CELEX: 61988CJ0117
Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων
Απόδειξη του κοινοτικού χαρακτήρα του εμπορεύματος

Με Διάταξη της 5ης Μαρτίου 1988, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 14 Απριλίου 1988, το Finanzgericht Düsseldorf υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 9, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΟΚ και των άρθρων 1, παράγραφος 4, και 9 του κανονισμού (ΕΟΚ) 222/77 του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 1976, περί κοινοτικής διαμετακομίσεως ( ΕΕ ειδ. έκδ. 02/003, σ. 3 ).
Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της εταιρίας Trend-Moden Textilhandels GmbH, που εδρεύει στο Rees της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και ασχολείται με το εμπόριο υφασμάτων ( στο εξής: Trend-Moden ), και του Hauptzollamt Emmerich ( στο εξής: Hauptzollamt ).
Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, η Trend-Moden εισήγαγε, μεταξύ Μαρτίου 1980 και Μαρτίου 1981, υφάσματα από τις Κάτω Χώρες στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας χωρίς να καταβάλει δασμούς. Το Hauptzollamt ζήτησε την καταβολή ποσού ύφους 29890,90 γερμανικών μάρκων (DM) ως εισαγωγικούς δασμούς, με την αιτιολογία ότι η Trend-Moden δεν προσκόμισε παραστατικά αποστολής από τα οποία να προκύπτει ότι τα εν λόγω εμπορεύματα πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 9, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΟΚ. Αρνήθηκε συγκεκριμένα να δεχθεί ως έγκυρες αποδείξεις του κοινοτικού χαρακτήρα των εισαχθέντων εμπορευμάτων τις δηλώσεις και έγγραφα που υπέβαλε η Trend-Moden με τα οποία ο ολλανδός προμηθευτής της πιστοποιούσε ότι τα εν λόγω εμπορεύματα κατάγονται από την Κοινότητα ή ευρίσκονται σε ελεύθερη κυκλοφορία εντός αυτής. Το Hauptzollamt θεωρεί ότι, κατά τον προαναφερθέντα κανονισμό 222/77 του Συμβουλίου, ο κοινοτικός χαρακτήρας των εμπορευμάτων μπορεί να αποδειχθεί μόνο με το παραστατικό διαμετακομίσεως Τ2 ή T2L.
Όπως προκύπτει από τη Διάταξη παραπομπής το Finanzgericht Düsseldorf τάσσεται μάλλον προς την άποψη της Trend-Moden, κατά την οποία πρέπει να γίνονται δεκτά και άλλα αποδεικτικά μέσα πέραν των παραστατικών κοινοτικής διαμετακομίσεως, διότι άλλως καθίσταται άνευ περιεχομένου το άρθρο 9, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ· ωστόσο, τα επιχειρήματα που διετύπωσε το Hauptzollamt δημιούργησαν αμφιβολίες στο εθνικό δικαστήριο ως προς την ορθότητα της απόψεως αυτής.
Κρίνοντας, συνεπώς, ότι από τη διαφορά προκύπτει ζήτημα ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου, το Finanzgericht Düsseldorf αποφάσισε, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, να αναστείλει την διαδικασία μέχρι να αποφανθεί το Δικαστήριο επί του ακολούθου προδικαστικού ερωτήματος:
« Έχει το άρθρο 9, παράγραφος 2, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας την έννοια ότι εμπορεύματα δεν μπορούν να θεωρηθούν ως καταγόμενα από κράτος μέλος και, κατά συνέπεια, να απαλλάσσονται από τους δασμούς, παρά μόνο όταν αυτό προκύπτει από έγγραφο διαμετακομίσεως, κατά τις διατάξεις του άρθρου 1, παράγραφος 4, και του άρθρου 9 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 222/77; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας και οι παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνον καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Όπως προκύπτει από τη διατύπωση του προδικαστικού ερωτήματος το εθνικό δικαστήριο φρονεί ότι ο προαναφερθείς κανονισμός 222/77 του Συμβουλίου επιβάλλει ως μοναδικό μέσο αποδείξεως της κοινοτικής καταγωγής των εμπορευμάτων το παραστατικό διαμετακομίσεως που προβλέπουν οι εν λόγω διατάξεις, αποκλείοντας κάθε άλλο μέσο αποδείξεως. Θέτει, κατά συνέπεια, το ερώτημα αν το άρθρο 9, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΟΚ έχει την έννοια ότι επιτρέπει, αφεαυτού και απευθείας, την απόδειξη της κοινοτικής καταγωγής ενός εμπορεύματος με οποιοδήποτε άλλο μέσο αποδείξεως, πράγμα που συνάγεται το ανίσχυρο των διατάξεων του κανονισμού 222/77, καθόσον αυτές αποκλείουν οποιοδήποτε άλλο μέσο αποδείξεως εκτός από το παρασταστικό διαμεκομίσεως.
Επί του κανονισμού 222/77
Πριν δοθεί απάντηση στο ερώτημα που υποβλήθηκε, πρέπει να τονιστεί ότι είναι ορθή η σκέψη στην οποία στηρίχθηκε το εθνικό δικαστήριο. Πράγματι, ο κανονισμός 222/77 επιτρέπει την απόδειξη της κοινοτικής καταγωγής των εμπορευμάτων, έναντι των τελωνειακών αρχών του κράτους μέλους προορισμού, μόνο μέσω των παραστατικών που προβλέπει προς τούτο. Η διαπίστωση αυτή προκύπτει από τις ακόλουθες σκέψεις.
Ο κανονισμός 222/77 προβλέπει δύο διαδικασίες κοινοτικής διαμετακομίσεως. Η μία, η διαδικασία εξωτερικής κοινοτικής διαμετακομίσεως, έχει κυρίως εφαρμογή, όπως προκύπτει από το άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού 222/77, επί των εμπορευμάτων που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις των άρθρων 9 και 10 της Συνθήκης ΕΟΚ, δηλαδή επί των εμπορευμάτων που προέρχονται από τρίτα κράτη και δεν ευρίσκονται σε ελεύθερη κυκλοφορία εντός της Κοινότητας. Η άλλη, η διαδικασία εσωτερικής κοινοτικής διαμετακομίσεως, εφαρμόζεται κυρίως, όπως προκύπτει από το άρθρο 1, παράγραφος 3, του ιδίου κανονισμού, επί των εμπορευμάτων που πληρούν τις προϋποθέσεις των άρθρων 9 και 10 της Συνθήκης ΕΟΚ, δηλαδή επί των εμπορευμάτων που κατάγονται από κράτη μέλη ή ευρίσκονται σε ελεύθερη κυκλοφορία εντός της Κοινότητας, τα καλούμενα « κοινοτικά εμπορεύματα ».
Κατά το άρθρο 12, παράγραφος 1, του κανονισμού 222/77, τα εμπορεύματα που κυκλοφορούν κατά τη διαδικασία της εξωτερικής κοινοτικής διαμετακομίσεως πρέπει να δηλώνονται στο έντυπο Τ1.
Κατά το άρθρο 39, παράγραφος 1, του ιδίου κανονισμού, τα εμπορεύματα που κυκλοφορούν κατά τη διαδικασία της εσωτερικής κοινοτικής διαμετακομίσεως, δηλαδή κυρίως τα κοινοτικά εμπορεύματα, πρέπει να δηλώνονται στο έντυπο Τ2. Κατά συνέπεια, το παραστατικό αυτό συνιστά κατά κανόνα το μέσο αποδείξεως του κοινοτικού χαρακτήρα του εμπορεύματος που υπόκειται στη διαδικασία της εσωτερικής κοινοτικής διαμετακομίσεως.
Πρέπει να τονιστεί ότι στις ειδικές διατάξεις του κανονισμού 222/77 προβλέπονται περιπτώσεις στις οποίες τα κοινοτικά εμπορεύματα δεν κυκλοφορούν κατά τη διαδικασία της εσωτερικής κοινοτικής διαμετακομίσεως.
Γι' αυτά τα κοινοτικά εμπορεύματα, τα οποία δεν κυκλοφορούν κατά τη διαδικασία της εσωτερικής κοινοτικής διαμετακομίσεως, στις περιπτώσεις που η διαδικασία αυτή δεν είναι υποχρεωτική, ο κανονισμός ( ΕΟΚ ) 223/77 της Επιτροπής, της 22ας Δεκεμβρίου 1976, περί των διατάξεων εφαρμογής, ως και των μέτρων απλουστεύσεως του καθεστώτος κοινοτικής διαμετακομίσεως ( ΕΕ ειδ. έκδ. 02/012, σ. 27 ), προβλέπει ως μέσο αποδείξεως το παραστατικό T2L, το περιεχόμενο του οποίου αντιστοιχεί στο παραστατικό Τ2 της εσωτερικής κοινοτικής διαμετακομίσεως ( βλέπε ένατη αιτιολογική σκέψη και άρθρο 1, παράγραφος 8, του κανονισμού 223/77 ).
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι κανονισμοί 222/77 και 223/77 καθιερώνουν τον κανόνα κατά τον οποίο η απόδειξη του κοινοτικού χαρακτήρα ενός εμπορεύματος παρέχεται, εκτός από τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις, αποκλειστικώς βάσει του παραστατικού Τ2 ή του παραστατικού T2L.
Την ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνει το άρθρο 9 του κανονισμού 222/77, κατά το οποίο, όταν, στις περιπτώσεις που προβλέπει ο κανονισμός, « οι διατάξεις της Συνθήκης ΕΟΚ που αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων εφαρμόζονται μόνον επί τη προσκομίσει παραστατικού εσωτερικής κοινοτικής διαμετακομίσεως που εκδίδεται με σκοπό να αποδείξει τον κοινοτικό χαρακτήρα των εμπορευμάτων, ο ενδιαφερόμενος δύναται, για κάθε βάσιμη αιτία, να αποκτήσει εκ των υστέρων το παραστατικό αυτό από τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους αναχωρήσεως ». Η διάταξη αυτή εκφράζει την πρόθεση του κοινοτικού νομοθέτη να αποκλείσει τα άλλα αποδεικτικά μέσα, διευκολύνοντας παράλληλα τον ενδιαφερόμενο. Η ανάλογη διάταξη του άρθρου 71 του προαναφερθέντος κανονισμού εφαρμογής 223/77 προβλέπει ότι το παραστατικό T2L μπορεί να χορηγηθεί εκ των υστέρων.
Η ερμηνεία αυτή είναι σύμφωνη προς τον σκοπό της εν λόγω κανονιστικής ρυθμίσεως που συνίσταται στη διευκόλυνση της μεταφοράς των εμπορευμάτων εντός της Κοινότητας διά της απλουστεύσεως και ενοποιήσεως των διαδικασιών που απαιτούνται κατά τη διέλευση των εσωτερικών συνόρων.
Επί του υποβληθέντος ερωτήματος
Επιβάλλεται, κατόπιν αυτών, να εξεταστεί αν η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση είναι σύμφωνη προς τα άρθρα 9 και 10 της Συνθήκης καθόσον αποκλείει την απόδειξη του κοινοτικού χαρακτήρα ενός εμπορεύματος, έναντι των τελωνειακών αρχών του κράτους μέλους προορισμού, με άλλα αποδεικτικά μέσα εκτός από τα παραστατικά διαμετακομίσεως Τ2 ή T2L.
Στη Διάταξη παραπομπής εκτίθεται η άποψη της Trend-Moden ότι η κατανομή του βάρους αποδείξεως και ο περιορισμός των αποδεικτικών μέσων μπορούν να έχουν ως συνέπεια την επιβολή δασμών σε εμπορεύματα μη συνοδευόμενα από τα προβλεπόμενα παραστατικά διαμετακομίσεως, των οποίων, όμως, ο κοινοτικός χαρακτήρας αποδεικνύεται με άλλα μέσα, συνέπεια που αντιβαίνει προς τα οριζόμενα στα άρθρα 9 και 10 της Συνθήκης.
Πρέπει σχετικώς να τονιστεί ότι τα άρθρα 9 και 10 της Συνθήκης δεν παρέχουν καμία ένδειξη ως προς τα μέσα αποδείξεως ή την κατανομή του βάρους αποδείξεως του κοινοτικού χαρακτήρα των εμπορευμάτων. Αφήνουν στο παράγωγο κοινοτικό δίκαιο τη ρύθμιση των ζητημάτων αυτών.
Πρέπει, επίσης, να τονιστεί ότι σκοπός της κανονιστικής ρυθμίσεως που προαναφέρθηκε είναι η διευκόλυνση της κυκλοφορίας των εμπορευμάτων μέσω των εσωτερικών συνόρων της Κοινότητας, γεγονός που συνιστά μία από τις θεμελιώδεις αρχές της κοινοτικής αγοράς. Η παροχή προς τον επιχειρηματία, ο οποίος πρέπει κανονικά να φέρει το βάρος αποδείξεως, ενιαίων και απλοποιημένων μέσων αποδείξεως του κοινοτικού χαρακτήρα των εμπορευμάτων, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα προσκομίσεως των αποδείξεων αυτών ακόμα και μετά τη διέλευση των συνόρων, εντάσσεται στο πλαίσιο επιδιώξεως αυτού του σκοπού και δεν μπορεί, κατά συνέπεια, να θεωρηθεί ως αντίθετη προς τα άρθρα 9 και 10 της Συνθήκης ΕΟΚ.
Βάσει των ανωτέρω σκέψεων η απάντηση που προσήκει είναι ότι από την εξέταση του ερωτήματος που υποβλήθηκε δεν προέκυψαν στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ότι ο βάσει των κανονισμών 222/77 του Συμβουλίου και 223/77 της Επιτροπής αποκλεισμός, εκτός από τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις, της δυνατότητας αποδείξεως, έναντι των τελωνειακών αρχών του κράτους μέλους προορισμού, του κοινοτικού χαρακτήρα του εμπορεύματος με άλλα αποδεικτικά μέσα εκτός από τα παραστατικά διαμετακομίσεως Τ2 ή T2L, επηρεάζει το κύρος των εν λόγω κανονισμών.
Επι των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η γερμανική κυβέρνηση και η ισπανική κυβέρνηση, που υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει, ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης, τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( τέταρτο τμήμα ),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε το Finanzgericht Düsseldorf, με Διάταξη της 5ης Μαρτίου 1988, αποφαίνεται:

Από την εξέταση του ερωτήματος που υποβλήθηκε δεν προέκυψαν στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ότι ο βάσει των κανονισμών 222/77 του Συμβουλίου και 223/77 της Επιτροπής αποκλεισμός, εκτός από τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις, της δυνατότητας αποδείξεως, έναντι των τελωνειακών αρχών του κράτους μέλους προορισμού, του κοινοτικού χαρακτήρα του εμπορεύματος με άλλα αποδεικτικά μέσα εκτός από τα παραστατικά διαμετακομίσεως Τ2 ή T2L, επηρεάζει το κύρος των εν λόγω κανονισμών.

Κακούρης
Koopmans
Diez de Velasco
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 7 Μαρτίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο πρόεδρος του τετάρτου τμήματος
Κ. Ν. Κακούρης
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.