CELEX: 62003CJ0278
Παράβαση κράτους μέλους
Ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων
Διαγωνισμοί για την πρόσληψη διδακτικού προσωπικού στα ιταλικά δημόσια σχολεία
Μη λήψη υπόψη ή ανεπαρκής λήψη υπόψη της επαγγελματικής πείρας που αποκτήθηκε εντός άλλων κρατών μελών
Άρθρο 39 ΕΚ
Άρθρο 3 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1612/68

της 23ης Φεβρουαρίου 1994, C-419/92, Scholz (Συλλογή 1994, σ. I-505), η Ιταλική Κυβέρνηση παραδέχθηκε ότι η θέση την
οποία είχε λάβει, στη συγκεκριμένη περίπτωση, το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας φαινόταν να αντίκειται στις διατάξεις της εθνικής
νομοθεσίας, οι οποίες προβλέπουν, στο άρθρο 37 του νομοθετικού διατάγματος 29/1993, την υποχρέωση λήψεως υπόψη των προσόντων
και της πείρας που έχουν αποκτηθεί στη δημόσια διοίκηση άλλων κρατών μελών. Η εν λόγω κυβέρνηση προσέθεσε, ωστόσο, ότι η αναγνώριση
της πείρας και της αρχαιότητας που οι κοινοτικοί υπήκοοι έχουν αποκτήσει εκτός ιταλικού εδάφους εξακολουθούσε να δημιουργεί
ορισμένες δυσκολίες λόγω του ότι το ίδιο υπουργείο δεν είχε ακόμα θέσει σε εφαρμογή τη διαδικασία του άρθρου 37, παράγραφος
3, του εν λόγω νομοθετικού διατάγματος. Κατά την Ιταλική Κυβέρνηση, η μη διαβίβαση στην προεδρία του υπουργικού συμβουλίου
των εγγράφων που ήταν αναγκαία για την έκδοση του διατάγματος περί καθορισμού της ισοτιμίας των διπλωμάτων, τίτλων και προσόντων
που έχουν αποκτηθεί εντός άλλων κρατών μελών συνιστά μεν, αναμφισβήτητα, μη τήρηση των υποχρεώσεων που υπέχει το Υπουργείο
Εθνικής Παιδείας, η μη τήρηση όμως αυτή συνεπάγεται αποκλειστικά παράβαση του εσωτερικού δικαίου, καθόσον η εθνική νομοθεσία,
αυτή καθαυτήν, είναι σύμφωνη με το κοινοτικό δίκαιο.
8       Κρίνοντας, υπό τις περιστάσεις αυτές, ότι η παράβαση εξακολουθούσε να υφίσταται καθόσον δεν είχαν ληφθεί όλα τα μέτρα για
την ουσιαστική τήρηση της υποχρεώσεως των ιταλικών αρχών να λαμβάνουν υπόψη την πείρα και την αρχαιότητα που οι κοινοτικοί
υπήκοοι έχουν αποκτήσει σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες ασκηθείσες εκτός Ιταλίας, η Επιτροπή εξέδωσε, στις 26 Ιουνίου 2002,
αιτιολογημένη γνώμη με την οποία κάλεσε την Ιταλική Δημοκρατία να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να συμμορφωθεί προς
τις υποχρεώσεις της εντός δύο μηνών από της κοινοποιήσεως της ως άνω γνώμης. Επειδή δεν έλαβε καμία απάντηση στην αιτιολογημένη
αυτή γνώμη, η Επιτροπή αποφάσισε να ασκήσει την υπό κρίση προσφυγή.

Επί της προσφυγής

Επιχειρήματα των διαδίκων
9       Στο υπόμνημα αντικρούσεως, η Ιταλική Κυβέρνηση αμφισβητεί το υποστατό της παραβάσεως που της προσάπτεται. Επικαλούμενη, μεταξύ
άλλων, το άρθρο 38 του νομοθετικού διατάγματος 165, περί των γενικών κανόνων όσον αφορά την απασχόληση των μισθωτών στη δημόσια
διοίκηση (decreto legislativo n° 165, recante le norme generali sull’ordinamento del lavoro alle dipendenze delle amministrazioni
pubbliche), της 30ής Μαρτίου 2001 (τακτικό συμπλήρωμα της GURI αριθ. 106, της 9ης Μαΐου 2001), το οποίο αντιστοιχεί, κατ’
ουσίαν, στο άρθρο 37 του νομοθετικού διατάγματος 29/1993, καθώς και το διάταγμα του προέδρου του υπουργικού συμβουλίου 174,
περί των κανόνων προσβάσεως των υπηκόων των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ενώσεως στις θέσεις της δημοσίας διοικήσεως (decreto
del presidente del Consiglio dei ministri n° 174, recante le norme  sull’accesso dei cittadini degli Stati membri dell’Unione
europea ai posti di lavoro presso le amministrazioni pubbliche), της 7ης Φεβρουαρίου 1994 (GURI αριθ. 61, της 15ης Μαρτίου
1994), η κυβέρνηση αυτή υποστηρίζει ότι τόσο η ιταλική νομοθεσία όσο και η πρακτική των ιταλικών αρχών είναι σύμφωνες με τις
επιταγές του κοινοτικού δικαίου.
10     Όσον αφορά, ειδικότερα, τον εκπαιδευτικό τομέα, η ίδια κυβέρνηση αναφέρει ότι, στην Ιταλία, η πρόσληψη εκπαιδευτικών γίνεται
κατά τρεις διαφορετικούς τρόπους, ήτοι, για το 50 % των διαθεσίμων θέσεων για κάθε σχολικό έτος, μέσω διαγωνισμών βάσει τίτλων
και εξετάσεων, σύμφωνα με το άρθρο 400 του νομοθετικού διατάγματος 297, περί εγκρίσεως του ενιαίου κειμένου των νομοθετικών
διατάξεων που διέπουν τον τομέα της εκπαιδεύσεως και τα σχολεία όλων των ειδών και βαθμίδων (decreto legislativo n° 297, recante
approvazione del testo unico delle disposizioni legislative vigenti in materia di istruzione, relative alle scuole di ogni
ordine e grado), της 16ης Απριλίου 1994 (τακτικό συμπλήρωμα της GURI αριθ. 115, της 19ης Μαΐου 1994, στο εξής: νομοθετικό
διάταγμα 297/1994), και, για το υπόλοιπο 50 %, μέσω εφεδρικών πινάκων διαρκούς ισχύος οι οποίοι προβλέπονται στο άρθρο 401
του ίδιου νομοθετικού διατάγματος. Τέλος, ειδικοί πίνακες αναπληρωματικών, οι οποίοι περιλαμβάνουν τα ονόματα των εκπαιδευτικών
που μπορούν να κληθούν ως αναπληρωματικοί, χρησιμοποιούνται για την πλήρωση των προσωρινώς κενών διαθεσίμων θέσεων.
11     Κατά την Ιταλική Κυβέρνηση, δεν γίνεται καμία διάκριση μεταξύ των Ιταλών υπηκόων και των υπηκόων των λοιπών κρατών μελών όσον
αφορά τον πρώτο και τον τρίτο τρόπο προσλήψεως διδακτικού προσωπικού, καθόσον, στην πρώτη περίπτωση, ήτοι στην περίπτωση του
διαγωνισμού βάσει τίτλων και εξετάσεων, η εκπαιδευτική πείρα δεν διαδραματίζει κανένα ρόλο στο πλαίσιο της διαδικασίας προσλήψεως,
ενώ στον τρίτο τρόπο, που αφορά τις περιπτώσεις αντικαταστάσεως ή αναπληρώσεως, η υπουργική απόφαση 201, περί του κανονισμού
για τη θέσπιση των κανόνων σχετικά με τον τρόπο αναπληρώσεως του διδακτικού και εκπαιδευτικού προσωπικού κατά το άρθρο 4 του
νόμου 124, της 3ης Μαΐου 1999 (decreto ministeriale n° 201, relativo al «regolamento recante le norme sulle modalità di conferimento
delle supplenze al personale docente ed educativo ai sensi dell’articolo 4 della legge 3 maggio 1999, n° 124»), της 25ης Μαΐου
2000 (GURI αριθ. 168, της 20ής Ιουλίου 2000, στο εξής; υπουργική απόφαση 201/2000), προβλέπει ρητώς τη χορήγηση ορισμένου
αριθμού μορίων αντιστοιχούντων στις εκπαιδευτικές δραστηριότητες που έχουν ασκηθεί σε σχολεία ή πανεπιστημιακά ιδρύματα των
άλλων κρατών μελών. Συναφώς, η Ιταλική Κυβέρνηση παραπέμπει ειδικότερα στο παράρτημα Α της υπουργικής αυτής αποφάσεως, το
οποίο, στο σημείο Ε, υποσημείωση 9, εξομοιώνει αυτές τις δραστηριότητες προς υπηρεσίες της τρίτης κατηγορίας, οι οποίες, στην
Ιταλία, παρέχουν δικαίωμα αναγνωρίσεως μισού μορίου ανά μήνα διδασκαλίας εντός άλλου κράτους μέλους, με ανώτατο όριο τρία
μόρια ετησίως.
12     Αντιθέτως, προκειμένου για τον δεύτερο τρόπο προσλήψεως εκπαιδευτικών στην Ιταλία, ήτοι της προσλήψεως από διαρκούς ισχύος
εφεδρικό πίνακα, η Ιταλική Κυβέρνηση δεν αρνείται ότι υφίσταται διαφορά μεταχειρίσεως αναλόγως του αν οι επίμαχες εκπαιδευτικές
δραστηριότητες έχουν ασκηθεί στην Ιταλία ή σε άλλα κράτη μέλη. Η κυβέρνηση αυτή υποστηρίζει ότι αυτή η διαφορά είναι, εντούτοις,
δικαιολογημένη καθόσον η διδασκαλία στην αλλοδαπή γίνεται βάσει διαφορετικών κειμένων και προγραμμάτων και έχει διαφορετικό
περιεχόμενο από αυτά που προβλέπονται στην Ιταλία και, συνεπώς, δεν πληροί την προϋπόθεση της «ειδικότητας» που προβλέπει
η ιταλική νομοθεσία και η οποία, σύμφωνα με την υπουργική απόφαση 123, περί των κανόνων εφαρμογής των διαδικασιών για τη συμπλήρωση
και την ενημέρωση των διαρκούς ισχύος πινάκων που προβλέπονται στα άρθρα 1, 2, 6 και 11, παράγραφος 9, του νόμου 124, της
3ης Μαΐου 1999  (decreto ministeriale n° 123, relativo al «regolamento recante le norme sulle modalità di integrazione e aggiornamento
delle graduatorie permanenti previste dagli articoli 1, 2, 6 e 11, comma 9, della legge 3 maggio 1999, n° 124»), της 27ης
Μαρτίου 2000 (GURI αριθ. 113, της 17ης Μαΐου 2000, στο εξής: υπουργική απόφαση 123/2000), παρέχει δικαίωμα στη χορήγηση προσθέτων
μορίων στο πλαίσιο της διαδικασίας προσλήψεως.

Εκτίμηση του Δικαστηρίου
13     Προκαταρκτικώς, θα πρέπει να απορριφθεί ευθύς εξαρχής το επιχείρημα της Ιταλικής Κυβερνήσεως ότι δεν μπορεί να προσαφθεί παράβαση
του κοινοτικού δικαίου στην Ιταλική Δημοκρατία εφόσον η νομοθεσία της είναι σύμφωνη προς το δίκαιο αυτό και η παράβαση οφείλεται,
εν προκειμένω, σε απλή πρακτική την οποία έχουν υιοθετήσει οι αρμόδιες αρχές ή στην εκ μέρους των τελευταίων καθυστέρηση στη
θέσπιση των αναγκαίων μέτρων για την αναγνώριση της πείρας την οποία οι κοινοτικοί υπήκοοι έχουν αποκτήσει στο πλαίσιο διδακτικών
δραστηριοτήτων που έχουν ασκήσει εκτός της ιταλικής επικράτειας. Πράγματι, η παράβαση μπορεί να προκύπτει από την ύπαρξη διοικητικής
πρακτικής παραβιάζουσας το κοινοτικό δίκαιο, έστω και αν η εφαρμοστέα εθνική ρύθμιση είναι, αυτή καθαυτήν, σύμφωνη με το δίκαιο
αυτό (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, μεταξύ άλλων, απόφαση της 26ης Ιουνίου 2001, C-212/99, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή 2001,
σ. I-4923, σκέψη 31).
14     Εξάλλου, όσον αφορά το υποστατό της προσαπτομένης παραβάσεως, αντλουμένης από την παράβαση των άρθρων 39 ΕΚ και 3 του κανονισμού
1612/68, πρέπει να υπομνησθεί ότι, σύμφωνα με το πρώτο από τα δύο αυτά άρθρα, όπως έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο, όταν
ένας δημόσιος οργανισμός κράτους μέλους, επ’ ευκαιρία προσλήψεως προσωπικού σε θέσεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής
του άρθρου 39, παράγραφος 4, ΕΚ, προτίθεται να λάβει υπόψη τις προηγούμενες επαγγελματικές δραστηριότητες που άσκησαν οι υποψήφιοι
στο πλαίσιο της δημοσίας διοικήσεως, ο οργανισμός αυτός δεν μπορεί, έναντι των κοινοτικών υπηκόων, να προβεί σε διάκριση ανάλογα
με το αν οι δραστηριότητες ασκήθηκαν σε δημόσια υπηρεσία του ιδίου αυτού κράτους μέλους ή σε δημόσια υπηρεσία άλλου κράτους
μέλους (βλ., μεταξύ άλλων, προμνησθείσα απόφαση Scholz, σκέψη 12).
15     Όσον αφορά το άρθρο 3 του κανονισμού 1612/68, πρέπει να υπομνησθεί ότι το άρθρο αυτό συγκεκριμενοποιεί τα δικαιώματα που μνημονεύονται
στο άρθρο 39 ΕΚ όσον αφορά, ειδικότερα, την πρόσβαση στην απασχόληση και πρέπει, συνεπώς, να ερμηνεύεται κατά τον ίδιο τρόπο
όπως και το τελευταίο αυτό άρθρο.
16     Όμως, εν προκειμένω, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι η Ιταλική Δημοκρατία προσβάλλει τα δικαιώματα αυτά όσον αφορά την πρόσβαση
των κοινοτικών υπηκόων στους διαγωνισμούς για την πρόσληψη διδακτικού προσωπικού στα δημόσια σχολεία αυτού του κράτους μέλους.
17     Πράγματι, όσον αφορά την πρόσληψη διδακτικού προσωπικού βάσει εφεδρικών πινάκων διαρκούς ισχύος η οποία, όπως παρατηρήθηκε
στη σκέψη 10 της παρούσας αποφάσεως, αφορά το ήμισυ των διαθεσίμων θέσεων για κάθε σχολικό έτος, η Ιταλική Κυβέρνηση, με το
υπόμνημα αντικρούσεως, αναγνώρισε ότι στους κοινοτικούς υπηκόους επιφυλασσόταν διαφορετική μεταχείριση αναλόγως του αν η επαγγελματική
πείρα που λαμβάνεται υπόψη για την εγγραφή στους πίνακες αυτούς είχε αποκτηθεί εντός της ιταλικής επικράτειας ή εντός άλλων
κρατών μελών, η διαφορά δε αυτή, κατά την εν λόγω κυβέρνηση, δικαιολογείται από την έλλειψη αντιστοιχίας μεταξύ του περιεχομένου
και των προγραμμάτων του ιταλικού εκπαιδευτικού συστήματος και εκείνων της εκπαιδεύσεως που παρέχεται εκτός Ιταλίας.
18     Όμως, από την παρατιθέμενη στη σκέψη 14 της παρούσας αποφάσεως νομολογία προκύπτει ότι η απόλυτη άρνηση λήψεως υπόψη της πείρας
που έχει αποκτηθεί χάρη σε δραστηριότητες διδασκαλίας ασκηθείσες εντός άλλων κρατών μελών, άρνηση η οποία στηρίζεται στην
ύπαρξη διαφορών μεταξύ των εκπαιδευτικών προγραμμάτων των εν λόγω κρατών, δεν δικαιολογείται. Πράγματι, δεν μπορεί να αποκλειστεί
το ενδεχόμενο μια ειδική διδακτική πείρα όπως αυτή την οποία απαιτεί η ιταλική νομοθεσία, ιδίως στον τομέα της διδασκαλίας
καλλιτεχνικών μαθημάτων ή της διδασκαλίας προς άτομα με ειδικές ανάγκες, να μπορεί να αποκτηθεί και εντός άλλων κρατών μελών.
19     Όσον αφορά τον τρίτο τρόπο προσλήψεως, που μνημονεύεται στη σκέψη 10 της παρούσας αποφάσεως, όσον αφορά την πρόσληψη βάσει
ειδικών πινάκων αναπληρωματικών, ούτε ο τρόπος αυτός φαίνεται να εξασφαλίζει πλήρως την ίση μεταχείριση που απαιτούν τα άρθρα
39 ΕΚ και 3 του κανονισμού 1612/68. Πράγματι, από την ανάλυση των κειμένων που κοινοποιήθηκαν από την Ιταλική Κυβέρνηση κατά
τη διάρκεια της παρούσας δίκης προκύπτει διαφορετική αξιολόγηση της επαγγελματικής πείρας αναλόγως του αν έχει αποκτηθεί εντός
της ιταλικής επικράτειας ή εντός άλλων κρατών μελών.
20     Όπως παρατήρησε η Επιτροπή στο υπόμνημα απαντήσεως, όντως από την υπουργική απόφαση 201/2000 και, ειδικότερα, από το παράρτημα
Α σημείο Ε, υποσημείωση 9, προκύπτει ότι οι υπηρεσίες που παρέχονται εντός των σχολείων ή πανεπιστημιακών ιδρυμάτων των άλλων
κρατών μελών εξακολουθούν να θεωρούνται ως εμπίπτουσες στην τρίτη κατηγορία που περιλαμβάνεται στο εν λόγω σημείο Ε και η
οποία αφορά τις «λοιπές εκπαιδευτικές δραστηριότητες», για τις οποίες χορηγείται μισό μόριο ανά μήνα διδασκαλίας, με ανώτατο
όριο τρία μόρια για κάθε σχολικό έτος. Ωστόσο, από την ανάγνωση της ίδιας υπουργικής αποφάσεως προκύπτει επίσης ότι, στην
Ιταλία, μόνον οι εκπαιδευτικές δραστηριότητες που ασκούνται σε οικοτροφεία ή σε νηπιαγωγεία, δημοτικά σχολεία, δευτεροβάθμια
σχολεία γενικής ή καλλιτεχνικής κατευθύνσεως –ανεξαρτήτως του αν είναι δημόσια ή ιδιωτικά, εφόσον είναι αναγνωρισμένα ή επιδοτούνται
από το κράτος– θεωρούνται ως εμπίπτουσες στις δύο πρώτες κατηγορίες του εν λόγω σημείου Ε, που αφορούν, αντιστοίχως, τις «ειδικές»
ή «μη ειδικές» δραστηριότητες διδασκαλίας, οι οποίες παρέχουν, μεταξύ άλλων, δικαίωμα, η μεν πρώτη στη χορήγηση δύο μορίων
ανά μήνα διδασκαλίας, με ανώτατο όριο δώδεκα μόρια για κάθε σχολικό έτος, η δε δεύτερη στη χορήγηση ενός μορίου ανά μήνα διδασκαλίας,
με ανώτατο όριο έξι μόρια για κάθε σχολικό έτος.
21     Υπό τις συνθήκες αυτές, η επαγγελματική πείρα την οποία έχουν αποκτήσει οι κοινοτικοί υπήκοοι εκτός της ιταλικής επικράτειας
καίτοι λαμβάνεται όντως υπόψη στο πλαίσιο της προσλήψεως βάσει των πινάκων αναπληρώσεως, δεν λαμβάνεται πάντοτε υπόψη κατά
τον ίδιο τρόπο με τον οποίο λαμβάνεται υπόψη ανάλογη πείρα αποκτηθείσα εντός της ιταλικής επικράτειας, χωρίς η Ιταλική Κυβέρνηση
να προβάλλει, συναφώς, την παραμικρή δικαιολογία.
22     Κατόπιν όλων των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει, συνεπώς, να αναγνωριστεί ότι η Ιταλική Δημοκρατία, μη λαμβάνοντας υπόψη ή, τουλάχιστον,
μη λαμβάνοντας υπόψη κατά τον ίδιο τρόπο, προκειμένου να επιτρέψει τη συμμετοχή κοινοτικών υπηκόων στους διαγωνισμούς για
την πρόσληψη διδακτικού προσωπικού στα ιταλικά δημόσια σχολεία, την επαγγελματική πείρα την οποία οι εν λόγω κοινοτικοί υπήκοοι
έχουν αποκτήσει στο πλαίσιο δραστηριοτήτων διδασκαλίας αναλόγως του αν οι δραστηριότητες αυτές έχουν ασκηθεί εντός της ιταλικής
επικράτειας ή εντός άλλων κρατών μελών, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 39 ΕΚ και 3, παράγραφος 1,  του κανονισμού
1612/68.

Επί των δικαστικών εξόδων
23     Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει
σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ζήτησε να καταδικαστεί η Ιταλική Δημοκρατία στα δικαστικά
έξοδα, η δε τελευταία ηττήθηκε, η Ιταλική Δημοκρατία πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Η Ιταλική Δημοκρατία, μη λαμβάνοντας υπόψη ή, τουλάχιστον, μη λαμβάνοντας υπόψη κατά τον ίδιο τρόπο, προκειμένου να επιτρέψει
τη συμμετοχή κοινοτικών υπηκόων στους διαγωνισμούς για την πρόσληψη διδακτικού προσωπικού στα ιταλικά δημόσια σχολεία, την
επαγγελματική πείρα την οποία οι εν λόγω κοινοτικοί υπήκοοι έχουν αποκτήσει στο πλαίσιο δραστηριοτήτων διδασκαλίας αναλόγως
του αν οι δραστηριότητες αυτές έχουν ασκηθεί εντός της ιταλικής επικράτειας ή εντός άλλων κρατών μελών, παρέβη τις υποχρεώσεις
που υπέχει από τα άρθρα 39 ΕΚ και 3, παράγραφος 1,  του κανονισμού (ΕΟΚ) 1612/68 του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 1968,
περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων στο εσωτερικό της Κοινότητας.
2)
Καταδικάζει την Ιταλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.