CELEX: 61989CJ0359
Κοινή οργάνωση αγορών στον τομέα των λιπαρών ουσιών
Εισφορά κατά την εισαγωγή

Με Διάταξη της 6ης Απριλίου 1989, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 27 Νοεμβρίου 1989, το Tribunale Civile di Genova ( Ιταλία ) υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία και το κύρος του άρθρου 16 του κανονισμού 136/66/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 1966, περί δημιουργίας κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των λιπαρών ουσιών ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/002, σ. 33 ), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό ( ΕΟΚ) 1562/78 του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 1978 ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/021, σ. 248 ).
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της εταιρίας SAFA Sri (στο εξής: SAFA) και της Amministrazione delle finanze dello Stato η οποία αφορά τις εισφορές κατά την εισαγωγή ποσού 55 εκατομμυρίων λιρών·( LIT), που κατέβαλε η SAFA κατόπιν εισαγωγών, το 1979 και 1980, μη επεξεργασμένου ελαιολάδου προελεύσεως Ελλάδος.
Τον Δεκέμβριο του 1981, η εν λόγω εταιρία ενήγαγε το Ιταλικό Υπουργείο Οικονομικών ζητώντας να της επιστραφεί το προαναφερθέν ποσό το οποίο κακώς, κατ' αυτήν, είχε ζητηθεί. Επιπλέον, η SAFA ζητεί την καταβολή 500 εκατομμυρίων LIT ως αποζημίωση για τις ζημίες που υπέστη λόγω αχρεωστήτου καταβολής.
Λαμβάνοντας υπόψη τη θέση της ενάγουσας όσον αφορά την εφαρμογή και το κύρος της κοινοτικής κανονιστικής ρυθμίσεως ως προς την εισαγωγή μη επεξεργασμένου ελαιολάδου προελεύσεως τρίτων χωρών, το εθνικό δικαστήριο αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα ερωτήματα:
« 1)
Επιτρέπει το άρθρο 16 του προαναφερθέντος κανονισμού (ΕΟΚ) 1562/78, όσον αφορά το προερχόμενο από την Ελλάδα εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, τον σταθερό προσδιορισμό με διαγωνισμό του ύψους της εισφοράς λόγω εισαγωγών για τα έτη 1979 και 1980;
2)
Το άρθρο 16 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1562/78 του Συμβουλίου που επιτρέπει τον καθορισμό της εισφοράς λόγω εισαγωγής του μη επεξεργασμένου ελαιολάδου μέσω διαγωνισμού προσβάλλει, ειδικότερα για την περίπτωση αδιάλειπτης επιβολής της για τα έτη 1979/1980 λόγω εισαγωγών από την ελληνική αγορά, τα θεμελιώδη δικαιώματα που αναγνωρίζονται από την ιδρυτική Συνθήκη της Κοινότητας στους επιχειρηματίες του τομέα; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα περιστατικά της κύριας δίκης, οι σχετικές κοινοτικές διατάξεις, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνον καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επιβάλλεται να παρατηρηθεί ότι ο κανονισμός 1562/78 που τροποποίησε τον κανονισμό 136/66, στον οποίο αναφέρονται τα προδικαστικά ερωτήματα, αφορά τις εισαγωγές ελαιολάδου προελεύσεως τρίτων χωρών γενικά. Αλλά οι εισαγωγές ελαιολάδου, όταν αυτό παρήχθη καθ' ολοκληρία στην Ελλάδα και μεταφέρθηκε απευθείας από τη χώρα αυτή στην Κοινότητα, διέπονταν κατά τη σχετική περίοδο από τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2749/78 του Συμβουλίου, της 23ης Νοεμβρίου 1978, περί των συναλλαγών λιπαρών ουσιών μεταξύ της Κοινότητος και της Ελλάδος ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/023, σ. 59 ). Συνεπώς, το Δικαστήριο κρίνει χρήσιμο να αποφανθεί επί των δύο κανονιστικών ρυθμίσεων, αφήνοντας όμως στο εθνικό δικαστήριο τη μέριμνα να προσδιορίσει την κανονιστική ρύθμιση που επιβάλλεται να εφαρμόσει για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.
Όσον αφορά το πρώτο ερώτημα
Επιβάλλεται σχετικώς η υπόμνηση ότι κατά το άρθρο 16, παράγραφος 1, του κανονισμού 136/66, όπως τροποποιήθηκε, όταν η πραγματική τάση της διεθνούς αγοράς μη επεξεργασμένου ελαιολάδου δεν μπορεί να προσδιορίζεται από τις προσφορές στην αγορά αυτή, η εισφορά κατά την εισαγωγή καθορίζεται κατόπιν διαγωνισμού, εκτός αν οι εισαγωγές αφορούν ποσότητες οι οποίες δεν επιδρούν επί της καταστάσεως της αγοράς. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, βάσει της παραγράφου 3 του άρθρου 16, η εισφορά που επιβάλλεται είναι η τελευταία κατωτάτη εισφορά που καθορίζεται πριν από την εισαγωγή.
Από τη διατύπωση του προαναφερθέντος άρθρου 16, παράγραφος 1, προκύπτει ότι η Επιτροπή έχει εξουσιοδοτηθεί να καταφεύγει στη διαδικασία του διαγωνισμού που προβλέπεται στο κείμενο αυτό εφόσον χρόνο είναι αδύνατο, έστω και επί έτη, να προσδιοριστεί η πραγματική τάση της διεθνούς αγοράς ελαιολάδου βάσει των προσφορών στην αγορά αυτή.
Όπως προκύπτει από τον φάκελο και τη συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου, κατά τη σχετική περίοδο δεν υπήρχε διεθνής τιμή του μη επεξεργασμένου ελαιολάδου επιτρέπουσα τον προσδιορισμό της πραγματικής τάσεως στην αγορά, λόγω του πολύ περιορισμένου όγκου των εξαγωγών από τις χώρες παραγωγής και την ύπαρξη, στις τελευταίες αυτές χώρες, είτε μονοπωλίων εξαγωγής προς όφελος κρατικού οργανισμού, είτε συμπράξεων μεταξύ περιορισμένου αριθμού επιχειρηματιών του οικείου τομέα.
Επιβάλλεται εν συνεχεία να παρατηρηθεί ότι οι διατάξεις του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κανονισμού 2749/78 είναι παρόμοιες προς τις διατάξεις του προαναφερθέντος άρθρου 16, παράγραφος 1, υπό την επιφύλαξη ότι η δυνατότητα της Επιτροπής να προσφεύγει στη διαδικασία διαγωνισμού συνδέεται με την εξέταση της καταστάσεως όχι της διεθνούς αγοράς αλλά μόνον της ελληνικής αγοράς.
Κατά τη σχετική περίοδο όμως, η ελληνική αγορά, όπου οι επιχειρηματίες ήσαν ολιγάριθμοι και συνέστησαν μεταξύ τους σύμπραξη, χαρακτηριζόταν επίσης από το ότι δεν υπήρχε διαμορφωμένη τιμή του μη επεξεργασμένου ελαιολάδου.
Επομένως, στο πρώτο ερώτημα επιβάλλεται να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 16, παράγραφος 1, του κανονισμού 136/66/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 1966, περί δημιουργίας κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των λιπαρών ουσιών, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 1562/78 του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 1978, καθώς και το άρθρο 5, παράγραφος 1, του κανονισμού 2749/78 του Συμβουλίου, της 23ης Νοεμβρίου 1978, περί των συναλλαγών λιπαρών ουσιών μεταξύ της Κοινότητος και της Ελλάδος, επέτρεπαν στην Επιτροπή να προσφεύγει διαρκώς, κατά τα έτη 1979 και 1980, στη διαδικασία διαγωνισμού για τον καθορισμό της εισφοράς λόγω εισαγωγής μη επεξεργασμένου ελαιολάδου.
Όσον αφορά το δεύτερο ερώτημα
Με το ερώτημα αυτό το εθνικό δικαστήριο ζητεί ουσιαστικά να πληροφορηθεί αν, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, οι προαναφερθείσες διατάξεις δεν αντιβαίνουν προς τα θεμελιώδη δικαιώματα που αναγνωρίζονται στους επιχειρηματίες δυνάμει της Συνθήκης ΕΟΚ.
Από τη Διάταξη περί παραπομπής καθώς και από τις διευκρινίσεις που δόθηκαν από τη SAFA κατά την προφορική διαδικασία προκύπτει ότι οι προβαλλόμενες αιτιάσεις συνίστανται, αφενός, στην προσβολή του δικαιώματος της ελεύθερης ασκήσεως οικονομικών δραστηριοτήτων και, αφετέρου, στην παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ των επιχειρηματιών.
Επί της προσβολής του δικαιώματος της ελεύθερης ασκήσεως οικονομικών δραστηριοτήτων
Κατά την ενάγουσα της κύριας δίκης το προαναφερθέν άρθρο 16, παράγραφος 1, είναι άκυρο δεδομένου ότι με αυτό παρέχονται στην Επιτροπή υπερβολικές εξουσίες εκτιμήσεως οι οποίες είναι ικανές να θίξουν το δικαίωμα της ενάγουσας προς ελεύθερη άσκηση οικονομικών δραστηριοτήτων.
Επιβάλλεται να υπομνηστεί η νομολογία του Δικαστηρίου ( βλ., ιδίως, απόφαση της 11ης Μαρτίου 1987, συνεκδικασθείσες υποθέσεις
279/84, 280/84, 285/84 και 286/84, Rau κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ. 1069, σκέψη 14
), κατά την οποία, επειδή η Επιτροπή είναι η μόνη που είναι σε θέση να παρακολουθεί διαρκώς και με προσοχή την εξέλιξη των γεωργικών αγορών και να ενεργεί με την ταχύτητα που απαιτεί η κατάσταση, το Συμβούλιο μπορεί να οδηγηθεί να της αναθέσει στον τομέα αυτό ευρείες εξουσίες εκτιμήσεως και δράσεως. Στην περίπτωση αυτή, τα όρια της αρμοδιότητας αυτής πρέπει να κριθούν ιδίως υπό το πρίσμα των ουσιωδών γενικών στόχων της οργανώσεως της αγοράς.
Κατά την ενάτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 136/66, για τη σταθεροποίηση της αγοράς της Κοινότητος στο επιθυμητό επίπεδο, ιδίως προς αποτροπή των επιπτώσεων των διακυμάνσεων της διεθνούς αγοράς στις τιμές που ισχύουν στο εσωτερικό της Κοινότητος, πρέπει να προβλεφθεί η επιβολή εισφοράς κατά την εισαγωγή, της οποίας το ύψος να αντιστοιχεί στη διαφορά μεταξύ της τιμής κατωφλίου, η οποία προκύπτει από την ενδεικτική τιμή της αγοράς, και των τιμών που ισχύουν στη διεθνή αγορά.
Το σύστημα εισφορών κατά την εισαγωγή προϊόντων προελεύσεως Ελλάδος, που προβλεπόταν με τον κανονισμό 162/66/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 27ης Οκτωβρίου 1966, περί των συναλλαγών στον τομέα των λιπαρών ουσιών μεταξύ της Κοινότητος και της Ελλάδος (
JO 1966, 197, σ. 3393
), και εν συνεχεία με τον κανονισμό 2749/78, ο οποίος κατάργησε τον προηγούμενο, αποβλέπει στον ίδιο γενικό στόχο σταθεροποιήσεως της κοινοτικής αγοράς.
Για τον ίδιο επίσης σκοπό, σύμφωνα με τη δεύτερη αιτιολογική σκέψη των κανονισμών (ΕΟΚ) 601/76 του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 1976, περί καθιερώσεως ειδικών μέτρων ιδίως για τον προσδιορισμό των προσφορών ελαιολάδου στη διεθνή αγορά (
JO L 72, σ. 1
), και (ΕΟΚ) 602/76 του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 1976, περί καθιερώσεως ειδικών μέτρων ιδίως για τον προσδιορισμό των προσφορών ελαιολάδου στην ελληνική αγορά (
JO L 72, σ. 3
), θεσπίστηκε αρχικά με τους κανονισμούς αυτούς το σύστημα καθορισμού της εισφοράς κατόπιν διαγωνισμού, σύστημα του οποίου η διατήρηση κρίθηκε αναγκαία με τους κανονισμούς 1562/78 και 2749/78.
Κατά το άρθρο 16, παράγραφος 1, του κανονισμού 136/66, όπως τροποποιήθηκε, και του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κανονισμού 2749/78, ο καθορισμός της εισφοράς με διαγωνισμό μπορεί να γίνει μόνον όταν οι προσφορές που γίνονται, αντιστοίχως, στη διεθνή αγορά και στην ελληνική αγορά μη επεξεργασμένου ελαιολάδου δεν επιτρέπουν τον προσδιορισμό της πραγματικής τάσεως της οικείας αγοράς.
Εξάλλου, κατά το άρθρο 3 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 2751/78 του Συμβουλίου, της 23ης Νοεμβρίου 1978, περί θεσπίσεως των γενικών κανόνων του καθεστώτος καθορισμού της εισφοράς κατά την εισαγωγή ελαιολάδου διά διαγωνισμού ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/023, σ. 63 ), η Επιτροπή καθορίζει το κατώτατο ύψος της εισφοράς κατόπιν εξετάσεως, αφενός, της διεθνούς και της ελληνικής αγοράς, ανάλογα με την περίπτωση, και, αφετέρου, της κοινοτικής αγοράς, καθώς και τα ύψη των μικτών εισφορών που προσφέρονται από τους μετέχοντες στον διαγωνισμό.
Από τα προαναφερθέντα προκύπτει ότι η εξουσία εκτιμήσεως την οποία το Συμβούλιο απένειμε στην Επιτροπή, ασκούμενη στο πλαίσιο των αρχών που καθιερώθηκαν από το Συμβούλιο, είναι αναγκαία για την εκπλήρωση του στόχου σταθερότητας της κοινοτικής αγοράς μη επεξεργασμένου ελαιολάδου όταν η δομή της διεθνούς αγοράς ή, ενδεχομένως, της ελληνικής δεν επιτρέπει τον προσδιορισμό μιας τιμής αγοράς. Περιορισμοί του δικαιώματος της ελεύθερης ασκήσεως των οικονομικών δραστηριοτήτων που μπορεί να προκύψουν για τους επιχειρηματίες δεν είναι δυνατό να θεωρηθούν ότι συνιστούν υπέρμετρη επέμβαση που θα προσέβαλλε την ίδια την ουσία του δικαιώματος αυτού (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 11ης Ιουλίου 1989, υποθ.
265/87, Schräder, Συλλογή 1989, σ. 2237
).
Επί της παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως
Σχετικώς, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ( βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 1986, συνεκδικασθείσες υποθέσεις
201/85 και 202/85, Klensch, Συλλογή 1986, σ. 3477, σκέψη 9
), η απαγόρευση των διακρίσεων που έχει θεσπιστεί με το άρθρο 40, παράγραφος 3, της Συνθήκης δεν είναι παρά η ειδική έκφραση της γενικής αρχής της ισότητας, η οποία περιλαμβάνεται στις θεμελιώδεις αρχές του κοινοτικού δικαίου. Η αρχή αυτή επιβάλλει όπως ομοειδείς καταστάσεις αντιμετωπίζονται κατά τον ίδιο τρόπο, εκτός αν η διαφοροποίηση δικαιολογείται αντικειμενικά.
Όμως, μολονότι είναι αληθές ότι το σύστημα εισφοράς με διαγωνισμό έχει ως αποτέλεσμα την καταβολή διαφορετικών εισφορών από τους εισαγωγείς, εντούτοις η επίδικη κοινοτική κανονιστική ρύθμιση δεν παραβιάζει την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως.
Πράγματι, δεδομένης της δομής της αγοράς, οι επιχειρηματίες είχαν τη δυνατότητα να προμηθευτούν μη επεξεργασμένο ελαιόλαδο σε διαφορετικές τιμές και, κατά συνέπεια, να προτείνουν διαφορετικές εισφορές, λαμβάνοντας υπόψη την αποδοτικότητα της
συναλλαγής. Εξ αυτού προκύπτει ότι οι επιχειρηματίες, των οποίων οι εισφορές είναι υψηλότερες ή ίσες προς την κατωτάτη εισφορά που καθόρισε η Επιτροπή, μπορούν να αποκομίσουν το ίδιο κέρδος από εισαγωγές τις οποίες πραγματοποίησαν με εισφορές διαφορετικού ύψους.
Επομένως, πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι από την εξέταση του δευτέρου ερωτήματος δεν προέκυψαν στοιχεία ικανά να επηρεάσουν το κύρος του άρθρου 16, παράγραφος 1, του κανονισμού 136/66 του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 1966, περί δημιουργίας κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των λιπαρών ουσιών, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 1562/78 του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 1978, ούτε του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κανονισμού 2749/78 του Συμβουλίου, της 23ης Νοεμβρίου 1978, περί των συναλλαγών λιπαρών ουσιών μεταξύ της Κοινότητος και της Ελλάδος.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν το Συμβούλιο και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η διαδικασία ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης έχει τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το Tribunale Civile di Genova με Διάταξη της 6ης Απριλίου 1989, αποφαίνεται:

1)
Το άρθρο 16, παράγραφος 1, του κανονισμού 136/66/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 1966, περί δημιουργίας κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των λιπαρών ουσιών, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1562/78 του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 1978, καθώς και το άρθρο 5, παράγραφος 1, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 2749/78 του Συμβουλίου, της 23ης Νοεμβρίου 1978, περί των συναλλαγών λιπαρών ουσιών μεταξύ της Κοινότητος και της Ελλάδος, επέτρεπαν στην Επιτροπή να προσφεύγει διαρκώς,κατά τα έτη 1979 και 1980, στη διαδικασία διαγωνισμού για τον καθορισμό της εισφοράς λόγω εισαγωγής μη επεξεργασμένου ελαιολάδου.

2)
Από την εξέταση του δευτέρου ερωτήματος δεν προέκυψαν στοιχεία ικανά να επηρεάσουν το κύρος του άρθρου 16, παράγραφος 1, του κανονισμού 136/66 του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 1966, περί δημιουργίας κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των λιπαρών ουσιών, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 1562/78 του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 1978, ούτε του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κανονισμού 2749/78 του Συμβουλίου, της 23ης Νοεμβρίου 1978, περί των συναλλαγών λιπαρών ουσιών μεταξύ της Κοινότητος και της Ελλάδος.

Moitinho de Almeida
Grévisse
Zuleeg
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 21 Μαρτίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος του τρίτου τμήματος
J. C. Moitinho de Almeida
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.