CELEX: 61985CJ0071
Ίση μεταχείρηση ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως
Άρθρο 4, παράγραφος 1
Οδηγία 79/7/ΕΟΚ
Άμεσο αποτέλεσμα

Με Διάταξη της 13ης Μαρτίου 1985, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 18 Μαρτίου 1985, το Gerechtshof της Χάγης υπέβαλε, βάσει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, τρία προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 4 της οδηγίας 79/7 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως ( ΕΕ ειδ. έκδ. 05/003, σ. 160), με τα οποία ζητεί να μάθει αν η διάταξη αυτή μπορεί να θεωρηθεί ότι παρήγε άμεσα αποτελέσματα στις Κάτω Χώρες από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, ημερομηνία κατά την οποία τα κράτη μέλη έπρεπε να έχουν λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για να εκτελέσουν την οδηγία.
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν κατά την εκδίκαση διαφοράς μεταξύ της Federatie Nederlandse Vakbeweging ( ολλανδικής ομοσπονδίας συνδικάτων, στο εξής: FNV ) και του Ολλανδικού Δημοσίου. Η FNV ζητεί να αναγνωριστεί ότι το Ολλανδικό Δημόσιο ενήργησε παρανόμως επειδή εξακολούθησε να διατηρεί σε ισχύ ή δεν έπαυσε να εφαρμόζει μετά τις 23 Δεκεμβρίου 1984 το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ιβ ), του Wet Werkloosheidsvoorziening (ολλανδικού νόμου περί αρωγής των ανέργων, στο εξής: WWV ), κατά το οποίο « δεν έχει δικαίωμα παροχών η εργαζόμενη η οποία, αν και έγγαμη, δεν θεωρείται ότι φέρει τα οικογενειακά βάρη, βάσει των διατάξεων που εκδίδει ο αρμόδιος υπουργός αφού ζητήσει τη γνώμη της Centrale Commissie, και δεν τελεί σε μόνιμη διάσταση με το σύζυγό της ». Η FNV υποστηρίζει ότι οι έγγαμες γυναίκες οι οποίες κατά την προαναφερθείσα διάταξη δεν δικαιούνταν επιδόματα ανεργίας απέκτησαν το δικαίωμα αυτό βάσει των διατάξεων του WWV σε συνδυασμό με το άρθρο 4 της οδηγίας 79/7 ( στο εξής: η οδηγία ).
Δεν αμφισβητείται ότι το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ιβ ), του WWV αντίκειται στην αρχή της ίσης μεταχειρίσεως που ορίζεται στο άρθρο 4 της οδηγίας.
Από το φάκελο της υποθέσεως προκύπτει ότι η ολλανδική κυβέρνηση είχε αρχικά την πρόθεση να συνδυάσει τη μεταφορά της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο με τη συγχώνευση του WWV και του Werkloosheidswet ( νόμου περί ασφαλίσεως κατά της ανεργίας, στο εξής: WW), στο πλαίσιο ευρείας μεταρρυθμίσεως του συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως. Η εν λόγω μεταρρύθμιση θα επέφερε την κατάργηση της προϋποθέσεως ως προς την ιδιότητα του φέροντος τα οικογενειακά βάρη.
Όταν φάνηκε ότι η συγχώνευση αυτή δεν ήταν δυνατό να γίνει πριν τις 23 Δεκεμβρίου 1984, η κυβέρνηση κατέθεσε ένα νομοσχέδιο μεταβατικού χαρακτήρα, με το οποίο τροποποιούνταν το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ιβ ), του WWV και με το οποίο επιδιωκόταν να επεκταθεί στους άρρενες ανέργους η προϋπόθεση ως προς την ιδιότητα του φέροντος τα οικογενειακά βάρη · το εν λόγω νομοσχέδιο απορρίφθηκε από την Κάτω Βουλή στις 13 Δεκεμβρίου 1984. Με έγγραφο της 18ης Δεκεμβρίου 1984, ο υφυπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων και Εργασίας ανήγγειλε στον πρόεδρο της Κάτω Βουλής την κατάθεση νέου νομοσχεδίου, του οποίου οι διατάξεις επρόκειτο να ισχύσουν αναδρομικώς από τις 23 Δεκεμβρίου 1984 προκειμένου να εφαρμοστεί εμπρόθεσμα η οδηγία. Από το Κοινοβούλιο ζητήθηκε να το εγκρίνει πριν την 1η Μαρτίου 1985 (νομοσχέδιο 18849, που κατατέθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 1985 ).
Εξάλλου, ο υφυπουργός, με εγκύκλιο της 21ης Δεκεμβρίου 1984, κατέστησε γνωστό στις αρμόδιες αρχές ότι οι επίμαχες διατάξεις του WWV θα εξακολουθούσαν να εφαρμόζονται μέχρι την έκδοση του τροποποιητικού νόμου που θα ίσχυε αναδρομικώς.
Η αιτούσα, η οποία κατά το καταστατικό της προασπίζει τα συμφέροντα των εργαζομένων και των οικογενειών τους, υπέβαλε ενώπιον του προέδρου του Arrondissementsrechtbank της Χάγης αίτηση ασφαλιστικών μέτρων κατά του Ολλανδικού Δημοσίου, ζητώντας να υποχρεωθεί το Δημόσιο να μην εφαρμόζει ή τουλάχιστον να καταστήσει ανενεργό το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ιβ ), του WWV όσον αφορά την έννοια του φέροντος τα οικογενειακά βάρη μέχρις ότου τεθεί σε ισχύ η νέα νομοθεσία. Με Διάταξη της 17ης Ιανουαρίου 1985 ο πρόεδρος υποχρέωσε το Ολλανδικό Δημόσιο να τροποποιήσει το επίμαχο άρθρο 13 πριν την 1η Μαρτίου 1985. Τόσο το Δημόσιο όσο και η FNV άσκησαν έφεση κατά της εν λόγω αποφάσεως.
Επειδή το Gerechtshof της Χάγης, το οποίο επελήφθη της εφέσεως, έκρινε ότι το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας δεν είναι σαφές, ανέβαλε τη δίκη και υπέβαλε τρία προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο, τα οποία έχουν ως εξής:
« 1)
Έχει το άρθρο 4 της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ άμεσο αποτέλεσμα από τις 23 Δεκεμβρίου 1984 και συνάγεται από το άρθρο αυτό ότι από την ημέρα αυτή δεν εφαρμόζεται πλέον το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ιβ), του ολλανδικού Wet Werkloosheidsvoorziening (νόμου περί αρωγής των ανέργων) και ότι οι γυναίκες, στις οποίες δεν καταβάλλονταν παροχές βάσει της διατάξεως αυτής, απέκτησαν δικαίωμα παροχών από την ημέρα αυτή;
2)
'Εχει αποφασιστική σημασία από την άποψη αυτή το γεγονός ότι το Ολλανδικό Δημόσιο, εκτός από τη δυνατότητα πλήρους καταργήσεως της διατάξεως που αναφέρεται στο πρώτο ερώτημα, είχε και άλλες δυνατότητες να εκτελέσει την οδηγία, όπως τη δυνατότητα να επιβάλει, παράλληλα με την κατάργηση της διατάξεως αυτής, αυστηρότερες προϋποθέσεις για την απόκτηση του δικαιώματος παροχών και να περιορίσει το δικαίωμα παροχών για τους άνεργους κάτω των 35 ετών προκειμένου να χρηματοδοτήσει τις συνέπειες της καταργήσεως αυτής;
3)
'Εχει σημασία σχετικά ότι η κατάργηση της επίδικης διατάξεως καθιστά αναγκαία τη θέσπιση μεταβατικής διατάξεως και ότι υπάρχει δυνατότητα επιλογής μεταξύ διαφόρων εναλλακτικών λύσεων; »
Από το φάκελο της υποθέσεως προκύπτει ότι το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ιβ ), του WWV καταργήθηκε, αναδρομικώς από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, με το νόμο της 24ης Απριλίου 1985, Stbl. ( Εφημερίδα της Κυβερνήσεως των Κάτω Χωρών ) 230, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Μαΐου 1985. Ο νόμος διευκρινίζει ότι η κατάργηση της προϋποθέσεως ως προς τον φέροντα τα οικογενειακά βάρη δεν εφαρμόζεται στους εργαζόμενους οι οποίοι κατέστησαν άνεργοι πριν τις 23 Δεκεμβρίου 1984. Επιπλέον, προκειμένου να εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση του συστήματος παροχών βάσει του WWV, ο νόμος ελαττώνει το χρόνο χορηγήσεως των παροχών αυτών για τους άνεργους — άρρενες ή θήλεις — κάτω των 35 ετών.
Επομένως, αφότου τέθηκε σε ισχύ ο νόμος της 24ης Απριλίου 1985 οι άρρενες και θήλεις άνεργοι υπόκεινται στο ίδιο καθεστώς, ακόμη και για την περίοδο μεταξύ της 23ης Δεκεμβρίου 1984 και της ανωτέρω ημερομηνίας ενάρξεως της ισχύος του νόμου · εννοείται πάντως ότι οι διαφορές που στηρίζονται στην ιδιότητα του φέροντος τα οικογενειακά βάρη εξακολουθούν να επηρεάζουν το δικαίωμα παροχών για όσους κατέστησαν άνεργοι πριν τις 23 Δεκεμβρίου 1984.
Όσον αφορά τη διεξοδική παρουσίαση της επιχειρηματολογίας των διαδίκων, το Δικαστήριο παραπέμπει στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση που επισυνάπτεται στην παρούσα απόφαση.
Επί του πρώτου ερωτήματος
Με το πρώτο ερώτημα το Gerechtshof ζητεί κατ' ουσία να μάθει αν βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας γεννώνται δικαιώματα υπέρ των ιδιωτών, και μάλιστα από τη λήξη της προθεσμίας που είχε ταχθεί στα κράτη μέλη για να συμμορφωθούν με την οδηγία, σε περίπτωση δε καταφατικής απαντήσεως, ερωτά αν οι έγγαμες γυναίκες που κατά την εθνική νομοθεσία δεν δικαιούνταν τα σχετικά επιδόματα απέκτησαν από την ημερομηνία αυτή τα δικαιώματα αυτά υπό τις ίδιες προϋποθέσεις με τους άνδρες.
Υπενθυμίζεται ότι κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η οποία διατυπώνεται μεταξύ άλλων στην απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 1982 (Becker,
8/81, Συλλογή σ. 53
), σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες προκύπτει ότι οι διατάξεις μιας οδηγίας δεν περιέχουν αιρέσεις και είναι επαρκώς ακριβείς κατά το περιεχόμενό τους, οι ιδιώτες μπορούν, μολονότι δεν έχουν ληφθεί εμπροθέσμως εκτελεστικά μέτρα, να τις επικαλούνται έναντι οποιασδήποτε εθνικής διατάξεως που δεν είναι σύμφωνη με την οδηγία · οι ιδιώτες μπορούν ακόμη να τις επικαλούνται εφόσον οι εν λόγω διατάξεις μπορούν να προσδιορίσουν δικαιώματα που οι ίδιοι μπορούν να προβάλουν έναντι του κράτους.
Η νομολογία αυτή στηρίζεται στη σκέψη ότι ο καταρχήν αποκλεισμός της δυνατότητας επικλήσεως, εκ μέρους των ενδιαφερομένων προσώπων, της υποχρεώσεως που επιβάλλει η οδηγία δεν θα συμβιβαζόταν προς τη δεσμευτικότητα που προσδίδει στην οδηγία το άρθρο 189. Το Δικαστήριο συνάγει από τα ανωτέρω ότι το κράτος μέλος που δεν έλαβε εμπρόθεσμα τα εκτελεστικά μέτρα που ορίζει η οδηγία δεν μπορεί να αντιτάξει στους ιδιώτες το γεγονός ότι το ίδιο δεν έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία.
Το Gerechtshof ζητεί να μάθει αν το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας έχει αυτό το χαρακτήρα και κατά συνέπεια αν από το εν λόγω άρθρο γεννήθηκαν δικαιώματα για τους ιδιώτες στις Κάτω Χώρες μεταξύ της 23ης Δεκεμβρίου 1984, ημερομηνία κατά την οποία η οδηγία έπρεπε να έχει μεταφερθεί στο εσωτερικό δίκαιο, και της ημερομηνίας κατά την οποία εκδόθηκε η νέα σχετική εθνική νομοθεσία.
Στο πρώτο άρθρο της επίδικης οδηγίας διατυπώνεται ως εξής ο σκοπός της: « Η παρούσα οδηγία αποσκοπεί στην προοδευτική εφαρμογή, στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως και των άλλων στοιχείων κοινωνικής προστασίας που προβλέπεται στο άρθρο 3, της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως, η οποία καλείται στο εξής “ αρχή της ίσης μεταχειρίσεως ”. »
Όπως έκρινε πρόσφατα το Δικαστήριο με την απόφαση της 24ης Ιουνίου 1986 ( Drake,
150/85, Συλλογή 1986, σ. 1995
), ο σκοπός που διατυπώνεται στο πρώτο άρθρο της οδηγίας 79/7 εξειδικεύεται, όσον αφορά την υλοποίηση του, με το άρθρο 4, παράγραφος 1, που απαγορεύει κάθε διάκριση σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως που να στηρίζεται στο φύλο, είτε άμεσα είτε έμμεσα, σε συσχετισμό ιδίως με την οικογενειακή κατάσταση, και ιδιαίτερα όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως και τους όρους υπαγωγής στα συστήματα αυτά.
Πρέπει να παρατηρηθεί ότι, αν ληφθεί υπόψη ο σκοπός της εν λόγω οδηγίας και το περιεχόμενό της, το άρθρο 4, παράγραφος 1, εξεταζόμενο καθαυτό, απαγορεύει γενικά και κατηγορηματικά κάθε διάκριση που να στηρίζεται στο φύλο. Επομένως η διάταξη είναι επαρκώς σαφής προκειμένου να την επικαλούνται οι πολίτες και να την εφαρμόζουν τα δικαστήρια. Εντούτοις, απομένει να εξεταστεί αν η απαγόρευση των διακρίσεων την οποία διακηρύσσει μπορεί να θεωρηθεί ως απαλλαγμένη αιρέσεων, δεδομένου ότι το άρθρο 7 της οδηγίας προβλέπει ορισμένες παρεκκλίσεις, ενώ κατά το άρθρο 5 τα κράτη μέλη πρέπει να λάβουν ορισμένα μέτρα για να διασφαλίσουν την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου.
Όσον αφορά καταρχάς το άρθρο 7, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η εν λόγω διάταξη παρέχει απλώς την ευχέρεια στα κράτη μέλη να εξαιρέσουν από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας ορισμένους σαφώς συγκεκριμένους τομείς, αλλά δεν επιβάλλει κανέναν όρο για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως όσον αφορά το άρθρο 4 της οδηγίας. Επομένως το άρθρο 7 δεν έχει σημασία εν προκειμένω.
Όσον αφορά το άρθρο 5, το οποίο υποχρεώνει τα κράτη μέλη να λάβουν « τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να καταργήσουν τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που είναι αντίθετες προς την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως », δεν μπορεί να συναχθεί από το περιεχόμενό του ότι προβλέπει όρους από τους οποίους εξαρτά την απαγόρευση των διακρίσεων. Πράγματι, το άρθρο 5 ναι μεν παρέχει διακριτική ευχέρεια στα κράτη μέλη ως προς τα μέσα, προβλέπει όμως σαφώς το αποτέλεσμα που πρέπει να επιτευχθεί με τα μέσα αυτά, δηλαδή την κατάργηση όλων των διατάξεων που είναι αντίθετες προς την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας δεν παρέχει καθόλου στα κράτη μέλη την ευχέρεια να εξαρτήσουν από όρους ή να περιορίσουν την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ως προς τα θέματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του, η διάταξη δε αυτή είναι επαρκώς σαφής και απαλλαγμένη αιρέσεων ώστε, εφόσον δεν έχουν ληφθεί εθνικά εκτελεστικά μέτρα, οι ιδιώτες να μπορούν να την επικαλούνται ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, προκειμένου να αποκρούσουν την εφαρμογή κάθε εθνικής διατάξεως ασυμβίβαστης προς το εν λόγω άρθρο.
Επομένως, μέχρις ότου η κυβέρνηση του κράτους μέλους λάβει τα αναγκαία εκτελεστικά μέτρα, οι γυναίκες έχουν δικαίωμα ίσης μεταχειρίσεως και υπαγωγής στο ίδιο καθεστώς με τους άνδρες που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση το καθεστώς αυτό εξακολουθεί να αποτελεί, εφόσον η εν λόγω οδηγία δεν έχει εκτελεστεί, το μόνο νόμιμο σύστημα αναφοράς.
Κατά συνέπεια, στο πρώτο ερώτημα που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η εφαρμογή του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί απαγορεύσεως κάθε διακρίσεως που στηρίζεται στο φύλο σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως, ήταν δυνατό να ζητηθεί, εφόσον δεν είχε εκτελεσθεί η οδηγία, από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, προκειμένου να αποκρουσθεί η εφαρμογή κάθε εθνικής διατάξεως ασυμβίβαστης προς το εν λόγω άρθρο 4, παράγραφος 1. Ελλείψει εθνικών μέτρων εφαρμογής του προαναφερθέντος άρθρου, οι γυναίκες έχουν δικαίωμα ίσης μεταχειρίσεως και υπαγωγής στο ίδιο καθεστώς με τους άνδρες που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση · το καθεστώς αυτό εξακολουθεί να αποτελεί, εφόσον η παραπάνω οδηγία δεν έχει εκτελεστεί, το μόνο νόμιμο σύστημα αναφοράς.
Επί του δεύτερου και του τρίτου ερωτήματος
Όσον αφορά το δεύτερο και το τρίτο ερώτημα του Gerechtshof, με τα οποία ερωτάται αν το κράτος μέλος, προκειμένου να προσαρμόσει την έννομη τάξη του προς τις αρχές της οδηγίας, μπορεί να χρησιμοποιήσει άλλες μεθόδους εκτός από την πλήρη κατάργηση της ασυμβίβαστης διατάξεως, και συγκεκριμένα αν είναι αναγκαία η θέσπιση μεταβατικής ρυθμίσεως, αρκεί να παρατηρηθεί, όπως άλλωστε έχει κρίνει το Δικαστήριο με την απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 1982 ( Becker,
8/81, Συλλογή σ. 53
), ότι το κράτος μέλος δεν μπορεί να επικαλεστεί το γεγονός ότι οι οδηγίες τού αφήνουν τη δυνατότητα επιλογής του τύπου και των μέσων με τα οποία θα επιτύχει το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, για να στερήσει από κάθε έννομο αποτέλεσμα τις διατάξεις εκείνες της οδηγίας των οποίων η εφαρμογή μπορεί να ζητηθεί δικαστικώς παρά το γεγονός ότι η εν λόγω οδηγία δεν έχει εκτελεστεί στο σύνολό της.
Επομένως στο δεύτερο και τρίτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επικαλεστούν τη διακριτική εξουσία που διαθέτουν ως προς την επιλογή των μέσων για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως, την οποία προβλέπει η οδηγία 79/7, προκειμένου να στερήσουν από κάθε έννομο αποτέλεσμα το άρθρο 4, παράγραφος 1, του οποίου η εφαρμογή μπορεί να ζητηθεί δικαστικώς παρά το γεγονός ότι η εν λόγω οδηγία δεν έχει εκτελεστεί στο σύνολό της.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η κυβέρνηση της Μεγάλης Βρετανίας και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με Διάταξη της 13ης Μαρτίου 1985 το Gerechtshof της Χάγης,
αποφαίνεται:

1)
Η εφαρμογή του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί απαγορεύσεως κάθε διακρίσεως που στηρίζεται στο φύλο σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως, ήταν δυνατό να ζητηθεί, εφόσον δεν είχε εκτελεσθεί η οδηγία, από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, προκειμένου να αποκρουσθεί η εφαρμογή κάθε εθνικής διατάξεως ασυμβίβαστης προς το εν λόγω άρθρο 4, παράγραφος 1. Ελλείψει εθνικών μέτρων εφαρμογής του προαναφερθέντος άρθρου, οι γυναίκες έχουν δικαίωμα ίσης μεταχειρίσεως και υπαγωγής στο ίδιο καθεστώς με τους άνδρες που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση' το καθεστώς αυτό εξακολουθεί να αποτελεί, εφόσον η παραπάνω οδηγία δεν έχει εκτελεστεί, το μόνο νόμιμο σύστημα αναφοράς.

2)
Τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επικαλεστούν τη διακριτική εξουσία που διαθέτουν ως προς την επιλογή των μέσων για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως, την οποία προβλέπει η οδηγία 79/7, προκειμένου να στερήσουν από κάθε έννομο αποτέλεσμα το άρθρο 4, παράγραφος 1, του οποίου η εφαρμογή μπορεί να ζητηθεί δικαστικώς παρά το γεγονός ότι η εν λόγω οδηγία δεν έχει εκτελεστεί στο σύνολό της.

Mackenzie Stuart
Galmot
Κακούρης
O'Higgins
Schockweiler
Bosco
Koopmans
Due
Everling
Bahlmann
Joliét
Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Δημοσιεύτηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 4 Δεκεμβρίου 1986.
Ο γραμματέας
Ρ. Heim
Ο πρόεδρος
Α. J. Mackenzie Stuart
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.