CELEX: 62009CJ0067
Αίτηση αναιρέσεως
Κρατικές ενισχύσεις
Σύστημα επενδυτικών ενισχύσεων στις μειονεκτούσες περιοχές της Ιταλίας
Απόφαση της Επιτροπής με την οποία το σύστημα αυτό κηρύσσεται συμβατό με την κοινή αγορά
Αιτήματα για την αποκατάσταση ζημιών που φέρονται ότι υπέστησαν οι αναιρεσείουσες λόγω της εκδόσεως της αποφάσεως
Μέτρα για την μετάβαση από το προηγούμενο στο υπό κρίση σύστημα
Διαχρονικό πεδίο εφαρμογής αποφάσεως της Επιτροπής περί μη προβολής αντιρρήσεων σε σχέση με το προηγούμενο σύστημα
Αρχές της ασφάλειας δικαίου, της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της ίσης μεταχειρίσεως

Nuova Agricast, σκέψη 51).
Επιπροσθέτως, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Επιτροπή, από την προαναφερθείσα απόφαση Nuova Agricast δεν προκύπτει το συμβατό
της αποφάσεως του 1997 και του συστήματος ενισχύσεων 1997-1999 με τις εν λόγω αρχές.
Συγκεκριμένα, μολονότι το Δικαστήριο διαπίστωσε στην απόφαση αυτή ότι η επίμαχη απόφαση, με την οποία εγκρίθηκαν τα μεταβατικά
μέτρα στο πλαίσιο του συστήματος ενισχύσεων 2000-2006, δεν παραβιάζει την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως καθόσον επιφυλάσσει
διαφορετική μεταχείριση για τις επιχειρήσεις της πρώτης και της δεύτερης κατηγορίας, εντούτοις ουδόλως απεφάνθη επί του συμβατού
της αποφάσεως αυτής με άλλες αρχές, όπως οι αρχές της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της ασφαλείας δικαίου.
Αντιθέτως, τόνισε, στη σκέψη 44 της εν λόγω αποφάσεως, ότι έστω και αν η Nuova Agricast προέβαλλε, στην κύρια δίκη, και άλλους
λόγους ακυρότητας της προσβαλλόμενης αποφάσεως, δεν συντρέχει λόγος να επεκταθεί η εξέταση του κύρους της αποφάσεως αυτής
και στο πεδίο των λοιπών λόγων ακυρότητας, τους οποίους δεν μνημόνευσε το αιτούν δικαστήριο.
Επιπροσθέτως, η διαπίστωση του Δικαστηρίου, στις σκέψεις 67 έως 78 της προαναφερθείσας αποφάσεως Nuova Agricast, ότι οι υπαγόμενες
στην πρώτη κατηγορία και οι υπαγόμενες στη δεύτερη κατηγορία επιχειρήσεις δεν βρίσκονταν σε παρόμοια κατάσταση υπό το πρίσμα
της επιταγής της αναγκαιότητας των κρατικών ενισχύσεων, δεν αποκλείει αυτή καθεαυτή ενδεχόμενη υποχρέωση της Επιτροπής να
επιτρέψει τη θέσπιση μεταβατικών διατάξεων και για τις υπαγόμενες στην πρώτη κατηγορία επιχειρήσεις προκειμένου να τηρηθεί
ιδίως η αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.
Συνεπώς, στον βαθμό που οι υπαγόμενες στην πρώτη κατηγορία επιχειρήσεις μπορούν πράγματι να επικαλεστούν την αρχή αυτή, η
παροχή εγκρίσεως προς θέσπιση μεταβατικών διατάξεων μπορούσε, ενδεχομένως, να καταστεί αναγκαία ακόμη και στην περίπτωση που
οι επιχειρήσεις αυτές δεν τελούσαν σε παρόμοια κατάσταση με αυτή των επιχειρήσεων της δεύτερης κατηγορίας. Το Δικαστήριο έχει
κρίνει, ιδίως, ότι, ελλείψει επιτακτικού δημοσίου συμφέροντος, η Επιτροπή, παραλείποντας να συνοδεύσει την κατάργηση μιας
ρυθμίσεως με μεταβατικά μέτρα για την προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης που δημιούργησε βασίμως στον επιχειρηματία
η ρύθμιση της Ένωσης, ενεργεί κατά παράβαση θεμελιώδους κανόνα δικαίου (βλ., επ’ αυτού, προαναφερθείσα απόφαση Βέλγιο και
Forum 187 κατά Επιτροπής, σκέψη 149 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Επιβάλλεται, εξάλλου, η υπόμνηση ότι το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή όφειλε να γνωρίζει την ύπαρξη τόσο των υπαγομένων
στην πρώτη κατηγορία όσο και των υπαγομένων στη δεύτερη κατηγορία επιχειρήσεων (προαναφερθείσα απόφαση Nuova Agricast, σκέψη
62).
Όσον αφορά το ζήτημα εάν η απόφαση του 1997 και το σύστημα ενισχύσεων 1997-1999 είναι συμβατά με την αρχή της προστασίας της
δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως κρίνει ότι δικαίωμα να επικαλείται την αρχή αυτή έχει κάθε
πρόσωπο στο οποίο ένα θεσμικό όργανο της Ένωσης δημιούργησε βάσιμες προσδοκίες. Εντούτοις, ουδείς δικαιούται να προβάλει παραβίαση
της αρχής αυτής ελλείψει συγκεκριμένων διαβεβαιώσεων εκ μέρους του οικείου θεσμικού οργάνου. Επιπλέον, όταν ένας προνοητικός
και ενημερωμένος επιχειρηματίας είναι σε θέση να προβλέψει τη λήψη μέτρου δυνάμενου να βλάψει τα συμφέροντά του, δεν μπορεί
να επικαλεστεί την αρχή αυτή μετά τη λήψη του εν λόγω μέτρου (βλ., επ’ αυτού, προαναφερθείσα απόφαση Βέλγιο και Forum 187
κατά Επιτροπής, σκέψη 147 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία, καθώς και απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 2009, C‑519/07 P, Επιτροπή
κατά Koninklijke FrieslandCampina, Συλλογή 2009, σ. I‑8495, σκέψη 84).
Εν προκειμένω, η απόφαση του 1997, όπως αυτή δημοσιεύτηκε στην
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,
εμφάνιζε υπό τον τίτλο «διάρκεια» την ημερομηνία της 31ης Δεκεμβρίου 1999.
Σε αντίθεση με όσα διατείνονται οι αναιρεσείουσες, ένας προνοητικός και ενημερωμένος επιχειρηματίας, ο οποίος υποτίθεται ότι
γνωρίζει την εν λόγω απόφαση, μπορούσε να συναγάγει από την ως άνω αναφορά ότι η διάρκεια της εγκρίσεως που δόθηκε στο σύστημα
αυτό περιόριζε τη δυνατότητά του να μετάσχει, μέσω αυτόματης εγγραφής ή αναδιατυπώσεως κατ’ εφαρμογήν των λεπτομερειών εφαρμογής
του συστήματος ενισχύσεων 1997-1999, σε πρόσκληση μεταγενέστερη αυτής στο πλαίσιο της οποίας υποβλήθηκε η αίτηση ενισχύσεως.
Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει ιδίως να επισημανθεί ότι, δεδομένου ότι η απόφαση του 1997, με την οποία εγκρίθηκε το εν λόγω σύστημα,
συνιστά παρέκκλιση από τη γενική αρχή του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ, κατά την οποία οι κρατικές ενισχύσεις δεν είναι συμβατές
με την κοινή αγορά, ο προνοητικός και ενημερωμένος επιχειρηματίας δεν μπορεί ευλόγως να προσδοκά ότι με την ίδια απόφαση παρέχεται,
κατά παράβαση του κανόνα της συσταλτικής ερμηνείας τέτοιων παρεκκλίσεων, έγκριση για τη χορήγηση ενισχύσεων ακόμη και μετά
την παρέλευση της ημερομηνίας που ορίζει η απόφαση αυτή (βλ. αποφάσεις της 29ης Απριλίου 2004, C-277/00, Γερμανία κατά Επιτροπής,
Συλλογή 2004, σ. I-3925, σκέψη 20, καθώς και της 23ης Φεβρουαρίου 2006, C-346/03 και C-529/03, Atzeni κ.λπ., Συλλογή 2006,
σ. I-1875, σκέψη 79).
Εν πάση περιπτώσει, δεδομένου ότι στην απόφαση του 1997 προσδιορίζεται η ημερομηνία λήξεως της εγκρίσεως που δόθηκε για το
σύστημα ενισχύσεων 1997-1999, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι οι αναιρεσείουσες έλαβαν εκ μέρους της Επιτροπής σαφή διαβεβαίωση
ως προς τη δυνατότητα υποβολής αναδιατυπωμένης αιτήσεως ενισχύσεως στο πλαίσιο προσκλήσεως δημοσιευθείσας μετά την ημερομηνία
αυτή. Επιπλέον, οι αναιρεσείουσες δεν μπορούσαν βάσιμα να προσδοκούν ότι η Επιτροπή θα παράσχει, μετά την εν λόγω ημερομηνία,
νέα έγκριση για σύστημα κρατικών ενισχύσεων με λεπτομέρειες εφαρμογής όμοιες προς τις προβλεπόμενες για το σύστημα ενισχύσεων
1997-1999.
Υπό τις συνθήκες αυτές, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι έστω και αν οι εθνικές διατάξεις με αντικείμενο τις λεπτομέρειες εφαρμογής
του εν λόγω συστήματος καθώς και οι πράξεις που εκδόθηκαν στο πλαίσιο της τρίτης προσκλήσεως δεν προσδιόριζαν ρητώς ορισμένη
προθεσμία για την άσκηση του δικαιώματος εκ νέου συμμετοχής, μέσω αυτόματης εγγραφής ή αναδιατυπώσεως, στο πλαίσιο μεταγενέστερης
προσκλήσεως, οι αναιρεσείουσες δεν μπορούσαν να έχουν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ως προς το ότι θα μπορούσαν να ασκήσουν το
ως άνω δικαίωμα μετά τις 31 Δεκεμβρίου 1999.
Περαιτέρω, όσον αφορά την αρχή της ασφαλείας δικαίου, αυτή επιβάλλει όπως η νομοθεσία της Ένωσης είναι σαφής, η δε εφαρμογή
της προβλέψιμη για κάθε πρόσωπο που επιζητεί έννομη προστασία (αποφάσεις της 15ης Δεκεμβρίου 1987, 325/85, Ιρλανδία κατά Επιτροπής,
Συλλογή 1987, σ. 5041, σκέψη 18· της 15ης Φεβρουαρίου 1996, C-63/93, Duff κ.λπ., Συλλογή 1996, σ. I-569, σκέψη 20, καθώς και
προαναφερθείσα απόφαση Βέλγιο και Forum 187 κατά Επιτροπής, σκέψη 69). Όπως λοιπόν προκύπτει από τις σκέψεις 73 έως 75 της
παρούσας αποφάσεως, εξαιτίας της προθεσμίας που καθόριζε η απόφαση του 1997, όσες επιχειρήσεις ήταν σε θέση να τύχουν ενδεχομένως
της εφαρμογής του συστήματος ενισχύσεων 1997-1999 μπορούσαν να προβλέψουν ότι, μετά την ημερομηνία αυτή, δεν ήταν πλέον δυνατό
να δημοσιευθεί πρόσκληση κατ’ εφαρμογήν του εν λόγω συστήματος.
Τέλος, όσον αφορά το συμβατό της αποφάσεως του 1997 και του συστήματος ενισχύσεων 1997-1999 με την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως,
επιβάλλεται η υπόμνηση ότι η αρχή αυτή απαγορεύει, μεταξύ άλλων, όμοιες καταστάσεις να αποτελούν αντικείμενο διαφορετικής
μεταχειρίσεως, εκτός εάν μια τέτοια μεταχείριση δικαιολογείται αντικειμενικώς (βλ., ιδίως, απόφαση της 17ης Ιουνίου 2010,
C-413/08 P, Lafarge κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 40 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, οι αναιρεσείουσες προβάλλουν ότι, στην περίπτωση που η απόφαση του 1997 ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι δεν επιτρέπει
τη δημοσίευση ad hoc προσκλήσεως μετά τις 31 Δεκεμβρίου 1999 προοριζόμενης αποκλειστικώς για όσες επιχειρήσεις δεν έλαβαν
την αιτηθείσα ενίσχυση υπό το κράτος του συστήματος ενισχύσεων 1997-1999 λόγω ανεπάρκειας διαθέσιμων πόρων και δεν έτυχαν
της δυνατότητας να μετάσχουν, μέσω αυτόματης εγγραφής ή αναδιατυπώσεως, σε μεταγενέστερη πρόσκληση, το εν λόγω σύστημα παραβιάζει
την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως καθόσον παρέσχε σε ορισμένες επιχειρήσεις τη δυνατότητα δεύτερης συμμετοχής, ενώ για άλλες
η δυνατότητα αυτή είχε εκ προοιμίου αποκλεισθεί.
Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η προβαλλόμενη άνιση μεταχείριση μεταξύ όσων επιχειρήσεων έτυχαν της δυνατότητας να
ασκήσουν το εν λόγω δικαίωμα πριν από τη λήξη της εγκρίσεως που χορηγήθηκε με την απόφαση του 1997 και όσων επιχειρήσεων δεν
έτυχαν αυτής της δυνατότητας, δικαιολογείται αντικειμενικώς. Πράγματι, δεδομένου ότι ενδεχόμενη απόφαση της Επιτροπής περί
μη προβολής αντιρρήσεων σε σχέση με σύστημα κρατικών ενισχύσεων κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 87, παράγραφος 3, ΕΚ αποτελεί παρέκκλιση
από τη γενική αρχή κατά την οποία οι κρατικές ενισχύσεις δεν είναι συμβατές με την κοινή αγορά, η διάρκεια της ισχύος της
αποφάσεως αυτής πρέπει να είναι χρονικώς περιορισμένη. Όμως, κάθε εγκριτική απόφαση με περιορισμένη διάρκεια συνεπάγεται εξ
ορισμού άνιση μεταχείριση λόγω του γεγονότος ότι μια συγκεκριμένη περίπτωση εμπίπτει ή δεν εμπίπτει στο διαχρονικό πεδίο εφαρμογής
της εγκριτικής αποφάσεως.
Όπως προκύπτει από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων, το Πρωτοδικείο, αποφαινόμενο ότι η απόφαση του 1997 δεν μπορούσε να λογισθεί
ως παρέχουσα στις αναιρεσείουσες τη δυνατότητα να υποβάλουν αναδιατυπωμένη αίτηση ενισχύσεως στο πλαίσιο προσκλήσεως προς
υποβολή αιτήσεων ενισχύσεως δημοσιευθείσας μετά τη λήξη της ισχύος της αποφάσεως αυτής, δεν παραβίασε τις αρχές της ασφαλείας
δικαίου, της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της ίσης μεταχειρίσεως.
Κατά συνέπεια, ο πρώτος και ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι.
Επί του τρίτου λόγου αναιρέσεωσς
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, οι αναιρεσείουσες προβάλλουν ότι το Πρωτοδικείο παραμόρφωσε το περιεχόμενο του εγγράφου της
29ης Μαΐου 2000 μη δεχόμενο, στις σκέψεις 50 και 51 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι αυτό περιλαμβάνει αναληθή στοιχεία.
Οι αναιρεσείουσες φρονούν ιδίως ότι το Πρωτοδικείο, στη σκέψη 12 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, στην οποία παραπέμπει η
σκέψη 50, αντελήφθη εσφαλμένως το περιεχόμενο του εν λόγω εγγράφου. Ειδικότερα, δεν είναι ακριβές ότι στο έγγραφο αυτό η ίδια
η Επιτροπή διέκρινε δύο κατηγορίες επιχειρήσεων υπαγόμενων στο μεταβατικό μέτρο. Χρησιμοποιώντας τη δυνητική έγκλιση, απέδωσε
στις ιταλικές αρχές τον καθορισμό δυο μόνον κατηγοριών επιχειρήσεων περιλαμβανόμενων στην πρόταση του μεταβατικού μέτρου.
Επομένως, το Πρωτοδικείο υπέπεσε σε πλάνη εκτιμώντας ότι, στο εν λόγω έγγραφο, η Επιτροπή υποστήριξε ότι οι ιταλικές αρχές
της παρουσίασαν μεταβατικό μέτρο με ευρύ πεδίο εφαρμογής, στο οποίο ενέπιπταν και οι υπαγόμενες στην πρώτη κατηγορία επιχειρήσεις.
Απεναντίας, η Επιτροπή συνέταξε εσκεμμένα το έγγραφο της 29ης Μαΐου 2000, στο οποίο ισχυριζόταν ότι οι ιταλικές αρχές της
γνωστοποίησαν την ύπαρξη δυο μόνον κατηγοριών επιχειρήσεων μνημονευόμενων στα σημεία α΄ και β΄ αυτού του εγγράφου, προκειμένου
με τον τρόπο αυτό να παραστήσει ότι αγνοούσε την ύπαρξη των υπαγόμενων στην πρώτη κατηγορία επιχειρήσεων.
Οι αναιρεσείουσες εκτιμούν ότι εξακολουθούν να έχουν έννομο συμφέρον για την αναίρεση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως και
όσον αφορά την ως άνω πτυχή, δεδομένου ότι ορισμένα από τα επιχειρήματα στα οποία βασίζονται οι αιτήσεις τους στηρίζονται
στην ύπαρξη ψευδούς βεβαιώσεως την οποία συνέταξε η Επιτροπή. Κατά συνέπεια, σε περίπτωση που η αίτηση αναιρέσεως γίνει δεκτή,
είναι ενδεχόμενο να παραστεί ανάγκη να εξακριβωθεί κατά πόσον το έγγραφο της 29ης Μαΐου 2000 περιελάμβανε αναληθή στοιχεία.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι ο τρίτος λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτος ή τουλάχιστον αβάσιμος.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Όπως προκύπτει από την επιχειρηματολογία των αναιρεσειουσών, η οποία συνοψίστηκε στη σκέψη 86 της παρούσας αποφάσεως, αυτές
αναγνωρίζουν ότι έχουν έννομο συμφέρον για την αναίρεση των διαπιστώσεων βάσει των οποίων το Πρωτοδικείο συνήγαγε την ανυπαρξία
αναληθών στοιχείων στο έγγραφο της 29ης Μαΐου 2000 αποκλειστικώς και μόνο στην περίπτωση που η αίτηση αναιρέσεώς τους γίνει
δεκτή.
Δεδομένου, όμως, ότι ο πρώτος και ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως απορρίφθηκαν και δεδομένου ότι ο τρίτος λόγος, έστω και εάν
υποτεθεί ότι είναι βάσιμος, δεν δύναται αφ’ εαυτού να προκαλέσει την αναίρεση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως καθόσον αφορά
διαπιστώσεις που δεν ασκούν επιρροή επί του διατακτικού της εν λόγω αποφάσεως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι ο λόγος αυτός
δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να τελεσφορήσει, οπότε πρέπει να απορριφθεί χωρίς προηγουμένως να εξετασθεί εάν είναι παραδεκτός.
Κατά συνέπεια, η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, που εφαρμόζεται στη διαδικασία αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 118
του ίδιου κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου
ότι οι αναιρεσείουσες ηττήθηκαν, πρέπει να καταδικασθούν στα δικαστικά έξοδα, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της Επιτροπής.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως.
2)
Καταδικάζει τη Nuova Agricast Srl και την Cofra Srl στα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.