CELEX: 61998TJ0166
Wspólna organizacja rynku wina
Rozporządzenie (EWG) nr 2499/82
Pomoc wspólnotowa
Skarga o stwierdzenie nieważności
Skarga na bezczynność
Skarga o odszkodowanie

Ramy prawne
1       Rozporządzenie Rady (EWG) nr 337/79 z dnia 5 lutego 1979 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wina (Dz.U. L 54, str. 11)
zmienione rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2144/82 z dnia 27 lipca 1982 r. (Dz.U. L 227, str. 1) stanowi w art. 11 ust. 1, że
w każdym roku gospodarczym może zostać otwarta prewencyjna destylacja wina stołowego oraz wina nadającego się do produkcji
wina stołowego.
2       Zgodnie z motywem szóstym rozporządzenia nr 2144/82, w celu podniesienia dochodów danych producentów należy przyznać im na
określonych warunkach gwarantowaną cenę minimalną na wino stołowe i w tym celu umożliwić producentowi w szczególności dostawy
wina stołowego jego produkcji do destylacji po gwarantowanej cenie minimalnej lub podjąć na ich rzecz wszelkie inne odpowiednie
działania.
3       W dniu 15 września 1982 r. Komisja przyjęła rozporządzenie (EWG) nr 2499/82 ustanawiające przepisy dotyczące destylacji prewencyjnej
w roku winiarskim 1982/83 (Dz.U. L 267, str. 16).
4       Artykuł 1 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że producenci, którzy zamierzają oddać winno do destylacji na podstawie art. 11
rozporządzenia nr 337/79, zobowiązani są zawrzeć z zatwierdzoną gorzelnią umowy dostawy i przedłożyć je narodowej agencji
interwencyjnej. Artykuł 1 ust. 3 tego samego rozporządzenia ze zmianami stanowi, że umowy te są skuteczne na podstawie tego
rozporządzenia, pod warunkiem zatwierdzenia ich najpóźniej do dnia 20 marca 1983 r. przez agencję interwencyjną państwa członkowskiego,
w którym wino znajdowało się w chwili zawarcia umowy.
5       Artykuł 21 ust. 1 rozporządzenia nr 2499/82 ze zmianami nakładał na państwa członkowskie obowiązek informowania Komisji najpóźniej
do 15 kwietnia 1983 r. o ilościach wina podanych w zatwierdzonych umowach.
6       Zgodnie z art. 4 rozporządzenia nr 2499/82, wino może być poddane destylacji wyłącznie po zatwierdzeniu odnoszącej się do
niego umowy lub oświadczenia.
7       Artykuł 5 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia określa minimalną cenę skupu wina dostarczanego do destylacji.
8       Zgodnie z motywem ósmym rozporządzenia nr 2499/82, cena ta normalnie nie pozwala na sprzedaż na warunkach rynkowych produktów
otrzymanych z tej destylacji. W konsekwencji w rozporządzeniu przewidziany został mechanizm kompensacji polegający na wypłacaniu
przez agencję interwencyjną pomocy, której kwota określona jest w art. 6 akapit pierwszy i drugi tego rozporządzenia.
9       Zgodnie z motywem jedenastym wspomnianego rozporządzenia, należy przewidzieć, aby zagwarantowana producentom cena minimalna
była im wypłacana co do zasady w terminach pozwalających na osiągnięcie zysku porównywalnego z zyskiem, jaki osiągnęliby przy
sprzedaży komercyjnej. W tych warunkach niezbędnym okazało się ustalenie możliwie szybkiego terminu wypłaty pomocy należnej
z tytułu danej destylacji, zapewniając jednocześnie poprzez odpowiedni system zabezpieczeń prawidłowe przeprowadzenie tych
operacji. Aby środek ten mógł w pełni spełnić w państwach członkowskich swoje zadanie, należało przewidzieć również sposoby
wypłaty pomocy i zaliczek zgodne z systemami administracyjnymi różnych państw członkowskich.
10     Artykuł 8 rozporządzenia nr 2499/82 przewiduje, że dla wypłaty minimalnej ceny zakupu wina i wypłaty pomocy ze strony agencji
interwencyjnej państwa członkowskie mogą stosować wedle wyboru jedną z dwóch procedur, o których mowa w art. 9 i 10 tego rozporządzenia.
Republika Włoska postanowiła zastosować na swoim terytorium procedurę, o której mowa w art. 9.
11     Artykuł 9 rozporządzenia nr 2499/82 stanowi:
„1. Minimalna cena skupu, określona w art. 5 ust. 1 akapit pierwszy, wypłacana jest przez gorzelnika producentowi najpóźniej
w ciągu 90 dni od dostarczenia do gorzelni [całej ilości wina lub w danym przypadku każdej partii wina].
2. Najpóźniej w ciągu 90 dni od przedłożenia dowodu, że cała ilość wina podana w umowie została przedestylowana, agencja interwencyjna
wypłaca gorzelnikowi pomoc, o której mowa w art. 6 .
[...]
Gorzelnik zobowiązany jest dostarczyć agencji interwencyjnej dowód, że zapłacił minimalną cenę skupu, o której mowa w art. 5
ust. 1 akapit pierwszy, w terminie określonym w ust. 1. [...] Jeżeli dowód ten nie zostanie dostarczony w ciągu 120 dni od
dostarczenia dowodu, o którym mowa w akapicie pierwszym, wypłacone kwoty są odzyskiwane przez agencję interwencyjną [...]”
[tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tego rozporządzenia poniżej].
12     Artykuł 10 tego rozporządzenia stanowi:
„1. Najpóźniej w ciągu 30 dni od dostarczenia do gorzelni [całej ilości wina lub w danym przypadku każdej partii wina] gorzelnik
wypłaca producentowi co najmniej różnicę między minimalną ceną skupu określoną w art. 5 ust. 1 akapit pierwszy a pomocą, o której
mowa w art. 6 akapit pierwszy.
2. Najpóźniej w ciągu 30 dni od dostarczenia dowodu, że cała ilość wina podana w umowie została przedestylowana, agencja interwencyjna
wypłaca producentowi pomoc, o której mowa w art. 6 [...]”.
13     Artykuł 11 rozporządzenia nr 2499/82 ze zmianami stanowi:
„1. Gorzelnik, w przypadku wskazanym w art. 9, lub producent, w przypadku wskazanym w art. 10, może złożyć wniosek o wypłatę
kwoty, która jest równa pomocy określonej w art. 6 akapit pierwszy, tytułem zaliczki, pod warunkiem ustanowienia zabezpieczenia
na rzecz agencji interwencyjnej w wysokości 110% tej kwoty.
2. Zabezpieczenie to ustanawiane jest w formie gwarancji udzielonej przez podmiot odpowiadający kryteriom ustalonym przez
państwo członkowskie, któremu podlega agencja interwencyjna.
3. Zaliczka wypłacana jest w ciągu 90 dni od dostarczenia dowodu ustanowienia zabezpieczenia i w każdym przypadku po zatwierdzeniu
umowy lub oświadczenia.
4. Z zastrzeżeniem art. 13 zabezpieczenie, o którym mowa w ust. 1, zwalniane jest tylko wtedy, gdy najpóźniej do 29 lutego
1983 r. zostanie dostarczony dowód,
–       że cała ilość wina podana w umowie została przedestylowana,
–       i, jeżeli gorzelnikowi została wypłacona zaliczka, że wypłacił on producentowi minimalną cenę skupu określoną w art. 5 ust. 1
akapit pierwszy [...].
Jeżeli jednak dowody, o których mowa w akapicie pierwszym, zostaną dostarczone po dniu wskazanym w niniejszym ustępie, ale
przed 1 czerwca 1984 r., kwota podlegająca zwolnieniu wynosi 80% zabezpieczenia, a różnica ulega przepadkowi.
Jeżeli dowody te nie zostaną dostarczone przed dniem 1 czerwca 1984 r., zabezpieczenie ulega przepadkowi w całości”.
14     Zgodnie z art. 13 rozporządzenia nr 2499/82, jeżeli w przypadku niespodziewanym lub z powodu siły wyższej całość lub partia
wina nie może być poddana destylacji, gorzelnik lub producent poinformuje o tym niezwłocznie agencję interwencyjną. W tym
przypadku agencja wypłaca pomoc określoną w art. 6 za tę ilość wina, która faktycznie została przedestylowana.
15     Zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78 z dnia 20 lutego 1978 r. w sprawie uznawania utraconych zabezpieczeń,
poręczeń i gwarancji złożonych w ramach wspólnej polityki rolnej (Dz.U. L 50, str. 1), zabezpieczenia określone w art. 1,
które uległy przepadkowi, są w całości wykorzystane przez służby lub organy płatnicze w państwach członkowskich w celu zmniejszenia
wydatków Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR).

Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
16     Skarżące są spółdzielniami winiarskimi produkującymi wino na Sardynii (Włochy). W ramach destylacji prewencyjnej w roku winiarskim
1982/1983 zawarły one umowy dostawy wina z zatwierdzoną gorzelnią Distilleria Agricola Industriale de Terralba (zwaną dalej
„DAI”). Umowy te zostały zatwierdzone przez Azienda di Stato per gli Interventi nel Mercato Agricolo (włoska agencja interwencyjna
zwana dalej „AIMA”) zgodnie z art. 1 rozporządzenia nr 2499/82.
17     Z przedłożonych przez skarżące faktur wymieniających wyraźnie kwotę „premii AIMA” („premio AIMA” lub „premio comunitario,
a carico della AIMA”) zawartą w minimalnej cenie skupu, która była określona przez rozporządzenie nr 2499/83 i którą DAI zobowiązane
było wypłacić za wino dostarczone do destylacji prewencyjnej w roku winiarskim 1982/1983, wynika, że kwota pomocy wspólnotowej
wynosiła 169 328 945 lirów włoskich (ITL) przy minimalnej cenie skupu wynoszącej 247 801 380 ITL obejmującej podatek od wartości
dodanej (VAT) w przypadku wina dostarczonego przez Cantina sociale di Dolianova (faktura z dnia 18 kwietnia 1983 r.), 102 145 631 ITL
przy minimalnej cenie skupu wynoszącej 149 483 181 ITL wraz z VAT‑em w przypadku wina dostarczonego przez Cantina Trexenta
(faktura z dnia 30 kwietnia 1983 r.), 346 391 958 ITL przy minimalnej cenie skupu wynoszącej 506 921 061 ITL wraz z VAT‑em
w przypadku wina dostarczonego przez Cantina sociale Marmilla (faktura z dnia 28 lutego 1983 r.), 215 084 906 ITL przy minimalnej
cenie skupu wynoszącej 316 505 762 ITL wraz z VAT‑em w przypadku wina dostarczonego przez Cantina sociale Santa Maria La Palma
(faktury z dnia 30 marca 1983 r. i 20 kwietnia 1983 r.) i 33 908 702 ITL przy minimalnej cenie skupu wynoszącej 54 812 419 ITL
wraz z VAT‑em w przypadku wina dostarczonego przez Cantina sociale del Vermentino (faktura z dnia 10 maja 1983 r.).
18     Zgodnie z informacjami dostarczonymi przez skarżące, których Komisja nie zakwestionowała, wino zostało dostarczone w okresie
od stycznia do marca 1983 r., a destylacja została przeprowadzona w terminie określonym w art. 4 rozporządzenia nr 2499/82.
Przewidziany w art. 9 ust. 1 tego rozporządzenia termin wypłaty minimalnej ceny skupu wina przez gorzelnika upłynął w czerwcu
1983 r., ponieważ ostatnie dostawy wina miały miejsce w marcu 1983 r.
19     W dniu 22 czerwca 1983 r. DAI złożyła do AIM‑y wniosek o wypłatę, na podstawie art. 11 rozporządzenia nr 2499/82, zaliczki
w wysokości pomocy wspólnotowej za wino, które zostało dostarczone między innymi przez skarżące i przedestylowane przez DAI.
W tym celu ustanowiła ona wymagane zabezpieczenie wynoszące 110% kwoty pomocy w postaci polisy ubezpieczeniowej wystawionej
przez Assicuratrice Edile SpA (zwanej dalej „Assedile”) na rzecz AIM‑y. Zabezpieczenie to opiewało na kwotę 1 169 040 262 ITL.
20     Zgodnie z art. 11 rozporządzenia nr 2499/82 w dniu 10 sierpnia 1983 r. AIMA wypłaciła DAI tytułem zaliczki na pomoc wspólnotową
kwotę 1 062 763 876 ITL.
21     Z powodu trudności finansowych DAI w zależności od danego przypadku albo nie dokonała w ogóle płatności, albo dokonała jej
jedynie w części na rzecz producentów, wśród nich skarżących, którzy dostarczyli wino przeznaczone do destylacji.
22     W dniu 17 października 1983 r. DAI złożyła wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie ustanowienia zarządu przymusowego przewidzianego
przez włoskie prawo upadłościowe. Po przyjęciu tego wniosku przez właściwy w tym przypadku sąd, to jest Tribunale d’Oristano
(Włochy), DAI zawiesiła wszelkie płatności włącznie z płatnościami reszty kwot należnych producentom, którzy dostarczyli jej
wino.
23     Chociaż AIMA została poinformowana o wszczęciu tego postępowania, zażądała od DAI zwrotu pomocy wspólnotowej z potrąceniem
kwot wypłaconych prawidłowo wyżej wymienionym producentom, ze względu na to, że DAI nie dostarczyła jej w terminie określonym
w art. 9 ust. 2 rozporządzenia nr 2499/82 dowodu wypłaty innym producentom minimalnej ceny skupu wina w terminie 90 dni od
dostarczenia wina do gorzelni przewidzianym w art. 9 ust. 1 tego rozporządzenia. Ponieważ DAI nie zwróciła tej pomocy, AIMA
zażądała od Assedile wypłacenia jej kwoty zabezpieczenia.
24     Na wniosek DAI Pretore de Terralba (Włochy) wydał w dniu 26 lipca 1984 r. zarządzenie tymczasowe zakazujące Assedile wypłaty
zabezpieczenia na rzecz AIM-y. Wyznaczył on DAI termin 60 dni na wniesienie powództwa w sprawie głównej.
25     We wrześniu 1984 r. DAI skierowała takie powództwo do Tribunale civile [sąd cywilny] w Rzymie (Włochy). Wniosła między innymi
o stwierdzenie, że producenci są ostatecznymi odbiorcami zabezpieczenia w granicach kwot, które pozostały im do wypłaty, i ewentualnie,
że roszczenia AIM‑y mogą dotyczyć co najwyżej reszty kwoty, której DAI nie wypłaciła jeszcze producentom. DAI podniosła w tym
postępowaniu, że wypłaciła producentom około połowy kwoty zaliczki, która została jej wypłacona przez AIM‑ę, nie twierdząc
jednak przed tym sądem – co stwierdził on w wyroku z dnia 27 stycznia 1989 r. – że dokonała tych wypłat w terminie przewidzianym
w rozporządzeniu nr 2499/88 (zob. niżej pkt 30). Zaproponowała zwrócenie się do Trybunału z pytaniami prejudycjalnymi w sprawie
wykładni znajdujących zastosowanie regulacji wspólnotowych. Uważa ona, że nie można jej było zarzucać niewypełnienia zobowiązań,
ponieważ nie była ona w stanie dokonać całości płatności. Zabezpieczenie było przeznaczone do zagwarantowania wypłaty minimalnej
ceny skupu producentom proporcjonalnie do ilości dostarczonych produktów w przypadku niewypełnienia zobowiązań przez gorzelnika.
DAI podkreśliła, że zgodnie z obowiązującymi przepisami wspólnotowymi, jeżeli pomoc została zwrócona do AIM‑y, powinna ona
była zostać zwrócona następnie właściwemu organowi wspólnotowemu. Szanse producentów, posiadających prawo podmiotowe do wypłaty
pomocy, zostałyby w ten sposób przekreślone wskutek działania osoby trzeciej (tj. działania podmiotu innego niż DAI).
26     Assedile i AIMA wystąpiły jako pozwane, a zainteresowani producenci – to jest skarżące, inna spółdzielnia winiarska i konsorcjum
spółdzielni winiarskich – przystąpili do sporu jako interwenienci uboczni.
27     Z wyroku sądu cywilnego w Rzymie z dnia 27 stycznia 1989 r. wynika, że zdaniem AIM‑y na dwanaście umów skupu wina zawartych
przez DAI i zatwierdzonych zgodnie z art. 1 rozporządzenia nr 2499/82 DAI dostarczyła dowód wypłaty minimalnej ceny skupu
zgodnie z przepisami regulacji wspólnotowej jedynie w odniesieniu do trzech producentów na kwotę ogółem 111 602 075 ITL. AIMA
podniosła, że z wyjątkiem tych trzech producentów DAI nie wypłaciła producentom minimalnej ceny skupu, a w każdym razie nie
dostarczyła dowodu, że płatności tej dokonano w terminie określonym w art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 2499/82, i w końcu,
że nie dostarczyła ona dowodu w terminie określonym w art. 9 ust. 2 tego rozporządzenia. AIMA podkreśliła, że w tym kontekście „na
podstawie art. 11 wyżej wymienionego rozporządzenia zabezpieczenie uległo przepadkowi w całości i w konsekwencji producenci,
którzy nie otrzymali zapłaty, mogli podnosić swoje roszczenia wyłącznie wobec gorzelni […]”. Wniosła ona wobec tego powództwo
wzajemne w celu zasądzenia jej od Assedile zapłaty kwoty zabezpieczenia w wysokości 1 047 084 185 ITL wraz z odsetkami.
28     Interwenienci uboczni w postępowaniu przed sądem cywilnym w Rzymie poparli stanowisko DAI (zob. wyżej pkt 25). Podnieśli oni,
że kwoty stanowiące przedmiot zabezpieczenia ustanowionego przez Assedile przysługiwały im proporcjonalnie do ilości dostarczonego
wina. Wniosły zatem do tego sądu o stwierdzenie, że Assedile jest zobowiązana wypłacić im kwotę ich niespłaconych wierzytelności
przysługujących wobec DAI, powiększoną o rewaloryzację i odsetki oraz ewentualnie o stwierdzenie, że AIMA jest zobowiązana
zapłacić im te kwoty. Skarżące podały w szczególności, że kwoty ich niespłaconych wierzytelności wynikające z umów zatwierdzonych
zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 2499/82 wynosiły 106 571 589 ITL w przypadku Cantina sociale di Dolianova, 79 483 181 ITL
w przypadku Cantina Trexenta, 506 921 061 ITL w przypadku Cantina sociale Marmilla, 192 954 189 ITL w przypadku Cantina sociale
Santa Maria La Palma i 54 812 419 ITL w przypadku Cantina sociale del Vermentino.
29     W tym samym czasiem wyrokiem z dnia 27 lutego 1986 r. Tribunale d’Oristano ogłosił upadłość DAI.
30     W wyroku z dnia 27 stycznia 1989 r. sąd cywilny w Rzymie stwierdził:
„Ostatecznie rozporządzenie [...] nr 2499/82 uzależnia prawo do pomocy od przestrzegania ściśle określonych terminów i warunków,
ponieważ nieprzestrzeganie tych terminów i warunków prowadzi do konieczności częściowego lub całościowego zwrotu pomocy wypłaconej
w drodze zaliczki.
Gorzelnicy są – zgodnie z procedurą przyjętą przez [Republikę Włoską] [przewidzianą w art. 9 rozporządzenia nr 2499/82] –
odbiorcami pomocy, podczas gdy producenci wina i winogron są jej odbiorcami ostatecznymi.
Z powyższego wynika, że przywoływane rozporządzenie nie powoduje trudności w wykładni i że nie ma potrzeby zwracania się z pytaniem
prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości.
[...]
Jeżeli chodzi o stosunki między Assedile i AIM‑ą, [wystawiona przez Assedile polisa stanowiąca zabezpieczenie] przewiduje
w art. 2 ogólnych warunków ubezpieczenia, że Assedile gwarantuje AIM‑ie do wysokości ubezpieczonej kwoty (tj. 1 169 040 262 ITL)
zwrot kwot, które byłyby jej ewentualnie należne od strony umowy [DAI] z tytułu zwrotu w całości lub części zaliczki wypłaconej
przez AIM‑ę, w przypadku gdyby stwierdzono brak prawa do pomocy nadzwyczajnej na destylację w odniesieniu do całości lub części
ilości podanych we wniosku o wypłatę zaliczki lub umowie destylacji.
Zgodnie z art. 3 AIMA powinna skierować do DAI nakaz zwrotu bezpodstawnie otrzymanej kwoty, która jest zobowiązana zapłacić
żądaną kwotę w ciągu 15 dni. Jeżeli po upływie tego terminu nakaz nie zostanie wykonany, AIMA może zażądać wypłaty tej kwoty
od towarzystwa [Assedile], które jest zobowiązane do dokonania tej płatności w ciągu 15 dni od doręczenia wezwania do zapłaty
bez prawa do podnoszenia jakichkolwiek zarzutów.
Na podstawie art. 4 towarzystwo [Assedile] wstępuje w granicach zapłaconej kwoty we wszelkie prawa, zarzuty i powództwa AIM‑y
wobec strony umowy i jej następców prawnych.
Wspomniane zapisy umowy są jasne i proste w wykładni: w szczególności jest w nich mowa o tym, że zabezpieczenie jest ustanowione
na rzecz AIM‑y, a nie na rzecz innych osób, takich jak producenci, i że wobec tego nie mają oni żadnego roszczenia wobec Assedile
do kwoty zabezpieczenia.
Podobnie wyłączenie możliwości podniesienia zarzutów wobec beneficjenta wynika wyraźnie z brzmienia art. 3, który ustanawia
dla towarzystwa [Assedile] obowiązek zapłaty w ciągu 15 dni od doręczenia wniosku o płatność beneficjenta, który nie otrzymał
zapłaty.
Nawet gdyby przyjąć, że stwierdzenie braku (w całości lub części) prawa do pomocy na destylację stanowi warunek zwrotu płatności,
nie ma wątpliwości, że prawo to wygasło ze względu na niezachowanie przez skarżącą DAI terminów i warunków przewidzianych
w rozporządzeniu wspólnotowym.
Dowiedziono bowiem, że skarżąca gorzelnia nie wypełniła swoich obowiązków w trojaki sposób: 1) nie wypłaciwszy (co wynika
z braku dowodu wypłaty w aktach sprawy) ceny minimalnej producentom z wyjątkiem 110 795 870 ITL; 2) nie wypłaciwszy pomocy
producentom w terminie 90 dni od dostarczenia wina do gorzelni (termin ten upłynął w czerwcu 1983 r.) i niezależnie od tego;
3) nie dostarczywszy przed dniem 1 czerwca 1984 r. dowodu, że dokonała płatności. Karą przewidzianą za niewypełnienie tych
obowiązków jest przepadek zabezpieczenia w całości.
Poza tym sąd nie może przyjąć przedstawionego przez gorzelnię uzasadnienia dla niedokonania płatności (niemożność dokonania
płatności z powodu poddania jej zarządowi przymusowemu i przestrzeganie zasady równości wierzycieli), ponieważ terminy dokonania
wspomnianych płatności (czerwiec 1983 r.) i zwrotu pomocy (lipiec 1983 r.) upłynęły przed dniem, w którym został ustanowiony
zarząd przymusowy (październik 1983 r.).
[...]
W konsekwencji AIM‑ie przysługuje zwrot na mocy wspomnianych przepisów wspólnotowych kwoty wynoszącej 110% pomocy wypłaconej
tytułem zaliczki, z potrąceniem pomocy, której faktyczna wypłata została wykazana, tj. 1 047 084 185 ITL (wynikająca z umów
kwota ogółem, której dowodu wypłaty nie dostarczono, powiększona o 10% – tj. 1 046 277 980 ITL – do której należy dodać różnicę
między pomocą, której dowód wypłaty został dostarczony, a pomocą wypłaconą tytułem zaliczki – tj. 806 205 ITL).
Należy zauważyć, że DAI nigdy nie kwestionowała tych kwot: twierdzi ona wprawdzie, że wypłaciła producentom około połowę otrzymanej
pomocy, ale nie twierdziła ani razu, że wypłaciła tę pomoc w terminach przewidzianych w rozporządzeniu nr 2499/82.
[...]
Nie bez znaczenia jest podkreślenie, że skarżącej gorzelni trudno jest kwestionować fakt, że spółdzielnie winiarskie po dostarczeniu
produktów napotkały trudności w realizacji swoich wierzytelności, ponieważ wszczynając postępowanie upadłościowe bezpośrednio
po otrzymaniu pomocy wspólnotowej przeznaczonej do wypłaty producentom, znalazła się ona w sytuacji, w której spełnienie zobowiązań
umownych stało się niemożliwe.
Spółdzielnie winiarskie – podobnie jak poręczyciel zabezpieczenia, jeżeli zdecyduje się na działanie jako podmiot, który wstąpił
w prawa – mogą uzyskać zaspokojenie swoich wierzytelności w ramach postępowania upadłościowego wraz z wszystkimi innymi wierzycielami
i z zachowaniem zasady równości wierzycieli”.
31     W dniu 27 września 1989 r. cztery skarżące – z wyjątkiem Cantina sociale del Vermentino – wniosły odwołanie od tego wyroku
do Corte d’appello [sądu apelacyjnego] w Rzymie. Wyrokiem z dnia 19 listopada 1991 r. sąd apelacyjny orzekł niedopuszczalność
odwołania z tego powodu, że skarżące nie dostarczyły prawidłowo odwołania do syndyka („la curatela fallimentare”) DAI, lecz
do samej DAI znajdującej się w stanie upadłości i że następnie nie ponowiły go prawidłowo w terminie, jaki został im wyznaczony
przez sędziego-komisarza („il consigliere istruttore”).
32     W tym czasie w dniu 16 stycznia 1990 r. Assedile wypłaciła AIM‑ie należne kwoty.
33     Wyrokiem z dnia 28 listopada 1994 r. włoski Corte di cassazione [sąd kasacyjny] odrzucił skargę kasacyjną czterech skarżących
od wyroku sądu apelacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżące podniosły w szczególności, że wniosły odwołanie od
wspomnianego wyroku sądu cywilnego w Rzymie w celu stwierdzenia nieprawidłowości rozstrzygnięcia wyroku nie w odniesieniu
do DAI, lecz wyłącznie w odniesieniu do AIM‑y i Assedile.
34     Wszystkie pięć skarżących zgłosiło prawidłowo swoje wierzytelności wobec DAI w ramach postępowania upadłościowego obejmującego
jej majątek.
35     Pismem z dnia 22 stycznia 1996 r. zażądały od AIM‑y uregulowania ich wierzytelności wobec DAI, podnosząc, że AIMA, pobierając
zabezpieczenie, wzbogaciła się bezpodstawnie.
36     AIMA odrzuciła to żądanie, podnosząc, że zabezpieczenie jej się należy i że producentom nie przysługuje wobec niej żadne bezpośrednie
powództwo w celu realizacji ich wierzytelności wobec DAI.
37     W dniu 16 lutego 1996 r. skarżące pozwały AIM‑ę do Trybunale civile [sąd cywilny] w Cagliari (Włochy) z tytułu bezpodstawnego
wzbogacenia.
38     W dniu 13 listopada 1996 r. skarżące skierowały do Komisji skargę, w której zarzuciły naruszenie przez AIM‑ę regulacji wspólnotowej,
w szczególności rozporządzenia nr 2499/82, i zażądały od Komisji między innymi wezwania AIM‑y i Republiki Włoskiej do wypłacenia
im kwot, których nie otrzymały z tytułu pomocy wspólnotowej w roku winiarskim 1982/1983.
39     Pismem z dnia 25 czerwca 1997 r. Komisja poinformowała skarżące, że Assedile wypłaciła kwotę zabezpieczenia AIM‑ie w dniu
16 stycznia 1990 r. Dodała przy tym, że zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 352/78, zabezpieczenia, które uległy przepadkowi,
powinny zostać potrącone przez daną agencję interwencyjną od wydatków EFOGR, innymi słowy, że powinny zostać zaksięgowane
na rzecz EFOGR. Komisja zaznaczyła, że jej służby przeprowadzą konieczne dochodzenie, w szczególności w AIM‑ie, w celu ustalenia
faktycznego przeznaczenia kwoty zabezpieczenia pobranego przez AIM‑ę.
40     W następstwie dochodzenia w AIM‑ie Komisja poinformowała skarżące pismem z dnia 8 grudnia 1997 r., że AIMA powiadomiła ją,
iż w dniu 21 lutego 1991 r. zrealizowała polecenie zapłaty („il vaglia”) na kwotę 1 047 084 185 ITL wystawiony na rachunek
Assedile w dniu 16 stycznia 1990 r. i że zaksięgowała tę kwotę, „która odpowiadała prawdopodobnie kwocie zabezpieczenia”,
na rzecz EFOGR w roku obrotowym 1991.
41     Pismem z dnia 23 stycznia 1998 r., które wpłynęło do Komisji w dniu 5 lutego 1998 r., skarżące zwróciły się do tej instytucji
o wypłatę im kwoty odpowiadającej kwocie ich wierzytelności wobec DAI, powołując się na to, że zabezpieczenie pobrane przez
AIM‑ę zostało zwrócone do EFOGR. Podniosły one, że z celu rozporządzenia nr 2499/82 polegającego na wspieraniu producentów
wina wynika, iż należy uważać ich za faktycznych i jedynych odbiorców pomocy przewidzianej w tym rozporządzeniu. Pozostawiony
państwu członkowskiemu wybór między procedurami wypłaty pomocy przez agencję interwencyjną, przewidzianymi odpowiednio w art. 9
i 10 tego rozporządzenia, nie może poddawać w wątpliwość tego celu. Zwłaszcza w procedurze przewidzianej w art. 9 wspomnianego
rozporządzenia zabezpieczenie ustanowione przez gorzelnika ma na celu zagwarantowanie prawidłowości całego przebiegu destylacji
prewencyjnej, w szczególności w odniesieniu do faktycznej wypłaty pomocy producentom. Wszelka inna wykładnia stanowi naruszenie
zasady równego traktowania zawartej w art. 6 traktatu WE (obecnie art. 12 WE). Taki wniosek potwierdzają późniejsze rozporządzenia
Komisji ustanawiające przepisy dotyczące destylacji prewencyjnej w kolejnych latach winiarskich, które przewidziały w sposób
wyraźny, że jeżeli gorzelnik nie zapłacił producentowi minimalnej ceny skupu, producent może zwrócić się z wnioskiem o wypłatę
pomocy bezpośrednio do agencji interwencyjnej.
42     Komisja oddaliła ten wniosek pismem z dnia 31 lipca 1998 r., podpisanym przez dyrektora generalnego Dyrekcji Generalnej ds.
Rolnictwa i otrzymanym przez skarżące w dniu 14 sierpnia 1998 r. (zwanym dalej „spornym pismem”). Podniosła ona, że w procedurze
wypłaty pomocy gorzelnikowi znajdującej zastosowanie w niniejszym przypadku, pomoc przysługiwała w pierwszej kolejności jemu,
żeby mógł skompensować wyższą cenę skupu wina. Zabezpieczenie zostało ustanowione na rzecz AIM‑y i producenci nie mają do
niego żadnego prawa. Pozostawiona danemu państwu członkowskiemu możliwość wyboru między procedurą przewidzianą w art. 9 rozporządzenia
nr 2499/82 a procedurą bezpośredniej wypłaty pomocy producentowi przewidzianą w art. 10 tego rozporządzenia nie może prowadzić
do jednolitej wykładni tych dwóch przepisów w ten sposób, że beneficjentami pomocy zawsze pozostają producenci. Poza tym Komisja
stwierdziła, że ta różnica w regulacji nie jest sprzeczna z zasadą równego traktowania, ponieważ wynika ona z różnic faktycznych
(różne systemy administracyjne i różna ilość producentów w zależności od państwa członkowskiego, mogące uzasadniać w określonych
państwach członkowskich centralizację płatności pomocy poprzez gorzelników). Komisja podkreśliła, że w prawomocnym wyroku
z dnia 27 stycznia 1989 r. sąd cywilny w Rzymie odmówił uznania roszczenia skarżących o zabezpieczenie. Stwierdziła ona na
tej podstawie, że ponieważ skarżącym nie przysługuje żadne roszczenie o kwotę zabezpieczenia pobranego przez AIM‑ę, roszczenie
takie tym bardziej nie może powstać, jeżeli kwota ta została zwrócona Komisji. Dodatkowo Komisja zaznaczyła, że zatwierdzenie
przez AIM‑ę umów zawartych między skarżącymi a DAI nie zmienia prywatnoprawnego charakteru tych umów, a zatem rzekome zobowiązania
Komisji wobec skarżących mają charakter pozaumowny. W konsekwencji wszelkie roszczenia przeciwko Wspólnocie są od tej chwili
przedawnione na podstawie art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości, ponieważ kwota zabezpieczenia została wypłacona AIM‑ie
w dniu 16 stycznia 1990 r. i zwrócona do EFOGR w roku obrotowym 1991.
43     Ponadto zgodnie z pisemnymi odpowiedziami skarżących na pytania Sądu, postępowanie w sprawie bezpodstawnego wzbogacenia wszczęte
przed sądem cywilnym w Cagliari zostało w wyniku, wspomnianego wyżej w pkt 40, dochodzenia Komisji zawieszone w celu osiągnięcia
przez strony polubownego rozwiązania kwestii zwrotu kosztów. Ponieważ dochodzenie to wykazało, że AIMA – wbrew temu, co utrzymywała
przed wszczęciem wspomnianego postępowania i w jego trakcie – zwróciła do EFOGR kwotę zabezpieczenia, postępowanie to zdaniem
skarżących stało się bowiem bezprzedmiotowe, ponieważ od tej chwili okazało się, że nie doszło do bezpodstawnego wzbogacenia
AIM‑y.
44     W końcu w pisemnej odpowiedzi na pytanie Sądu skarżące wskazały, że postępowanie upadłościowe zostało zamknięte w 2000 r.
i że brały one udział w podziale jako wierzyciele uprzywilejowani ze względu na ich status spółdzielni rolniczych zgodnie
z art. 2751 bis ust. 5 bis i art. 2776 włoskiego kodeksu cywilnego. W trakcie tego podziału zostały spłacone ich wierzytelności
wobec DAI w wysokości 39% kwoty tych wierzytelności. W wyniku tego podziału kwoty ich niezaspokojonych wierzytelności wynosiły
72 797 022 ITL w przypadku Cantina sociale di Dolianova, 54 412 685 ITL w przypadku Cantina Trexenta, 350 554 208 ITL w przypadku
Cantina sociale Marmilla, 133 888 664 ITL w przypadku Cantina sociale Santa Maria La Palma i 37 212 737 ITL w przypadku Cantina
sociale del Vermentino.

Przebieg postępowania i żądania stron
45     Pismem, które wpłynęło do sekretariatu Sądu w dniu 12 października 1998 r., skarżące wniosły niniejszą skargę.
46     Po wpłynięciu odpowiedzi na skargę Sąd pismem sekretarza z dnia 25 lutego 1999 r. wezwał skarżące do skoncentrowania się w replice
na kwestii dopuszczalności skargi. Skarżące ustosunkowały się do tego wezwania.
47     Skarżące wnoszą do Sądu o:
–       „stwierdzenie na podstawie art. 173 lub art. 175 traktatu WE nieważności decyzji Komisji z dnia 31 lipca 1998 r. […] oraz
każdego aktu przywołanego w tej decyzji lub na którym w każdym razie decyzja ta została oparta, lub z którym jest ona związana
[…]”;
–       „stwierdzenie, że [skarżące] mają roszczenie o pomoc wspólnotową, która nie została im wypłacona w terminie przez DAI w wyniku
jej upadłości, i której kwota została odzyskana przez AIM-ę [...] i zwrócona do EFOGR […]”;
–       „nakazanie Komisji, ewentualnie również z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia lub z tytułu odszkodowania na podstawie art. 178
traktatu WE, zapłaty [skarżącym odszkodowania w wysokości odpowiadającej ich niespłaconych wierzytelności wobec DAI, określonym
w skardze], ewentualnie wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 1 stycznia 1992 r. lub co najmniej od dnia 23 stycznia 1998 r.,
to jest dnia przesłania do Komisji wezwania do zapłaty […]”;
–       „obciążenie pozwanej kosztami postępowania”.
48     Komisja wnosi do Sądu o:
–       stwierdzenie niedopuszczalności skargi;
–       ewentualnie stwierdzenie bezzasadności skargi;
–       obciążenie skarżących kosztami postępowania.
49     Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (druga izba) postanowił otworzyć procedurę ustną z pominięciem środków
dowodowych.
50     Strony przedstawiły swoje stanowiska i udzieliły odpowiedzi na pytania Sądu na rozprawie w dniu 14 września 2000 r.
51     Podczas tej rozprawy skarżące wycofały drugie żądanie.
52     Na koniec rozprawy w dniu 14 września 2000 r. prezes drugiej izby zamknął procedurę ustną i zawiesił postępowanie na okres
trzech miesięcy w celu przemyślenia sprawy przez strony.
53     Pismem z dnia 14 grudnia 2000 r. Komisja poinformowała, że nie znaleziono rozwiązania pozwalającego na polubowne załatwienie
sprawy.
54     Zarządzeniem z dnia 18 września 2001 r. Sąd ponownie otworzył procedurę ustną w celu zadania stronom szeregu pytań pisemnych
w ramach środków organizacji postępowania przewidzianych w art. 64 regulaminu Sądu. Komisja odpowiedziała na te pytania w piśmie,
które wpłynęło do sekretariatu Sądu w dniu 16 listopada 2001 r. Skarżące przedstawiły swoje stanowisko dotyczące tych odpowiedzi
pismem złożonym w sekretariacie Sąd dnia 27 czerwca 2003 r.
55     W tym czasie zmienił się skład drugiej izby Sądu w wyniku wygaśnięcia mandatu jednego z członków Sądu.
56     Sąd (druga izba) wezwał strony na drugą rozprawę oraz wezwał skarżące do udzielenia przed rozprawą odpowiedzi na piśmie na
nowe pytania. Skarżące ustosunkowały się do tego wezwania pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 5 stycznia 2004 r.
57     Strony przedstawiły swoje stanowiska i udzieliły odpowiedzi na pytania Sądu na rozprawie w dniu 10 lutego 2004 r.

Co do prawa
A –
W przedmiocie dopuszczalności skargi o stwierdzenie nieważności i skargi na bezczynność


Argumenty stron
58     Komisja utrzymuje, po pierwsze, że żądanie stwierdzenia nieważności, na podstawie art. 173 traktatu WE (obecnie art. 230 WE),
jest niedopuszczalne, ponieważ sporne pismo z dnia 31 lipca 1998 r. nie ma charakteru decyzji. Komisja nie odmówiła w tym
piśmie zapłaty żądanych kwot, lecz wskazała jedynie, że nie jest uprawniona do działania lub wydania decyzji dotyczącej żądanej
płatności. Uprawnienie to przysługuje narodowym agencjom interwencyjnym, których obowiązkiem jest wypłata pomocy przewidzianych
w rozporządzeniu nr 2499/82.
59     Jedyny element decyzyjny zawarty w spornym piśmie dotyczył umorzenia postępowania. Jest to jednak decyzja o charakterze wyłącznie
wewnętrznym, która nie narusza praw skarżących.
60     Po drugie, Komisja podnosi, że żądanie oparte na art. 175 traktatu WE (obecnie art. 232 WE) również jest niedopuszczalne,
ponieważ skarżące nie wezwały jej uprzednio do działania. Nawet gdyby można było uznać, że pismo z dnia 23 stycznia 1998 r.
stanowi wezwanie do działania, czemu Komisja zaprzecza, niniejsza skarga na bezczynność zostałaby wniesiona po terminie. Wbrew
bowiem temu, co utrzymują skarżące, wezwanie do działania stanowi chwilę, od której biegną terminy procesowe.
61     Skarżące utrzymują, po pierwsze, że ich żądanie stwierdzenia nieważności jest dopuszczalne. Treść spornego pisma wskazuje,
że ma ono charakter decyzji, ponieważ z jednej strony zawiera ono oddalenie ich wniosku z dnia 23 stycznia 1998 r., a z drugiej
strony umarza postępowanie. Skarżące podnoszą, że wniosek z dnia 23 stycznia 1998 r. był jasny, uzasadniony pod względem faktycznym
i prawnym i ostateczny. Ponadto poprzedzony był długim dochodzeniem. W spornym piśmie, w następstwie wspomnianego dochodzenia,
Komisja oddaliła ten wniosek, uzasadniając oddalenie pod względem faktycznym i prawnym.
62     Ponadto nawet jeżeli wbrew stanowisku skarżących sporne pismo nie mogłoby być postrzegane jako rzeczywista decyzja, żądanie
stwierdzenia nieważności byłoby i tak dopuszczalne, ponieważ jest ono skierowane nie tylko przeciwko temu pismu, lecz dotyczy
również „każdego aktu przywołanego w [tym piśmie] lub na którym w każdym razie decyzja ta została oparta lub z którym jest
ona związana”. Należy zatem uznać, że żądanie to dotyczy „zaskarżonego aktu negatywnego, polegającego na braku pozytywnej
decyzji odnośnie do żądania wniesionego wówczas przez spółdzielnie z tych samych powodów”. Zostało ono wniesione zgodnie z art. 44
ust. 1 lit. c) regulaminu Sądu, który przewiduje jedynie, że skarga powinna określać „przedmiot sporu oraz zwięzłe przedstawienie
powołanych zarzutów”.
63     Po drugie, skarżące uważają, że ich skarga skierowana przeciwko braku „wydania aktu pozytywnego, o który wniesiono do Komisji”,
oparta na art. 175 traktatu WE, również jest dopuszczalna. Podnoszą one, że dwumiesięczny termin wniesienia skargi na bezczynność
działania przez instytucję wspólnotową wezwaną uprzednio do działania zaczyna bieg od chwili, w której objawi się bezczynność
instytucji. Zdaniem skarżących w niniejszym przypadku bezczynność Komisji objawiła się w następstwie pisma Komisji z dnia
31 lipca 1998 r. oddalającego wniosek sformułowany w piśmie z dnia 23 stycznia 1998 r. Wcześniej sytuacja nie była jasna.
W trakcie rozmów telefonicznych z adwokatem skarżących w miesiącach po wpłynięciu do Komisji wspomnianego wniosku urzędnik
Dyrekcji Generalnej ds. Rolnictwa zapewnił, że sprawa został przekazana do zbadania przez służby Komisji i że decyzja zostanie
wydana do końca lata 1998 r. Skarżące zaproponowały, aby Sąd ewentualnie wezwał p. Petrucciego na świadka w celu zweryfikowania
tych faktów.

Ocena Sądu
W przedmiocie dopuszczalności skargi o stwierdzenie nieważności
64     W celu oceny w pierwszej kolejności dopuszczalności skargi o stwierdzenie nieważności należy przeanalizować charakter spornego
pisma. Nie wystarczy bowiem, że pismo zostało wysłane przez instytucję wspólnotową do jego adresata w odpowiedzi na złożony
przez niego wniosek, aby mogło zostać zakwalifikowane jako decyzja w rozumieniu art. 173 traktatu (obecnie art. 230 WE). Zgodnie
z utrwalonym orzecznictwem aktami, na które można wnieść skargę o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 173 traktatu,
są jedynie akty wywołujące wiążące skutki prawne, które mogą naruszyć interesy skarżącego, wpływając w sposób istotny na jego
sytuację prawną (wyrok Trybunału z dnia 14 stycznia 1993 r. w sprawie C‑257/90 Italsolar przeciwko Komisji, Rec. str. I‑9,
pkt 21; postanowienia Sądu z dnia 4 października 1996 r. w sprawie T‑5/96 Sveriges Betodlares i Henrikson przeciwko Komisji,
Rec. p. II‑1299, pkt 26 i z dnia 11 grudnia 1998 r. w sprawie T‑22/98 Scottish Soft Fruit Growers przeciwko Komisji, Rec.
str. II‑4219, pkt 34).
65     W niniejszej sprawie należy zatem ocenić najpierw, czy sporne pismo w jego kontekście prawnym mogło wywołać takie skutki w zakresie,
w jakim odmówiło ono uwzględnienia wniosku skarżących zmierzającego zasadniczo do tego, aby Komisja wypłaciła im bezpośrednio
kwotę nieotrzymanej pomocy wspólnotowej przewidzianej w rozporządzeniu nr 2499/82 na wino dostarczone do destylacji prewencyjnej
w roku winiarskim 1982/1983 (zob. wyżej pkt 41 i 42).
66     W tym względzie należy przypomnieć przede wszystkim, że zgodnie z przepisami dotyczącymi stosunków między Wspólnotą a państwami
członkowskimi, jeżeli brak jest odmiennego przepisu wspólnotowego, zadaniem państw członkowskich jest zapewnienie na ich terytorium
wykonania rozporządzeń wspólnotowych, w szczególności w ramach wspólnej polityki rolnej. Mówiąc dokładniej, zastosowanie przepisów
wspólnotowych dotyczących wspólnej organizacji rynków podlega powołanym w tym celu agencjom narodowym. Służby Komisji nie
są uprawnione do wydawania decyzji w zastosowaniu tych przepisów (postanowienie Sądu z dnia 21 października 1993 r. w sprawach
połączonych T‑492/93 i T‑492/93 R Nutral przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1023, pkt 26 i wyrok Sądu z dnia 15 września 1998 r.
w sprawie 54/96 Oleifici Italiani i Fratelli Rubino przeciwko Komisji, Rec. str. II‑3377, pkt 51).
67     W niniejszym przypadku z rozporządzenia nr 2499/82 wynika, że – nawet jeżeli ciężar finansowy operacji destylacji prewencyjnej
w ostateczności ponoszony jest przez Wspólnotę – do narodowych agencji interwencyjnych (w niniejszym przypadku AIM‑y) należy
zapewnienie na ich terytorium przeprowadzenia operacji destylacji prewencyjnej zgodnie z przepisami tego rozporządzenia.
68     W szczególności zgodnie z rozporządzeniem nr 2499/82 to agencje narodowe
–       kontrolują i zatwierdzają umowy zawarte między producentami wina i gorzelnikami (art. 1 ust. 3 i art. 3 rozporządzenia),
–       wypłacają pomoc wspólnotową lub na określonych warunkach kwotę równą tej pomocy tytułem zaliczki (art. 6, art. 9 ust. 2 i art. 11
rozporządzenia),
–       odzyskują w danym przypadku kwoty wypłacone bezpodstawnie jako pomoc lub zaliczka na pomoc (art. 9 ust. 2 i art. 11 ust. 3
rozporządzenia).
69     Rozporządzenie nr 2499/82 nie przyznało natomiast Komisji kompetencji do współdziałania w przeprowadzeniu operacji destylacji
prewencyjnej przez narodowe agencje interwencyjne. Z tego rozporządzenia wynika bowiem, że Komisja mogła jedynie przyjąć do
wiadomości działania operacyjne przeprowadzone przez te agencje narodowe, ponieważ art. 21 rozporządzenia nakładał na państwa
członkowskie obowiązek powiadomienia tej instytucji w określonych terminach o ilościach wina podanych w zatwierdzonych umowach
destylacji, przedestylowanych ilościach wina i ilościach otrzymanych produktów oraz o przypadkach, w których gorzelnik nie
wypełnił swoich obowiązków i podjętych w konsekwencji tego działań.
70     W każdym razie w tych ramach prawnych Komisja nie miała kompetencji do uwzględnienia wniosku, jaki w niniejszym przypadku
skierowały do niej skarżące, o wypłatę przez tę instytucję pomocy rzekomo należnej producentom wina na podstawie rozporządzenia
nr 2499/82.
71     Z powyższego wynika, że oddalenie tego wniosku w spornym piśmie i jednoczesne umorzenie postępowania nie mogło zmienić sytuacji
prawnej skarżących. Pismo to jest więc pozbawione charakteru decyzyjnego i nie stanowi tym samym aktu, który można zaskarżyć
na podstawie art. 173 traktatu, w zakresie, w jakim odmawia ono skarżącym wypłaty wnioskowanej pomocy wspólnotowej.
72     Poza tym należy ocenić również dopuszczalność żądania stwierdzenia nieważności spornego pisma w zakresie, w jakim może ono
być rozumiane jako oddalenie dorozumianego wniosku skarżących o zmianę przepisów rozporządzenia nr 2499/82 tak, aby były zgodne
z powołaną przez skarżące zasadą równego traktowania.
73     W piśmie tym Komisja nie ogranicza się bowiem do wyjaśnień dotyczących zastosowania regulacji dotyczącej wypłacania pomocy
wspólnotowej przez AIM‑ę na podstawie właściwych przepisów rozporządzenia nr 2499/82, w szczególności w odniesieniu do pobrania
przez narodową agencję interwencyjną w przypadku niewypełnienia zobowiązań przez gorzelnika zabezpieczenia, które zostało
ustanowione przez niego w celu zagwarantowania wypłaty kwoty pomocy w formie zaliczki.
74     Sporne pismo zawiera również stanowisko Komisji w kwestii zgodności z zasadą równego traktowania systemu wypłaty pomocy ustanowionego
w art. 9 rozporządzenia nr 2499/82.
75     Sąd stwierdza w tym względzie, że nawet jeżeli z jednej strony pismo skarżących z dnia 23 stycznia 1998 r. mogłoby być interpretowane
jako zawierające wniosek, żeby Komisja dokonała z mocą wsteczną zmiany rozporządzenia nr 2499/82 w celu zagwarantowania wypłaty
pomocy wspólnotowej zainteresowanym producentom – co nie wynika jednak w sposób wyraźny z brzmienia tego pisma skarżących
– i że z drugiej strony sporne pismo mogłoby być rozumiane jako oddalające taki wniosek, żądanie stwierdzenia nieważności
tego pisma należałoby odrzucić jako niedopuszczalne ze względu na brak legitymacji procesowej skarżących.
76     Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skarga wniesiona przez osobę fizyczną lub prawną na odmowę Komisji dokonania z mocą wsteczną
zmiany aktu wspólnotowego jest bowiem niedopuszczalna, jeżeli żądana zmiana miałaby zostać przyjęta w formie rozporządzenia
o charakterze generalnym (ww. postanowienia w sprawie Sveriges Betodlares i Henrikson przeciwko Komisji, pkt 28 i w sprawie
Scottish Soft Fruit Growers przeciwko Komisji, pkt 41).
77     W niniejszym przypadku rozporządzenie nr 2499/82 ma charakter generalny, ponieważ dotyczy wszystkich producentów wina i gorzelników
we Wspólnocie i ustanawia w sposób generalny i abstrakcyjny przepisy dotyczące destylacji prewencyjnej w roku winiarskim 1982/1983.
W tych warunkach poprawka tego rozporządzenia mogłaby zostać przyjęta wyłącznie w formie rozporządzenia o charakterze generalnym.
78     Z powyższych względów żądanie stwierdzenia nieważności spornego pisma jest niedopuszczalne.
79     W zakresie, w jakim żądania skarżących zmierzają do stwierdzenia nieważności każdego aktu przywołanego w spornym piśmie lub
na którym się ono oparło, lub było z nim powiązane, wystarczy zaznaczyć, że żądaniom tym brakuje wystarczającej dokładności,
jeżeli chodzi o ich przedmiot, i wobec tego, jak utrzymuje Komisja, również są niedopuszczalne na podstawie art. 44 § 1 lit. c)
regulaminu.
80     W konsekwencji skarga o stwierdzenie nieważności jest niedopuszczalna w całości.
W przedmiocie dopuszczalności skargi na bezczynność
81     Jeżeli chodzi w drugiej kolejności o niezgodną z prawem bezczynność polegającą na powstrzymaniu się Komisji od wydania decyzji
dotyczącej przyznania skarżącym wspomnianej pomocy wspólnotowej, wystarczy przypomnieć, że Komisja nie była właściwa dla wydania
takiej decyzji, jak już stwierdzono wyżej w pkt 70. Skarga na bezczynność, na podstawie art. 175 traktatu WE (obecnie art. 232 WE),
jest zatem niedopuszczalna w zakresie, w jakim jest ona skierowana przeciwko takiemu zaniechaniu, ponieważ Komisji nie można
zarzucać, iż zaniechała wydania aktu skierowanego do skarżących innego niż zalecenie lub opinia w rozumieniu art. 175 akapit
trzeci traktatu (zob., np. ww. wyrok w sprawie Italsolar przeciwko Komisji, pkt 30). Ponadto przyjmując, że pismo skarżących
z dnia 23 stycznia 1998 r., które wpłynęło do Komisji w dniu 5 lutego 1998 r., zawierało wyraźne wezwanie do wydania decyzji
dotyczącej przyznania skarżącym wspomnianej pomocy, niniejsza skarga, wniesiona w dniu 12 października 1998 r., byłaby w każdym
razie, jak podnosi Komisja, spóźniona. Zgodnie z art. 175 akapit drugi traktatu, Komisja powinna była bowiem zająć stanowisko
przed 5 kwietnia 1998 r., a skarga o bezczynność powinna była zostać wniesiona najpóźniej w dniu 15 czerwca 1998 r., biorąc
pod uwagę termin uwzględniający odległość.
82     Następnie należy podnieść, że niedopuszczalność niniejszej skargi należy stwierdzić również wtedy, gdyby mogła ona być interpretowana
w ten sposób, że zarzucana bezczynność polega na rzekomej odmowie Komisji przyjęcia rozporządzenia dokonującego z mocą wsteczną
zmiany rozporządzenia nr 2499/82, mającej na celu zagwarantowanie zapłaty pomocy wspólnotowej zainteresowanym producentom.
W niniejszym przypadku pismo skarżących z dnia 23 stycznia 1998 r. nie może być interpretowane jako wezwanie do działania
w rozumieniu art. 175 akapit drugi traktatu, ponieważ skarżące nie wezwały w nim Komisji w sposób wyraźny do zmiany rozporządzenia
nr 2499/82, wskutek której byłoby ono zgodne z zasadami, na które one się powołują. Poza tym jednostki, które nie są uprawnione
do zaskarżania legalności aktu prawodawczego, nie są również uprawnione do wniesienia do Trybunału skargi na bezczynność po
skierowaniu do instytucji wspólnotowej wezwania do wydania aktu prawodawczego (wyrok Trybunału z dnia 26 kwietnia 1988 r.
w sprawach połączonych 97/86, 99/86, 193/86 i 215/86 Asteris i in. przeciwko Komisji, Rec. str. 2181, pkt 17). Zmiana rozporządzenia
nr 2499/82, jak już zostało stwierdzone (zob. wyżej pkt 77), wymagała jednak wydania aktu o charakterze generalnym.
83     W konsekwencji należy stwierdzić niedopuszczalność skargi na bezczynność.
B –
W przedmiocie skargi o odszkodowanie i żądania zwrotu wartości bezpodstawnego wzbogacenia

W przedmiocie dopuszczalności żądania zwrotu wartości bezpodstawnego wzbogacenia
84     Należy na wstępie odrzucić jako niedopuszczalne żądanie ewentualne skarżących mające na celu nakazanie Komisji wypłaty wspomnianej
pomocy wspólnotowej na ich rzecz z tytułu zwrotu wartości bezpodstawnego wzbogacenia, ponieważ traktat nie przewiduje wśród
środków odwoławczych możliwości wniesienia skargi na bezpodstawne wzbogacenie. Nie wyklucza to jednak ewentualnej zasadności
zarzutu podnoszącego naruszenie zasady zakazu bezpodstawnego wzbogacenia, ponieważ wspomniane żądanie ewentualne może być
interpretowane w ten sposób, że skarżące powołują między innymi na tę zasadę w uzasadnieniu skargi o odszkodowanie (zob. niżej
pkt 159–164).

W przedmiocie dopuszczalności skargi o odszkodowanie
Argumenty stron
85     Komisja przytacza trzy powody niedopuszczalności niniejszej skargi o odszkodowanie. Po pierwsze, w zarządzaniu środkami wsparcia
przewidzianymi w ramach wspólnej polityki rolnej nie ma bezpośredniego stosunku pomiędzy Wspólnotą a podmiotami gospodarczymi.
W niniejszym przypadku brak jest więc zachowania, które mogłoby obciążać Komisję, wobec czego nie są spełnione warunki wniesienia
skargi do Trybunału na podstawie art. 215 akapit drugi traktatu WE (obecnie art. 288 akapit drugi WE) (wyroki Trybunału z dnia
10 maja 1978 r. w sprawie 132/77 Exportation des sucres przeciwko Komisji, Rec. str. 1061; z dnia 12 grudnia 1979 r. w sprawie
12/79 Wagner Agrarhandel przeciwko Komisji, Rec. str. 3657 i z dnia 27 marca 1980 r. w sprawie 133/79 Sucrimex i Westzucker
przeciwko Komisji, Rec. str. 1299).
86     Komisja podnosi w tym względzie w odpowiedzi na pisemne pytanie Sądu, że skarżące w uzasadnieniu żądania odszkodowania nie
podniosły niezgodności z prawem rozporządzenia nr 2499/82. Zakwestionowały one jedynie przed sądami krajowymi, a następnie
przed Sądem, wykładnię odnośnych przepisów tego rozporządzenia dokonaną przez władze włoskie i Komisję w jej piśmie z dnia
31 lipca 1998 r.
87     Po drugie, skarżące korzystają ze skutecznej ochrony prawnej przed sądem krajowym. W szczególności zgodnie z wyrokiem Trybunału
z dnia 12 kwietnia 1984 r. w sprawie 281/82 Unifrex przeciwko Komisji i Radzie, Rec. str. 1969, pkt 11, mogły wnieść do sądu
krajowego skargę o zapłatę przeciwko agencji interwencyjnej.
88     W niniejszym przypadku w ramach skargi na bezpodstawne wzbogacenie przeciwko AIM‑ie, zawisłej przed sądem cywilnym w Cagliari,
skarżące mogłyby wnieść do sądu krajowego o zwrócenie się z pytaniem prejudycjalnym, na podstawie art. 177 traktatu WE (obecnie
art. 234 WE), w celu umożliwienia Trybunałowi zbadania zgodności z prawem wspomnianych przepisów rozporządzenia.
89     Na rozprawie w dniu 10 lutego 2004 r. w odpowiedzi na pytania Sądu Komisja zaznaczyła, że prawo włoskie daje zainteresowanym
producentom odpowiednie środki odwoławcze pozwalające na zasądzenie od AIM‑y zapłaty kwoty pomocy wspólnotowej przewidzianej
w rozporządzeniu nr 2499/82. Żądania skarżących nie zostały uwzględnione przez sąd cywilny w Rzymie, ponieważ postępowanie
odnosiło się do zabezpieczenia ustanowionego przez DAI na rzecz AIM‑y, nie dotyczyło zatem podmiotowego roszczenia o pomoc
wspólnotową dochodzonego przez skarżące. Ponadto skarżące, w ramach ich quasi-umownych stosunków z AIM‑ą, powinny były wnieść
powództwo o zapłatę przeciwko temu podmiotowi, a nie powództwo z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, które wniosły do sądu
cywilnego w Cagliari. Powództwo o zapłatę przed sądem krajowym, oparte ewentualnie na podnoszonej niezgodności z prawem rozporządzenia
nr 2499/82, mogło zostać wniesione bez oczekiwania na wynik postępowania upadłościowego. W końcu okoliczność, że kwota zabezpieczenia
została zwrócona Komisji – powołana przez skarżące w uzasadnieniu dopuszczalności niniejszej skargi z tytułu odpowiedzialności
pozaumownej – nie pozbawia takiego powództwa o zapłatę jego skuteczności. Nie stanowi ona bowiem przeszkody do nakazania AIM‑ie
przez sąd włoski zapłaty skarżącym kwoty rzeczonej pomocy wspólnotowej w następstwie odesłania prejudycjalnego w przedmiocie
ważności odnośnych przepisów rozporządzenia nr 2499/82, w przypadku gdyby Trybunał stwierdził nieważność niektórych z tych
przepisów. Komisja przywołała w tym względzie postanowienie Sądu z dnia 25 kwietnia 2001 r. w sprawie T‑244/00 Coillte Teoranta
przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1275.
90     Po trzecie, Komisja uważa, że żądanie odszkodowania jest w każdym razie niedopuszczalne na podstawie art. 46 statutu Trybunału,
znajdującego zastosowanie w postępowaniu przed Sądem na podstawie art. 53 tego statutu, zgodnie z którym roszczenia wynikające
z odpowiedzialności pozaumownej ulegają przedawnieniu z upływem pięciu lat od zdarzenia stanowiącego podstawę tej odpowiedzialności.
91     Ten termin przedawnienia rozpoczął bieg w chwili, w której skarżące dowiedziały się o okoliczności, która spowodowała szkodę.
W niniejszym przypadku niezależnie od tego, czy tę okoliczność stanowiło błędne zastosowanie regulacji wspólnotowej, czy też
jej niezgodność z prawem, skarżące dowiedziały się o niej najpóźniej w chwili tego zastosowania. Ani wyrok sądu cywilnego
w Rzymie z dnia 27 stycznia 1989 r., ani późniejsze wyroki sądu apelacyjnego w Rzymie i włoskiego sądu kasacyjnego nie mogły
przerwać biegu tego przedawnienia.
92     W tym względzie pozwana przypomina, że podnoszoną przez skarżące szkodą jest brak zapłaty ceny wina sprzedanego DAI, która
powinna była zostać zapłacona najpóźniej w czerwcu 1983 r. Żądanie odszkodowania dotyczy więc okoliczności, które miały miejsce
w 1983 r. Ponieważ skarga została wniesiona dopiero w dniu 12 października 1998 r., roszczenie to było przedawnione.
93     Jeżeli należałoby przyjąć – z czym nie zgadza się Komisja – że termin przedawnienia biegnie od chwili, w której okazało się,
że powództwa przed sądami krajowymi nie mogły zostać uwzględnione, należałoby przyjąć datę ogłoszenia wyroku sądu cywilnego
w Rzymie, to jest 27 stycznia 1989 r. Jest to bowiem jedyny wyrok co do istoty sprawy dotyczący skarżących. Sąd apelacyjny
w Rzymie „odrzucił” odwołanie od tego wyroku, ponieważ nie zostało ono wniesione w wymaganej formie, a włoski sąd kasacyjny
wyrok ten utrzymał w mocy. Komisja porównuje ten błąd proceduralny, popełniony przez skarżące w postępowaniu odwoławczym,
ze spóźnionym wniesieniem skargi po upływie wyznaczonego terminu. Skarga z tytułu odpowiedzialności pozaumownej przedawniła
się zatem w styczniu 1994 r.
94     Jeżeli chodzi o stwierdzenie skarżących, że zdarzeniem, które spowodowało szkodę, jest zaksięgowanie kwoty zabezpieczenia
przez AIM‑ę na rzecz EFOGR, Komisja podnosi, że zabezpieczenie to dotyczy stosunków między DAI i AIM‑ą, a nie stosunków między
skarżącymi a DAI. Poza tym operacja księgowa dotycząca zabezpieczenia odnosi się do stosunków między EFOGR a AIM‑ą i nie ma
istotnego znaczenia w odniesieniu do ewentualnych roszczeń skarżących wobec Komisji.
95     Nawet jeżeli należałoby przyjąć, że zaksięgowanie zabezpieczenia na rzecz EFOGR stanowiło działanie niezgodne z prawem, za
które odpowiada Komisja, roszczenie o odszkodowanie było przedawnione. Skarżące miały bowiem już wcześniej wiedzę o tym zaksięgowaniu,
ponieważ jest ono przewidziane wyraźnie w prawie wspólnotowym. Ponadto Komisja oświadczyła na rozprawie w dniu 10 lutego 2004 r.,
że z wyroku sądu cywilnego w Rzymie z dnia 27 stycznia 1989 r. wynika, iż DAI zwróciła uwagę na obowiązek zwrotu zabezpieczenia
przez AIM‑ę do właściwego organu wspólnotowego.
96     Skarżące uważają ze swej strony, że niniejsza skarga z tytułu odpowiedzialności pozaumownej nie przedawniła się na podstawie
art. 46 statutu.
97     Podnoszą one, że nie można podnieść zarzutu przedawnienia wobec poszkodowanego, który mógł dowiedzieć się o zdarzeniu powodującym
szkodę dopiero w późniejszej chwili i tym samym nie dysponował odpowiednim terminem na wniesienie skargi przed upływem terminu
przedawnienia (wyrok Trybunału z dnia 7 listopada 1985 w sprawie 145/83 Adams przeciwko Komisji, Rec. str. 3539, pkt 50).
98     W niniejszym przypadku skarżące dopiero w następstwie pisma Komisji z dnia 31 lipca 1998 r. dowiedziały się, że AIMA zwróciła
Komisji co najmniej w części kwotę zabezpieczenia. Zwróciły się zatem do Komisji o wypłatę im kwoty wspomnianej pomocy wspólnotowej
z tytułu zwrotu wartości bezpodstawnego wzbogacenia lub jako naprawienia poniesionej przez nich szkody na podstawie art. 178
i 215 traktatu (obecnie art. 235 i 288 WE).
99     Wbrew argumentom Komisji skarżące nie mogły wiedzieć, że wspomniana pomoc została zaksięgowana na rzecz EFOGR. Sama Komisja
została poinformowana o tym zwrocie dopiero w następstwie dochodzenia w AIM‑ie przeprowadzonego w wyniku skargi skarżących.
Poza tym nawet gdyby obowiązek zwrotu Komisji kwoty zabezpieczenia wynikał z regulacji wspólnotowej, której wykładnia ponadto
nie była łatwa, w obliczu zachowania AIM‑y nie było żadnej gwarancji, że obowiązek ten został w niniejszym przypadku spełniony.
W odpowiedziach pisemnych na pytania Sądu oraz na rozprawie w dniu 10 lutego 2004 r. skarżące podkreśliły w tym względzie,
że AIMA nigdy nie oświadczyła, że zabezpieczenie zostało zwrócone Komisji. Wręcz przeciwnie, przed i w trakcie postępowania
przed sądem cywilnym w Cagliari utrzymywała, że jest uprawniona do zatrzymania kwoty zabezpieczenia.
100   W każdym razie nawet gdyby przyjąć, że zdarzenie powodujące powstanie roszczenia o odszkodowanie miało miejsce w dniu 31 grudnia
1991 r., w którym AIMA zwróciła kwotę zabezpieczenia do EFOGR, bieg terminu przedawnienia został przerwany bądź to przez pismo
z dnia 22 stycznia 1996 r., w którym skarżące zażądały od AIM‑y wypłaty kwoty odpowiadającej rzeczonej pomocy, bądź też przez
pismo z dnia 13 listopada 1996 r., którym skarżące wniosły do Komisji skargę w celu otrzymania tej płatności.
Ocena Sądu
101   Należy zbadać trzy przyczyny niedopuszczalności skargi o odszkodowanie podniesione przez Komisję, po pierwsze, brak odpowiedzialności
Wspólnoty za zarzucane zachowanie, po drugie, istnienie skutecznych krajowych środków odwoławczych, po trzecie, przedawnienie
roszczenia na podstawie art. 46 statutu Trybunału.
1.     W przedmiocie zarzutu opartego na braku odpowiedzialności Wspólnoty za zarzucane zachowanie
102   Ponieważ niniejsza skarga o odszkodowanie dotyczy stosowania regulacji wspólnotowej, której wykonanie – jak już stwierdzono
(zob. wyżej pkt 67) – jest zadaniem właściwych podmiotów krajowych, należy zbadać zgodnie z orzecznictwem, czy niezgodność
z prawem podniesiona przez skarżące w uzasadnieniu skargi pochodzi od instytucji wspólnotowej i czy nie może być przypisana
podmiotowi krajowemu (ww. wyroki Trybunału w sprawie Exportation des sucres przeciwko Komisji, pkt 27; w sprawie Sucrimex
i Westzucker przeciwko Komisji, pkt 16 i 22-25 i wyrok z dnia 26 lutego 1986 r. w sprawie 175/84 Krohn przeciwko Komisji,
Rec. str. 753, pkt 19).
103   W tym celu należy przede wszystkim dokładnie określić w kontekście prawnym i faktycznym niniejszego sporu zachowanie, które
skarżące zarzucają Komisji, i które spowodowało wniesienie przez nie pomocniczo niniejszej skargi na podstawie art. 178 traktatu
WE.
104   Chociaż w wyjątkowym kontekście prawnym i faktycznym niniejszego sporu przezorny i rozważny podmiot gospodarczy mógł zupełnie
zasadnie nie zdawać sobie sprawy z braku gwarancji płatności rzeczonej pomocy producentom w przypadku upadłości gorzelnika
(zob. niżej pkt 136–145), analiza rozporządzenia wykazuje, że w systemie pośredniej płatności pomocy producentom wina poprzez
gorzelnika, ustanowionym w art. 9 tego rozporządzenia, producentom w przypadku braku zapłaty przez gorzelnika minimalnej ceny
skupu wina, dostarczonego i przedestylowanego zgodnie z przepisami tego rozporządzenia, nie przysługiwało żadne roszczenie
o zabezpieczenie ustanowione przez gorzelnika wyłącznie na rzecz krajowej agencji interwencyjnej celem otrzymania kwoty pomocy
tytułem zaliczki.
105   Ponadto w systemie ustanowionym w art. 9 rozporządzenia nr 2499/82 producentom nie przysługiwało prawo do bezpośredniego otrzymania
pomocy wspólnotowej nawet w przypadku upadłości gorzelnika, jak wskazała Komisja w piśmie z dnia 31 lipca 1998 r. W tym względzie
Komisja zaznaczyła jeszcze w tym piśmie, że różnica między systemami ustanowionymi odpowiednio w art. 9 i 10 tego rozporządzenia
nie była sprzeczna z zasadą równego traktowania.
106   Bezsporne jest, iż z jednej strony skarżące wypełniły wszystkie zobowiązania wynikające z ich umów z DAI zatwierdzonych przez
AIM‑ę zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 2499/82, a z drugiej strony, iż wino dostarczone przez skarżące zostało przedestylowane
w terminach określonych w tym rozporządzeniu. W następstwie trudności finansowych DAI nie wypłaciła skarżącym minimalnej ceny
skupu przewidzianej w rozporządzenie nr 2499/82, która obejmowała pomoc wspólnotową, lub też wypłaciła ją jedynie w części.
107   W tym kontekście skarżące zgłosiły żądanie ewentualne naprawienia szkody powstałej z powodu braku zapłaty w całości lub w części
minimalnej ceny skupu, który ze swej strony wynikł z luk prawnych w systemie pośredniej płatności pomocy wspólnotowej przewidzianym
w odnośnych przepisach tego rozporządzenia, co zresztą Komisja zaznaczyła w piśmie z dnia 31 lipca 1998 r.
108   Skarżące wprawdzie zakwestionowały przed sądem krajowym i w korespondencji z Komisją interpretację odnośnych przepisów rozporządzenia
nr 2499/82 dokonaną przez AIM‑ę, nie podważając zgodności z prawem samych tych przepisów, nie muszą one jednak ograniczać
się do powtórzenia tych zarzutów przed Sądem. W swojej skardze podniosły one również pomocniczo, że jeżeli należałoby uznać,
iż rozporządzenie nr 2499/82 doprowadziło do nierównego traktowania producentów z różnych państw członkowskich – w zależności
od tego, na jaki system płatności pomocy wspólnotowej zdecydowały się państwa członkowskie, dysponujące na mocy art. 8 wspomnianego
rozporządzenia wyborem między dwoma różnymi systemami przewidzianymi w art. 9 i 10 tego rozporządzenia – naruszałoby to w bardzo
poważny sposób szczególnie zasadę równego traktowania.
109   Na podstawie powyższych rozważań Sąd doszedł do wniosku, że zachowanie zarzucane Komisji polega zasadniczo na tym, że w systemie
płatności pomocy przewidzianym w art. 9 – który pod tym względem różni się od systemu przewidzianego w art. 10 – rozporządzenie
nr 2499/82 nie gwarantuje, zwłaszcza w przypadku upadłości gorzelnika, wypłaty producentom pomocy zawartej w minimalnej cenie
skupu za wino dostarczone temu gorzelnikowi i przedestylowane zgodnie z przepisami tego rozporządzenia.
110   Za podniesioną w ten sposób niezgodność z prawem może być odpowiedzialna Komisja, która wydała rozporządzenie nr 2499/82.
111   W szczególności argument Komisji, że zastosowanie systemu przewidzianego w art. 9 rozporządzenia nr 2499/82 wynika z opcji
wyboru przyjętej przez Republikę Włoską na podstawie art. 8 tego rozporządzenia, nie może prowadzić do odmiennej oceny, ponieważ
zarzucana niezgodność z prawem dotyczy samego rozporządzenia, a nie zachowania danego państwa członkowskiego, które ograniczyło
się do prawidłowego wykonania tego rozporządzenia.
112   Konkretnie skarżące nie kwestionują zgodności z prawem systemu ustanowionego w art. 9 rozporządzenia nr 2499/82 w zakresie,
w jakim przewiduje on pośrednią wypłatę pomocy producentom poprzez gorzelnika. Kwestionują one natomiast zasady stosowania
tego systemu przewidziane przez odnośne przepisy wspomnianego rozporządzenia, ponieważ nie pozwalają one na zagwarantowanie
wypłaty pomocy producentom w przypadku upadłości gorzelnika. Jeżeli państwo członkowskie zdecydowało się na system pośredniej
płatności pomocy, który co do zasady nie jest kwestionowany w niniejszym przypadku, właściwe władze krajowe nie dysponują
zakresem uznania odnośnie do działań, jakie należy podjąć w wykonaniu rozporządzenia nr 2499/82, jeżeli gorzelnik nie wypłacił
producentom rzeczonej pomocy. W niniejszym przypadku zarzucana niezgodność z prawem wynika zatem bezpośrednio z podnoszonej
luki prawnej tego rozporządzenia, a nie z wyboru przyjętego przez Republikę Włoską na rzecz systemu pośredniej płatności pomocy.
113   W konsekwencji należy oddalić zarzut oparty na niemożliwości przypisania Wspólnocie, w tym przypadku Komisji, zarzucanego
zachowania.
2.     W przedmiocie zarzutu opartego na istnieniu skutecznych krajowych środków odwoławczych
114   W tym względzie należy zaznaczyć na wstępie, że w ramach żądania odszkodowania skarżące domagają się zapłaty odszkodowania
w kwocie ich niespłaconych wierzytelności wobec DAI, wyszczególnionych w skardze i powiększonych o odsetki za zwłokę. Należy
zatem zbadać, czy niniejsza skarga o odszkodowanie nie stanowi naruszenia zasad postępowania zarówno w odniesieniu do środków
odwoławczych przed sądami krajowymi, jak i w odniesieniu do środków odwoławczych w prawie wspólnotowym.
115   Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skargę o odszkodowanie na podstawie art. 178 i art. 215 akapit drugi traktatu należy rozpatrzyć
w kontekście całości systemu ochrony prawnej jednostki wprowadzonego przez traktat. Wynika z tego, że jeżeli jednostka uważa,
iż prawidłowe zastosowanie regulacji wspólnotowej, którą ona uznaje za niezgodną z prawem, narusza jej prawa i jeżeli za zdarzenie
powodujące dochodzoną szkodę jest wskutek tego odpowiedzialna wyłącznie Wspólnota, dopuszczalność takiej skargi o odszkodowanie
może być jednak uzależniona w pewnych przypadkach od wyczerpania krajowych środków odwoławczych. Zakłada to niemniej, że krajowe
środki odwoławcze gwarantują w sposób skuteczny ochronę praw danych jednostek i mogą doprowadzić do naprawy dochodzonej szkody
(zob. podobnie wyroki Trybunału z dnia 17 grudnia 1981 r. w sprawach połączonych od 197/80 do 200/80, 243/80, 245/80 i 247/80
Ludwigshafener Walzmühle i in. przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. 3211, pkt 8 i 9; ww. w sprawie Krohn przeciwko Komisji,
pkt 27 i 28; z dnia 29 września 1987 r. w sprawie 81/86 De Boer Buizen przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. 3677, pkt 9 i wyrok
Sądu z dnia 10 kwietnia 2003 r. w sprawie T‑195/00 Travelex Global and Financial Services i Interpayment Services przeciwko
Komisji, Rec. str. II‑1677, pkt 87).
116   W szczególności dopuszczalność skargi o odszkodowanie na podstawie art. 178 i art. 215 akapit drugi traktatu nie może być
uzależniona od wyczerpania krajowych środków odwoławczych, jeżeli nieważność zaskarżonej regulacji wspólnotowej została stwierdzona
wyrokiem wydanym przez Trybunał w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 177 traktatu WE, sądy krajowe nie mogą bowiem uwzględnić
powództwa o zapłatę – lub innego odpowiedniego powództwa – bez uprzedniej interwencji prawodawcy wspólnotowego, ze względu
na brak przepisu wspólnotowego zezwalającego właściwym podmiotom krajowym na wypłatę dochodzonych kwot. Ten pogląd został
w sposób wyraźny lub dorozumiany potwierdzony w orzecznictwie (zob. podobnie wyroki Trybunału z dnia 2 grudnia 1971 r. w sprawie
5/71 Zuckerfabrik Schoeppenstedt przeciwko Radzie, Rec. str. 975; z dnia 14 maja 1975 r. w sprawie 74/74 CNTA przeciwko Komisji,
Rec. str. 533; z dnia 4 października 1979 r. w sprawach połączonych 64/76 i 113/76, 167/78 i 239/78, 27/79, 28/79 i 45/79
Dumortier i in. przeciwko Radzie, Rec. str. 3091, pkt 6; w sprawach połączonych 261/78 i 262/78 Interquell Stärke-Chemie przeciwko
Radzie i Komisji, Rec. str. 3045, pkt 6; ww. w sprawie Unifrex przeciwko Komisji, pkt 12 i ww. w sprawie De Boer przeciwko
Radzie i Komisji, pkt 10).
117   W opisanej powyżej sytuacji wykonanie praw przez osoby, które uważają, że ich prawa zostały naruszone, byłoby bowiem niezmiernie
trudne przed sądami krajowymi. Byłoby zatem sprzeczne nie tylko z zasadą prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości
i wymogami ekonomki procesowej, lecz również warunkiem dotyczącym istnienia skutecznego krajowego środka odwoławczego (zob.
wyżej pkt 115), jeżeli zainteresowane osoby zmuszone byłyby do wyczerpania krajowej drogi prawnej i oczekiwania na ostateczne
rozstrzygnięcie w ich sprawie, aż dane instytucje wspólnotowe odpowiednio zmienią lub uzupełnią znajdujące zastosowanie przepisy
wspólnotowe w wykonaniu wyroku wydanego w trybie prejudycjalnym przez Trybunał, stwierdzającym ewentualnie nieważność tych
przepisów (zob. podobnie wyroki Trybunału z dnia 24 października 1973 r. w sprawie 43/72 Merkur Aussenhandels przeciwko Komisji,
Rec. str. 1055, pkt 6 i z dnia 19 października 1977 r. w sprawach połączonych 117/76 i 16/77 Ruckdeschel i in., Rec. str. 1753,
pkt 13 oraz analogicznie wyrok Trybunału z dnia 8 marca 2001 r. w sprawach połączonych C‑397/98 i C‑410/98 Metallgesellschaft
i in., Rec. str. I‑1727, pkt 106).
118   W niniejszym przypadku należy stwierdzić, że wbrew stanowisku Komisji, skarżące nie dysponują skuteczną ochroną prawną przed
sądem krajowym. Niezależnie od oceny ewentualnej zasadności roszczeń skarżących należy zaznaczyć, że w kontekście prawnym
niniejszego sporu sąd krajowy byłby uprawniony do nakazania AIM‑ie zapłaty skarżącym kwoty rzeczonej pomocy wspólnotowej wyłącznie
w następstwie ewentualnej zmiany z mocą wsteczną rozporządzenia nr 2499/82, co, jak już zostało stwierdzone (zob. wyżej pkt 77),
wymagałoby w danym przypadku przyjęcia rozporządzenia przez Komisję. Nawet bowiem w sytuacji, gdyby Trybunał stwierdził w wyroku
wydanym w trybie prejudycjalnym nieważność określonych przepisów wspomnianego rozporządzenia, jedynie działanie prawodawcy
wspólnotowego pozwoliłoby na przyjęcie podstawy prawnej pozwalającej na taką płatność, co zresztą Komisja przyznała w odpowiedzi
na skargę.
119   W tym kontekście argumentacja Komisji oparta na wyżej wymienionym postanowieniu w sprawie Coillte Teoranta przeciwko Komisji,
wydanym w następstwie skargi o stwierdzenie nieważności, a nie skargi o odszkodowanie, jak w niniejszym przypadku, jest nieistotna.
120   Wobec tego należy oddalić zarzut oparty na istnieniu skutecznych krajowych środków odwoławczych.
121   Ponadto, podążając tym samym tokiem rozumowania opartego na rozróżnieniu środków odwoławczych, należy zaznaczyć – co zresztą
skarżące potwierdziły w replice – że skarga o odszkodowanie ma charakter pomocniczy wobec skargi o stwierdzenie nieważności
i skargi na bezczynność, które również zostały wniesione przez skarżące w celu uzyskania płatności wspomnianych kwot i zostały
uznane przez Sąd za niedopuszczalne (zob. wyżej pkt 80 i 83).
122   W tym względzie Sąd przypomina, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, skarga o odszkodowanie na podstawie art. 178 i art. 215
akapit drugi traktatu została ustanowiona jako autonomiczny środek odwoławczy, mający szczególną funkcję w ramach systemu
środków odwoławczych i podporządkowany przesłankom dostosowanym do jego szczególnego przedmiotu. Ma ona bowiem na celu wyłącznie
naprawienie spowodowanej przez instytucję wspólnotową szkody poniesionej przez skarżącego, a nie uchylenie określonego środka
lub stwierdzenie bezczynności danej instytucji. Gdyby zatem przyjąć, że skarga o odszkodowanie jest niedopuszczalna z tego
względu, iż mogłaby prowadzić, przynajmniej w odniesieniu do skarżących, do skutku porównywalnego ze skutkami skargi o stwierdzenie
nieważności lub skargi na bezczynność, byłoby to sprzeczne z autonomicznością tej skargi oraz ze skutecznością systemu środków
odwoławczych ustanowionego w traktacie. Wyłącznie w przypadku, gdyby skarga o odszkodowanie zmierzała w rzeczywistości do
uchylenia indywidualnej decyzji skierowanej do skarżących, która stała się prawomocna – wobec czego miałaby ona ten sam przedmiot
i ten sam skutek co skarga o stwierdzenie nieważności – mogłaby zostać uznana za nadużycie proceduralne (zob. podobnie wyroki
Trybunału z dnia 28 kwietnia 1971 r. w sprawie 4/69 Lütticke przeciwko Komisji, Rec. str. 325, pkt 6; ww. w sprawie Zuckerfabrik
Schoeppenstedt przeciwko Radzie, pkt 3–5; ww. w sprawie Krohn przeciwko Komisji, pkt 26, 32 i 33 oraz ww. w sprawie Interquell
Stärke-Chemie przeciwko Radzie i Komisji, pkt 7 i wyrok Sądu z dnia 24 września 1996 r. w sprawie T‑491/93 Richco przeciwko
Komisji, Rec. str. II‑1131, pkt 64–66; zob. również podobnie wyrok ETPC w sprawie SA Dangeville przeciwko Francji z dnia 16 kwietnia
2002 r., skarga nr 26677/97,
Recueil des arrêts et décisions,
2002‑III, § 47 i 61).
123   Nie ma to jednak miejsca w niniejszym przypadku, ponieważ – jak wynika z wcześniejszych rozważań (zob. wyżej pkt 70 i 71)
– Komisja nie ma kompetencji do wydania indywidualnej decyzji dotyczącej rzeczonej pomocy.
124   Z powyższych względów niniejsza skarga o odszkodowanie nie może zostać uznana za nadużycie proceduralne.
3.     W przedmiocie zarzutu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie
–       – Uwagi wstępne
125   Zgodnie z art. 46 statutu Trybunału, roszczenia wynikające z odpowiedzialności pozaumownej Wspólnot ulegają przedawnieniu
z upływem pięciu lat od zdarzenia stanowiącego podstawę tej odpowiedzialności. Okres przedawnienia przerywa wniesienie skargi
do Trybunału lub uprzednie wniesienie przez poszkodowanego wniosku do właściwej instytucji Wspólnoty, przy czym w ostatnim
przypadku przerwanie biegu przedawnienia następuje, jeżeli następnie zostanie wniesiona skarga w terminach określonych w artykułach,
do których odsyła art. 46 statutu Trybunału, to jest w terminie dwóch miesięcy przewidzianym w art. 173 traktatu WE lub w terminie
czterech miesięcy przewidzianym w art. 175 traktatu WE (wyroki Sądu z dnia 18 września 1995 r. w sprawie T‑167/94 Nölle przeciwko
Radzie i Komisji, Rec. str. II‑2589, pkt 30 i z dnia 31 stycznia 2001 r. w sprawie T‑76/94 Jansma przeciwko Radzie i Komisji,
Rec. str. II‑243, pkt 81).
126   W niniejszej sprawie przed określeniem początku biegu przedawnienia należy zaznaczyć na wstępie, że w każdym przypadku i wbrew
twierdzeniom skarżących termin przedawnienia nie został przerwany ani przez pismo do AIM‑y z dnia 22 stycznia 1996 r., ani
przez pismo do Komisji z dnia 13 listopada 1996 r. Jest bowiem z jednej strony oczywiste, że żadne z tych pism nie stanowiło
wniosku o odszkodowanie skierowanego do Komisji. W szczególności pismo z dnia 13 listopada 1996 r. zawierało skargę dotyczącą
rzekomo nieprawidłowej interpretacji rozporządzenia nr 2499/82 dokonanej przez AIM‑ę. Nie kwestionowało ono zgodności z prawem
tego rozporządzenia, czy też w sposób bardziej ogólny samego zachowania Komisji (zob. wyżej pkt 38).
127   Z drugiej strony skarżące nie mogą w żadnym wypadku powoływać się w celu przerwania biegu przedawnienia na podstawie art. 46
statutu Trybunału na wspomniane pisma, ponieważ po żadnym z tych pism nie nastąpiło wniesienie skargi do Sądu w terminach
przewidzianych w tym artykule (zob. wyżej pkt 125).
128   Po tych uwagach wstępnych należy określić początek biegu przedawnienia niniejszej skargi o odszkodowanie.
–       – Istnienie nieuniknionej szkody
129   Termin przedawnienia przewidziany w art. 46 statutu Trybunału może rozpocząć bieg wtedy, gdy spełnione zostaną wszystkie przesłanki,
od których zależy obowiązek naprawienia szkody. Przesłankami tymi są: wystąpienie niezgodnego z prawem zachowania instytucji
wspólnotowych, rzeczywista szkoda i istnienie związku przyczynowego pomiędzy tym zachowaniem a dochodzoną szkodą (wyrok Trybunału
z dnia 27 stycznia 1982 r. w sprawach połączonych 256/80, 257/80, 265/80, 267/80 i 5/81 Birra Wührer i in. przeciwko Radzie
i Komisji, Rec. str. 85, pkt 10 i wyroki Sądu z dnia 16 kwietnia 1997 r. w sprawie T‑20/94 Hartmann przeciwko Radzie i Komisji,
Rec. str. II‑595, pkt 107 i ww. w sprawie Jansma przeciwko Radzie i Komisji, pkt 76). Przesłanka nieuniknionej szkody jest
spełniona, jeżeli szkoda jest nieuchronna i przewidywalna z wystarczającą pewnością, nawet jeżeli nie można jej jeszcze dokładnie
oszacować (wyrok Trybunału z dnia 14 stycznia 1987 r. w sprawie 281/84 Zuckerfabrik Bedburg przeciwko Radzie i Komisji, Rec.
str. 49, pkt 14).
130   W tym względzie należy przypomnieć, że jeżeli chodzi, jak w niniejszej sprawie, o przypadki, w których odpowiedzialność Wspólnoty
wynika z aktu normatywnego, przedawnienie nie może rozpocząć biegu przed wystąpieniem szkodliwych skutków tego aktu i w konsekwencji
przed chwilą, w której zainteresowani ponieśli nieuniknioną szkodę (ww. wyrok w sprawie Birra Wührer i in. przeciwko Radzie
i Komisji, pkt 10).
131   W niniejszej sprawie Sąd stwierdza zatem, że przedawnienie rozpoczęło bieg w chwili, w której skarżące poniosły w sposób nieunikniony
szkodę wynikającą z braku wypłaty w całości lub w części pomocy wspólnotowej.
132    Skarżące nie zaprzeczyły, że zgodnie z systematyką rozporządzenia nr 2499/82, powinny otrzymać zapłatę minimalnej ceny skupu
wina od DAI na podstawie art. 9 ust. 1 tego rozporządzenia najpóźniej w czerwcu 1983 r., co również zaznaczyła Komisja. Zgodnie
z tym przepisem gorzelnik powinien bowiem zapłacić tę cenę producentowi najpóźniej w ciągu 90 dni od dostarczenia wina do
gorzelni. W niniejszym przypadku bezspornym jest, że ostatnie dostawy wina miały miejsce w marcu 1983 r. (zob. wyżej pkt 18).
133   Niemniej w szczególnych okolicznościach niniejszego sporu nie można jednak przyjąć, że szkoda poniesiona przez skarżące pod
koniec czerwca 1983 r. z powodu braku zapłaty w terminie całości lub części minimalnej ceny skupu miała w owej chwili charakter
nieunikniony, to znaczy, że była nieuchronna i przewidywalna.
134   W dniu 22 czerwca 1983 r. DAI złożyła bowiem do AIM‑y wniosek o wypłatę tytułem zaliczki kwoty rzeczonej pomocy wspólnotowej
i ustanowiła w tym celu zabezpieczenie na rzecz tego podmiotu zgodnie z art. 11 rozporządzenia nr 2499/82. Strony nie zaprzeczyły,
że po otrzymaniu zaliczki w dniu 10 sierpnia 1983 r. DAI wypłaciła część tej kwoty niektórym z producentów, między innymi
niektórym ze skarżących, jak wynika z informacji dostarczonych przez skarżące w odpowiedzi na pytania Sądu i co ponadto potwierdziła
DAI przed sądem cywilnym w Rzymie (zob. wyżej pkt 16, 19, 20, 25, 26 i 43).
135   Ponadto we wrześniu 1984 r. DAI wniosła powództwo do sądu cywilnego w Rzymie mające na celu stwierdzenie w szczególności,
że zabezpieczenie było przeznaczone do zagwarantowania zapłaty minimalnej ceny skupu producentom w przypadku niewypełnienia
zobowiązań przez gorzelnika. Zainteresowani producenci, wśród nich skarżące, przystąpili do sporu, popierając żądania DAI.
Żądania te zostały oddalone wyrokiem sądu cywilnego w Rzymie z dnia 27 stycznia 1989 r. (zob. wyżej pkt 25, 26, 28 i 30).
Odwołanie od tego wyroku wniesione przez cztery z pięciu skarżących zostało oddalone wyrokiem sądu apelacyjnego w Rzymie z dnia
19 listopada 1991 r., utrzymanym wyrokiem włoskiego sądu kasacyjnego z dnia 28 listopada 1994 r.
136   Dla oceny nieuniknionego charakteru szkody należy uwzględnić te postępowania dotyczące w szczególności losu zabezpieczenia.
Pomimo stwierdzonej przez Sąd (zob. wyżej pkt 118) nieskuteczności krajowych środków odwoławczych należy bowiem uznać, że
w wyjątkowych okolicznościach niniejszego przypadku dla przezornego i rozważnego podmiotu gospodarczego było niezwykle trudne
uświadomienie sobie, iż nie mógł on uzyskać płatności rzeczonej pomocy przed sądem krajowym.
137   W niniejszym przypadku należy zaznaczyć, że wymiana korespondencji skarżących z AIM‑ą z jednej strony i z Komisją z drugiej
strony, jak również postępowania wszczęte przed sądami włoskimi wskazują, iż skarżące początkowo jednoznacznie wiązały odmowę
wypłaty pomocy przez AIM‑ę z błędnym zastosowaniem rozporządzenia nr 2499/82 (zob. wyżej pkt 28, 35–38, 41 i 42).
138   W tym względzie należy zaznaczyć, że wspomniana odmowa ze strony AIM‑y nie opierała się na wyraźnych przepisach rozporządzenia
nr 2499/82, lecz na luce prawnej tego rozporządzenia, ponieważ nie przewidywało ono w systemie wprowadzonym w art. 9 mechanizmu
zapewniającego wypłatę pomocy producentom w przypadku upadłości gorzelnika. Ponadto art. 11 wspomnianego rozporządzenia uzależniał
wypłatę pomocy gorzelnikowi tytułem zaliczki od ustanowienia przez niego zabezpieczenia w wysokości 110% kwoty tej pomocy
na rzecz agencji interwencyjnej. W tych okolicznościach zainteresowani mogli zupełnie zasadnie nie zdawać sobie sprawy, że
przyczyną poniesionej przez nich szkody była właśnie luka prawna rozporządzenia nr 2499/82, w wyniku czego nie mogli oni uzyskać
naprawy szkody przed sądem krajowym z powodu braku podstawy prawnej pozwalającej na wypłatę pomocy producentom, jak to już
zostało stwierdzone (zob. wyżej pkt 118).
139   Poza tym należy stwierdzić, że w kontekście ich quasi-umownych stosunków z AIM‑ą skarżące mogły zasadnie oczekiwać nakazania
temu podmiotowi przez sąd krajowy zapłaty kwoty pomocy wspólnotowej zawartej w minimalnej cenie skupu, która nie została im
wypłacona przez DAI, co zresztą stwierdziła Komisja na rozprawie (zob. wyżej pkt 89).
140   Z akt sprawy wynika bowiem bezspornie, że umowy zawarte między skarżącymi i DAI, zatwierdzone przez AIM‑ę, wymieniały wyraźnie
kwotę dotacji EFOGR, która była zawarta w minimalnej cenie skupu określonej w rozporządzeniu nr 2499/82 i podanej w umowie.
141   Poza tym nie zostało zaprzeczone, że skarżące wypełniły wszystkie swoje zobowiązania i że destylacja prewencyjna została przeprowadzona
w terminach określonych we wspomnianym rozporządzeniu.
142   Ponadto brak w systemie ustanowionym w art. 9 tego rozporządzenia mechanizmu gwarantującego wypłatę pomocy wspólnotowej producentom,
w szczególności w przypadku upadłości gorzelnika, jest niezgodny z jednym z zasadniczych celów destylacji prewencyjnej. Sięgnięcie
do destylacji prewencyjnej ma bowiem na celu nie tylko zapobiec wprowadzaniu do obrotu wina średniej jakości, lecz również,
jak wynika z motywu szóstego rozporządzenia nr 2144/82, podniesienie dochodów producentów poprzez przyznanie im w określonych
warunkach „gwarantowanej ceny minimalnej” na wino stołowe. Oprócz tego zgodnie z motywem jedenastym rozporządzenia nr 2499/82
należało zapewnić, aby cena minimalna zagwarantowana producentom była im wypłacana co do zasady w terminach pozwalającym im
na osiągnięcie zysku porównywalnego z zyskiem, jaki osiągnęliby przy sprzedaży komercyjnej; w tych warunkach zgodnie z tym
motywem należna pomoc powinna zostać wypłacona możliwie jak najszybciej, z jednoczesnym zagwarantowaniem prawidłowego przeprowadzenia
tej operacji w drodze regulacji w przedmiocie zabezpieczenia.
143   W tym kontekście przezorny i rozważny producent mógł w uzasadniony sposób liczyć na uzyskanie płatności pomocy. W szczególności,
ponieważ zabezpieczenie zostało ustanowione przez gorzelnika na podstawie art. 11 rozporządzenia nr 2499/82 w celu zagwarantowania
prawidłowości operacji, można było zasadnie uważać, że ryzyko upadłości gorzelnika było zabezpieczone w odniesieniu do kwoty
pomocy wypłaconej w formie zaliczki gorzelnikowi, jeżeli producenci wypełnili wszystkie swoje zobowiązania i wino zostało
przedestylowane zgodnie z przepisami tego rozporządzenia.
144   Wyjątkowy charakter sytuacji spowodowanej wspomnianą luką prawną rozporządzenia nr 2499/82 w dziedzinie destylacji prewencyjnej
wina stołowego jest ponadto potwierdzony faktem, że zgodnie z regulacją ustanowioną w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 1931/76
z dnia 20 lipca 1976 r. ustalającym ogólne zasady destylacji wina przewidzianej w art. 6b, 6c, 24a i 24b rozporządzenia (EWG)
nr 816/70 (Dz.U. L 211, str. 5), pomoc wspólnotowa wypłacana była bezpośrednio danemu producentowi przez narodową agencję
interwencyjną. Wprawdzie zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 343/79 z dnia 5 lutego 1979 r. ustanawiającego ogólne zasady dotyczące
określonych operacji destylacji wina (DZ.U. L 54, str. 64), zastępującego rozporządzenie nr 1931/76 z dniem 2 kwietnia 1979 r.,
państwa członkowskie mogły przewidzieć wypłatę części pomocy producentom bądź to przez agencję interwencyjną, bądź przez gorzelnika
(w drugim przypadku agencja interwencyjna zwracała kwotę pomocy gorzelnikowi, jeżeli został dostarczony dowód, że cała ilość
wina podana w umowie została przedestylowana), rozporządzenie to nie wprowadzało jednak systemu takiego jak system przewidziany
w art. 9 rozporządzenia nr 2499/82, który znajduje zastosowanie w niniejszym przypadku. Artykuł 4 ust. 3 rozporządzenia nr 343/79
stanowił bowiem, że jeżeli wspomniany dowód został dostarczony, agencja interwencyjna wypłacała producentowi różnicę między
należną pomocą a kwotą określoną w ust. 2. W przeciwieństwie do systemu przewidzianego w art. 9 rozporządzenia nr 2499/82
przyznanie pomocy wspólnotowej nie było zatem ostatecznie uzależnione od wykazania zapłaty pomocy producentowi przez gorzelnika
w wyznaczonym terminie.
145   Wobec powyższego, uwzględniając złożoność systemu wprowadzonego rozporządzeniem nr 2499/82 i wspomniane wyjątkowe okoliczności,
skarżące dopiero po zakończeniu postępowań w sprawie zabezpieczenia wszczętych przed sądami włoskimi mogły uświadomić sobie,
że nie otrzymają płatności pomocy z zabezpieczenia.
146   W niniejszym przypadku, chociaż zabezpieczenie zostało pobrane przez AIM‑ę w lutym 1991 r. na mocy wyroku sądu cywilnego w Rzymie
i zaksięgowane w tym samym roku na rzecz EFOGR (zob. wyżej pkt 40), beneficjent tego zabezpieczenia na podstawie przepisów
rozporządzenia nr 2499/82 został wskazany w sposób ostateczny przez sąd włoski dopiero wyżej wymienionym wyrokiem włoskiego
sądu kasacyjnego z dnia 28 listopada 1994 r. W tym względzie przytoczona przez Komisję okoliczność, że sąd apelacyjny w Rzymie
stwierdził niedopuszczalność odwołania z powodu nieprawidłowego wniesienia pisma odwoławczego do DAI, nie pozwala na przyjęcie,
że przeznaczenie zabezpieczenia zostało w sposób ostateczny określone wspomnianym wyrokiem sądu cywilnego w Rzymie, ponieważ
odwołanie zostało wniesione przez cztery skarżące w wyznaczonym terminie i prawidłowo doręczone AIM‑ie i Assedile, a następnie
cztery skarżące wniosły prawidłowo kasację od wyroku sądu apelacyjnego (zob. wyżej pkt 31 i 33 i analogicznie opinię rzecznika
generalnego Darmona z dnia 18 czerwca 1991 r. do wyroku Trybunału z dnia 8 kwietnia 1992 r. w sprawie C‑55/90 Cato przeciwko
Komisji, Rec. str. I‑2533, I‑2545, pkt 25–27 i z dnia 4 lutego 1992 r., Rec. str. I‑2559, pkt 19). Stąd szkoda poniesiona
przez skarżące nie mogła mieć charakteru nieuniknionego przed dniem 28 listopada 1994 r.
147   W tych warunkach termin przedawnienia wynoszący pięć lat, przewidziany w art. 46 statutu Trybunału, nie mógł rozpocząć biegu
przed tą ostatnio wymienioną datą, wobec czego niniejszej skargi o odszkodowanie wniesionej w 1998 r. nie można uważać za
spóźnioną.
148   Wobec tego należy oddalić zarzut przedawnienia roszczenia.
149   Ponadto należy zaznaczyć, że w następstwie wyroku włoskiego sądu kasacyjnego z dnia 28 listopada 1994 r. szkoda poniesiona
przez skarżące mogła natomiast być postrzegana jako pewna, ponieważ wówczas okazała się ona nieuchronna i przewidywalna, nawet
jeżeli nie można było jeszcze dokładnie określić jej kwoty (zob. wyżej pkt 129 i 130). Ponieważ skarżące jako spółdzielnie
rolnicze korzystały ze statusu wierzycieli uprzywilejowanych – co wynika z niekwestionowanych przez Komisję odpowiedzi skarżących
na pytania pisemne Sądu – nie było bowiem wykluczone, że będą one mogły odzyskać część niespłaconych wierzytelności wobec
DAI w ramach postępowania upadłościowego, które zgodnie z tymi odpowiedziami zakończyło się dopiero w roku 2000.
150   Wobec powyższego żądania odszkodowanie są dopuszczalne.

W przedmiocie zasadności skargi o odszkodowanie
Argumenty stron
151   Skarżące podnoszą w uzasadnieniu skargi o odszkodowanie niezgodność z prawem rozporządzenia nr 2499/82, ponieważ wskazana
przez nich luka prawna wprowadza, po pierwsze, nierówne traktowanie producentów ze względu na ich przynależność państwową.
Rozporządzenie to narusza w poważny sposób zasadę niedyskryminacji zawartą w art. 6 i art. 40 ust. 3 akapit drugi traktatu WE
(obecnie odpowiednio art. 12 WE i art. 34 ust. 2 akapit drugi WE), ponieważ w okolicznościach, takich jak w niniejszym przypadku,
jedynie producenci objęci systemem art. 9 tego rozporządzenia zostali pozbawieni korzyści pomocy wspólnotowej. Poza tym z systemu
tego wynika, że ta sama pomoc jest przeznaczona bądź to dla producenta, jeżeli dane państwo członkowskie wybrało procedurę
przewidzianą w art. 10 rozporządzenia, bądź dla gorzelnika, jeżeli państwo to wybrało procedurę przewidzianą w art. 9 tego
rozporządzenia, co ponadto było w oczywisty sposób sprzeczne z celami tego rozporządzenia. Po drugie, skarżące podnoszą, że
brak gwarancji wypłaty pomocy producentom doprowadził w niniejszym przypadku do bezpodstawnego wzbogacenia Wspólnoty.
152   Następnie, jeżeli chodzi o oszacowanie poniesionej szkody, skarżące podały w skardze kwoty swoich niespłaconych wierzytelności
wobec DAI, których dochodziły już przed sądem cywilnym w Rzymie (zob. wyżej pkt 28), i co nie zostało zakwestionowane przez
Komisję. Na rozprawie w dniu 10 lutego 2004 r. zaznaczyły one w odpowiedzi na pytanie Sądu, że w wyniku podziału dokonanego
w ramach postępowania upadłościowego DAI w roku 2000, dochodzona przez nie szkoda odpowiada wyłącznie części pomocy wspólnotowej
w kwocie ich niezaspokojonych wierzytelności wobec DAI po tym podziale (zob. wyżej pkt 44). Tę część należy zatem obliczyć
proporcjonalnie do części, jaką pomoc – określona w umowach zatwierdzonych przez AIM‑ę – stanowiła w uzgodnionej minimalnej
cenie skupu.
153   Komisja utrzymuje ze swej strony, że w systemie płatności pomocy wspólnotowej przewidzianym w art. 9 rozporządzenia nr 2499/82
bezpośrednimi beneficjentami tej pomocy są gorzelnicy. Natomiast w systemie przewidzianym w art. 10 tego rozporządzenia jej
beneficjantami byli producenci. To rozróżnienie nie stanowi bynajmniej dyskryminacji, lecz odpowiada potrzebie uwzględnienia
przy wypłacie pomocy i zaliczek różnych systemów administracyjnych państw członkowskich, co zostało wskazane w motywie jedenastym
tego rozporządzenia.
Ocena Sądu
154   Odpowiedzialność pozaumowna Wspólnoty z powodu szkód spowodowanych przez instytucje, przewidziana w art. 215 akapit drugi
traktatu WE, powstaje, jeżeli spełniony jest łącznie zespół przesłanek dotyczących bezprawności zachowania zarzucanego instytucjom,
rzeczywistego wystąpienia szkody i istnienia związku przyczynowego pomiędzy zarzucanym bezprawnym zachowaniem i dochodzoną
szkodą (ww. wyrok w sprawie Ludwigshafener Walzmühle i in. przeciwko Radzie i Komisji, pkt 18 i wyrok Sądu z dnia 9 grudnia
1997 r. w sprawach połączonych T‑195/94 i T‑202/94 Quiller i Heusmann przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. II‑2247, pkt 48).
155   W odniesieniu do pierwszej z tych przesłanek orzecznictwo wymaga, aby zostały wyczerpane znamiona naruszenia normy prawnej
przyznającej prawa jednostkom (wyrok Trybunału z dnia 4 lipca 2000 r. w sprawie C‑352/98 P Bergaderm i Goupil przeciwko Komisji,
Rec. str. I‑5291, pkt 42). Jeśli chodzi o przesłankę wyczerpania znamion naruszenia prawa, rozstrzygającym kryterium pozwalającym
uznać go za spełniony jest oczywiste i poważne wykroczenie przez zainteresowaną instytucję Wspólnoty poza przysługujący jej
zakres swobodnej oceny. W sytuacji gdy instytucji tej przysługuje jedynie bardzo ograniczony zakres swobodnego uznania lub
nie ma go ona wcale, nawet nieznaczne odejście od litery prawa wspólnotowego może wystarczyć do wykazania, iż wyczerpane zostały
znamiona naruszenia prawa (wyrok Trybunału z dnia 10 grudnia 2002 r. w sprawie C‑312/00 P Komisja przeciwko Camar i Tico,
Rec. str. I‑11355, pkt 54 i wyrok Sądu z dnia 12 lipca 2001 r. w sprawach połączonych T‑198/95, T‑171/96, T‑230/97, T‑174/98
i T‑255/99 Comafrica i Dole Fresh Fruit Europe przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1975, pkt 134).
156   W niniejszym przypadku skarżące podnoszą zasadniczo, że różnica między systemami płatności pomocy przewidzianymi, odpowiednio,
w art. 9 i 10 rozporządzenia nr 2499/82 ma charakter dyskryminujący ze względu na brak gwarancji płatności pomocy producentom
w systemie przewidzianym w art. 9. Ponadto niedokonanie w całości lub w części płatności pomocy na rzecz skarżących doprowadziło
do bezpodstawnego wzbogacenia Wspólnoty (zob. wyżej pkt 84).
157   Odnośnie do zarzutu opartego na naruszeniu zakazu bezpodstawnego wzbogacenia należy w pierwszej kolejności podkreślić, że
skarżące, jak już zostało stwierdzone (zob. wyżej pkt 141), wypełniły wszystkie swoje zobowiązania i że destylacja prewencyjna
wina dostarczonego przez nie do DAI została przeprowadzona w terminach określonych w rozporządzeniu nr 2499/82. Cele tego
rozporządzenia odnoszące się do destylacji prewencyjnej zostały tym samym w pełni osiągnięte.
158   Niemniej w następstwie upadłości DAI, w zamian za swoje świadczenia, skarżące nie otrzymały świadczenia wzajemnego przewidzianego
w ramach ich quasi-umownych stosunków z AIM‑ą w postaci płatności za pośrednictwem DAI kwoty pomocy EFOGR określonej w umowach
zawartych z DAI i zatwierdzonych przez AIM‑ę.
159   W tych warunkach doszło do bezpodstawnego wzbogacenia Wspólnoty, wynikającego z braku wypłacenia skarżącym w całości rzeczonej
pomocy, podczas gdy zabezpieczenie ustanowione przez DAI – w celu zagwarantowania prawidłowego przeprowadzenia operacji destylacji
prewencyjnej i otrzymania zapłaty tytułem zaliczki – i pobrane przez AIM‑ę zostało przez nią zaksięgowane na rzecz EFOGR w roku
obrotowym 1991.
160   Zakaz bezpodstawnego wzbogacenia stanowi ogólną zasadę prawa wspólnotowego (wyrok Trybunału z dnia 10 lipca 1990 r w sprawie
C‑259/87 Grecja przeciwko Komisji, Rec. str. I-2845, ogłoszony w formie skróconej, pkt 26 i wyroki Sądu z dnia 10 października
2001 r. w sprawie T‑171/99 Corus UK przeciwko Komisji, Rec. str. II‑2967, pkt 55 i z dnia 3 kwietnia 2003 r. w sprawach połączonych
T‑44/01, T‑119/01 i T‑126/01 Vieira i Vieira Argentyna przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1209, pkt 86).
161   Należy zatem stwierdzić, że system pośredniej płatności pomocy wprowadzony w art. 9 rozporządzenia nr 2499/82 jest oczywiście
sprzeczny z ogólną zasadą zakazu bezpodstawnego wzbogacenia, ponieważ nie posiadał on żadnego mechanizmu, który mógłby zagwarantować
wypłatę pomocy wspólnotowej producentom w przypadku upadłości gorzelnika, jeżeli poza tym wszystkie przesłanki przyznania
pomocy zostały spełnione.
162   W konsekwencji rozporządzenie nr 2499/82 wyczerpuje znamiona naruszenia zakazu bezpodstawnego wzbogacenia, mającej na celu
przyznanie praw jednostkom.
163   Jeżeli chodzi w drugiej kolejności o zarzut naruszenia zasady niedyskryminacji, Sad stwierdza na wstępie, że przewidziana
w art. 8 rozporządzenia nr 2499/82 możliwość wyboru pomiędzy z jednej stronny wypłatą pomocy producentom za pośrednictwem
gorzelnika (art. 9) oraz z drugiej strony bezpośrednią wypłatą pomocy producentom przez agencję interwencyjną (art. 10), była
uzasadniona co do zasady koniecznością zapewnienia pełnej skuteczności destylacji prewencyjnej w roku winiarskim 1982/1983
na całym obszarze Wspólnoty, uwzględniając zróżnicowanie systemów administracyjnych poszczególnych państw członkowskich, jak
wskazuje motyw jedenasty tego rozporządzenia. Zgodność z prawem systemu pośredniej płatności pomocy producentom nie jest zresztą
kwestionowana co do istoty przez skarżące.
164   W niniejszym przypadku należy zbadać, czy zasady systemu pośredniej płatności pomocy przewidziane w odnośnej regulacji nie
wprowadzają dyskryminacji między producentami Wspólnoty, zakazanej przez art. 40 ust. 3 traktatu, ponieważ obciąża ona producentów
mających siedzibę w państwie członkowskim, które wybrało ten system płatności pośredniej przewidziany w art. 9 rozporządzenia
nr 2499/82, ryzykiem dotyczącym płatności pomocy wspólnotowej, którego nie ponosili producenci mający siedzibę w państwie
członkowskim, które wybrało system przewidziany w art. 10 tego rozporządzenia.
165   Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zakaz dyskryminacji zawarty w art. 40 ust. 3 traktatu jest jedynie specyficznym wyrazem
ogólnej zasady równości, należącej do zasad podstawowych prawa wspólnotowego. Zgodnie z tą zasadą sytuacje podobne nie mogą
być traktowane w odmienny sposób, chyba że zróżnicowanie jest obiektywnie uzasadnione (wyrok Trybunału z dnia 21 lutego 1990 r.
w sprawach połączonych od C‑267/88 do C‑285/88 Wuidart i in., Rec. str. I-435, pkt 13).
166   Jeżeli chodzi o sądową kontrolę warunków wykonania tego zakazu, należy jednak wyjaśnić, że prawodawca wspólnotowy dysponuje
w dziedzinie wspólnej polityki rolnej szerokim zakresem uznania, odpowiadającym odpowiedzialności politycznej, którą nakładają
na niego art. 40 i 43 traktatu (obecnie art. 34 i 37 WE) (ww. wyrok Wuidart i in., pkt 14).
167   W niniejszej sprawie z celów wspomnianego rozporządzenia wynika, że niezależnie od wybranego systemu płatności pomocy, była
ona przeznaczona dla producentów (zob. wyżej pkt 142). Wprawdzie na podstawie art. 9 ust. 2 rozporządzenia nr 2499/82 agencja
interwencyjna była zobowiązana do wypłaty pomocy gorzelnikowi, niemniej jednak wypłata ta była uzależniona od zapłaty w terminie
określonym w ust. 1 tego artykułu przez gorzelnika producentowi minimalnej ceny skupu zawierającej kwotę pomocy. W tym systemie
gorzelnik pełnił faktycznie rolę pośrednika przy wypłacie pomocy wspólnotowej, która była zawarta w gwarantowanej minimalnej
cenie skupu.
168   W tych warunkach Sąd stoi na stanowisku, że brak gwarancji płatności pomocy wspólnotowej producentom w systemie przewidzianym
w art. 9 rozporządzenia nr 2499/82, w szczególności w przypadku upadłości gorzelnika, nie stanowi zwykłego ryzyka handlowego
właściwego realizacji umów dostawy, takich jak umowy zawarte między gorzelnikami a producentami, oraz w szczególności ryzyka
niewykonania obowiązku płatności uzgodnionej ceny w przypadku upadłości nabywcy.
169   W związku z tym należy stwierdzić, że umowy między gorzelnikami a producentami, o których mowa w art. 1, 3 i 4 rozporządzenia
nr 2499/82, biorąc pod uwagę ich ramy prawne, nie mogą być postrzegane jak zwykłe umowy handlowe, ponieważ uzgodnione w nich
ceny obejmowały kwotę pomocy wspólnotowej. Przewidując bowiem przyznanie pomocy EFOGR, Sekcja Gwarancji, dla określonej kategorii
podmiotów gospodarczych na dokładnie ustalonych warunkach, rozporządzenie nr 2499/82 wyłączyło co do zasady wszelkie ryzyko
gospodarcze lub handlowe odnośnie do wypłaty pomocy, jeżeli wszystkie warunki jej przyznania zostały spełnione.
170   W tym kontekście wyraźne określenie kwoty pomocy wspólnotowej zawartej w minimalnej cenie skupu uzgodnionej w umowach zawartych
między producentami a gorzelnikami i zatwierdzonych przez agencję interwencyjną potwierdza brak co do zasady jakiegokolwiek
ryzyka niedokonania zapłaty ceny odpowiadającej kwocie pomocy. Należy natomiast podkreślić, że część minimalnej ceny skupu
nie pokryta przez pomoc wspólnotową podlegała nadal ryzyku właściwemu każdej umowie handlowej.
171   Niemniej w praktyce z powodu braku regulacji gwarantującej płatność pomocy producentom w systemie przewidzianym w art. 9 rozporządzenia,
w szczególności w przypadku upadłości gorzelnika, faktyczna wypłata pomocy wspólnotowej gorzelnikom nadal była objęta ryzykiem
o charakterze czysto handlowym, które mogło zafałszować warunki jej przyznania.
172   Fakt, że system pomocy na destylację był ukształtowany w ten sposób, iż wspólnotowe środki finansowe przewidziane na ten cel
mogły przepaść w pośrednich operacjach handlowych, zanim dotarłyby do ich beneficjenta, jest oczywiście sprzeczny z celem
tego systemu i jego charakterem publicznym. Wprawdzie zabezpieczenie przewidziane w przypadku wypłaty pomocy tytułem zaliczki
mogło zabezpieczyć w danym przypadku interesy finansowe Wspólnoty, niemniej jednak w warunkach takich jak w niniejszym przypadku
system nie zachował w sposób wyraźny jednego ze swych celów, mianowicie podniesienia dochodów danych producentów. W tym względzie
należy stwierdzić, że argument Komisji, iż w ramach wspólnej polityki rolnej przyjęte jest, że beneficjent prawny pomocy sytuuje
się przed beneficjentem gospodarczym, którym jest producent rolny, nie może zmienić tej oceny, ponieważ wybór między procedurami
przewidzianymi w art. 9 i 10 rozporządzenia nie został wprowadzony po to, aby państwa członkowskie mogły dowolnie wybrać beneficjenta
pomocy, lecz wyłącznie po to, aby ułatwić im dostosowanie zasad stosowania tego systemu do ich systemu administracyjnego (motyw
jedenasty rozporządzenia nr 2499/82).
173   Należy zatem stwierdzić, że wspomniana luka prawna w rozporządzeniu nr 2499/82 wprowadziła nierówność traktowania w zależności
od państwa członkowskiego w odniesieniu do gwarancji wypłaty pomocy wspólnotowej danym producentom, chociaż pomoc ta była
im należna co do zasady na mocy znajdującej zastosowanie regulacji wspólnotowej.
174   Takie rozróżnienie byłoby zgodne z zasadą niedyskryminacji tylko wtedy, gdyby była ona obiektywnie uzasadniona zróżnicowaniem
danych sytuacji. Należy stwierdzić, że nie ma to miejsca w niniejszym przypadku. W szczególności, ponieważ kwestionowane różne
traktowanie nie dotyczy warunków przyznania pomocy na destylację prewencyjną, lecz wyłącznie procedur administracyjnych tego
przyznania, nie może ona być tłumaczona różnicami dotyczącymi sytuacji producentów wina lub bardziej ogólnie sytuacją sektorów
wina w różnych państwach członkowskich.
175   Poza tym wbrew twierdzeniom Komisji, to różne traktowanie nie jest tym bardziej uzasadnione względami praktycznymi związanymi
z koniecznością uwzględnienia różnych systemów administracyjnych w poszczególnych państwach członkowskich. System płatności
pomocy producentom za pośrednictwem gorzelników, przewidziany w art. 9 rozporządzenia nr 2499/82, mógł bowiem zostać bez problemu
wyposażony w mechanizm gwarantujący wypłatę pomocy producentom w przypadku upadłości gorzelnika, nie ograniczając przy tym
skuteczności tego systemu. Komisja powinna była zatem podjąć w odpowiednim czasie działania, które uznałaby za najbardziej
odpowiednie dla usunięcia tej luki wspomnianego rozporządzenia. Argument Komisji, że zarzucane różne traktowanie było uzasadnione
faktem, iż system płatności pomocy przewidziany w art. 10 rozporządzenia nr 2499/82 nakładał więcej ograniczeń administracyjnych
na producentów niż system przewidziany w art. 9 tego rozporządzenia, nie jest ani poparty dowodami, ani zasadny. Zarzuty skarżących
nie dotyczą bowiem samej zasady wypłacania pomocy producentom za pośrednictwem gorzelnika, lecz występowania luk prawnych
w tym systemie, ponieważ nie gwarantuje on wypłaty pomocy rzeczywistym beneficjentom w przypadku upadłości gorzelnika. Ten
brak gwarancji mógł pozbawić danych producentów, z powodów od nich niezależnych, pomocy, o którą mieli roszczenie, i dlatego
nie ma nic wspólnego ze zwykłymi wymogami dotyczącymi dowodu, od których art. 10 rozporządzenia nr 2499/82 uzależniał bezpośrednią
wypłatę pomocy producentom przez agencję interwencyjną. Jeżeli chodzi o argument zgłoszony przez Komisję w odpowiedziach na
pytania pisemne Sądu, że producenci również w systemie przewidzianym w art. 10 rozporządzenia nr 2499/82 ponosiliby ryzyko
nieotrzymania pomocy wspólnotowej, gdyby gorzelnik nie wykonał swojego obowiązku przeprowadzenia destylacji wina w wyznaczonym
terminie, należy zaznaczyć z jednej strony, że ryzyko takie ciąży na wszystkich producentach, niezależnie od wyboru dokonanego
przez dane państwo członkowskie i, drugiej strony, że nie ma ono żadnego związku z ryzykiem związanym z upadłością gorzelnika,
o wyłącznie które chodzi w niniejszym przypadku, ponieważ bezsporne jest, że wino dostarczone przez skarżące zostało przedestylowane
w wyznaczonych terminach.
176   W tych okolicznościach nie przewidując w systematyce rozporządzenia nr 2499/82 uwzględnienia w systemie pomocy przewidzianym
w art. 9 tego rozporządzenia mechanizmu gwarantującego wypłatę pomocy producentom w przypadku upadłości gorzelnika, Komisja
w sposób oczywisty i poważny przekroczyła granice swobodnego uznania. W konsekwencji rozporządzenie nr 2499/82 również wyczerpuje
znamiona naruszenia zasady niedyskryminacji, która ma na celu przyznanie praw jednostkom (ww. wyrok Dumortier i in. przeciwko
Radzie, pkt 11).
177   Poza tym należy odrzucić argument Komisji, że skarżące nie wykazały istnienia związku przyczynowego między szkodą wynikającą
z braku zapłaty w całości lub w części pomocy skarżącym a zachowaniem tej instytucji, ponieważ nie wykazały one związku przyczynowego
między brakiem zapłaty pomocy przez DAI – który stanowi zdaniem Komisji zdarzenie powodujące szkodę – a zachowaniem tej instytucji.
W tym względzie wystarczy przypomnieć, że skarżące słusznie podnoszą, że ich szkoda, która nie została zakwestionowana przez
Komisję, spowodowana została przez to, że instytucja ta nie wprowadziła w ramach systemu przewidzianego w art. 9 rozporządzenia
nr 2499/82 mechanizmu gwarantującego wypłatę pomocy producentom w przypadku upadłości gorzelnika (zob. wyżej pkt 111 i 112).
Brak zapłaty w całości lub w części rzeczonej pomocy skarżącym, w następstwie upadłości DAI, wynika bezpośrednio z tej luki
rozporządzenia nr 2499/82. W konsekwencji istnienie związku przyczynowego między tą szkodą a zarzucanym zachowaniem Komisji
zostało jednoznacznie wykazane.
178   Wobec powyższego należy stwierdzić, że przesłanki odpowiedzialności Wspólnoty dotyczące niezgodności z prawem zarzucanego
zachowania, rzeczywistego wystąpienia szkody i związku przyczynowego między tym zachowaniem a dochodzoną szkodą, zostały spełnione.
179   Ponieważ, uwzględniając argumentację stron, wysokość szkody poniesionej przez skarżące nie może być określona na obecnym etapie
postępowania, należy orzec w drodze wyroku wstępnego, że Komisja jest zobowiązana do naprawienia szkody poniesionej przez
skarżące w wyniku braku w całości lub w części zapłaty udziału reprezentującego pomoc wspólnotową – o którą miały roszczenie
na podstawie rozporządzenia nr 2499/82 – w kwocie ich niespłaconych wierzytelności wobec DAI.
180   Sąd wzywa zatem strony do zawarcia porozumienia w świetle tego wyroku w przedmiocie kwoty odszkodowania za poniesioną szkodę
w terminie czterech miesięcy od ogłoszenia niniejszego wyroku. W przypadku braku porozumienia strony przedłożą Sądowi w tym
terminie żądania wyrażone liczbowo.

W przedmiocie kosztów
181   Odnosząc się do poprzedniego punktu, rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
Z powyższych względów
SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI (druga izba)
orzeka, co następuje:
1)
Komisja jest zobowiązana do naprawienia szkody poniesionej przez skarżące w następstwie upadłości Distilleria Agricola Industriale
de Terralba spowodowanej brakiem mechanizmu, który gwarantowałby w ramach systemu wprowadzonego art. 9 rozporządzenia (EWG)
nr 2499/82 ustanawiającego przepisy dotyczące destylacji prewencyjnej w roku winiarskim 1982/83 wypłatę pomocy wspólnotowej
przewidzianej w tym rozporządzeniu na rzecz zainteresowanych producentów.
2)
Strony przekażą Sądowi w ciągu 4 miesięcy od ogłoszenia tego wyroku wyrażoną liczbowo wysokość odszkodowania uzgodnioną za
obopólnym porozumieniem.
3)
W braku takiego porozumienia strony przekażą Sądowi w tym samym terminie swoje żądania wyrażone liczbowo.
Pirrung
Meij
Forwood
Ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 23 listopada 2004 r.
Sekretarz

Prezes
H. Jung

J. Pirrung
Spis treści
Ramy prawne
Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
Przebieg postępowania i żądania stron
Co do prawa
A –  W przedmiocie dopuszczalności skargi o stwierdzenie nieważności i skargi na bezczynność
Argumenty stron
Ocena Sądu
W przedmiocie dopuszczalności skargi o stwierdzenie nieważności
W przedmiocie dopuszczalności skargi na bezczynność
B –  W przedmiocie skargi o odszkodowanie i żądania zwrotu wartości bezpodstawnego wzbogacenia
W przedmiocie dopuszczalności żądania zwrotu wartości bezpodstawnego wzbogacenia
W przedmiocie dopuszczalności skargi o odszkodowanie
Argumenty stron
Ocena Sądu
1.  W przedmiocie zarzutu opartego na braku odpowiedzialności Wspólnoty za zarzucane zachowanie
2.  W przedmiocie zarzutu opartego na istnieniu skutecznych krajowych środków odwoławczych
3.  W przedmiocie zarzutu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie
– – Uwagi wstępne
– – Istnienie nieuniknionej szkody
W przedmiocie zasadności skargi o odszkodowanie
Argumenty stron
Ocena Sądu
W przedmiocie kosztów