CELEX: 61989CJ0111
Επιβαρύνσεις ισοδυνάμου αποτελέσματος
Τέλη εισπραττόμενα για υγειονομικούς ελέγχους φυτών προοριζόμενων για εξαγωγή

Με απόφαση της 31ης Μαρτίου 1989, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 6 Μαΐου 1989, το Hoge Raad των Κάτω Χωρών υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία των άρθρων 12, 16 και 36 της Συνθήκης ΕΟΚ.
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της ολλανδικής υπηρεσίας φυτοϋγειονομικών ελέγχων και της Ρ. Bakker Hillegom ΒV (στο εξής: Bakker), σχετικά με τα τέλη που της ζητήθηκαν για τις δαπάνες εξετάσεως φυτών προοριζόμενων για εξαγωγή.
Το ύψος των τελών που καταβάλλονται στην υπηρεσία φυτοϋγειονομικών ελέγχων έχει καθοριστεί με απόφαση της 23ης Ιουνίου 1967, που εκδόθηκε δυνάμει του άρθρου 6α του ολλανδικού νόμου της 5ης Απριλίου 1951 περί των ασθενειών των φυτών. Κατά την απόφαση αυτή, τα τέλη που εισπράττονται για φυτοϋγειονομικούς ελέγχους υπολογίζονται βάσει είτε του βάρους των παρτίδων φυτών που πρόκειται να εξαχθούν είτε του καθαρού ποσού που αναγράφεται στο τιμολόγιο.
Κατά το εθνικό σύστημα που ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, τα έξοδα των ελέγχων επί ζώντων φυτών, οι οποίοι, από την ίδια τους τη φύση, διενεργούνται εφ' όλων των προϊόντων, ασχέτως του αν πρόκειται ή όχι να εξαχθούν, χρεώνονταν αποκλειστικά στους εξαγωγείς μέχρι το 75 ο/ο του συνολικού τους ποσού, διότι μόνο το 75 % της παραγωγής προορίζεται για εξαγωγή. Το εναπομένον 25 ο/ο δεν καταβαλλόταν ούτε από τους εξαγωγείς ούτε από τους εμπόρους που πωλούσαν τα προϊόντα τους στην εγχώρια αγορά, αλλά επιβάρυνε το Δημόσιο.
Μεταξύ του 1974 και του 1977η υπηρεσία φυτοϋγειονομικών ελέγχων προέβη σε πολλούς ελέγχους επί των φυτών που η Bakker προόριζε για εξαγωγή και ζήτησε, για τον λόγο αυτό, την καταβολή τελών συνολικού ύψους 317400,09 ολλανδικών φιορινιών ( HFL ). Δεδομένου ότι η Bakker αρνήθηκε να καταβάλει το ποσό αυτό, το ολλανδικό Δημόσιο άσκησε αγωγή ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων. Το Rechtbank ( Πρωτοδικείο ) έκανε δεκτό το αίτημα του ολλανδικού Δημοσίου, με εξαίρεση τις δαπάνες εξετάσεως των ζώντων φυτών. Κατά της αποφάσεως αυτής το ολλανδικό Δημόσιο άσκησε έφεση ενώπιον του Gerechtshof ( Εφετείου ) της Χάγης, ενώ η Bakker άσκησε αντέφεση. Το Gerechtshof επικύρωσε την απόφαση του Rechtbank, οπότε οι δύο διάδικοι άσκησαν αναίρεση ενώπιον του Hoge Raad των Κάτω Χωρών.
Το Hoge Raad των Κάτω Χωρών ανέστειλε την ενώπιον του διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα εξής προδικαστικά ερωτήματα:
« 1)
Επιτρέπει το κοινοτικό δίκαιο, ειδικότερα τα άρθρα 12, 16 και 36 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, να μη θεωρούνται τα τέλη που εισπράττονται για τους ελέγχους των προς εξαγωγή φυτών ( ή τμημάτων φυτών) και υπολογίζονται σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφος 1, του σχετικού πίνακα της υπηρεσίας φυτοϋγειονομικών ελέγχων, δηλαδή βάσει του βάρους ή του ποσού του τιμολογίου, ως επιβαρύνσεις ισοδυνάμου αποτελέσματος με δασμούς, όταν το ολικό ποσό που εισπράττεται για τους εξαγωγικούς ελέγχους αυτούς δεν υπερβαίνει το συνολικό όψος του άμεσου και έμμεσου κόστους των ελέγχων αυτών,
ή τα εν λόγω τέλη επιτρέπεται να μη θεωρούνται ως επιβαρύνσεις ισοδυνάμου αποτελέσματος προς δασμούς μόνο στις περιπτώσεις στις οποίες το ύψος του τέλους είναι ανάλογο προς το κόστος του συγκεκριμένου ελέγχου για τον οποίο εισπράττεται το τέλος αυτό;
2)
Αν:
α)
οι έλεγχοι επί ζώντων φυτών διενεργούνται διότι ορισμένες ασθένειες, δεν μπορούν να διαπιστωθούν παρά μόνο εφόσον τα φυτά είναι ακόμα ζωντανά, στις σχετικές δε δηλώσεις πρέπει να αναφέρεται ότι τα εν λόγω φυτά δεν πάσχουν από αυτές τις ασθένειες, και
β)
κατά τον χρόνο των ελέγχων ζώντων φυτών η αγορά προορισμού των ζώντων φυτών δεν είναι εισέτι γνωστή, πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα ότι οι εξαγωγικοί αυτοί έλεγχοι διενεργούνται αναπόφευκτα και επί των φυτών που προορίζονται για την ολλανδική αγορά,
τότε επιτρέπει το γεγονός ότι το 75 ο/ο του κόστους των ελέγχων ζώντων φυτών καταλογίζεται στους εξαγωγείς ( διότι το 75 ο/ο των βολβών επί των οποίων διενεργούνται οι έλεγχοι αυτοί εξάγεται), ενώ το εναπομένον 25ο/ο του κόστους αυτού δεν χρεώνεται στους εμπόρους που πωλούν τους βολβούς αυτούς στην ολλανδική αγορά, να συναχθεί το συμπέρασμα ότι ο καταλογισμός του κόστους των ελέγχων ζώντων φυτών στους εξαγωγείς δεν συμβιβάζεται με το κοινοτικό δίκαιο; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς το νομικό πλαίσιο και τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Πρέπει καταρχάς να σημειωθεί ότι το άρθρο 36 της Συνθήκης, το οποίο μνημονεύεται στην απόφαση περί παραπομπής, δεν εφαρμόζεται σε μια κατάσταση όπως αυτή περί της οποίας πρόκειται στην κύρια δίκη. Πράγματι, κατά πάγια νομολογία, το άρθρο 36 ερμηνεύεται στενώς και δεν επιτρέπεται να θεωρηθεί ότι επιτρέπει άλλα μέτρα εκτός από αυτά που αναφέρονται στα άρθρα 30 έως 34 ( βλέπε ιδίως την απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 1977, Bauhuis,
46/76, Jurispr. 1977, σ. 5, σκέψη 12
).
Επί του πρώτου ερωτήματος
Πρέπει καταρχάς να υπομνηστεί ότι, όπως επανειλημμένα έχει δεχθεί το Δικαστήριο, η απαγόρευση δασμών και κάθε επιβαρύνσεως ισοδυνάμου αποτελέσματος δικαιολογείται λόγω των εμποδίων που παρεμβάλλουν στην κυκλοφορία των εμπορευμάτων οι οικονομικές επιβαρύνσεις, έστω και αν είναι πολύ χαμηλές, εφόσον επιβάλλονται λόγω της διελεύσεως των συνόρων η κυκλοφορία αυτή δυσχεραίνεται ακόμα περισσότερο λόγω των συνακόλουθων διοικητικών διατυπώσεων. Ως εκ τούτου, κάθε οικονομική επιβάρυνση που, ανεξάρτητα από την ονομασία και την τεχνική της επιβολής της, επιβάλλεται μονομερώς στα εμπορεύματα λόγω του γεγονότος ότι διασχίζουν τα σύνορα, οσάκις δεν αποτελεί δασμό κατά κυριολεξία, συνιστά επιβάρυνση ισοδυνάμου αποτελέσματος κατά την έννοια των άρθρων 9, 12, 13 και 16 της Συνθήκης.
Ωστόσο, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, ο ανωτέρω χαρακτηρισμός δεν ισχύει για τις επιβαρύνσεις που αποτελούν στοιχεία ενός γενικού συστήματος εσωτερικών τελών που πλήττουν πάγια και σύμφωνα με τα ίδια κριτήρια τόσο τα εγχώρια όσο και τα εισαγόμενα ή εξαγόμενα προϊόντα (απόφαση της 31ης Μαΐου 1979, Denkavit,
132/78, Jurispr. 1979, σ. 1923
), εφόσον η επιβάρυνση αυτή αποτελεί την αμοιβή υπηρεσίας που όντως παρέχεται στον επιχειρηματία και το ποσό της είναι ανάλογο προς την εν λόγω υπηρεσία (απόφαση της 4ης Νοεμβρίου 1983, Επιτροπή κατά Δανίας,
158/82, Συλλογή 1983, σ. 3573
) ή, ακόμη, εφόσον η εν λόγω επιβάρυνση έχει σχέση, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, με ελέγχους που διενεργούνται για την εκπλήρωση υποχρεώσεων επιβαλλόμενων από το κοινοτικό δίκαιο ( απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 1977, Bauhuis, 46/76, όπ.π. ).
Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι τα επίμαχα στη διαφορά της κύριας δίκης τέλη έχουν σχέση με υγειονομικούς ελέγχους φυτών προς εξαγωγή, οι οποίοι προβλέπονται από διεθνή σύμβαση αποσκοπούσα στη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των φυτών στη χώρα προορισμού μέσω της θεσπίσεως συστήματος ελέγχων που διενεργούνται στο κράτος μέλος αποστολής, αναγνωρίζονται αμοιβαίως και έχουν οργανωθεί σύμφωνα με τις ίδιες αρχές. Με την απόφαση της 12 Ιουλίου 1977, Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών (
89/76, Jurispr. 1977, σ. 1355
), το Δικαστήριο δέχτηκε ότι τα τέλη αυτά συμβιβάζονται με τους κανόνες της Συνθήκης, « υπό την προϋπόθεση ότι το ύψος τους δεν υπερβαίνει το πραγματικό κόστος των εργασιών για τις οποίες εισπράττονται» (σκέψη 16). Με το πρώτο ερώτημα το εθνικό δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί το περιεχόμενο της προϋποθέσεως αυτής.
Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι η εν λόγω προϋπόθεση μπορεί να θεωρηθεί ότι συντρέχει μόνον εφόσον υφίσταται άμεση σχέση μεταξύ του ύψους του τέλους και του συγκεκριμένου ελέγχου για τον οποίο εισπράττεται το τέλος. Πράγματι, σε περίπτωση που δεν υφίσταται τέτοια σχέση, είναι αδύνατο να διαπιστωθεί με βεβαιότητα ότι το ύψος του τέλους δεν υπερβαίνει το πραγματικό κόστος της εργασίας για την οποία εισπράττεται το τέλος αυτό.
'Οπως ορθώς υποστήριξε η Επιτροπή, τέτοια σχέση υφίσταται όταν το ύψος του τέλους υπολογίζεται βάσει της διάρκειας του ελέγχου, του αριθμού των προσώπων που τον διενεργούν, του κόστους του χρησιμοποιούμενου υλικού, των γενικών εξόδων ή ενδεχομένως άλλων παραγόντων ίδιας φύσεως, πράγμα που δεν αποκλείει την κατ' αποκοπην εκτίμηση του κόστους ενός ελέγχου, παραδείγματος χάρη με τον καθορισμό σταθερής ωριαίας αμοιβής για τη σχετική εργασία.
Αντιθέτως, δεν υφίσταται άμεση σχέση μεταξύ του συγκεκριμένου ελέγχου και του ύψους του τέλους, όταν το ύψος του τελευταίου υπολογίζεται ανάλογα με το βάρος ή το ποσό που αναγράφεται επί του τιμολογίου των εξαγόμενων προϊόντων. Επομένως, σε ένα τέτοιο σύστημα, τα τέλη πρέπει να θεωρηθούν ως επιβαρύνσεις ισοδυνάμου αποτελέσματος ασυμβίβαστες με τα άρθρα 12 και 16 της Συνθήκης.
Το συμπέρασμα αυτό δεν αντιφάσκει προς την απόφαση του Δικαστηρίου της 31ης Ιανουαρίου 1984, IFG (
1/83, Συλλογή 1984, σ. 349
), την οποία επικαλείται η ολλανδική κυβέρνηση. Είναι αληθές ότι με την απόφαση εκείνη το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να επιρρίπτουν στον εισαγωγέα όχι μόνο τα έξοδα που συνεπάγονται οι ειδικοί έλεγχοι που αφορούν τα σχετικά εμπορεύματα, αλλά και τα έξοδα των διοικητικών υπηρεσιών για την οργάνωση του υγειονομικού ελέγχου ( σκέψη 17 ). Ωστόσο, αντικείμενο της υποθέσεως εκείνης ήταν ορισμένα τέλη υγειονομικού ελέγχου εμπορευμάτων που είχαν εισαχθεί από τρίτη χώρα. Όπως, όμως επισήμανε το Δικαστήριο με την ίδια απόφαση, ο υγειονομικός έλεγχος των εμπορευμάτων που εισάγονται από τρίτες χώρες εντάσσεται σε διαφορετικό πραγματικό και νομικό πλαίσιο απ' ό,τι ο έλεγχος των εμπορευμάτων που προέρχονται από την Κοινότητα (σκέψη 10).
Επομένως, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι διατάξεις των άρθρων 12 και 16 της Συνθήκης πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι τα τέλη που εισπράττονται για τους ελέγχους φυτών κατά την εξαγωγή, οι οποίοι διενεργούνται δυνάμει διεθνούς συμβάσεως που αποσκοπεί στη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των φυτών, αποτελούν επιβαρύνσεις ισοδυνάμου αποτελέσματος προς δασμούς, όταν το όψος τους καθορίζεται ανάλογα με το βάρος των φυτών ή το αναγραφόμενο επι του τιμολογίου ποσό, έστω και αν το ολικό ποσό που εισπράττεται για τους ελέγχους αυτούς δεν υπερβαίνει το συνολικό ύψος του άμεσου και έμμεσου κόστους των ελέγχων αυτών. Ο χαρακτηρισμός αυτός αποκλείεται μόνο στην περίπτωση κατά την οποία το ύψος κάθε τέλους καθορίζεται ανάλογα με το πραγματικό κόστος του συγκεκριμένου ελέγχου για τον οποίο εισπράττεται το τέλος.
Επί του δεύτερου ερωτήματος
Το δεύτερο ερώτημα αφορά μόνο το ζήτημα αν κατά το κοινοτικό δίκαιο απαγορεύεται η επιβολή τελών, για τους ελέγχους επί ζώντων φυτών, στα εξαγόμενα μόνο προϊόντα, εφόσον εξαιρούνται τα προϊόντα που προορίζονται για την εγχώρια αγορά.
Η ολλανδική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι οι εξετάσεις των ζώντων φυτών γίνονται απλώς και μόνο επειδή προβλέπονται, όσον αφορά τα εξαγόμενα προϊόντα, από διεθνείς συμβάσεις. Δεδομένου ότι οι έμποροι που διαθέτουν τα προϊόντα τους στην εγχώρια αγορά δεν αποκομίζουν κανένα όφελος από τους ελέγχους αυτούς, είναι δίκαιο να μην επιρρίπτεται σ' αυτούς το κόστος των εν λόγω ελέγχων.
Η επιχειρηματολογία αυτή θα μπορούσε να γίνει δεκτή, αν αποδεικνυόταν ότι μόνο οι εξαγωγείς ωφελούνται από τις εν λόγω εξετάσεις. Αντιθέτως, σε περίπτωση κατά την οποία η προοριζόμενη για την εγχώρια αγορά παραγωγή αποκομίζει οποιοδήποτε, έστω και πολύ μικρό, όφελος από τους ελέγχους αυτούς, το γεγονός ότι τα τέλη επιβάλλονται αποκλειστικά επί των εξαγόμενων προϊόντων προσδίδει στα εν λόγω τέλη τον χαρακτήρα επιβαρύνσεων ισοδυνάμου αποτελέσματος προς εξαγωγικούς δασμούς, οι οποίες απαγορεύονται από τα άρθρα 12 και 16 της Συνθήκης. Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται δε η διαπίστωση της συνδρομής των κρίσιμων πραγματικών στοιχείων.
Επομένως στο δεύτερο ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι τα άρθρα 12 και 16 της Συνθήκης πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι τα σχετικά με ελέγχους ζώντων φυτών τέλη που πλήττουν μόνο τα εξαγόμενα προϊόντα, όχι δε και τα προϊόντα που προορίζονται για την εγχώρια αγορά, συνιστούν επιβαρύνσεις ισοδυνάμου αποτελέσματος προς εξαγωγικούς δασμούς, έστω και αν οι εν λόγω έλεγχοι επιβάλλονται από διεθνείς συμβάσεις που αφορούν αποκλειστικά τα εξαγόμενα προϊόντα. Ο χαρακτηρισμός αυτός αναιρείται, μόνο εφόσον αποδεικνύεται ότι η προοριζόμενη για την εγχώρια αγορά παραγωγή ουδέν όφελος αποκομίζει από τους εν λόγω ελέγχους.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η κυβέρνηση των Κάτω Χωρών καιη Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( πρώτο τμήμα ),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το Hoge Raad των Κάτω Χωρών με απόφαση της 31ης Μαρτίου 1989, αποφαίνεται:

1)
Οι διατάξεις των άρθρων 12 και 16 της Συνθήκης πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι τα τέλη που εισπράττονται για τους ελέγχους φυτών κατά την εξαγωγή, οι οποίοι διενεργούνται δυνάμει διεθνούς συμβάσεως που αποσκοπεί στη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των φυτών, αποτελούν επιβαρύνσεις ισοδυνάμου αποτελέσματος προς δασμούς, όταν το ύψος τους καθορίζεται ανάλογα με το βάρος των φυτών ή το αναγραφόμενο επί του τιμολογίου ποσό, έστω και αν το ολικό ποσό που εισπράττεται για τους ελέγχους αυτούς δεν υπερβαίνει το συνολικό ύψος του άμεσου και έμμεσου κόστους των ελέγχων αυτών. Ο χαρακτηρισμός αυτός αποκλείεται μόνο στην περίπτωση κατά την οποία το ύψος κάθε τέλους καθορίζεται ανάλογα με το πραγματικό κόστος του συγκεκριμένου ελέγχου για τον οποίο εισπράττεται το τέλος.

2)
Τα άρθρα 12 και 16 της Συνθήκης πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι τα σχετικά με ελέγχους ζώντων φυτών τέλη που πλήττουν μόνο τα εξαγόμενα προϊόντα, όχι δε και τα προϊόντα που προορίζονται για την εγχώρια αγορά, συνιστούν επιβαρύνσεις ισοδυνάμου αποτελέσματος προς εξαγωγικούς δασμούς, έστω και αν οι εν λόγω έλεγχοι επιβάλλονται από διεθνείς συμβάσεις που αφορούν αποκλειστικά τα εξαγόμενα προϊόντα. Ο χαρακτηρισμός αυτός αναιρείται, μόνο εφόσον αποδεικνύεται ότι η προοριζόμενη για την εγχώρια αγορά παραγωγή ουδέν όφελος αποκομίζει από τους εν λόγω ελέγχους.

Slvnn
Joliét
Rodríguez Iglesias
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 2 Μαΐου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο πρόεδρος του πρώτου τμήματος
Gordon Slynn
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.