CELEX: 61990CJ0185
Υπάλληλος
Σύνταξη αναπηρίας
Επαγγελματική νόσος

Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 7 Ιουνίου 1990, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 49 του Οργανισμού EOΚ και των αντιστοίχων διατάξεων των Οργανισμού ΕΚΑΧ και ΕΚΑΕ του Δικαστηρίου, αναίρεση κατά της αποφάσεως της 6ης Απριλίου 1990, με την οποία το Πρωτοδικείο ακύρωσε την απόφαση της Επιτροπής της 20ής Μαΐου 1988 περί μη εφαρμογής υπέρ του Gill του άρθρου 78, δεύτερο εδάφιο, του Κανονισμού Υπηρεσιακής Καταστάσεως των Υπαλλήλων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (στο εξής: ICYK ) και περί καθορισμού της συντάξεως του αναπηρίας βάσει του άρθρου 78, τρίτο εδάφιο, του ΚΥΚ, δεδομένου ότι η τελευταία αυτή διάταξη ήταν λιγότερο ευνοϊκή για τον υπάλληλο' με την εν λόγω απόφαση το Πρωτοδικείο καταδίκασε, εξάλλου, την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, η Επιτροπή προβάλλει τέσσερις λόγους που στηρίζονται, αντιστοίχως, στην παράβαση του άρθρου 78, δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ, στην παράβαση του άρθρου 13 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, στην παραβίαση της γενικής αρχής της αιτιολογήσεως των αποφάσεων και στην παράβαση του άρθρου 73 του ΚΥΚ, καθώς και των άρθρων 3 και 19 της κανονιστικής ρυθμίσεως που αφορά την ασφάλιση έναντι των κινδύνων ατυχήματος και επαγγελματικής νόσου των υπαλλήλων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ( κανονισμός ασφαλίσεως ).
Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Με τον πρώτο λόγο της, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι το Πρωτοδικείο ερμήνευσε, στην προσβαλλομένη απόφαση, εσφαλμένως την έννοια της « επαγγελματικής νόσου » του άρθρου 78, δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ.
Προς στήριξη του λόγου αυτού, η Επιτροπή προσάπτει στο Πρωτοδικείο ότι αρνήθηκε να λάβει υπόψη, για την εφαρμογή του άρθρου 78, δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ, τον ορισμό της εννοίας της « επαγγελματικής νόσου » που περιλαμβάνεται στο άρθρο 3 του κανονισμού ασφαλίσεως, εκδοθέντος σε εφαρμογή του άρθρου 73 του ΚΥΚ. Κατά την Επιτροπή, η έννοια αυτή δεν μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με το αν πρόκειται για την εφαρμογή του άρθρου 73 ή του άρθρου 78 του ΚΥΚ. Εξάλλου, η Επιτροπή προσάπτει στο Πρωτοδικείο ότι αγνόησε την αρχή κατά την οποία πρέπει να υφίσταται αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της επαγγελματικής ασθενείας, κατά την έννοια του άρθρου 78, δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ, ή της επιδεινώσεως της, και των καθηκόντων που ασκούνται στην υπηρεσία των Κοινοτήτων.
Προκειμένου το Δικαστήριο να αποφανθεί επί του βασίμου του λόγου αυτού, πρέπει να υπομνηστεί, εκ προοιμίου, ότι το άρθρο 78, πρώτο εδάφιο, του ΚΥΚ αναγνωρίζει σε κάθε υπάλληλο, ο οποίος έχει υποστεί μόνιμη αναπηρία, θεωρουμένη ως ολική και ως εκ της οποίας αδυνατεί να εκτελέσει τα καθήκοντα που αντιστοιχούν σε εργασία της σταδιοδρομίας του, δικαίωμα συντάξεως αναπηρίας η οποία, σύμφωνα με το τρίτο εδάφιο της διατάξεως αυτής, ισούται με τη σύνταξη αρχαιότητας την οποία θα εδικαι-ούτο ο υπάλληλος σε περίπτωση συνταξιοδοτήσεως του στην ηλικία των 65 ετών. Το δεύτερο εδάφιο του άρθρου αυτού προβλέπει ότι το ποσοστό της εν λόγω συντάξεως αναπηρίας καθορίζεται στο 70 ο/ο του βασικού μισθού του υπαλλήλου, εφόσον η αναπηρία του τελευταίου οφείλεται, μεταξύ άλλων, σε επαγγελματική ασθένεια.
Πρέπει να αναφερθεί ότι η έννοια της « επαγγελματικής νόσου », η οποία δεν ορίζεται στο άρθρο 78 του ΚΥΚ, υπάρχει και στο άρθρο 73 του ΚΥΚ, το οποίο προβλέπει την κάλυψη κάθε υπαλλήλου, από την ημέρα αναλήψεως της υπηρεσίας στις Κοινότητες, κατά των κινδύνων, ιδίως, επαγγελματικής νόσου.
Το άρθρο 3 του κανονισμού ασφαλίσεως, που εκδόθηκε κατ' εφαρμογή του άρθρου 73 του ΚΥΚ, ορίζει ως εξής την έννοια της « επαγγελματικής νόσου »:
«1.
Ως επαγγελματικές νόσοι θεωρούνται οι νόσοι που περιέχονται στον “ ευρωπαϊκό πίνακα των επαγγελματικών νόσων ” που έχει προσαρτηθεί στη σύσταση της Επιτροπής της 23ης Ιουλίου 1962 (
ΕΕ 1962, 80, σ. 2188
) και στα ενδεχόμενα συμπληρώματά του, εφόσον, κατά την επαγγελματική του δραστηριότητα στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, ο υπάλληλος διατρέχει τον κίνδυνο να προσβληθεί από αυτές τις νόσους.
2.
Ως επαγγελματική νόσος θεωρείται επίσης κάθε νόσος ή επιδείνωση προϋπάρχουσας νόσου που δεν περιέχεται στον πίνακα που αναφέρεται στην παράγραφο 1, όταν αποδεικνύεται επαρκώς ότι προκαλείται από την άσκηση ή με αφορμή την άσκηση των καθηκόντων στην υπηρεσία των Κοινοτήτων. »
Δεν αμφισβητήθηκε ενώπιον του Πρωτοδικείου ότι η χρονία βρογχοπνευμοπάθεια, από την οποία πάσχει ο Gill, δεν περιλαμβάνεται στον ευρωπαϊκό πίνακα του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού ασφαλίσεως.
Με την προσβαλλομένη απόφαση, το Πρωτοδικείο δεν αναφέρθηκε, για την εφαρμογή του άρθρου 78, δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ, στον ορισμό της εννοίας της « επαγγελματικής νόσου » του άρθρου 3, παράγραφος 2, του κανονισμού ασφαλίσεως, κρίνοντας ότι ο ορισμός αυτός είχε αξία μόνο για τις ανάγκες της εφαρμογής του άρθρου 73 του ΚΥΚ.
Το Πρωτοδικείο έκρινε σχετικά ότι τα συστήματα που θεσπίζονται από τα άρθρα 73 και 78 του ΚΥΚ ήταν διαφορετικά και ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Συγκεκριμένα, κατά το Πρωτοδικείο, το άρθρο 78, αντίθετα προς το άρθρο 73, δεν εξουσιοδοτεί τα θεσμικά όργανα να καθορίζουν τις προϋποθέσεις χορηγήσεως των παροχών που προβλέπει, η δε εφαρμογή των διατάξεων του υπόκειται, επομένως, μόνο στις προϋποθέσεις που προβλέπονται από τα άρθρα 13 έως 16 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, τα οποία δεν περιέχουν ούτε ορισμό της επαγγελματικής νόσου ούτε αναφορά στις διατάξεις του άρθρου 73 του ΚΥΚ ή στη ρύθμιση που καθορίζει τους τρόπους εφαρμογής του εν λόγω άρθρου. Κατόπιν αυτού, θα ήταν αντίθετο προς την οικονομία των οικείων διατάξεων να ερμηνευθεί το άρθρο 78 του ΚΥΚ υπό το φως του άρθρου 3 του κανονισμού ασφαλίσεως, που θεσπίστηκε με κοινή συμφωνία των θεσμικών οργάνων δυνάμει της ρητής εξουσιοδοτήσεως του άρθρου 73, παράγραφος 1, του ΚΥΚ· κατά το Πρωτοδικείο, αυτό συμβαίνει κατά μείζονα λόγο αν η ερμηνεία αυτή πρέπει να έχει ως συνέπεια τον περιορισμό των δικαιωμάτων των ενδιαφερομένων.
Το Πρωτοδικείο συνήγαγε από αυτό ότι, για να μπορούσε να τύχει της εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 78, δεύτερο εδάφιο του ΚΥΚ, ο υπάλληλος δεν ήταν υποχρεωμένος να αποδείξει ότι η νόσος ή η επιδείνωση της προκλήθηκαν κατά την άσκηση ή ένεκα της ασκήσεως των καθηκόντων στην υπηρεσία των Κοινοτήτων, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 2, του κανονισμού ασφαλίσεως.
Πάντως, η ερμηνεία αυτή του Πρωτοδικείου δεν είναι σύμφωνη ούτε προς το γράμμα του ΚΥΚ και του κανονισμού ασφαλίσεως ούτε προς την οικονομία των συναφών διατάξεων τους.
Πράγματι, αντίθετα προς ό,τι το Πρωτοδικείο έκρινε με την προσβαλλομένη απόφαση, δεν υφίσταται κανένας ισχυρός λόγος για να θεωρηθεί ότι η έννοια της « επαγγελματικής νόσου » πρέπει να έχει διαφορετικό περιεχόμενο ανάλογα με το αν πρόκειται για συνταξιοδοτικά δικαιώματα αναπηρίας οφειλομένης σε επαγγελματική νόσο κατά την έννοια του άρθρου 78 του ΚΥΚ ή για την κάλυψη έναντι των κινδύνων επαγγελματικής νόσου κατά την έννοια του άρθρου 73 του ΚΥΚ, εφόσον και οι δύο παροχές αποσκοπούν στην αντιστάθμιση των οικονομικών συνεπειών μιας και της αυτής αιτίας αναπηρίας που συνδέεται με τις επαγγελματικές δραστηριότητες που ασκήθηκαν πραγματικά και κανονικά στην υπηρεσία των Κοινοτήτων.
Ο ορισμός της επαγγελματικής νόσου, τον οποίο δίδει το άρθρο 3, παράγραφος 2, του κανονισμού ασφαλίσεως, φαίνεται, εξάλλου, σύμφωνος προς τη συνήθη έννοια των λέξεων κατά την οποία μόνο μια νόσος, ή η επιδείνωση της, που οφείλεται κατά την άσκηση των καθηκόντων εντός της υπηρεσίας των Κοινοτήτων, μπορεί να θεωρηθεί ως έχουσα επαγγελματικό χαρακτήρα σύμφωνα με την κοινοτική ρύθμιση.
Από αυτό προκύπτει ότι, ελλείψει αντίθετης ένδειξης του ΚΥΚ, η έννοια της « επαγγελματικής νόσου » δεν μπορεί να έχει, εντός του κειμένου αυτού, διαφορετικό περιεχόμενο ανάλογα με το αν πρόκειται για την εφαρμογή του άρθρου 73 ή του άρθρου 78, ακόμη και αν οι εν λόγω διατάξεις αφορούν η κάθε μία ένα σύστημα που έχει τα δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Πρωτοδικείο έκρινε επίσης εσφαλμένως ότι, για να αποδείξει την ύπαρξη επαγγελματικής νόσου κατά την έννοια του 78, δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ, ο υπάλληλος δεν ήταν υποχρεωμένος να αποδείξει την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της νόσου ή της επιδεινώσεως της και της ασκήσεως των καθηκόντων στην υπηρεσία των Κοινοτήτων.
Με την προσβαλλομένη απόφαση, το Πρωτοδικείο, επομένως, αγνόησε τη νομική έννοια της « επαγγελματικής νόσου » κατά την έννοια του άρθρου 78, δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ και, εξ αυτού του λόγου, παρέβη το κοινοτικό δίκαιο.
Το συμπέρασμα αυτό δεν επηρεάζεται από τη σκέψη ότι, κατά την πρόσληψη του Gill, η Επιτροπή είχε, λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα της προηγηθείσας ιατρικής εξετάσεως του υπαλλήλου, πλήρη γνώση της νόσου από την οποία αυτός έπασχε και η οποία μπορούσε να οφείλεται στην προηγούμενη επαγγελματική δραστηριότητα του ενδιαφερομένου, κατά τη διάρκεια της οποίας αυτός είχε αποκτήσει την πείρα που ώθησε την Επιτροπή να τον προσλάβει.
Πράγματι, το πραγματικό αυτό περιστατικό δεν μπορεί να επηρεάσει το περιεχόμενο της νομικής εννοίας της « επαγγελματικής νόσου ». Ακόμη και αν έπρεπε να θεωρηθεί ως αποδεδειγμένο ότι η Επιτροπή γνώριζε τη νόσο του Gill, το μόνο συμπέρασμα που, νομίμως, επιτρεπόταν να συναχθεί από αυτό είναι το ότι η αρμόδια για τους διορισμούς αρχή (στο εξής: ΑΔΑ) είχε αποδεχθεί εν γνώσει της τον κίνδυνο της πρόωρης διακοπής της εργατικής σχέσεως απασχολήσεως με τον οικείο υπάλληλο και της υποχρεώσεως να του καταβάλει σύνταξη πριν συμπληρώσει τον κανονικό χρόνο συνταξιοδοτήσεως. Αντιθέτως, στο Πρωτοδικείο δεν επιτρεπόταν να συναγάγει από το προαναφερθέν περιστατικό ότι μια νόσος από την οποία ο υπάλληλος είχε προσβληθεί κατά τη διάρκεια επαγγελματικών δραστηριοτήτων πριν από την ανάληψη υπηρεσίας στις Κοινότητες μπορούσε να θεωρηθεί ως έχουσα επαγγελματικό χαρακτήρα, κατά την έννοια του άρθρου 78, δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ.
Απ' όσα προαναφέρθηκαν προκύπτει ότι ο πρώτος λόγος της Επιτροπής είναι βάσιμος.
Με τον δεύτερο λόγο της, η Επιτροπή προσάπτει στο Πρωτοδικείο ότι παρέβη το άρθρο 13 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, με το να αποφανθεί ότι, ακόμη και αν, για τις ανάγκες της εφαρμογής του άρθρου 78, δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ, έπρεπε να αποδειχθεί η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της νόσου του Gill, ή της επιδεινώσεως αυτής, και της ασκήσεως των καθηκόντων στην υπηρεσία των Κοινοτήτων, η εν λόγω σχέση αιτίου και αιτιατού θα ήταν επαρκώς αποδεδειγμένη εν προκειμένω, παρά το αντίθετο πόρισμα της επιτροπής αναπηρίας.
Κατ' αρχάς, πρέπει να αναφερθεί σχετικά ότι, δυνάμει του άρθρου 13 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, όπως συμπληρώνεται με τα άρθρα 7 έως 9 του παραρτήματος II του ΚΥΚ, η αναγνώριση της αναπηρίας που προβλέπεται από το άρθρο 78 του ΚΥΚ υπάγεται στην αρμοδιότητα της επιτροπής αναπηρίας.
Πρέπει εν συνεχεία να υπομνηστεί ότι, κατά πάγια νομολογία ( βλ., για παράδειγμα, την απόφαση της 21ης Μαΐου 1981,
156/80, Morbelli κατά Επιτροπής, Συλλογή 1981, σ. 1357
), ο σκοπός των προαναφερθεισών διατάξεων έγκειται στην ανάθεση σε ιατρούς εμπειρογνώμονες της οριστικής εκτιμήσεως όλων των ιατρικών ζητημάτων. Το Δικαστήριο συνήγαγε από αυτό (βλ., για παράδειγμα, τις αποφάσεις της 29ης Νοεμβρίου 1984,
265/83, Suss κατά Επιτροπής, Συλλογή 1984, σ. 4029
, και της 19ης Ιανουαρίου 1988,
2/87, Biedermann κατά Ελεγκτικού Συνεδρίου, Συλλογή 1988, σ. 143
), ότι ο έλεγχος του Δικαστηρίου δεν επεκτείνεται στις ιατρικές κατά κυριολεξία εκτιμήσεις, οι οποίες πρέπει να θεωρούνται ως οριστικές εφόσον διαμορφώθηκαν υπό κανονικές συνθήκες. Η νομολογία αυτή, σχετικά με το άρθρο 73 του ΚΥΚ, ισχύει, για την ταυτότητα των λόγων, επίσης για τα πορίσματα της επιτροπής αναπηρίας που παρεμβαίνει στο πλαίσιο της διαδικασίας δυνάμει του άρθρου 78 του ΚΥΚ.
Τα σχετικά με την προέλευση μιας νόσου ζητήματα είναι, κατ' ουσίαν, ιατρικής φύσεως. Από αυτό προκύπτει ότι ούτε στην ΑΔΑ ούτε στο Πρωτοδικείο επιτρέπεται να υποκαθιστούν εν προκειμένω τη δική τους γνώμη στα πορίσματα της επιτροπής αναπηρίας.
Επομένως, το Πρωτοδικείο, κρίνοντας, αντίθετα προς τα πορίσματα της επιτροπής αναπηρίας, η οποία είχε αρνηθεί την ύπαρξη οποιουδήποτε αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της νόσου του Gill και των καθηκόντων του στις Κοινότητες, ότι η νόσος του ενδιαφερομένου είχε προκληθεί κατά την άσκηση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων του στην υπηρεσία των Κοινοτήτων, παρέβη το κοινοτικό δίκαιο.
Επομένως, ο δεύτερος λόγος της Επιτροπής είναι επίσης βάσιμος.
Από όλες τις προηγηθείσες σκέψεις προκύπτει ότι κανένας από τους λόγους που δικαιολόγησαν την ακύρωση εκ μέρους του Πρωτοδικείου της αποφάσεως της Επιτροπής της 20ής Μαΐου 1988 δεν ήταν βάσιμος. Συνεπώς, η απόφαση του Πρωτοδικείου της 6ης Απριλίου 1990 πρέπει να ακυρωθεί, χωρίς να χρειάζεται να εξεταστούν οι άλλοι λόγοι τους οποίους προέβαλε η Επιτροπή προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα)
αποφασίζει:

1)
Ακυρώνει την απόφαση του Πρωτοδικείου της 6ης Απριλίου 1990 στην υπόθεση Τ-43/89, Gill κατά Επιτροπής.

2)
Αναπέμπει την υπόθεση στο Πρωτοδικείο.

3)
Επιφυλάσσεται ως προς τα δικαστικά έξοδα.

O'Higgins
Mancini
Schoclcweiler
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 4 Οκτωβρίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος του δευτέρου τμήματος
Τ. F. O'Higgins
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.