CELEX: 62000CJ0204
Αίτηση αναιρέσεως
Ανταγωνισμός
Αγορά του τσιμέντου
.ρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ)
Αρμοδιότητα του Πρωτοδικείου
Δικαιώματα άμυνας
Πρόσβαση στον φάκελο
Ενιαία και διαρκής παράβαση
Καταλογισμός παραβάσεως
Απόδειξη της συμμετοχής στη γενική συμφωνία και στην εφαρμογή της
Πρόστιμο
Καθορισμός του ποσού

Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, σκέψη 90). Όταν αποδεικνύεται ότι μια επιχείρηση γνώριζε την παραβατική συμπεριφορά
των άλλων μετεχόντων ή ότι ηδύνατο ευλόγως να την προβλέψει και ότι αποδεχόταν τον σχετικό κίνδυνο, θεωρείται συνυπαίτια,
για όλη τη διάρκεια της συμμετοχής της στην παράβαση, της συμπεριφοράς την οποία ανέπτυξαν άλλες επιχειρήσεις στο πλαίσιο
της ίδιας παραβάσεως (βλ. προμνησθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, σκέψη 83). Η Aalborg δεν επικαλέστηκε κανένα
καθοριστικό στοιχείο ικανό να αποδείξει ότι απέσυρε την υποστήριξή της στην ETF ή στα μέτρα προστασίας πριν από τις τελευταίες
συζητήσεις σχετικά με τα μέτρα αυτά.
Όσον αφορά την ευθύνη της Aalborg για τα μέτρα προστασίας της ιταλικής αγοράς, πρέπει να υπομνησθεί ότι το Πρωτοδικείο, στις
σκέψεις 3200 έως 3202 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, εξήγησε λεπτομερώς ότι η Aalborg παρέστη στη συνεδρίαση της 9ης Σεπτεμβρίου
1986 κατά τη διάρκεια της οποίας εξετάστηκε η κατάσταση των εισαγωγών ελληνικού τσιμέντου εκ μέρους της Ferruzzi και ανακοινώθηκε
ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των Ιταλών παραγωγών τσιμέντου και της Ferruzzi μπορούσαν να καταλήξουν σε συμφωνία. Όπως προκύπτει
από τη σκέψη 3196 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, η Aalborg ουδέποτε αμφισβήτησε τα πραγματικά αυτά περιστατικά.
Εξάλλου, όπως προκύπτει από τη σκέψη 3203 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, η Aalborg δεν κατέδειξε ότι, κατά τη συνεδρίαση
εκείνη, εξεδήλωσε δημοσίως την αποδοκιμασία της έναντι αυτών των παρανόμων πρακτικών ή ότι πληροφόρησε τους λοιπούς μετέχοντες
ότι σκόπευε να μετάσχει στη συνεδρίαση έχοντας διαφορετικές προθέσεις από τις δικές τους.
Το Πρωτοδικείο δεν υπέπεσε σε πλάνη καταλήγοντας, στην ίδια σκέψη, ότι η Επιτροπή βασίμως θεώρησε ότι η Aalborg, μεταξύ άλλων,
προσχώρησε στις πρακτικές αυτές ή, τουλάχιστον, ότι έδωσε στους λοιπούς μετασχόντες την εντύπωση αυτή, επιδεικνύοντας πνεύμα
αλληλεγγύης κατά της αποφάσεως της ελληνικής βιομηχανίας τσιμέντου να εξάγει την πλεονασματική παραγωγή της στις αγορές της
δυτικής Ευρώπης, αποφάσεως η οποία θεωρήθηκε μείζων απειλή για τη σταθερότητα του συνόλου των αγορών αυτών.
Όσον αφορά τα επιχειρήματα που επικαλείται η Cementir και με τα οποία επιχειρείται να αμφισβητηθούν οι εκ μέρους του Πρωτοδικείου
εκτιμήσεις αποδεικτικών στοιχείων, δεν αμφισβητείται ότι, όπως παρατήρησε το Πρωτοδικείο στη σκέψη 2768 της αναιρεσιβαλλομένης
αποφάσεως, η επιχείρηση αυτή δεν παρέστη στις συνεδριάσεις της ETF. Ωστόσο, το Πρωτοδικείο δέχθηκε ότι η απόφαση Τσιμέντο
περιείχε διάφορες ενδείξεις ικανές να καταδείξουν ότι η Cementir είχε την πρόθεση να συμβάλει, με τη δική της συμπεριφορά,
στην υλοποίηση των κοινών σκοπών τους οποίους επιδίωκε το σύνολο των μετεχόντων στην ETF (σκέψεις 3153 έως 3155 και 3284 έως
3287 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως).
Τα επιχειρήματα της Cementir δεν περιέχουν κανένα σοβαρό στοιχείο ικανό να καταδείξει ότι το Πρωτοδικείο αλλοίωσε τα αποδεικτικά
αυτά στοιχεία. Το γεγονός ότι η Cementir δεν παρέστη στις συνεδριάσεις της ETF είναι ήσσονος σημασίας εφόσον από τα σχετικά
με τις εν λόγω συνεδριάσεις στοιχεία προκύπτει σαφώς ότι, με τη συμπεριφορά της, συνέβαλε στην υλοποίηση των κοινών σκοπών
τους οποίους επεδίωκε το σύνολο των μετεχόντων. Συναφώς, σύμφωνα με την εκτίμηση που διατυπώνει το Πρωτοδικείο στη σκέψη 3288
της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, από τη δέσμη των εγγράφων αυτών προκύπτει ότι η Cementir ήταν μία από τις ιταλικές τσιμεντοβιομηχανίες
που ήλθαν σε επαφή με τον όμιλο Ferruzzi προκειμένου να επιτύχουν την εκ μέρους της Calcestruzzi αναστολή της εκτελέσεως της
συμβάσεως προμηθείας που είχε συνάψει με τον Τιτάνα.
Εξάλλου, από τις πραγματικές διαπιστώσεις του Πρωτοδικείου στη σκέψη 3155 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι οι
ιταλικές τσιμεντοβιομηχανίες, εκπροσωπούμενες από την Italcementi, ζήτησαν
από τους Ευρωπαίους συναδέλφους τους να ειδοποιήσουν τον αντιπρόσωπό τους στην Κοινότητα ώστε να μην αντιταχθεί στο αίτημα εφαρμογής της ιταλικής νομοθεσίας που προέβλεπε υποχρέωση προηγουμένης κοινοποιήσεως κάθε εισαγωγής τσιμέντου. Συνεπώς, οι
τσιμεντοβιομηχανίες αυτές, συμπεριλαμβανομένης της Cementir, είχαν γνώση των συγκεκριμένων σχεδιαζομένων ή ήδη ακολουθουμένων
συμπεριφορών των άλλων επιχειρήσεων για την επιδίωξη στόχων που έθιγαν τον ανταγωνισμό.
Εξάλλου, το ότι εμπορικοί λόγοι μπορούσαν να οδηγήσουν την Cementir να μετάσχει σε σύμπραξη θίγουσα τον ανταγωνισμό δεν έχει
σημασία, εφόσον η σύμπραξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού. Εφόσον αποδείχθηκε η συμμετοχή της στη
σύμπραξη, δεν είναι απαραίτητο να εξεταστεί κατά πόσον είχε συμφέρον να συμμετάσχει στη σύμπραξη αυτή.
Όσον αφορά τον χαρακτηρισμό των συμφωνιών με την Calcestruzzi, δεδομένου ότι η Cementir παρέσχε τη συνδρομή της στις σχετικές
με την Calcestruzzi δράσεις και συμφωνίες προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι εισαγωγές από την Ελλάδα, το συμπέρασμα του Πρωτοδικείου
ότι η Cementir είχε επίγνωση ότι μετείχε σε μια γενική σύμπραξη κατανομής των αγορών δεν μπορεί να θεωρηθεί αυθαίρετο ή εσφαλμένο.
Το Πρωτοδικείο δεν υπέπεσε σε πλάνη όταν έκρινε, στη σκέψη 3289 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι βασίμως η Επιτροπή διαπίστωσε,
στο άρθρο 4, παράγραφος 3, στοιχείο α΄, της αποφάσεως Τσιμέντο, τη συμμετοχή της Cementir στις εναρμονισμένες πρακτικές οι
οποίες είχαν ως σκοπό να παύσει η Calcestruzzi να είναι πελάτης των Ελλήνων παραγωγών και ιδιαίτερα του Τιτάνα.
Όσον αφορά την τήρηση της αρχής non bis in idem, πρέπει να υπομνησθεί ότι η εφαρμογή της αρχής αυτής εξαρτάται από την τριπλή
προϋπόθεση της ταυτότητας των πραγματικών περιστατικών, της ταυτότητας του παραβάτη και της ταυτότητας του προστατευομένου
εννόμου συμφέροντος. Συνεπώς, η αρχή αυτή απαγορεύει την επιβολή πλειόνων κυρώσεων στο ίδιο πρόσωπο για την ίδια παράνομη
συμπεριφορά προς προστασία του ιδίου εννόμου αγαθού.
Το Πρωτοδικείο περιορίστηκε να διαπιστώσει τη διαφορά αντικειμένου μεταξύ, αφενός, των συμβάσεων προμηθείας και των συμβάσεων
συνεργασίας που είχαν συναφθεί μεταξύ της Calcestruzzi και των τριών ιταλικών τσιμεντοβιομηχανιών και, αφετέρου, του μέρους
της συμφωνίας μεταξύ των τσιμεντοβιομηχανιών αυτών που αποσκοπούσε στην αποτροπή των εισαγωγών τσιμέντου από την Ελλάδα εκ
μέρους της Calcestruzzi. Η συμμετοχή στη συμφωνία Cembureau περί σεβασμού των εγχωρίων αγορών συνιστά την παράβαση που κολάζει
η απόφαση Τσιμέντο, το δε Πρωτοδικείο θεώρησε ότι η παράβαση αυτή είχε διαφορετικό αντικείμενο από εκείνη στην οποία αναφερόταν
η απόφαση της αρμόδιας για τον ανταγωνισμό ιταλικής αρχής, η οποία αφορούσε τις συμβάσεις προμηθείας και τις συμβάσεις συνεργασίας
μεταξύ της Calcestruzzi και των εν λόγω τσιμεντοβιομηχανιών.
Εφόσον δεν υφίσταται ταυτότητα πραγματικών περιστατικών, δεν παραβιάστηκε η αρχή non bis in idem.
Όσον αφορά το επιχείρημα της Buzzi Unicem ότι το Πρωτοδικείο αλλοίωσε το νόημα που έπρεπε να αποδοθεί στα πρακτικά των συνεδριάσεων
της 17ης Ιουνίου και της 4ης Σεπτεμβρίου 1987, πρέπει να υπομνησθεί ότι το Πρωτοδικείο ούτε αλλοίωσε τα αποδεικτικά στοιχεία
ούτε διατύπωσε αντιφατική αιτιολογία. Η Buzzi Unicem περιορίστηκε να εκφράσει τη διαφωνία της όσον αφορά την εκτίμηση των
κρισίμων εγγράφων από το Πρωτοδικείο και να επαναλάβει τη δική της εκδοχή των πραγματικών περιστατικών, η οποία απορρίφθηκε
από το Πρωτοδικείο.
Όσον αφορά τη διάρκεια της παραβάσεως, η διάρκεια αυτή καθορίστηκε βάσει της διάρκειας των συμβάσεων προμηθείας και των συμβάσεων
συνεργασίας που συνήφθησαν μεταξύ των ιταλικών τσιμεντοβιομηχανιών και της Calcestruzzi. Το γεγονός ότι οι τσιμεντοβιομηχανίες
αυτές τήρησαν τη συμφωνία Cembureau έως τις 3 Απριλίου 1992, ενώ οι λοιποί παραγωγοί τσιμέντου είχαν παύσει να την εφαρμόζουν,
αποτελεί ένδειξη περί του ότι διατήρησαν τη συμφωνία σε ισχύ επί μεγαλύτερο χρονικό διάστημα απ' ό,τι οι εν λόγω παραγωγοί.
Όσον αφορά την εναρμονισμένη πρακτική που είχε ως στόχο να παύσει η Calcestruzzi να είναι πελάτης των Ελλήνων παραγωγών και
ιδιαίτερα του Τιτάνα, η πρακτική αυτή παρατάθηκε έως την τελευταία σχετική συνεδρίαση στο πλαίσιο της ETF (βλ. σκέψεις 3301
έως 3310 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως).
Συνεπώς, πρέπει να απορριφθούν ως απαράδεκτοι και/ή ως αβάσιμοι οι λόγοι αναιρέσεως που αφορούν υποτιθέμενα νομικά σφάλματα,
ελλιπή αιτιολογία, αλλοίωση αποδεικτικών στοιχείων και προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας όσον αφορά τις δραστηριότητες στο πλαίσιο
της ETF καθώς και τις συμφωνίες και πρακτικές που αποσκοπούσαν στην προστασία της ιταλικής αγοράς.
Γ ─
Επί του καταλογισμού της ευθύνης
Από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι η Aalborg συστάθηκε στις 26 Ιουνίου 1990 και ανέλαβε, αναδρομικώς από 1ης
Ιανουαρίου 1990, το εργοστάσιο παραγωγής τσιμέντου της εταιρίας Aktieselskabet Aalborg Portland-Cement Fabrik. Η τελευταία
έγινε εταιρία χαρτοφυλακίου, κατέχουσα, όπως η Blue Circle, το 50 % των μετοχών της Aalborg.
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Η Aalborg υποστηρίζει ότι κακώς το Πρωτοδικείο επικύρωσε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση την απόφαση της Επιτροπής να καταλογίσει
στην εταιρία αυτή την ευθύνη για τις παραβάσεις που είχε διαπράξει η Aktieselskabet Aalborg Portland-Cement Fabrik.
Η Aalborg καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το Πρωτοδικείο, στη σκέψη 1336 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, φαίνεται να θεμελιώνει
την ευθύνη της στη σκέψη ότι τα πραγματικά περιστατικά που αναφέρονται στη σκέψη 343 της παρούσας αποφάσεως συνιστούσαν αναδιοργάνωση
εντός της ίδιας οικονομικής οντότητας. Υποστηρίζει ότι, κατά τις επ' ακροατηρίου συζητήσεις ενώπιον του Πρωτοδικείου, είχε
δηλώσει ότι δεν ήταν ακριβές ότι η σύστασή της εντασσόταν στο πλαίσιο της αναδιοργανώσεως του ομίλου στον οποίο ανήκει. Συγκεκριμένα,
μια άλλη οντότητα, η Blue Circle, απέκτησε την οικονομική κυριότητα του ημίσεος των δραστηριοτήτων τις οποίες ασκούσε προηγουμένως
η Aktieselskabet Aalborg Portland-Cement Fabrik.
Η Aalborg υποστηρίζει ότι η νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τη μεταβίβαση της ευθύνης (προμνησθείσες αποφάσεις Suiker
Unie κ.λπ. κατά Επιτροπής, CRAM και Rheinzink κατά Επιτροπής, καθώς και Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni) αφορά μόνο περιπτώσεις
στις οποίες η ευθυνόμενη επιχείρηση έπαυσε να υφίσταται και μια άλλη επιχείρηση ανέλαβε το σύνολο των υλικών και ανθρωπίνων
πόρων της. Με τη νομολογία αυτή, το Δικαστήριο έκρινε ότι το λεγόμενο κριτήριο
της οικονομικής συνέχειας μπορεί να λειτουργήσει μόνο στην περίπτωση στην οποία το ευθυνόμενο για την εκμετάλλευση της επιχειρήσεως νομικό πρόσωπο
έπαυσε να υφίσταται νομικώς μετά τη διάπραξη της παραβάσεως.
Εν προκειμένω, το νομικό πρόσωπο που φέρει την ευθύνη των παραβάσεων που διαπιστώνονται με την απόφαση Τσιμέντο, η Aktieselskabet
Aalborg Portland-Cement Fabrik, δεν έπαυσε να υφίσταται, πράγμα το οποίο, εξάλλου, δεν φαίνεται να αμφισβητήθηκε από την Επιτροπή.
Κατά συνέπεια, κατά την Aalborg, η ευθύνη αυτή δεν μπορεί να της καταλογιστεί όπως της καταλογίστηκε με την απόφαση Τσιμέντο
και την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
Η Aalborg υποστηρίζει, περαιτέρω, ότι η έλλειψη αιτιολογίας όσον αφορά το νομικό πρόσωπο που ευθύνεται για την παράβαση πρέπει
να οδηγήσει στην αναίρεση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Το γεγονός ότι, κατά τη διοικητική διαδικασία, η Aalborg δεν επεσήμανε
ειδικά την ενδεχόμενη αβεβαιότητα ως προς το ευθυνόμενο νομικό πρόσωπο δεν μπορεί να έχει ως συνέπεια να απαλλάσσει την Επιτροπή
από την υποχρέωση να προσδιορίσει επακριβώς το ευθυνόμενο πρόσωπο και να αιτιολογήσει την επιλογή της.
Η Aalborg διευκρινίζει συναφώς ότι δεν είχε ιδιαίτερο λόγο να διορθώσει τον εκ μέρους της Επιτροπή προσδιορισμό του αποδέκτη
της ΑΑ, καθόσον η τελευταία στηριζόταν σε διαφορετική άποψη, ήτοι στην άποψη ότι υπήρχε σύμπραξη η οποία εξακολουθούσε ακόμα
να ισχύει.
Ωστόσο, εφόσον η άποψη αυτή μεταβλήθηκε στην απόφαση Τσιμέντο, το ζήτημα της ταυτότητας του αποδέκτη της αποφάσεως κατέστη
ουσιώδες. Η Aalborg δεν μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνη των δραστηριοτήτων μιας συμπράξεως σε παρελθούσα περίοδο με την οποία
η απόφαση Τσιμέντο, αντίθετα προς την ΑΑ, συνδέει την παράβαση αυτή. Δεδομένου ότι η Aalborg δεν είχε ακόμα συσταθεί όταν
διεξήχθησαν οι επίμαχες συνεδριάσεις, οι εκπρόσωποί της αναμφισβητήτως απουσίαζαν από τις συνεδριάσεις που θεωρήθηκαν ουσιώδεις
για την σύμπραξη που διαπιστώθηκε με την απόφαση Τσιμέντο.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι μια οικονομική οντότητα παραμένει η ίδια εφόσον το σύνολο των μέσων παραγωγής που χρησιμοποιεί για την
παραγωγή τσιμέντου μεταβιβάζεται από μία επιχείρηση σε άλλη, η οποία συνεχίζει τη βιομηχανική αυτή δραστηριότητα. Υποστηρίζει
ότι μια εισφορά σε κεφάλαιο από μια νέα επιχείρηση ουδόλως μεταβάλλει το γεγονός ότι, όσον αφορά την παραγωγή, πρόκειται για
την ίδια οικονομική οντότητα.
Κατά την Επιτροπή, το Πρωτοδικείο δεν διέπραξε διαδικαστική πλημμέλεια όταν έλαβε υπόψη το γεγονός ότι η Aalborg αναγνώρισε
κατά τις επ' ακροατηρίου συζητήσεις ότι δεν αμφισβήτησε, με την απάντησή της στην ΑΑ, τη δυνατότητα να θεωρηθεί υπεύθυνη για
τις πράξεις της Aktieselskabet Aalborg Portland-Cement Fabrik.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Στο πλαίσιο της αιτήσεως αναιρέσεως της Aalborg, εναπόκειται στο Δικαστήριο να εξετάσει αν το Πρωτοδικείο υπέπεσε σε πλάνη
θεωρώντας ότι η Επιτροπή είχε δικαίωμα να κινήσει διαδικασία κατά της εταιρίας αυτής και να τη θεωρήσει υπεύθυνη για τις προ
της συστάσεως της Aalborg συμπεριφορές της Aktieselskabet Aalborg Portland-Cement Fabrik που έθιγαν τον ανταγωνισμό.
Ειδικότερα, πρέπει να καθοριστεί αν το γεγονός ότι η Aktieselskabet Aalborg Portland-Cement Fabrik υφίσταται ακόμα αποκλείει
απολύτως και κατ' ανάγκην τη δυνατότητα της Επιτροπής να καταλογίσει στην Aalborg τη διάπραξη της παραβάσεως από οικονομικής
και οργανωτικής απόψεως.
Δεν αμφισβητείται ότι οι οικονομικές δραστηριότητες της Aktieselskabet Aalborg Portland-Cement Fabrik στον τομέα του τσιμέντου
μεταβιβάστηκαν το 1990 στην Aalborg.
Όταν το Πρωτοδικείο κατέληξε, στη σκέψη 1335 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Aalborg και η Aktieselskabet Aalborg
Portland-Cement Fabrik αποτελούν την ίδια οικονομική οντότητα από πλευράς της εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης,
στη διαπίστωση αυτή πρέπει να αποδοθεί η έννοια ότι η επιχείρηση την οποία διαχειρίζεται η Aalborg από το 1990 και εντεύθεν
είναι η ίδια με εκείνη την οποία διαχειριζόταν προηγουμένως η Aktieselskabet Aalborg Portland-Cement Fabrik (βλ., συναφώς,
τη σκέψη 59 της παρούσας αποφάσεως).
Το γεγονός ότι η Aktieselskabet Aalborg Portland-Cement Fabrik υφίσταται ακόμα ως νομική οντότητα δεν αναιρεί το συμπέρασμα
αυτό και δεν συνιστούσε, συνεπώς, αυτό καθαυτό, λόγο ακυρώσεως της αποφάσεως Τσιμέντο όσον αφορά την Aalborg.
Συναφώς, είναι αληθές ότι, στην προμνησθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni (σκέψη 145), το Δικαστήριο έκρινε ότι
οικονομική συνέχεια μπορεί να υπάρξει μόνον στην περίπτωση που το ευθυνόμενο για την εκμετάλλευση της επιχειρήσεως νομικό
πρόσωπο έπαυσε να υφίσταται νομικώς μετά τη διάπραξη της παραβάσεως. Ωστόσο, η υπόθεση αυτή αφορούσε την περίπτωση δύο υφισταμένων
και λειτουργουσών επιχειρήσεων εκ των οποίων η μία είχε απλώς εκχωρήσει ένα μέρος των δραστηριοτήτων της στην άλλη και οι
οποίες δεν συνδέονταν διαρθρωτικά μεταξύ τους. Όμως, όπως προκύπτει από τη σκέψη 343 της παρούσας αποφάσεως, εν προκειμένω
δεν συντρέχει τέτοια περίπτωση.
Όσον αφορά τη φερόμενη έλλειψη αιτιολογίας, βασίμως το Πρωτοδικείο θεώρησε, στη σκέψη 1336 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως,
ότι, εφόσον η Aalborg δεν υποστήριξε ενώπιον της Επιτροπής ότι δεν μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνη για τις δραστηριότητες της
Aktieselskabet Aalborg Portland-Cement Fabrik, η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να εξηγήσει περαιτέρω, με την απόφαση Τσιμέντο,
τους λόγους για τους οποίους καταλόγιζε την ευθύνη αυτή στην Aalborg.
Συνεπώς, αυτός ο λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
Δ ─
Επί των προστίμων
1. Η επιμέτρηση των προστίμων με την απόφαση Τσιμέντο
Η απόφαση Τσιμέντο διέκρινε δύο κατηγορίες ή ομάδες επιχειρήσεων και ενώσεων: αφενός, εκείνες που μετέσχαν στη συμφωνία Cembureau
και, αφετέρου, εκείνες των οποίων η ανάμειξη υπήρξε λιγότερο αποφασιστική και ήσσονος βαρύτητας. Οι συμπεριφορές που περιγράφονται
στα άρθρα 2 έως 4 της αποφάσεως Τσιμέντο θεωρήθηκαν από την Επιτροπή σοβαρότερες από εκείνες που περιγράφονται στα άρθρα 5
και 6 της αποφάσεως αυτής και οι οποίες είχαν λιγότερο άμεσα αποτελέσματα από πλευράς στεγανοποιήσεως των εγχωρίων αγορών.
Στις επιχειρήσεις και ενώσεις της πρώτης κατηγορίας, οι οποίες προσπάθησαν όλες με την ίδια ένταση να εξασφαλίσουν τον σεβασμό
των εγχωρίων αγορών και είχαν όλες άμεση επιρροή από πλευράς στεγανοποιήσεως των αγορών αυτών, επιβλήθηκε πρόστιμο το ύψος
του οποίου αντιστοιχούσε στο 4 % του κύκλου εργασιών τον οποίο είχε πραγματοποιήσει εκάστη εξ αυτών στην αγορά του κοινού
τσιμέντου κατά το έτος 1992. Το ύψος του προστίμου που επιβλήθηκε στις επιχειρήσεις και ενώσεις της δεύτερης κατηγορίας ισοδυναμούσε
προς το 2,8 % της ιδίας παραμέτρου.
H εκτίμηση του δυσανάλογου χαρακτήρα του επιβληθέντος προστίμου σε σχέση με τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως εμπίπτει
στον έλεγχο πλήρους δικαιοδοσίας που ανατίθεται στο Πρωτοδικείο δυνάμει του άρθρου 17 του κανονισμού 17. Ασκώντας τον έλεγχο
αυτό, το Πρωτοδικείο δέχθηκε εν μέρει τις ενώπιόν του ασκηθείσες προσφυγές. Πράγματι, για την επιμέτρηση των προστίμων, η
Επιτροπή είχε θεωρήσει ότι οι επιχειρήσεις αυτές είχαν μετάσχει στη σύμπραξη επί 122 μήνες, ενώ η ενώπιον του Πρωτοδικείου
διαδικασία επέτρεψε να καταδειχθεί ότι η πραγματική διάρκεια της συμμετοχής τους ήταν βραχύτερη. Συνεπώς, το Πρωτοδικείο μείωσε
αναλογικά τα ποσά των προστίμων.
Στο πλαίσιο των υπό κρίση αιτήσεων αναιρέσεως, η ανάλυση του Δικαστηρίου περιορίζεται στο κατά πόσον το Πρωτοδικείο, επικυρώνοντας
τα κριτήρια που χρησιμοποίησε η Επιτροπή κατά την επιμέτρηση των προστίμων και ελέγχοντας την εφαρμογή τους, ενδεχομένως δε
διορθώνοντας την εφαρμογή αυτή, υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη ή παραβίασε τις αρχές της αναλογικότητας και της ίσης μεταχειρίσεως
που διέπουν την επιβολή των προστίμων.
Οι λόγοι αναιρέσεως που προβάλλονται στο πλαίσιο αυτών των αναιρετικών αιτημάτων, πλην εκείνων που αφορούν μία από τις αναιρεσείουσες,
θα συνεξεταστούν για την έκδοση κοινής αποφάσεως.
2. Οι λόγοι αναιρέσεως που αφορούν τα κριτήρια επιμετρήσεως των προστίμων καθώς και τις αρχές της ίσης μεταχειρίσεως και της
αναλογικότητας
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Όλες οι αναιρεσείουσες προέβαλαν λόγους με σκοπό την ακύρωση ή τη μείωση των προστίμων που τους επιβλήθηκαν με την απόφαση
Τσιμέντο και τα οποία, στη συνέχεια, μειώθηκαν από το Πρωτοδικείο. Οι λόγοι αναιρέσεως αυτοί αφορούν, μεταξύ άλλων, τα κριτήρια
που χρησιμοποίησε η Επιτροπή για την επιβολή των προστίμων, καθώς και υποτιθέμενες παραβιάσεις των αρχών της αναλογικότητας
και της ίσης μεταχειρίσεως κατά τον υπολογισμό των προστίμων συνιστάμενες στην επιβολή υπερβολικά υψηλών κυρώσεων χωρίς να
ληφθεί υπόψη ο βαθμός συμμετοχής κάθε επιχειρήσεως. Οι αναιρεσείουσες επικρίνουν επίσης το γεγονός ότι η κύρωση δεν μειώθηκε
περισσότερο μετά την ακύρωση πλειόνων παραβάσεων και τη μείωση της διάρκειας άλλων παραβάσεων, με αποτέλεσμα να επιβληθεί
η ίδια κύρωση σε επιχειρήσεις των οποίων η ανάμειξη ήταν λιγότερο αποφασιστική και ήσσονος βαρύτητας.
Η Aalborg και η Cementir θεωρούν, ειδικότερα, ότι η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως παραβιάστηκε στο μέτρο που άλλες επιχειρήσεις,
καταταγείσες όπως οι ίδιες στην υποομάδα εκείνων που έφεραν τη μεγαλύτερη ευθύνη είχε συμμετάσχει περισσότερο εντατικά στη
σύμπραξη. Η Buzzi Unicem θεωρεί επίσης ότι η ακύρωση, από το Πρωτοδικείο, ορισμένων μερών της αποφάσεως Τσιμέντο, με την αιτιολογία
ότι δεν είχε αποδειχθεί η συμβολή της Unicem στις συμπεριφορές που περιγράφονταν στην απόφαση αυτή, έπρεπε να συνοδεύεται
από μείωση του προστίμου.
Κατά την Επιτροπή, η θέση την οποία έλαβε το Πρωτοδικείο αποτελεί άμεση συνέπεια της εκ μέρους του απορρίψεως του επιχειρήματος
ότι τα πρόστιμα έπρεπε να είναι ανάλογα των μέτρων εκτελέσεως της συμφωνίας Cembureau τα οποία έλαβε κάθε μία από τις επιχειρήσεις.
Το Πρωτοδικείο ενέκρινε έτσι την ανάλυση στην οποία προέβη η Επιτροπή στο σημείο 65 του αιτιολογικού μέρους της αποφάσεως
Τσιμέντο, σύμφωνα με το οποίο έπρεπε να τιμωρηθεί η συνολική συμμετοχή στην εκτέλεση της συμφωνίας αυτής. Η επιλογή να μη
μειωθεί το ύψος του προστίμου με την αιτιολογία της ακυρώσεως ορισμένων μερών των άρθρων 3 και 4 της εν λόγω αποφάσεως ήταν
σύμφωνη με την ανάλυση αυτή, δεδομένου ότι, όσον αφορά την αγορά του κοινού τσιμέντου, το πρόστιμο επιβλήθηκε βάσει του άρθρου
1 της ίδιας αποφάσεως. Εν πάση περιπτώσει, το Πρωτοδικείο, σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, διαμόρφωσε
το πρόστιμο αναλόγως της βαρύτητας της παραβατικής συμπεριφοράς κάθε επιχειρήσεως καθώς και της διάρκειάς της και του ρόλου
που διαδραμάτισε εκάστη εξ αυτών στο πλαίσιο της συμπράξεως.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Στο μέτρο που οι λόγοι που αφορούν τα κριτήρια επιμετρήσεως των προστίμων και τη βαρύτητα της συμμετοχής των αναιρεσειουσών
θίγουν πραγματικά ζητήματα ή περιορίζονται στην επανάληψη επιχειρημάτων ήδη προβληθέντων πρωτοδίκως και στα οποία το Πρωτοδικείο
απάντησε με τις σκέψεις 4964 έως 4969 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, οι λόγοι αυτοί είναι απαράδεκτοι.
Όσον αφορά τη φερόμενη έλλειψη αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ως προς τα κριτήρια επιμετρήσεως των προστίμων,
πρέπει να παρατηρηθεί ότι, χωρίς να αποκλείεται το ενδεχόμενο να μην απάντησε ρητώς το Πρωτοδικείο σε κάποιο μεμονωμένο επιχείρημα
σε ένα ενιαίο και συνεκτικό κείμενο, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση είναι επαρκώς αιτιολογημένη. Πράγματι, το Πρωτοδικείο επικύρωσε
την επιλογή της Επιτροπής να εκτιμήσει τη συνολική ευθύνη των επιχειρήσεων και να τιμωρήσει την παράβαση που συνιστά η συμφωνία
Cembureau και όχι να κολάσει τα διάφορα συστατικά στοιχεία της εν λόγω παραβάσεως. Εξήγησε ότι ο αριθμός των ειδικών παραβάσεων
που διέπραξε συγκεκριμένη επιχείρηση δεν συνιστούσε χρήσιμο κριτήριο αξιολογήσεως του βαθμού ευθύνης της στην εν λόγω συμφωνία.
Το Πρωτοδικείο επικύρωσε επίσης την εκτίμηση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία τα άμεσα μέτρα προστασία των εγχωρίων αγορών
ήταν σοβαρότερα από τα μέτρα διοχετεύσεως της πλεονασματικής παραγωγής προς τις τρίτες χώρες (σκέψεις 4965, 4966 έως 4968
και 4975 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως).
Εξάλλου, η υποχρέωση αιτιολογήσεως δεν επιβάλλει στο Πρωτοδικείο να εκθέτει αιτιολογία ακολουθούσα αναλυτικά έναν προς έναν
όλους τους λόγους που προβάλλουν οι διάδικοι. Συνεπώς, η αιτιολογία μπορεί να συνάγεται εμμέσως, υπό την προϋπόθεση ότι επιτρέπει
στους μεν ενδιαφερομένους να γνωρίζουν τους λόγους που δικαιολογούν τη λήψη των επιμάχων μέτρων, στο δε αρμόδιο δικαιοδοτικό
όργανο να διαθέτει επαρκή στοιχεία ώστε να ασκήσει τον έλεγχό του (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2001,
C-120/99, Ιταλία κατά Συμβουλίου, Συλλογή 2001, σ. Ι-7997, σκέψη 28).
Όσον αφορά τα κριτήρια της επιμετρήσεως του προστίμου και την τήρηση των αρχών της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας,
το Πρωτοδικείο ενέκρινε τα κριτήρια που υιοθέτησε η Επιτροπή. Δήλωσε ότι ορθώς η Επιτροπή αποφάσισε να κολάσει αυτή καθαυτήν
τη συμμετοχή στη συμφωνία Cembureau, ανεξαρτήτως των μεμονωμένων συμπεριφορών και του αριθμού των εκτελεστικών μέτρων που
έλαβε κάθε επιχείρηση. Ομοίως, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η διάκριση στην οποία προέβη η Επιτροπή μεταξύ άμεσα μετασχόντων
στη συμφωνία (πρώτη κατηγορία) και έμμεσα μετασχόντων (δεύτερη κατηγορία) ήταν βάσιμη και ότι, συνεπώς, η Επιτροπή δεν ήταν
υποχρεωμένη να αξιολογήσει τον ειδικό ρόλο που διαδραμάτισε εκάστη επιχείρηση στα διάφορα πραγματικά περιστατικά που συνιστούν
τη διαπιστωθείσα παράβαση. Το Πρωτοδικείο έκρινε επίσης ότι ο αριθμός των ειδικών παραβάσεων που διέπραξε συγκεκριμένη επιχείρηση
στο πλαίσιο της συμφωνίας Cembureau δεν συνιστούσε, εν προκειμένω, χρήσιμο κριτήριο αξιολογήσεως του βαθμού ευθύνης της.
Τα κριτήρια που χρησιμοποίησε το Πρωτοδικείο, ήτοι η διαρκής προσχώρηση στη συμφωνία Cembureau μέσω της συμμετοχής ή της συνεργασίας
σε ένα ή πλείονα μέτρα εφαρμογής της συμφωνίας αυτής και η επίπτωση των συμπεριφορών στον ανταγωνισμό και τη στεγανοποίηση
των εγχωρίων αγορών, είναι σύμφωνα προς τις εκτιθέμενες στις σκέψεις 89 έως 92 της παρούσας αποφάσεως αρχές, οι οποίες διέπουν
την επιβολή των προστίμων.
Συνεπώς, πρέπει να απορριφθούν ως απαράδεκτοι και/ή ως αβάσιμοι οι λόγοι αναιρέσεως που αφορούν τα κριτήρια επιμετρήσεως των
προστίμων καθώς και τις αρχές της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας.
3. Επί του σκέλους του έκτου λόγου αναιρέσεως της Cementir που αφορά τον υπολογισμό του κύκλου εργασιών
Επιχειρηματολογία της Cementir
Η Cementir επικαλείται λογιστικό λάθος κατά τον υπολογισμό του κύκλου εργασιών εκ μέρους της Επιτροπής, υπό την έννοια ότι
η τιμή της μεταφοράς του τσιμέντου ή η τιμή των σάκων εντός των οποίων παραδίδεται ενσωματώθηκαν στην τιμή πωλήσεως. Εφόσον
ο κύκλος εργασιών των άλλων επιχειρήσεων τις οποίες αφορούσε η απόφαση Τσιμέντο δεν περιείχε αυτά τα στοιχεία κόστους, η Cementir
υπήρξε θύμα άνισης μεταχειρίσεως.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Αυτό το σκέλος του έκτου λόγου αναιρέσεως της Cementir είναι απαράδεκτο, καθόσον η επιχείρηση αυτή περιορίζεται να επαναλάβει
τα επιχειρήματα που εξέθεσε ήδη πρωτοδίκως και στα οποία το Πρωτοδικείο απάντησε με τις σκέψεις 5030 έως 5032 της αναιρεσιβαλλομένης
αποφάσεως. Όσον αφορά το μέρος αυτού του σκέλους του λόγου αναιρέσεως το οποίο αναφέρεται στην αρχή της ίσης μεταχειρίσεως,
αρκεί να παρατηρηθεί ότι η Cementir δεν επικαλείται κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση συνιστά,
ως προς αυτήν, παραβίαση της εν λόγω αρχής.
Συνεπώς, πρέπει να απορριφθεί εν μέρει ως απαράδεκτο και εν μέρει ως αβάσιμο το σκέλος του έκτου λόγου αναιρέσεως της Cementir
που αφορά τον υπολογισμό του κύκλου εργασιών.
4. Επί του δευτέρου λόγου αναιρέσεως της Ciments français, που αφορά τη βελγική θυγατρική της εταιρία
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Κατά τον υπολογισμό των προστίμων που επέβαλε στη Ciments français, η Επιτροπή περιέλαβε τους κύκλους εργασιών που είχαν πραγματοποιήσει
η ισπανική, η ελληνική και η βελγική θυγατρική της εταιρίας αυτής. Κατά την αναιρεσείουσα, το Πρωτοδικείο, κατά τον δικό του
υπολογισμό του κύκλου εργασιών, συνυπολόγισε τη βελγική θυγατρική με την αιτιολογία ότι η Ciments français δεν είχε αμφισβητήσει
ότι είχε τον έλεγχό της κατά τον χρόνο της διαπράξεως των παραβάσεων. Η Ciments français θεωρεί ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
ενέχει, συναφώς, πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως, καθόσον από τη δικογραφία της ενώπιον του Πρωτοδικείου δίκης προκύπτει ότι απέκτησε
τον έλεγχο της Compagnie de ciments belges SA (στο εξής: CCB) από τον Οκτώβριο του 1990. Κατά τη Ciments français, η εκτίμηση
του Πρωτοδικείου ενέχει επίσης νομική πλάνη λόγω παραβιάσεως της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων, καθόσον η εκτίμηση
αυτή οδήγησε το Πρωτοδικείο να αντιμετωπίσει με διαφορετικό τρόπο επιχειρήσεις οι οποίες βρίσκονταν στην ίδια κατάσταση: οι
θυγατρικές της Ciments français τιμωρήθηκαν αυστηρότερα από τις θυγατρικές άλλων εταιριών, η δε βελγική θυγατρική της Ciments
français αντιμετωπίστηκε αυστηρότερα απ' ό,τι η ισπανική και η ελληνική θυγατρική της. Η Ciments français ζητεί, συνεπώς,
τη μερική αναίρεση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως και τη μείωση από 12,52 σε 9,62 εκατομμύρια ευρώ του ύψους του προστίμου
που επιβλήθηκε για την παράβαση που διαπράχθηκε στην αγορά του κοινού τσιμέντου.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι αυτός ο λόγος αναιρέσεως αφορά καθαρά πραγματικό ζήτημα και είναι, συνεπώς, απαράδεκτος. Το Πρωτοδικείο
έκρινε ότι ο υπολογισμός του ύψους του προστίμου βάσει του συνόλου των κύκλων εργασιών του ομίλου δεν σημαίνει ότι εκείνες
που πρέπει να καταβάλουν το πρόστιμο αυτό είναι οι θυγατρικές εταιρίες. Ο λόγος αναιρέσεως στερείται, εξάλλου, ερείσματος
διότι, πρωτοδίκως, η Ciments français επικαλέστηκε μόνο την από 28 Φεβρουαρίου 1994 επιστολή της, στην οποία δεν ανέφερε την
ημερομηνία κατά την οποία είχε αποκτήσει τον έλεγχο της βελγικής θυγατρικής της. Τα έγγραφα που υποτίθεται ότι αποτελούσαν
απόδειξη περί αυτού δεν προσκομίστηκαν παρά στο πλαίσιο του υπομνήματος απαντήσεως και οι συζητήσεις ενώπιον του Πρωτοδικείου
δεν έθιξαν το ζήτημα της επιδράσεως της ημερομηνίας αποκτήσεως του ελέγχου της θυγατρικής αυτής στον υπολογισμό των προστίμων,
οπότε η τυχόν πλάνη του Πρωτοδικείου ως προς το ζήτημα αυτό δεν μπορεί να χαρακτηριστεί πρόδηλη. Εξάλλου, η θέση του Πρωτοδικείου
δεν είναι απολύτως συνεπής, καθόσον, αν το πρόστιμο πρέπει να υπολογίζεται βάσει του συνόλου των κύκλων εργασιών της ευθυνομένης
επιχειρήσεως, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο κύκλος εργασιών των θυγατρικών που αποτελούσαν μέρος του ομίλου κατά την ημερομηνία
που προκρίθηκε για τον καθορισμό του εν λόγω συνολικού κύκλου εργασιών. Δεν υφίσταται κανένας λόγος να εξαιρεθούν οι επιχειρήσεις
που δεν αποτελούσαν μέρος του ομίλου κατά τον χρόνο διαπράξεως της παραβάσεως.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Από τον διοικητικό φάκελο, την ίδια την απόφαση Τσιμέντο (σημείο 5, παράγραφος 7, στοιχείο ζ΄, τρίτη παύλα, δεύτερο εδάφιο,
του αιτιολογικού) και τη δικογραφία ενώπιον του Πρωτοδικείου, συμπεριλαμβανομένης επιστολής της 22ας Σεπτεμβρίου 1998 με απάντηση
σε ερώτηση του εισηγητή δικαστή, προκύπτει ότι η Ciments français είχε αναφέρει επανειλημμένως ότι δεν είχε αποκτήσει τον
έλεγχο της CCB πριν από τον Οκτώβριο του 1990.
Το Πρωτοδικείο εξαίρεσε από τον υπολογισμό των προστίμων που επέβαλε στη Ciments français τον κύκλο εργασιών της ισπανικής
και της ελληνικής θυγατρικής της εταιρίας αυτής, διότι αποδείχθηκε ότι η εν λόγω εταιρία δεν είχε ακόμα τον έλεγχό τους όταν
κατέστη ένοχη των συμπεριφορών που στοιχειοθετούν την παράβαση. Εξάλλου, το Πρωτοδικείο δέχθηκε ότι, το 1990, η Ciments français
είχε θέσει τέρμα στις επίδικες συμπεριφορές.
Όμως, από την ίδια την απόφαση Τσιμέντο προκύπτει ότι η Ciments français απέκτησε τον έλεγχο της CCB κατά τη διάρκεια του
1990, ήτοι το ίδιο έτος κατά το οποίο απέκτησε τον έλεγχο της ισπανικής και της ελληνικής θυγατρικής. Επομένως, αντίθετα προς
τα υποστηριζόμενα από την Επιτροπή, το Πρωτοδικείο υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη η οποία μπορούσε να εντοπιστεί με την ανάγνωση
ενός κειμένου όπως η απόφαση Τσιμέντο, η οποία προφανώς, ήδη από την αρχή, αποτελούσε το επίκεντρο της διαφοράς.
Συνεπώς, πρέπει να γίνει δεκτός ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως της Ciments français και να αναγνωριστεί στο σφάλμα αυτό του Πρωτοδικείου
η ίδια έννομη συνέπεια με εκείνη που εφαρμόστηκε στην ισπανική και την ελληνική θυγατρική ώστε να αφαιρεθεί από τη βάση υπολογισμού
των προστίμων ο κύκλος εργασιών που πραγματοποίησε η CCB το 1992. Συνεπώς, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση αναιρείται καθόσον
καθόρισε στα 12 519 000 ευρώ το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε για τις παραβάσεις της Ciments français στην αγορά του κοινού
τσιμέντου.
Δεδομένου ότι το Δικαστήριο διαθέτει όλα τα απαραίτητα στοιχεία ώστε να αποφανθεί το ίδιο οριστικώς επί της διαφοράς, κατ'
εφαρμογήν του άρθρου 61, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου, το πρόστιμο που επιβλήθηκε στη Ciments français με
το άρθρο 9 της αποφάσεως μειώνεται σε 9 620 000 ευρώ, βάσει των στοιχείων που η επιχείρηση αυτή παρέσχε ενώπιον του Πρωτοδικείου
και, στη συνέχεια, ενώπιον του Δικαστηρίου και τα οποία δεν αμφισβήτησε η Επιτροπή.
5. Λοιποί λόγοι αναιρέσεως
Η Italcementi υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο δεν διέκρινε τις περιόδους κατά τις οποίες η συμμετοχή της στη συμφωνία Cembureau
υπήρξε λιγότερο έντονη από εκείνες κατά τις οποίες ήταν περισσότερο αναμεμειγμένη. Η Italcementi προσάπτει στο Πρωτοδικείο
ότι δεν μείωσε το ποσό του προστίμου παρά την ακύρωση του άρθρου 2, παράγραφοι 1 και 2, της αποφάσεως Τσιμέντο και τη διαπίστωση
ότι η περιγραφόμενη στο άρθρο 5 της αποφάσεως Τσιμέντο συμπεριφορά δεν αντέβαινε στο άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.
Συναφώς, πρέπει να παρατηρηθεί ότι το Πρωτοδικείο προέβη σε αναλογική μείωση του ποσού του προστίμου αναλόγως της διάρκειας
της συμμετοχής της Italcementi στη συμφωνία Cembureau, οπότε η ακύρωση του εν λόγω άρθρου 2, όσον αφορά την Italcementi, αντικατοπτρίστηκε
στο ποσό του προστίμου (βλ. σκέψη 4381 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως). Εξάλλου, η ακύρωση του άρθρου 5 δεν μειώνει ούτε
τη σοβαρότητα ούτε τη διάρκεια της συμπεριφοράς της Italcementi και δεν μπορεί, συνεπώς, να επηρεάσει το ποσό του προστίμου.
Το Πρωτοδικείο δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας θεωρώντας ότι ο αριθμός των ειδικών παραβάσεων που διέπραξε συγκεκριμένη
επιχείρηση δεν καθορίζει την αξιολόγηση του βαθμού ευθύνης της στη συμφωνία. Όσον αφορά τη διάκριση μεταξύ διαφόρων περιόδων
αναλόγως του βαθμού της αναμείξεως της Italcementi, το επιχείρημα αυτό αφορά τα πραγματικά περιστατικά και δεν μπορεί να εξεταστεί
κατ' αναίρεση. Συνεπώς, αυτός ο λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτος και εν μέρει αβάσιμος.
Εξάλλου, η Irish Cement ισχυρίζεται ότι το Πρωτοδικείο δεν απάντησε στο επιχείρημά της ότι η συμπεριφορά της δεν ήταν ικανή
να έχει επιπτώσεις από πλευράς στεγανοποιήσεως των εγχωρίων αγορών και ότι η συμμετοχή της στα πραγματικά περιστατικά που
της προσάπτει η Επιτροπή ήταν περιθωριακή.
Αυτός ο λόγος αναιρέσεως είναι απορριπτέος στο μέτρο που το Πρωτοδικείο απάντησε εμμέσως στο επιχείρημα αυτό στις σκέψεις
4966 και 4975 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως και δεδομένου ότι αναφέρεται στα πραγματικά περιστατικά χωρίς να εγείρει νομικό
ζήτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας, που έχει εφαρμογή στη διαδικασία αναιρέσεως δυνάμει
του άρθρου 118 του ίδιου κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του
νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ζήτησε να καταδικαστούν οι αναιρεσείουσες στα δικαστικά έξοδα, οι δε Aalborg,
Irish Cement, Italcementi, Buzzi Unicem και Cementir ηττήθηκαν, πρέπει να καταδικαστούν αντιστοίχως στα δικαστικά έξοδα στις
υποθέσεις C-204/00 Ρ, C-205/00 Ρ, C-213/00 Ρ, C-217/00 Ρ και C-219/00 Ρ.
Κατά το άρθρο 122, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας, όταν η αίτηση αναιρέσεως είναι βάσιμη και το Δικαστήριο κρίνει
το ίδιο οριστικά τη διαφορά, αποφαίνεται επί των δικαστικών εξόδων. Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού
αυτού, το οποίο έχει εφαρμογή στη διαδικασία αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 118 του ίδιου κανονισμού, το Δικαστήριο μπορεί
να αποφασίσει ότι κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων. Δεδομένου ότι η Ciments
français και η Επιτροπή ηττήθηκαν εν μέρει στην υπόθεση C-211/00 Ρ, πρέπει να οριστεί ότι κάθε διάδικος θα φέρει τα δικά του
έξοδα στην υπόθεση αυτή.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Αναιρεί το σημείο 12, έβδομη παύλα, του διατακτικού της αποφάσεως του Πρωτοδικείου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 15ης Μαρτίου
2000, T-25/95, Τ-26/95, Τ-30/95 έως Τ-32/95, Τ-34/95 έως Τ-39/95, Τ-42/95 έως Τ-46/95, Τ-48/95, Τ-50/95 έως Τ-65/95, Τ-68/95
έως Τ-71/95, Τ-87/95, Τ-88/95, Τ-103/95 και Τ-104/95, Cimenteries CBR κ.λπ. κατά Επιτροπής.
2)
Ορίζει σε 9 620 000 ευρώ το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται στη Ciments français SA για την παράβαση που διαπιστώθηκε στο
άρθρο 1 της αποφάσεως 94/815/ΕΚ της Επιτροπής, της 30ής Νοεμβρίου 1994, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της
Συνθήκης ΕΚ (Υπόθεση IV/33.126 και 33.322 ─ Τσιμέντο).
3)
Απορρίπτει τις αιτήσεις αναιρέσεως κατά τα λοιπά.
4)
Καταδικάζει τις Aalborg Portland A/S, Irish Cement Ltd, Italcementi-Fabbriche Riunite Cemento SpA, Buzzi Unicem SpA και Cementir-Cementerie
del Tirreno SpA αντιστοίχως στα δικαστικά έξοδα στις υποθέσεις C-204/00 Ρ, C-205/00 Ρ, C-213/00 Ρ, C-217/00 Ρ και C-219/00 Ρ.
5)
Η Ciments français SA και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων φέρουν η καθεμία τα δικαστικά της έξοδα στην υπόθεση C-211/00 Ρ.
Jann
Edward
La Pergola
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 7 Ιανουαρίου 2004.
Ο Γραμματέας
Ο Πρόεδρος
R. Grass
Β. Σκουρής
–
Γλώσσες διαδικασίας: η δανική, η αγγλική, η γαλλική και η ιταλική.