CELEX: 62006TJ0155
Ανταγωνισμός
Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως
Αγορά μηχανημάτων συλλογής χρησιμοποιημένων συσκευασιών ποτών
Απόφαση διαπιστώνουσα παράβαση του άρθρου 82 ΕΚ και του άρθρου 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ
Συμφωνίες αποκλειστικότητας, περί αναλήψεως υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και περί εκπτώσεων για πιστούς πελάτες που αποτελούν μέρος μιας στρατηγικής αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά
Πρόστιμο
Αναλογικότητα

δεν έλαβε υπόψη τη συμφωνία αυτή προς υπολογισμό του μεριδίου της αγοράς που δεν μπορούσαν να καλύψουν οι ανταγωνιστές
των προσφευγουσών (βλ. αιτιολογική σκέψη 163 και υποσημείωση 335 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Κατά συνέπεια, ούτε η αιτίαση αυτή μπορεί να γίνει δεκτή.
–       Superunie (2001)
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι η Superunie είναι μια κεντρική ένωση καταστημάτων ολλανδικού δικαίου, ότι
τα μέλη της λαμβάνουν τις σχετικές με τη διενέργεια αγορών αποφάσεις τους ανεξάρτητα και ότι η συμφωνία που υπεγράφη με την
ένωση αυτή, που περιελάμβανε υποχρέωση αγοράς ελάχιστου ορίου 130 μηχανημάτων σε διάστημα ενός και ημίσεως έτους, δεν είναι
δεσμευτική για τα μέλη της.
Τα επιχειρήματα των προσφευγουσών δεν μπορούν να γίνουν δεκτά. Συναφώς, παραπέμπεται στις παρατηρήσεις που περιλαμβάνονται
στις σκέψεις 61 έως 66 ανωτέρω, σχετικές με τις συμφωνίες με τις ενώσεις καταστημάτων εμπορικών υπεραγορών.
Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, όσον αφορά τις τέσσερις συμβάσεις των Κάτω Χωρών τις οποίες αμφισβητούν
οι προσφεύγουσες, η προσβαλλόμενη απόφαση δεν βαρύνεται από καμία πρόδηλη πλάνη.
Σουηδία
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η προσβαλλόμενη απόφαση χαρακτηρίζει πεπλανημένως τις περισσότερες από τις συναφθείσες στη
Σουηδία συμφωνίες και ότι για τον λόγο αυτόν βαρύνεται με πρόδηλη πλάνη.
Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.
–       ICA Handlares (Σουηδία) και Hakon Gruppen (Νορβηγία) (2000-2002)
Οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι η σύμβαση αυτή, δεδομένου ότι αποτελεί παράρτημα της συμβάσεως που είχε συναφθεί μεταξύ
του ομίλου Tomra και της Royal Ahold, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αποκλειστική, καθόσον η ίδια η συμφωνία με τη Royal Ahold
δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αποκλειστική.
Οι προσφεύγουσες προσθέτουν ότι η ICA, όπως και η Hakon, είναι «γραφεία κεντρικής διοικήσεως» απολύτως ανεξαρτήτων καταστημάτων.
Έτσι, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, ακόμα και αν η ως άνω συμφωνία ήταν αποκλειστική, τίποτα δεν εμπόδιζε τα καταστήματα
αυτά να προμηθεύονται RVM από ανταγωνιστές των προσφευγουσών.
Όσον αφορά το επιχείρημα που αντλείται από τον χαρακτηρισμό της συμβάσεως ως συμβάσεως αποκλειστικότητας, πρέπει να σημειωθεί
ότι η σύμβαση Royal Ahold Global Master εξετάστηκε προηγουμένως και ότι το συμπέρασμα από την εξέταση αυτή ήταν ότι επρόκειτο
για συμφωνία αποκλειστικότητας (βλ. σκέψεις 128 έως 133 ανωτέρω). Επομένως, η Επιτροπή ορθώς συνήγαγε ότι, δεδομένου ότι η
συμφωνία ICA ήταν ένα παράρτημα της συμβάσεως αυτής, καθίστατο και αυτή αποκλειστική εξ ορισμού. Επιπροσθέτως, από τη δικογραφία
και, ιδίως, από την «πρόταση συμπληρωματικής γενικής εκπτώσεως στη Νορβηγία και τη Σουηδία», προκύπτει ότι η Επιτροπή ορθώς
δέχθηκε ότι η συμφωνία περιείχε ρήτρα παρέχουσα τη δυνατότητα συμπληρωματικής εκπτώσεως κατά την αγορά RVM. Πράγματι, η Επιτροπή
χαρακτήρισε τη συμφωνία καταχρηστική, διότι δεν περιελάμβανε απλώς ρήτρα αποκλειστικότητας. Εχορηγείτο έκπτωση 10 % στην ICA,
επιπλέον του ειδικού συστήματος εκπτώσεως που προβλεπόταν για τη Σουηδία, αν η εταιρία αυτή αναλάμβανε την υποχρέωση να αγοράσει
τουλάχιστον 1100 καινούργια RVM για τη Σουηδία και τη Νορβηγία, κατά τη διάρκεια χρονικής περιόδου από το 2000 μέχρι το 2002.
Η συμφωνία είχε επομένως ως αντικείμενο όχι μόνον την πρόβλεψη ρήτρας αποκλειστικότητας, αλλά επίσης να εξασφαλίσει ότι οι
ICA και Hakon θα παρέμεναν πιστοί πελάτες, μέσω εκπτώσεως που εχορηγείτο μετά από την αγορά μιας συγκεκριμένης ποσότητας RVM.
Όσον αφορά το επιχείρημα των προσφευγουσών που αντλείται από την ανεξαρτησία των καταστημάτων, αρκεί η παραπομπή στις παρατηρήσεις
που εκτίθενται στις σκέψεις 61 έως 66 ανωτέρω, σχετικές με τις ενώσεις εμπορικών υπεραγορών.
Για τους λόγους αυτούς, και αυτή η αιτίαση πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.
–       Rimi Svenska (2000)
Οι προσφεύγουσες φρονούν ότι δεν υφίστατο καμία ποσοτικής φύσεως υποχρέωση όσον αφορά τη συνολική παραγγελία του Απριλίου
2000, διότι η Rimi Svenska, κατά τη διάρκεια της καλυπτόμενης από τη συμφωνία περιόδου, είχε αγοράσει μόλις 23 RVM έναντι
2,6 εκατομμυρίων σουηδικών κορωνών (SEK), ενώ η αναδρομική έκπτωση θα εχορηγείτο μόνον αν οι αγορές υπερέβαιναν τα 7,5 εκατομμύρια
SEK.
Οι προσφεύγουσες εκθέτουν, με το υπόμνημα απαντήσεως, ότι, στο πλαίσιο της ευρύτερης συμβάσεως που είχε συναφθεί με την ICA,
δεν είχε καλυφθεί ούτε το προβλεπόμενο όριο αγορών.
Τα επιχειρήματα αυτά δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη, καθόσον η συμφωνία με τη Rimi Svenska αντικαταστάθηκε τον Οκτώβριο 2000
με ευρύτερη συμφωνία, υπογραφείσα με την ICA Ahold, της οποίας η Rimi Svenska είναι μία από τις θυγατρικές, που προέβλεπε
τις ίδιες εκπτώσεις 10 %, αλλά υπό πολύ πιο ελαστικούς όρους. Κατά συνέπεια, η Rimi Svenska δεν έχασε την έκπτωση που εδικαιούτο
δυνάμει της προηγούμενης συμφωνίας, η οποία προέβλεπε επίσης έκπτωση αν η ενδιαφερομένη αποδεχόταν τον όμιλο Tomra ως κύριο
προμηθευτή.
Συναφώς, δεν μπορεί να παραβλεφθεί το έγγραφο της 2ας Νοεμβρίου 2000, που συνάπτεται στο δικόγραφο της προσφυγής, δεδομένου
ότι επιβεβαιώνει ότι η Rimi Svenska έλαβε μερική αναδρομική έκπτωση και ότι το απομένον σχετικό ποσό της καταβλήθηκε τον Νοέμβριο
του 2000. Το έγγραφο εκθέτει ειδικότερα, επιπλέον, ότι η συνολική παραγγελία καταγγέλλεται και αντικαθίσταται με τη συμφωνία
ICA, που είναι γενικότερη, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 154 ανωτέρω. Πρέπει να σημειωθεί, ακόμη, ότι είναι αστήρικτος ο ισχυρισμός
των προσφευγουσών κατά τον οποίο δεν είχε επιτευχθεί ούτε το προβλεπόμενο όριο αγορών στο πλαίσιο της ευρύτερης συμβάσεως
που είχε συναφθεί με την ICA.
Επομένως, πρέπει να απορριφθεί και η αιτίαση αυτή.
–       Spar, Willys και KB Exonen (όμιλος Axfood) (2000)
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή δεν προσκόμισε καμία απόδειξη περί της υπάρξεως συμφωνίας παρέχουσας στη Spar
το «δικαίωμα» αναδρομικής εκπτώσεως. Οι προσφεύγουσες εκθέτουν ότι, με την απάντησή τους στην ανακοίνωση αιτιάσεων, είχαν
κάνει ρητή αναφορά στη δήλωση της Axfood, που αναφέρει ότι οι Spar και Willys προέβαιναν στις σχετικές αγορές δυνάμει συμφωνίας
που είχε συναφθεί μεταξύ D-Gruppen και ομίλου Tomra το 2000, η οποία δεν παρείχε εκπτώσεις στηριζόμενες στον όγκο των αγορών.
Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η εν λόγω συμφωνία περιλαμβάνει
αναδρομικές εκπτώσεις ως αντάλλαγμα για την αγορά συγκεκριμένης ποσότητας προϊόντων των προσφευγουσών. Οι τελευταίες υποστηρίζουν
ότι η Επιτροπή δεν θεμελιώνει τα λεγόμενά της.
Εντούτοις, οι προσφεύγουσες δίδουν την εντύπωση ότι προβάλλουν αντιφατικά επιχειρήματα. Πράγματι, σε πρώτο στάδιο, στο πλαίσιο
πληροφοριών που παρέσχαν στην Επιτροπή, οι προσφεύγουσες αναγνώρισαν ότι είχαν συνάψει συμφωνίες με τη Spar και τη Willys
περιλαμβάνουσες ρήτρες αναδρομικής εκπτώσεως. Στη συνέχεια, σε δεύτερο στάδιο, οι προσφεύγουσες ισχυρίστηκαν ότι οι συμφωνίες
αυτές είτε περιλαμβάνονταν σε ευρύτερη συμφωνία που δεν περιείχε εκπτωτική ρήτρα, είτε ότι αυτές δεν υφίσταντο. Τέλος, προέβαλαν
τον ισχυρισμό ότι ορισμένες αποδείξεις είχαν χαθεί.
Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που έχει στη διάθεσή του το Γενικό Δικαστήριο, η αιτίαση αυτή πρέπει αναμφισβήτητα να απορριφθεί.
–       Axfood (2001)
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η συμφωνία αυτή δεν ήταν δεσμευτική και ότι η Axfood δεν ήταν υποχρεωμένη να αγοράσει τις
σχετικές ποσότητες. Ισχυρίζονται ότι η Axfood αγόρασε μόλις το ήμισυ της συμφωνηθείσας ποσότητας.
Δεν αμφισβητείται ότι η συμφωνία αυτή δεν είναι αποκλειστική και δεν περιλαμβάνει ανάληψη υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες
ποσότητες.
Η ως άνω συμφωνία παρατίθεται στην αιτιολογική σκέψη 314 της προσβαλλομένης αποφάσεως, υπό τον τίτλο «Συστήματα εκπτώσεως».
Όπως εκθέτει η αιτιολογική σκέψη 178 και η υποσημείωση 389 της εν λόγω αποφάσεως, πρόκειται για συμφωνία προβλέπουσα όρια
αγοραζόμενων ποσοτήτων παρέχουσα στον πελάτη το δικαίωμα αναδρομικής εκπτώσεως, σε συνάρτηση με τον αριθμό των αγοραζόμενων
μηχανημάτων. Δεδομένου ότι οι προσφεύγουσες δεν αμφισβητούν τη διαπίστωση αυτή, παρέλκει να αποφανθεί το Γενικό Δικαστήριο
επί της εν λόγω αιτιάσεως.
–       Axfood (2003-2004)
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η συμφωνία αυτή δεν ήταν αποκλειστική, διότι η Axfood είχε τη δυνατότητα να δοκιμάζει μηχανήματα
των ανταγωνιστών και ότι κανένα στοιχείο της συμφωνίας δεν την εμπόδιζε να αγοράζει τέτοια μηχανήματα.
Συναφώς, αρκεί η διαπίστωση ότι η συμφωνία αυτή δεν εμπίπτει στο χρονικό διάστημα που καλύπτει η παράβαση την οποία διαπιστώνει
η προσβαλλόμενη απόφαση. Επομένως, παρέλκει να αποφανθεί το Γενικό Δικαστήριο επί της αιτιάσεως αυτής των προσφευγουσών.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να συναχθεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν πάσχει από καμία πρόδηλη πλάνη
όσον αφορά τις συναφθείσες στη Σουηδία συμφωνίες.
Νορβηγία
Οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι όλες οι συμφωνίες όσον αφορά τη Νορβηγία (100 % των πωλήσεων των προσφευγουσών στη Νορβηγία)
στις οποίες αναφέρεται η Επιτροπή είτε δεν υφίσταντο είτε δεν περιελάμβαναν καμία ρήτρα αποκλειστικότητας, αναλήψεις υποχρεώσεων
ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες ή αναδρομικές εκπτώσεις.
Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.
–       Køff Hedmark και Rema  1000 (1996), AKA/Spar Norge (1997)
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι οι προβαλλόμενες συμφωνίες με τους πελάτες που απαριθμούνται ανωτέρω δεν είναι συμβάσεις
αποκλειστικότητας, αλλά απλώς έγγραφα προσφοράς που παραθέτουν τις σχετικές τιμές.
Επιπλέον, οι προσφεύγουσες υπογραμμίζουν ότι, δεδομένου ότι οι συμφωνίες ανάγονται στα έτη 1996 και 1997, αυτές βρίσκονται
εκτός της περιόδου την οποία αφορά η προσβαλλόμενη απόφαση.
Λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι οι τρεις αυτές συμβάσεις πράγματι βρίσκονται εκτός της περιόδου την οποία αφορά η απόφαση,
παρέλκει να αποφανθεί το Γενικό Δικαστήριο επί της αιτιάσεως αυτής.
–       NorgesGruppen, Hakon Gruppen, NKL (COOP) και Rema 1000 (1999-2000)
Καταρχάς, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι δεν διαχώρισε τις διάφορες επίμαχες συμβάσεις και, όσον αφορά τις
σχετικές αιτιολογικές σκέψεις, ότι είναι «δυσανάγνωστες».
Όσον αφορά τη συμφωνία με τη NorgesGruppen, οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι η συμφωνία δεν είναι αποκλειστική. Φρονούν ότι
η συνολική ζήτηση εκ μέρους του πελάτη ήταν 1300 RVM. Μόνον όμως 635 RVM παραγγέλθηκαν στις προσφεύγουσες. Δεδομένου ότι οι
ανάγκες ήταν μεγαλύτερες από την παραγγελία, οι προσφεύγουσες συνάγουν ότι η ενδιαφερόμενη επιχείρηση εφοδιάστηκε τα συμπληρωματικά
μηχανήματα από ανταγωνίστριες επιχειρήσεις. Έτσι, η Επιτροπή παρέλειψε να λάβει υπόψη έγγραφο της 13ης Οκτωβρίου 1998 το οποίο
επιβεβαίωνε τις ουσιαστικές ανάγκες του πελάτη.
Επιπλέον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η ίδια η Επιτροπή είχε αναγνωρίσει ότι η NorgesGruppen δεν ήταν υποχρεωμένη να
αγοράσει ορισμένη τουλάχιστον ποσότητα RVM από τις ίδιες. Η παραγγελία των μηχανημάτων αυτών και η επιβεβαίωσή της αναφέρει
ρητώς το γεγονός ότι η σύμβαση δεν ήταν αποκλειστική.
Τέλος, οι προσφεύγουσες παρατηρούν ότι η Επιτροπή προέβαλε ένα κρίσιμο επιχείρημα όσον αφορά την έκπτωση την οποία η NorgesGruppen
όφειλε να επιστρέψει αν αγόραζε λιγότερα από 500 RVM. Η πραγματικότητα όμως δείχνει ότι δεν συνέβη κάτι τέτοιο, διότι παραγγέλθηκαν
635 μηχανημάτων. Η Επιτροπή δεν μπόρεσε να αποδείξει πώς η συμφωνία διαφέρει από μια συνήθη έκπτωση σχετική με τον αγοραζόμενο
όγκο προϊόντων.
Όσον αφορά τη Hakon Gruppen, οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι δεν είχε καθοριστεί κανένα ελάχιστο όριο αγορών, καθόσον στην
επιβεβαίωση της παραγγελίας από τον πελάτη ορίζεται ότι αυτός μπορούσε να αγοράσει μικρότερο αριθμό RVM έστω και αν είχε δικαίωμα
εκπτώσεως μόνο για τα όντως αγορασθέντα μηχανήματα. Εξάλλου η Επιτροπή δεν αμφισβήτησε το εν λόγω αποδεικτικό στοιχείο.
Επιπλέον, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά στοιχεία που αφήνουν να συναχθεί ότι η
σύμβαση δεν ήταν αποκλειστική και ιδίως τα πρακτικά μιας συσκέψεως της «αρμόδιας για τα καταστήματα πωλήσεως ομάδας» της 2ας
Φεβρουαρίου 1999.
Όσον αφορά την NKL (COOP), οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι ο πελάτης δεν ήταν υποχρεωμένος να αγοράσει τον συμφωνηθέντα
όγκο και ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν αποδεικνύει ότι οι προσφεύγουσες προσάρμοσαν την παραγγελία στην ατομική ζήτηση του
πελάτη. Ομοίως, οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι η NKL είχε προβεί σε σχετικές αγορές επίσης από την ανταγωνίστρια Lindco
κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου.
Όσον αφορά, τέλος, τη συμφωνία που είχε συναφθεί με τη Rema 1000, οι προσφεύγουσες εκθέτουν ότι η προβαλλόμενη συμφωνία που
πρότεινε εκπτώσεις, προκειμένου περί παραγγελίας 200 μηχανημάτων, δεν είχε υπογραφεί από τον πελάτη και δεν υποχρέωνε τη Rema
1000 να αγοράσει ορισμένη τουλάχιστον ποσότητα RVM. Επικαλούνται δηλώσεις της Rema 1000 κατά τις οποίες άλλοι προμηθευτές
δεν μπορούσαν να συναγωνιστούν την ποιότητα και το επίπεδο υπηρεσιών των προσφευγουσών. Προσθέτουν, τέλος, ότι η Rema 1000
αγόραζε σχετικά μηχανήματα κυρίως από τους ανταγωνιστές τους.
Πρέπει να εξεταστούν ταυτόχρονα οι συμφωνίες NorgesGruppen, Hakon Gruppen, NKL (COOP) και Rema 1000. Κατ’ ουσίαν, οι προσφεύγουσες
προσάπτουν στην Επιτροπή ότι χαρακτήρισε τις εν λόγω συμβάσεις ως συμβάσεις αποκλειστικότητας και ότι δέχθηκε ότι οι προσφεύγουσες
προέβλεπαν προοδευτική έκπτωση έναντι παραγγελίας συγκεκριμένης ποσότητας.
Σχετικά με το επιχείρημα που αντλείται από την ύπαρξη συμβάσεων αποκλειστικότητας, παρέλκει να αποφανθεί το Γενικό Δικαστήριο
επί του ζητήματος αυτού, δεδομένου ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν χαρακτήρισε τις συμφωνίες αυτές συμβάσεις αποκλειστικότητας
(βλ. αιτιολογική σκέψη 302 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Όσον αφορά το επιχείρημα που αντλείται από τον χαρακτηρισμό των συμφωνιών περί αναλήψεως υποχρεώσεων για τις αγοραζόμενες
ποσότητες έναντι της παροχής εκπτώσεως, η Επιτροπή ορθώς διευκρίνισε ότι αυτό που έχει σημασία για να συναχθεί ότι υπήρχαν
συμφωνίες περί αναλήψεως σχετικών υποχρεώσεων είναι να προσδιοριστεί αν οι πρακτικές αυτές δημιουργούν κίνητρο στον πελάτη
να μην αγοράζει προϊόντα από τους ανταγωνιστές.
Πράγματι, όσον αφορά τη συμφωνία που είχε συναφθεί με τη Rema 1000, προκύπτει ότι η έκπτωση είναι συνακόλουθη, καθόσον είναι
αναλογική προς τον αριθμό των αγορασθέντων μηχανημάτων (14 % για 200), δεδομένου ότι είναι γνωστό ότι, για τις άλλες συμβάσεις,
υφίστατο μια ισοδύναμη έκπτωση, αλλά για ποσότητα αγορών σαφώς μεγαλύτερη (500 μηχανήματα). Εξάλλου, για όλες τις άλλες συμβάσεις,
οι προσφεύγουσες πρότειναν έκπτωση πριν από την αγορά RVM και διευκρίνιζαν ότι, αν δεν συμπληρωνόταν η προβλεπόμενη ποσότητα,
οι πελάτες θα έπρεπε να επιστρέψουν την έκπτωση αυτή σε συνάρτηση με τον αριθμό των μη παραγγελθέντων μηχανημάτων. Από αυτό
προκύπτει, όπως πολύ ορθά υπογραμμίζει η Επιτροπή, ένα εντονότερο κίνητρο για τον πελάτη σε σχέση με αυτό που θα υπήρχε αν
η έκπτωση παρεχωρείτο μετά από κάθε παραγγελία.
Κατά συνέπεια, και αυτή η αιτίαση πρέπει να απορριφθεί.
–       NorgesGruppen (2000-2001)
Όσον αφορά τη συμφωνία με τη NorgesGruppen για τα έτη 2000 και 2001, οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι καμία συμφωνία δεν
συνήφθη με τον εν λόγω πελάτη, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Επιτροπή. Επρόκειτο απλώς για ένα μη υπογεγραμμένο έγγραφο.
Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί ότι το μη υπογεγραμμένο έγγραφο περί προσφοράς, που συνάπτεται στο δικόγραφο της προσφυγής, υποβλήθηκε
από τις προσφεύγουσες στην Επιτροπή στο πλαίσιο της απαντήσεώς τους σε αίτημα παροχής πληροφοριών, που ζητούσε από τις προσφεύγουσες
να εκθέσουν όλες τις συμφωνίες, περιλαμβανομένων εκείνων που είχαν συναφθεί άτυπα.
Πρέπει ακόμη να προστεθεί ότι, βάσει στοιχείων της δικογραφίας, μπορεί να υποστηριχθεί ότι οι προσφεύγουσες παρέσχαν έκπτωση
χορηγούμενη εκ των προτέρων με βάση ένα επιθυμητό όριο αγορών όγκου 150 RVM και ότι προμήθευσαν στον πελάτη τα σχετικά προϊόντα
σε μειωμένη τιμή (βλ. αιτιολογική σκέψη 247 και υποσημείωση 547 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Καίτοι το έγγραφο που συνάπτεται στο δικόγραφο της προσφυγής είναι ένα μη υπογεγραμμένο έγγραφο προσφοράς, εντούτοις η έκπτωση
χορηγήθηκε και οι σχετικές πωλήσεις πραγματοποιήθηκαν υπό τους όρους που προτείνονταν με το έγγραφο αυτό. Εξ αυτού προκύπτει,
επίσης, ότι ο πελάτης δεν αγόρασε κανένα μηχάνημα από ανταγωνιστές προμηθευτές κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου.
Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι η ίδια η προσβαλλόμενη απόφαση εκθέτει ότι επρόκειτο για μη υπογεγραμμένη προσφορά και ότι
δεν είχε συμπληρωθεί το προβλεπόμενο όριο αγορών. Με γνώμονα τις ως άνω παρατηρήσεις, και αυτή η αιτίαση πρέπει να απορριφθεί.
–       NKL (COOP) και Rema 1000 (2000-2001)
Όσον αφορά την NKL (COOP), οι προσφεύγουσες αναγνωρίζουν ότι προτάθηκε στην NKL έκπτωση 10 % αν η αγορά της υπερέβαινε τα
150 RVM. Οι προσφεύγουσες όμως υποστηρίζουν ότι η NKL δεν υπέγραψε την προσφορά αυτήν και ότι δεν συνήφθη τελικά συμφωνία.
Οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι το γεγονός ότι οι πραγματικές αγορές του πελάτη ήταν μικρότερες από το αρχικό προβλεπόμενο
όριο αποδεικνύει την έλλειψη δεσμευτικής ισχύος.
Όσον αφορά τη Rema 1000, οι προσφεύγουσες επαναλαμβάνουν την ίδια συλλογιστική όπως και για τη συμφωνία με την NKL (COOP),
καθόσον υπήρχε επίσης προσφορά εκπτώσεως για την αγορά 70 μηχανημάτων, την οποία αρνήθηκε ο πελάτης. Οι προσφεύγουσες αμφισβητούν,
επομένως, ότι υπήρξε συμφωνία συναφθείσα μεταξύ των μερών.
Το επιχείρημα των προσφευγουσών ότι το γεγονός ότι οι πραγματικές αγορές των δύο αυτών πελατών ήταν μικρότερες από το αρχικό
προβλεπόμενο όριο της προσφοράς αποδεικνύει την έλλειψη δεσμευτικής ισχύος πρέπει να απορριφθεί.
Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί, πρώτον, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν εκθέτει ότι οι δύο αυτοί πελάτες [NKL (COOP) και Rema
1000] ήταν συμβατικά υποχρεωμένοι να αγοράσουν μια δεδομένη ποσότητα μηχανημάτων. Πράγματι, οι δύο εταιρίες παρατίθενται στην
αιτιολογική σκέψη 302 της προσβαλλομένης αποφάσεως υπό το τμήμα «Αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες
και μονομερείς όροι που συνδέονται με συγκεκριμένες ποσότητες». Επρόκειτο, και στις δύο περιπτώσεις, για εκπτώσεις εξαρτώμενες
από την αγορά εκ μέρους του πελάτη μιας μεγάλης ποσότητας μηχανημάτων σε χρονικό διάστημα περίπου ενός έτους. Στην περίπτωση
της Rema 1000, το εκπτωτικό σύστημα προέβλεπε άμεση υπό όρους έκπτωση (10 % για όγκο 70 μηχανημάτων) και συμπληρωματική αναδρομική
έκπτωση 3 % για 85 μηχανήματα. Ο πελάτης αγόρασε 73 μηχανήματα (βλ. αιτιολογική σκέψη 261 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Δεύτερον, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση λαμβάνει υπόψη τους σχετικά ελαστικούς συμβατικούς όρους που
προσφέρονταν, για παράδειγμα, στη NKL (COOP) σε σχέση με τους άλλους νορβηγούς πελάτες (βλ. αιτιολογική σκέψη 256 και, σχετικά
με την επίπτωση των πρακτικών των προσφευγουσών, υποσημείωση 604). Πράγματι, η Επιτροπή εκθέτει στο σημείο αυτό, ορθώς, ότι
δεν ήταν οπωσδήποτε αποφασιστικής σημασίας το αν συμπληρωνόταν ή όχι ένα προβλεπόμενο όριο αγορών, καθόσον οι αγορές μηχανημάτων
από ανταγωνιστές ήταν μηδενικές ή αμελητέες (βλ. αιτιολογική σκέψη 312 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Για τους λόγους αυτούς, πρέπει να απορριφθεί η εν λόγω αιτίαση.
Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα των προσφευγουσών κατά το οποίο όλες οι συμφωνίες όσον αφορά
τη Νορβηγία χαρακτηρίστηκαν εσφαλμένα στην προσβαλλόμενη απόφαση.
Κατά συνέπεια πρέπει να απορριφθεί το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου και, επομένως, και ο πρώτος λόγος στο σύνολό του.
Β
– Επί του δευτέρου και του τετάρτου λόγου, που αντλούνται από την ύπαρξη προδήλων σφαλμάτων εκτιμήσεως όσον αφορά το αν οι
συμφωνίες ήταν ικανές να εμποδίσουν τον ανταγωνισμό και από την έλλειψη αιτιολογίας
Ο δεύτερος και ο τέταρτος λόγος του δικογράφου της προσφυγής εξετάζονται από κοινού στο πλαίσιο του παρόντος λόγου, που υποδιαιρείται
σε τρία σκέλη. Πρώτον, προβάλλεται ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι οι συμφωνίες αποκλειστικότητας,
οι εξατομικευμένες αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και οι αναδρομικές εξατομικευμένες εκπτώσεις είναι
per se παράνομες δυνάμει του άρθρου 82 ΕΚ και παραλείποντας να εξηγήσει τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν για να εκτιμηθεί
αν οι συμφωνίες αυτές ήταν ικανές να περιορίσουν ή να παρεμποδίσουν τον ανταγωνισμό. Δεύτερον, προβάλλεται ότι η Επιτροπή
δεν εξέτασε αν το ανοικτό στον ανταγωνισμό μέρος της αγοράς RVM ήταν αρκετά σημαντικό ώστε να παρέχει τη δυνατότητα στους
επίσης αποτελεσματικούς ανταγωνιστές να παραμείνουν στην αγορά. Τρίτον, προβάλλεται ότι η εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση
της δυνατότητας που είχαν οι αναδρομικές εκπτώσεις να παρεμποδίσουν τον ανταγωνισμό στηρίζεται σε αποδείξεις και σε συλλογισμούς
που είναι ανακριβείς και παραπλανητικοί.
1.     Επί της προβαλλόμενης παρανομίας per se των συμφωνιών των προσφευγουσών και επί της ελλείψεως επεξηγήσεως όσον αφορά τα κριτήρια
που χρησιμοποίησε η Επιτροπή για να εκτιμήσει αν οι συμφωνίες ήταν ικανές να περιορίσουν ή να εμποδίσουν εντελώς τον ανταγωνισμό
Επιχειρήματα των διαδίκων
Πρώτον, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη περί το δίκαιο διότι, κατά την εκ μέρους της
νομική εκτίμηση, δεν έλαβε υπόψη τις γενικές συνθήκες της αγοράς στο πλαίσιο της οποίας εντάσσονταν τα τρία είδη συμφωνιών.
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή δεν ακολούθησε το κριτήριο που έγινε δεκτό στην απόφαση Michelin II. Ισχυρίζονται
ότι, κατά την απόφαση Michelin II, η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να αποδεικνύει ότι οι συμφωνίες είναι «ικανές» να περιορίσουν
τον ανταγωνισμό. Τούτο επέβαλε εξέταση της γενικής καταστάσεως της αγοράς. Πράγματι, δεν θα ίσχυε κανένα ή σχεδόν κανένα στοιχείο
του κριτηρίου που ακολουθήθηκε στην προαναφερθείσα απόφαση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής αν βάσει της αποφάσεως Michelin
II η Επιτροπή ήταν απλώς υποχρεωμένη να εξετάζει το περιεχόμενο μιας συμφωνίας βάσει του άρθρου 82 ΕΚ.
Οι προσφεύγουσες προσθέτουν ότι το κριτήριο per se που περιλαμβάνεται στην προσβαλλόμενη απόφαση θα έχει ως αποτέλεσμα την
απαγόρευση μεγάλου αριθμού συμφωνιών στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς, σε διάφορους τομείς, ακόμα και αν αυτές ενισχύουν
τον ανταγωνισμό αντί να τον περιορίζουν, ανάλογα με τη γενική κατάσταση της αγοράς. Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο στην οικονομική
θεωρία ή στην εμπορική πρακτική που να στηρίζει την άποψη ότι συμφωνίες αποκλειστικότητας, εξατομικευμένες αναλήψεις υποχρεώσεων
ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και εξατομικευμένες εκπτώσεις προκαλούν πάντοτε ή σχεδόν πάντοτε περιορισμό του ανταγωνισμού,
όταν χρησιμοποιούνται από εταιρία με δεσπόζουσα θέση.
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή, παραλείποντας να εξετάσει ορισμένους παράγοντες, δεν εξέτασε αν οι πρακτικές
τους ήταν ικανές, βάσει του ισχύοντος δικαίου, να περιορίσουν τον ανταγωνισμό.
Οι παράγοντες που δεν εξέτασε η Επιτροπή έγκεινται στο γεγονός ότι οι προσφεύγουσες ήταν ο μόνος κατασκευαστής RVM με «επαναστατική
τεχνολογία» οριζόντιας τροφοδοτήσεως μεταξύ 1997 και 2001, ότι οι ανταγωνιστές των προσφευγουσών μπορούσαν πάντοτε να προσφέρουν
προς πώληση τα μηχανήματά τους τουλάχιστον στο 61 % του συνόλου της αγοράς RVM μεταξύ 1998 και 2002, ότι οι προσφεύγουσες
πωλούσαν τα μηχανήματά τους απευθείας στον τελικό πελάτη (τις αλυσίδες εμπορικών υπεραγορών), ότι οι εν λόγω συμφωνίες δεν
εμπόδισαν την πρόσβαση των ανταγωνιστών στους λιανοπωλητές και, τέλος, ότι οι αλυσίδες εμπορικών υπεραγορών είναι επαγγελματίες
αγοραστές, που ήταν ικανοί να συγκρίνουν τα RVM των προσφευγουσών με τα RVM των ανταγωνιστών και, επομένως, να αποφασίσουν
οι ίδιοι ποια RVM είχαν την επιθυμητή τιμή, τις απαιτούμενες ιδιότητες, επαρκή αξιοπιστία και τεχνολογία και το πρέπον επίπεδο
υπηρεσιών.
Δεύτερον, οι προσφεύγουσες εκθέτουν ότι η προσβαλλόμενη απόφαση στηρίζεται στη νομική άποψη ότι το άρθρο 82 ΕΚ επιτάσσει μόνον
να αποδεικνύει η Επιτροπή την ύπαρξη και τη μορφή των συμφωνιών, ενώ δεν παραθέτει πρόσφορη αιτιολογία σχετικά με το γιατί
οποιαδήποτε από τις 49 συμφωνίες ήταν ικανή να αποκλείσει τους ανταγωνιστές από την αγορά των RVM.
Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, η έννοια της καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως δεσπόζουσας θέσεως είναι αντικειμενική
έννοια που αφορά τη συμπεριφορά κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως, η οποία δύναται να επηρεάσει τη δομή μιας αγοράς
όπου, ακριβώς μετά την είσοδο της εν λόγω επιχειρήσεως, ο ανταγωνισμός έχει ήδη μειωθεί και η οποία σκοπό έχει να εμποδίσει,
μέσω της προσφυγής σε μέσα διαφορετικά από εκείνα που διέπουν τον συνήθη ανταγωνισμό μεταξύ προϊόντων ή υπηρεσιών βάσει των
παροχών των επιχειρηματιών, τη διατήρηση του ανταγωνισμού στον βαθμό που υπάρχει ακόμα στην αγορά ή την ανάπτυξη του ανταγωνισμού
αυτού. Επομένως, το άρθρο 82 ΕΚ απαγορεύει σε επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση να εξοβελίσει ανταγωνιστή της και να ενισχύσει
με τον τρόπο αυτόν τη θέση της χρησιμοποιώντας άλλα μέσα έναντι εκείνων που είναι διαθέσιμα στο πλαίσιο ενός ανταγωνισμού
που στηρίζεται στο κριτήριο της αποδόσεως των επιχειρήσεων. Η απαγόρευση που θεσπίζει η διάταξη αυτή δικαιολογείται επίσης
από τον σκοπό της αποφυγής της ζημίας των καταναλωτών (απόφαση του Πρωτοδικείου της 23ης Οκτωβρίου 2003, T-65/98, Van den
Bergh Foods κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II-4653, σκέψη 157).
Καίτοι η διαπίστωση της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως δεν συνεπάγεται καθαυτή καμία μομφή έναντι της οικείας επιχειρήσεως, η
επιχείρηση αυτή, εντούτοις, ανεξάρτητα από τα αίτια δημιουργίας τέτοιας θέσεως, έχει την ιδιαίτερη υποχρέωση να μη βλάπτει
με τη συμπεριφορά της τον πραγματικό και ανόθευτο ανταγωνισμό εντός της κοινής αγοράς (απόφαση του Δικαστηρίου της 9ης Νοεμβρίου
1983, 322/81, Nederlandsche Banden-Industrie-Michelin κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 3461, σκέψη 57, και απόφαση του Πρωτοδικείου
της 17ης Σεπτεμβρίου 2007, T-201/04, Microsoft κατά Επιτροπής, Συλλογή 2007, σ. II-3601, σκέψη 229). Ομοίως, μολονότι η ύπαρξη
δεσπόζουσας θέσεως δεν αφαιρεί από την επιχείρηση που κατέχει τη θέση αυτή το δικαίωμα να διαφυλάσσει τα εμπορικά της συμφέροντα,
οσάκις αυτά απειλούνται, και μολονότι η επιχείρηση αυτή έχει τη δυνατότητα, σε εύλογο βαθμό, να ενεργεί κατά τον τρόπο που
κρίνει πρόσφορο για την προστασία των συμφερόντων της, εντούτοις δεν επιτρέπονται τέτοιες ενέργειες όταν αυτές αποσκοπούν
στην ενίσχυση της δεσπόζουσας θέσεως και στην καταχρηστική εκμετάλλευσή της (απόφαση του Δικαστηρίου της 14ης Φεβρουαρίου
1978, 27/76, United Brands και United Brands Continentaal κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1978, σ. 75, σκέψη 189, και απόφαση
Michelin II, σκέψη 55).
Πρέπει να υπομνησθεί, ακόμη, ότι, κατά τη νομολογία, η εκ μέρους επιχειρήσεως κατέχουσας δεσπόζουσα θέση στην αγορά δέσμευση
των αγοραστών, έστω και κατόπιν αιτήσεώς τους, με την υποχρέωση ή υπόσχεση από μέρους τους καλύψεως του συνόλου ή σημαντικού
τμήματος των αναγκών τους αποκλειστικά από αυτήν αποτελεί καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως, κατά την έννοια του
άρθρου 82 ΕΚ, είτε η υποχρέωση αυτή συμφωνήθηκε χωρίς αντάλλαγμα είτε με αντάλλαγμα τη χορήγηση εκπτώσεως. Το ίδιο ισχύει
και όταν η εν λόγω επιχείρηση, χωρίς να δεσμεύει τους αγοραστές επίσημα, εφαρμόζει, είτε βάσει των όρων συμφωνιών που συνάπτονται
με τους αγοραστές είτε μονομερώς, καθεστώς εκπτώσεων στους πιστούς πελάτες, δηλαδή καθεστώς εκπτώσεων ή επιστροφών υπό τον
όρο της κάλυψης από τον πελάτη του συνόλου ή του μεγαλύτερου μέρους των αναγκών του από την επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση
(προαναφερθείσα απόφαση Hoffmann-Laroche, σκέψη 89).
Συγκεκριμένα, αυτού του είδους οι υποχρεώσεις αποκλειστικού εφοδιασμού, με ή χωρίς αντάλλαγμα κάποια έκπτωση ή τη χορήγηση
εκπτώσεων σε πιστούς πελάτες ως παρότρυνση του αγοραστή να εφοδιάζεται αποκλειστικά από την επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα
θέση, είναι ασύμβατες με τον σκοπό της διατηρήσεως ανόθευτου ανταγωνισμού στην κοινή αγορά, διότι δεν στηρίζονται σε οικονομική
παροχή που να δικαιολογεί την επιβάρυνση αυτή ή το πλεονέκτημα αυτό, αλλά τείνουν να εξαλείψουν ή να περιορίσουν τη δυνατότητα
που έχει ο αγοραστής να επιλέγει τις πηγές εφοδιασμού του και να παρεμποδίσουν την είσοδο άλλων παραγωγών στην αγορά (απόφαση
Hoffmann-Laroche κατά Επιτροπής, σκέψη 90).
Όσον αφορά, ειδικότερα, την παροχή εκπτώσεων από επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι έκπτωση
υπέρ πιστών πελατών, η οποία χορηγείται ως αντάλλαγμα της δεσμεύσεως του πελάτη να εφοδιάζεται αποκλειστικά ή σχεδόν αποκλειστικά
από επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση, αντιβαίνει προς το άρθρο 82 ΕΚ. Μια τέτοια έκπτωση τείνει να εμποδίσει, μέσω της
χορηγήσεως οικονομικών πλεονεκτημάτων, τον εφοδιασμό των πελατών από ανταγωνιστές παραγωγούς (απόφαση του Δικαστηρίου της
16ης Δεκεμβρίου 1975, 40/73 έως 48/73, 50/73, 54/73 έως 56/73, 111/73, 113/73 και 114/73, Suiker Unie κ.λπ. κατά Επιτροπής,
Συλλογή τόμος 1975, σ. 507, σκέψη 518, και απόφαση Michelin ΙΙ, σκέψη 56).
Σύστημα εκπτώσεως το οποίο έχει ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό των άλλων επιχειρηματιών από την αγορά κρίνεται αντίθετο προς
το άρθρο 82 ΕΚ αν χρησιμοποιείται από επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση. Για τον λόγο αυτόν, το Δικαστήριο έχει δεχθεί
ότι έκπτωση εξαρτώμενη από την πραγματοποίηση αγορών ορισμένου ύψους αντιβαίνει προς το άρθρο 82 ΕΚ (απόφαση Michelin ΙΙ,
σκέψη 57).
Συστήματα εκπτώσεων βάσει ποσότητας, συνδεόμενα αποκλειστικά με τον όγκο των προϊόντων που αγοράζει ο ενδιαφερόμενος από επιχείρηση
κατέχουσα δεσπόζουσα θέση, θεωρείται γενικά ότι δεν έχουν ως αποτέλεσμα τον απαγορευόμενο από το άρθρο 82 ΕΚ αποκλεισμό των
άλλων επιχειρηματιών από την αγορά. Καίτοι η αύξηση της πωλούμενης ποσότητας συνεπάγεται μείωση του κόστους για τον προμηθευτή,
αυτός δικαιούται να μετακυλίσει τη μείωση αυτή στον πελάτη του μέσω χαμηλότερων τιμών. Επομένως, οι εκπτώσεις με βάση την
αγοραζόμενη ποσότητα θεωρείται ότι απορρέουν από τα κέρδη σε απόδοση και από τις οικονομίες κλίμακος που πραγματοποιεί η κατέχουσα
δεσπόζουσα θέση επιχείρηση (απόφαση Michelin ΙΙ, σκέψη 58).
Κατά συνέπεια, σύστημα εκπτώσεων των οποίων το ποσοστό αυξάνεται ανάλογα με το ύψος των αγορών δεν αντιβαίνει προς το άρθρο
82 ΕΚ, εκτός εάν από τα κριτήρια και τον τρόπο χορηγήσεως της εκπτώσεως προκύπτει ότι το σύστημα δεν στηρίζεται σε οικονομικώς
δικαιολογημένη αντιπαροχή, αλλά τείνει, όπως η έκπτωση υπέρ πιστών πελατών και η έκπτωση λόγω πραγματοποιήσεως καθορισμένου
ορίου αγορών, να εμποδίσει τον εφοδιασμό των πελατών από ανταγωνιστές παραγωγούς (αποφάσεις Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής,
σκέψη 90, και Michelin ΙΙ, σκέψη 59).
Επομένως, για να διαπιστωθεί ο ενδεχόμενος καταχρηστικός χαρακτήρας συστήματος εκπτώσεων βάσει της αγοραζόμενης ποσότητας
πρέπει να εκτιμάται το σύνολο των περιστάσεων, ιδίως τα κριτήρια και ο τρόπος χορηγήσεως των εκπτώσεων, καθώς και να εξετάζεται
αν οι εκπτώσεις, με τη χορήγηση πλεονεκτήματος που δεν στηρίζεται σε καμία οικονομική παροχή που να το δικαιολογεί, τείνουν
να εξαλείψουν ή να περιορίσουν τη δυνατότητα που έχει ο αγοραστής να επιλέγει τις πηγές εφοδιασμού του, να παρεμποδίσουν την
είσοδο των ανταγωνιστών στην αγορά, να επιβάλουν σε αντισυμβαλλομένους άνισους όρους για ισοδύναμες παροχές ή να ενισχύσουν
τη δεσπόζουσα θέση νοθεύοντας τον ανταγωνισμό (απάφαση Michelin ΙΙ, σκέψη 60).
Από την ανωτέρω νομολογία μπορεί να συναχθεί ότι, όπως υποστηρίζουν εξάλλου οι προσφεύγουσες, για να εξακριβωθεί αν συμφωνίες
αποκλειστικότητας, εξατομικευμένες αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και εξατομικευμένες αναδρομικές
εκπτώσεις είναι σύμφωνες με το άρθρο 82 ΕΚ, πρέπει να εξεταστεί, κατόπιν εκτιμήσεως του συνόλου των περιστάσεων και, επομένως,
και των γενικών συνθηκών της αγοράς στο πλαίσιο της οποίας εντάσσονται οι επίμαχες συμφωνίες, αν οι πρακτικές αυτές τείνουν
ή είναι ικανές να περιορίσουν ή να εμποδίζουν εντελώς τον ανταγωνισμό στην οικεία αγορά.
Πρώτον, πρέπει να εξεταστεί εν προκειμένω αν η Επιτροπή παρέλειψε να λάβει υπόψη, στην προσβαλλόμενη απόφαση, τις γενικές
συνθήκες της αγοράς στο πλαίσιο της οποίας εντάσσονται οι εν λόγω συμφωνίες και, δεύτερον, αν αιτιολόγησε προσηκόντως το συμπέρασμά
της σχετικά με το αν οι συμφωνίες ήταν ικανές να εμποδίσουν τον ανταγωνισμό.
Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση, αφού εξέτασε τη δομή των σχετικών αγορών, τη θέση που είχαν σ’ αυτές
οι προσφεύγουσες και οι ανταγωνιστές τους και αφού συνήγαγε ότι οι προσφεύγουσες κατείχαν πολύ σημαντική δεσπόζουσα θέση (βλ.
αιτιολογικές σκέψεις 12 έως 96 της προσβαλλομένης αποφάσεως), εξέτασε ατομικά καθεμία από τις πρακτικές των προσφευγουσών
(βλ. αιτιολογικές σκέψεις 97 έως 133 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Στη συνέχεια, η προσβαλλόμενη απόφαση ασχολείται εκτεταμένα
με την εξέταση της δυνατότητας των πρακτικών αυτών να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό υπό τις συνθήκες της υπό κρίση υποθέσεως (βλ.
ιδίως αιτιολογικές σκέψεις 159 έως 166, 180 έως 187, 218 έως 226, 234 έως 240, 264 έως 277 και 286 έως 329 της προσβαλλομένης
αποφάσεως).
Επιπλέον, η προσβαλλόμενη απόφαση, αφού εξέτασε τις πρακτικές των προσφευγουσών σε κάθε σχετική εθνική αγορά, σε σχέση με
τον αριθμό των πελατών, τη διάρκεια των συμφωνιών, την εξέλιξη της ζητήσεως στην ίδια αγορά, το ποσοστό του μέρους της δέσμιας
αγοράς, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι πρακτικές αυτές μπορούσαν να παρεμποδίσουν τη δημιουργία ή την ανάπτυξη του ανταγωνισμού
και συνήγαγε ότι υφίστατο κατάχρηση καθόσον οι πρακτικές αυτές αποσκοπούσαν στην παγίωση ενός σημαντικού μέρους της ζητήσεως.
Όσον αφορά, ειδικότερα, τα εκπτωτικά συστήματα που χρησιμοποιούσαν οι προσφεύγουσες, η προσβαλλόμενη απόφαση εκθέτει με γραφήματα
το «αποτέλεσμα απορροφήσεως» που είχαν ορισμένα από τα συστήματα αυτά για κάθε χώρα.
Η Επιτροπή, έστω και αν τούτο δεν απαιτείται από τη νομολογία, εξέτασε επίσης, με γνώμονα τις συνθήκες της αγοράς, τα πραγματικά
αποτελέσματα των πρακτικών των προσφευγουσών.
Όσον αφορά άλλους παράγοντες τους οποίους, κατά τις προσφεύγουσες, έπρεπε να εξετάσει η προσβαλλόμενη απόφαση προς απόδειξη
του αν οι πρακτικές τους ήταν ικανές να περιορίσουν τον ανταγωνισμό, επιβάλλονται οι ακόλουθες παρατηρήσεις.
Πρώτον, η προβαλλόμενη τεχνική υπεροχή των προσφευγουσών, που φέρεται ότι ήταν οι μόνοι παραγωγοί RVM ικανοί να προσφέρουν
μια «επαναστατική τεχνολογία» οριζόντιας τροφοδοτήσεως μεταξύ 1997 και 2001, δεν μπορεί να έχει επίπτωση επί της εξετάσεως
του αν οι συμφωνίες ήταν ικανές να περιορίσουν τον ανταγωνισμό. Το εν λόγω στοιχείο θα μπορούσε ενδεχομένως να ασκεί επιρροή
μόνον επί της εξετάσεως της ανταγωνιστικής θέσεως των προσφευγουσών στην αγορά και, επομένως, επί της δεσπόζουσας θέσεώς τους.
Δεύτερον, πρέπει γίνει δεκτό ότι το γεγονός ότι τα μηχανήματα πωλούνταν απευθείας στον τελικό πελάτη είναι στοιχείο που επιβεβαιώνει
τη διαπίστωση περί καταχρήσεως δεσπόζουσας θέσεως και όχι το αντίθετο. Πράγματι, καίτοι, ασφαλώς, οι εν λόγω συμφωνίες δεν
παρεμπόδιζαν θεωρητικά την πρόσβαση των ανταγωνιστών στα καταστήματα λιανικής, εντούτοις είναι πρόδηλο ότι τα καταστήματα
λιανικής δεν είχαν κανένα συμφέρον να τα αγοράζουν, καθόσον οι συμφωνίες των προσφευγουσών εμπόδιζαν τους ανταγωνιστές τους
να προσφέρουν τα RVM τους στον τελικό πελάτη.
Τρίτον, όσον αφορά το γεγονός ότι οι αλυσίδες εμπορικών υπεραγορών είναι επαγγελματίες αγοραστές που ήταν ικανοί να συγκρίνουν
και να επιλέγουν μεταξύ των RVM των προσφευγουσών και εκείνων των ανταγωνιστών, πρέπει να σημειωθεί ότι οι ενέργειες των προσφευγουσών
ήταν προδήλως σχεδιασμένες με σκοπό τη δημιουργία μηχανισμών που να παρακινούν τους πελάτες να μην προβαίνουν σε αγορές από
άλλους προμηθευτές και να παγιώνουν την ισχύουσα κατάσταση.
Τέλος, πρέπει να σημειωθεί, όπως τονίζει η Επιτροπή, ότι οι προσφεύγουσες είχαν κάθε δυνατότητα να δώσουν μια δικαιολογία
των πρακτικών τους η οποία να είναι αντικειμενική από οικονομικής απόψεως και σύμφωνη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
Μπορούσαν να εξηγήσουν ποιο ήταν το σχετικό με την αποτελεσματικότερη λειτουργία τους όφελος που ενδεχομένως θα είχαν από
τις συμφωνίες αποκλειστικότητας, τις αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και τα εξατομικευμένα συστήματα
εκπτώσεως. Εντούτοις, οι προσφεύγουσες δεν υποστηρίζουν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ότι οι ενέργειές τους είχαν το παραμικρό
όφελος ως προς την αποτελεσματικότερη λειτουργία τους, ότι αυτές δικαιολογούντο για κάποιον άλλο λόγο ή ότι είχαν ως αποτέλεσμα
μείωση τιμών ή άλλο πλεονέκτημα για τους καταναλωτές.
Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα των προσφευγουσών κατά το οποίο η Επιτροπή εξέτασε μόνον το
περιεχόμενο των εν λόγω συμφωνιών και όχι τις γενικές συνθήκες της αγοράς στο πλαίσιο της οποίας εντάσσονταν οι εν λόγω οι
συμφωνίες.
Δεύτερον, όσον αφορά την αιτίαση που αντλείται από ανεπαρκή αιτιολογία της πτυχής αυτής της προσβαλλομένης αποφάσεως, πρέπει
να σημειωθεί ότι ούτε η εν λόγω αιτίαση μπορεί να ευδοκιμήσει.
Η αιτιολογία που επιβάλλει το άρθρο 253 ΕΚ πρέπει να προσαρμόζεται στη φύση της οικείας πράξεως και να παραθέτει κατά τρόπο
σαφή και μη διφορούμενο τη συλλογιστική της αρχής που εκδίδει την πράξη, ώστε οι μεν ενδιαφερόμενοι να γνωρίζουν τους λόγους
που δικαιολογούν τη λήψη του μέτρου, το δε αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο να μπορεί να ασκήσει τον έλεγχό του (αποφάσεις του
Δικαστηρίου της 13ης Μαρτίου 1985, 296/82 και 318/82, Κάτω Χώρες και Leeuwarder Papierwarenfabriek κατά Επιτροπής, Συλλογή
1985, σ. 809, σκέψη 19, και της 19ης Σεπτεμβρίου 2002, C-114/00, Ισπανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. I-7657, σκέψη 62).
Προκειμένου περί αποφάσεως εκδιδόμενης κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 82 ΕΚ, η αρχή αυτή επιβάλλει η προσβαλλόμενη απόφαση να αναφέρει
τα πραγματικά περιστατικά από τα οποία εξαρτάται η νομική δικαιολόγηση του μέτρου και τις εκτιμήσεις στις οποίες στηρίχθηκε
η απόφασή της (βλ., επ’ αυτού, απόφαση του Πρωτοδικείου της 30ής Ιανουαρίου 2007, T-340/03, France Télécom κατά Επιτροπής,
Συλλογή 2007, σ. II-107, σκέψη 57, όσον αφορά την οποία δεν ασκήθηκε αναίρεση επί του σημείου αυτού).
Συναφώς, επιβάλλεται η παραπομπή στις παρατηρήσεις που περιλαμβάνονται στις σκέψεις 216 έως 218 ανωτέρω, από τις οποίες προκύπτει
σαφώς ότι η Επιτροπή εξέθεσε λεπτομερώς τους λόγους για τους οποίους εκτιμούσε ότι οι εν λόγω συμφωνίες ήταν ικανές να περιορίσουν
ή να παρεμποδίσουν εντελώς τον ανταγωνισμό.
Κατά συνέπεια, δεν χωρεί αμφιβολία ότι οι προσφεύγουσες είχαν γνώση όλων των δικαιολογιών της ως άνω πτυχής της προσβαλλομένης
αποφάσεως. Διαπιστώνεται, επιπλέον, ότι το Γενικό Δικαστήριο ήταν πλήρως σε θέση να ασκήσει τον έλεγχό του ως προς τη νομιμότητα
της προσβαλλομένης αποφάσεως. Εξ αυτού προκύπτει ότι η πτυχή αυτή της προσβαλλομένης αποφάσεως είναι επαρκώς αιτιολογημένη.
Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να απορριφθεί το σκέλος αυτό του δευτέρου λόγου.
2.     Επί της «ανεπαρκούς καλύψεως» της συνολικής ζητήσεως σε RVM με τις πρακτικές των προσφευγουσών
Επιχειρήματα των διαδίκων
Οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι, έστω και αν η προσβαλλόμενη απόφαση είχε αποδείξει ότι όλες οι εν λόγω συμβάσεις μπορούσαν
να έχουν ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό των ανταγωνιστών από την αγορά, τούτο αποδεικνύει μόνον ότι οι ανταγωνιστές στερήθηκαν
τη δυνατότητα να πωλήσουν τα προϊόντα τους στους πελάτες οι οποίοι είχαν ήδη συνάψει τις συμβάσεις αυτές (την ύπαρξη των οποίων
εξακολουθούν να αμφισβητούν). Οι ανταγωνιστές όμως εξακολουθούσαν να είναι ελεύθεροι να αναζητούν πελατεία μεταξύ των άλλων
επιχειρήσεων. Για να διαπιστώσει παράβαση του άρθρου 82 ΕΚ, η προσβαλλόμενη απόφαση έπρεπε να αποδείξει ότι οι συμφωνίες αυτές
κάλυπταν ένα τόσο μεγάλο μέρος της αγοράς ώστε να είναι σε θέση να αποκλείσουν επαρκή αριθμό ανταγωνιστών από το σύνολο της
αγοράς, μέχρι σημείου να προκαλέσουν σημαντικό περιορισμό του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή δεν εξηγεί γιατί το γεγονός ότι οι
ανταγωνιστές δεν μπορούσαν να πωλούν τα RVM τους σε συγκεκριμένους πελάτες είχε ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό τους από την
αγορά «στο σύνολό της».
Οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι το κρίσιμο ζήτημα είναι το αν οι ανταγωνιστές μπορούσαν να παραμείνουν στην αγορά και να
ασκούν τις δραστηριότητές τους επικερδώς, καλύπτοντας όμως μόνο το μέρος εκείνο της ζητήσεως που ήταν ανοικτό στον ανταγωνισμό
και ότι η Επιτροπή όφειλε να προσδιορίσει το ελάχιστο απαιτούμενο μέγεθος για τη βιώσιμη άσκηση εμπορικών δραστηριοτήτων στη
σχετική αγορά. Αν η εν λόγω ζήτηση ήταν αρκούντως σημαντική και το όριο βιωσιμότητας αρκούντως χαμηλό, ώστε να παρέχεται η
δυνατότητα στους ενδεχόμενους ανταγωνιστές να εισέλθουν ή να παραμείνουν στην αγορά παράλληλα με τις προσφεύγουσες, η Επιτροπή
έπρεπε να συναγάγει ότι οι πρακτικές των τελευταίων δεν ήταν καταχρηστικές. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν εξέθεσε σαφώς το μερίδιο
της αγοράς που έπρεπε να καλύπτουν οι συμφωνίες ώστε αυτές να είναι ικανές να αποκλείσουν τους ανταγωνιστές από την αγορά.
Η προσβαλλόμενη απόφαση δεν παραθέτει κανένα αντικειμενικό κριτήριο προσδιορισμού του σχετικού ορίου.
Κατά τις προσφεύγουσες, αν η Επιτροπή είχε προβεί σε τέτοια ανάλυση, δεν θα μπορούσε να αποδείξει ότι οι εν λόγω συμβάσεις
μπορούσαν αποκλείσουν από την αγορά τους εξίσου αποτελεσματικούς με την ίδια ανταγωνιστές. Υπογραμμίζουν ότι εναπόκειτο στην
Επιτροπή να αποδείξει, με την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι οι πρακτικές τους ήταν ικανές να αποκλείσουν τους ανταγωνιστές από
την αγορά. Ελλείψει επαρκούς αιτιολογίας στην προσβαλλόμενη απόφαση, οι προσφεύγουσες δεν έχουν καμία υποχρέωση να αποδείξουν
το αντίθετο.
Οι προσφεύγουσες εκθέτουν ότι η νέα ανάλυση που περιλαμβάνεται στο υπόμνημα αντικρούσεως, σχετικά με το αποτέλεσμα αποκλεισμού
των ανταγωνιστών από την αγορά το οποίο είχαν οι πρακτικές των προσφευγουσών, είναι απαράδεκτη. Το ζήτημα επί του οποίου καλείται
να αποφανθεί το Γενικό Δικαστήριο είναι αν η προσβαλλόμενη απόφαση ήταν επαρκώς αιτιολογημένη επί του σημείου αυτού. Είναι
απαράδεκτο να παρέχεται γενικά η δυνατότητα στην καθής να καλύπτει τα σφάλματα και τις παραλείψεις της επίδικης αποφάσεως
με την υποβολή μιας νέας αναλύσεως και συμπληρωματικών αποδεικτικών στοιχείων κατά τη διάρκεια της δίκης ενώπιον του Γενικού
Δικαστηρίου.
Ακόμη, οι προσφεύγουσες απορρίπτουν ως μη ασκούντα επιρροή τον ισχυρισμό ότι δεν εναπόκειται στην επιχείρηση με δεσπόζουσα
θέση να προσδιορίσει τον αριθμό των ανταγωνιστών στην αγορά. Οι διάφορες αγορές μπορούν να είναι πλήρως ανταγωνιστικές ακόμα
και αν κυμαίνεται ο αριθμός των ανταγωνιστών, ενίοτε δε ακόμα και όταν υπάρχουν δύο μόνον ανταγωνιστές. Κατ’ αυτές, στην Επιτροπή
εναπόκειτο να προσδιορίσει, στην προσβαλλόμενη απόφαση, το όριο βιωσιμότητας των επιχειρήσεων στη σχετική αγορά και να προσδιορίσει
αν το ανοικτό στον ανταγωνισμό τμήμα της αγοράς παρείχε τη δυνατότητα σε επαρκή αριθμό από αυτές να ασκούν σ’ αυτό τις δραστηριότητές
τους κατά τρόπον ώστε να λειτουργεί αποτελεσματικά ο ανταγωνισμός. Τούτο όμως δεν συνέβη εν προκειμένω.
Τέλος, οι προσφεύγουσες φρονούν ότι οι πρακτικές τους δεν κάλυπταν αρκούντως σημαντικό τμήμα της συνολικής ζητήσεως. Οι προσφεύγουσες
εκτιμούν ότι το ανοικτό στον ανταγωνισμό τμήμα της ζητήσεως αποτελούσε, για κάθε εθνική αγορά, ποσοστό τουλάχιστον 30 % και
άνω του 50 % στις περισσότερες περιπτώσεις και, για τις πέντε αγορές, εξεταζόμενες από κοινού, ήταν κατά μέσο όρο περίπου
61 %, ήτοι πλέον των 2000 μηχανημάτων ανά έτος. Ο αριθμός αυτός είναι μεγαλύτερος από το ελάχιστο επίπεδο πωλήσεων που είναι
αναγκαίο για την εξασφάλιση της βιωσιμότητας ενός παραγωγού RVM, το οποίο οι προσφεύγουσες εκτιμούν ότι κυμαίνεται μεταξύ
500 και 1 000 μονάδων ετησίως.
Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Καταρχάς, πρέπει να σημειωθεί ότι, κατ’ ουσίαν, το ανακύπτον ζήτημα είναι το αν η Επιτροπή όφειλε να προσδιορίσει το ελάχιστο
απαιτούμενο μέγεθος βιωσιμότητας για να μπορεί μια επιχείρηση να δρα στην αγορά αυτή, προκειμένου να αποδείξει τον αποκλεισμό
των ανταγωνιστών από την αγορά στο σύνολό της, και στη συνέχεια να εξακριβώσει αν το κλειστό στον ανταγωνισμό τμήμα της αγοράς
(δηλαδή το μέρος της ζητήσεως που κάλυπταν οι πρακτικές των προσφευγουσών) ήταν αρκούντως μεγάλο ώστε να επέρχεται το αποτέλεσμα
του αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά.
Εν προκειμένω, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή διαπίστωσε, με την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι, στις χώρες για τις οποίες
και τα έτη για τα οποία διαπιστώθηκε διάπραξη της παραβάσεως, το κλειστό στον ανταγωνισμό μέρος της ζητήσεως ήταν «ουσιώδες»
ή «μη αμελητέο» και ότι, ιδίως κατά τη διάρκεια των «κρίσιμων ετών» αναπτύξεως σε καθεμία από τις εν λόγω αγορές, αποτελούσε
ένα πολύ σημαντικό μέρος (βλ. αιτιολογική σκέψη 392 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Η προσβαλλόμενη απόφαση, ωστόσο, δεν καθόρισε
συγκεκριμένο όριο πέραν του οποίου οι πρακτικές των προσφευγουσών θα μπορούσαν να αποκλείσουν τους ανταγωνιστές από την αγορά.
Πρέπει να σημειωθεί ότι η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι, αποκλείοντας τον ανταγωνισμό σε σημαντικό τμήμα της αγοράς, όπως στην
υπό κρίση υπόθεση, η επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση εμπόδισε την είσοδο σε έναν ή σε μερικούς ανταγωνιστές και, επομένως, περιόρισε
τον ανταγωνισμό στο σύνολο της αγοράς.
Πράγματι, ο αποκλεισμός του ανταγωνισμού σε ουσιώδες μέρος της αγοράς από επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση δεν μπορεί να δικαιολογείται
με την απόδειξη του ότι το ανοικτό στον ανταγωνισμό τμήμα της αγοράς εξακολουθεί να αρκεί για να δρα σ’ αυτό περιορισμένος
αριθμός ανταγωνιστών. Πράγματι, αφενός, οι πελάτες που βρίσκονται στο κλειστό στον ανταγωνισμό τμήμα της αγοράς έπρεπε να
έχουν τη δυνατότητα να επωφελούνται πλήρως από τις υφιστάμενες στην αγορά δυνατότητες ανταγωνισμού και οι ανταγωνιστές να
μπορούν να ανταγωνίζονται αλλήλους με βάση το κριτήριο της αποδόσεώς τους στο σύνολο της αγοράς και όχι μόνο σε τμήμα της.
Αφετέρου, ο ρόλος της επιχειρήσεως με δεσπόζουσα θέση δεν είναι να προσδιορίζει σε πόσους βιώσιμους ανταγωνιστές παρέχεται
η δυνατότητα να την ανταγωνιστούν στο ανοικτό στον ανταγωνισμό τμήμα της ζητήσεως.
Συναφώς, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι και μόνο η ανάλυση των περιστάσεων της υπό κρίση υποθέσεως, όπως αυτή στην οποία προέβη
η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση, μπορεί να παρέχει τη δυνατότητα διαπιστώσεως του αν οι πρακτικές μιας επιχειρήσεως
με δεσπόζουσα θέση είναι ικανές να εμποδίσουν τον ανταγωνισμό. Εντούτοις, είναι αφύσικο να προσδιορίζεται εκ των προτέρων
ποιο είναι το τμήμα εκείνο της δέσμιας αγοράς πέραν του οποίου οι πρακτικές μιας επιχειρήσεως με δεσπόζουσα θέση μπορούν να
έχουν ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό των ανταγωνιστών από την αγορά.
Ειδικότερα, πρέπει να σημειωθεί, πρώτον, ότι οι πρακτικές των προσφευγουσών εμπόδιζαν τον ανταγωνισμό κατά μέσο όρο σε ουσιώδες
τμήμα –τα δύο πέμπτα– της συνολικής ζητήσεως κατά τη διάρκεια της σχετικής περιόδου στις υπό εξέταση χώρες. Κατά συνέπεια,
ακόμα και αν γίνει δεκτή η άποψη των προσφευγουσών ότι είναι άνευ σημασίας η παρεμπόδιση του ανταγωνισμού σε μικρό τμήμα της
ζητήσεως, το εν λόγω τμήμα κάθε άλλο παρά ήταν μικρό εν προκειμένω.
Δεύτερον, οι πρακτικές των προσφευγουσών συχνά δημιουργούσαν ένα πολύ σημαντικό ποσοστό «δέσμιας» ζητήσεως κατά τη διάρκεια
των «κρίσιμων ετών» όπου η ζήτηση ήταν αυξημένη, πράγμα το οποίο θα διευκόλυνε την επιτυχή είσοδο στην αγορά, ιδίως κατά τα
έτη 1999 και 2000 στην Αυστρία, 2001 στις Κάτω Χώρες και 1999 στη Νορβηγία (βλ., για παράδειγμα, αιτιολογικές σκέψεις 163,
219 και 237 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Τρίτον, πρέπει να υπομνησθεί ότι οι πρακτικές των προσφευγουσών δέσμευαν τη ζήτηση εκ μέρους του τελικού πελάτη και όχι τις
επιχειρήσεις λιανικής. Οι ανταγωνιστές, επομένως, δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν διαφορετικές μεθόδους εμπορικής διανομής
που να αμβλύνουν τα αποτελέσματα των πρακτικών των προσφευγουσών.
Με γνώμονα τις παρατηρήσεις αυτές, το σκέλος αυτό του δευτέρου λόγου πρέπει να απορριφθεί.
3.     Επί των αποδείξεων και των προβαλλόμενων ως ανακριβών και παραπλανητικών συλλογισμών που στήριξαν την εκτίμηση περί του αν
οι αναδρομικές εκπτώσεις μπορούσαν να εμποδίσουν τον ανταγωνισμό
Επιχειρήματα των διαδίκων
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η άποψη της Επιτροπής σχετικά με τις αναδρομικές εκπτώσεις στηρίζεται σε δύο στοιχεία: πρώτον,
στο γεγονός ότι οι πελάτες δεν ήταν διατεθειμένοι να αγοράζουν περισσότερο από έναν μικρό αριθμό μηχανημάτων από κάποιον νέο
προμηθευτή και, δεύτερον, στο ότι οι αναδρομικές εκπτώσεις παρείχαν τη δυνατότητα στις προσφεύγουσες να πωλούν τα προϊόντα
τους σε αρνητικές ή σε πολύ χαμηλές τιμές. Εκθέτουν ότι, σχεδόν σε όλα τα παραδείγματα που έλαβε υπόψη η Επιτροπή, οι τιμές
ουδέποτε μπορούσαν να είναι αρνητικές και ότι, σε όλες τις περιπτώσεις, οι ανταγωνιστές μπορούσαν να έχουν κέρδη από τις πωλήσεις
τους. Εκθέτουν επίσης ότι η Επιτροπή δεν εξέτασε το κόστος των προσφευγουσών προκειμένου να διαπιστώσει το επίπεδο των τιμών
κάτω από το οποίο οι σχετικές τιμές θα προκαλούσαν αποκλεισμό των ανταγωνιστών από την αγορά ή θα αποτελούσαν επιθετικό μέσο
προς άγραν πελατών.
Κατά τις προσφεύγουσες, όταν οι αναδρομικές εκπτώσεις οδηγούν σε θετικές τιμές, δεν μπορεί να συναχθεί ότι αυτές είναι οπωσδήποτε
ικανές να έχουν ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό των ανταγωνιστών από την αγορά. Μια ένα τέτοια συλλογιστική συνεπάγεται στην
πράξη απαγόρευση per se των αναδρομικών εκπτώσεων.
Οι προσφεύγουσες προσθέτουν ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν εξέτασε τις τιμές που προέκυπταν κατόπιν των εκπτώσεών τους ούτε
σε σχέση με σημείο αναφοράς ούτε βάσει κάποιου βάσιμου αντικειμενικού κριτηρίου. Περιορίζεται στη διαπίστωση ότι οι εκπτώσεις
προσέθεταν στους ανταγωνιστές ένα επιπλέον κόστος σκοπιμότητας, το οποίο η απόφαση δεν προσδιόρισε ορθά, και ότι, επομένως,
οι τιμές που προέκυπταν είναι, κατά την υποκειμενική της γνώμη, «πολύ χαμηλές», χωρίς η Επιτροπή να προσδιορίζει τι εννοεί
με την τελευταία αυτή έκφραση. Οι προσφεύγουσες φρονούν ότι η καθής δεν μπορεί να στηρίζεται σε τέτοιους συλλογισμούς και
σε υποκειμενικές γνώμες προς απόδειξη του ότι οι εκπτώσεις είναι ή όχι ικανές να έχουν ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό των ανταγωνιστών
από την αγορά.
Οι προσφεύγουσες εκθέτουν, ακόμη, ότι το συμπέρασμα της προσβαλλομένης αποφάσεως κατά το οποίο οι αναδρομικές εκπτώσεις ήταν
ικανές να έχουν ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό των ανταγωνιστών από την αγορά στηρίζεται σε ανακριβή διαγράμματα.
Σε δύο από τις επτά περιπτώσεις που παραθέτει η προσβαλλόμενη απόφαση (σχήματα 23 και 24 της προσβαλλομένης αποφάσεως, σχετικά
με την Αυστρία), η Επιτροπή στηρίζεται σε διαγράμματα που είναι ανακριβή και παραπλανητικά. Η άποψη της Επιτροπής ότι οι ανταγωνιστές
χρέωναν αρνητικές τιμές στις περιπτώσεις αυτές είναι εν πάση περιπτώσει ανακριβής.
Σε τέσσερις άλλες περιπτώσεις (εικόνες 15 και 18, αφορώσες αντίστοιχα τις Κάτω Χώρες και τη Σουηδία, και εικόνες 21 και 22,
σχετικά με τη Γερμανία), η Επιτροπή αγνόησε την ύπαρξη εκπτώσεων που θα μπορούσαν να χορηγηθούν σε πελάτες για πωλήσεις κάτω
του ορίου το οποίο έλαβε υπόψη η ίδια η Επιτροπή κατά την εξέτασή της. Αν διορθωθεί το σχετικό σφάλμα, οι τιμές δεν θα είναι
αρνητικές σε τρεις από τις τέσσερις περιπτώσεις και θα είναι οριακά αρνητικές για τις πωλήσεις μιας μόνο μονάδας σε μιαν άλλη
περίπτωση.
Αντιθέτως προς όσα διατείνεται η Επιτροπή, σε έξι από επτά περιπτώσεις οι ανταγωνιστές είχαν τη δυνατότητα να χρεώνουν θετικές
τιμές, έστω και αν πωλούσαν μόνο πολύ μικρές ποσότητες, δηλαδή δύο ή τρία μηχανήματα.
Σε καθεμία από τις επτά περιπτώσεις η Επιτροπή κακώς υπέθεσε ότι οι ανταγωνιστές υποχρεώθηκαν να περιοριστούν σε έναν περιορισμένο
αριθμό μονάδων RVM.
Σε καθεμία από τις επτά αυτές περιπτώσεις η Επιτροπή αγνόησε κρίσιμες αποδείξεις όσον αφορά τη λειτουργία της αγοράς, πράγμα
το οποίο καθιστά σαθρά τα συμπεράσματά της. Η Επιτροπή αγνόησε ιδίως τα παρεπόμενα έσοδα από τις υπηρεσίες μετά την πώληση
και τις ακόλουθες πωλήσεις RVM. Λαμβανομένων υπόψη των εσόδων αυτών, επόμενο ήταν οι ανταγωνιστές να έχουν θετικά έσοδα, ακόμα
και με πωλήσεις RVM σε αρνητικές τιμές.
Οι προσφεύγουσες εκθέτουν ειδικότερα ότι, έστω και αν οι ανταγωνιστές ήταν υποχρεωμένοι να πωλούν μικρό μόνον αριθμό RVM (για
παράδειγμα ένα ή δύο μηχανήματα), με την προσβαλλόμενη απόφαση η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι οι εκπτώσεις των προσφευγουσών
ήταν ικανές να αποκλείουν τέτοιους ανταγωνιστές από την αγορά.
Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Πρέπει να σημειωθεί, καταρχάς, ότι η παρούσα αιτίαση στηρίζεται επί εσφαλμένης βάσεως. Πράγματι, αντιθέτως προς όσα διατείνονται
οι προσφεύγουσες, το γεγονός ότι τα συστήματα αναδρομικών εκπτώσεων υποχρεώνουν τους ανταγωνιστές να χρεώνουν αρνητικές τιμές
στους πελάτες των προσφευγουσών που δικαιούνται εκπτώσεις δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ένα από τα στοιχεία στα οποία στηρίζεται
η προσβαλλόμενη απόφαση προς απόδειξη του ότι τα συστήματα αναδρομικών εκπτώσεων των προσφευγουσών είναι ικανά να έχουν αποτελέσματα
αντίθετα προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
Αντιθέτως, η προσβαλλόμενη απόφαση στηρίζεται σε σειρά άλλων παρατηρήσεων σχετικών με τις αναδρομικές εκπτώσεις που χορηγούσαν
οι προσφεύγουσες, για να συναγάγει ότι οι εν λόγω πρακτικές ήταν ικανές να αποκλείσουν τους ανταγωνιστές από την αγορά κατά
παράβαση του άρθρου 82 ΕΚ.
Πρώτον, η προσβαλλόμενη απόφαση διαπιστώνει ότι το δημιουργούμενο κίνητρο προς αγορά των σχετικών μηχανημάτων αποκλειστικά
ή σχεδόν αποκλειστικά από τις προσφεύγουσες είναι ιδιαίτερα έντονο όταν τα καθοριζόμενα όρια, όπως αυτά που έθεταν οι προσφεύγουσες,
συνδυάζονται με σύστημα δυνάμει του οποίου το όφελος του πελάτη το οποίο συνδέεται, ανάλογα με την κάθε περίπτωση, με την
υπέρβαση ενός ορίου πριμοδοτήσεως ή ενός ευνοϊκότερου ορίου αντανακλάται σε όλες τις αγορές του πελάτη κατά τη διάρκεια της
εξεταζομένης περιόδου και όχι αποκλειστικά στον όγκο αγορών που υπερβαίνει το όριο αυτό (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 132, 297
και 316 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Δεύτερον, η Επιτροπή παρατηρεί, στην προσβαλλόμενη απόφαση, ότι τα εκπτωτικά καθεστώτα σχεδιάζονταν ειδικά για κάθε πελάτη
και τα όρια προσδιορίζονταν βάσει των εκτιμώμενων αναγκών του πελάτη ή/και του όγκου των αγορών στις οποίες αυτός είχε προβεί
στο παρελθόν.
Η προσβαλλόμενη απόφαση μνημονεύει, ειδικότερα, το γεγονός ότι σύστημα αναδρομικών εκπτώσεων συνδυαζόμενο με ένα ή περισσότερα
όρια που αντιστοιχούν στο σύνολο ή σε μεγάλο ποσοστό των αναγκών του πελάτη συνιστά σημαντικό κίνητρο για τον πελάτη να προμηθεύεται
το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο του αναγκαίου εξοπλισμού του από τις προσφεύγουσες και αύξησε τεχνητά το κόστος αλλαγής προμηθευτή,
ακόμα και για μικρό αριθμό μονάδων (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 131 έως 133, 297, 321 και 322 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Τρίτον, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι αναδρομικές εκπτώσεις παραχωρούνταν συχνά σε ορισμένους από τους μεγαλύτερους πελάτες
των προσφευγουσών με σκοπό να εξασφαλίζεται ότι αυτοί θα παρέμεναν πιστοί δικοί τους πελάτες (βλ., για παράδειγμα, αιτιολογικές
σκέψεις 180 και 240 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Τέλος, η προσβαλλόμενη απόφαση επισημαίνει ότι οι προσφεύγουσες δεν απέδειξαν ότι οι ενέργειές τους δικαιολογούνταν αντικειμενικά
ή ότι είχαν τέτοια ουσιαστικά οφέλη όσον αφορά την αποτελεσματικότητά τους ώστε αυτά να υπερτερούν έναντι των αντίθετων προς
τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελεσμάτων σε βάρος των καταναλωτών (βλ. αιτιολογική σκέψη 391 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Ασφαλώς, η προσβαλλόμενη απόφαση επεξηγεί με διαγράμματα (βλ. εικόνες 15, 18, 21 έως 24 και 27) το γεγονός ότι οι αναδρομικές
εκπτώσεις των προσφευγουσών είχαν ως αποτέλεσμα τον εξοβελισμό των ανταγωνιστών από την αγορά, υποχρεώνοντάς τους να πωλούν
τα προϊόντα τους σε πολύ χαμηλές τιμές και, ενίοτε, σε αρνητικές τιμές για τις τελευταίες μονάδες προ της συμπληρώσεως του
καθοριζόμενου στο πλαίσιο του εκπτωτικού συστήματος ορίου (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 165, 186, 224, 235, 236 και 268 της προσβαλλομένης
αποφάσεως).
Εντούτοις, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή ουδόλως διατείνεται ότι τα εκπτωτικά συστήματα είχαν συστηματικά ως αποτέλεσμα
αρνητικές τιμές και, αφετέρου, δεν υποστηρίζει ότι μια τέτοια απόδειξη αποτελεί προϋπόθεση για να διαπιστωθεί ότι τα συστήματα
αυτά είναι καταχρηστικά. Εξάλλου, η προσβαλλόμενη απόφαση δεν περιλαμβάνει διαγράμματα για καθένα από τα συστήματα εκπτώσεως
που χρησιμοποιούσαν οι προσφεύγουσες. Περιλαμβάνει μόνον ένα ή δύο διαγράμματα ανά χώρα, όπου εμφαίνεται ότι τα εκπτωτικά
συστήματα των προσφευγουσών είχαν ως αποτέλεσμα τον εξοβελισμό των ανταγωνιστών από την αγορά.
Πρέπει να σημειωθεί συναφώς ότι ο μηχανισμός αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά τον οποίο συνθέτουν οι αναδρομικές
εκπτώσεις δεν συνεπάγεται οπωσδήποτε ότι η επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση θα θυσιάζει τα κέρδη της, διότι το κόστος της εκπτώσεως
κατανέμεται σε μεγάλο αριθμό μονάδων προϊόντος. Με την αναδρομική χορήγηση εκπτώσεως, η μέση τιμή για την επιχείρηση με δεσπόζουσα
θέση μπορεί κάλλιστα να είναι σαφώς μεγαλύτερη από το κόστος και να παρέχει τη δυνατότητα πραγματοποιήσεως υψηλού κέρδους
κατά μέσο όρο. Ωστόσο, το σύστημα αναδρομικών εκπτώσεων συνεπάγεται για τον πελάτη ότι η πραγματική τιμή των τελευταίων μονάδων
είναι πολύ χαμηλή λόγω του «αποτελέσματος απορροφήσεως».
Με βάση τις παρατηρήσεις αυτές, πρέπει να σημειωθεί ότι η περίσταση ότι ορισμένα διαγράμματα περιέχουν σφάλματα δεν μπορεί
να κλονίσει, καθαυτό, το συμπέρασμα ότι τα συστήματα εκπτώσεως των προσφευγουσών είναι αντίθετα προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
Κατά συνέπεια, η ως άνω αιτίαση των προσφευγουσών είναι αλυσιτελής.
Όσον αφορά το επιχείρημα των προσφευγουσών ότι η δράση των ανταγωνιστών δεν περιοριζόταν στην πώληση ενός μικρού αριθμού μονάδων
σε κάθε πελάτη, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι είναι εγγενές προς κάθε έντονα δεσπόζουσα θέση, όπως αυτή των προσφευγουσών,
ότι δεν υπάρχει κατάλληλο υποκατάστατο προϊόν έναντι αυτού που πωλεί η επιχείρηση που κατέχει την εν λόγω δεσπόζουσα θέση
για σημαντικό μέρος της ζητήσεως. Επομένως, ο προμηθευτής με δεσπόζουσα θέση είναι σε μεγάλο βαθμό ένας εμπορικός εταίρος
στον οποίο υποχρεωτικά θα απευθύνονται οι πελάτες (βλ., επ’ αυτού, απόφαση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, προαναφερθείσα,
σκέψη 41). Επομένως, υπό τις συνθήκες αυτές, η προσβαλλόμενη απόφαση ορθώς εκθέτει ότι οι πελάτες απευθύνονταν σε άλλους προμηθευτές
μόνο για περιορισμένο μέρος των αγορών τους.
Για τους ίδιους λόγους, δύσκολα μπορεί να γίνει δεκτό το επιχείρημα των προσφευγουσών ότι οι ανταγωνιστές μπορούν να αντισταθμίζουν
τις μειωμένες τιμές στις οποίες υποχρεώνονται να πωλούν στους πελάτες τα προϊόντα τους για αριθμό μονάδων μικρότερο από το
σχετικό όριο πωλώντας συμπληρωματικές μονάδες στους ίδιους πελάτες (παραπάνω από το όριο). Πράγματι, στην καλύτερη περίπτωση,
η εναπομένουσα ζήτηση εκ μέρους των πελατών αυτών είναι περιορισμένη, έτσι ώστε η μέση τιμή των ανταγωνιστών να εξακολουθεί
να είναι ελάχιστα ελκυστική από διαρθρωτικής απόψεως.
Το ίδιο ισχύει ως προς το επιχείρημα ότι οι ανταγωνιστές μπορούσαν να αντισταθμίσουν τις αρχικές ζημίες ή την αρχική μειωμένη
αποδοτικότητα που προκαλούνταν από τις πρακτικές των προσφευγουσών με τα έσοδα μετά την πώληση (συντήρηση και επισκευή των
μηχανημάτων). Πράγματι, η ευρεία βάση των προσφευγουσών τους παρέχει επίσης ένα πρόδηλο πλεονέκτημα για τη συντήρηση και επισκευή
των μηχανημάτων τους, οπότε δεν προκύπτει σαφώς από την επιχειρηματολογία των προσφευγουσών πώς τα διαρθρωτικά περιορισμένα
περιθώρια κέρδους των ανταγωνιστών στην πρωτογενή αγορά θα μπορούσαν να αντισταθμιστούν με κέρδη στην αγορά μετά την πώληση.
Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να απορριφθεί το τρίτο σκέλος του δευτέρου λόγου και, επομένως, ο δεύτερος λόγος στο σύνολό
του.
Γ
– Επί του τρίτου λόγου, που αντλείται από πρόδηλα σφάλματα κατά την εκτίμηση της Επιτροπής όσον αφορά το αν οι συμφωνίες
όντως εμπόδιζαν τον ανταγωνισμό
1.     Επιχειρήματα των διαδίκων
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν θεωρούν ότι η ανάλυση των ουσιαστικών αποτελεσμάτων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των συμπερασμάτων
της προσβαλλομένης αποφάσεως όσον αφορά την παρεμπόδιση του ανταγωνισμού στην αγορά. Τα χωρία της προσβαλλομένης αποφάσεως
σχετικά με τις «επιπτώσεις» για καθεμία από τις πέντε χώρες επιβεβαιώνουν το γεγονός αυτό.
Κατά τις προσφεύγουσες, τα αποδεικτικά στοιχεία της Επιτροπής είναι αντιφατικά, υποθετικής φύσεως ή δεν ασκούν επιρροή, οπότε
δεν παρέχουν τη δυνατότητα να συναχθεί ότι οι συμφωνίες πράγματι εμπόδισαν τον ανταγωνισμό.
Πρώτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, στην πλειονότητα των υπό εξέταση εθνικών αγορών, το μερίδιό τους στην αγορά μειώθηκε
την περίοδο κατά τη διάρκεια της οποίας η Επιτροπή υποστήριξε ότι αυτές επιδίδονταν σε πρακτικές αντίθετες προς τους κανόνες
του ανταγωνισμού.
Οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι το γράφημα που προσκόμισε η Επιτροπή επιβεβαιώνει τους ισχυρισμούς τους έναντι του τμήματος αυτού
της αγοράς, ήτοι ότι αυτή συρρικνωνόταν σε τρεις από τις πέντε εξεταζόμενες χώρες, πράγμα το οποίο δεν μπορεί να λογίζεται
ως απόδειξη περί της υπάρξεως αποτελεσμάτων αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
Δεύτερον, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν την άποψη της Επιτροπής ότι η θέση των ανταγωνιστών τους σε καθεμία από τις πέντε χώρες
εξακολουθούσε να είναι ασθενής κατά τη διάρκεια της εξετασθείσας περιόδου. Φρονούν ότι οι ανταγωνιστές τους κατέκτησαν μερίδια
της αγοράς σε τρεις χώρες, ότι τα δικά τους μερίδια παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητα στη Γερμανία και ότι απώλεσαν μερίδια
της αγοράς μόνο στη Σουηδία.
Τρίτον, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν την ύπαρξη πρόδηλης σχέσεως μεταξύ του μεγέθους της δέσμιας αγοράς και του μεριδίου τους
της αγοράς, σε καθεμία από τις πέντε εθνικές αγορές, από το 1998 μέχρι το 2002. Εξεταζομένων των πέντε εθνικών αγορών στο
σύνολό τους, δεν υφίσταται απόδειξη που να παρέχει τη δυνατότητα να υποτεθεί ότι ένα υψηλό μερίδιο της αγοράς των προσφευγουσών
που είναι κλειστό στον ανταγωνισμό προκαλεί την περαιτέρω αύξηση του μεριδίου αυτού. Για παράδειγμα, στις Κάτω Χώρες και στη
Νορβηγία, όπου το κλειστό στον ανταγωνισμό μερίδιο της αγοράς εξαιτίας των πρακτικών των προσφευγουσών ήταν το μεγαλύτερο,
το μερίδιο της αγοράς που κατείχαν οι προσφεύγουσες μειώθηκε, ενώ στη Γερμανία και στη Σουηδία, όπου το κλειστό στον ανταγωνισμό
μερίδιο της αγοράς ήταν μικρότερο, το μερίδιο της αγοράς των προσφευγουσών αυξήθηκε ή παρέμεινε σταθερό. Μόνο στην Αυστρία
το μερίδιο της αγοράς των προσφευγουσών μειώθηκε ταχύτερα σε σχέση με τις Κάτω Χώρες και τη Νορβηγία.
Οι προσφεύγουσες εκθέτουν, επιπλέον, ότι δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ του μεριδίου της κλειστής στον ανταγωνισμό
αγοράς και του δικού τους μεριδίου για τις πέντε χώρες που ελήφθησαν υπόψη κατά τη διάρκεια της εξετασθείσας περιόδου.
Οι προσφεύγουσες παρατηρούν ότι η Επιτροπή στηρίζεται στη δική της υποκειμενική ερμηνεία των αποδείξεων, απορρίπτοντας κάθε
αντικειμενικό κριτήριο. Η Επιτροπή υποστηρίζει μεν ότι οι σχετικές παράμετροι «συνδέονται μεταξύ τους», αλλά απορρίπτει κάθε
προσπάθεια αντικειμενικού ελέγχου της επιχειρηματολογίας της ο οποίος να είναι στατιστικά υποστηρίξιμος. Επιπλέον, η Επιτροπή
δεν προσκομίζει καμία απόδειξη του ισχυρισμού της ότι η στατιστική ανάλυση των προσφευγουσών μπορούσε να χαλκευθεί.
Τέταρτον, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν την άποψη της Επιτροπής ότι οι τιμές τους δεν είχαν μειωθεί και ισχυρίζονται ότι η
Επιτροπή όφειλε να εξετάσει τις πραγματικές καθαρές τιμές μετά την έκπτωση και όχι τις τιμές καταλόγου.
Οι προσφεύγουσες τονίζουν το γεγονός ότι η ορθή ανάλυση των δεδομένων, όπως αυτή που περιλαμβάνεται στο δικόγραφο της προσφυγής,
δείχνει ότι οι τιμές μειώθηκαν σε τρεις χώρες επί συνόλου πέντε.
Πέμπτον, οι προσφεύγουσες εκθέτουν ότι η έξοδος τριών ανταγωνιστών από την αγορά δεν αποδεικνύει την ύπαρξη αντίθετων προς
τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελεσμάτων. Αφενός, η Prokent επτώχευσε ακριβώς όταν οι προβαλλόμενες ως αντίθετες προς τους
κανόνες του ανταγωνισμού πρακτικές των προσφευγουσών είχαν παύσει. Αφετέρου, η εκ μέρους των προσφευγουσών εξαγορά των Halton
και Eleiko διαψεύδει την αρνητική θεωρία της Επιτροπής, διότι, αν όντως οι προσφεύγουσες είχαν τη δυνατότητα να αντιμετωπίζουν
και να εξοβελίζουν μάλιστα τους ανταγωνιστές τους από την αγορά, δεν θα χρειάζονταν να εξαγοράσουν τις δύο αυτές εταιρίες
για να τις εκτοπίσουν από την αγορά.
Τέλος, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, έστω και αν ορισμένα πραγματικά περιστατικά που επικαλείται η Επιτροπή ήταν ακριβή,
αυτά δεν αποδεικνύουν οπωσδήποτε ότι οι τιμές τους είχαν αποτελέσματα αντίθετα προς τους κανόνες του ανταγωνισμού. Πρώτον,
μπορούν να υπάρχουν λόγοι απολύτως θεμιτοί οι οποίοι να δικαιολογούν το γεγονός ότι το μερίδιο της αγοράς του καθιερωμένου
από πολλά έτη στην αγορά προμηθευτή και η θέση στην αγορά των ανταγωνιστών του παραμένουν σταθερά· δεύτερον, η Επιτροπή αντιφάσκει
προς εαυτήν όσον αφορά τις τιμές των προσφευγουσών και τη διαχρονική εξέλιξή τους χαρακτηρίζοντας επιθετική την πολιτική τιμών
τους και, παράλληλα, κατηγορώντας τις ότι εξακολουθούσαν να πωλούν τα προϊόντα τους σε υψηλές τιμές, και, τρίτον, η έξοδος
από την αγορά ενός ή περισσοτέρων ανταγωνιστών δεν αποδεικνύει κάποιο αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτέλεσμα,
αλλά μπορεί να είναι απλώς αποτέλεσμα της συνήθους λειτουργίας του ανταγωνισμού.
Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.
2.     Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Πρέπει να υπομνησθεί ότι, καθόσον ορισμένα στοιχεία της αιτιολογίας μιας αποφάσεως μπορούν καθαυτά να τη δικαιολογήσουν επαρκώς
κατά νόμο, εν πάση περιπτώσει τα ελαττώματα που ενδεχομένως πάσχουν άλλα στοιχεία της αιτιολογίας δεν ασκούν επιρροή στο διατακτικό
της (βλ., κατ’ αναλογία, αποφάσεις του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 2001, C-302/99 P και C-308/99 P, Επιτροπή και Γαλλία κατά
TF1, Συλλογή 2001, σ. I-5603, σκέψεις 26 έως 29).
Η προσβαλλόμενη απόφαση σαφώς εκθέτει, στις αιτιολογικές σκέψεις 285 και 332, ότι, μολονότι, κατά τη νομολογία, για να διαπιστωθεί
παράβαση του άρθρου 82 ΕΚ, αρκεί να αποδειχθεί ότι οι οικείες πρακτικές τείνουν να περιορίσουν τον ανταγωνισμό ή ότι οι οικείες
ενέργειες είναι τέτοιας φύσεως ή ικανές να έχουν τέτοια αποτελέσματα, εντούτοις συμπλήρωσε τη σχετική ανάλυση εν προκειμένω
με εξέταση των ενδεχόμενων αποτελεσμάτων των πρακτικών των προσφευγουσών στην αγορά των RVM.
Κατά συνέπεια, είναι σαφές ότι η Επιτροπή δεν επιχείρησε να στηρίξει τη διαπίστωσή της περί διαπράξεως παραβάσεως του άρθρου
82 ΕΚ στην εν λόγω εξέταση των πραγματικών αποτελεσμάτων των πρακτικών των προσφευγουσών για καθεμία από τις εξετασθείσες
εθνικές αγορές, αλλά απλώς συμπλήρωσε τη διαπίστωσή της περί διαπράξεως παραβάσεως με μια σύντομη εξέταση των ενδεχόμενων
αποτελεσμάτων των πρακτικών αυτών.
Ακόμη, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, πράγματι, προς διαπίστωση παραβάσεως του άρθρου 82 ΕΚ, δεν απαιτείται να αποδειχθεί ότι
η οικεία καταχρηστική συμπεριφορά είχε συγκεκριμένα αποτελέσματα στην αγορά. Συναφώς, αρκεί να αποδειχθεί ότι η καταχρηστική
συμπεριφορά της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως τείνει να περιορίσει τον ανταγωνισμό ή, με άλλα λόγια, ότι η συμπεριφορά
αυτή είναι ικανή ή ενδέχεται να έχει τέτοιο αποτέλεσμα (προαναφερθείσες αποφάσεις Michelin II, σκέψη 239, και British Airways
κατά Επιτροπής, σκέψη 293).
Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, ο τρίτος λόγος πρέπει να απορριφθεί ως αλυσιτελής, χωρίς να απαιτείται να εξεταστεί αν από τα αποδεικτικά
στοιχεία που προσκομίζει η Επιτροπή μπορεί να συναχθεί ότι οι επίμαχες συμφωνίες εμπόδισαν πράγματι τη λειτουργία του ανταγωνισμού.
Πράγματι, ακόμα και αν η Επιτροπή είχε υποπέσει σε πρόδηλη πλάνη, όπως διατείνονται οι προσφεύγουσες, εκτιμώντας ότι οι εν
λόγω οι συμφωνίες εμπόδιζαν τον ανταγωνισμό, τούτο δεν θα έθιγε το κύρος της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Δ
– Επί του πέμπτου λόγου, που αντλείται από πρόδηλη πλάνη στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή εκτιμώντας ότι μη δεσμευτικές αναλήψεις
υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες μπορούσαν να είναι αντίθετες προς το άρθρο 82 ΕΚ
1.     Επιχειρήματα των διαδίκων
Οι προσφεύγουσες, αναφερόμενες στον πρώτο λόγο της προσφυγής, ισχυρίζονται ότι οι περισσότερες από τις 18 συμφωνίες, που απαριθμούνται
στην αιτιολογική σκέψη 302 της προσβαλλομένης αποφάσεως, προέβλεπαν μη δεσμευτικές αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες
ποσότητες. Κατά τις προσφεύγουσες, όπως συμβαίνει και με τις μη δεσμευτικές συμφωνίες αποκλειστικότητας, η εξατομικευμένη
μη δεσμευτική ανάληψη υποχρεώσεως ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες, ακόμα και αν αντιπροσωπεύει το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο
των αναγκών του πελάτη, δεν είναι ικανή να εμποδίσει τον ανταγωνισμό. Αν ένας πελάτης δεν δεσμεύεται νομικά να τηρεί την υποχρέωση
να αγοράσει συγκεκριμένη ποσότητα προϊόντων από τον προμηθευτή, θα είναι ελεύθερος να αποδέχεται τις καλύτερες προσφορές ανταγωνιστών
προμηθευτών οποτεδήποτε. Η μη δεσμευτική εξατομικευμένη ανάληψη υποχρεώσεως ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες δεν αποτελεί
τίποτα περισσότερο από μια εκτίμηση.
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει κάποια έννομη βάση στο κοινοτικό δίκαιο που να παρέχει τη δυνατότητα απαγορεύσεως
σε πελάτη να γνωστοποιεί στους προμηθευτές του μιαν εκτίμηση του συνόλου ή σχεδόν του συνόλου των αναγκών του κατά τη διάρκεια
μιας συγκεκριμένης περιόδου, ακόμα και αν ένας από τους προμηθευτές έχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά. Σε μια τέτοια περίπτωση,
οι εν λόγω 18 συμφωνίες δεν θα ήταν ικανές να παραγάγουν αποτελέσματα αντίθετα προς τους κανόνες του ανταγωνισμού και, επομένως,
δεν μπορούν να παρατίθενται στην προσβαλλόμενη απόφαση. Αν γίνει δεκτό ότι δεν πρέπει να ληφθούν υπόψη οι 18 από τις 49 συμφωνίες
στις οποίες στηρίζεται η προσβαλλόμενη απόφαση, τούτο κλονίζει σε αποφασιστικό βαθμό το βάσιμο της αποφάσεως αυτής και πρέπει
να έχει ως αποτέλεσμα, κατά τις προσφεύγουσες, την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως στο σύνολό της.
Οι προσφεύγουσες προσθέτουν ότι, αντιθέτως προς όσα εκθέτει το υπόμνημα αντικρούσεως, σημαντικός αριθμός συμφωνιών δεν συνέδεε
την τιμή με τον όγκο των αγοραζομένων προϊόντων, αλλά προέβλεπε ενιαία τιμή για κάθε παραγγελλόμενο μηχάνημα (Lidl, Coop,
κ.λπ.).
Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.
2.     Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Πρέπει να σημειωθεί ότι, όπως υπομνήσθηκε στις σκέψεις 208 και 209 ανωτέρω), κατά πάγια νομολογία, συνιστά καταχρηστική εκμετάλλευση
δεσπόζουσας θέσεως κατά την έννοια του άρθρου 82 ΕΚ το γεγονός ότι επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση στην αγορά επιβάλλει
δέσμευση των αγοραστών –ακόμη και κατόπιν αιτήσεως τους– συνεπαγόμενη υποχρέωση ή υπόσχεση προμήθειας του συνόλου ή σημαντικού
μέρους των αναγκών τους αποκλειστικά από την εν λόγω επιχείρηση, είτε η εν λόγω υποχρέωση έχει συμφωνηθεί άνευ ετέρου, είτε
αντισταθμίζεται με τη χορήγηση εκπτώσεων. Το ίδιο συμβαίνει όταν η εν λόγω επιχείρηση, χωρίς να δεσμεύει τους αγοραστές με
ρητή υποχρέωση, εφαρμόζει, είτε βάσει συμφωνιών με τους αγοραστές αυτούς, είτε μονομερώς, σύστημα εκπτώσεων υπέρ των πιστών
πελατών, δηλαδή εκπτώσεων που εξαρτώνται από τον όρο ότι ο πελάτης θα προμηθεύεται το σύνολο ή σημαντικό μέρος των αναγκών
του αποκλειστικά από την επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση (απόφαση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, προαναφερθείσα,
σκέψη 89).
Πράγματι, αυτού του είδους οι υποχρεώσεις αποκλειστικής προμηθείας, με το αντιστάθμισμα των εκπτώσεων ή χωρίς αυτό ή με τη
χορήγηση εκπτώσεων υπέρ πιστών πελατών ως παρότρυνση του αγοραστή να εφοδιάζεται αποκλειστικά από την επιχείρηση που κατέχει
δεσπόζουσα θέση, δεν συμβιβάζονται με τον σκοπό επιτεύξεως ανόθευτου ανταγωνισμού στην κοινή αγορά διότι δεν στηρίζονται σε
οικονομική παροχή που να δικαιολογεί αυτήν την επιβάρυνση ή αυτό το πλεονέκτημα, αλλά τείνουν να αφαιρέσουν από τον αγοραστή
τη δυνατότητα επιλογής του όσον αφορά τις πηγές εφοδιασμού του, ή να περιορίσουν τη δυνατότητα αυτή, και να αποκλείσουν την
είσοδο άλλων παραγωγών στην αγορά (απόφαση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, προαναφερθείσα, σκέψη 90).
Εν προκειμένω, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή ορθώς εξέτασε τις
εξατομικευμένες αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες όχι μόνον τυπικά από καθαρά νομικής απόψεως, αλλά
και λαμβάνοντας υπόψη τη συγκεκριμένη οικονομική κατάσταση στην οποία εντάσσονταν οι επίμαχες συμφωνίες. Με αυτόν τον τρόπο
η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα, στην προσβαλλόμενη απόφαση, ότι οι εν λόγω συμφωνίες ήταν ικανές να αποκλείσουν τους ανταγωνιστές
από την αγορά.
Πράγματι, οι εξατομικευμένες αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες, όπως αυτές στις οποίες αναφέρεται η
προσβαλλόμενη απόφαση στην αιτιολογική σκέψη 302, που δεσμεύουν de facto ή/και παρακινούν τον αγοραστή να προμηθεύεται προϊόντα
αποκλειστικά ή για σημαντικό μέρος των αναγκών του από την επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση, και που δεν στηρίζονται σε οικονομική
παροχή που να δικαιολογεί την επιβάρυνση αυτή ή το πλεονέκτημα αυτό, αλλά τείνουν να στερήσουν τον αγοραστή από τη δυνατότητα
επιλογής των πηγών εφοδιασμού του, ή να περιορίσουν τις σχετικές δυνατότητές του, και να παρεμποδίσουν την πρόσβαση στην αγορά
στους ανταγωνιστές παραγωγούς, ακόμα και αν γίνει δεκτό ότι δεν δεσμεύουν τον αγοραστή με την επιβολή σ’ αυτόν ρητής υποχρεώσεως,
συνιστούν καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως υπό την έννοια του άρθρου 82 ΕΚ (βλ., επ’ αυτού, απόφαση Van den Bergh
Foods κατά Επιτροπής, προαναφερθείσα, σκέψεις 84 και 160).
Καίτοι πολλά παραδείγματα επιβεβαιώνουν ότι, όσον αφορά τις αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και τις
εκπτώσεις, οι προσφεύγουσες παρείχαν τη δυνατότητα κάποιας ευελιξίας όσον αφορά την ακριβή τήρηση των σχετικών χρονοδιαγραμμάτων
και ορίων, εντούτοις η ευελιξία αυτή, που ίσχυε ακόμα και για ορισμένες συμφωνίες οι οποίες οι προσφεύγουσες παραδέχονται
ότι ήταν «δεσμευτικές», ουδόλως περιορίζει το δυσμενές για τον ανταγωνισμό αποτέλεσμα των πρακτικών αυτών. Αντιθέτως, η Επιτροπή
ορθώς εξέθεσε, με την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι ο ακριβής όγκος των αγορών είχε μικρότερη σημασία για τις προσφεύγουσες έναντι
του ενδεχομένου να παραμείνει η οικεία επιχείρηση πιστός πελάτης τους. Πράγματι, η εν λόγω ευελιξία συνέβαλλε στη διατήρηση
του κινήτρου προς τους πελάτες να αγοράζουν τα RVM των προσφευγουσών, ακόμα και όσον αφορά πελάτες οι οποίοι διαφορετικά δεν
θα συμπλήρωναν τα προβλεπόμενα όρια αγορών (βλ. αιτιολογική σκέψη 312 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι η συντριπτική πλειονότητα των υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες, τις οποίες
οι προσφεύγουσες χαρακτηρίζουν ως μη δεσμευτικές, είναι συμφωνίες που εξαρτούν την τιμή και τους εμπορικούς όρους από την
εκ μέρους του πελάτη αγορά ορισμένου όγκου. Οι εν λόγω συμφωνίες περιελάμβαναν γενικά έκπτωση ρητά εξαρτώμενη από την πραγματοποίηση
του προβλεπόμενου ορίου αγορών. Ο πελάτης δεν ήταν νομικά υποχρεωμένος να προβεί σε αγορά προϊόντων μέχρι το προβλεπόμενο
όριο, αλλά έπρεπε να το καλύψει ώστε να μπορέσει να λάβει ή να διατηρήσει την έκπτωση. Στην υπό κρίση υπόθεση πρόκειται για
τέτοιες συμφωνίες, όπως είναι για παράδειγμα οι συναφθείσες με τις επιχειρήσεις Axfood (2001), COOP (2000), NorgesGruppen
ή Hakon Gruppen. Οι ως άνω συμφωνίες έχουν αποτελέσματα παραπλήσια της χορηγήσεως αναδρομικά εκπτώσεως. Ο κίνδυνος αναδρομικής
απώλειας της εκπτώσεως παρακινεί έντονα τον πελάτη να καλύψει το προβλεπόμενο όριο αγορών. Το γεγονός ότι οι προσφεύγουσες
μπορεί τελικά να μη ζήτησαν την επιστροφή της εκπτώσεως, ή η έλλειψη αποδεδειγμένης αποδοχής μιας προσφοράς των προσφευγουσών
εκ μέρους του πελάτη, δεν ασκούν επιρροή. Αυτό που έχει σημασία είναι η προσδοκία του πελάτη την περίοδο κατά την οποία παραγγέλλει
τα σχετικά προϊόντα σύμφωνα με τους όρους της προσφοράς που του υποβλήθηκε.
Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι πρέπει να απορριφθεί ο λόγος ακυρώσεως που αντλείται από πρόδηλη πλάνη της
Επιτροπής λόγω της εκτιμήσεώς της ότι μη δεσμευτικές αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες μπορούσαν να
αντιβαίνουν προς το άρθρο 82 ΕΚ.
VI –
Επί των αιτημάτων ακυρώσεως ή μειώσεως του προστίμου
Α
– Επιχειρήματα των διαδίκων
Οι προσφεύγουσες φρονούν, στο πλαίσιο του έκτου λόγου τους, ότι η Επιτροπή παραβίασε τις αρχές της αναλογικότητας και της
απαγορεύσεως των διακρίσεων, καθορίζοντας το πρόστιμο στο 8 % του παγκόσμιου κύκλου εργασιών του ομίλου Tomra.
Σε απάντηση στους ισχυρισμούς που προβάλλει η Επιτροπή με το υπόμνημα αντικρούσεως, οι προσφεύγουσες επαναλαμβάνουν ότι το
πρόστιμο των 24 εκατομμυρίων ευρώ που τους επέβαλε η Επιτροπή αντιπροσωπεύει το 7,97 % του παγκόσμιου κύκλου εργασιών του
ομίλου το 2005.
Πρώτον, οι προσφεύγουσες εκτιμούν ότι, καίτοι η Επιτροπή είναι ελεύθερη να αυξάνει το ύψος των προστίμων, προκειμένου να ενισχύσει
το αποτρεπτικό τους αποτέλεσμα, εντούτοις, η πολιτική της Επιτροπής πρέπει να τηρεί την αρχή της αναλογικότητας, κατά την
οποία τα πρόστιμα για παραβάσεις που χαρακτηρίζονται ως «πολύ σοβαρές» πρέπει να έχουν μεγαλύτερο αποτρεπτικό αποτέλεσμα από
εκείνα που επιβάλλονται για παραβάσεις που χαρακτηρίζονται απλώς ως «σοβαρές». Την ως άνω λογική ακολουθούν οι κατευθυντήριες
γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων, οι οποίες προβλέπουν ότι οι σοβαρές παραβάσεις τιμωρούνται με βασικό πρόστιμο από
1 έως 20 εκατομμύρια ευρώ και οι πολύ σοβαρές παραβάσεις με βασικό μεγαλύτερο των 20 εκατομμυρίων ευρώ.
Κατά τις προσφεύγουσες, η Επιτροπή ακολούθησε τη λογική αυτή όταν επέβαλε πρόστιμο στη Microsoft για πολύ σοβαρές παραβάσεις.
Εντούτοις, οι προσφεύγουσες εκθέτουν, ως συγκριτικό στοιχείο, ότι το πρόστιμο της Microsoft αντιπροσώπευε μόλις το 1,5 % του
παγκόσμιου εργασιών της, μολονότι η παράβαση είχε χαρακτηριστεί πολύ σοβαρή. Οι προσφεύγουσες δηλώνουν ότι, κατ’ αυτές, τούτο
οδηγεί στο παράλογο συμπέρασμα ότι είναι σημαντικότερο για την Επιτροπή να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα το πρόστιμο που επέβαλε
στις προσφεύγουσες, ήτοι σε όμιλο εταιριών με κύκλο εργασιών μικρότερο των 300 εκατομμυρίων ευρώ, και μάλιστα για μια απλώς
σοβαρή παράβαση, παρά να αποθαρρύνει τη Microsoft, μία από τις πέντε μεγαλύτερες επιχειρήσεις στον κόσμο, με κύκλο εργασιών
το 2003 μεγαλύτερο των 30 δισεκατομμυρίων ευρώ, και μάλιστα για μια πολύ σοβαρή παράβαση. Ομοίως, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμο
στην AstraZeneca για δύο σοβαρές παραβάσεις, το οποίο, λαμβανομένης υπόψη της ανάγκης επιβολής προστίμου με αποτρεπτικό αποτέλεσμα
ανάλογο προς τα κέρδη της ενδιαφερομένης εταιρίας, ανερχόταν μόλις στο 3 % περίπου του παγκόσμιου κύκλου εργασιών της.
Οι προσφεύγουσες εκθέτουν ότι το Δικαστήριο δέχεται ότι κάθε σημαντική μεταβολή της στάσεως της Επιτροπής απαιτεί λεπτομερή
εξήγηση. Η Επιτροπή όμως δεν εξήγησε, με την προσβαλλόμενη απόφαση, για ποιο λόγο στον όμιλο Tomra, επιχείρηση που δεν κατατάσσεται
ούτε καν μεταξύ των 50 μεγαλύτερων επιχειρήσεων στη Νορβηγία, επιβλήθηκε πρόστιμο που αντιστοιχεί στο «μεγαλύτερο ποσοστό
του παγκόσμιου κύκλου εργασιών μιας εταιρίας στην οποία επιβλήθηκε ποτέ πρόστιμο για παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού».
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν περιλαμβάνει ρητές εξηγήσεις που να μπορούν να
στηρίξουν τη σημαντική αυτή μεταβολή της στάσεως της Επιτροπής στον τομέα των προστίμων.
Δεύτερον, οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι το ύψος του προστίμου είναι αντίθετο προς την αρχή της αναλογικότητας, λαμβανομένου
υπόψη του περιορισμένου κύκλου εργασιών που πραγματοποίησαν στις σχετικές γεωγραφικές αγορές. Οι προσφεύγουσες εκτιμούν ότι
λιγότερο του 25 % του κύκλου εργασιών τους πραγματοποιείται στη Γερμανία, στις Κάτω Χώρες, στην Αυστρία, στη Σουηδία και στη
Νορβηγία, και λιγότερο του 34 % στον ΕΟΧ στο σύνολό του. Κατά τις προσφεύγουσες, το Δικαστήριο δέχεται ότι η αρχή της αναλογικότητας
παραβιάζεται όταν η Επιτροπή αγνοεί τη σχέση μεταξύ του παγκόσμιου κύκλου εργασιών και του κύκλου εργασιών «που αντιστοιχεί
στα προϊόντα τα οποία αφορά η παράβαση». Η Επιτροπή όμως δεν μπορούσε να περιοριστεί στο να λάβει υπόψη το γεγονός ότι οι
παραβάσεις δεν ήταν συνεχείς κατά τη διάρκεια της εξετασθείσας περιόδου σε όλες τις σχετικές εθνικές αγορές.
Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.

Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Όσον αφορά το επιχείρημα των προσφευγουσών που αντλείται από παραβίαση της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων, καθόσον
η Επιτροπή καθόρισε το πρόστιμο στο 8 % του παγκόσμιου κύκλου εργασιών των προσφευγουσών, πρέπει να υπομνησθεί, καταρχάς,
ότι, στο πλαίσιο του προσδιορισμού του ύψους των προστίμων, η Επιτροπή οφείλει να τηρεί την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, γενική
αρχή του κοινοτικού δικαίου η οποία, κατά πάγια νομολογία, προσβάλλεται μόνον όταν παρόμοιες καταστάσεις αντιμετωπίζονται
κατά τρόπο διαφορετικό ή διαφορετικές καταστάσεις αντιμετωπίζονται κατά τον ίδιο τρόπο, εκτός αν η μεταχείριση αυτή δικαιολογείται
αντικειμενικώς (απόφαση του Πρωτοδικείου της 9ης Ιουλίου 2003, Cheil Jedang κατά Επιτροπής, T-220/00, Συλλογή σ. II-2473,
σκέψη 104).
Εντούτοις, πρέπει να υπογραμμιστεί, συναφώς, ότι η προγενέστερη πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής δεν χρησιμεύει, καθαυτή,
ως νομικό πλαίσιο των προστίμων που επιβάλλονται στον τομέα του ανταγωνισμού. Το γεγονός ότι η Επιτροπή επέβαλε στο παρελθόν
πρόστιμα ορισμένου ύψους για ορισμένες μορφές παραβάσεων δεν μπορεί να της στερήσει τη δυνατότητα αυξήσεως του ύψους αυτού,
εντός των ορίων που καθορίζονται στον κανονισμό (EK) 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των
κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [81 ΕΚ] και [82 ΕΚ] (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1), αν η εν λόγω αύξηση είναι αναγκαία
για να εξασφαλιστεί η εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης
Ιουνίου 1983, 100/80 έως 103/80, Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 1825, σκέψη 109).
Πρέπει να προστεθεί ότι η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να καθορίζεται βάσει διαφόρων στοιχείων, όπως είναι, μεταξύ άλλων,
οι ιδιαίτερες περιστάσεις της υποθέσεως, το γενικό πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων,
τούτο δε χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων τα οποία να πρέπει υποχρεωτικά να λαμβάνονται υπόψη
(απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Ιουλίου 1997, C-219/95 P, Ferriere Nord κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. Ι-4411, σκέψη 33).
Τα ουσιώδη στοιχεία, όπως οι σχετικές αγορές, τα οικεία προϊόντα, οι οικείες χώρες, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις και τα κρίσιμα
διαστήματα, διαφέρουν αναλόγως της κάθε υποθέσεως. Επομένως, η Επιτροπή δεν μπορεί να υποχρεωθεί να επιβάλλει πρόστιμα τα
οποία αντιπροσωπεύουν το ίδιο ποσοστό κύκλου εργασιών σε όλες τις παρεμφερείς από πλευράς σοβαρότητας υποθέσεις (βλ., επ’
αυτού, απόφαση του Πρωτοδικείου της 13ης Ιανουαρίου 2004, T-67/01, JCB Service κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004,σ. II-49, σκέψεις
187 έως 189).
Εφόσον τα πρόστιμα αποτελούν μέσο της πολιτικής περί ανταγωνισμού της Επιτροπής, αυτή πρέπει να διαθέτει περιθώριο εκτιμήσεως
κατά τον καθορισμό του ύψους τους, προκειμένου να κατευθύνει τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων στην τήρηση των κανόνων περί
ανταγωνισμού (απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης Δεκεμβρίου 1996, T-49/95, Van Megen Sports κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ.
II-1799, σκέψη 53).
Εν προκειμένω, επομένως, πρέπει να απορριφθεί εκ προοιμίου το επιχείρημα των προσφευγουσών που αντλείται από τη σύγκριση μεταξύ
του προστίμου που επιβλήθηκε στις προσφεύγουσες και εκείνων που επέβαλε η Επιτροπή με άλλες αποφάσεις της, διότι, όπως υπομνήσθηκε,
η σχετική με τη λήψη αποφάσεων πρακτική της Επιτροπής δεν μπορεί να αποτελεί καθαυτή το νομικό πλαίσιο όσον αφορά τα πρόστιμα
στον τομέα του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή δεν μπορεί να υποχρεούται να προσδιορίζει τα πρόστιμα με βάση την απόλυτη αναλογία
έναντι εκείνων που έχει επιβάλει στο πλαίσιο άλλων υποθέσεων.
Ακόμη, δεν μπορεί να ευδοκιμήσει ούτε το επιχείρημα των προσφευγουσών ότι η προσβαλλόμενη απόφαση συνιστά μεταβολή της πολιτικής
της για την οποία όφειλε να παράσχει ειδικές εξηγήσεις. Πράγματι, η Επιτροπή, καθορίζοντας το επίδικο πρόστιμο, συμμορφώθηκε
προς τις υποχρεώσεις που υπέχει από τον κανονισμό 1/2003 και από τις δικές της κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των
προστίμων, πράγμα το οποίο, εξάλλου, δεν αμφισβητούν οι προσφεύγουσες. Κατά συνέπεια, το ύψος του προστίμου που καθόρισε η
Επιτροπή δεν αποτελεί μεταβολή της πολιτικής της στον τομέα των προστίμων, αλλά, αντιθέτως, κλασική περίπτωση εφαρμογής της
πολιτικής αυτής.
Όσον αφορά την προβαλλόμενη προσβολή της αρχής της αναλογικότητας εξαιτίας του ύψους του προστίμου, λαμβανομένου υπόψη του
περιορισμένου κύκλου εργασιών των προσφευγουσών στις σχετικές γεωγραφικές αγορές, πρέπει να υπομνησθεί ότι, με την επιφύλαξη
της τηρήσεως του ανωτάτου ορίου που προβλέπει το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 και που συνδέεται με τον συνολικό
κύκλο εργασιών (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, προαναφερθείσα, σκέψη 119),
η Επιτροπή έχει τη δυνατότητα να λαμβάνει υπόψη τον κύκλο εργασιών της εμπλεκομένης επιχειρήσεως προκειμένου να εκτιμήσει
τη σοβαρότητα της παραβάσεως στο πλαίσιο του προσδιορισμού του προστίμου, χωρίς πάντως να μπορεί να προσδίδει σε αυτό δυσανάλογα
μεγάλη σημασία έναντι άλλων στοιχείων ώστε να παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας (απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Ιουνίου
2005, C-189/02 P, C-202/02 P, C-205/02 P έως C‑208/02 P και C-213/02 P, Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005,
σ. I-5425, σκέψη 257).
Εν προκειμένω, η Επιτροπή εφάρμοσε τη μέθοδο υπολογισμού που προσδιορίζεται στις κατευθυντήριες γραμμές, η οποία προβλέπει
τον συνυπολογισμό μεγάλου αριθμού στοιχείων κατά την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως για τον καθορισμό του ύψους του
προστίμου, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται ιδίως η φύση της παραβάσεως, ο αντίκτυπός της όταν αυτός είναι μετρήσιμος, η
γεωγραφική έκταση της θιγόμενης αγοράς και ο αναγκαίος αποτρεπτικός χαρακτήρας του προστίμου. Μολονότι οι κατευθυντήριες γραμμές
δεν προβλέπουν ότι το ύψος των προστίμων πρέπει να υπολογίζεται σε συνάρτηση με τον συνολικό κύκλο εργασιών ή τον κρίσιμο
κύκλο εργασιών, δεν εμποδίζουν να λαμβάνονται υπόψη αυτοί οι κύκλοι εργασιών κατά την επιμέτρηση του προστίμου, προκειμένου
να τηρηθούν οι γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου όταν το επιβάλλουν οι περιστάσεις (απόφαση Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά
Επιτροπής, προαναφερθείσα, σκέψεις 258 και 260).
Εξ αυτού συνάγεται ότι, καίτοι δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι ο κύκλος εργασιών που αφορά τα σχετικά προϊόντα μπορεί να αποτελεί
πρόσφορο έρεισμα προς εκτίμηση της προσβολής του ανταγωνισμού στην αγορά των εν λόγω προϊόντων εντός του ΕΟΧ, εντούτοις το
στοιχείο αυτό δεν αποτελεί το μόνο κριτήριο βάσει του οποίου η Επιτροπή πρέπει να εκτιμά, και όντως εξετίμησε εν προκειμένω,
τη σοβαρότητα της παραβάσεως.
Κατά συνέπεια, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, αν περιοριζόταν η εκτίμηση της συμφωνίας προς την αρχή της
αναλογικότητας του ύψους του προστίμου που καθόρισε η Επιτροπή στη σχέση μεταξύ του ποσού αυτού και του κύκλου εργασιών των
σχετικών προϊόντων, θα προσδιδόταν στο στοιχείο αυτό υπερβολικά μεγάλη σημασία. Η φύση της παραβάσεως, ο συγκεκριμένος αντίκτυπός
της όταν αυτός μπορεί να μετρηθεί, η γεωγραφική έκταση της θιγόμενης αγοράς και ο αναγκαίος αποτρεπτικός χαρακτήρας του προστίμου
είναι τα στοιχεία, τα οποία έλαβε υπόψη εν προκειμένω η Επιτροπή, που δικαιολογούν με επαρκή βεβαιότητα το ύψος του προστίμου.
Εν πάση περιπτώσει, όπως ορθώς σημειώνει η Επιτροπή, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι ο κύκλος εργασιών που πραγματοποιούν οι
προσφεύγουσες στις αγορές τις οποίες αφορά η παράβαση αντιπροσωπεύει σχετικά σημαντικό μέρος του συνολικού κύκλου εργασιών
τους, ήτοι περίπου 25 %. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να υποστηρίζεται ότι οι προσφεύγουσες πραγματοποίησαν περιορισμένο μόνον
μέρος του συνολικού κύκλου εργασιών τους στις αγορές αυτές.
Επομένως, ο λόγος που αντλείται από αντίθετη προς την αρχή της αναλογικότητας ή/και συνεπαγόμενη δυσμενείς διακρίσεις μεταχείριση
των προσφευγουσών, λαμβανομένης υπόψη της πρακτικής λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής και του κύκλου εργασιών στις σχετικές αγορές
πρέπει να απορριφθεί, όπως και τα αιτήματα ακυρώσεως ή μειώσεως του προστίμου.
Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα
δικαστικά έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα. Επειδή οι προσφεύγουσες ηττήθηκαν, πρέπει να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα,
σύμφωνα με το αίτημα της τελευταίας.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Καταδικάζει τις Tomra Systems ASA, Tomra Europe AS, Tomra Systems GmbH, Tomra Systems BV, Tomra Leergutsysteme GmbH, Tomra
Systems AB και Tomra Butikksystemer AS στα δικά τους δικαστικά έξοδα, καθώς και σε εκείνα της Ευρωπαϊκή Επιτροπής.
Βηλαράς
Prek
Ciucă
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 9 Σεπτεμβρίου 2010.
Πίνακας περιεχομένων
Ιστορικό της διαφοράς
Η προσβαλλόμενη απόφαση
I –  Η σχετική αγορά
II –  Η δεσπόζουσα θέση
III –  Η καταχρηστική συμπεριφορά
IV –  Το πρόστιμο
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Σκεπτικό
V –  Επί των αιτημάτων ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως
A – Επί του πρώτου λόγου, που αντλείται από τη χρησιμοποίηση εκ μέρους της Επιτροπής αποδείξεων προδήλως ανακριβών και αναξιόπιστων
προς διαπίστωση της στρατηγικής τους περί αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά και προς προσδιορισμό του περιεχομένου
ορισμένων συμφωνιών μεταξύ των προσφευγουσών και των πελατών τους
1.  Επί του πρώτου σκέλους, που αντλείται από έλλειψη αξιόπιστων αποδεικτικών στοιχείων προς απόδειξη της υπάρξεως μιας στρατηγικής
αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
2.  Επί του δεύτερου σκέλους, που αντλείται από τη χρησιμοποίηση ανακριβών και αναξιόπιστων αποδείξεων προς απόδειξη της υπάρξεως
και προς προσδιορισμό του περιεχομένου ορισμένων συμφωνιών μεταξύ των προσφευγουσών και των πελατών τους
α) Επί των προ του 1998 συμφωνιών αποκλειστικότητας
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
β) Επί των συμφωνιών που χαρακτηρίζουν τις προσφεύγουσες ως τον «προτιμώμενο, κύριο ή πρώτο προμηθευτή»
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
γ) Επί των εξατομικευμένων αναλήψεων υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και των αναδρομικής ισχύος εξατομικευμένων
εκπτωτικών μηχανισμών
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
δ) Επί της εκτιμήσεως ορισμένων συμβάσεων συναφθεισών στη Γερμανία, στις Κάτω Χώρες, στη Σουηδία και στη Νορβηγία
Γερμανία
–  Edeka Bayern-Sachsen-Thüringen (1998-1999)
–  Edeka Handelsgesellschaft Hessenring (1999)
–  Edeka Baden-Würtemberg (2000)
–  COOP Schleswig-Holstein (2000)
–  Netto
–  Rewe Wiesloch και Rewe-Hungen (1997)
–  Rewe Hungen (2000)
Κάτω Χώρες
–  Albert Heijn (1998-2000)
–  Royal Ahold (2000-2002)
–  Lidl (1999-2000)
–  Superunie (2001)
Σουηδία
–  ICA Handlares (Σουηδία) και Hakon Gruppen (Νορβηγία) (2000-2002)
–  Rimi Svenska (2000)
–  Spar, Willys και KB Exonen (όμιλος Axfood) (2000)
–  Axfood (2001)
–  Axfood (2003-2004)
Νορβηγία
–  Køff Hedmark και Rema  1000 (1996), AKA/Spar Norge (1997)
–  NorgesGruppen, Hakon Gruppen, NKL (COOP) και Rema 1000 (1999-2000)
–  NorgesGruppen (2000-2001)
–  NKL (COOP) και Rema 1000 (2000-2001)
Β – Επί του δευτέρου και του τετάρτου λόγου, που αντλούνται από την ύπαρξη προδήλων σφαλμάτων εκτιμήσεως όσον αφορά το αν
οι συμφωνίες ήταν ικανές να εμποδίσουν τον ανταγωνισμό και από την έλλειψη αιτιολογίας
1.  Επί της προβαλλόμενης παρανομίας per se των συμφωνιών των προσφευγουσών και επί της ελλείψεως επεξηγήσεως όσον αφορά τα
κριτήρια που χρησιμοποίησε η Επιτροπή για να εκτιμήσει αν οι συμφωνίες ήταν ικανές να περιορίσουν ή να εμποδίσουν εντελώς
τον ανταγωνισμό
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
2.  Επί της «ανεπαρκούς καλύψεως» της συνολικής ζητήσεως σε RVM με τις πρακτικές των προσφευγουσών
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
3.  Επί των αποδείξεων και των προβαλλόμενων ως ανακριβών και παραπλανητικών συλλογισμών που στήριξαν την εκτίμηση περί του
αν οι αναδρομικές εκπτώσεις μπορούσαν να εμποδίσουν τον ανταγωνισμό
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Γ – Επί του τρίτου λόγου, που αντλείται από πρόδηλα σφάλματα κατά την εκτίμηση της Επιτροπής όσον αφορά το αν οι συμφωνίες
όντως εμπόδιζαν τον ανταγωνισμό
1.  Επιχειρήματα των διαδίκων
2.  Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Δ – Επί του πέμπτου λόγου, που αντλείται από πρόδηλη πλάνη στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή εκτιμώντας ότι μη δεσμευτικές αναλήψεις
υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες μπορούσαν να είναι αντίθετες προς το άρθρο 82 ΕΚ
1.  Επιχειρήματα των διαδίκων
2.  Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
VI –  Επί των αιτημάτων ακυρώσεως ή μειώσεως του προστίμου
Α – Επιχειρήματα των διαδίκων
Β – Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.