CELEX: 62006CJ0231
Trattament ugwali ta' l-irġiel u n-nisa
Skema statutorja ta' pensjoni
Direttiva 79/7/KEE
Air hostesses
Għoti ta' pensjoni ugwali għal dik ta' stewards
Ħlas f'daqqa ta' kontribuzzjonijiet ta' regolarizzazzjoni
Ħlas ta' interessi
Prinċipju ta’ effettività
Obbligi ta' Stat Membru derivanti minn deċiżjoni preliminari

Motivi tas-sentenza
1. It-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 79/7/KEE, tad-19 ta’ Diċembru 1978, dwar l-implementazzjoni progressiva tal-prinċipju tat-trattament ugwali ta’ l-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ sigurtà soċjali (ĠU 1979, L 6, p. 24).
2. Dawn it-talbiet ġew ippreżentati fil-kuntest ta’ kawżi bejn E. Jonkman, H. Vercheval u N. Permesaen u l-Office national des pensions (aktar ‘il quddiem l-“ONP”).
Il-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
3. Wara li ħadmu bħala air hostesses mal-kumpannija ta’ l-ajru Sabena SA (Société Anonyme Belge de Navigation Aérienne), E. Jonkman, H. Vercheval u N. Permesaen ippreżentaw talba għall-pensjoni ta’ l-irtirar bħala ekwipaġġ ta’ l-ajru ta’ l-avjazzjoni ċivili. Huma ppreżentaw dawn it-talbiet, rispettivament, matul is-snin 1992, 1995 u 1996, sabiex jinvokaw id-drittijiet tagħhom għal pensjoni, rispettivament, mill-1 ta’ Marzu 1993, l-1 ta’ Lulju 1996 u l-1 ta’ Frar 1997.
4. L-ONP tathom pensjoni. Madankollu, E. Jonkman, H. Vercheval u N. Permesaen ikkontestaw id-deċiżjoni ta’ l-ONP quddiem it-tribunal du travail ta’ Brussell, fir-rigward ta’ E. Jonkman, u quddiem dak ta’ Nivelles, fir-rigward ta’ H. Vercheval u N. Permesaen, fejn qalu li l-kalkolu tal-pensjonijiet tagħhom kien ibbażat fuq dispożizzjonijiet diskriminatorji u li huma kellhom jirċievu pensjoni kkalkulata skond l-istess regoli bħal dawk użati għall-membri ta’ l-ekwipaġġ tal-kabina ta’ sess maskili.
5. B’mod aktar preċiż, minn tqabbil bejn in-noti ta’ kalkolu tal-pensjonijiet tal-persuni kkonċernati kien jirriżulta li l-ammont tal-paga kkunsidrat mill-ONP kien, għall-perjodu bejn l-1 ta’ Jannar 1964 u l-31 ta’ Diċembru 1980, nettament anqas għall-air hostesses milli għall-istewards, minkejja l-fatt li r-remunerazzjoni bażika tagħhom kienet ugwali.
6. Dan kien jirriżulta minn differenza fit-trattament bejn, minn naħa, l-air hostesses u, min-naħa l-oħra, il-membri l-oħra ta’ l-ekwipaġġ tal-kabina matul il-perjodu msemmi. Fil-fatt, permezz ta’ Digriet Irjali ta’ l-10 ta’ Jannar 1964 li jistabbilixxi l-kontribuzzjonijiet intiżi għall-finanzjament ta’ skema ta’ pensjoni ta’ l-irtirar u għas-superstiti ta’ l-ekwipaġġ ta’ l-ajru ta’ l-avjazzjoni ċivili, kif ukoll il-metodi tal-ħlas tagħhom (Moniteur belge tas-17 ta’ Jannar 1964, p. 464), li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 1964, ġiet stabbilita skema speċjali ta’ pensjoni ta’ l-irtirar favur l-ekwipaġġ ta’ l-ajru ta’ l-avjazzjoni ċivili, minn liema madankollu kienu esklużi l-air hostesses. Dawn baqgħu suġġetti għall-iskema ġenerali ta’ pensjoni ta’ l-irtirar ta’ l-impjegati, li kienet ikkaratterizzata mit-teħid in kunsiderazzjoni, għall-ħlas tal-kontribuzzjonijiet u l-kalkolu tal-pensjoni, ta’ ammont ta’ remunerazzjoni iżgħar minn dak li kien iservi bħala bażi ta’ kalkolu fl-iskema speċjali ta’ l-ekwipaġġ ta’ l-ajru ta’ l-avvjazzjoni ċivili.
7. Ir-raġuni għall-esklużjoni ta’ l-air hostesses mill-benefiċċju ta’ din l-skema speċjali ta’ pensjoni ta’ l-irtirar kienet tinsab fl-impossibbiltà ta’ dawn, f’dak iż-żmien, li jkomplu l-karriera tagħhom bħala membri ta’ l-ekwipaġġ ta’ l-ajru wara li jilħqu l-età ta’ 40 sena. Għaldaqstant, dawn ma setgħux jilħqu karriera kompleta. Minħabba f’hekk, ir-Renju tal-Belġju ddeċieda li ma jinkludihomx fl-iskema speċjali li ġiet stabbilita.
8. Il-problema tal-karriera ma’ Sabena SA u ta’ l-iskema tal-pensjoni ta’ l-air hostesses kienet is-suġġett ta’ diversi kawżi quddiem il-qrati Belġjani, li xi wħud minnhom ġew deċiżi abbażi ta’ sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja fuq talba għal deċiżjoni preliminari (sentenzi tal-25 ta’ Mejju 1971, Defrenne, 80/70, Ġabra p. 445; tat-8 ta’ April 1976, Defrenne, 43/75, Ġabra p. 455, u tal-15 ta’ Ġunju 1978, Defrenne, 149/77, Ġabra p. 1365). Permezz tad-Digriet Irjali tas-27 ta’ Ġunju 1980 li jemenda d-Digriet Irjali tat-3 ta’ Novembru 1969, li jistabbilixxi għall-ekwipaġġ ta’ l-ajru ta’ l-avvjazzjoni ċivili r-regoli speċjali għall-kisba tad-dritt għal pensjoni u l-metodi speċjali ta’ l-applikazzjoni tad-Digriet Irjali Nru 50 ta’ l-24 ta’ Ottubru 1967 dwar il-pensjoni ta’ l-irtirar u għas-superstiti ta’ l-impjegati (Moniteur belge tat-23 ta’ Awwissu 1980, p. 9700), li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 1981, l-air hostesses ġew finalment integrati fl-iskema speċjali ta’ l-ekwipaġġ ta’ l-ajru ta’ l-avjazzjoni ċivili. Sussegwentement, il-leġiżlatur Belġjan, permezz tad-Digriet Irjali tat-28 ta’ Marzu 1984 bl-istess titolu bħal dak ta’ qabel (Moniteur belge tat-3 ta’ April 1984, p. 4100), stabbilixxa regolarizzazzjoni favur l-air hostesses għall-perjodu ta’ bejn l-1 ta’ Jannar 1964 u l-31 ta’ Diċembru 1980. Peress li dan id-Digriet Irjali ġie annullat permezz tad-Digriet tal-Conseil d’État (Kunsill ta’ l-Istat) tas-7 ta’ Settembru 1987, Digriet Irjali ġdid li wkoll kellu l-istess titolu ġie adottat, fil-25 ta’ Ġunju 1997 (Moniteur belge tal-31 ta’ Lulju 1997 p. 19635, aktar ‘il quddiem id-“Digriet Irjali tal-25 ta’ Ġunju 1997”), sabiex jirrimedja għad-differenza fit-trattament bejn l-air hostesses u l-istewards matul il-perjodu bejn l-1 ta’ Jannar 1964 u l-31 ta’ Diċembru 1980.
9. Skond id-Digriet Irjali tal-25 ta’ Ġunju 1997, l-air hostesses li matul il-perjodu bejn l-1 ta’ Jannar 1964 u l-31 ta’ Diċembru 1980 eżerċitaw dan l-impjieg kellhom, minn issa ‘l quddiem, dritt għal pensjoni ta’ l-irtirar ikkalkulata skond l-istess metodi bħal dawk użati fil-konfront ta’ l-istewards, bil-kundizzjoni li jħallsu f’daqqa kontribuzzjonijiet ta’ regolarizzazzjoni miżjuda bl-interessi b’rata ta’ 10 % fis-sena. Il-kontribuzzjonijiet ta’ regolarizzazzjoni msemmija essenzjalment jikkonsistu fid-differenza bejn il-kontribuzzjonijiet imħallsa mill-air hostesses matul il-perjodu bejn l-1 ta’ Jannar 1964 u l-31 ta’ Diċembru 1980 u l-kontribuzzjonijiet ogħla mħallsa mill-istewards matul l-istess perjodu.
10. E. Jonkman, H. Vercheval u N. Permesaen iqisu li r-regolarizzazzjoni stabbilita mid-Digriet Irjali tal-25 ta’ Ġunju 1997 ma tippermettix li tiġi eliminata d-diskriminazzjoni kollha bejn l-air hostesses u l-istewards.
11. Permezz ta’ deċiżjonijiet tas-17 ta’ Novembru 1997 u d-9 ta’ Jannar 1998, mogħtija rispettivament mit-Tribunal du travail ta’ Brussell u minn dak ta’ Nivelles, intlaqgħu r-rikosi ta’ E. Jonkman u H. Vercheval, minħabba li l-mod ta’ kalkolu tal-pensjonijiet tagħhom huwa diskriminatorju.
12. Fil-każ ta’ N. Permesaen, it-Tribunal du travail ta’ Nivelles, permezz ta’ deċiżjoni tas-26 ta’ Diċembru 2003, laqa’ parzjalment l-argumenti ta’ l-ONP. Huwa qal li l-għoti ta’ pensjoni identika għal dik tal-ħaddiema rġiel suġġett għall-kundizzjoni tal-ħlas tal-kontribuzzjoniiet li kellhom jitħallsu li kieku l-impjegata kienet taqa’ taħt din l-iskema matul il-karriera professjonali tagħha ma jikkostitwix diskriminazzjoni. Min-naħa l-oħra, huwa qies bħala diskriminatorji l-interessi b’rata annwali ta’ 10 %.
13. L-ONP appella mid-deċiżjonijiet tas-17 ta’ Novembru 1997 u tad-9 ta’ Jannar 1998 quddiem il-Cour du travail ta’ Brussell. Appell mid-deċiżjoni tas-26 ta’ Diċembru 2003 ġie ppreżentat minn N. Permesaen quddiem din l-istess qorti.
14. Il-Cour du travail ta’ Brussell tqis li l-metodi prattiċi tas-sistema ta’ regolarizzazzjoni introdotta mid-Digriet Irjali tal-25 ta’ Ġunju 1997 huma kapaċi li jkunu diskriminatorji. F’dan ir-rigward, din tosserva li l-ħlas f’daqqa ta’ kapital elevat ħafna jirrappreżenta ostaklu mhux żgħir għal pensjonant. Il-Cour du travail issemmi wkoll l-aspett fiskali ta’ din is-sistema ta’ regolarizzazzjoni, fis-sens li dak iż-żmien, il-kontribuzzjonijiet setgħu jitnaqqsu għall-finijiet tat-taxxa għall-istewards, liema ħaġa ma kinitx tgħodd għall-air hostesses. Fl-aħħar, hija tosserva li r-rata ta’ l-interessi applikata hija ogħla mir-rata legali ta’ l-interessi moratorji u kumpensatorji, kif ukoll mir-rata bankarja.
15. Il-Cour du travail ta’ Brussell tqis li s-soluzzjoni tal-kawżi prinċipali tiddependi mill-interpretazzjoni tad-Direttiva 79/7. B’hekk, hija ddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja s-segwenti domandi preliminari:
“1) Id-Direttiva 79/7 għandha tiġi interpretata fis-sens li tawtorizza lil Stat Membru jadotta liġi li għandha l-iskop li tippermetti lil kategorija ta’ persuni ta’ sess iddeterminat, oriġinarjament suġġetta għal diskriminazzjoni, li tibbenifika minn skema ta’ pensjoni applikabbli għall-kategorija ta’ persuni tas-sess l-ieħor, bil-ħlas retroattiv tal-kontribuzzjonijiet (ħlas f’daqqa ta’ kapital elevat ħafna) li, bis-saħħa tal-liġi applikabbli f’dan l-Istat, huma preskritti favur din l-aħħar kategorija ta’ persuni?
Jekk dan huwa l-każ, id-Direttiva 79/7 għandha tiġi interpretata fis-sens li tirrikjedi li Stat Membru jemenda l-liġi li tikser din id-dispożizzjoni, meta sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej ikkonstatat dan il-kunflitt ta’ liġijiet u, mill-inqas, fit-terminu ta’ preskrizzjoni li japplika għad-debitu ta’ kontribuzzjonijiet li nħoloq mill-adozzjoni ta’ din il-liġi?
2) Id-Direttiva 79/7 għandha tiġi interpretata bħala li tawtorizza lil Stat Membru jadotta liġi li għandha l-iskop li tippermetti lil kategorija ta’ persuni ta’ sess iddeterminat, oriġinarjament suġġetta għal diskriminazzjoni, li tibbenifika minn skema ta’ pensjoni applikabbli għall-kategorija ta’ persuni tas-sess l-ieħor, bil-ħlas ta’ interessi għoljin għad-dewmien fil-ħlas li, bis-saħħa tal-liġi applikabbli f’dan l-Istat, huma preskritti favur din l-aħħar kategorija ta’ persuni?
Jekk dan huwa l-każ, id-Direttiva 79/7 għandha tiġi interpretata fis-sens li tirrikjedi li Stat Membru jemenda l-liġi li tikser din id-dispożizzjoni, meta sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej ikkonstatat dan il-kunflitt ta’ liġijiet u, mill-inqas, fit-terminu ta’ preskrizzjoni li japplika għall-interessi għad-dewmien fil-ħlas li nħolqu mill-adozzjoni ta’ din il-liġi?”
Fuq id-domandi preliminari
Kunsiderazzjonijiet preliminari
16. Qabel kollox għandu jiġi kkonstatat li mhuwiex ikkontestat mill-partijiet fil-kawżi prinċipali li l-esklużjoni inizjali ta’ l-air hostesses mill-iskema speċjali ta’ pensjoni ta’ l-ekwipaġġ ta’ l-ajru ta’ l-avjazzjoni ċivili, kienet diskriminatorja.
17. Preliminarjament ukoll, għandu jingħad li l-Artikolu 141(1) u (2) KE dwar il-prinċipju ta’ paga ugwali għall-ħaddiema maskili u femminili ma japplikax f’dan il-każ, peress li l-artikolu msemmi japplika biss għall-iskemi ta’ pensjoni professjonali u mhux għall-iskemi statutorji ta’ pensjoni (sentenzi tal-25 ta’ Mejju 1971, Defrenne, iċċitata aktar ‘il fuq, punti 10 sa 13; tas-6 ta’ Ottubru 1993, Ten Oever, C‑109/91, Ġabra p. I‑4879, punt 9, u tal-21 ta’ Lulju 2005, Vergani, C‑207/04, Ġabra p. I‑7453, punti 22 u 23).
18. Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju għamlet sew meta għamlet id-domandi tagħha fir-rigward tad-Direttiva 79/7, li tapplika għall-iskemi statutorji ta’ sigurtà soċjali, inklużi fosthom l-iskemi statutorji ta’ pensjoni (sentenza ta’ l-1 ta’ Lulju 1993, van Cant, C‑154/92, Ġabra p. I‑3811, punti 10 u 11).
19. L-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva jipprojbixxi “[kull] diskriminazzjoni fuq il-bażi tas-sess […] speċjalment b’riferenza [għal] […] l-għan ta’ l-iskemi u l-kundizzjonijiet ta’ l-aċċess għalihom […], l-obbligu li wieħed jikkontribwixxi u l-kalkolu tal-kontribuzzjonijiet [kif ukoll] il-kalkolu tal-benefiċċji”. Din id-dispożizzjoni tista’ tiġi invokata mill-individwi quddiem il-qrati nazzjonali sabiex iwasslu lil dawn biex jiċħdu kull liġi nazzjonali li ma tkunx konformi (sentenza tat-13 ta’ Diċembru 1989, Ruzius-Wilbrink, C‑102/88, Ġabra p. 4311, punt 19, u tas-27 ta’ Ottubru 1993, van Gemert-Derks, C‑337/91, Ġabra p. I‑5435, punt 31).
Fuq il-ħtieġa ta’ ħlas ta’ kontribuzzjonijiet ta’ regolarizzazzjoni
20. Permezz ta’ l-ewwel parti tad-domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk id-Direttiva 79/7 topponix li Stat Membru, meta jadotta liġi li jkollha l-iskop li tippermetti lil persuni ta’ sess iddeterminat, oriġinarjament suġġetti għal diskriminazzjoni, li jibbenifikaw minn skema ta’ pensjoni li tapplika għall-persuni tas-sess l-ieħor, tagħmel dan il-ħlas ta’ affiljazzjoni, f’daqqa u bl-interessi bir-rata ta’ 10 % fis-sena, dipendenti fuq il-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet ta’ regolarizzazzjoni li jikkonsistu fid-differenza bejn il-kontribuzzjonijiet imħallsa mill-persuni li oriġinarjament kienu suġġetti għal diskriminazzjoni matul il-perjodu li fih id-diskriminazzjoni kienet teżisti, u l-kontribuzzjonijiet ogħla mħallsa mill-kategorija l-oħra ta’ persuni matul l-istess perjodu.
21. Mill-osservazzjonijiet ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-partijiet fil-kawżi prinċipali, il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej u l-Gvern Taljan huma kollha tal-fehma li l-kundizzjoni prinċipali li huma suġġetti għaliha l-air hostesses mid-Digriet Irjali tal-25 ta’ Ġunju 1997 sabiex l-attività professjonali tagħhom matul il-perjodu mill-1 ta’ Jannar 1964 u l-31 ta’ Diċembru 1980 tkun ikkunsidrata bl-istess mod bħal dik ta’ l-istewards, jiġifieri l-ħlas ta’ somma li tirrappreżenta d-differenza bejn il-kontribuzzjonijiet imħallsa minnhom matul il-perjodu msemmi u l-kontribuzzjonijiet ogħla mħallsa mill-istewards matul l-istess perjodu, mhijiex fiha nnifisha diskriminatorja.
22. Din l-opinjoni hija korretta. Kif diġà ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ kawżi dwar l-iskemi ta’ pensjoni professjonali, il-fatt, għal persuna impjegata, li tkun tista’ titlob l-inklużjoni retroattiva f’tali skema ma jippermettilhiex li tevita l-ħlas tal-kontribuzzjonijiet relatati mal-perjodu ta’ affiljazzjoni in kwistjoni (sentenzi tat-28 ta’ Settembru 1994, Fisscher, C‑128/93, Ġabra p. I‑4583, punt 37; ta’ l-24 ta’ Ottubru 1996, Dietz, C‑435/93, Ġabra p. I‑5223, punt 34, u tas-16 ta’ Mejju 2000, Preston et , C‑78/98, Ġabra p. I‑3201, punt 39).
23. Fil-fatt, fil-każ fejn ġiet subita diskriminazzjoni, l-istabbiliment mill-ġdid ta’ l-ugwaljanza fit-trattament għandhu jpoġġi lill-impjegat iddiskriminat fl-istess sitwazzjoni bħal dik ta’ l-impjegati tas-sess l-ieħor. Konsegwentement, l-impjegat imsemmi ma jistax jippretendi, partikolarment fuq il-livell finanzjarju, trattament aktar favorevoli minn dak li kien ikollu li kieku kien affiljat b’mod regolari (sentenzi ċċitati aktar ‘il fuq Fisscher, punti 35 u 36, kif ukoll Preston et , punt 38).
24. Għandu jingħad li din il-ġurisprudenza tapplika b’analoġija ma’ każijiet ta’ affiljazzjoni ma’ skema statutorja ta’ pensjoni. Isegwi li Stat Membru, meta jadotta liġi li jkollha l-iskop li tippermetti lil persuni ta’ sess iddeterminat, ori ġinarjament suġġetti għal diskriminazzjoni, li jibbenifikaw minn skema ta’ pensjoni applikabbli għall-persuni tas-sess l-ieħor, jista’ jagħżel li jistabbilixxi mill-ġdid l-ugwaljanza fit-trattament billi jirrikjedi l-ħlas ta’ somma li tirrappreżenta d-differenza bejn il-kontribuzzjonijiet imħallsa mill-persuni li oriġinarjament kienu suġġetti għal diskriminazzjoni matul il-perjodu li fih seħħet id-diskriminazzjoni, u l-kontribuzzjonijiet ogħla mħallsa mill-kategorija l-oħra ta’ persuni matul l-istess perjodu. Il-fatt li din l-aħħar kategorija ta’ persuni tgawdi fil-frattemp mill-preskrizzjoni ta’ l-azzjoni għall-ħlas tal-kontribuzzjonijiet tagħha, ma jistax jimpedixxi r-regolarizzazzjoni kif deskritta aktar ‘il fuq, madankollu bil-kundizzjoni, kif qalet l-Avukat Ġenerali fil-punt 70 tal-konklużjonijiet tagħha, li terminu simili ta’ preskrizzjoni jkun stabbilit għall-persuni affiljati l-ġodda.
25. Barra minn hekk, sabiex tiġi evitata kull diskriminazzjoni bil-maqlub, il-kontribuzzjonijiet ta’ regolarizzazzjoni jistgħu jiżdiedu bl-interessi bil-għan li tiġi kkumpensata l-iżvalutazzjoni monetarja. Fil-fatt, kif qalet l-Avukat Ġenerali fil-punt 38 tal-konklużjonijiet tagħha, u mingħajr preġudizzju għall-punt 39 ta’ dawn, din iż-żieda tiggarantixxi li l-kontribuzzjonijiet imħallsa mill-persuni affiljati l-ġodda ma jkunux fir-realtà inqas għoljin minn dawk imħallsa mill-impjegati affiljati minn meta ġiet stabbilita l-iskema ta’ pensjoni.
26. Għar-raġunijiet imsemmija mill-Avukat Ġenerali fil-punti 64 u 65 tal-konklużjonijiet tagħha, il-kunsiderazzjonijiet preċedenti jillimitaw ruħhom għall każ fejn ir-regolarizzazzjoni tad-drittijiet għal pensjoni tipproduċi l-effetti tagħha mid-data tal-bidu tat-tgawdija tal-pensjoni. Fil-fatt, regolarizzazzjoni offruta lil persuni li huma diġà rtirati, u li tirrikjedi l-ħlas ta’ somma li tirrappreżenta d-differenza bejn il-kontribuzzjonijiet imħallsa minnhom matul il-perjodu li fih kienu suġġetti għal diskriminazzjoni u l-kontribuzzjonijiet ogħla mħallsa mill-kategorija l-oħra ta’ persuni matul l-istess perjodu, ma ttemmx it-trattament mhux ugwali ħlief jekk twassal għall-istess kalkolu tad-drittijiet għal pensjoni għat-tul kollu ta’ l-irtirar ta’ kull waħda mill-persuni kkonċernati.
27. Minn dak li ntqal, jirriżulta li d-Direttiva 79/7 ma tipprekludix Stat Membru, meta jadotta liġi li jkollha l-iskop li tippermetti lil persuni ta’ sess iddeterminat, oriġinarjament suġġetti għal diskriminazzjoni, li jibbenifikaw għat-tul kollu ta’ l-irtirar tagħhom mill-iskema ta’ pensjoni applikabbli għall-persuni tas-sess l-ieħor, milli jissuġġetta din l-affiljazzjoni għall-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet ta’ regolarizzazzjoni li jikkonsistu fid-differenza bejn il-kontribuzzjonijiet imħallsa mill-persuni oriġinarjament suġġetti għal diskriminazzjoni matul il-perjodu li fih kien hemm id-diskriminazzjoni u l-kontribuzzjonijiet ogħla mħallsa mill-kategorija l-oħra ta’ persuni matul l-istess perjodu, miżjuda bl-interessi biex tiġi kkumpensata l-iżvalutazzjoni monetarja.
Fuq il-metodi ta’ ħlas tal-kontribuzzjonijiet ta’ regolarizzazzjoni
28. Sa fejn il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk l-Istat Membru jistax jeħtieġ li l-ħlas tal-kontribuzzjonijiet ta’ regolarizzazzjoni jsir f’daqqa u li jkun miżjud bl-interessi bir-rata ta’ 10 % fis-sena, għandu jingħad li kull miżura meħuda minn Stat Membru sabiex jikkonforma ruħu mar-regoli tad-dritt Komunitarju, bħall-prinċipju ta’ ugwaljanza tat-trattament bejn l-irġiel u n-nisa, għandha tkun effettiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Fisscher, iċċitata aktar ‘il fuq, punt 31; Preston et., iċċitata aktar ‘il fuq, punti 40 sa 42; ta’ l-20 ta’ Marzu 2003, Kutz-Bauer, C‑187/00, Ġabra p. I‑2741, punt 57, u ta’ l-4 ta’ Lulju 2006, Adeneler et., C‑212/04, Ġabra p. I‑6057, punt 95). Konsegwentement, huwa l-leġiżlatur Belġjan li meta adotta d-Digriet Irjali tal-25 ta’ Ġunju 1997 sabiex ipoġġi lill-air hostesses fl-istess sitwazzjoni bħal dik ta’ l-istewards, kellu jistabbilixxi l-metodi tar-regolarizzazzjoni b’mod li dawn ma jkunux impossibbli fil-prattika jew eċċessivament diffiċli.
29. Mill-osservazzjonijiet ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, fid-dawl tat-tul estiż tal-perjodu ta’ diskriminazzjoni, li kien jeżisti bejn l-1 ta’ Jannar 1964 u l-31 ta’ Diċembru 1980, u tan-numru sostanzjali ta’ snin li għaddew minn meta ntemm dan il-perjodu u l-adozzjoni tad-Digriet Irjali tal-25 ta’ Ġunju 1997 li stabbilixxa r-regolarizzazzjoni (1981 sa 1997), il-kontribuzzjonijiet ta’ regolarizzazzjoni jirrappreżentaw somma partikolarment għolja. Kif qalet l-Avukat Ġenerali fil-punt 49 tal-konklużjonijiet tagħha, is-somma msemmija tista’ wkoll taqbeż il-pensjoni annwali tal-persuni li għalihom hija proposta r-regolarizzazzjoni. B’hekk, kif qalu E. Jonkman, H. Vercheval u N. Permesaen, mingħajr kontestazzjoni fuq dan il-punt min-naħa ta’ l-ONP, il-ħlas, f’daqqa, ta’ somma bħal din jista’ ma jkunx possibbli, jew ikun jitlob self mingħand organu finanzjarju li min-naħa tiegħu jkun jeżiġi l-ħlas ta’ interessi.
30. Bl-istess mod, mid-Digriet Irjali tal-25 ta’ Ġunju 1997 jirriżulta li f’każijiet eċċezzjonali, li ma japplikawx f’dan il-każ, dan jipprovdi għall-ħlas tal-kontribuzzjonijiet ta’ regolarizzazzjoni f’rati, taħt forma ta’ ħlasijiet fis-sena.
31. Fid-dawl taċ-ċirkustanzi msemmija aktar ‘il fuq, għandu jingħad li l-obbligu impost fuq il-persuni interessati li jħallsu l-kontribuzzjonijiet ta’ regolarizzazzjoni f’daqqa kellu l-effett li jagħmel ir-regolarizzazzjoni tad-drittijiet għal pensjoni ta’ l-air hostesses eċċessivament diffiċli.
32. Fir-rigward ta’ l-interessi bir-rata ta’ 10 % fis-sena, il-partijiet fil-kawżi prinċipali, il-Kummissjoni u l-Gvern Taljan iddikjaraw jew ammettew li din ir-rata hija eċċezzjonalment għolja. Mistoqsi dwar dan waqt is-seduta, l-ONP ma kienx jaf jgħid ir-raġuni għalfejn id-Digriet Irjali tal-25 ta’ Ġunju 1997 stabbilixxa rata ta’ interessi ogħla mir-rata ta’ l-inflazzjoni.
33. F’kull każ, huwa kostanti li l-istabbiliment ta’ rata ta’ interessi li teċċedi dak li huwa neċessarju sabiex tiġi kkumpensata l-iżvalutazzjoni monetarja għandu l-effett li l-kontribuzzjonijiet imħallsa mill-persuni l-ġodda li ġew affiljati jkunu fir-realtà ogħla minn dawk imħallsa mill-ħaddiema li kienu affiljati sa mill-bidu ta’ l-iskema ta’ pensjoni. Għaldaqstant, minflok ma jpoġġi lill-air hostesses fl-istess sitwazzjoni bħal dik ta’ l-istewards, din ir-rata ta’ l-interessi kkontribwixxiet għat-tkomplija tat-trattament mhux ugwali ta’ l-air hostesses.
34. Madankollu, huwa l-kompitu tal-qorti tar-rinviju, li hija biss għandha għarfien komplut tad-dritt nazzjonali, li tiddetermina sa fejn ir-rata ta’ l-interessi ta’ 10 % fis-sena stabbilita fid-Digriet Irjali tal-25 ta’ Ġunju 1997 jista’ jkollha perċentwali ta’ interessi bl-iskop li tikkumpensa l-iżvalutazzjoni monetarja.
35. Jirriżulta minn dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha li d-Direttiva 79/7 tipprekludi Stat Membru, meta jadotta liġi li jkollha l-għan li tippermetti lil persuni ta’ sess determinat, li jibbenifikaw minn skema ta’ pensjoni applikabbli għall-persuni tas-sess l-ieħor, milli jeżiġi li l-ħlas tal-kontribuzzjonijiet ta’ regolarizzazzjoni jkun miżjud b’interessi oħrajn milli dawk li huma intiżi li jikkumpensaw l-iżvalutazzjoni monetarja. Din id-direttiva tipprekludi wkoll li jkun meħtieġ li l-imsemmi ħlas isir f’daqqa, meta din il-kundizzjoni tagħmel ir-regolarizzazzjoni msemmija impossibbli fil-prattika jew eċċessivament diffiċli. B’mod partikolari, dan huwa l-każ meta s-somma li trid titħallas taqbeż il-pensjoni annwali tal-persuna kkonċernata.
Fuq l-obbligi ta’ Stat Membru derivanti minn deċiżjoni preliminari
36. Permezz tat-tieni parti tad-domandi tagħha, moqrija fil-kuntest tal-kawżi prinċipali, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk Stat Membru għandux l-obbligu li jemenda l-liġi tiegħu wara li tingħata deċiżjoni preliminari mill-Qorti tal-Ġustizzja minn liema jirriżulta nuqqas ta’ kompatibbiltà tal-liġi msemmija mad-dritt Komunitarju.
37. F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li, bis-saħħa tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-Artikolu 10 KE, l-Istati Membri huma marbuta li jħassru l-konsegwenzi illegali ta’ ksur tad-dritt Komunitarju (sentenza tas-7 ta’ Jannar 2004, Wells, C‑201/02, Ġabra p. I‑723, punt 64 u l-ġurisprudenza ċċitata).
38. Għaldaqstant, wara li tingħata deċiżjoni preliminari li minnha jirriżulta nuqqas ta’ kompatibbiltà ta’ liġi nazzjonali mad-dritt Komunitarju, ikun l-obbligu ta’ l-awtoritajiet ta’ l-Istat Membru kkonċernat li jieħdu l-miżuri ġenerali jew partikolari xierqa sabiex jassiguraw l-osservanza tad-dritt Komunitarju fuq it-territorju tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Wells, iċċitata aktar ‘il fuq, punti 64 u 65 kif ukoll tal-25 ta’ Marzu 2004, Azienda Agricola Giorgio, Giovanni u Luciano Visentin et , C‑495/00, Ġabra p. I‑2993, punt 39). Filwaqt li jkollhom l-għażla tal-miżuri li għandhom jittieħdu, l-awtoritajiet imsemmija għandhom b’mod partikolari jassiguraw li, fl-inqas żmien possibbli, id-dritt nazzjonali jsir konformi mad-dritt Komunitarju u li d-drittijiet ta’ l-individwi taħt id-dritt Komunitarju jkunu jistgħu jiġu invokati.
39. Barra minn hekk, kif qalet kemm-il darba l-Qorti tal-Ġustizzja f’każijiet ta’ diskriminazzjonijiet kuntrarji għad-dritt Komunitarju, u sakemm ma jkunux ġew adottati miżuri li jerġgħu jistabbilixxu t-trattament ugwali, l-osservanza tal-prinċipju ta’ l-ugwaljanza jista’ jiġi assigurat biss bl-għoti lill-persuni tal-kategorija żvantaġġata ta’ l-istess vantaġġi li jibbenefikaw minnhom il-persuni tal-kategorija privileġġata. F’sitwazzjoni bħal din, il-qorti nazzjonali hija obbligata li ma tapplikax kull dispożizzjoni nazzjonali diskriminatorja, mingħajr ma jkollha għalfejn titlob jew tistenna t-tħassir minn qabel tagħha mil-leġiżlatur, u li tapplika għall-membri tal-grupp żvantaġġat l-istess skema li tibbenefika minnha l-kategorija l-oħra (sentenzi tat-28 ta’ Settembru 1994, Avdel Systems, C‑408/92, Ġabra p. I‑4435, punti 16 u 17; tat-12 ta’ Diċembru 2002, Rodríguez Caballero, C‑442/00, Ġabra p. I‑11915, punti 42 u 43, u tas-7 ta’ Settembru 2006, Cordero Alonso, C‑81/05, Ġabra p. I-7569, punti 45 u 46).
40. Barra minn hekk, Stat Membru huwa marbut li jikkumpensa d-danni kkawżati lil individwi mill-ksur tad-dritt Komunitarju. Fil-każ fejn il-kundizzjonijiet ta’ dan l-obbligu jiġu sodisfatti, tkun il-qorti nazzjonali li jkollha tiddeċiedi l-konsegwenzi ta’ dan il-prinċipju (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-22 ta’ April 1997, Sutton, C‑66/95, Ġabra p. I‑2163, punt 35, u tat-30 ta’ Settembru 2003, Köbler, C‑224/01, Ġabra p. I‑10239, punti 51 u 52).
41. Fid-dawl ta’ dak li ntqal aktar ‘il fuq, ir-risposta għat-tieni parti tad-domandi preliminari hija li, wara li tingħata deċiżjoni preliminari li minnha jirriżulta nuqqas ta’ kompatibbiltà ta’ liġi nazzjonali mad-dritt Komunitarju, l-awtoritajiet ta’ l-Istat Membru in kwistjoni għandhom jadottaw il-miżuri ġenerali jew partikolari xierqa sabiex jassiguraw l-osservanza tad-dritt Komunitarju, billi b’mod partikolari jassiguraw ruħhom li, fl-inqas żmien possibbli, id-dritt nazzjonali jsir konformi mad-dritt Komunitarju u li d-drittijiet ta’ l-individwi taħt id-dritt Komunitarju jkunu jistgħu jiġu invokati. Meta tiġi kkonstatata diskriminazzjoni li tmur kontra d-dritt Komunitarju, sakemm ma jkunux ġew adottati miżuri li jerġgħu jistabbilixxu t-trattament ugwali, il-qorti nazzjonali hija obbligata li ma tapplikax kull dispożizzjoni nazzjonali diskriminatorja, mingħajr ma jkollha għalfejn titlob jew tistenna t-tħassir minn qabel tagħha mil-leġiżlatur, u li tapplika għall-membri tal-grupp żvantaġġat l-istess skema li tibbenefika minnha l-kategorija l-oħra.
Fuq l-ispejjeż
42. Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni ta’ l-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk ta’ l-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Parti operattiva
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1) Id-Direttiva tal-Kunsill 79/7/KEE, tad-19 ta’ Diċembru 1978, dwar l-implementazzjoni progressiva tal-prinċipju tat-trattament ugwali ta’ l-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ sigurtà soċjali, meta Stat Membru jadotta liġi li jkollha l-iskop li tippermetti lil persuni ta’ sess determinat, oriġinarjament suġġetti għal diskriminazzjoni, li jibbenifikaw għat-tul kollu ta’ l-irtirar tagħhom mill-iskema ta’ pensjoni applikabbli għall-persuni tas-sess l-ieħor,
– ma tipprekludix l-imsemmi Stat Membru milli jissuġġetta din l-affiljazzjoni għall-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet ta’ regolarizzazzjoni li jikkonsistu fid-differenza bejn il-kontribuzzjonijiet imħallsa mill-persuni oriġinarjament suġġetti għal diskriminazzjoni matul il-perjodu li fih kien hemm id-diskriminazzjoni u l-kontribuzzjonijiet ogħla mħallsa mill-kategorija l-oħra ta’ persuni matul l-istess perjodu, miżjuda bl-interessi biex tiġi kkumpensata l-iżvalutazzjoni monetarja,
– tipprekludi, min-naħa l-oħra, lill-imsemmi Stat Membru milli jeżiġi li l-imsemmi ħlas tal-kontribuzzjonijiet ta’ regolarizzazzjoni jkun miżjud b’interessi oħrajn milli dawk li huma intiżi li jikkumpensaw l-iżvalutazzjoni monetarja,
– tipprekludi wkoll li jkun meħtieġ li l-imsemmi ħlas isir f’daqqa, meta din il-kundizzjoni tagħmel ir-regolarizzazzjoni msemmija impossibbli fil-prattika jew eċċessivament diffiċli. B’mod partikolari, dan huwa l-każ meta s-somma li trid titħallas taqbeż il-pensjoni annwali tal-persuna kkonċernata.
2) Wara li tingħata deċiżjoni preliminari li minnha jirriżulta nuqqas ta’ kumpatibbiltà ta’ liġi nazzjonali mad-dritt Komunitarju, l-awtoritajiet ta’ l-Istat Membru in kwistjoni għandhom jadottaw il-miżuri ġenerali jew partikolari xierqa sabiex jassiguraw l-osservanza tad-dritt Komunitarju, billi b’mod partikolari jassiguraw ruħhom li, fl-inqas żmien possibbli, id-dritt nazzjonali jsir konformi mad-dritt Komunitarju u li d-drittijiet ta’ l-individwi taħt id-dritt Komunitarju jkunu jistgħu jiġu invokati.
Meta tiġi kkonstatata diskriminazzjoni li tmur kontra d-dritt Komunitarju, sakemm ma jkunux ġew adottati miżuri li jerġgħu jistabbilixxu t-trattament ugwali, il-qorti nazzjonali hija obbligata li ma tapplikax kull dispożizzjoni nazzjonali diskriminatorja, mingħajr ma jkollha għalfejn titlob jew tistenna t-tħassir minn qabel tagħha mil-leġiżlatur, u li tapplika għall-membri tal-grupp żvantaġġat l-istess skema li tibbenefika minnha l-kategorija l-oħra.