementów pomocy w badanych środkach, rząd ten nie może zarzucać Komisji wszczęcia postępowania przewidzianego w art. 88
ust. 2.
Jeśli chodzi następnie o zarzut, zgodnie z którym Komisja niesłusznie zakwalifikowała sporne środki jako nową pomoc w sytuacji,
gdy wiedziała ona o okolicznościach, które pozwalały jej uznać je za istniejącą pomoc, dotyczy on tylko płatności wynikających
z zamówień na usługi publiczne, które zostały udzielone przedsiębiorstwom należącym do grupy Tirrenia w 1991 r. Na tym etapie
niniejszej sprawy analiza nie będzie już zatem dotyczyć planu przemysłowego grupy Tirrenia na lata 1999–2002. To stwierdziwszy,
należy faktycznie odrzucić w części przywołany przez Komisję na obronę argument, zgodnie z którym władze włoskie nie powołały
się na ww. okoliczności przed wszczęciem postępowania.
Z akt sprawy wynika bowiem, że od momentu udzielenia odpowiedzi na pierwszy skierowany przez Komisję wniosek o udzielenie
informacji władze włoskie stały na stanowisku, że zamówienia na usługi publiczne udzielone przedsiębiorstwom należącym do
grupy Tirrenia wchodzą w zakres stosowania art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 3577/92, co sprowadza się w istocie do twierdzenia,
że płatności wynikające z tych zamówień były zgodne z prawem i nie stanowiły zatem nowej pomocy, lecz istniejącą pomoc. Natomiast
samo tylko powołanie się w owej odpowiedzi na wymianę z Komisją różnego rodzaju pism w latach 1991–1997, bez wykazania jakiegokolwiek
związku pomiędzy przedstawionymi przy tej okazji okolicznościami a ewentualnym zakwalifikowaniem spornych środków jako istniejącej
pomocy, nie wystarcza do tego, aby rząd włoski mógł zarzucić Komisji, że przy ocenie, czy sporne środki stanowią nowe czy
też istniejące środki, nie wzięła ona pod uwagę tych okoliczności, zanim zostało wszczęte postępowanie przewidziane w art. 88
ust. 2 WE.
Przywołany przez rząd włoski zarzut będzie zatem dalej rozpatrywany jedynie w zakresie, w jakim opiera się on na nieuwzględnieniu
przez Komisję art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 3577/92 przy podejmowaniu decyzji w kwestii traktowania spornych środków jako
nowej pomocy, a nie jako istniejącej pomocy.
Obowiązek wszczęcia w pewnych okolicznościach postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE, przypomniany w pkt 47 niniejszego
wyroku, nie przesądza o trybie postępowania, w jaki wpisuje się ta decyzja, tzn. albo trybie polegającym na stałym badaniu
istniejących systemów pomocy, który wynika z postanowień art. 88 ust. 1 WE w związku z art. 88 ust. 2 WE, albo trybie polegającym
na kontroli nowej pomocy, który wynika z postanowień art. 88 ust. 3 WE w związku z art. 88 ust. 2 WE.
Biorąc pod uwagę skutki prawne wyboru trybu postępowania, w sytuacji gdy przedmiotem sporu są środki, które już wprowadzono
w życie (zob. wyrok wstępny, pkt 56–63), Komisja nie może tak po prostu zdecydować się na wybór drugiego trybu postępowania,
w sytuacji gdy zainteresowane państwo członkowskie twierdzi, że należy zastosować ten pierwszy tryb. W takiej sytuacji Komisja
powinna zbadać w wystarczający sposób tę kwestię na podstawie informacji dostarczonych jej przez państwo członkowskie na tym
etapie postępowania, nawet jeśli to badanie prowadzi do nieostatecznej kwalifikacji badanych środków.
Podobnie, jak należy to uczynić w sytuacji, gdy pojawia się pytanie co do samego istnienia elementów pomocy, aby nie opóźniać
postępowania oraz w ramach wynikającej z art. 10 WE zasady lojalnej współpracy pomiędzy państwami członkowskimi a instytucjami,
na państwie członkowskim, które uważa, że sporne środki stanowią istniejącą pomoc, spoczywa – począwszy od momentu, w którym
Komisja zwróciła się do niego w kwestii tych środków – obowiązek jak najszybszego przekazania Komisji informacji uzasadniających
takie stanowisko. Jeśli informacje te podczas oceny wstępnej dają podstawy do uznania, że prawdopodobne jest, iż sporne środki
rzeczywiście stanowią istniejącą pomoc, Komisja powinna zastosować wobec nich tryb przewidziany w art. 88 ust. 1 i 2 WE. Jeśli
natomiast dostarczone przez państwo członkowskie informacje nie pozwalają na dojście do takiego wstępnego wniosku lub jeśli
państwo członkowskie nie dostarczyło żadnej informacji na ten temat, Komisja powinna zastosować wobec tych środków tryb przewidziany
w art. 88 ust. 3 i 2 WE.
Niniejszy przypadek należy rozpatrzyć w świetle tych właśnie zasad.
Sytuacja nie jest całkowicie porównywalna z sytuacją, która doprowadziła do wydania ww. wyroku w sprawie Włochy przeciwko
Komisji przywołanego przez rząd włoski. W wyroku tym Trybunał uznał, że w sytuacji gdy Komisja uznała system pomocy za dozwolony,
byłoby sprzeczne z zasadami ochrony uzasadnionych oczekiwań i pewności prawa, gdyby badała ona ponownie środki wykonawcze
tego systemu jako nową pomoc. Dlatego Trybunał uznał, że w sytuacji gdy zainteresowane państwo członkowskie twierdzi, że środki
zostały przyznane na podstawie dozwolonego wcześniej systemu pomocy, Komisja nie może od razu wszcząć postępowania przewidzianego
w art. 88 ust. 2 WE w odniesieniu do tych środków, uznając je za nową pomoc, co pociągnęłoby za sobą ich zawieszenie, lecz
musi ona wcześniej ustalić, czy środki te są objęte spornym systemem pomocy i w przypadku odpowiedzi twierdzącej na to pytanie,
czy spełniają one wymogi ustanowione w decyzji w sprawie zatwierdzenia tego systemu. Jedynie w przypadku gdy Komisja dojdzie
do negatywnego wniosku w wyniku tego badania, może ona wszcząć postępowanie przewidziane w art. 88 ust. 2 WE, uznając sporne
środki za nową pomoc. Jeśli natomiast wniosek ten będzie pozytywny, Komisja powinna potraktować te środki jako istniejącą
pomoc, stosując tryb postępowania przewidziany w art. 88 ust. 1 i 2 WE.
Tymczasem w tym przypadku ewentualne zakwalifikowanie spornych środków jako istniejącej pomocy nie wynika z decyzji, co do
której strony są zgodne, że zawiera ona zatwierdzenie systemu pomocy. Rząd włoski twierdzi bowiem, że art. 4 ust. 3 rozporządzenia
nr 3577/92 jest równoważny z zatwierdzeniem systemów pomocy przewidzianych w umowach dotyczących usług publicznych, których
przepis ten dotyczy, podczas gdy Komisja stoi na stanowisku przeciwnym. W tej sytuacji nie można zatem twierdzić, że Komisja
powinna była bezzwłocznie zbadać zgodność tych środków z ww. rozporządzeniem, skoro zaprzecza ona, że jest ono równoważne
z decyzją w sprawie zatwierdzenia systemów pomocy.
W niniejszym przypadku pierwsze pytanie, na które należało odpowiedzieć przed dokonaniem wyboru trybu postępowania mającego
zastosowanie do spornych środków jako istniejącej pomocy lub nowej pomocy, dotyczyło tego, czy art. 4 ust. 3 rozporządzenia
nr 3577/92 pociąga za sobą zatwierdzenie pomocy określonej w umowach dotyczących usług publicznych, których przepis ten dotyczy.
Kwestia ta została zbadana przez Komisję. Tak więc zaskarżona decyzja zawiera fragment o następującym brzmieniu: „Artykuł
4 ust. 3 zezwala, aby zamówienia na usługi publiczne pozostawały w mocy aż do czasu wygaśnięcia danej umowy. Owe »klauzule
ochronne« powinny być restrykcyjnie interpretowane, ponieważ stanowią one wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą dostęp
do rynku zamówień [na usługi publiczne] powinien być nieograniczony dla wszystkich zainteresowanych podmiotów Unii Europejskiej.
Klauzule te mogą zatem obejmować jedynie pomoc niezbędną do zapewnienia świadczenia usług publicznych. Komisja powinna – na
podstawie przepisów dotyczących pomocy państwa stosowanych w ramach normalnych trybów postępowania – dokonać badania pomocy,
która wychodzi poza te granice lub w przypadku której istnieje ryzyko, że może je przekroczyć” [tłumaczenie nieoficjalne].
Z tego fragmentu wynika, że Komisja kwalifikuje jako nową pomoc jedynie płatności przekraczające koszty wynikające ze zobowiązań
związanych ze świadczeniem usług publicznych. Analiza ta jest ponadto całkowicie spójna ze sformułowanym w zaskarżonej decyzji
wezwaniem do zawieszenia jedynie płatności przekraczających dodatkowy koszt netto związany ze świadczeniem usług w ogólnym
interesie gospodarczym, a nie całości finansowania zamówień na usługi publiczne udzielonych przedsiębiorstwom należącym do
grupy Tirrenia.
Rząd włoski nie może więc zarzucać Komisji, że już na wstępie uznała ona za nową pomoc w rozumieniu art. 88 ust. 3 WE środki,
które miały zostać zawieszone wskutek wydania zaskarżonej decyzji, nie badając uprzednio okoliczności podniesionych przez
władze włoskie na poparcie swego stanowiska, zgodnie z którym sporne środki powinny być traktowane jako istniejąca pomoc.
Jeśli chodzi o istotę sprawy, należy najpierw poruszyć kwestię, czy – wbrew stanowisku Komisji – w świetle art. 4 ust. 3 rozporządzenia
nr 3577/92 powinna była ona zakwalifikować sporne środki jako istniejącą pomoc na tym etapie postępowania, kiedy to należy
dokonać wyboru, czy dane środki powinny być traktowane jako istniejąca pomoc czy też jako nowa pomoc.
Komisja kwestionuje, jakoby art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 3577/92 mógł skutkować uznaniem pomocy państwa za dozwoloną oraz
istniejącą jedynie z tego powodu, że została ona przewidziana w umowie dotyczącej usług publicznych, która istniała jako taka
w momencie wejścia w życie tego rozporządzenia. Rozporządzenie to wydane na podstawie art. 84 traktatu WE (obecnie, po zmianie,
art. 80 WE) dotyczy swobody świadczenia usług w transporcie morskim, a jedynie akt mający za podstawę art. 94 traktatu WE
(obecnie art. 89 WE) mógł w opinii Komisji skutkować uznaniem pomocy za dozwoloną. Jedynym celem art. 4 tego rozporządzenia
było więc zdaniem Komisji umożliwienie tymczasowego utrzymania pewnych ograniczeń w swobodnym świadczeniu usług uzasadnionych
koniecznością zachowania pewnych usług transportowych w ogólnym interesie gospodarczym. Komisja podkreśla, że w każdym razie
połączenia międzynarodowe obsługiwane przez niektóre spółki należące do grupy Tirrenia nie wchodzą w zakres stosowania rozporządzenia
nr 3577/92, które dotyczy jedynie kabotażu morskiego.
Użyta przez Komisję argumentacja jest jedynie częściowo trafna. Jeśli chodzi o poruszaną tu kwestię, art. 4 rozporządzenia
nr 3577/92, który dotyczy zamówień na usługi publiczne udzielone spółkom transportu morskiego uczestniczącym w świadczeniu
regularnych usług na wyspy, z wysp i między wyspami w swoim ust. 3 stanowi, że zamówienia na usługi publiczne istniejące w dniu
1 stycznia 1993 r. mogą pozostawać w mocy aż do czasu wygaśnięcia danej umowy. Umowy tego rodzaju zaś z definicji zawierają
postanowienia finansowe niezbędne do zagwarantowania wykonywania przewidzianych w nich zobowiązań związanych ze świadczeniem
usług publicznych. Ze względu na to, że brzmienie art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 3577/92 przewiduje pozostawienie w mocy
spornych umów, bez ograniczania zakresu stosowania tego przepisu do pewnych aspektów tych umów, w zakres stosowania tego art. 4
ust. 3 wchodzą postanowienia finansowe niezbędne do zagwarantowania wykonywania przewidzianych w nich zobowiązań związanych
ze świadczeniem usług publicznych. Komisja niesłusznie zatem twierdzi, że przepis ten ogranicza się do zezwolenia na utrzymanie
ewentualnych praw wyłącznych lub specjalnych wynikających z tych umów. Zresztą w zaskarżonej decyzji Komisja nie zajęła tak
restryktywnego stanowiska, ponieważ uznała ona w niej, że mechanizmy finansowania spornych zamówień wchodzą w zakres stosowania
art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 3577/92 w ramach finansowania kosztów dodatkowych wynikających z wykonywania zobowiązań związanych
ze świadczeniem usług publicznych.
Tymczasem wbrew temu, co w istocie twierdzi rząd włoski, ewentualna pomoc przekraczająca to, co jest niezbędne, aby zapewnić
wypełnianie zobowiązań związanych ze świadczeniem usług publicznych będących przedmiotem spornych umów, nie wchodzi w zakres
stosowania art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 3577/92, właśnie z tego powodu, że nie jest ona niezbędna do stabilności, a zatem
utrzymania takich umów. Pomoc ta nie może więc, na podstawie tego przepisu, zostać uznana za istniejącą pomoc.
W niniejszym przypadku zaś rząd włoski wskazał w skardze jedynie te środki, o których zawieszeniu Komisja wspomniała w zaskarżonej
decyzji, a mianowicie wyłącznie „wszelką pomoc, której kwota przekracza dodatkowy koszt netto związany ze świadczeniem usług
w ogólnym interesie gospodarczym, zgodnie z [zobowiązaniami związanymi ze świadczeniem usług publicznych] ustanowionymi przez
władze włoskie z uwagi na ogólny interes gospodarczy”. Chodzi tutaj o ewentualną pomoc, która nie jest niezbędna do zapewnienia
wykonywania takich zobowiązań i która nie może zatem zostać uznana na podstawie art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 3577/92 za
istniejącą pomoc. Komisja mogła zatem, wbrew twierdzeniom rządu włoskiego, zasadnie potraktować taką ewentualną pomoc jako
nową pomoc.
Zarzut oparty na naruszeniu art. 87 ust. 1 WE oraz art. 88 ust. 1 i 3 WE jest zatem nieuzasadniony.
Z powyższego wynika, że należy stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji, w zakresie w jakim spowodowała ona zawieszenie –
aż do momentu doręczenia władzom włoskim decyzji o zakończeniu postępowania w sprawie przedsiębiorstwa, którego pomoc dotyczy
– systemu pomocy o charakterze fiskalnym stosowanego do grupy Tirrenia przy zaopatrywaniu w paliwa i smary należących do niej
statków oraz oddalić skargę w pozostałej części.

W przedmiocie kosztów
Na podstawie art. 69 § 3 regulaminu w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron oraz w przypadkach szczególnych
Trybunał może postanowić, że koszty zostaną rozdzielone albo że każda ze stron poniesie własne koszty. W niniejszym przypadku
każda ze stron powinna ponieść własne koszty.
Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
1)
Stwierdza się nieważność decyzji Komisji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE w sprawie pomocy państwa
C 64/99 (ex NN 68/99) doręczonej władzom włoskim pismem SG (99) D/6463 z dnia 6 sierpnia 1999 r. w zakresie, w jakim spowodowała
ona zawieszenie – aż do momentu doręczenia władzom włoskim decyzji o zakończeniu postępowania w sprawie przedsiębiorstwa,
którego pomoc dotyczy [decyzji Komisji C(2001) 1684 z dnia 21 czerwca 2001 r. lub decyzji Komisji C(2004) 470 w wersji ostatecznej
z dnia 16 marca 2004 r.] – systemu pomocy o charakterze fiskalnym stosowanego do Gruppo Tirrenia di Navigazione przy zaopatrywaniu
w paliwa i smary należących do niej statków.
2)
W pozostałej części skarga zostaje oddalona.
3)
Każda ze stron pokrywa własne koszty.
Podpisy
*
Język postępowania: włoski.