CELEX: 62003CJ0286
Κοινωνική ασφάλιση διακινούμενων εργαζομένων
Κανονισμός (ΕΟΚ) 1408/71
Άρθρο 4, παράγραφος 2β
Ειδικές παροχές μη βασιζόμενες στην καταβολή εισφορών
Αυστριακή παροχή προοριζόμενη για την κάλυψη του κινδύνου όσον αφορά εξαρτώμενο από τις φροντίδες άλλου πρόσωπο
Χαρακτηρισμός της παροχής και νόμιμος χαρακτήρας της προϋποθέσεως κατοικίας από πλευράς του κανονισμού 1408/71
Ο έλκων δικαιώματα από τον ασφαλισμένο

Snares).
32     Η Πορτογαλική και Φινλανδική Κυβέρνηση υποστηρίζουν όμοιες κατ’ ουσίαν θέσεις.
33     Η Ολλανδική Κυβέρνηση προτείνει να γίνει παραπομπή στην προπαρατεθείσα απόφαση Jauch.
34     Αντιθέτως, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το επίδομα ειδικής φροντίδας βάσει του SPGG δεν έχει τον χαρακτήρα ειδικής παροχής,
αλλά κοινωνικοασφαλιστική παροχή ασθενείας κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, του κανονισμού 1408/71.
35     Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι το άρθρο 4, παράγραφος 2β, του κανονισμού 1408/71 πρέπει, ως παρεκκλίνουσα διάταξη, να ερμηνεύεται
στενώς. Προσθέτει ότι το βάσει του SPGG επίδομα ειδικής φροντίδας έχει το ίδιο αντικείμενο, το ίδιο ποσό και τις ίδιες προϋποθέσεις
χορηγήσεως με το ομοσπονδιακό επίδομα ειδικής φροντίδας, ότι επίσης χορηγείται κατά τρόπο αντικειμενικό βάσει νομοθετικώς
καθοριζομένης καταστάσεως και ότι, επομένως, αποτελεί, αυτό καθεαυτό, κοινωνικοασφαλιστική παροχή ασθενείας, κατά την έννοια
του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, του 1408/71. Ως εκ τούτου, οι διαφορές με το ομοσπονδιακό επίδομα ειδικής φροντίδας
όσον αφορά κατηγορίες δικαιούχων και τρόπου χρηματοδοτήσεως, στερούνται συνεπειών.
Απάντηση του Δικαστηρίου
36     Από την οικονομία του κανονισμού 1408/71 προκύπτει ότι η έννοια της «παροχής κοινωνικής ασφαλίσεως» σύμφωνα με το νόημα του
άρθρου 4, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού και η έννοια της «ειδικής παροχής [μη βασιζόμενης σε καταβολή εισφορών]» σύμφωνα
με το νόημα του άρθρου 4, παράγραφοι 2α και 2γ, του ίδιου κανονισμού αλληλοαποκλείονται. Έτσι, μία παροχή που πληροί τις προϋποθέσεις
της «παροχής κοινωνικής ασφαλίσεως», σύμφωνα με το νόημα του άρθρου 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71, δεν μπορεί να
αναλυθεί ως «ειδική παροχή [μη βασιζόμενη σε καταβολή εισφορών]».
37     Μία παροχή μπορεί να θεωρηθεί ως κοινωνική ασφαλιστική παροχή μόνον εφόσον χορηγείται στους δικαιούχους ασχέτως οποιασδήποτε
ατομικής και λαμβάνουσας υπόψη τις προσωπικές ανάγκες εκτιμήσεως, βάσει νομοθετικώς καθοριζομένης καταστάσεως ή και εφόσον
αυτή έχει σχέση με κάποιον από τους ρητώς απαριθμουμένους στο άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 κινδύνους (βλ.,
μεταξύ άλλων, τις αποφάσεις της 27ης Μαρτίου 1985, 249/83, Hoeckx, Συλλογή 1985, σ. 973, σκέψεις 12 έως 14· της 16ης Ιουλίου
1992, C-78/91, Hughes, Συλλογή 1992, σ. Ι-4839, σκέψη 15· της 5ης Μαρτίου 1998, C-160/96, Molenaar, Συλλογή 1998, σ. I-843,
σκέψη 20 και την προπαρατεθείσα απόφαση Jauch, σκέψη 25).
38     Επομένως, παροχές που χορηγούνται κατά τρόπο αντικειμενικό, βάσει μιας νομοθετικώς καθοριζομένης καταστάσεως, και σκοπούν
στη βελτίωση της καταστάσεως της υγείας και της ζωής των εξαρτωμένων από τις φροντίδες άλλου προσώπων έχουν κατ’ ουσίαν ως
αντικείμενο τη συμπλήρωση των παροχών ασφαλίσεως ασθενείας και πρέπει να θεωρούνται ως «παροχές ασθενείας» κατά την έννοια
4, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, του κανονισμού 1408/71 (προπαρατεθείσες αποφάσεις Molenaar, σκέψη 24 και 25, και Jauch, σκέψη
28).
39     Ένα επίδομα ειδικής φροντίδας, όπως το χορηγούμενο βάσει του SPGG, σκοπεί στην αντιστάθμιση, υπό τη μορφή μιας κατ’ αποκοπήν
συμμετοχής, στα έξοδα τα σχετικά με τις πρόσθετες δαπάνες που προκαλούνται από την κατάσταση των εξαρτωμένων από τις φροντίδες
άλλου ατόμων, που χαρακτηρίζει τους δικαιούχους, και, ειδικότερα, τα έξοδα σχετικά με την αρωγή που είναι αναγκαία να τους
παρέχεται.
40     Το ποσό ενός τέτοιου επιδόματος ειδικής φροντίδας είναι ανάλογο προς τον βαθμό της οικείας εξαρτήσεως. Αποτελεί συνάρτηση
του χρόνου που αφιερώνεται στις φροντίδες, πράγμα που εκφράζεται σε αριθμό ωρών μηνιαίως. Η εκτίμηση της εξαρτήσεως προσδιορίζεται
λεπτομερώς σε σχετικό κείμενο όπου προβλέπεται σχετική κατάταξη ανάλογα με τον βαθμό εξαρτήσεως. Τα λοιπά εισοδήματα του εξαρτωμένου
προσώπου ουδεμία έχουν επίπτωση στο ποσό του επιδόματος ειδικής φροντίδας.
41     Το εν λόγω επίδομα χορηγείται σε όσους δεν λαμβάνουν καμιά σύνταξη δυνάμει διατάξεων της ομοσπονδιακής νομοθεσίας. Τα πρόσωπα
αυτά είναι, κατ’ ουσίαν, τα μέλη της οικογενείας ασφαλισμένου, δικαιούχοι κοινωνικής αρωγής, τα άτομα με ειδικές ανάγκες που
ασκούν επάγγελμα, καθώς και οι συνταξιούχοι των ομοσπόνδων κρατών και των δήμων και κοινοτήτων.
42     Κατά συνέπεια, μολονότι είναι αληθές ότι ένα επίδομα ειδικής φροντίδας, όπως το επίμαχο της κύριας δίκης, μπορεί να εμπίπτει
σε καθεστώς διαφορετικό αυτού που ίσχυε όσον αφορά τις γερμανικές ασφαλιστικές παροχές για εξαρτώμενα από φροντίδες άλλου
άτομα, περί του οποίου επρόκειτο στην προπαρατεθείσα απόφαση Molenaar, και του ομοσπονδιακού αυστριακού επιδόματος ειδικής
φροντίδας, περί του οποίου επρόκειτο στην προπαρατεθείσα απόφαση Jauch, εξίσου ακριβές είναι ότι το επίδικο εν προκειμένω
επίδομα είναι της ιδίας φύσεως με τα προπαρατεθέντα.
43     Εξάλλου, όπως έχει διευκρινιστεί στην προπαρατεθείσα απόφαση Jauch, ούτε οι προϋποθέσεις χορηγήσεως του επιδόματος ειδικής
φροντίδας ούτε ο τρόπος χρηματοδοτήσεώς του μπορούν να έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την αλλοίωση της φύσεως του επιδόματος
ειδικής φροντίδας, όπως αναλύθηκε στις προπαρατεθείσες αποφάσεις Molenaar και Jauch. Επομένως, την ανάλυση αυτή δεν μπορεί
να μεταβάλει το γεγονός ότι η χορήγηση της παροχής δεν συνδέεται κατ’ ανάγκην με την καταβολή ασφαλιστικής παροχής ασθενείας
ή συντάξεως χορηγουμένης για άλλο σκοπό εκτός της ασφαλίσεως ασθενείας.
44     Υπό τις ανωτέρω συνθήκες, έστω και αν αυτές εμφανίζουν όλως ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τέτοιες παροχές πρέπει να θεωρούνται
ως «παροχές ασθενείας», κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, του κανονισμού 1408/71».
45     Ενόψει των ανωτέρω στοιχείων, προκύπτει ότι δεν πληρούται μία από τις προϋποθέσεις που είναι αναγκαίες για την εφαρμογή του
άρθρο 4, παράγραφος 2β, του κανονισμού 1408/71, δηλαδή ο χαρακτηρισμός της οικείας παροχής ως «ειδικής παροχής». Επομένως,
ουδείς πλέον λόγος συντρέχει να τεθεί το ερώτημα της συνδρομής των λοιπών προβλεπομένων από το εν λόγω άρθρο προϋποθέσεων.
46     Κατά συνέπεια, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ένα επίδομα ειδικής φροντίδας, όπως το προβλεπόμενο από τον
SPGG, δεν αποτελεί ειδική παροχή μη βασιζόμενη σε καταβολή εισφορών, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2β, του κανονισμού
1408/71, αλλά παροχή ασθενείας κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, του κανονισμού αυτού.

Επί του δευτέρου ερωτήματος
47     Με το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να μάθει αν το μέλος της οικογενείας μισθωτού εργαζομένου στο Land Salzburg
το οποίο συμβιώνει με την οικογένειά του στη Γερμανία μπορεί να αξιώσει, εφόσον πληροί τις λοιπές προϋποθέσεις χορηγήσεως,
την καταβολή επιδόματος ειδικής φροντίδας, όπως αυτό που καταβάλλεται βάσει του SPGG, ως παροχή ασθενείας σε χρήμα, όπως προβλέπεται
στο άρθρο 19 και στις αντίστοιχες διατάξεις των λοιπών τμημάτων του πρώτου κεφαλαίου του τίτλου III του κανονισμού 1408/71.
48     Μια παροχή ασθενείας, όπως το προβλεπόμενο από τον SPGG επίδομα ειδικής φροντίδας, που χορηγείται ως χρηματική βοήθεια επιτρέπουσα
τη συνολική βελτίωση του επιπέδου ζωής των προσώπων που εξαρτώνται από τις φροντίδες άλλου, ώστε να αντισταθμίζεται το επί
πλέον κόστος που συνεπάγεται η κατάσταση στην οποίαν βρίσκονται, εμπίπτει στις «παροχές σε χρήμα» της ασφαλίσεως ασθενείας
που προβλέπονται, ιδίως, στο άρθρο 19, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, του κανονισμού 1408/71 (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Molenaar,
σκέψη 35 και 36).
49     Άλλωστε, δεν αμφισβητείται ότι ο Hosse είναι εργαζόμενος εμπίπτων στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1408/71.
50     Εξάλλου, από την υποβληθείσα στο Δικαστήριο δικογραφία προκύπτει ότι το δικαίωμα για το προβλεπόμενο από τον SPGG επίδομα
ειδικής φροντίδας αποτελεί ίδιο δικαίωμα της θυγατέρας Hosse και όχι δικαίωμα ελκόμενο από τον πατέρα της.
51     Παρ’ όλ’ αυτά, δεν αντίκειται προς την κατάσταση αυτή το να μπορεί η θυγατέρα Hosse να απολαύει του δικαιώματος για παροχή
του επιδόματος ειδικής φροντίδας του Land Salzburg, έστω και αν αυτή κατοικεί στη Γερμανία, εφόσον πληροί τις λοιπές προϋποθέσεις
χορηγήσεως του άρθρου 19 και των αντίστοιχων διατάξεων των λοιπών τμημάτων του πρώτου κεφαλαίου του τίτλου III του κανονισμού 1408/71.
52     Βεβαίως, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, δυνάμει του άρθρου 2 του κανονισμού 1408/71, τα μέλη της οικογενείας εργαζομένου έχουν
μόνον εκ πλαγίου δικαιώματα, δηλαδή δικαιώματα που έχουν αποκτήσει υπό την ιδιότητα αυτή, και όχι ίδια δικαιώματα των οποίων
μπορούν να απολαύουν ανεξαρτήτως οποιασδήποτε σχέσεως συγγενείας με τον εργαζόμενο (βλ., μεταξύ άλλων, την απόφαση της 23ης
Νοεμβρίου 1976, 40/76, Kermaschek, Συλλογή τόμος 1976, σ. 599, σκέψη 7).
53     Παρ’ όλ’ αυτά, το Δικαστήριο περιόρισε, στη συνέχεια, τη νομολογία αυτή μόνο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες το μέλος της
οικογενείας εργαζομένου επικαλείται διατάξεις του κανονισμού 1408/71 εφαρμοζόμενες αποκλειστικώς στους εργαζομένους, αποκλειομένων
των μελών της οικογενείας τους, όπως οι διατάξεις των άρθρων 67 έως 71 του κανονισμού αυτού σχετικά με τις παροχές ανεργίας
(βλ., την απόφαση της 30ής Απριλίου 1996, C-308/93, Cabanis-Issarte (Συλλογή 1996, σ. I-2097). Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει με
το άρθρο 19 του εν λόγω κανονισμού, του οποίου αντικείμενο έγκειται ακριβώς στη διασφάλιση για τον εργαζόμενο και τα μέλη
της οικογενείας του, που κατοικούν σε κράτος μέλος εκτός του αρμοδίου, της χορηγήσεως των προβλεπομένων από την ισχύουσα νομοθεσία
παροχών ασθενείας, στο μέτρο που τα μέλη της οικογενείας δεν δικαιούνται των παροχών αυτών δυνάμει της νομοθεσίας του κράτους
στο έδαφος του οποίου κατοικούν.
54     Επί πλέον, το άρθρο 19, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 ορίζει ότι η χορήγηση παροχών ασθενείας δεν εξαρτάται από την
κατοικία των μελών της οικογενείας του εργαζομένου στο αρμόδιο κράτος μέλος, και τούτο προκειμένου να μην αποθαρρύνονται οι
κοινοτικοί εργαζόμενοι από την άσκηση του δικαιώματός τους ελεύθερης κυκλοφορίας.
55     Κατά συνέπεια, θα αντέκειτο προς το άρθρο 19, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 να στερηθεί η θυγατέρα εργαζομένου του
ευεργετήματος παροχής την οποία αυτή θα δικαιούνταν εάν κατοικούσε στο αρμόδιο κράτος.
56     Ως εκ τούτου στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το μέλος της οικογενείας μισθωτού εργαζομένου στο Land Salzburg,
που κατοικεί με την οικογένειά του στη Γερμανία, μπορεί, εφόσον πληροί τις λοιπές προϋποθέσεις χορηγήσεως, να αξιώσει από
τον αρμόδιο φορέα του τόπου εργασίας του μισθωτού την καταβολή επιδόματος ειδικής φροντίδας, όπως το καταβαλλόμενο από τον
SPGG, ως παροχή ασθενείας σε χρήμα, όπως προβλέπεται στο άρθρο 19 του κανονισμού 1408/71, στο μέτρο που το μέλος της οικογενείας
δεν δικαιούται ανάλογης παροχής δυνάμει της νομοθεσίας του κράτους στο έδαφος του οποίου κατοικεί.
57     Κατόπιν της δοθείσας στα δύο πρώτα ερωτήματα απαντήσεως, δεν συντρέχει λόγος να δοθεί απάντηση στα λοιπά υποβληθέντα ερωτήματα.

Επί των δικαστικών εξόδων
58     Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του
αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν προκειμένου
να υποβάλουν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, έτεροι πλην των εν λόγω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
1)
Ένα επίδομα ειδικής φροντίδας, όπως το προβλεπόμενο από τον Salzburger Pflegegeldgesetz, δεν αποτελεί ειδική παροχή μη βασιζόμενη
σε καταβολή εισφορών, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2β, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71, του Συμβουλίου, της 14ης
Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών
τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, αλλά παροχή ασθενείας, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο α΄,
του κανονισμού.
2)
Το μέλος της οικογενείας μισθωτού εργαζομένου στο Land Salzburg, που κατοικεί μαζί με την οικογένειά του στη Γερμανία, μπορεί,
εφόσον πληροί τις λοιπές προϋποθέσεις χορηγήσεως, να αξιώσει από τον αρμόδιο φορέα του τόπου εργασίας του μισθωτού την καταβολή
επιδόματος ειδικής φροντίδας, όπως το καταβαλλόμενο από τον Salzburger Pflegegeldgesetz, ως παροχή ασθενείας σε χρήμα, όπως
προβλέπεται από το άρθρο 19 του κανονισμού 1408/71, στο μέτρο που το μέλος της οικογενείας δεν δικαιούται ανάλογης παροχής
δυνάμει της νομοθεσίας του κράτους στο έδαφος του οποίου κατοικεί.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.