CELEX: 62009CJ0237
Sitt Direttiva tal-VAT
Artikolu 13A(1)(d)
Eżenzjonijiet favur attivitajiet ta’ interess ġenerali
Provvista ta’ organi, demm u ħalib umani
Attività ta’ trasport ta’ organi u ta’ kampjuni umani lil sptarijiet u laboratorji, li l-persuna kkonċernata twettaq bħala persuna li taħdem għal rasha
Kunċetti ta’ ‘provvista ta’ oġġetti’ u ta’ ‘provvista ta’ servizzi’
Kriterji ta’ distinzjoni

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal‑Artikolu 13A(1)(d) tas-Sitt Direttiva tal-Kunsill 77/388/KEE,
tas-17 ta’ Mejju 1977, fuq l-armonizzazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar taxxi fuq id-dħul mill-bejgħ – Sistema komuni
ta’ taxxa fuq il-valur miżjud: bażi uniformi ta’ stima (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 9, Vol. 1, p. 23, iktar
’il quddiem is‑“Sitt Direttiva”).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn N. De Fruytier u l-État belge dwar l-issuġġettar għat-taxxa fuq
il-valur miżjud (iktar ’il quddiem il‑“VAT”) ta’ attività ta’ trasport ta’ organi u ta’ kampjuni umani lil diversi sptarijiet
u laboratorji, li l-persuna kkonċernata twettaq bħala persuna li taħdem għal rasha.

Il-kuntest ġuridiku

Id-dritt tal-Unjoni
Skont l-Artikolu 5(1) tas-Sitt Direttiva, “[p]rovvista ta’ oġġetti” tfisser it‑trasferiment tad-dritt tal-proprjetarju li
jiddisponi minn proprjetà tanġibbli.
Skont l-Artikolu 6(1) tas-Sitt Direttiva, “[p]rovvista tas-servizzi” tfisser kull tranżazzjoni li ma tikkostitwixxix provvista
ta’ oġġetti fis-sens tal-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva.
L-Artikolu 13A(1) tas-Sitt Direttiva jipprovdi:
“[...] l-Istati Membri għandhom jeżentaw li ġejjin taħt kondizzjonijet li huma għandhom jistabilixxu għal skopijiet biex jassiguraw
l-applikazzjoni korretta u ċara tat-tali eżenzjonijet u tal-prevenzjoni ta’ kawlunkwe evażjoni, evitar jew abbuż possibbli:
[...]
(d)       provvista ta’ organi umani, demm u ħalib [organi, demm u ħalib umani];
[...]”

Id-dritt nazzjonali
L-Artikoli 10 u 18 tal-Kodiċi tat-taxxa fuq il-valur miżjud (iktar ’il quddiem il‑“Kodiċi dwar il-VAT”) jittrasponu d-definizzjonijiet
ta’ provvista ta’ oġġetti u ta’ provvista ta’ servizzi stabbiliti, rispettivament, fl-Artikoli 5(1) u 6(1) tas-Sitt Direttiva.
L-Artikolu 10 tal-Kodiċi dwar il-VAT jipprovdi:
“1.      ‘Provvista ta’ oġġetti’ tfisser it-trasferiment tad-dritt tal-proprjetarju li jiddisponi minn proprjetà tanġibbli. B’mod partikolari,
din tikkonċerna t-tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ oġġett lil persuna li ser takkwistah jew tirċevih taħt kuntratt li jittrasferixxi
proprjetà jew taħt kuntratt dikjaratorju.
[...]”
Skont l-Artikolu 18 tal-Kodiċi dwar il-VAT:
“1.      ‘Provvista ta’ servizzi’ tfisser kull tranżazzjoni li ma tikkostitwixxix provvista ta’ oġġetti fis-sens tal-kodiċi preżenti.
[...]”
L-Artikolu 44 tal-Kodiċi dwar il-VAT, li jittrasponi l-Artikolu 13A tas-Sitt Direttiva dwar l-eżenzjonijiet mill-VAT favur
ċerti attivitajiet ta’ interess ġenerali, jipprovdi:
“1.      Is-servizzi pprovduti mill-persuni segwenti fl-eżerċizzju tal-attività normali tagħhom, għandhom jiġu eżentati mit-taxxa:
[...]
2. it-tobba, id-dentisti, il-fiżjoterapisti, il-qwiebel, l-infermiera, it-trejners, il‑carers, il-massaġġaturi, li s-servizzi
ta’ kura tagħhom huma elenkati fin‑nomenklatura tas-servizzi ta’ saħħa fil-qasam tal-assigurazzjoni obbligatorja tal-mard
u tal-invalidità;
2.      Huma wkoll eżentati mit-taxxa:
1.      il-provvisti ta’ servizzi u l-provvisti ta’ oġġetti relatati b’mod strett magħhom, li jitwettqu, fl-eżerċizzju tal-attività
normali tagħhom, minn sptarijiet u istituzzjonijiet tal-psikjatrija, kliniki u ċentri tas-saħħa; it-trasport ta’ persuni morda
u mweġġa’ permezz ta’ mezzi ta’ trasport li huma mgħammra għal dan il‑għan;
[...]
(1 ter) il-provvista ta’ organi u demm umani u ta’ ħalib tal-omm;
[...]”

Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
N. De Fruytier teżerċita, bħala persuna li taħdem għal rasha, attività ta’ trasport ta’ organi u ta’ kampjuni umani lil diversi
sptarijiet u laboratorji.
L-awtorità fiskali Belġjana ddeċidiet li l-attività eżerċitata minn N. De Fruytier hija suġġetta għall-VAT.
Peress li qieset li l-attività tagħha kellha tiġi eżentata mill-VAT, N. De Fruytier ippreżentat rikors quddiem il-qorti. Il-qorti
tal-ewwel istanza ta’ Namur, permezz tas-sentenza tal-1 ta’ Ġunju 2006, u wara l-qorti tal-appell ta’ Liège, permezz tas‑sentenza
tas-26 ta’ Ottubru 2007, laqgħu t-talba ta’ N. De Fruytier u ordnaw l‑eżenzjonijiet korrispondenti.
Fis-sentenza tagħha, il-qorti tal-appell ta’ Liège qieset li l-attività ta’ trasport ta’ organi u ta’ kampjuni umani mwettqa
minn N. De Fruytier kienet eżenti mill‑VAT skont l-Artikolu 44(2)(l)(b) tal-Kodiċi dwar il-VAT essenzjalment abbażi tar‑raġunament
segwenti.
Id-dritt Belġjan jipprojbixxi l-kummerċ ta’ organi u ta’ kampjuni umani. Għaldaqstant, sabiex tiġi żgurata l-effettività tad-dispożizzjonijiet
tal-Artikolu 44(2)(l)(b) tal-Kodiċi dwar il-VAT, l-attività ta’ interess ġenerali koperta minn dawn id-dispożizzjonijiet fir-rigward
ta’ organi, ta’ demm u ta’ ħalib umani ma tistax tkun il-provvista tagħhom fis-sens ta’ “provvista ta’ oġġetti” kif stabbilita
fl-Artikolu 10 tal-Kodiċi dwar il-VAT, fid-dawl tal-fatt li tali “provvista” hija neċessarjament eskluża, peress li tmur kontra
l-liġi. Għalhekk, il‑“provvista” fis-sens tal-Artikolu 44(2)(l)(b) tal-Kodiċi dwar il-VAT għandha titqies li hija relatata
mal-azzjoni tal-provvista effettiva ta’ oġġett, li tikkorrispondi mas-servizzi ta’ trasport ipprovduti minn N. De Fruytier.
L-État belge appella minn din is-sentenza fuq punti ta’ liġi.
Insostenn tal-appell tiegħu, huwa jsostni li l-kelma “provvista” inkluża fl‑Artikolu 44(2)(1)(b) tal-Kodiċi dwar il-VAT għandha
tiġi interpretata fis-sens tal-Artikolu 10 tal-Kodiċi dwar il-VAT, jiġifieri fis-sens ta’ tranżazzjoni ta’ trasferiment ta’
oġġett tanġibbli mingħand parti lil parti oħra, li għalhekk tkun awtorizzata tiddisponi minnu bħala proprjetarju jew fil-kapaċità
ta’ proprjetarju. Konsegwentement, peress li l-attività ta’ trasport eżerċitata minn N. De Fruytier tista’ titqies mhux bħala
“provvista” fis-sens tal-Artikolu 10 tal-Kodiċi dwar il‑VAT, iżda bħala kunsinna ta’ servizzi, hija ma taqax taħt l-eżenzjoni
pprovduta fl-Artikolu 44(2)(l ter) tal-Kodiċi dwar il-VAT.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Cour de cassation iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel is-segwenti domanda preliminari
lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“Attività ta’ trasport ta’ organi u ta’ kampjuni tal-bniedem [umani], imwettqa bħala ħaddiem li jaħdem għal rasu, għal sptarijiet
u laboratorji tikkostitwixxi provvista ta’ organi, demm u ħalib tal-bniedem [organi, demm u ħalib umani], eżenti mill-[VAT]
taħt l‑Artikolu 13A(1)(d) tas-Sitt Direttiva [...]?”

Fuq id-domanda preliminari
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l‑Artikolu 13A(1)(d) tas-Sitt Direttiva, li jeżenta
mill-VAT il-“provvista ta’ organi umani, demm u ħalib [organi, demm u ħalib umani]”, għandux jiġi interpretat fis‑sens li
japplika għal attività ta’ trasport ta’ organi u ta’ kampjuni umani lil diversi sptarijiet u laboratorji, li l‑persuna kkonċernata
twettaq bħala persuna li taħdem għal rasha.
Qabelxejn, għandu jitfakkar li s-Sitt Direttiva tipprovdi kamp ta’ applikazzjoni wiesa’ ħafna lill-VAT, billi tkopri l-attivitajiet
ekonomiċi kollha tal-produttur, tal‑kummerċjant jew tal-fornitur ta’ servizzi. Madankollu, l‑Artikolu 13 ta’ din id‑direttiva
jeżenta mill-VAT ċerti attivitajiet ta’ interess ġenerali (Artikolu 13A) u attivitajiet oħra (Artikolu 13B) (ara s-sentenzi
tas-16 ta’ Ottubru 2008, Canterbury Hockey Club u Canterbury Ladies Hockey Club, C‑253/07, Ġabra p. I‑7821, punt 15, kif ukoll
tat-28 ta’ Jannar 2010, Eulitz, C‑473/08, Ġabra I-0000, punt 24).
Barra minn hekk, skont ġurisprudenza stabbilita, il-kliem użati sabiex jiġu indikati l-eżenzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 13
tas-Sitt Direttiva għandhom jiġu interpretati b’mod strett, peress li jikkostitwixxu derogi mill-prinċipju ġenerali li jistabbilixxi
li l-VAT għandha tinġabar fuq kull trasferiment ta’ proprjetà u fuq kull provvista ta’ servizz li ssir bi ħlas minn persuna
taxxabbli. Madankollu, l-interpretazzjoni ta’ dawn il-kliem għandha tkun konformi mal-għanijiet imħaddna mill-imsemmija eżenzjonijiet
u għandha tosserva r-rekwiżiti tal-prinċipju ta’ newtralità fiskali inerenti għas-sistema komuni tal-VAT. Għaldaqstant, din
ir-regola ta’ interpretazzjoni stretta ma tfissirx li l-kliem użati sabiex jiġu ddefiniti l‑eżenzjonijiet stabbiliti fl-imsemmi
Artikolu 13 għandhom jiġu interpretati b’mod li jċaħħadhom mill-effetti tagħhom (ara s-sentenzi tal-14 ta’ Ġunju 2007, Horizon
College, C‑434/05, Ġabra p. I‑4793, punt 16; Haderer, C‑445/05, Ġabra p. I‑4841, punt 18 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll
tad-19 ta’ Novembru 2009, Don Bosco Onroerend Goed, C‑461/08, Ġabra p. I-11079, punt 25 u l‑ġurisprudenza ċċitata).
Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-eżenzjonijiet stabbiliti fl‑Artikolu 13 tas-Sitt Direttiva jikkostitwixxu
kunċetti awtonomi tad-dritt tal‑Unjoni li għandhom bħala għan li jevitaw diverġenzi fl-applikazzjoni tas‑sistema tal-VAT minn
Stat Membru għal ieħor (ara, b’mod partikolari, is‑sentenzi tal-25 ta’ Frar 1999, CPP, C‑349/96, Ġabra p. I‑973, punt 15;
Horizon College, iċċitata iktar ’il fuq, punt 15, u tat-22 ta’ Ottubru 2009, Swiss Re Germany Holding, C‑242/08, Ġabra p.
I-10099, punt 33). Konsegwentement, il-kliem ta’ dispożizzjoni tas-Sitt Direttiva li ma jagħmlu ebda riferiment espliċitu
għad-dritt tal-Istati Membri sabiex jiġu ddeterminati s-sens u l‑portata tagħha għandhom normalment jiġu interpretati b’mod
awtonomu u uniformi (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-27 ta’ Novembru 2003, Zita Modes, C‑497/01, Ġabra p. I-14393, punt 34,
u tal-21 ta’ April 2005, HE, C‑25/03, Ġabra p. I‑3123, punt 63).
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-kliem “provvista ta’ oġġett”, li għalihom jirreferi l-Artikolu 13A(1)(d)
tas-Sitt Direttiva, fir-rigward ta’ “provvista ta’ organi umani, demm u ħalib [organi, demm u ħalib umani]”, għandhom jingħataw
interpretazjoni awtonoma u uniformi, speċifika għad-dritt tal-Unjoni.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 5(1) tas-Sitt Direttiva, “‘[p]rovvista ta’ oġġetti’ tfisser it-trasferiment
tad-dritt tas-sid li jiddisponi minn proprjetà korporali [tanġibbli]” (ara s-sentenza tad-29 ta’ Marzu 2007, Aktiebolaget
NN, C‑111/05, Ġabra p. I‑2697, punt 31). Barra minn hekk, mill‑Artikolu 6(1) tas-Sitt Direttiva jirriżulta li l-kunċett ta’
“provvista ta’ servizzi”, ikopri kull tranżazzjoni li ma tikkostitwixxix provvista ta’ oġġetti fis‑sens tal-Artikolu 5 ta’
din id-direttiva (ara s-sentenza tal-11 ta’ Frar 2010, Graphic Procédé, C‑88/09, I-0000, punt 17).
Barra minn hekk, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-kunċett ta’ provvista ta’ oġġett ma jirreferix
għal trasferiment ta’ proprjetà skont il‑proċeduri stabbiliti mid-dritt nazzjonali, iżda jkopri kull trasferiment ta’ proprjetà
tanġibbli minn parti li tawtorizza lill-parti l-oħra tiddisponi minnu bħallikieku kienet il-proprjetarju ta’ dan l-oġġett
(ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-8 ta’ Frar 1990, Shipping and Forwarding Enterprise Safe, C‑320/88, Ġabra p. I‑285, punti 7
u 8; tal-4 ta’ Ottubru 1995, Armbrecht, C‑291/92, Ġabra p. I‑2775, punti 13 u 14; u tas-6 ta’ Frar 2003, Auto Lease Holland,
C‑185/01, Ġabra p. I‑1317, punti 32 u 33, kif ukoll Aktiebolaget NN, iċċitata iktar ’il fuq, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Issa, jekk l-attività ta’ trasport ta’ organi u ta’ kampjuni umani, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, sempliċement
tikkonsisti fiċ-ċaqliq fiżiku tal‑prodotti kkonċernati minn post għal ieħor, għal diversi sptarijiet u laboratorji, tali attività
ma tistax titqies li hija “provvista ta’ oġġetti” fis-sens tal-Artikolu 5(1) tas-Sitt Direttiva, peress li ma tawtorizzax
lill-parti l-oħra effettivament tiddisponi mill-prodotti inkwistjoni bħallikieku kienet il-proprjetarja.
Konsegwentement, tali attività ma tistax tibbenefika mill-eżenzjoni tal-VAT ipprovduta fir-rigward ta’ “provvista ta’ organi
umani, demm u ħalib [organi, demm u ħalib umani]” fl‑Artikolu 13A(1)(d) tas-Sitt Direttiva.
F’dan ir-rigward, anki jekk mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li fil-Belġju ma hemmx kummerċ ta’ organi u ta’ kampjuni
umani, u anki jekk il-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Bijomediċina, konkluża f’Oviedo fl-4
ta’ April 1997, tistabbilixxi, fl-Artikolu 21, intitolat “Projbizzjoni ta’ profitt”, li l-ġisem tal-bniedem u l-partijiet
tiegħu ma għandhomx, bħala tali, jagħtu lok għall-profitt, dawn il-fatturi ma jistgħux, fihom infushom, iċaħħdu d-dispożizzjoni
tal-Artikolu 13A(1)(d) tas-Sitt Direttiva mill-effett utli tagħha. Fil-fatt, din il‑konvenzjoni, miftuħa għall-firem mill-Istati
Membri tal-Kunsill tal-Ewropa, minn naħa, u tal-Unjoni Ewropea, min-naħa l-oħra, kif jirriżulta mill‑Artikolu 33(1) tal-imsemmija
konvenzjoni, ma ġietx iffirmata mill-Unjoni. Barra minn hekk, hija biss maġġoranza żgħira fost l-Istati Membri li rratifikat
din il-konvenzjoni.
Minn dan isegwi li ma jistax jiġi eskluż li, fi Stati Membri oħra għajr il-Belġju, tali tranżazzjonijiet, b’mod partikolari,
dawk relatati mal-ħalib uman, huma legali, u konsegwentement, jistgħu jibbenefikaw mill-eżenzjoni pprovduta fl‑Artikolu 13A(1)(d)
tas-Sitt Direttiva.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għad‑domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 13A(1)(d)
tas-Sitt Direttiva, li jeżenta mill-VAT “provvista ta’ organi umani, demm u ħalib [organi, demm u ħalib umani]”, għandu jiġi
interpretat fis-sens li ma huwiex applikabbli għall-attività ta’ trasport ta’ organi u kampjuni umani lil sptarijiet u laboratorji,
li l-persuna kkonċernata twettaq bħala persuna li taħdem għal rasha.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in‑natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal‑osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi li:
L-Artikolu 13A(1)(d) tas-Sitt Direttiva tal-Kunsill 77/388/KEE, tas-17 ta’ Mejju 1977, fuq l-armonizzazzjoni tal-liġijiet
tal-Istati Membri dwar taxxi fuq id-dħul mill-bejgħ – Sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud: bażi uniformi ta’ stima,
li jeżenta mill-VAT “provvista ta’ organi umani, demm u ħalib [organi, demm u ħalib umani]”, għandu jiġi interpretat fis-sens
li ma huwiex applikabbli għall-attività ta’ trasport ta’ organi u kampjuni umani lil sptarijiet u laboratorji, li l‑persuna
kkonċernata twettaq bħala persuna li taħdem għal rasha.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.