CELEX: 62003CJ0329
Ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων
Πρώτη οδηγία του Συμβουλίου της 11ης Μαΐου 1960
Απόκτηση ομολογιών διαπραγματεύσιμων σε χρηματιστήριο
Επαναπατρισμός του προϊόντος της ρευστοποιήσεώς τους

της 24ης Ιουνίου 1986, 157/85, Brugnoni και Ruffinengo, Συλλογή 1986, σ. 2013, σκέψεις 21 και 22).
26     Συναφώς, μολονότι στον κατάλογο Δ, θέση VI, του εν λόγω παραρτήματος περιλαμβάνεται η έννοια των «τίτλων που κανονικά είναι
διαπραγματεύσιμοι στη χρηματαγορά», η πρώτη οδηγία δεν παρέχει κανέναν ορισμό της εννοίας αυτής. Αντιθέτως, η εν λόγω οδηγία
αναφέρει την έννοια των «τίτλων που είναι διαπραγματεύσιμοι σε χρηματιστήριο» στον κατάλογο B, θέση IV A, του ίδιου παραρτήματος
και στις επεξηγηματικές σημειώσεις της οδηγίας, οι οποίες περιέχουν έναν ορισμό της εν λόγω εννοίας. Σύμφωνα με τις ως άνω
σημειώσεις, που πρέπει να θεωρηθούν αναπόσπαστο τμήμα της εν λόγω οδηγίας (βλ. απόφαση της 4ης Φεβρουαρίου 1988, 143/86, East
κ.λπ., Συλλογή 1988, σ. 625, σκέψη 11), οι «τίτλοι που είναι διαπραγματεύσιμοι σε χρηματιστήριο» είναι «οι τίτλοι που αποτελούν
αντικείμενο ρυθμιζομένων συναλλαγών και των οποίων οι τιμές δημοσιεύονται συστηματικά, είτε από επίσημα χρηματιστηριακά όργανα
(τίτλοι που αποτελούν αντικείμενο επισήμου χρηματιστηριακής εγγραφής), είτε από άλλα όργανα συνδεδεμένα με το χρηματιστήριο
όπως, παραδείγματος χάριν, οι τραπεζικές επιτροπές (τίτλοι που αποτελούν αντικείμενο ανεπισήμου χρηματιστηριακής εγγραφής)».
Όπως επισημαίνει η Επιτροπή, ο ορισμός αυτός σημαίνει ότι ο κοινοτικός νομοθέτης προσέδωσε σπουδαιότητα στους κανόνες λειτουργίας
του χρηματιστηρίου, μεταξύ άλλων, βάσει διατάξεων που διασφαλίζουν τη διαφάνεια της λειτουργίας του χρηματιστηρίου και τη
δημοσίευση των τιμών των τίτλων που αποτελούν το αντικείμενο της διαπραγματεύσεως.
27     Όσον αφορά τους «τίτλους που είναι διαπραγματεύσιμοι σε χρηματιστήριο», τους οποίους αναφέρει το παράρτημα I, κατάλογος B,
θέση IV A, της πρώτης οδηγίας, ο κοινοτικός νομοθέτης έκρινε ότι οι τίτλοι που είναι διαπραγματεύσιμοι σε ρυθμιζόμενο περιβάλλον,
όπως είναι το χρηματιστήριο, μπορούν, κατά το άρθρο 2 της πρώτης οδηγίας, να τύχουν γενικής εγκρίσεως, χορηγούμενης από το
οικείο κράτος μέλος, για τη σύναψη ή την εκτέλεση των συναλλαγών και για τις μεταφορές συναλλάγματος μεταξύ των κατοίκων των
κρατών μελών.
28     Αντιθέτως, η χρηματαγορά, την οποία αναφέρει το παράρτημα I, κατάλογος Δ, θέση VI, της πρώτης οδηγίας, είναι λιγότερο ρυθμιζόμενη
από το χρηματιστήριο. Συγκεκριμένα, οι συναλλαγές στη χρηματαγορά συνάπτονται συνήθως κατόπιν ιδιωτικών διαπραγματεύσεων,
σε ένα περιβάλλον λιγότερο διαφανές σε σχέση με το χρηματιστήριο. Ο ισχυρισμός αυτός ενισχύεται επίσης από το ότι το θεμελιώδες
χαρακτηριστικό των «τίτλων που κανονικά είναι διαπραγματεύσιμοι στη χρηματαγορά» είναι ότι οι τιμές τους δεν αποτελούν αντικείμενο
δημόσιας χρηματιστηριακής εγγραφής και, ως εκ τούτου, μπορεί να είναι αναγκαίο να προβούν οι εθνικές αρχές στην εκτίμηση της
αξίας τους προς αποφυγή κάθε απάτης απορρέουσας από εικονικές τιμές. Τούτο δεν συμβαίνει, αντιθέτως, με τους «τίτλους που
είναι διαπραγματεύσιμοι σε χρηματιστήριο», όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 43 των προτάσεων του.
29     Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, οι τίτλοι, ακόμη και αν ήσαν διαπραγματεύσιμοι σε χρηματιστήριο, αγοράστηκαν στην πραγματικότητα
από την ΕΤΒΑ. Ωστόσο, το γεγονός αυτό, αντιθέτως προς όσα ισχυρίστηκε η Τράπεζα της Ελλάδος κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση,
δεν μεταβάλλει τη φύση των επιμάχων ομολόγων. Πράγματι όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 40 των προτάσεών του,
η πρώτη οδηγία δεν προβλέπει ότι ο τόπος στον οποίο οι τίτλοι αποτελούν αντικείμενο διαπραγματεύσεως και ο τόπος αγοράς τους
πρέπει να ταυτίζονται. Το παράρτημα I, κατάλογος B, της πρώτης οδηγίας περιλαμβάνει την «απόκτηση […] τίτλων που είναι διαπραγματεύσιμοι
σε χρηματιστήριο» και δεν είναι αναγκαίο η απόκτησή τους να έχει πραγματοποιηθεί σε χρηματιστήριο. Το αποφασιστικό κριτήριο
έγκειται στο να είναι οι τίτλοι διαπραγματεύσιμοι στο πλαίσιο αυτό. Όπως επίσης επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο εν λόγω
σημείο, η ερμηνεία αυτή ενισχύεται από την ανάλυση του κειμένου της πρώτης οδηγίας σε όλες τις γλώσσες.
30     Μολονότι η διάρκεια των τίτλων μπορεί να είναι καθοριστική για τους τίτλους που εμπίπτουν στο παράρτημα Ι, κατάλογος Δ, της
πρώτης οδηγίας και οι οποίοι υπόκεινται σε περιορισμούς, υπό την έννοια του άρθρου 4 της οδηγίας αυτής, δηλαδή για τις «[β]ραχυπρόθεσμες
επενδύσεις σε γραμμάτια Δημοσίου και σε άλλους τίτλους που κανονικά είναι διαπραγματεύσιμοι στη χρηματαγορά», τούτο δεν ισχύει
ωστόσο για τους «τίτλους που είναι διαπραγματεύσιμοι σε χρηματιστήριο». Μνεία των τίτλων αυτών γίνεται μόνο στον κατάλογο
Β, θέση IV A, καθώς και στις επεξηγηματικές σημειώσεις της πρώτης οδηγίας. Οι σημειώσεις αυτές αναφέρονται ρητώς στην εν λόγω
θέση IV και προβλέπουν μόνον τη φύση των οργανισμών που εκδίδουν τις ομολογίες, δηλαδή ότι αυτές εκδίδονται «τόσο από ιδιωτικούς
όσο και από δημοσίους οργανισμούς». Οι οδηγίες 86/566/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 17ης Νοεμβρίου 1986, για τροποποίηση της πρώτης
οδηγίας (ΕΕ L 332, σ. 22), και 88/361/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 1988, για τη θέση σε εφαρμογή του άρθρου 67 της
Συνθήκης (ΕΕ L 178, σ. 5), περιέχουν ορισμό των βραχυπροθέσμων ομολογιών, αλλά οι οδηγίες αυτές δεν έχουν αναδρομική εφαρμογή.
Έτσι, από το γράμμα του παραρτήματος Ι, κατάλογος Β, θέση IV A, της πρώτης οδηγίας προκύπτει ότι ο κοινοτικός νομοθέτης θέλησε
να ορίσει τους «τίτλους που είναι διαπραγματεύσιμοι σε χρηματιστήριο» με βάση κριτήρια διαφορετικά από τη διάρκειά τους.
31     Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι τα επίμαχα ομόλογα αποτελούν «τίτλους που είναι διαπραγματεύσιμοι σε χρηματιστήριο», υπό την
έννοια του παραρτήματος I, κατάλογος B, θέση IV A, και των επεξηγηματικών σημειώσεων της πρώτης οδηγίας.
32     Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν είναι αναγκαίο να εξετασθεί αν τα ομόλογα αυτά ανταποκρίνονται συγχρόνως στα κριτήρια του καταλόγου
Δ, θέση VI, του ίδιου παραρτήματος. Ακόμη και αν τούτο ίσχυε, δεν θα μπορούσε να ασκήσει επιρροή επί του ότι οι επίμαχες κινήσεις
κεφαλαίων υπάγονται στο καθεστώς ελευθερώσεως το οποίο καθιερώνει το άρθρο 2 της πρώτης οδηγίας, λόγω του ότι ανταποκρίνονται
στα κριτήρια του παραρτήματος Ι, κατάλογος Β, της πρώτης οδηγίας. Καμία διάταξη της οδηγίας αυτής δεν περιορίζει την ελευθέρωση
της οποίας τυγχάνουν οι κινήσεις κεφαλαίων δυνάμει του άρθρου 2 αυτής, απλώς και μόνο λόγω του ότι οι ίδιες κινήσεις κεφαλαίων
ανταποκρίνονται και στα κριτήρια του παραρτήματος Ι, κατάλογος Δ, της εν λόγω οδηγίας. Το ίδιο συμπέρασμα συνάγεται από την
ερμηνεία της πρώτης οδηγίας υπό το πρίσμα του σκοπού της, ο οποίος εκτίθεται στη μία και μόνη αιτιολογική της σκέψη και επιβάλλει
τη «μεγαλύτερη δυνατή ελευθερία κινήσεων κεφαλαίων μεταξύ των κρατών μελών και, κατά συνέπεια, [την] ευρύτερη και ταχύτερη
ελευθέρωση των εν λόγω κινήσεων κεφαλαίων».
33     Προστίθεται ότι το γεγονός ότι τα ομόλογα της υποθέσεως της κύριας δίκης εκδόθηκαν από τράπεζα, ανώνυμη εταιρία ανήκουσα στο
Δημόσιο, ουδόλως μεταβάλλει τη φύση τους. Συναφώς, οι επεξηγηματικές σημειώσεις που έχουν επισυναφθεί ως παράρτημα στην πρώτη
οδηγία διευκρινίζουν ότι τα ομόλογα αυτά μπορούν να εκδίδονται τόσο από ιδιωτικούς όσο και από δημόσιους οργανισμούς, όπως
επισημάνθηκε στη σκέψη 30 της παρούσας αποφάσεως.
34     Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι ομολογίες των οποίων η αξία έχει εκφρασθεί
σε εθνικό νόμισμα, διαρκείας ενός έτους από την έκδοσή τους, διαπραγματεύσιμες και εισαχθείσες στο χρηματιστήριο, εκδοθείσες
από τράπεζα εγκατεστημένη σε κράτος μέλος και ανήκουσα στο κράτος αυτό, εμπίπτουν στο παράρτημα I, κατάλογος B, θέση IV A,
της πρώτης οδηγίας. Η αγορά τους και το προϊόν της ρευστοποιήσεώς τους διέπονται από το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής, το οποίο
παραπέμπει στο παράρτημα Ι, κατάλογος Β, της ίδιας οδηγίας και το οποίο προβλέπει τον επαναπατρισμό του εν λόγω προϊόντος.

Επί του δευτέρου ερωτήματος
35     Με το δεύτερο ερώτημά του, ο Άρειος Πάγος ερωτά κατ’ ουσία αν η χρήση, για την αγορά ομολογιών όπως οι περιγραφείσες στο πρώτο
ερώτημα, στοιχείων ενεργητικού τρεχούμενου λογαριασμού ή λογαριασμού καταθέσεως σε πιστωτικό οργανισμό εμπίπτει στο παράρτημα
I, κατάλογος Δ, θέση IX, της πρώτης οδηγίας.
36     Οι κινήσεις κεφαλαίων πρέπει οπωσδήποτε, προς εφαρμογή της πρώτης οδηγίας, να εξετάζονται ως σύνολο και, άπαξ ο προορισμός
μιας κινήσεως εμπίπτει σε μία από τις ελευθερωθείσες κατηγορίες, η προέλευση της κινήσεως αυτής δεν πρέπει κατ’ αρχήν, λαμβανομένων
υπόψη των σκέψεων που εκτίθενται στη σκέψη 32 της παρούσας αποφάσεως, να επηρεάζει την εν λόγω κατάταξη. Επιπλέον, οι αγορές
τίτλων που εμπίπτουν στις ελευθερωθείσες κατηγορίες θα εμποδίζονταν σημαντικά αν τα κράτη μέλη παρέμεναν ελεύθερα να περιορίζουν
τη χρήση των στοιχείων ενεργητικού τρεχούμενων λογαριασμών ή λογαριασμών καταθέσεως προς πραγματοποίηση τέτοιων αγορών.
37     Κατά συνέπεια, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το γεγονός ότι η αγορά ομολογιών που εμπίπτουν στο παράρτημα
I, κατάλογος B, θέση IV A, της πρώτης οδηγίας χρηματοδοτήθηκε από στοιχεία ενεργητικού τρεχούμενου λογαριασμού ή λογαριασμού
καταθέσεως σε πιστωτικό οργανισμό, ακόμη και αν εμπίπτει στον κατάλογο Δ, θέση IX, του ίδιου παραρτήματος, δεν επηρεάζει την
κατάταξη της επίμαχης κινήσεως κεφαλαίων στον κατάλογο B, θέση IV A, του εν λόγω παραρτήματος.

Επί των δικαστικών εξόδων
38     Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Οι ομολογίες των οποίων η αξία έχει εκφρασθεί σε εθνικό νόμισμα, διαρκείας ενός έτους από την έκδοσή τους, διαπραγματεύσιμες
και εισαχθείσες στο χρηματιστήριο, εκδοθείσες από τράπεζα εγκατεστημένη σε κράτος μέλος και ανήκουσα στο κράτος αυτό, εμπίπτουν
στο παράρτημα I, κατάλογος B, θέση IV A, της πρώτης οδηγίας του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 1960, περί εφαρμογής του άρθρου
67 της Συνθήκης. Η αγορά τους και το προϊόν της ρευστοποιήσεώς τους διέπονται από το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής, το οποίο παραπέμπει
στο παράρτημα Ι, κατάλογος Β, της ίδιας οδηγίας και το οποίο προβλέπει τον επαναπατρισμό του εν λόγω προϊόντος.
2)
Το γεγονός ότι η αγορά ομολογιών που εμπίπτουν στο παράρτημα I, κατάλογος B, θέση IV A, της πρώτης οδηγίας χρηματοδοτήθηκε
από στοιχεία ενεργητικού τρεχούμενου λογαριασμού ή λογαριασμού καταθέσεως σε πιστωτικό οργανισμό, ακόμη και αν εμπίπτει στον
κατάλογο Δ, θέση IX, του ίδιου παραρτήματος, δεν επηρεάζει την κατάταξη της επίμαχης κινήσεως κεφαλαίων στον κατάλογο B, θέση
IV A, του εν λόγω παραρτήματος.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ελληνική.