CELEX: 62002TJ0044(01)
Ανταγωνισμός
Άρθρο 81 ΕΚ
Συμφωνία καθορισμού των τιμών και τρόπος τιμολογήσεως των υπηρεσιών μετατροπής νομισμάτων
Γερμανία
Αποδείξεις της παραβάσεως
Ανακοπή

ς).
154   Οι προσφεύγουσες διαμαρτύρονται έντονα για τη χρησιμοποίηση εις βάρος τους στοιχείων των οποίων η Επιτροπή δεν τους επέτρεψε
να λάβουν γνώση κατά τη διοικητική διαδικασία.
2.     Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
155   Όσον αφορά την αιτίαση σχετικά με τη χρησιμοποίηση επιβαρυντικών εγγράφων σχετικά με τα οποία οι προσφεύγουσες δεν διατύπωσαν
τις παρατηρήσεις τους, το Πρωτοδικείο υπενθυμίζει ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας επιβάλλει να παρέχεται στην ενδιαφερόμενη
επιχείρηση η δυνατότητα να καταστήσει λυσιτελώς γνωστή την άποψή της σχετικά με το υποστατό και τον κρίσιμο χαρακτήρα των
πραγματικών περιστατικών και περιστάσεων τα οποία επικαλείται η Επιτροπή (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 13ης Φεβρουαρίου 1979,
85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1979/Ι, σ. 215, σκέψη 11, και της 17ης Ιανουαρίου 1984, VBVB και VBBB
κατά Επιτροπής, 43/82 και 63/82, Συλλογή 1984, σ. 19, σκέψη 25).
156   Με την ανακοίνωση των αιτιάσεων πρέπει να εκτίθενται κατά τρόπο αρκούντως σαφή, έστω και συνοπτικό, οι αιτιάσεις, ώστε οι
ενδιαφερόμενοι να είναι σε θέση να αντιληφθούν για ποιες ενέργειες τους επέκρινε η Επιτροπή. Υπ’ αυτήν και μόνο την προϋπόθεση,
η ανακοίνωση των αιτιάσεων μπορεί να επιτελέσει τη λειτουργία την οποία της αναθέτουν οι κοινοτικοί κανονισμοί και η οποία
συνίσταται στην παροχή στις επιχειρήσεις όλων των αναγκαίων στοιχείων, ώστε να μπορέσουν να αμυνθούν προσηκόντως πριν η Επιτροπή
εκδώσει οριστική απόφαση (απόφαση του Δικαστηρίου της 31ης Μαρτίου 1993, C-89/85, C-104/85, C-114/85, C-116/85, C-117/85 και
C-125/85 έως C-129/85, Ahlström Osakeyhtiö κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. I-1307, σκέψη 42).
157   Κατ’ αρχήν, μόνον τα έγγραφα των οποίων γίνεται μνεία στην ανακοίνωση των αιτιάσεων αποτελούν νόμιμα αποδεικτικά μέσα (αποφάσεις
του Πρωτοδικείου της 10ης Μαρτίου 1992, Τ-11/89, Shell κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. ΙΙ-757, σκέψη 55, και T-13/89, ICI
κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. ΙΙ-1021, σκέψη 34· βλ., επίσης, κατά την έννοια αυτή, απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Ιουλίου
1991, C‑62/86, AKZO κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. I-3359, σκέψη 21).
158   Ένα έγγραφο δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι θεμελιώνει την ευθύνη επιχειρήσεως παρά μόνον εφόσον η Επιτροπή το χρησιμοποιεί για
να στηρίξει τη διαπίστωση παραβάσεως της επιχειρήσεως αυτής. Προκειμένου να αποδειχθεί η προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας της
επιχειρήσεως, δεν αρκεί αυτή να αποδείξει ότι δεν μπόρεσε να διατυπώσει την άποψή της κατά τη διοικητική διαδικασία επί εγγράφου
που χρησιμοποιήθηκε σε οποιοδήποτε σημείο της προσβαλλομένης απόφασης. Πρέπει να αποδείξει ότι η Επιτροπή χρησιμοποίησε το
έγγραφο αυτό, στην προσβαλλόμενη απόφαση, ως πρόσθετο αποδεικτικό στοιχείο για να διαπιστώσει παράβαση της επιχειρήσεως.
159   Εν προκειμένω, η Επιτροπή παρατήρησε ότι, με την απάντησή της στην ανακοίνωση αιτιάσεων, η Landesbank Hessen Thüringen Girozentrale
δέχθηκε «ότι κατά τη σύσκεψη της 15ης Οκτωβρίου 1997 αποφάσισε να συμμετάσχει σε συμφωνία σχετικά με τους τρόπους καταλογισμού
των εξόδων κατά τη μεταβατική περίοδο» (αιτιολογική σκέψη 113 της προσβαλλομένης απόφασης). Παρά το γεγονός ότι αυτή η προβαλλόμενη
ομολογία περιλαμβάνεται στο τμήμα που τιτλοφορείται «τα επιχειρήματα των μερών και οι απαντήσεις της Επιτροπής», διαπιστώνεται
ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη τη δήλωση αυτή ως επιβαρυντικό στοιχείο με την προσβαλλόμενη απόφαση και ως τέτοιο στοιχείο την
επικαλέστηκε με τις παρατηρήσεις της.
160   Η Επιτροπή όμως αναγνώρισε με την απάντησή της στις γραπτές απαντήσεις του Πρωτοδικείου ότι καμία από τις προσφεύγουσες δεν
είχε πρόσβαση στις απαντήσεις των λοιπών αποδεκτών της ανακοίνωσης αιτιάσεων. Συνεπώς, η Επιτροπή προσέβαλε τα δικαιώματα
άμυνας έναντι των προσφευγουσών, στηριχθείσα σε έγγραφα στα οποία οι προσφεύγουσες δεν είχαν πρόσβαση κατά τη διοικητική διαδικασία.
Συνεπώς, τα έγγραφα αυτά δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη ως αποδεικτικά μέσα (απόφαση του Πρωτοδικείου της 30ής Σεπτεμβρίου 2003,
T‑191/98, T‑212/98 έως T‑214/98, Atlantic Container Line κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II‑3275, σκέψη 338· βλ., επίσης,
κατ’ αυτή την έννοια, απόφαση του Δικαστηρίου της 25ης Οκτωβρίου 1983, 107/82, AEG κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 3151,
σκέψεις 24 έως 30, και απόφαση Τσιμέντο, όπ.π., σκέψη 382).
161   Όσον αφορά τις λοιπές αποδείξεις που επικαλείται η Επιτροπή, διαπιστώνεται ότι πρόκειται για έγγραφα που εξετάστηκαν προηγουμένως
στο πλαίσιο της ανάλυσης των διαπιστώσεων σχετικά με τη συμφωνία καθορισμού των τιμών. Τα έγγραφα αυτά παρουσιάζουν έμμεσο
μόνον ενδιαφέρον προκειμένου να προσδιοριστεί το περιεχόμενο των συζητήσεων που έγιναν κατά τη συνάντηση της 15ης Οκτωβρίου
1997. Ανάγονται όλα σε προγενέστερη περίοδο και το μόνο που αποδεικνύουν είναι ο ρόλος της GWK ως υποκινητή. Τα έγγραφα αυτά
δεν αρκούν για να αποδείξουν τη σύμπτωση των βουλήσεων των προσφευγουσών με την GWK προς σύναψη συμφωνίας επιδιώκουσας στόχο
προδήλως βλαπτικό του ανταγωνισμού.
162   Όσον αφορά τις άμεσες αποδείξεις της συμφωνίας για τον τρόπο τιμολογήσεως, διαπιστώνεται ότι, λαμβανομένου υπόψη του λίαν
ιδιαιτέρου πλαισίου των υπό κρίση υποθέσεων που συνδέεται με την εισαγωγή του ευρώ, η ερμηνεία των πρακτικών GWK και Commerzbank
που υποστηρίζει η Επιτροπή γεννά σοβαρές αμφιβολίες.
163   Πράγματι, η ύπαρξη συμφωνίας ως προς τον τρόπο τιμολογήσεως των προμηθειών συνδέεται στενά με την ύπαρξη της συμφωνίας καθορισμού
των τιμών, της οποίας αποτελεί δευτερεύουσα πτυχή. Δεδομένου ότι το Πρωτοδικείο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή δεν
απέδειξε επαρκώς κατά νόμο την ύπαρξη συμφωνίας καθορισμού των τιμών, το κύρος των διαπιστώσεων και εκτιμήσεων σχετικά με
την προβαλλόμενη συμφωνία για τον τρόπο τιμολογήσεως των προμηθειών παρίσταται αντιστοίχως ασθενέστερο.
164   Στο μέτρο που η προσβαλλόμενη απόφαση στηρίζεται στη διαπίστωση συμπτώσεως βουλήσεως ως προς τη χρήση συγκεκριμένων προμηθειών
εκφραζομένων ως ποσοστών, διαπιστώνεται ότι η βούληση των τραπεζών που παρέστησαν στη συνάντηση της 15ης Οκτωβρίου 1997 είναι
άσχετη με την εγκατάλειψη του συστήματος των αφανών προμηθειών που ίσχυε τότε. Η εφαρμογή εμφανών προμηθειών απορρέει από
το σχετικό με την εισαγωγή του ευρώ νομικό πλαίσιο. Επομένως η Επιτροπή δεν μπορούσε να στηριχθεί στη γραμματική ερμηνεία
της μνείας, που γίνεται στα πρακτικά Commerzbank, ότι υπάρχει «συμφωνία» μεταξύ των τραπεζών για τη χρησιμοποίηση σταθερών
συναλλαγματικών ισοτιμιών και τη συνακόλουθη εγκατάλειψη του συστήματος των περιθωρίων συναλλάγματος (βλ., ιδίως, τις αιτιολογικές
σκέψεις 95 και 106 της προσβαλλομένης απόφασης). Το χωρίο αυτό μπορεί, αντιθέτως, να θεωρηθεί ως η κοινή έκφραση της συνειδητοποίησης
μιας αλλαγής που θα προκαλούσαν τα κανονιστικά μέτρα τα σχετικά με την εισαγωγή του ευρώ, που στη συνέχεια θα εξειδικευόταν
με τη σύσταση της Επιτροπής της 23ης Απριλίου 1998.
165   Επιπλέον, η ίδια η ύπαρξη συμφωνίας σχετικά με μια διάρθρωση της προμήθειας, απολύτως ανάλογη με το ανταλλασσόμενο ποσό, προσκρούει
στις διαπιστώσεις που διατυπώνει η προσβαλλόμενη απόφαση, ότι δηλαδή πολλές τράπεζες χρησιμοποιούσαν μικτή διάρθρωση, συνδυασμό
μιας σταθερής συνιστώσας και μιας αναλογικής (αιτιολογική σκέψη 147 της προσβαλλομένης απόφασης). Τα στοιχεία που διέθετε
η Επιτροπή αποδεικνύουν δηλαδή ότι, κατά τη μεταβατική περίοδο, οι προσφεύγουσες χρησιμοποιούσαν διαφορετικές διαρθρώσεις
προμηθειών και, συγκεκριμένα, ορισμένες χρησιμοποιούσαν προμήθειες αποκλειστικά αναλογικές, ενώ άλλες διατήρησαν μέχρι το
τέλος της περιόδου αυτής μια μικτή διάρθρωση.
166   Συνεπώς, διαπιστώνεται ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμο την ύπαρξη περιστατικών συνιστώντων σύμπτωση βουλήσεων
για συμφωνία ως προς τον τρόπο τιμολογήσεως των προμηθειών επί πράξεων συναλλάγματος κατά τη συνάντηση της 15ης Οκτωβρίου
1997.

Γενικό συμπέρασμα
167   Η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμο την ύπαρξη συμφωνίας για τον καθορισμό των τιμών των υπηρεσιών συναλλάγματος της
ευρωζώνης κατά τη μεταβατική περίοδο και τον τρόπο τιμολογήσεώς τους. Συνεπώς, οι ισχυρισμοί περί ανακρίβειας των πραγματικών
περιστατικών που διαπίστωσε η Επιτροπή και περί ελλείψεως αποδεικτικής ισχύος των ενδείξεων που θεώρησε επιβαρυντικές πρέπει
να κριθούν βάσιμοι.
168   Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, η κατ’ αντιμωλία επανεξέταση των προσφυγών δεν οδηγεί σε τροποποίηση του αποτελέσματος της
ερήμην δίκης. Κατά συνέπεια, η ανακοπή πρέπει να απορριφθεί, ενώ παρέλκει η εξέταση των λοιπών λόγων ακυρώσεως της προσφυγής.

Επί των δικαστικών εξόδων
169   Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα αν το ζητήσει
ο νικήσας διάδικος. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ηττήθηκε πρέπει να καταδικασθεί στα δικαστικά έξοδα, όπως ζήτησαν οι προσφεύγουσες.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ (τέταρτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την ανακοπή.
2)
Καταδικάζει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
Legal
Lindh
Vadapalas
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 27 Σεπτεμβρίου 2006.
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
E. Coulon

H. Legal
Πίνακας περιεχομένων
Ιστορικό της διαφοράς
Διαδικασία
Αιτήματα των διαδίκων
Σκεπτικό
I –  Επί της διαδικασίας ανακοπής
II –  Συνοπτική έκθεση των λόγων ακυρώσεως των προσφυγών
III –  Όσον αφορά την ύπαρξη συμφωνίας βλαπτικής του ανταγωνισμού
Α –   Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
Β –   Όσον αφορά τη διεξαγωγή των αποδείξεων και την έκταση του δικαστικού ελέγχου
Γ –   Όσον αφορά τη συμφωνία σχετικά με το ύψος των προμηθειών για πράξεις συναλλάγματος
1.  Επιχειρήματα των διαδίκων
2.  Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
α) Όσον αφορά την ερμηνεία της προσβαλλομένης απόφασης και την ύπαρξη παράβασης που συνίσταται στη συμφωνία να αποκλειστεί
η δωρεάν παροχή των υπηρεσιών ανταλλαγής συναλλάγματος
β) Όσον αφορά τις αποδείξεις περί συμφωνίας σχετικής με το ύψος των προμηθειών για πράξεις συναλλάγματος
Ως προς τις αποδείξεις σχετικά με το πλαίσιο της συνάντησης της 15ης Οκτωβρίου 1997
–  Όσον αφορά τα μερίδια αγοράς των τραπεζών που μετείχαν στη συνάντηση της 15ης Οκτωβρίου 1997
–  Ως προς τις κανονιστικές αβεβαιότητες
–  Όσον αφορά τις προπαρασκευαστικές της συνάντησης της 15ης Οκτωβρίου 1997 συζητήσεις
Όσον αφορά τις άμεσες αποδείξεις σχετικά με τη συνάντηση της 15ης Οκτωβρίου 1997
–  Όσον αφορά τα πρακτικά GWK
–  Όσον αφορά τις δηλώσεις ορισμένων τραπεζών κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας
Ως προς τις διαπιστώσεις σχετικά με την εφαρμογή της συμφωνίας για το ύψος των προμηθειών επί πράξεων συναλλάγματος
Συμπέρασμα
Δ –   Όσον αφορά τη συμφωνία σχετικά με τον τρόπο τιμολογήσεως των προμηθειών επί πράξεων συναλλάγματος
1.  Επιχειρήματα των διαδίκων
2.  Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Ε –   Γενικό συμπέρασμα
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.