CELEX: 61999CJ0194
Hogere voorziening
Overeenkomsten en onderling samenhangende gedragingen
Europese balkenproducenten

Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Hof op 25 mei 1999, heeft Thyssen Stahl AG krachtens artikel 49 van het
Statuut-EGKS van het Hof van Justitie hogere voorziening ingesteld tegen het arrest van het Gerecht van eerste aanleg van
11 maart 1999, Thyssen Stahl/Commissie (T-141/94, Jurispr. blz. II-347; hierna:
bestreden arrest), waarbij haar beroep tot gedeeltelijke nietigverklaring van beschikking 94/215/EGKS van de Commissie van 16 februari 1994
inzake een procedure op grond van artikel 65 van het EGKS-Verdrag betreffende overeenkomsten en onderling samenhangende gedragingen
van Europese balkenproducenten (PB L 116, blz. 1; hierna:
litigieuze beschikking), gedeeltelijk is verworpen. Bij deze beschikking had de Commissie rekwirante krachtens artikel 65 EGKS-Verdrag een geldboete
opgelegd.
Feiten en litigieuze beschikking
Volgens het bestreden arrest heeft de Europese staalsector vanaf 1974 een crisis doorgemaakt, gekenmerkt door een scherpe
daling van de vraag die problemen van overproductie, overcapaciteit en lage prijzen teweegbracht.
Eerst had de Commissie gepoogd de crisis te beheersen door middel van eenzijdige, vrijwillige verbintenissen van de ondernemingen
betreffende de op de markt aangeboden hoeveelheden staal en betreffende minimumprijzen (
plan Simonet), of door richt- en minimumprijzen vast te stellen (
plan Davignon,
Eurofer I-akkoord). In 1980 stelde zij vast dat er sprake was van een uitgesproken crisis in de zin van artikel 58 EGKS-Verdrag, en legde zij
bindende productiequota op, met name voor balken. Deze communautaire regeling is geëindigd op 30 juni 1988.
Reeds lang voor deze datum had de Commissie in verschillende mededelingen en beschikkingen aangekondigd dat de quotaregeling
zou worden afgeschaft, en erop gewezen dat het einde van dit systeem de terugkeer zou betekenen naar een markt van vrije mededinging
tussen de ondernemingen. In de sector bleef evenwel een overtollige productiecapaciteit bestaan, die volgens de deskundigen
voldoende en snel diende te worden ingekrompen om de ondernemingen in staat te stellen stand te houden tegen de mondiale concurrentie.
Zodra de quotaregeling een einde had genomen, heeft de Commissie een toezichtsysteem opgezet, waarbij statistieken over productie
en leveringen werden bijgehouden, de ontwikkeling van de markten werd gevolgd, en de ondernemingen regelmatig werden geraadpleegd
over de marktsituatie en -tendensen. In het kader van overlegbijeenkomsten hebben de ondernemingen van de sector, waarvan
een aantal lid waren van de ondernemersvereniging Eurofer, dus regelmatige contacten onderhouden met DG III (directoraat-generaal
Interne markt en industrie) van de Commissie (hierna:
DG III). Het toezichtsysteem werd op 30 juni 1990 beëindigd en vervangen door een individueel en vrijwillig informatiesysteem.
Begin 1991 heeft de Commissie verschillende inspecties uitgevoerd bij een aantal staalondernemingen en ondernemersverenigingen
in die sector. Op 6 mei 1992 heeft zij hun een mededeling van punten van bezwaar gezonden. Begin 1993 hebben hoorzittingen
plaatsgevonden.
In de litigieuze beschikking van 16 februari 1994 heeft de Commissie vastgesteld, dat zeventien Europese staalondernemingen
en een van hun ondernemersverenigingen, in strijd met artikel 65, lid 1, EGKS-Verdrag, hadden deelgenomen aan een reeks overeenkomsten,
besluiten en onderling samenhangende gedragingen tot vaststelling van prijzen, verdeling van markten en uitwisseling van vertrouwelijke
informatie op de markt van balken in de Gemeenschap. Bij deze beschikking heeft zij aan veertien ondernemingen geldboeten
opgelegd voor inbreuken die tussen 1 juli 1988 en 31 december 1990 waren gepleegd.
Procesverloop voor het Gerecht en bestreden arrest
Op 8 april 1994 heeft rekwirante in de onderhavige zaak bij het Gerecht beroep ingesteld tot gedeeltelijke nietigverklaring
van de litigieuze beschikking.
Bij het bestreden arrest heeft het Gerecht het beroep van rekwirante gedeeltelijk toegewezen en de haar opgelegde geldboete
verlaagd.
Conclusies van partijen
Rekwirante concludeert dat het den Hove behage:
─
het bestreden arrest te vernietigen, voorzover haar in punt 2 van het dictum een geldboete van 4,4 miljoen euro is opgelegd,
in punt 3 van het dictum haar beroep is verworpen, en zij in punt 4 van het dictum in haar eigen kosten en in de helft van
de kosten van de Commissie is verwezen;
─
de artikelen 1, 3 en 4 van de litigieuze beschikking nietig te verklaren, voorzover zij niet reeds bij het bestreden arrest
nietig zijn verklaard;
─
de Commissie te verwijzen in de kosten van de procedure in eerste aanleg en in hogere voorziening.
De Commissie concludeert dat het den Hove behage:
─
de hogere voorziening af te wijzen;
─
rekwirante in de kosten te verwijzen.
Middelen in hogere voorziening
Tot staving van de hogere voorziening voert rekwirante acht middelen aan:
1)
schending van procedurele beginselen die tijdens de administratieve procedure gelden;
2)
schending van het reglement van orde van de Commissie, zoals gewijzigd bij beschikking 93/492/Euratom, EGKS, EEG van de Commissie
van 17 februari 1993 (PB L 230, blz. 15; hierna:
reglement van orde van 1993);
3)
schending van artikel 33 EGKS-Verdrag;
4)
schending van artikel 65, lid 1, EGKS-Verdrag, wat de informatie-uitwisseling en de uitlegging van het begrip
normale werking van de mededinging betreft;
5)
schending van artikel 65, lid 5, EGKS-Verdrag, wat de beoordeling van rekwirantes onrechtmatige gedraging betreft;
6)
schending van artikel 65, lid 5, EGKS-Verdrag, wat de informatie-uitwisseling betreft;
7)
schending van de door artikel 15 EGKS-Verdrag opgelegde motiveringsplicht;
8)
schending van het beginsel dat de procedure voor het Gerecht binnen een redelijke termijn dient te worden beëindigd.
Bij de uiteenzetting van de middelen zal telkens worden aangegeven tegen welke punten van het bestreden arrest het middel
is gericht.
De hogere voorziening
Het eerste middel
Met haar eerste middel, dat uit twee onderdelen bestaat, stelt rekwirante dat het bestreden arrest op meerdere punten procedurele
beginselen schendt. Met het eerste onderdeel betoogt zij dat het Gerecht de strekking van het zogenaamde beginsel van ambtshalve
onderzoek heeft miskend. Met het tweede onderdeel stelt zij dat het Gerecht de beginselen betreffende de rechten van de verdediging
tijdens de administratieve procedure heeft geschonden, door niet te erkennen dat zij had moeten worden gehoord over de resultaten
van het interne onderzoek van de Commissie. Voor elk van deze grieven stelt rekwirante ten slotte dat het Gerecht ten onrechte
heeft aanvaard dat onregelmatigheden die tijdens de administratieve procedure zijn begaan, tijdens de gerechtelijke procedure
kunnen worden rechtgezet.
Dit middel betreft de punten 92 tot en met 116 van het bestreden arrest. De punten 92 tot en met 97 daarvan luiden als volgt:
In de eerste plaats klaagt verzoekster, dat ondanks haar aandringen tijdens de administratieve procedure de Commissie geen
diepgaand onderzoek heeft ingesteld naar de vraag, in hoeverre de ambtenaren van DG III de ondernemingen hadden aangemoedigd
om uitvoering te geven aan de in de [bestreden] beschikking gelaakte praktijken, en in hoeverre zij daaraan hadden deelgenomen.
De bewering in punt 312 van de [bestreden] beschikking, dat de Commissie ter zake een grondig onderzoek had ingesteld, is
ongeloofwaardig gezien het summiere antwoord in de punten 312 en 315 van de beschikking op het uitvoerige betoog van verzoekster.
Bovendien wordt deze bewering tegengesproken door de interne correspondentie tussen DG III en het directoraat-generaal Mededinging
[hierna:
DG IV], die de Commissie bij het verweerschrift heeft overgelegd.
[...]
In de tweede plaats klaagt verzoekster, dat de Commissie de resultaten van haar onderzoek niet ter beschikking van de ondernemingen
heeft gesteld en hun, in strijd met de rechten van de verdediging, niet de gelegenheid heeft gegeven daarop vóór de vaststelling
van de [bestreden] beschikking te reageren, hetzij op een tweede hoorzitting, hetzij in een schriftelijke nota.
[...]
Ten aanzien van de klacht inzake schending van het beginsel van ambtshalve onderzoek merkt het Gerecht op, dat de beweringen
die de betrokken ondernemingen ten overstaan van de Commissie hebben geuit, onmiskenbaar van belang waren voor hun verdediging,
zoals trouwens in punt 312 van de [bestreden] beschikking wordt erkend, en dat de Commissie, waar het immers de gedragingen
van haar eigen diensten betrof, beter dan deze ondernemingen in staat was om de (on)juistheid van een en ander na te gaan.
Op grond van de beginselen van behoorlijk bestuur en equality of arms was de Commissie onder deze omstandigheden verplicht,
dit aspect van de zaak serieus te onderzoeken teneinde te bepalen, in hoeverre die beweringen al dan niet terecht waren. Niettemin
was het aan de Commissie en niet aan verzoeksters om te beslissen, op welke wijze dit onderzoek zou worden uitgevoerd.
In de punten 98 tot en met 106 van het bestreden arrest heeft het Gerecht een aantal stukken onderzocht van het dossier van
het onderzoek van DG IV naar de gelaakte houding van DG III. De punten 107 tot en met 116 van het arrest luiden als volgt:
Uit al deze stukken blijkt naar het oordeel van het Gerecht, dat de Commissie naar behoren rekening heeft gehouden met de
opmerkingen en de documenten die de ondernemingen tijdens de hoorzitting naar voren hebben gebracht, die zijn doorgegeven
aan DG III voor commentaar en toelichting. Bovendien heeft DG IV eigener beweging DG III om opheldering over de pretense
betrokkenheid bij de omstreden praktijken gevraagd, eerst tijdens het administratieve onderzoek en nogmaals na de hoorzitting.
Het is juist, dat de ambtenaren van DG IV die de balkenzaken behandelden, blijkbaar geen rechtstreeks contact hebben gehad
met de ambtenaren van DG III die de bijeenkomsten met de producenten hebben bijgewoond, en evenmin de notulen van deze bijeenkomsten
en de andere in het archief van DG III aanwezige interne nota's die op verzoek van het Gerecht zijn overgelegd, hebben opgevraagd
voor onderzoek. Naar het oordeel van het Gerecht kan een dienst van de Commissie evenwel geen verwijt ervan worden gemaakt,
dat hij aan de nauwkeurige en gedetailleerde uitleg die hem desgevraagd is verstrekt door een andere dienst, die hij overigens
niet tot taak heeft te controleren, geloof hecht zonder te proberen een en ander met andere middelen na te trekken.
Verzoekster heeft bijgevolg niet aangetoond, dat in casu geen voldoende serieus intern onderzoek heeft plaatsgevonden, zodat
haar klacht inzake schending van het
beginsel van ambtshalve onderzoek moet worden afgewezen.
Wat in de tweede plaats de grief betreft, dat verzoeksters procedurele rechten zouden zijn geschonden, in het bijzonder doordat
de Commissie aan het slot van haar interne onderzoek de hoorzitting niet heeft hervat, vereist de in artikel 36, eerste alinea,
van het Verdrag gewaarborgde eerbiediging van de rechten van de verdediging niet, dat de Commissie op alle middelen van de
belanghebbende antwoordt dan wel een nader onderzoek instelt of de door de belanghebbende genoemde getuigen hoort, wanneer
zij de feitelijke omstandigheden voldoende opgehelderd acht (arresten Hof van 16 mei 1984, Eisen und Metall Aktiengesellschaft/Commissie,
9/83, Jurispr. blz. 2071, punt 32, en 12 november 1985, Krupp/Commissie, 183/83, Jurispr. blz. 3609, punt 7).
In casu hebben de betrokken ondernemingen de gelegenheid gehad, de in hun bezit zijnde stukken à décharge te behandelen in
hun antwoord op de mededeling van de punten van bezwaar. Hoe dan ook hebben zij op de hoorzitting die van 11 tot en met 14 januari
1993 plaatsvond, hun standpunt uitgebreid kunnen toelichten, en de Commissie heeft hun daarenboven nog een extra mogelijkheid
geboden hun standpunt schriftelijk toe te lichten (zie arrest Krupp/Commissie, reeds aangehaald, punt 8).
Onder deze omstandigheden kon het enkele feit, dat verzoeksters na de hoorzitting bepaalde stukken hebben overgelegd en dat
de Commissie na deze hoorzitting heeft besloten een intern onderzoek in te stellen, op zich geen verplichting scheppen voor
de Commissie om de hoorzitting na afloop van dit onderzoek te hervatten.
Overigens heeft de Commissie de rechten van de verdediging van de betrokken ondernemingen naar het oordeel van het Gerecht
voldoende in acht genomen door hun de resultaten van dit onderzoek mee te delen: bij brief van 22 april 1993 heeft de raadadviseur-auditeur
hen immers bericht, dat de stukken die zij na de hoorzitting hadden verstrekt, niet de conclusie toelieten dat de Commissie
bekend was geweest met hun praktijken, en geen reden opleverden voor het organiseren van een tweede hoorzitting.
In het bijzonder is het Gerecht van oordeel, dat de Commissie niet verplicht was om tijdens de administratieve procedure de
interne nota's betreffende haar onderzoek aan de betrokken ondernemingen toe te zenden of om hen tijdens de administratieve
procedure gelegenheid tot reactie op deze stukken te geven, daar deze naar hun aard vertrouwelijke stukken kennelijk geen
ontlastende omstandigheden bevatten.
In een situatie als de onderhavige moeten de procedurele rechten van de betrokken ondernemingen worden geacht voldoende te
worden gewaarborgd door de voor hen openstaande mogelijkheid, beroep in te stellen bij het Gerecht en bij die gelegenheid
de juistheid van de conclusie van de Commissie in punt 312 van de [bestreden] beschikking te bestrijden, waarbij zij zo nodig
het Gerecht kunnen verzoeken de noodzakelijke maatregelen ter opheldering van dit aspect van de zaak te treffen (zie [beschikking
Gerecht van 10 december 1997, NMH Stahlwerke e.a./Commissie (T-134/94, T-136/94─T-138/94, T-141/94, T-145/94, T-147/94, T-148/94,
T-151/94, T-156/94 en T-157/94, Jurispr. blz. II-2293)]).
Bijgevolg moet verzoeksters betoog inzake schending van de procedurele rechten worden verworpen.
Het eerste onderdeel van het eerste middel
Volgens rekwirante heeft het Gerecht, waar het in punt 108 van het arrest heeft verklaard dat DG IV niet verplicht was de
verklaringen van DG III te controleren, de strekking van het beginsel van ambtshalve onderzoek miskend, dat door het Gerecht
in punt 97 van het arrest is omschreven. Volgens haar volstond de van DG IV verkregen schriftelijke informatie niet om uit
te maken in hoeverre de ambtenaren van DG III op de hoogte waren van de in de litigieuze beschikking bedoelde onwettige handelingen
van de ondernemingen of daar objectief aanleiding toe hadden gegeven, zodat de Commissie de ambtenaren die werkelijk met het
dossier belast waren, had moeten horen. Het Gerecht heeft overigens een dergelijke hoorzitting gehouden.
Volgens de Commissie is deze grief niet-ontvankelijk, aangezien zij geen betrekking heeft op een schending van het gemeenschapsrecht
door het Gerecht, maar op de feitelijke vaststellingen van het Gerecht in de punten 108 en 109 van het bestreden arrest. Volgens
haar is de draagwijdte van de verplichting tot ambtshalve onderzoek door het Gerecht omschreven in de punten 96 en 97 van
het arrest, waartegen als zodanig evenwel niet wordt opgekomen.
Subsidiair stelt de Commissie, dat de grief ongegrond is. Rekwirante kent een al te ruime strekking toe aan de verplichting
tot ambtshalve onderzoek. Aangezien de uitleg van DG III nauwkeurig en gedetailleerd was, zoals het Gerecht in punt 108 van
het bestreden arrest heeft vastgesteld, was er geen enkele reden om andere inspecties te verrichten.
Beoordeling door het Hof
Vooraf dient eraan te worden herinnerd, dat volgens artikel 32 quinquies, lid 1, KS en artikel 51 van 's Hofs Statuut-EGKS
hogere voorziening beperkt is tot rechtsvragen. Het Gerecht is dus bij uitsluiting bevoegd om de relevante feiten vast te
stellen en te beoordelen, alsook om de bewijselementen te beoordelen, behoudens in het geval van een verdraaiing van deze
feiten en bewijselementen (zie in die zin arresten van 1 juni 1994, Commissie/Brazzelli Lualdi e.a., C-136/92 P, Jurispr.
blz. I-1981, punten 49 en 66; 15 oktober 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij e.a./Commissie, C-238/99 P, C-244/99 P, C-245/99 P,
C-247/99 P, C-250/99 P─C-252/99 P en C-254/99 P, Jurispr. blz. I-8375, punt 194, en 10 december 2002, Commissie/Camar en Tico,
C-312/00 P, Jurispr. blz. I-11355, punt 69).
In de punten 96 en 97 van het bestreden arrest heeft het Gerecht eraan herinnerd, dat de Commissie op grond van de beginselen
van behoorlijk bestuur en equality of arms verplicht is, een mededingingszaak tegen ondernemingen serieus te onderzoeken teneinde
te bepalen, in hoeverre beweringen die duidelijk van belang zijn voor de verdediging van de betrokken ondernemingen en betrekking
hebben op het gedrag van haar eigen diensten, als gegrond moeten worden beschouwd.
Het Gerecht heeft in de punten 98 tot en met 106 van het bestreden arrest de relevante stukken van het dossier onderzocht.
In punt 107 van het arrest heeft het geoordeeld, dat uit al deze stukken bleek dat de Commissie naar behoren rekening had
gehouden met de opmerkingen en de documenten die de betrokken ondernemingen tijdens de hoorzitting naar voren hadden gebracht,
en heeft het erop gewezen dat deze stukken voor commentaar en toelichting aan DG III waren doorgegeven, en dat dit DG tweemaal
was uitgenodigd om opheldering te verschaffen over zijn zogenaamde
betrokkenheid bij de betrokken praktijken.
Vastgesteld dient te worden, dat het Gerecht in de punten 98 tot en met 107 van het bestreden arrest feiten en bewijselementen
heeft beoordeeld.
De door rekwirante bekritiseerde opmerking in punt 108 van het bestreden arrest, dat een dienst van de Commissie niet verplicht
is de nauwkeurige en gedetailleerde uitleg die door een andere dienst is verstrekt, met andere middelen na te trekken, doet
niet af aan de vaststelling van het Gerecht dat het onderzoek naar behoren is verricht.
Aangezien het eerste onderdeel van het eerste middel deels niet-ontvankelijk en deels ongegrond is, behoeft niet te worden
ingegaan op het argument dat een onregelmatigheid die tijdens de administratieve procedure zou zijn begaan, tijdens de gerechtelijke
procedure niet kan worden rechtgezet.
Het tweede onderdeel van het eerste middel
Rekwirante stelt dat de weigering om haar de stukken betreffende het interne onderzoek van de Commissie naar de rol van DG III
mee te delen en haar hierover tijdens de administratieve procedure te horen, een schending vormt van haar rechten van verdediging.
Meer in het bijzonder komt zij op tegen de punten 113 en 114 van het bestreden arrest.
De Commissie merkt op, dat rekwirante niet opkomt tegen de vaststelling van het Gerecht in punt 110 van het bestreden arrest,
dat de Commissie geen nader onderzoek behoefde in te stellen, omdat zij de feitelijke omstandigheden voldoende opgehelderd
achtte. Deze vaststelling volstaat op zich reeds om de grief af te wijzen.
Verder stelt de Commissie dat, zoals het Gerecht in de punten 113 tot en met 115 van het bestreden arrest in herinnering heeft
gebracht, de verplichting om aan de betrokken ondernemingen stukken mee te delen, zich niet uitstrekt tot interne stukken
van de Commissie of andere vertrouwelijke informatie.
In repliek betwist rekwirante dat het interne onderzoek van de Commissie voldoende klaarheid omtrent het gedrag van DG III
heeft gebracht. In de reeds aangehaalde beschikking NMH Stahlwerke e.a./Commissie, waarin het Gerecht zich heeft uitgesproken
over de verzoeken om inzage in de door de Commissie als
intern aangemerkte stukken, heeft het Gerecht overigens bevestigd, dat in dit verband inderdaad enkele punten onopgehelderd zijn
gebleven. Aangezien het gaat om feitelijke aspecten die eventueel ontlastende omstandigheden voor de betrokken ondernemingen
omvatten, volgt hieruit noodzakelijkerwijs dat rekwirante over de resultaten van het onderzoek had moeten worden gehoord.
Beoordeling door het Hof
De eerbiediging van de rechten van de verdediging in elke procedure die tot de oplegging van sancties, met name geldboeten
of dwangsommen, kan leiden, is een grondbeginsel van het gemeenschapsrecht, dat zelfs in een administratieve procedure in
acht moet worden genomen (arrest van 13 februari 1979, Hoffmann-La Roche/Commissie, 85/76, Jurispr. blz. 461, punt 9).
De rechten van de verdediging zijn geschonden indien zonder de door de Commissie begane onregelmatigheid de door haar gevoerde
administratieve procedure tot een ander resultaat had kunnen leiden (arrest van 10 juli 1980, Distillers Company/Commissie,
30/78, Jurispr. blz. 2229, punt 26). Om een dergelijke schending te bewijzen, moet een verzoekende onderneming genoegzaam
aantonen, niet dat de beschikking van de Commissie anders zou hebben geluid, maar wel dat zij zich zonder de onregelmatigheid
beter had kunnen verdedigen, bijvoorbeeld omdat zij voor haar verweer stukken had kunnen gebruiken waartoe haar tijdens de
administratieve procedure geen toegang was verleend (zie in die zin arrest van 8 juli 1999, Hercules Chemicals/Commissie,
C-51/92 P, blz. I-4235, punt 81, en arrest Limburgse Vinyl Maatschappij e.a./Commissie, reeds aangehaald, punt 318).
In casu wordt aan het betoog van rekwirante afgedaan door de vaststelling van het Gerecht in punt 114 van het bestreden arrest,
dat de interne nota's van de Commissie betreffende haar onderzoek
kennelijk geen ontlastende omstandigheden bevatten voor de betrokken ondernemingen. Rekwirante betwist deze vaststelling van het Gerecht in het algemeen, maar doet niets om
aan te tonen in welke zin het Gerecht zich zou hebben vergist.
Verder kan rekwirante niet met succes stellen dat indien zij over de resultaten van het onderzoek was gehoord, opheldering
had kunnen worden verschaft over bepaalde duistere punten. Daarmee zou zij immers de vaststelling van het Gerecht in punt 108
van het bestreden arrest in twijfel trekken, dat DG III aan DG IV een
nauwkeurige en gedetailleerde uitleg had verstrekt. Deze vaststelling is evenwel gebaseerd op een beoordeling van feiten en bewijselementen, en kan dus in beginsel
niet door het Hof worden getoetst in het kader van een hogere voorziening.
Op grond van deze overwegingen heeft het Gerecht in punt 116 van het bestreden arrest het betoog inzake schending van de procedurele
rechten tijdens de administratieve procedure terecht als onjuist beschouwd.
Het tweede onderdeel van het eerste middel, inzake schending van de rechten van verdediging van rekwirante tijdens de administratieve
procedure, dient dan ook te worden afgewezen.
Bijgevolg behoeft in het kader van dit onderdeel evenmin te worden ingegaan op het argument, dat een onregelmatigheid die
tijdens de administratieve procedure zou zijn begaan, tijdens de gerechtelijke procedure niet kan worden rechtgezet.
Gelet op een en ander, dient het eerste middel deels niet-ontvankelijk en deels ongegrond te worden verklaard.
Het tweede middel
Het tweede middel omvat twee onderdelen. In het eerste onderdeel stelt rekwirante schending van de artikelen 5 en 6 van het
reglement van orde van 1993, in het tweede schending van artikel 16 van dat reglement.
Het eerste onderdeel van het tweede middel
Volgens rekwirante heeft het Gerecht de artikelen 5 en 6 van het reglement van orde van 1993 geschonden, waarin het quorum
respectievelijk het aantal stemmen zijn vastgesteld die voor de geldigheid van de besluiten van de Commissie zijn vereist.
In punt 142 van het bestreden arrest heeft het Gerecht immers de notulen van de zitting van de Commissie waarop de litigieuze
beschikking is vastgesteld (hierna:
notulen), verkeerd uitgelegd, zodat het tot de verkeerde conclusie is gekomen dat de beschikking in overeenstemming met deze bepalingen
is vastgesteld.
De Commissie stelt dat rekwirante opkomt tegen feitelijke vaststellingen en tegen de beoordeling van bewijselementen, zodat
de grief niet-ontvankelijk is.
Beoordeling door het Hof
Rekwirante voert niet aan, dat het Gerecht de inhoud van de notulen heeft verdraaid, maar komt enkel op tegen de beoordeling
ervan door het Gerecht in punt 142 van het bestreden arrest.
Vastgesteld moet dus worden, dat het eerste onderdeel van het tweede middel niet-ontvankelijk is.
Het tweede onderdeel van het tweede middel
Rekwirante stelt dat het Gerecht artikel 16 van het reglement van orde van 1993, betreffende de waarmerking en de formele
presentatie van de besluiten van de Commissie, verkeerd heeft toegepast. Het Gerecht is immers ten onrechte tot de conclusie
gekomen, dat de door de Commissie aan rekwirante betekende litigieuze beschikking op 23 februari 1994 was gewaarmerkt. In
de eerste plaats heeft het Gerecht niet vastgesteld, dat de aan verzoekster betekende versie van de litigieuze beschikking
overeenkwam met de versies C(94)321/2 en C(94)321/3 van deze beschikking, die volgens rekwirante overigens niet regelmatig
als bijlage bij de notulen waren gevoegd, en evenmin dat deze betekende versie zelf regelmatig als bijlage bij de notulen
was gevoegd. In de tweede plaats bleek de Commissie niet in staat de notulen met de originele handtekeningen van haar voorzitter
en van haar secretaris-generaal over te leggen, en ontbrak op de notulen de datum van ondertekening. Bovendien heeft het Gerecht
de draagwijdte van het vermoeden van geldigheid van de gemeenschapshandelingen miskend.
Volgens de Commissie is de grief inzake het ontbreken van overeenstemming tussen de versies van de litigieuze beschikking
niet-ontvankelijk, aangezien rekwirante haar kritiek op de redenering van het Gerecht ter zake niet onderbouwt, en dit middel
betrekking heeft op de vaststelling van feiten, waarvoor het Gerecht bij uitsluiting bevoegd is. De grief dat niet is bewezen
dat de litigieuze beschikking is gewaarmerkt, is volgens de Commissie eveneens niet-ontvankelijk aangezien, behoudens in het
geval van verdraaiing van de bewijselementen, het Gerecht bij uitsluiting bevoegd is om daarover te oordelen.
Beoordeling door het Hof
Met dit onderdeel van het tweede middel komt rekwirante andermaal op tegen de beoordeling van feiten en bewijselementen door
het Gerecht in het bestreden arrest, namelijk:
─
in punt 162, waarin het Gerecht ervan is uitgegaan dat de documenten C(94)321/2 en C(94)321/3 als bijlage bij de notulen waren
gevoegd,
─
in punt 163, waarin het Gerecht heeft geoordeeld dat niet was bewezen dat er een materieel verschil bestond tussen de betekende
versie van de litigieuze beschikking en de als bijlage bij de notulen gevoegde versie,
─
in punt 164, waarin het Gerecht heeft geoordeeld dat de documenten C(94)321/2 en C(94)321/3 moesten worden beschouwd als gewaarmerkt
door de op de eerste bladzijde van de notulen geplaatste handtekening van de voorzitter en van de secretaris-generaal van
de Commissie,
─
in punt 165, waarin het Gerecht heeft vastgesteld dat de echtverklaring van het afschrift door de toenmalige secretaris-generaal
van de Commissie voldoende bewijs opleverde dat de originele versie van de notulen de originele handtekening van de voorzitter
en van de secretaris-generaal van de Commissie droeg, en
─
in punt 167, waarin het Gerecht heeft vastgesteld dat de notulen op 23 februari 1994 naar behoren door de voorzitter en de
secretaris-generaal van de Commissie waren ondertekend.
Wat de vermelding in punt 164 van het bestreden arrest van het vermoeden van geldigheid van de gemeenschapshandelingen betreft
(zie met name arrest van 15 juni 1994, Commissie/BASF e.a., C-137/92 P, Jurispr. blz. I-2555, punt 48), kan worden volstaan
met vast te stellen dat het Gerecht hieruit geen enkele conclusie feitelijk of rechtens heeft getrokken, maar enkel op basis
van zijn eigen beoordeling van de feiten en de bewijselementen tot de conclusie is gekomen dat de litigieuze beschikking regelmatig
was gewaarmerkt.
Voorzover het tweede onderdeel van het tweede middel tegen deze vermelding is gericht, kan het dus niet worden aanvaard en
moet het ongegrond worden verklaard.
Bijgevolg dient te worden geoordeeld, dat dit onderdeel deels niet-ontvankelijk en deels ongegrond is.
Het tweede middel is dus deels niet-ontvankelijk en deels ongegrond.
Het derde middel
Met het derde middel stelt rekwirante dat het Gerecht artikel 33 EGKS-Verdrag heeft geschonden, doordat het bij de toetsing
van de litigieuze beschikking de grenzen van zijn bevoegdheden heeft overschreden.
Artikel 33, eerste en tweede alinea, EGKS-Verdrag luidt als volgt: Het Hof van Justitie is bevoegd uitspraak te doen op elk door een deelnemende staat of de Raad ingesteld beroep tot nietigverklaring
van beschikkingen en aanbevelingen van de Commissie op grond van onbevoegdheid, schending van wezenlijke vormvoorschriften,
schending van het Verdrag of van enige uitvoeringsregeling daarvan dan wel van misbruik van bevoegdheid. Het onderzoek door
het Hof van Justitie kan echter geen betrekking hebben op een beoordeling van de toestand die voortvloeit uit economische
feiten of omstandigheden, met het oog op welke toestand de beschikkingen zijn gegeven of de aanbevelingen zijn gedaan, tenzij
de Commissie het verwijt wordt gemaakt, dat zij haar bevoegdheden heeft misbruikt of de bepalingen van het Verdrag of enige
op de uitvoering daarvan betrekking hebbende rechtsregel klaarblijkelijk heeft miskend.Voor de ondernemingen en verenigingen, bedoeld in artikel 48, staat onder dezelfde voorwaarden beroep open tegen de hen individueel
betreffende beschikkingen en aanbevelingen of tegen algemene beschikkingen en aanbevelingen, die volgens hun mening te hunnen
opzichte misbruik van bevoegdheid inhouden.
Het middel is gericht tegen punt 392 van het bestreden arrest, dat luidt als volgt: Bijgevolg zijn de betrokken informatie-uitwisselingssystemen in de punten 263 tot en met 272 van de [bestreden] beschikking
beschouwd als zelfstandige inbreuken op artikel 65, lid 1, van het Verdrag. De afwijkende juridische beoordeling die de Commissie
in haar antwoord van 19 januari 1998 en ter terechtzitting ter zake heeft gegeven, moet derhalve van de hand worden gewezen.
Volgens rekwirante heeft het Gerecht de grenzen van de hem bij artikel 33 EGKS-Verdrag verleende bevoegdheid overschreden,
doordat het in punt 392 van het bestreden arrest de litigieuze beschikking heeft gecorrigeerd door ze uit te leggen op een
wijze die, gelet op de uitdrukkelijke verklaringen van de Commissie en de formulering van de beschikking, niet in overeenstemming
is met de inhoud ervan. Het Gerecht heeft immers vastgesteld, dat de Commissie de informatie-uitwisseling als zelfstandige
inbreuk had aangemerkt, terwijl de Commissie zelf op een vraag van het Gerecht heeft geantwoord dat zij ervan was uitgegaan
dat de informatie-uitwisseling deel uitmaakte van een ruimer geheel van inbreuken, met name prijs- en marktverdelingsovereenkomsten,
en de uitvoering van deze overeenkomsten had vergemakkelijkt.
Volgens de Commissie is dit middel niet-ontvankelijk, aangezien de kwalificatie van de informatie-uitwisseling door de Commissie
geen juridische, maar een feitenkwestie is, die niet onder de controlebevoegdheid van het Hof valt. Subsidiair stelt zij dat
het middel ongegrond is. Het beroep is immers gericht tegen de litigieuze beschikking en niet tegen de door de vertegenwoordigers
van de Commissie tijdens de procedure verstrekte uitleg, waarmee het Gerecht overigens geen rekening hoeft te houden.
Beoordeling door het Hof
Rekwirante toont niet aan, en tracht ook niet aan te tonen, in welke zin het Gerecht artikel 33 EGKS-Verdrag heeft geschonden
en de grenzen van zijn bevoegdheden heeft overschreden door zelf de litigieuze beschikking uit te leggen en niet af te gaan
op de uitleg die de vertegenwoordigers van de Commissie in het antwoord van 19 januari 1998 en ter terechtzitting hebben verstrekt.
Dienaangaande kan worden volstaan met op te merken dat, wanneer het Gerecht uitspraak doet op een beroep tot nietigverklaring
van een gemeenschapshandeling, het deze handeling zelf mag uitleggen.
Waar het Gerecht de litigieuze beschikking heeft uitgelegd, heeft het de grenzen van zijn bevoegdheden dus niet overschreden,
zodat het derde middel ongegrond is.
Het vierde middel
Met het vierde middel stelt rekwirante dat het Gerecht artikel 65, lid 1, EGKS-Verdrag heeft geschonden. Met het eerste onderdeel
van dit middel verwijt zij het Gerecht, dat het de informatie-uitwisseling ten onrechte als een zelfstandige inbreuk heeft
beschouwd, en met het tweede, dat het Gerecht het begrip
normale werking van de mededinging onjuist heeft uitgelegd.
Het eerste onderdeel van het vierde middel
Met het eerste onderdeel van het vierde middel stelt rekwirante, dat het Gerecht artikel 65, lid 1, EGKS-Verdrag heeft geschonden,
doordat het ─ zo al zou vaststaan dat de informatie-uitwisseling een zelfstandige inbreuk is, hetgeen rekwirante met haar
derde middel heeft betwist ─ niet heeft uitgelegd welke gevolgen deze informatie-uitwisseling heeft voor de mededinging, en
deze gevolgen evenmin heeft aangetoond.
Dit onderdeel van het middel is gericht tegen de punten 393 tot en met 412 van het bestreden arrest, meer in het bijzonder
tegen de punten 401 en 406.
In punt 393 van het bestreden arrest heeft het Gerecht eraan herinnerd, dat
artikel 65, lid 1, van het Verdrag op de gedachte berust, dat iedere ondernemer zelfstandig moet bepalen, welk beleid hij
op de gemeenschappelijke markt wil voeren.
In de volgende punten van het bestreden arrest heeft het Gerecht zich uitgesproken over het gedetailleerde karakter van de
verspreide gegevens (punt 394), over de actualiteit en de frequentie ervan (punten 395-397), over het feit dat deze gegevens
slechts aan bepaalde producenten en niet aan de verbruikers en de overige concurrenten zijn meegedeeld (punt 398), over het
homogene karakter van de betrokken producten (punt 399), en over de oligopolistische structuur van de markt, die op zich reeds
de mededinging kan beperken (punt 400).
In punt 401 van het bestreden arrest heeft het Gerecht hieruit geconcludeerd: Het gestelde in de punten 49 tot en met 60 van de [bestreden] beschikking bevestigt, dat de omstreden systemen gelet op alle
omstandigheden van het geval ─ in het bijzonder de actualiteit en de vorm van de gegevens, die uitsluitend voor de producenten
waren bestemd, de kenmerken van de producten en de concentratiegraad van de markt ─ de beslissingsvrijheid van de deelnemers
aanzienlijk beïnvloedden.
Verder heeft het Gerecht in punt 402 van het bestreden arrest opgemerkt, dat de verspreide informatie in het
Poutrelles Comittee van Eurofer (hierna:
Poutrelles Comittee) een vast gespreksonderwerp was, waarbij bepaalde ondernemingen werden bekritiseerd. In punt 403 van het arrest heeft het
Gerecht hieruit afgeleid, dat de informatie die de ondernemingen in het kader van de omstreden systemen ontvingen, een merkbare
invloed op hun gedrag kon uitoefenen.
In punt 404 van het bestreden arrest heeft het Gerecht vastgesteld, dat de aan deze informatie-uitwisseling verbonden wederzijdse
controle was afgestemd op een vroeger beleid van de Commissie, dat was gericht op handhaving van de
traditionele handelsstromen.
In punt 406 van het bestreden arrest kwam het Gerecht tot de volgende conclusie: De litigieuze systemen voor het uitwisselen van informatie hebben derhalve de beslissingsvrijheid van de deelnemende producenten
merkbaar beperkt, doordat zij de normale risico's van concurrentie vervingen door een praktische samenwerking tussen de producenten.
Rekwirante stelt dat de informatie-uitwisseling in casu geen betrekking had op de prijzen, maar gericht was op de verzameling
van statistische gegevens over de bestelde en de geleverde hoeveelheden. Een dergelijke uitwisseling heeft volgens haar in
beginsel een mededingingsbevorderend effect.
Volgens rekwirante heeft het Gerecht geen duidelijk onderscheid gemaakt tussen kartels, die een inbreuk vormen op artikel 65,
lid 1, EGKS-Verdrag, en een zelfstandig systeem van informatie-uitwisseling. Een systeem van informatie-uitwisseling kan weliswaar
dienen ter uitvoering of ter controle van een illegaal kartel, maar vormt geen zelfstandige inbreuk op deze bepaling en behoeft
geen afzonderlijke juridische beoordeling. Een systeem van informatie-uitwisseling kan slechts als een zelfstandige inbreuk
worden beschouwd, zoals het Gerecht in punt 392 van het bestreden arrest heeft gedaan, indien het mededingingsbeperkend effect
ervan uit dit systeem zelf en, in voorkomend geval, uit de algemene marktstructuur voortvloeit, maar niet indien dit effect
voortvloeit uit de gecombineerde werking van het systeem van informatie-uitwisseling en een vermeend prijskartel.
Volgens rekwirante heeft het Gerecht ten onrechte de rechtspraak inzake de markt van landbouwtrekkers aangehaald (arresten
Gerecht van 27 oktober 1994, Fiatagri en New Holland Ford/Commissie, T-34/92, Jurispr. blz. II-905, en Deere/Commissie, T-35/92,
Jurispr. blz. II-957, en arresten Hof van 28 mei 1998, Deere/Commissie, C-7/95 P, Jurispr. blz. I-3111, en New Holland Ford/Commissie,
C-8/95 P, Jurispr. blz. I-3175), en aangenomen dat de markt van balken gelijk deze markt een strikt oligopolistische structuur
heeft, tot staving van zijn beoordeling dat de systemen van informatie-uitwisseling, zelfs op zich beschouwd, een inbreuk
op het mededingingsrecht vormden. Zoals het Gerecht in punt 400 van het bestreden arrest zelf heeft vastgesteld, hadden de
tien grootste ondernemingen die bij de uitwisseling betrokken waren, slechts tweederde van de balkenmarkt in handen, hetgeen
wijst op een sterke concurrentie tussen een groot aantal ondernemingen. Dit betekent dat er in ieder geval geen sprake is
van een eenvoudige oligopolistische structuur, en nog veel minder van een sterk geconcentreerde markt.
De Commissie acht de kritiek op de punten 401 en volgende van het bestreden arrest ongegrond, omdat anders dan rekwirante
stelt, het Gerecht in deze punten heeft aangetoond dat de systemen van informatie-uitwisseling als zodanig de mededinging
verstoren.
Volgens haar is rekwirantes kritiek op de vaststellingen van het Gerecht over de structuur van de balkenmarkt niet-ontvankelijk,
aangezien zij gericht is tegen een feitelijke beoordeling. Verder heeft rekwirante zelf in punt 80 van het verzoekschrift
in eerste aanleg van 8 april 1994 de balkenmarkt als een oligopolistische markt omschreven.
De Commissie is het ook oneens met rekwirantes kritiek op de verwijzingen naar de zaken betreffende de markt van landbouwtrekkers.
Het Gerecht heeft in deze in punt 69 van het onderhavige arrest bedoelde arresten uitdrukkelijk vastgesteld, dat de transparantie
tussen de marktdeelnemers slechts een positief effect op de mededinging kan hebben, indien het aanbod op de markt versnipperd
is, hetgeen volgens de Commissie op de balkenmarkt niet het geval was.
Bovendien is rekwirantes kritiek volgens de Commissie beperkt tot een enkel punt, terwijl het Gerecht zijn beoordeling van
het mededingingsverstorende karakter van de informatie-uitwisseling op een groot aantal omstandigheden heeft gebaseerd. De
balkenmarkt onderscheidt zich van de markt van landbouwtrekkers door de grotere homogeniteit van haar producten, waardoor
de mededinging op het gebied van de productkenmerken beperkt is.
Verder stelt de Commissie dat het onderzoek naar de invloed van een overeenkomst op de mededinging een ingewikkelde economische
analyse vereist, en dat de gemeenschapsrechter zich bij de toetsing hiervan noodzakelijkerwijs moet beperken tot de vraag
of de procedurevoorschriften en het motiveringsvereiste in acht zijn genomen, of de feiten juist zijn weergegeven en of er
geen sprake is van een kennelijke beoordelingsfout dan wel van machtsmisbruik. Rekwirante toont evenwel geenszins aan dat
het Gerecht bij de controle van het onderzoek van de Commissie naar de betrokken informatie-uitwisseling deze criteria niet
in acht heeft genomen.
In repliek stelt rekwirante dat haar kritiek gericht is tegen de rechtsgevolgen die aan de vastgestelde marktstructuur zijn
verbonden. Het gaat dus om een rechtsvraag die aan de controle van het Hof is onderworpen.
Volgens rekwirante is de balkenmarkt niet met die van landbouwtrekkers te vergelijken, en is het criterium van de homogeniteit
van de producten in casu irrelevant. In de beschikking die heeft geleid tot de in punt 69 van het onderhavige arrest aangehaalde
arresten, heeft de Commissie landbouwtrekkers immers als homogene producten beschouwd omdat zij dezelfde functies vervullen
en compatibel zijn met alle andere landbouwmachines die bestemd zijn om aan een trekker te worden gekoppeld. De uitzonderlijke
marktstructuur die in die arresten aan de orde was, bestaat in de onderhavige zaak niet.
Beoordeling door het Hof
Om te beginnen dient te worden opgemerkt, dat het eerste onderdeel van het vierde middel zelfs niet indirect kan afdoen aan
de vaststelling van het Gerecht bij het onderzoek van het derde middel, dat de informatie-uitwisseling in de litigieuze beschikking
als een zelfstandige inbreuk wordt beschouwd.
Verder dient eraan te worden herinnerd dat de gemeenschapsrechter, hoewel hij in het algemeen een volledige toetsing verricht
inzake de vraag, of aan de voorwaarden voor toepassing van de bepalingen van het EG- en het EGKS-Verdrag inzake mededinging
is voldaan, niet anders kan dan zich bij de toetsing van een ingewikkelde economische beoordeling door de Commissie beperken
tot de vraag, of de procedurevoorschriften en het motiveringsvereiste in acht zijn genomen, of de feiten juist zijn weergegeven
en of er geen sprake is van een kennelijk onjuiste beoordeling dan wel van misbruik van bevoegdheid [zie in die zin met betrekking
tot artikel 85 EG-Verdrag (thans artikel 81 EG), arresten van 11 juli 1985, Remia e.a./Commissie, 42/84, Jurispr. blz. 2545,
punt 34, en 17 november 1987, BAT en Reynolds/Commissie, 142/84 en 156/84, Jurispr. blz. 4487, punt 62].
Een dergelijke regel is vastgelegd in artikel 33, eerste alinea, EGKS-Verdrag, volgens hetwelk
het onderzoek door het Hof van Justitie [...] geen betrekking [kan] hebben op een beoordeling van de toestand die voortvloeit
uit economische feiten of omstandigheden, met het oog op welke toestand de beschikkingen zijn gegeven of de aanbevelingen
zijn gedaan, tenzij de Commissie het verwijt wordt gemaakt, dat zij haar bevoegdheden heeft misbruikt of de bepalingen van
het Verdrag of enige op de uitvoering daarvan betrekking hebbende rechtsregel klaarblijkelijk heeft miskend.
Tegen deze achtergrond dient het eerste deel van het middel te worden onderzocht.
Volgens de in punt 69 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak inzake de markt van landbouwtrekkers, waarin het
Hof en het Gerecht voor het eerst een overeenkomst inzake informatie-uitwisseling aan het EG-Verdrag hebben getoetst, en waarvan
de algemene redenering ook op het EGKS-Verdrag kan worden toegepast, is een dergelijke overeenkomst in strijd met de mededingingsregels
wanneer het de onzekerheid over de werking van de betrokken markt vermindert of wegneemt en bijgevolg de mededinging tussen
de ondernemingen beperkt (zie in het bijzonder arrest Hof, Deere/Commissie, reeds aangehaald, punt 90).
De criteria coördinatie en samenwerking, die voorwaarden zijn voor onderling samenhangende gedragingen, houden immers niet
in dat er een werkelijk
plan moet zijn opgesteld, maar dienen te worden verstaan in het licht van de aan de bepalingen van het EG- en het EGKS-Verdrag
inzake de mededinging ten grondslag liggende idee, dat iedere ondernemer zelfstandig moet bepalen welk beleid hij op de gemeenschappelijke
markt zal voeren en welke condities hij zijn klanten zal bieden (arrest Hof, Deere/Commissie, reeds aangehaald, punt 86, en
aldaar aangehaalde rechtspraak).
Deze eis van zelfstandigheid sluit weliswaar niet uit, dat de ondernemer gerechtigd is zijn beleid intelligent aan het vastgestelde
of te verwachten marktgedrag van de concurrenten aan te passen, doch staat onverbiddelijk in de weg aan enigerlei al dan niet
rechtstreeks contact tussen zulke ondernemers, dat tot doel of ten gevolge heeft dat mededingingsvoorwaarden ontstaan die,
gelet op de aard van de producten of verleende diensten, de grootte en het aantal van de ondernemingen en de omvang van de
betrokken markt, niet met de normaal te achten voorwaarden van die markt overeenkomen (arrest Hof, Deere/Commissie, reeds
aangehaald, punt 87, en aldaar aangehaalde rechtspraak).
In de punten 88 tot en met 90 van het reeds aangehaalde arrest Deere/Commissie heeft het Hof het algemene uitgangspunt bevestigd
waarop het Gerecht zijn redenering heeft gebaseerd, namelijk:
─
dat in beginsel op een markt met echte mededinging de transparantie tussen de marktdeelnemers de concurrentie tussen de aanbieders
verscherpt, daar in dat geval de omstandigheid dat een marktdeelnemer zijn marktgedrag aanpast op basis van de hem dankzij
het informatie-uitwisselingssysteem ter beschikking staande gegevens over de werking van de markt, gelet op de versnippering
van het aanbod voor de andere marktdeelnemers de onzekerheid omtrent het te verwachten gedrag van hun concurrenten niet vermindert
of wegneemt;
─
dat daarentegen op een oligopolistische markt met een hoge concentratiegraad de uitwisseling van marktgegevens de ondernemingen
in staat stelt kennis te krijgen van de marktpositie en de marketingstrategie van hun concurrenten, en aldus aanmerkelijk
de nog resterende concurrentie tussen de marktdeelnemers aantast.
In punt 89 van het reeds aangehaalde arrest Deere/Commissie heeft het Hof verder opgemerkt, dat het Gerecht rekening had gehouden
met het vertrouwelijke en gedetailleerde karakter en de frequentie van de uitgewisselde informatie, en met het feit dat deze
slechts bestemd was voor de ondernemingen die aan de uitwisseling deelnamen, met uitsluiting van hun concurrenten en de klanten.
Anders dan rekwirante stelt, kan een systeem van informatie-uitwisseling ook een inbreuk op de mededingingsregels vormen wanneer
de betrokken markt geen sterk geconcentreerde oligopolistische markt is. In het reeds aangehaalde arrest Deere/Commissie heeft
het Gerecht weliswaar vastgesteld dat de markt van landbouwtrekkers een dergelijke markt was, hetgeen door het Hof is bevestigd,
doch in deze arresten is in dit verband een reeks criteria in acht genomen, waarbij met betrekking tot de marktstructuur als
enig algemeen beginsel wordt gesteld dat het aanbod niet versnipperd mag zijn.
Bijgevolg heeft het Gerecht, door de oligopolistische structuur van de betrokken markt als een van de beoordelingscriteria
te gebruiken, zonder na te gaan of het om een sterk geconcentreerde markt ging, geen inbreuk gemaakt op artikel 65, lid 1,
EGKS-Verdrag, zoals dit in het licht van de rechtspraak van het Hof inzake informatie-uitwisseling dient te worden uitgelegd.
De vaststelling dat in het onderhavige geval de balkenmarkt een oligopolistische structuur had, berust op een feitelijke beoordeling
die door het Hof in hogere voorziening niet kan worden getoetst. Hetzelfde geldt voor de vaststelling dat de betrokken producten
homogeen zijn.
Gelet op de in de punten 81 tot en met 85 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak en op de verschillende
vaststellingen van het Gerecht in de punten 394 tot en met 400 van het bestreden arrest, waaruit blijkt dat de betrokken systemen
van informatie-uitwisseling de onzekerheid over de werking van de markt verminderden, heeft het Gerecht in punt 401 van het
arrest terecht vastgesteld, dat deze systemen de beslissingsvrijheid van de deelnemers aanzienlijk beïnvloedden. Zo ook heeft
het Gerecht aan de vaststellingen in de punten 402 tot en met 404 van het arrest in punt 406 terecht de gevolgtrekking verbonden
dat de beslissingsvrijheid van de ondernemingen die aan deze systemen deelnamen, aanzienlijk werd beperkt.
Bijgevolg is het eerste onderdeel van het vierde middel ongegrond.
Het tweede onderdeel van het vierde middel
Met het tweede onderdeel van het vierde middel stelt rekwirante dat het Gerecht artikel 65, lid 1, EGKS-Verdrag heeft geschonden,
door het begrip
normale werking van de mededinging onjuist uit te leggen. Als gevolg daarvan heeft het ten onrechte aangenomen, dat deze bepaling was geschonden door de informatie-uitwisseling
en door de gelaakte gedragingen die waren gericht op de vaststelling van prijzen en de harmonisatie van toeslagen.
Volgens rekwirante dient onder de normale werking van de mededinging in de zin van het EGKS-Verdrag een situatie van mededinging
te worden begrepen die in het concrete geval voortvloeit uit alle in het kader van dat Verdrag geldende speciale kadervoorwaarden.
Volgens haar werd de normale werking van de mededinging in de zin van artikel 65, lid 1, EGKS-Verdrag tussen juli 1988 en
juni 1990 bepaald door een door de Commissie ingestelde toezichtsregeling, dat tussen de deelnemende ondernemingen de uitwisseling
van individuele gegevens over hoeveelheden vereiste. Door de uitwisseling van informatie over bestellingen en leveringen als
inbreuk op het mededingingsrecht aan te merken, heeft het Gerecht dan ook blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting.
Wat de gelaakte prijsvaststellingen betreft, is het Gerecht voorbijgegaan aan het feit dat een door de Commissie geaccepteerde
en aangemoedigde situatie geacht moet worden deel uit te maken van de
normale werking van de mededinging. Het had tot de conclusie moeten komen, dat aan de ondernemingen in het kader van deze normale werking van de mededinging
een manoeuvreerruimte is toegekend die ook de betrokken handelingen omvat.
Rekwirante bekritiseert ook punt 262 van het bestreden arrest, waarin het Gerecht heeft geconcludeerd dat er sprake was van
een prijsafspraak in de zin van artikel 65, lid 1, EGKS-Verdrag, hoewel de aan de betrokken ondernemingen verweten wilsovereenstemming
niet verder ging dan het gedrag dat het Gerecht uiteindelijk als geoorloofd heeft beschouwd, en dat gericht was op het bereiken
van een zekere consensus over de toekomstige markttendensen.
Bovendien verwijt rekwirante het Gerecht, dat het zichzelf tegenspreekt. Enerzijds heeft het in punt 318 van het bestreden
arrest vastgesteld, dat geen van de bepalingen van het EGKS-Verdrag onderling samenhangende gedragingen tot vaststelling van
prijzen toelaat. Anderzijds heeft het in punt 645 van het arrest de gedachtewisselingen over prijsprognoses ─ die de heer
Kutscher, een door het Gerecht als getuige gehoorde voormalige ambtenaar van DG III, als geoorloofd beschouwt ─ als onderling
samenhangende gedragingen beschouwd, maar met name in punt 534 van het arrest vastgesteld dat de Commissie niet op de hoogte
was van de schendingen van artikel 65, lid 1, EGKS-Verdrag.
Deze overwegingen gelden volgens rekwirante ook voor de overeenkomsten inzake toeslagen. Het Gerecht heeft artikel 65, lid 1,
EGKS-Verdrag immers ook geschonden, door deze overeenkomsten in punt 330 van het bestreden arrest als inbreuken op deze bepaling
aan te merken.
De Commissie herinnert eraan, dat de strekking van het door het EGKS-Verdrag omschreven begrip
normale werking van de mededinging niet door háár wordt vastgesteld. Het doet er dan ook niet toe of de uitwisseling van individuele informatie al dan niet
noodzakelijk was voor de samenwerking met de Commissie, zoals zij in casu door DG III was omschreven.
Volgens haar is het niet tegenstrijdig wanneer bij de beoordeling van het economische effect van de inbreuk rekening wordt
gehouden met de door DG III geaccepteerde situatie, zonder evenwel het begrip
normale werking van de mededinging in de zin van het EGKS-Verdrag ter discussie te stellen.
Dezelfde redenering geldt ook voor de overeenkomsten en onderling samenhangende gedragingen tot vaststelling van prijzen.
Voorzover verzoekster verder de vaststelling in punt 262 van het bestreden arrest betwist, dat de ondernemingen prijsafspraken
hebben gemaakt, is dit onderdeel van het middel niet-ontvankelijk, aangezien het betrekking heeft op feitelijke vaststellingen
en de beoordeling van bewijselementen door het Gerecht.
Beoordeling door het Hof
Vooraf zij eraan herinnerd, dat uit artikel 32 quinquies KS, artikel 51, eerste alinea, van 's Hofs Statuut-EGKS en artikel 112,
lid 1, eerste alinea, sub c, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof volgt, dat een hogere voorziening duidelijk
moet aangeven, tegen welke onderdelen van het arrest waarvan de vernietiging wordt gevorderd, zij is gericht, en welke argumenten
rechtens die vordering specifiek staven (zie in die zin arrest van 8 januari 2002, France/Monsanto en Commissie, C-248/99 P,
Jurispr. blz. I-1, punt 68).
In casu rijst er een probleem omtrent de interpretatie van de hogere voorziening, nu rekwirante stelt dat zij opkomt tegen
de uitlegging door het Gerecht van het begrip
normale werking van de mededinging in de zin van artikel 65, lid 1, EGKS-Verdrag, hoewel haar middel niet gericht is tegen de punten 300 tot en met 320 van
het bestreden arrest, waarin het Gerecht van oordeel is dat het begrip in deze bepaling op dezelfde wijze moet worden uitgelegd
als het overeenkomstige begrip in artikel 85 EG-Verdrag, waaraan het de gevolgtrekking verbindt dat de Commissie de draagwijdte
van artikel 65, lid 1, niet heeft miskend, en de bepalingen van artikel 85, lid 1, EG-Verdrag niet ten onrechte op deze zaak
heeft toegepast.
Voorzover dit onderdeel van het middel aldus dient te worden begrepen, dat het gericht is tegen de betrokkenheid van DG III
bij de aan rekwirante verweten inbreuken, dient evenwel te worden opgemerkt dat rekwirante geen enkel argument aanvoert ter
weerlegging van de overwegingen van het Gerecht in de punten 490 tot en met 556 van het bestreden arrest. In die punten heeft
het Gerecht aangetoond, dat de betrokken ondernemingen het bestaan en de inhoud van hun besprekingen over mededingingsverstorende
maatregelen en de door hen gemaakte afspraken voor de Commissie verborgen hebben gehouden. In punt 554 van het arrest heeft
het Gerecht gepreciseerd, dat artikel 65, lid 4, EGKS-Verdrag in elk geval een objectieve inhoud heeft en bindend is, zowel
voor de ondernemingen als voor de Commissie, die de ondernemingen niet van de toepassing daarvan kan vrijstellen.
Rekwirante kan dan ook niet met succes stellen dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting bij de
uitlegging van het begrip
normale werking van de mededinging in de zin van artikel 65, lid 1, EGKS-Verdrag, door geen rekening te houden met de door de Commissie geaccepteerde en aangemoedigde
mededingingssituatie.
Bovendien dient te worden vastgesteld, dat dit onderdeel van het middel gericht is tegen een aantal vaststellingen van het
Gerecht in diverse punten van het bestreden arrest, maar geen samenhangend juridisch betoog behelst dat specifiek is gericht
tegen de beoordeling door het Gerecht van het begrip
normale werking van de mededinging in de zin van artikel 65, lid 1, EGKS-Verdrag, bij de uitlegging van de rechtsregel dan wel bij de toepassing ervan in het
onderhavige geval in het licht van het gedrag van DG III.
Het tweede onderdeel van het vierde middel is te onduidelijk om erop te kunnen ingaan, en dient dus niet-ontvankelijk te worden
verklaard.
Bijgevolg dient het vierde middel deels ongegrond en deels niet-ontvankelijk te worden verklaard.
Het vijfde middel
Met haar vijfde middel stelt rekwirante, dat het Gerecht artikel 65, lid 5, EGKS-Verdrag, op grond waarvan de Commissie geldboeten
kan opleggen aan ondernemingen, alsook het schuldbeginsel heeft geschonden, waar het rekwirantes onrechtmatige gedrag te streng
heeft beoordeeld. Het Gerecht heeft met name geen rekening gehouden met de gevolgen van de vastgestelde onduidelijkheid omtrent
het begrip
normale werking van de mededinging in artikel 65, lid 1, en is er ten onrechte van uitgegaan dat rekwirante zich ten volle bewust was van de onrechtmatigheid
van haar gedrag.
Volgens rekwirante is de conclusie van het Gerecht in de punten 411, 504, 514, 589 en 590 van het bestreden arrest, dat het
om kennelijke inbreuken ging, in tegenspraak met de vaststelling in punt 643 van het arrest, dat DG III door haar houding
in het kader van het toezichtsysteem vanaf medio 1988 tot eind 1990 een
zekere onduidelijkheid over de draagwijdte van het begrip
normale werking van de mededinging in de zin van het EGKS-Verdrag had gecreëerd.
Rekwirante wijst er verder op dat, gelet op de rechtsonzekerheid die ten tijde van de gelaakte feiten bestond, de algemene
aanmaningen van DG III aan de ondernemingen om de mededingingsregels in acht te nemen, haar niet tot het besef konden brengen
dat zij zich onrechtmatig gedroeg.
Verder ontkent zij dat zij bewust informatie heeft achtergehouden, zoals het Gerecht in de punten 552 en volgende van het
bestreden arrest stelt. In het kader van het door de Commissie opgezette toezichtsysteem was het immers onontbeerlijk dat
de ondernemingen de door de Commissie gewenste informatie verzamelden en voorbereidden. De onder de ondernemingen uitgewisselde
informatie was niet dezelfde als die welke aan DG III werd verstrekt, aangezien het bij deze laatste ging om getotaliseerde
gegevens, die per definitie algemener en minder nauwkeurig waren.
Volgens de Commissie is het middel niet-ontvankelijk aangezien rekwirante, door op te komen tegen de vaststelling van het
Gerecht dat er sprake was van duidelijke en evidente inbreuken en van echte prijsafspraken, dat er een informatie-uitwisselingssysteem
voor leveringen werd toegepast, of dat rekwirante de intentie had om informatie achter te houden, de vaststelling en de beoordeling
van feiten betwist, waarvoor het Gerecht bij uitsluiting bevoegd is. Het middel is in elk geval ongegrond, aangezien aan rekwirante
geen sanctie is opgelegd wegens praktijken waarvan niet zeker was of zij wettig waren, maar wegens zware inbreuken op het
kartelverbod, waarover bij de onderneming geen enkele twijfel kon bestaan.
Beoordeling door het Hof
Het Gerecht is pas na grondig onderzoek van een reeks feitelijke omstandigheden en bewijselementen in de punten 491 tot en
met 551 van het bestreden arrest, in punt 553 daarvan tot het oordeel gekomen dat de betrokken ondernemingen de mededingingsregels
hadden geschonden
en tegelijkertijd maatregelen [hadden] genomen om zich te beschermen tegen de waakzaamheid van de met het toezicht op de markt
belaste ambtenaren van DG III.
In punt 516 van het bestreden arrest heeft het Gerecht met name opgemerkt, dat
noch uit de stukken die partijen aan het Gerecht hebben overgelegd, noch uit de instructiemaatregelen en de maatregelen tot
organisatie van de procesgang die het Gerecht heeft bevolen, is gebleken dat DG III kennis had van de aan verzoekster ten
laste gelegde inbreuken op artikel 65 van het Verdrag of ze zelfs heeft geïnitieerd, bevorderd of gedoogd.
Verder heeft het Gerecht in punt 552 van het bestreden arrest erop gewezen, dat de staalondernemingen en hun ondernemersvereniging
Eurofer bepaalde besprekingen alsook de inhoud daarvan voor de ambtenaren van de Commissie hebben verzwegen.
Gelet op al deze feitelijke omstandigheden en bewijselementen is het Gerecht in punt 553 van het bestreden arrest terecht
tot de conclusie gekomen, dat de ondernemingen zich niet van hun verplichting tot naleving van artikel 65, lid 1, EGKS-Verdrag
konden bevrijden door aan te voeren dat de ambtenaren van DG III van hun praktijken op de hoogte waren geweest of hadden moeten
zijn.
Punt 643 van het bestreden arrest, waarin het Gerecht heeft vastgesteld dat
DG III [door haar houding] een zekere onduidelijkheid over de draagwijdte van het begrip normale werking van de mededinging
in de zin van het EGKS-Verdrag [heeft] gecreëerd, is vervat in dat deel van het arrest waarin het Gerecht de economische weerslag van de inbreuken onderzoekt om na te gaan
of een buitensporige geldboete is opgelegd (punten 632-646 van het bestreden arrest).
Aldus heeft het Gerecht in dit deel van het bestreden arrest een van de criteria toegepast aan de hand waarvan de zwaarte
van een inbreuk gewoonlijk wordt beoordeeld, en tevens in punt 635 van het arrest beklemtoond, dat voor de vaststelling van
een inbreuk op artikel 65, lid 1, EGKS-Verdrag en voor de oplegging van een geldboete op grond van lid 5 van deze bepaling
niet vereist is, dat de betrokken gedraging mededingingsverstorende gevolgen heeft gehad. Zoals in punt 636 van het bestreden
arrest is uiteengezet, is het effect van een mededingingsverstorende praktijk dus geen doorslaggevende maatstaf om te beoordelen
of het bedrag van de geldboete passend is. De bedoeling van een praktijk kan belangrijker zijn dan de gevolgen ervan, vooral
wanneer het, zoals in casu, gaat om op zich zware inbreuken zoals de vaststelling van prijzen en de verdeling van markten.
De door rekwirante aangehaalde zin uit punt 643 van het bestreden arrest kan niet buiten zijn context worden beschouwd, maar
moet worden gezien als een schakel in de redenering van het Gerecht. Het Gerecht heeft verder in hetzelfde punt vastgesteld
dat, wat de houding van de Commissie betreft, de gevolgen van de onderhavige inbreuken niet konden worden bepaald door eenvoudig
de situatie die als gevolg van de mededingingsbeperkende overeenkomsten was ontstaan, te vergelijken met de situatie zoals
die zonder ieder contact tussen de ondernemingen zou zijn geweest. Volgens het Gerecht was het juister, de situatie die door
deze overeenkomsten was ontstaan, te vergelijken met de door DG III gewilde en geaccepteerde situatie, te weten dat de ondernemingen
bij elkaar zouden komen voor algemene besprekingen, in het bijzonder over hun prognoses over de toekomstige prijzen.
Het Gerecht heeft dus zichzelf niet tegengesproken, waar het bij de beoordeling van de economische gevolgen van de inbreuken
de houding van de Commissie in aanmerking heeft genomen, en tegelijkertijd heeft vastgesteld dat deze houding niets heeft
veranderd aan het feit dat de betrokken ondernemingen zich volkomen bewust waren van het mededingingsverstorende karakter
van de gelaakte praktijken.
Bijgevolg is het vijfde middel ongegrond.
Het zesde middel
Het zesde middel, dat eveneens betrekking heeft op een schending van artikel 65, lid 5, EGKS-Verdrag, betreft het feit dat
het Gerecht de informatie-uitwisseling als onrechtmatig heeft aangemerkt. Het is gericht tegen de punten 644 en 649 van het
bestreden arrest, die luiden als volgt:
In zoverre valt niet uit te sluiten, dat een gedachtewisseling tussen ondernemingen over hun
prijsprognoses, van het type dat DG III als geoorloofd beschouwde, ook zonder overeenkomsten als die welke in casu in het Poutrelles Comittee
zijn gesloten, een afgestemd marktgedrag van de betrokken ondernemingen had kunnen vergemakkelijken. Aangenomen dat de ondernemingen
zich hadden beperkt tot een algemene en vrijblijvende uitwisseling van hun gedachten over de toekomstige prijsontwikkeling,
uitsluitend ter voorbereiding van de overlegvergaderingen met de Commissie, en de Commissie hadden ingelicht over de precieze
aard van hun voorbereidende bijeenkomsten, dan is het niet uitgesloten, dat dergelijke door DG III goedgekeurde contacten
tussen de ondernemingen een zeker parallellisme van het marktgedrag, in het bijzonder wat de prijsverhogingen betreft, die
althans gedeeltelijk door de gunstige economische conjunctuur in 1989 werden uitgelokt, hadden kunnen versterken.
[...]
Om de hiervóór in de punten 385 en volgende uiteengezette redenen heeft het Gerecht reeds vastgesteld, dat de deelneming van
verzoekster aan de in de punten 263 tot en met 272 van de [bestreden] beschikking beschreven informatie-uitwisselingssystemen
als een zelfstandige inbreuk op artikel 65, lid 1, van het Verdrag is te beschouwen. Bijgevolg heeft de Commissie deze inbreuk
terecht afzonderlijk in aanmerking genomen bij de berekening van verzoeksters boete.
Met het eerste onderdeel stelt rekwirante, dat het Gerecht bij de beoordeling van het bedrag van de opgelegde geldboete zijn
beschouwingen over de invloed van het door de Commissie opgezette toezichtsysteem op de normale werking van de mededinging
ten onrechte tot de prijsafspraken heeft beperkt. Deze beschouwingen hadden ook op de informatie-uitwisseling moeten worden
toegepast.
Met het tweede onderdeel stelt rekwirante, dat het Gerecht artikel 65, lid 5, EGKS-Verdrag heeft geschonden doordat het in
punt 649 van het bestreden arrest de informatie-uitwisseling als een afzonderlijke inbreuk heeft aangemerkt, en heeft aanvaard
dat deze afzonderlijke inbreuk bij de berekening van de geldboete in aanmerking werd genomen, hoewel de informatie-uitwisseling
ten opzichte van de andere inbreuken slechts een ondergeschikte rol had gespeeld.
Volgens de Commissie golden de redenen waarom het Gerecht de geldboete voor de prijsafspraken heeft verminderd, niet voor
de gelaakte informatie-uitwisseling. Nergens uit het bestreden arrest blijkt immers, dat de uitwisseling van individuele gegevens
noodzakelijk was in het kader van het toezichtsysteem. De ondernemingen hadden zich ertoe kunnen beperken, hun individuele
gegevens ter beschikking te stellen van een door een geheimhoudingsplicht gebonden centrale dienst, die enkel getotaliseerde
gegevens zou hebben doorgegeven.
Beoordeling door het Hof
Met het eerste onderdeel van dit middel komt rekwirante ook op tegen overwegingen in het deel van het bestreden arrest waarin
het Gerecht de economische weerslag van de inbreuken onderzoekt om na te gaan of een onevenredig hoge geldboete is opgelegd.
Zij verwijt het Gerecht dat het voor de informatie-uitwisseling, anders dan voor de prijsafspraken, geen rekening heeft gehouden
met het feit dat de economische gevolgen van de inbreuk overeenkwamen met die van een door de Commissie nagestreefd en geaccepteerd
gedrag.
In punt 644 van het bestreden arrest heeft het Gerecht immers geoordeeld, dat het economisch gerechtvaardigd kan zijn om bij
de beoordeling van de gevolgen van prijsafspraken rekening te houden met de door DG III als geoorloofd beschouwde gedachtewisselingen
tussen ondernemingen over de prijsprognoses, hoewel dergelijke gedachtewisselingen kunnen leiden tot parallelle gedragingen
die hetzelfde economische effect hebben als een dergelijk akkoord, maar geen met het EGKS-Verdrag strijdige mededingingsverstorende
praktijk uitmaken.
Rekwirante heeft evenwel niet aangetoond, dat een door de Commissie als geoorloofd beschouwde informatie-uitwisseling heeft
plaatsgevonden, of dat een dergelijke uitwisseling heeft kunnen leiden tot parallelle gedragingen die hetzelfde economische
effect hadden als de gelaakte informatie-uitwisselingssystemen.
Integendeel, volgens punt 544 van het bestreden arrest had de enige uitwisseling van informatie over bestellingen en leveringen
waarvan de Commissie kennis had, betrekking op actuele statistische informatie die
was getotaliseerd op ondernemingsniveau, maar was uitgesplitst per product en per nationale doelmarkt, zodat geen onderneming
het marktaandeel van haar concurrenten kon berekenen.
Dat het Gerecht in punt 407 van het bestreden arrest heeft geoordeeld, dat de omstreden informatie-uitwisselingssystemen niet
behoorden tot de door de Commissie als geoorloofd beschouwde informatie-uitwisselingssystemen, heeft juist te maken met het
feit dat zij een ander economisch effect hadden dan bijvoorbeeld actuele statistische informatie, in die zin dat
de omstreden systemen [...] de beslissingsvrijheid van de deelnemers aanzienlijk beïnvloedden (punt 401 van het arrest), hetgeen noodzakelijkerwijs elk mogelijk parallellisme tussen zelfstandige individuele beslissingen
uitsluit.
Bijgevolg is het eerste onderdeel van het zesde middel ongegrond.
Aangaande het tweede onderdeel van het middel, betreffende het feit dat rekwirantes deelneming aan de systemen van informatie-uitwisseling
bij de beoordeling van de sanctie in aanmerking is genomen, dient erop te worden gewezen dat het Gerecht in punt 392 van het
bestreden arrest heeft vastgesteld dat deze systemen in de litigieuze beschikking als zelfstandige inbreuken zijn aangemerkt.
In het onderzoek in de punten 393 tot en met 412 van het arrest is het Gerecht tot de slotsom gekomen dat deze systemen daadwerkelijk
als zodanig de mededinging verstoorden.
In punt 649 van het bestreden arrest heeft het Gerecht dan ook terecht geoordeeld, dat de Commissie bij de berekening van
de geldboete deze inbreuk afzonderlijk in aanmerking kon nemen.
Derhalve is ook het tweede onderdeel van het zesde middel ongegrond.
Bijgevolg is het zesde middel ongegrond.
Het zevende middel
Met het zevende middel stelt rekwirante dat het Gerecht artikel 15 EGKS-Verdrag heeft geschonden, doordat het geen negatieve
gevolgen heeft verbonden aan het feit dat de berekening van de geldboeten in de litigieuze beschikking ontoereikend is gemotiveerd.
Hiermee komt zij op tegen de vaststelling van het Gerecht in punt 606 van het bestreden arrest, dat de factoren die bij de
algemene beoordeling van de zwaarte van de verschillende geconstateerde inbreuken zijn betrokken, in deze beschikking voldoende
en adequaat zijn uiteengezet.
Volgens rekwirante moet de motivering van de berekening van de geldboeten in een beschikking van de Commissie op zich de partijen
in staat stellen te weten welke criteria in hun concrete geval voor de berekening van de geldboete in aanmerking zijn genomen,
en op welke manier deze criteria zijn toegepast. Dat is in casu niet het geval.
Aan de hand van de litigieuze beschikking kan met name niet worden vastgesteld, hoe de duur van de inbreuk is vastgesteld.
Rekwirante komt in dit verband op tegen punt 612 van het bestreden arrest, volgens hetwelk
uit het feitenonderzoek van het Gerecht [blijkt], dat de Commissie de duur van de in artikel 1 van de [bestreden] beschikking
genoemde inbreuken naar behoren heeft gerechtvaardigd door te verwijzen naar de handelingen van de betrokkenen of de periodes
waarop die handelingen betrekking hadden. Volgens rekwirante kan zelfs een grondig onderzoek van deze beschikking enkel een vermoeden opleveren, maar geenszins zekerheid
verschaffen omtrent de precieze periode waarin de Commissie de gelaakte inbreuken situeert.
Wat de cijfergegevens voor de berekening van de geldboete betreft, bestaat er volgens rekwirante een contradictie tussen de
punten 608 en 609 van het bestreden arrest, waarin het Gerecht aan de relevante rechtspraak heeft herinnerd, en de punten 610
en 611 van dat arrest, waarin het de door de Commissie in de loop van het geding verstrekte cijfergegevens toereikend heeft
geacht. De motivering moet immers vervat zijn in de beschikking waarbij de geldboete wordt opgelegd. Anders moeten de betrokken
ondernemingen beroep instellen om te kunnen weten volgens welke methode de geldboete is berekend.
Volgens de Commissie heeft het Gerecht de toepassing van de verschillende criteria voor de berekening van de geldboete op
elke onderneming correct gecontroleerd. Zo heeft zij respectievelijk in de punten 607, 614 en 626 van het bestreden arrest
de duur van elke inbreuk, de recidive en het maatschappelijk kapitaal van rekwirante onderzocht. Het middel is dus in dit
opzicht ongegrond.
Verder acht de Commissie de kritiek op de beoordeling door het Gerecht van de duur van de inbreuk niet-ontvankelijk, aangezien
deze gericht is tegen feitelijke beoordelingen, waarvoor het Gerecht bij uitsluiting bevoegd is.
Aangaande de berekening van de geldboete stelt de Commissie, dat het Gerecht het wenselijk heeft geacht dat de wiskundige
berekeningswijze van de geldboete wordt aangegeven in de beschikking waarbij deze wordt opgelegd, maar dit niet als een verplichting
ziet. Het Gerecht heeft ook geoordeeld, dat de criteria op grond waarvan de geldboete is berekend, in de litigieuze beschikking
zijn aangegeven. Volgens de Commissie is dit onderdeel van het middel dan ook ongegrond.
Beoordeling door het Hof
Volgens artikel 15, eerste alinea, EGKS-Verdrag worden
de beschikkingen, aanbevelingen en adviezen van de Commissie [...] met redenen omkleed en vermelden [zij] de adviezen, welke
zij verplicht heeft ingewonnen.
Volgens vaste rechtspraak heeft de verplichting tot motivering van een individuele beschikking tot doel, het Hof in staat
te stellen de wettigheid van de beschikking te toetsen, en de betrokkene voldoende gegevens te verschaffen om na te gaan of
de beschikking gegrond is dan wel een gebrek vertoont op grond waarvan de wettigheid kan worden betwist (arrest van 7 april
1987, Sisma/Commissie, 32/86, Jurispr. blz. 1645, punt 8).
In casu heeft het Gerecht in punt 606 van het bestreden arrest terecht geoordeeld, dat de factoren die bij de algemene beoordeling
van de zwaarte van de verschillende ten laste gelegde inbreuken zijn betrokken, in de punten 300 tot en met 312, 314 en 315
van de litigieuze beschikking voldoende en adequaat zijn uiteengezet, en heeft het in punt 607 van het arrest terecht vastgesteld,
dat in artikel 1 van de beschikking voor elke inbreuk de aangenomen duur is gespecificeerd.
In punt 300 van de litigieuze beschikking is immers gewezen op de zwaarte van de inbreuken en is uiteengezet welke factoren
bij de bepaling van de geldboete in aanmerking zijn genomen. Aldus is in punt 301 rekening gehouden met de economische situatie
van de staalsector, in de punten 302 tot en met 304 met de economische weerslag van de inbreuken, in de punten 305 tot en
met 307 met de omstandigheid dat althans sommige van de ondernemingen zich ervan bewust waren dat hun gedrag in strijd was
of kon zijn met artikel 65 EGKS-Verdrag, in de punten 308 tot en met 312 met de misverstanden die tijdens de crisisregeling
zijn kunnen ontstaan, en in punt 316 met de duur van de inbreuken. Bovendien bevat de litigieuze beschikking een gedetailleerde
uiteenzetting van de deelneming van elke onderneming aan elk van de inbreuken.
Aangaande het feit dat de periode waarin elke inbreuk is gepleegd, in artikel 1 van de litigieuze beschikking niet met begin- en
einddatum, maar slechts in maanden is aangegeven, heeft het Gerecht terecht geoordeeld dat deze vermelding een toereikende
motivering vormde, gelet op de bij de berekening van de geldboete in aanmerking te nemen criteria. Bovendien bevat de feitelijke
uiteenzetting in de beschikking vele data aan de hand waarvan kan worden vastgesteld in welke perioden de inbreuken zijn gepleegd.
In elk geval voert rekwirante niets aan waaruit blijkt dat de in maanden uitgedrukte duur van de inbreuk in haar geval onjuist
was.
Vastgesteld dient te worden, dat de vermeldingen in de litigieuze beschikking de betrokken onderneming in staat hebben gesteld
de gronden voor de genomen maatregel te kennen, zodat zij haar rechten kon doen gelden, en de gemeenschapsrechter de mogelijkheid
bieden deze beschikking op haar wettigheid te toetsen. Bijgevolg heeft het Gerecht artikel 15 EGKS-Verdrag niet geschonden
waar het oordeelde dat de bepaling van het bedrag van de geldboeten in de beschikking toereikend was gemotiveerd.
Aangaande de vermelding van cijfergegevens met betrekking tot de berekeningswijze van de geldboeten dient erop te worden gewezen
dat dergelijke gegevens, hoe nuttig en wenselijk zij ook zijn, niet onmisbaar zijn voor de nakoming van de verplichting tot
motivering van een beschikking waarbij geldboeten worden opgelegd, waarbij dient te worden aangetekend dat de Commissie hoe
dan ook geen afstand kan doen van haar beoordelingsbevoegdheid door uitsluitend en mechanisch wiskundige formules toe te passen
(arrest van 16 november 2000, Sarrió/Commissie, C-291/98 P, Jurispr. blz. I-9991, punten 75-77, en arrest Limburgse Vinyl
Maatschappij e.a./Commissie, reeds aangehaald, punt 464).
Het Gerecht heeft dus terecht en zonder zichzelf tegen te spreken in de punten 608 en 609 van het bestreden arrest eraan herinnerd,
dat het wenselijk is cijfergegevens betreffende de berekening van de geldboeten over te leggen, en anderzijds in punt 607
van dat arrest geoordeeld, dat het bedrag van de geldboeten in de bestreden beschikking toereikend was gemotiveerd.
Bijgevolg is het zevende middel ongegrond.
Het achtste middel
Met haar achtste middel stelt rekwirante, dat het Gerecht door de buitensporig lange duur van de procedure ─ bijna vijf jaar ─
haar recht op rechtsbescherming binnen een redelijke termijn heeft geschonden.
Volgens de Commissie is dit middel ongegrond, omdat de procedure voor het Gerecht, gelet op de specifieke omstandigheden van
de zaak, niet buitensporig lang heeft geduurd. In casu stonden aanzienlijke financiële belangen op het spel. Het ging om een
ingewikkelde zaak, er waren elf beroepen in vier talen, en het Gerecht heeft een omvangrijk dossier moeten onderzoeken. Verder
heeft de procedure vertraging opgelopen doordat vragen betreffende de overlegging van stukken dienden te worden beslecht.
Beoordeling door het Hof
Er zij aan herinnerd dat het algemene beginsel van gemeenschapsrecht, dat eenieder recht heeft op een eerlijk proces, en inzonderheid
op een proces binnen een redelijke termijn, van toepassing is op een beroep in rechte tegen een beschikking van de Commissie
waarbij een onderneming een geldboete is opgelegd wegens schending van het mededingingsrecht (arrest van 17 december 1998,
Baustahlgewebe/Commissie, C-185/95 P, Jurispr. blz. I-8417, punt 21, en arrest Limburgse Vinyl Maatschappij e.a./Commissie,
reeds aangehaald, punt 179).
De redelijkheid van de termijn moet worden beoordeeld met inachtneming van de specifieke omstandigheden van de zaak, in het
bijzonder het belang ervan voor de betrokkene, de complexiteit van de zaak en het gedrag van de verzoeker en van de bevoegde
autoriteiten (reeds aangehaalde arresten Baustahlgewebe/Commissie, punt 29, en Limburgse Vinyl Maatschappij e.a./Commissie,
punt 187).
Dienaangaande heeft het Hof gepreciseerd, dat de lijst van deze criteria niet uitputtend is en dat de beoordeling van de redelijkheid
van de termijn niet vereist dat de zaak stelselmatig aan al deze criteria wordt getoetst, wanneer de duur van de procedure
volgens een van de criteria gerechtvaardigd lijkt. De functie van deze criteria is, te bepalen of de duur van de behandeling
van een zaak al dan niet gerechtvaardigd is. Zo kan de complexiteit van de zaak of vertragingsgedrag van de verzoeker worden
gezien als rechtvaardiging van een termijn die op het eerste gezicht te lang is. Omgekeerd kan een termijn ook onredelijk
lang worden bevonden in het licht van één enkel criterium, in het bijzonder wanneer de duur het gevolg is van het gedrag van
de bevoegde autoriteiten. In voorkomend geval kan de duur van een fase van de procedure zonder meer als redelijk worden aangemerkt
wanneer zij in overeenstemming lijkt met de gemiddelde behandelingsduur van een zaak van dat type (arrest Limburgse Vinyl
Maatschappij e.a./Commissie, reeds aangehaald, punt 188).
In casu heeft de procedure voor het Gerecht een aanvang genomen met de neerlegging op 8 april 1994 van het verzoekschrift
waarmee rekwirante het beroep tot nietigverklaring van de litigieuze beschikking heeft ingesteld, en is zij beëindigd op 11 maart
1999, datum van de uitspraak van het bestreden arrest. Zij heeft bijna vijf jaar geduurd.
Een dergelijke duur lijkt op het eerste gezicht lang. Er dient evenwel aan te worden herinnerd, dat elf ondernemingen in vier
procestalen een beroep tot nietigverklaring van dezelfde beschikking hebben ingesteld.
Zoals in de punten 50 tot en met 56 van het bestreden arrest is opgemerkt, heeft het Gerecht verschillende betwistingen over
de inzage van stukken in verband met de administratieve procedure moeten beslechten. Nadat de Commissie op 24 november 1994
een dossier met 11 000 met de litigieuze beschikking verband houdende stukken had gedeponeerd, en daarbij had gesteld dat
aan de betrokken ondernemingen geen inzage mocht worden gegeven van de stukken die zakengeheimen bevatten, en evenmin van
haar eigen interne documenten, diende het Gerecht partijen hierover te horen, alle documenten te onderzoeken en voor iedere
partij vast te stellen welke stukken zij mocht inzien.
Bij beschikking van 19 juni 1996, NMH Stahlwerke e.a./Commissie (T-134/94, T-136/94─T-138/94, T-141/94, T-145/94, T-147/94,
T-148/94, 151/94, T-156/94 en T-157/94, Jurispr. blz. II-537), heeft het Gerecht uitspraak gedaan over het recht van de verzoekende
partijen tot inzage van de stukken van het dossier van de Commissie die enerzijds van de verzoekende partijen zelf en anderzijds
van niet aan de procedure deelnemende derden afkomstig waren en die door de Commissie in het belang van deze partijen en deze
derden als vertrouwelijk waren aangemerkt.
Bij de reeds aangehaalde beschikking van 10 december 1997, NMH Stahlwerke e.a./Commissie, heeft het Gerecht beslist op de
vorderingen van de verzoekende partijen tot inzage van de door de Commissie als
intern aangemerkte stukken.
De verschillende zaken die door andere door de litigieuze beschikking getroffen ondernemingen waren ingeleid, zijn met het
oog op de instructie en de mondelinge behandeling gevoegd. Zoals in de punten 57 tot en met 67 van het bestreden arrest is
uiteengezet, heeft het Gerecht in het kader van de voorbereiding van de mondelinge behandeling talrijke instructiemaatregelen
gelast. Daarbij heeft het Gerecht de partijen verschillende schriftelijke vragen gesteld en de overlegging van stukken alsmede
getuigenverhoren gelast.
Tot slot van de terechtzitting van 27 maart 1998 is de mondelinge behandeling gesloten.
Het bestreden arrest is uitgesproken op 11 maart 1999, dat wil zeggen op dezelfde dag als de tien andere arresten waarin uitspraak
is gedaan op de tegen de litigieuze beschikking ingestelde beroepen.
Uit het voorgaande volgt dat de duur van de procedure die tot het bestreden arrest heeft geleid, met name kan worden toegeschreven
aan het aantal ondernemingen die aan het gelaakte kartel hebben deelgenomen en beroep tegen de litigieuze beschikking hebben
ingesteld, wat een parallel onderzoek van deze verschillende beroepen noodzakelijk maakte, aan de rechtsvragen in verband
met de inzage in het omvangrijke dossier van de Commissie, aan het grondige onderzoek van de stukken door het Gerecht en aan
de door het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht gestelde taaleisen.
Gelet op de bijzondere complexiteit van de zaak, is de duur van de procedure voor het Gerecht dan ook gerechtvaardigd.
Bijgevolg is het achtste middel ongegrond.
Gelet op een ander, moet de hogere voorziening worden afgewezen.
Kosten
Volgens artikel 69, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering, dat krachtens artikel 118 ervan van toepassing is op de
procedure in hogere voorziening, wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen, voorzover dit is gevorderd.
Aangezien rekwirante volledig in het ongelijk is gesteld, dient zij overeenkomstig de conclusies van de Commissie in de kosten
te worden verwezen.
HET HOF VAN JUSTITIE (Vijfde kamer),
rechtdoende:
1)
Wijst de hogere voorziening af.
2)
Verwijst Thyssen Stahl AG in de kosten.
Wathelet
Edward
La Pergola
Jann
von Bahr
Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 2 oktober 2003.
De griffier
De president van de Vijfde kamer
R. Grass
M. Wathelet
–
Procestaal: Duits.