CELEX: 62004CJ0495
Dyrektywa 95/59
Podatki wpływające na spożycie wyrobów tytoniowych
Papierosy ziołowe
Wykorzystywanie w celach wyłącznie medycznych

1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 7 ust. 2 dyrektywy Rady 95/59/WE z dnia 27 listopada
1995 r. w sprawie podatków innych niż podatki obrotowe, wpływających na spożycie wyrobów tytoniowych (Dz.U. L 291, str. 40).
2       Wniosek ten został złożony przez Hoge Raad der Nederlanden (Sąd Najwyższy Niderlandów) w ramach sporu między A. C. Smits-Koolhoven
a Staatssecretaris van Financiën (minister finansów) dotyczącego poboru podatku akcyzowego od papierosów ziołowych.

Ramy prawne

Uregulowania wspólnotowe
3       Wyroby tytoniowe podlegają podatkowi akcyzowemu zharmonizowanemu na poziomie wspólnotowym. Dyrektywa 95/59 zawiera definicje
różnych kategorii produktów podlegających podatkowi akcyzowemu i określa sposoby jego obliczenia.
4       Artykuł 4 ust. 1 tej dyrektywy definiuje pojęcie „papierosy” w następujący sposób:
„Za papierosy uznaje się, co następuje:
a) tytoń zrolowany nadający się do palenia w tej postaci, który nie jest cygarami ani cygaretkami w rozumieniu art. 3;
b) tytoń zrolowany, który w drodze prostej, nieprzemysłowej obróbki jest umieszczany w »tutkach« z bibuły papierosowej;
c) tytoń zrolowany, który w drodze prostej nieprzemysłowej obróbki jest owijany w bibułę papierosową.
[…]”
5       Pojęcie „tytoniu do palenia” jest zdefiniowane w art. 5 tej dyrektywy.
6       Artykuł 7 ust. 2 tej samej dyrektywy stanowi:
„Produkty składające się w całości lub w części z substancji innych niż tytoń, lecz poza tym spełniające kryteria ustalone
w art. 4 lub 5, są traktowane jako papierosy i tytoń do palenia.
Bez uszczerbku dla akapitu pierwszego, nie traktuje się jak wyrobów tytoniowych, produktów, które nie zawierają tytoniu i wykorzystywane
są wyłącznie w celach medycznych”.
7       Dyrektywa Rady 65/65/EWG z dnia 26 stycznia 1965 r. dotycząca zbliżenia przepisów ustawodawczych, wykonawczych i administracyjnych
dotyczących produktów leczniczych (Dz.U. L 22 z 1965, str. 369), zmieniona dyrektywą Rady 93/39/EWG z dnia 14 czerwca 1993 r.
zmieniającą dyrektywy: 65/65/EWG, 75/318/EWG oraz 75/319/EWG w zakresie produktów leczniczych (Dz.U. L 214, str. 22, zwana
dalej „dyrektywą 65/65”) definiuje w art. 1 pkt 2 pojęcie „produktu leczniczego” jako „każd[ą] substancj[ę] bądź kombinację
substancji, oferowan[ą] do leczenia chorób lub zapobiegania im u ludzi i zwierząt” [tłumaczenie nieoficjalne] lub „każdą substancję
lub kombinację substancji, która może być podawana ludziom bądź zwierzętom w celu postawienia diagnozy medycznej lub w celu
przywrócenia, poprawienia czy modyfikacji fizjologicznych funkcji organizmu ludzkiego lub zwierzęcego” [tłumaczenie nieoficjalne].

Ustawodawstwo krajowe
8       Zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. f) Wet op de accĳns z dnia 31 października 1991 r. (niderlandzka ustawa o podatku akcyzowym,
Stb. 1991, nr 561), od wyrobów tytoniowych pobiera się podatek akcyzowy.
9       Artykuł 64 ust. 1 tej ustawy, który transponuje do prawa niderlandzkiego art. 7 ust. 2 akapit drugi dyrektywy 95/59, stanowi:
„W poszanowaniu warunków i ograniczeń, które zostaną określone w rozporządzeniu administracyjnym, udziela się zwolnienia z podatku
akcyzowego w zakresie dopuszczenia do spożycia i przywozu następujących produktów:
[…]
f) papierosy i tytoń do palenia, które w całości składają się z substancji innych niż tytoń i w oczywisty sposób przeznaczone
są dla celów medycznych”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
10     W okresie wystąpienia okoliczności faktycznych A. C. Smits-Koolhoven (zwana dalej „skarżącą w postępowaniu przed sądem krajowym”)
prowadziła sprzedaż hurtową, w celu dalszej sprzedaży detalicznej produktu zwanego „papierosami ziołowymi”. Chodziło o papierosy
niezawierające tytoniu, składające się z ziół, głównie z rodziny wargowych.
11     Papierosy te składały się z substancji pozbawionych skutków medycznych i były sprzedawane bez recepty lekarza, jednak wyłącznie
przez apteki i zielarnie. Na każdej paczce papierosów znajdowała się nalepka z napisem „lecznicze papierosy ziołowe”. Ponadto
do produktu dołączona była ulotka przedstawiająca te papierosy jako środek pomocniczy dla osób chcących rzucić palenie. Ulotka
ta zatwierdzona była przez Keuringsraad Openlĳke Aanprĳzing Geneesmiddelen/Keuringsraad Aanprĳzing Gezondheidsproducten (zwaną
dalej „KOAG/KAG”), instytucję o charakterze niepaństwowym odpowiedzialną za sprawowanie nadzoru nad reklamą produktów leczniczych
i zdrowotnych.
12     Od tych papierosów akcyza nie była płacona. W piśmie skierowanym do skarżącej w postępowaniu przed sądem krajowym w dniu 20 lipca
1995 r. organ administracji podatkowej podniósł, że papierosy ziołowe należy w zakresie poboru podatku akcyzowego uznać za
papierosy i w następstwie, za wyroby tytoniowe, a ponieważ nie są one przeznaczone wyłącznie do użytku dla celów medycznych,
nie powinny być objęte zwolnieniem przewidzianym w art. 64 ust. 1 lit. f) niderlandzkiej ustawy o podatku akcyzowym.
13     W konsekwencji w stosunku do skarżącej w postępowaniu przed sądem krajowym określono wysokość zobowiązania podatkowego w zakresie
podatku akcyzowego od wyrobów tytoniowych za okres od 1 sierpnia 1995 r. do 15 czerwca 1999 r.
14     Ponieważ odwołanie skarżącej w postępowaniu przed sądem krajowym zostało oddalone, wystąpiła ona ze skargą do Gerechtshof
te Leeuwarden (sąd apelacyjny w Leeuwarden). Sąd ten wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2002 r. podtrzymał określenie wysokości podatku
akcyzowego od wyrobów tytoniowych.
15     Uznawszy, że Gerechtshof te Leeuwarden przyjął zbyt wąską wykładnię pojęcia „dla celów medycznych”, które występuje w art. 64
ust. 1 lit. f) niderlandzkiej ustawy o podatku akcyzowym, skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym złożyła kasację do
Hoge Raad der Nederlanden, który z kolei postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem
prejudycjalnym:
„Czy papierosy ziołowe takiego gatunku, o który chodzi w niniejszej sprawie, co do których pewne jest, że nie zawierają substancji
wywołujących skutek medyczny, ale są sprzedawane za pozwoleniem [KOAG/KAG] ze wzmianką „lecznicze papierosy ziołowe” jako
środek pomocniczy dla osób chcących rzucić palenie, mieszczą się w zakresie wyłączenia, które art. 7 ust. 2 dyrektywy Rady
95/59/WE […] przewiduje dla produktów wykorzystywanych wyłącznie w celach medycznych?”

W przedmiocie pytania prejudycjalnego
16     W swoim pytaniu prejudycjalnym sąd krajowy dąży w istocie do uzyskania wyjaśnienia, czy art. 7 ust. 2 dyrektywy 95/59 należy
interpretować w ten sposób, że papierosy bez tytoniu, które nie zawierają substancji mających skutki medyczne, lecz które
są prezentowane i wprowadzane do obrotu handlowego jako środek pomocniczy dla osób chcących rzucić palenie „wykorzystywane
są wyłącznie w celach medycznych” w rozumieniu akapitu drugiego tego przepisu.
17     Na wstępie należy przypomnieć, że dyrektywa 95/59 wpisuje się w ramy polityki harmonizacji konstrukcji podatków akcyzowych
od wyrobów tytoniowych, mającej na celu uniknięcie sytuacji, w której zakłóceniu uległaby konkurencja między różnymi kategoriami
wyrobów tytoniowych należących do tej samej grupy (wyrok z dnia 19 października 2000 r. w sprawie C‑216/98 Komisja przeciwko
Grecji, Rec. str. I‑8921, pkt 18). W celu zapewnienia ich jednolitego stosowania, wykładnia pojęć tej dyrektywy powinna mieć
charakter autonomiczny, oparty na brzmieniu tych przepisów, jak również na celach, którym służy ta dyrektywa (zob. podobnie
wyrok z dnia 1 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑389/02 Deutsche See-Bestattungs-Genossenschaft, Rec. str. I‑3537, pkt 19).
18     W tym kontekście należy stwierdzić, że art. 7 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 95/59 ma na celu ustanowienie zasady ogólnej,
zgodnie z którą produkty, choć składające się w całości lub w części z substancji innych niż tytoń, spełniające jednak kryteria
ustalone w art. 4 lub 5 tej dyrektywy, traktowane są jako papierosy i tytoń do palenia. Zgodnie z art. 7 ust. 2 akapit drugi
tej dyrektywy spod tej reguły wyłączone są jedynie produkty, które po pierwsze, nie zawierają tytoniu i po drugie, „wykorzystywane
są wyłącznie w celach medycznych”. Akapit ten dokonuje zatem rozróżnienia między dwoma typami produktów, które nie zawierają
tytoniu według tego, czy wykorzystywane są w takich celach czy też nie, przy tym tylko te pierwsze korzystają z wyłączenia.
19     Należy zatem ustalić kryteria pozwalające na rozróżnienie produktów wykorzystywanych wyłącznie w celach medycznych od produktów
nie spełniających takiej funkcji, lub które nie są wykorzystywane wyłącznie w tym celu.
20     Mając na uwadze postanowienie odsyłające, wydaje się, że sąd krajowy zastanawia się nad wyborem jednego z dwóch kryteriów:
składu papierosów albo sposobu ich prezentacji. Podczas gdy brak substancji wywołujących skutek medyczny w omawianych papierosach
pozbawia je cechy wykorzystywania wyłącznie w celach medycznych, sposób ich prezentacji przemawia za uznaniem, iż są one wykorzystywane
w tym celu.
21     Kryterium składu produktu można uznać za właściwe, a zatem za mogące stanowić o tym, czy są one wykorzystywane w celach medycznych.
W rzeczywistości produkt zawierający substancje, których spalanie i wdychanie powoduje wystąpienie skutków medycznych w ludzkim
organizmie można obiektywnie odróżnić na podstawie skutków, jakie on wywołuje, od produktu, który takich substancji nie zawiera.
22     Zatem, aby określić, czy produkt może być wykorzystywany w celach medycznych, należy zbadać czy nie zawiera on substancji,
których spalanie i wdychanie powoduje wystąpienie naukowo uznanych skutków medycznych o charakterze leczniczym lub zapobiegawczym.
23     Bez wątpienia papierosy omawiane w postępowaniu przed sądem krajowym takich substancji nie zawierają.
24     Niemniej skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym utrzymuje, że nawet jeżeli substancje wywołujące skutki medyczne nie
występują w papierosach ziołowych omawianych w postępowaniu przed sądem krajowym, to mogą one być wykorzystywane wyłącznie
w celach medycznych, ponieważ samo ich palenie może pomóc w przezwyciężeniu nałogu nikotynowego.
25     Jednakże przyjęcie takiej argumentacji wiązałoby się z uznaniem, że każdy papieros, który nie zawiera nikotyny, może być wykorzystywany
wyłącznie w celach medycznych, a zatem może być spożywany jako produkt zastępczy, co byłoby najwyraźniej sprzeczne z celem
i systematyką art. 7 ust. 2 akapit drugi dyrektywy 95/59, które zostały przedstawione w pkt 18 tego wyroku. Nie można zatem
przyjąć takiego argumentu.
26     Należy zatem ostatecznie zbadać, czy w takich okolicznościach prezentację papierosów można uznać za istotną dla stwierdzenia,
czy papierosy są wykorzystywane wyłącznie w celach medycznych, a zatem ustalenia, czy sposób ich prezentacji może stanowić
kryterium pozwalające na odróżnienie papierosów, które są wykorzystywane wyłącznie do takich celów, od produktów, które nie
mają takiego przeznaczenia lub w przypadku których takie przeznaczenie nie jest wyłączne.
27     Skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym podtrzymuje w tej kwestii, że należy uznać, iż omawiane papierosy były wykorzystywane
wyłącznie w celach medycznych, ponieważ za pozwoleniem KOAG/KAG przedstawia się je jako produkty posiadające właściwości lecznicze
lub zapobiegawcze i są one wprowadzane do obrotu jako produkt leczniczy oraz postrzegane jako produkt leczniczy przez przeciętnie
poinformowanego konsumenta.
28     Nie można przyjąć takiej argumentacji, ponieważ tego czy papierosy są wykorzystywane w celach medycznych nie można wywieść
jedynie ze sposobu ich prezentacji, wprowadzania ich do obrotu lub sposobu, w jaki są one powszechnie postrzegane, nie pozbawiając
znaczenia zasady ogólnej ustanowionej na mocy art. 7 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 95/59. W rzeczywistości wystarczyłoby
zmienić prezentację lub sposób, w jaki produkt jest wprowadzany do obrotu, aby mógł on zostać objęty wyłączeniem przewidzianym
w akapicie drugim tego przepisu, w następstwie czego w zakresie akcyzy skądinąd identyczne produkty traktowano by w sposób
odmienny.
29     Ponadto cel i treść art. 7 ust. 2 akapit drugi odróżnia dyrektywę 95/59 od dyrektywy 65/65, która w art. 1 pkt 2 zawiera dwie
alternatywne i uzupełniające się nawzajem definicje produktu leczniczego, odnoszące się z jednej strony, do jego „prezentacji”,
z drugiej strony, do jego „funkcji” (zob. wyroki z dnia 30 listopada 1983 r. w sprawie 227/82 Van Bennekom, Rec. str. 3883,
pkt 22 i z dnia 28 października 1992 r. w sprawie C‑219/91 Ter Voort, Rec. str. I‑5485, pkt 11).
30     W pierwszej kolejności, cel dyrektywy 65/65 służącej zasadniczo ochronie konsumenta poprzez zapewnienie ochrony zdrowia publicznego,
stanowi uzasadnienie dla tak szerokiej definicji i ustanawia szeroki zakres jej stosowania. Zgodnie z tym, co stwierdził Trybunał
w pkt 17 ww. wyroku w sprawie Van Bennekom, kryterium „prezentacji” wynikające z art. 1 pkt 2 akapitu pierwszego tej dyrektywy
ma na celu objęcie jej zakresem nie tylko produktów leczniczych wywołujących rzeczywisty skutek terapeutyczny lub medyczny,
lecz również produkty, których skuteczność nie jest wystarczająca lub których prezentacja nie odniosłaby skutku, jakiego konsumenci
mieliby prawo się spodziewać, co ochroniłoby konsumenta nie tylko przed produktami leczniczymi, które mogłyby być szkodliwe
dla zdrowia czy też toksyczne, lecz także przed różnymi produktami, które są stosowane zastępczo, zamiast odpowiadającym im
środków leczniczych. Jednakże cel dyrektywy 95/59 wymieniony w pkt 17 tego wyroku jest inny i nie stanowi on uzasadnienia
dla tak szerokiej definicji.
31     W drugiej kolejności, skoro art. 7 ust. 2 akapit drugi dyrektywy 95/59 przewiduje odstępstwo od zasady ogólnej, należy go
poddać ścisłej interpretacji i nie powinien on być stosowany w przypadku produktów, których sposób prezentacji świadczy o tym,
że są one wykorzystywane w celach medycznych, przy czym prezentacji tej nie można wesprzeć za pomocą obiektywnych cech związanych
z właściwościami tych produktów.
32     Z powyższego wynika, że samo rozważanie tematu prezentacji, wprowadzenia do obrotu lub sposobu, w jaki produkty są postrzegane,
nie jest wystarczające do tego, aby produkt ten mógł być objęty wyłączeniem przewidzianym w art. 7 ust. 2 akapit drugi dyrektywy 95/59.
33     Oceny tej nie zmienia fakt objęcia prezentacji papierosów będących przedmiotem postępowania przed sądem krajowym pozwoleniem
KOAG/KAG. W rzeczywistości jeżeli organ ten, czuwający w kontekście samoregulacji nad przestrzeganiem zasad etyki zawodowej
w dziedzinie reklamy produktów leczniczych i wyrobów służących do ochrony zdrowia, zezwoli na stosowanie specyficznego rodzaju
reklamy, pozwolenie to nie będzie się wiązać ze sprawdzeniem możliwości wykorzystywania danego produktu w celach wyłącznie
medycznych i nie może być decydujące dla dokonania oceny właściwości leczniczych lub zapobiegawczych produktu.
34     Z powyższego wynika, że nie można uznać, iż papierosy pozbawione substancji wywołujących skutek medyczny mogą być wykorzystywane
w celach medycznych.
35     Mając na uwadze całość powyższych rozważań, na pytanie prejudycjalne trzeba odpowiedzieć w ten sposób, że art. 7 ust. 2 dyrektywy
95/59 należy interpretować tak, że papierosy bez tytoniu, które nie zawierają substancji wywołujących skutki medyczne, lecz
są prezentowane i wprowadzane do obrotu jako środek pomocniczy dla osób chcących rzucić palenie, nie są „wykorzystywane wyłącznie
w celach medycznych” w rozumieniu akapitu drugiego tego przepisu.

W przedmiocie kosztów
36     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 7 ust. 2 dyrektywy Rady 95/59/WE z dnia 27 listopada 1995 r. w sprawie podatków innych niż podatki obrotowe, wpływających
na spożycie wyrobów tytoniowych należy interpretować tak, że papierosy bez tytoniu, które nie zawierają substancji wywołujących
skutki medyczne, lecz są prezentowane i wprowadzane do obrotu jako środek pomocniczy dla osób chcących rzucić palenie nie
są „wykorzystywane wyłącznie w celach medycznych” w rozumieniu akapitu drugiego tego przepisu.
Podpisy
*
Język postępowania: niderlandzki.