CELEX: 62001CJ0019
Κοινωνική πολιτική
Προστασία των εργαζομένων σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη
Οδηγία 80/987/ΕΟΚ
Περιορισμός της υποχρεώσεως των οργανισμών εγγυήσεως προς πληρωμή
Ανώτατο όριο για την εγγύηση πληρωμής
Προκαταβολές καταβληθείσες από τον εργοδότη
Κοινωνικός σκοπός της οδηγίας

της 2ας Οκτωβρίου 2000, αριθ. 13939).
Εντούτοις, το Corte suprema di cassazione διαπιστώνει ότι, αν εξεταστεί το άρθρο 4, παράγραφος 3, της οδηγίας σε σχέση με
τις λοιπές αρχές που απορρέουν από αυτήν, ανακύπτουν αμφιβολίες ως προς την ορθότητα της ερμηνείας που υιοθέτησε. Πράγματι,
από τα άρθρα 1 και 4 της οδηγίας προκύπτει ότι τόσο ο καθορισμός του πεδίου εφαρμογής της όσο και ο καθορισμός των ορίων που
μπορούν να θέτουν τα κράτη μέλη στην υποχρέωση πληρωμής διατυπώνονται, εν πάση περιπτώσει, υπό την επιφύλαξη ότι πρόκειται
για «απαιτήσεις μισθωτών από συμβάσεις εργασίας».
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Corte suprema di cassazione αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο
το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 4, παράγραφος 3, της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ της 20ής Οκτωβρίου 1980 –καθ’ ο μέτρο προβλέπει ότι τα κράτη μέλη μπορούν,
προκειμένου να αποφεύγεται η καταστρατήγηση του κοινωνικού σκοπού της οδηγίας, να καθορίζουν ανώτατο όριο της υποχρεώσεως
πληρωμής των ανεξόφλητων απαιτήσεων των μισθωτών για τους τελευταίους τρεις μήνες της εργασιακής σχέσεως– την έννοια ότι επιτρέπει
την απώλεια μέρους της απαιτήσεως για όσους, λόγω του ότι το ύψος των αποδοχών τους υπερβαίνει το ανώτατο όριο, έχουν εισπράξει,
κατά τους τελευταίους τρεις μήνες της εργασιακής σχέσεώς τους, προκαταβολές ύψους ίσου ή μεγαλύτερου από το εν λόγω ανώτατο
όριο, ενώ είναι βέβαιο ότι εκείνοι των οποίων οι αποδοχές είναι κατώτερες του ανωτάτου ορίου έχουν τη δυνατότητα να επιτύχουν,
σωρεύοντας προκαταβολές εκ μέρους του εργοδότη και πληρωμές εκ μέρους του δημόσιου οργανισμού, πλήρη ικανοποίηση (ή σε μεγάλο
βαθμό) της απαιτήσεώς τους;»
Το Tribunale di Pisa δεν συμφωνεί με τη νέα νομολογία του Corte suprema di cassazione. Κατά το εν λόγω δικαστήριο, κατά τη
νομολογία αυτή θεωρείται νόμιμη η προσφυγή στο Ταμείο μόνο στην περίπτωση κατά την οποία οι έναντι της αμοιβής προκαταβολές
υπολείπονται του ανωτάτου ορίου της εγγυήσεως που παρέχει το Ταμείο, μέχρι του ύψους της διαφοράς μεταξύ αυτού του ανωτάτου
ορίου και των καταβληθεισών προκαταβολών. Κατά το Tribunale di Pisa, η κρατούσα ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 4, στοιχείο
b, του νομοθετικού διατάγματος 80/92 δημιουργεί διαφορές στην προστασία των συμφερόντων των μισθωτών εργαζομένων, την οποία
η οδηγία και η απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Ιουλίου 1997, C‑373/95, Maso κ.λπ. (Συλλογή 1997, σ. Ι‑4051), αποσκοπούν ακριβώς
να διασφαλίσουν κατά τρόπο ομοιόμορφο.
Κατά την ανάλυση του Tribunale di Pisa, το νομοθετικό διάταγμα 80/92 αποκλίνει από την οδηγία.
Ο Ιταλός νομοθέτης διαμόρφωσε, με το νομοθέτημα αυτό, ένα νεωτεριστικό σύστημα στο πλαίσιο του οποίου αντικείμενο του δικαιώματος
του εργαζομένου είναι η χορηγούμενη από το Ταμείο παροχή, η οποία από μέτρο ευθύνης μεταβλήθηκε σε περιεχόμενο της υποχρεώσεως
και του δικαιώματος που προκύπτει εκ της ευθύνης αυτής, αποδεσμευόμενη από οποιαδήποτε σχέση με την αρχική νομική κατάσταση
του δικαιούχου. Τούτο προκύπτει από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 2, παράγραφοι 4 και 1, και 1, του νομοθετικού διατάγματος
80/92.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunale di Pisa αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο
προδικαστικό ερώτημα:
«Αν η οδηγία 80/987/ΕΟΚ και οι αποφάσεις του Δικαστηρίου της 19ης Νοεμβρίου 1991 επί των υποθέσεων C-6/90 και C-9/90, Francovich
κ.λπ., και της 10ης Ιουλίου 1997 επί της υποθέσεως C-373/95, Maso κ.λπ., μπορούν να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι, στα πλαίσια
του ανωτάτου ορίου εγγυήσεως, η απαγόρευση της σωρεύσεως μεταξύ του καταβαλλόμενου από το Ταμείο επιδόματος εγγυήσεως και
του καταβληθέντος από τον εργοδότη κατά τους τελευταίους τρεις μήνες τμήματος επί των αποδοχών είναι νόμιμη μόνον όσον αφορά
το ποσό που υπερβαίνει το ύψος του επιδόματος για εξεύρεση νέας εργασίας το οποίο προβλέπεται για την ίδια χρονική περίοδο,
λαμβανομένου υπόψη ότι το καταβληθέν τμήμα επί των αποδοχών, όπως και το επίδομα για εξεύρεση νέας εργασίας και μέχρι το ίδιο
ποσό, προορίζεται να καλύψει τις στοιχειώδεις ανάγκες του απολυθέντος εργαζομένου.»
Το Tribunale di Siena έχει αμφιβολίες ως προς το αν η νέα νομολογία του Corte suprema di cassazione είναι σύμφωνη με το κοινοτικό
δίκαιο.
Κατά το εν λόγω δικαστήριο, το γράμμα του άρθρου 2 του νομοθετικού διατάγματος 80/92 δεν είναι σαφές, τόσο λόγω της διαρθρώσεως
των διαφόρων εδαφίων αυτής της διατάξεως, όσο και λόγω της φύσεως του προβλεπομένου ανωτάτου ορίου, εκ της οποίας θα μπορούσε
να συναχθεί παραπομπή σε άλλον εφαρμοστέο κανόνα δικαίου.
Η νέα νομολογία του Corte suprema di cassazione περί ανωτάτου ορίου της εγγυήσεως που παρέχει το Ταμείο, θα μπορούσε να θεωρηθεί
ότι παραπέμπει στην ιταλική νομοθεσία περί κοινωνικής ενισχύσεως, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τη διαφορά που υφίσταται μεταξύ
αυτής της ενισχύσεως και του κοινωνικού σκοπού της οδηγίας. Το Tribunale di Siena διατυπώνει αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον
μπορεί η ασάφεια του άρθρου 2 του νομοθετικού διατάγματος 80/92 να αρθεί μέσω της μειώσεως ή και της πλήρους απώλειας –στις
περισσότερες περιπτώσεις– του δικαιώματος των εργαζομένων να ικανοποιηθούν οι πράγματι ανεξόφλητες απαιτήσεις τους, όταν μάλιστα
η οδηγία εγγυάται την κτήση τέτοιων δικαιωμάτων.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunale di Siena αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο
προδικαστικό ερώτημα:
«Αν η απαγόρευση της δυνατότητας σωρεύσεως της λογιστικής αξίας των έκτακτων αποδοχών μισθολογικής ολοκληρώσεως με τις αποδοχές
που καταβλήθηκαν στον εργαζόμενο κατά την περίοδο αναφοράς (άρθρο 2, παράγραφος 4, του υπ’ αριθ. 80/1992 νομοθετικού διατάγματος)
είναι σύμφωνη –υπό το πρίσμα και των προγενέστερων αποφάσεων του ΔΕΚ επί του προαναφερθέντος νομοθετικού διατάγματος– με την
οδηγία 80/987/ΕΟΚ, και συγκεκριμένα:
α)      αν η ως άνω απαγόρευση της δυνατότητας σωρεύσεως μπορεί να θεωρηθεί σύμφωνη με τον σκοπό της οδηγίας, ο οποίος είναι (άρθρο
3, παράγραφος 1) η διασφάλιση της πληρωμής των ανεξόφλητων απαιτήσεων από μισθούς για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (άρθρο
3, παράγραφος 2) και οι οποίοι αφορούν μια ορισμένη περίοδο (άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2), ή
β)      αν η ανωτέρω απαγόρευση της δυνατότητας σωρεύσεως ανταποκρίνεται σε ένα κριτήριο που φέρει τον χαρακτήρα αρωγής, που δεν είναι
σύμφωνο με το κοινωνικό κριτήριο στο οποίο στηρίζεται η οδηγία 80/987·
γ)      αν η εν λόγω απαγόρευση της δυνατότητας σωρεύσεως έχει ως αποτέλεσμα να καταργείται ή να μην εφαρμόζεται μερικώς η οδηγία·
δ)      αν η εν λόγω απαγόρευση της δυνατότητας σωρεύσεως μπορεί να επιτραπεί στο πλαίσιο της δυνατότητας των κρατών μελών να καθορίζουν
ένα ανώτατο όριο στη διασφάλιση της πληρωμής των ανεξόφλητων απαιτήσεων των μισθωτών (άρθρο 4, παράγραφος 3), δεδομένου άλλωστε
ότι ο Ιταλός νομοθέτης έχει ήδη θεσπίσει το εν λόγω ανώτατο όριο με το άρθρο 2, παράγραφος 2, του ως άνω νομοθετικού διατάγματος·
ε)      αν, συνεπώς, η παραπομπή στο “ανώτατο μέτρο των έκτακτων αποδοχών μισθολογικής ολοκληρώσεως” του προαναφερθέντος άρθρου 2,
παράγραφος 2, πρέπει ή όχι να θεωρηθεί ότι έχει απλώς τυπική και λογιστική φύση, ή αν η παραπομπή αυτή γίνεται σε συγκεκριμένο
άρθρο (με συνέπεια να περιλαμβάνονται στο υπ’ αριθ. 80/1992 νομοθετικό διάταγμα οι εκτελεστικές διατάξεις για τις έκτακτες
αποδοχές μισθολογικής ολοκληρώσεως στις οποίες περιλαμβάνεται και η απαγόρευση της αποκαλούμενης δυνατότητας σωρεύσεως)·
στ)      αν, τέλος, η απαγόρευση της δυνατότητας σωρεύσεως μπορεί να θεωρηθεί ότι επιτρέπεται στο πλαίσιο της δυνατότητας των κρατών
μελών να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την αποτροπή καταχρήσεως (άρθρο 10, στοιχείο a).»
Με διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου της 8ης Μαρτίου 2001, οι υποθέσεις C‑19/01, C‑50/01 και C‑84/01 ενώθηκαν προς διευκόλυνση
της γραπτής και προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής αποφάσεως.

Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επιβάλλεται, προκαταρκτικώς, να τονιστεί ότι, στο πλαίσιο του άρθρου 234 ΕΚ, το Δικαστήριο δεν έχει την αρμοδιότητα να αποφανθεί
ούτε επί της ερμηνείας εθνικών νομοθετικών ή κανονιστικών διατάξεων ούτε επί της συμφωνίας αυτών των διατάξεων με το κοινοτικό
δίκαιο. Έχει, πάντως, τη δυνατότητα να παράσχει στο εθνικό δικαστήριο τα στοιχεία εκείνα ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου
που θα του επιτρέψουν να επιλύσει το νομικό ζήτημα το οποίο αντιμετωπίζει (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 18ης Νοεμβρίου
1999, C‑107/98, Teckal, Συλλογή 1999, σ. Ι‑8121, σκέψη 33, και της 23ης Ιανουαρίου 2003, C‑57/01, Μακεδονικό Μετρό και Μηχανική,
Συλλογή 2003, σ. Ι‑1091, σκέψη 55).
Συνεπώς, στα υποβληθέντα ερωτήματα πρέπει να δοθεί απάντηση με βάση αυτή τη νομολογία.
Τα ερωτήματα αυτά, τα οποία επιβάλλεται να εξεταστούν από κοινού, πρέπει να νοηθούν ως θέτοντα ουσιαστικώς το ζήτημα αν τα
άρθρα 3, παράγραφος 1, και 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας έχουν την έννοια ότι επιτρέπουν σε κράτος μέλος να περιορίσει
την υποχρέωση πληρωμής που υπέχουν οι οργανισμοί εγγυήσεως σε ποσό το οποίο καλύπτει τις στοιχειώδεις ανάγκες των οικείων
εργαζομένων και από το οποίο έχουν αφαιρεθεί οι πληρωμές στις οποίες προέβη ο εργοδότης κατά τη διάρκεια της καλυπτόμενης
από την εγγύηση περιόδου.
Κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας, τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα μέτρα που απαιτούνται ώστε οι οργανισμοί εγγυήσεως
να διασφαλίζουν, με την επιφύλαξη του άρθρου 4 της αυτής οδηγίας, την πληρωμή των ανεξόφλητων απαιτήσεων των μισθωτών που
αφορούν την αμοιβή για περίοδο προγενέστερη μιας ορισμένης ημερομηνίας.
Το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας προβλέπει τη δυνατότητα των κρατών μελών να καθορίζουν ένα ανώτατο όριο
για τη διασφάλιση πληρωμής ανεξόφλητων απαιτήσεων των μισθωτών, ώστε να αποφευχθεί η καταβολή ποσών που θα υπερέβαινε το πλαίσιο
κοινωνικής σκοπιμότητας της συγκεκριμένης οδηγίας.
Ο κοινωνικός αυτός σκοπός συνίσταται στη διασφάλιση ενός κοινοτικού κατώτατου ορίου προστασίας των μισθωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητας
του εργοδότη, μέσω της πληρωμής των ανεξόφλητων απαιτήσεών τους που απορρέουν από συμβάσεις ή σχέσεις εργασίας και αφορούν
τις αποδοχές συγκεκριμένης περιόδου (αποφάσεις Maso κ.λπ., προαναφερθείσα, σκέψη 56· της 14ης Ιουλίου 1998, C-125/97, Regeling,
Συλλογή 1998, σ. Ι-4493, σκέψη 20, και της 18ης Οκτωβρίου 2001, C-441/99, Gharehveran, Συλλογή 2001, σ. Ι-7687, σκέψη 26,
και της 11ης Σεπτεμβρίου 2003, C‑201/01, Walcher, μη δημοσιευθείσα ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 38).
Καίτοι τα κράτη μέλη δικαιούνται να καθορίζουν ανώτατο όριο διασφαλίσεως της πληρωμής ανεξόφλητων απαιτήσεων, υποχρεούνται,
πάντως, να διασφαλίζουν, εντός αυτού του ανωτάτου ορίου, την πληρωμή του συνόλου των ανεξόφλητων αυτών απαιτήσεων.
Οι προκαταβολές που ενδεχομένως εισέπραξαν οι συγκεκριμένοι μισθωτοί έναντι απαιτήσεών τους που αφορούν την καλυπτόμενη από
την εγγύηση περίοδο πρέπει να αφαιρεθούν από το ποσό των απαιτήσεων, ώστε να καθοριστεί κατά πόσον οι απαιτήσεις αυτές έμειναν
ανεξόφλητες.
Αντιθέτως, κανόνας περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων κατά τον οποίο οι καταβληθείσες στους συγκεκριμένους εργαζομένους αμοιβές
κατά τη διάρκεια της καλυπτόμενης από την εγγύηση περιόδου πρέπει να αφαιρεθούν από το ανώτατο όριο που έχει καθορίσει το
κράτος μέλος για τη διασφάλιση των ανεξόφλητων απαιτήσεων θίγει ευθέως το ελάχιστο όριο προστασίας που διασφαλίζει η οδηγία.
Εξάλλου, καίτοι το άρθρο 10 της οδηγίας παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να λαμβάνουν τα μέτρα που απαιτούνται για την
αποτροπή του ενδεχομένου καταχρήσεων, εντούτοις τα πληροφοριακά στοιχεία που προκύπτουν από τις δικογραφίες δεν υποδηλώνουν
προσπάθεια αποδείξεως μιας καταχρήσεως την οποία ακριβώς αποσκοπεί να αποτρέψει ο κανόνας περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων
περί του οποίου πρόκειται στις κύριες δίκες.
Ενόψει των ανωτέρω σκέψεων, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 3, παράγραφος 1, και 4, παράγραφος
3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν σε κράτος μέλος να περιορίσει την υποχρέωση πληρωμής που
υπέχουν οι οργανισμοί εγγυήσεως σε ποσό που να καλύπτει τις στοιχειώδεις ανάγκες των οικείων εργαζομένων και από το οποίο
έχουν αφαιρεθεί οι πληρωμές στις οποίες προέβη ο εργοδότης κατά τη διάρκεια της καλυπτόμενης από την εγγύηση περιόδου.

Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Γαλλική και η Ιταλική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο,
δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει, ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης, τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που
ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλαν το Tribunale di Pisa, με διάταξη της 19ης Δεκεμβρίου 2000, το Tribunale di Siena,
με διάταξη της 26ης Ιανουαρίου 2001, και το Corte suprema di cassazione, με διάταξη της 18ης Ιανουαρίου 2001, αποφαίνεται:
Τα άρθρα 3, παράγραφος 1, και 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 80/987/EOK του Συμβουλίου, της 20ής Οκτωβρίου 1980,
περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την προστασία των μισθωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητος του εργοδότη,
έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν σε κράτος μέλος να περιορίσει την υποχρέωση πληρωμής που υπέχουν οι οργανισμοί εγγυήσεως
σε ποσό που να καλύπτει τις στοιχειώδεις ανάγκες των οικείων εργαζομένων και από το οποίο έχουν αφαιρεθεί οι πληρωμές στις
οποίες προέβη ο εργοδότης κατά τη διάρκεια της καλυπτόμενης από την εγγύηση περιόδου.
Σκουρής
Schintgen
Colneric
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 4 Μαρτίου 2004.
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
R. Grass

Β. Σκουρής
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.