CELEX: 62002CJ0417
Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego
Dyrektywa 85/384/EWG
Uznawanie dyplomów architekta
Postępowanie w sprawie wpisu w greckiej izbie technicznej (Techniko Epimelitirio Elladas)
Obowiązek przedłożenia dokumentu zaświadczającego, że tytuł, którego dotyczy postępowanie, podlega reżimowi wzajemnego uznania

Komisja Wspólnot Europejskich w swojej skardze zwróciła się do Trybunału o stwierdzenie, że Republika Grecka, wydając i utrzymując
w mocy art. 3 ust. 1 lit. c) i art. 3 ust. 2 dekretu prezydenckiego nr 107/1993 z dnia 22 marca 1993 r. (zwanego dalej „dekretem
nr 107/1993”), jak również dopuszczając, by Techniko Epimelitirio Elladas (grecka izba techniczna, zwana dalej „izbą techniczną”)
regularnie odmawiała wpisu na listę, co stanowi warunek konieczny do wykonywania zawodu architekta w Grecji, obywatelom Wspólnoty,
którzy posiadają dyplomy wydane w innych państwach niż Grecja, a które na mocy dyrektywy Rady 85/384/EWG z dnia 10 czerwca
1985 r. w sprawie wzajemnego uznawania dyplomów, świadectw i innych dowodów posiadania kwalifikacji w dziedzinie architektury,
łącznie ze środkami ułatwiającymi skuteczne korzystanie z prawa przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług (Dz.U. L 223,
str. 15) powinny zostać uznane, uchybiła zobowiązaniom, które ciążą na niej na mocy wspomnianej dyrektywy.

Ramy prawne i postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
Artykuły 2–9 dyrektywy 85/384 ustanawiają zasady ogólne dotyczące dostępu do działalności w dziedzinie architektury. W celu
ułatwienia systemu wzajemnego uznawania art. 7 ust. 1 dyrektywy 85/384 stanowi, że każde Państwo Członkowskie podaje niezwłocznie
do wiadomości pozostałym Państwom Członkowskim oraz Komisji wykaz dyplomów, świadectw i innych dokumentów potwierdzających
posiadanie kwalifikacji wydawanych na terytorium tego państwa, spełniających kryteria określone w art. 3 i 4, a także wykaz
instytucji i organów uprawnionych do ich wydania. Na podstawie ust. 2 tego artykułu listy te są publikowane w celu informacji
przez Komisję w
Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich
(zwanym dalej „Dziennikiem Urzędowym”) po upływie trzech miesięcy od daty przekazania wykazów i ich aktualizacji.
Artykuł 10 dyrektywy 85/384 jest przepisem szczególnym dotyczącym uznawania, na podstawie praw nabytych, wykształcenia osób
trzecich umożliwiającego dostęp do zawodów w dziedzinie architektury. Zgodnie z tym przepisem każde Państwo Członkowskie uznaje
dyplomy, świadectwa lub inne dokumenty potwierdzające posiadanie kwalifikacji, określone w art. 11 powoływanej dyrektywy,
wydane przez inne Państwa Członkowskie obywatelom tych państw – jeśli obywatele ci posiadają takie kwalifikacje w dniu ogłoszenia
tej dyrektywy albo rozpoczną studia kończące się otrzymaniem takich dyplomów, świadectw lub innych dokumentów potwierdzających
posiadanie kwalifikacji w terminie do trzeciego roku akademickiego po ogłoszeniu niniejszej dyrektywy, nawet jeśli te dyplomy,
świadectwa lub inne dokumenty potwierdzające posiadanie kwalifikacji nie spełniają minimalnych wymagań określonych w rozdziale
II – poprzez nadanie tym dyplomom, świadectwom i innym dokumentom potwierdzającym posiadanie kwalifikacji, w zakresie podejmowania
i prowadzenia działalności, o której mowa w art. 1, oraz zgodnie z art. 23, takiego samego znaczenia, jakie mają wydawane
w tym państwie dyplomy, świadectwa i inne dokumenty potwierdzające posiadanie kwalifikacji w dziedzinie architektury.
Artykuł 20 ust. 1 dyrektywy 85/384 stanowi, że procedura upoważniająca daną osobę do podjęcia działalności w dziedzinie architektury
musi zostać zakończona w najkrótszym możliwym czasie, nie później jednak niż w terminie trzech miesięcy od dnia przedstawienia
wszystkich dokumentów dotyczących tej osoby, nie wliczając opóźnień wynikających z jakiegokolwiek odwołania wniesionego po
zakończeniu tej procedury.
W Grecji dekret nr 107/1993 został przyjęty w celu dokonania transpozycji, między innymi, dyrektywy 85/384.
Artykuł 3 ust. 1 lit. c) dekretu nr 107/1993 przewidywał, jako jeden z wymogów uzyskania z izby technicznej zgody na wykonywanie
zawodu architekta, obowiązek przedłożenia zaświadczenia wystawionego przez właściwe władze Państwa Członkowskiego, z którego
pochodzi lub z którego przybywa osoba ubiegająca się o wpis, stwierdzającego, że przedstawione dyplomy lub inne dowody posiadania
kwalifikacji odpowiadają tytułom przewidzianym przez przepisy tego dekretu. Dekret nr 107/1993 został znowelizowany dekretem
nr 272/2000 z dnia 17 października 2000 r. (zwanym dalej „znowelizowanym dekretem nr 107/1993”). Artykuł 3 ust. 1 lit. c)
znowelizowanego dekretu nr 107/1993 wymaga odtąd przedłożenia takiego samego zaświadczenia odpowiednich władz Państwa Członkowskiego,
z którego pochodzi osoba ubiegająca się o wpis, w przypadku, w którym tytuły lub uczelnie, które je wystawiają, nie zostały
wyraźnie wymienione w załącznikach do art. 13 znowelizowanego dekretu nr 107/1993. Załączniki te wymieniają wszystkie dyplomy,
świadectwa i inne dowody posiadania kwalifikacji znajdujące się na liście opublikowanej przez Komisję w Dzienniku Urzędowym
na podstawie art. 7 ust. 2 dyrektywy 85/384.
Artykuł 3 ust. 2 dekretu nr 107/1993 nakładał na osoby ubiegające się o wpis w izbie technicznej obowiązek przedłożenia uwierzytelnionego
tłumaczenia na język grecki dokumentów przewidzianych w art. 3 ust. 1 lit. c) dekretu nr 107/1993. Artykuł 3 ust. 2 znowelizowanego
dekretu nr 107/1993 dodaje, że dokumenty te powinny zostać urzędowo przetłumaczone na język grecki przez odpowiednie władze
państwa, z którego pochodzi lub z którego przybywa osoba ubiegająca się o wpis.
W następstwie zbadania przekazanych przepisów prawa oraz licznych skarg dotyczących praktyki izby technicznej, która od 1996 r.
regularnie odmawiała wpisu obywatelom Wspólnoty, którzy posiadali dyplomy podlegające uznaniu na podstawie dyrektywy 85/384,
Komisja zarzuciła rządowi greckiemu niewłaściwą transpozycję i stosowanie dyrektywy 85/384. Komisja, po wezwaniu Republiki
Greckiej do przedstawienia uwag, zgodnie z procedurą określoną w art. 226 akapit pierwszy WE, skierowała do tego Państwa Członkowskiego
w dniu 24 lutego 2000 r. uzasadnioną opinię, zalecając przedsięwzięcie koniecznych środków do zastosowania się do zobowiązań
wynikających z dyrektywy 85/384 w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia.
Komisja, po przeanalizowaniu odpowiedzi rządu greckiego, stwierdziła dalsze istnienie naruszenia opisanego w uzasadnionej
opinii i postanowiła wnieść niniejszą skargę.

W przedmiocie skargi
Komisja na poparcie skargi podniosła trzy zarzuty. Na etapie repliki Komisja cofnęła zarzut dotyczący art. 3 ust. 2 znowelizowanego
dekretu nr 107/1993.

W przedmiocie pierwszego zarzutu, dotyczącego art. 3 ust. 1 lit. c) znowelizowanego dekretu nr 107/1993
Argumentacja stron
W pierwszym zarzucie Komisja twierdzi, że w art. 3 ust. 1 lit. c) znowelizowanego dekretu nr 107/1993 ustanowiono obowiązek,
który jest niezgodny z przepisami dyrektywy 85/384. Artykuł 27 dyrektywy 85/384 przewiduje bowiem, że takie zaświadczenie
może być wymagane jedynie w wyjątkowych przypadkach, kiedy zachodzą uzasadnione wątpliwości. Nie miało to jednak miejsca w przypadku
przedmiotowego obowiązku, którego głównym celem było zatuszowanie poważnych opóźnień, stwierdzonych w trakcie aktualizacji
załączników do znowelizowanego dekretu 107/1993. W ten sposób ostatnia aktualizacja, dokonana z opóźnieniem ponad dziesięciu
miesięcy, dotyczyła publikacji Komisji z dnia 4 grudnia 1999 r.
Rząd grecki w odpowiedzi na skargę podniósł, że celem art. 3 ust. 1 lit. c) znowelizowanego dekretu nr 107/1993 było, w interesie
osób ubiegających się o wpis, ułatwienie prowadzenia postępowania w sprawie wpisu przez odpowiednie władze w przypadku zaistnienia
rozbieżności między zaktualizowanym załącznikiem do tej dyrektywy a załącznikiem do dekretu. Ta rozbieżność wynikała ze zwyczajowych
terminów koniecznych do aktualizacji załączników do art. 13 znowelizowanego dekretu nr 107/1993.
Rząd ten oparł się ponadto na piętnastym motywie dyrektywy 85/384, zgodnie z którym Państwa Członkowskie mogą nakazać, aby
osoby spełniające wymagania dotyczące kształcenia i szkolenia, oprócz dokumentu potwierdzającego posiadanie kwalifikacji,
przedstawiły zaświadczenie od właściwych władz państwa, z którego pochodzą lub przybywają, stwierdzające, że ich kwalifikacje
odpowiadają kwalifikacjom określonym w dyrektywie.
W duplice natomiast rząd grecki zaznaczył, że w celu odpowiedzi na zarzut Komisji art. 3 ust. 1 lit. c) znowelizowanego dekretu
nr 107/1993 będzie zmieniony. Zatem obowiązek przedłożenia zaświadczenia w tym przypadku zostanie zniesiony i, jeśli odpowiednie
zarządzenie greckiego ministerstwa nie będzie jeszcze opublikowane, osoby spełniające wymagania dotyczące kształcenia i szkolenia
mogłyby poprzestać na wskazaniu publikacji swoich tytułów w Dzienniku Urzędowym. Następnie rząd ten poinformował Trybunał
o publikacji, w dniu 17 lutego 2004 r., dekretu prezydenckiego uchylającego znowelizowany dekret nr 107/1993 i wprowadzający
zmiany opisane powyżej.
Ocena Trybunału
Z argumentacji prawnej przytoczonej przez Komisję wynika, że pierwszy zarzut dotyczy art. 3 ust. 1 lit. c) znowelizowanego
dekretu nr 107/1993. Należy jednakże zaznaczyć, że uzasadniona opinia Komisji dotyczy tego przepisu w wersji sprzed nowelizacji.
W konsekwencji należy z urzędu rozstrzygnąć kwestię dopuszczalności pierwszego zarzutu, czego nie podniósł rząd grecki.
Zgodnie z własnym orzecznictwem Trybunał może z urzędu zbadać, czy spełnione są warunki do złożenia skargi o stwierdzenie
uchybienia określone w artykule 226 WE (wyrok z dnia 31 marca 1992 r. w sprawie C‑362/90 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑2353,
pkt 8).
Z orzecznictwa Trybunału wynika również, że uzasadniona opinia Komisji oraz skarga powinny być oparte na identycznych zarzutach.
Wymóg ten nie powinien jednak prowadzić do narzucenia w każdym przypadku dosłownej zbieżności między przepisami krajowymi
wskazanymi w uzasadnionej opinii a tymi, na które powołano się w skardze. W przypadku gdy między tymi dwoma etapami postępowania
nastąpi zmiana w ustawodawstwie, wystarczy, żeby reżim ustanowiony przez przepisy kwestionowane w toku postępowania poprzedzającego
wniesienie skargi został utrzymany, w swoich ogólnych założeniach, przez nowe przepisy przyjęte przez Państwo Członkowskie
po wydaniu uzasadnionej opinii, a które zostały zaskarżone w ramach skargi (wyrok z dnia 17 listopada 1992 r. w sprawie C‑105/91
Komisja przeciwko Grecji, Rec. str. I‑5871, pkt 13).
W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że podstawowy obowiązek przewidziany w art. 3 ust. 1 lit. c) dekretu nr 107/1993,
czyli obowiązek przedłożenia zaświadczenia stwierdzającego, że przedstawione dowody posiadania kwalifikacji są tymi, które
są przewidziane w tym dekrecie, został również przejęty w art. 3 ust. 1 lit. c) znowelizowanego dekretu nr 107/1993. Stąd
w ramach niniejszej skargi przedmiotem badania co do istoty będzie tekst pierwotny dekretu nr 107/1993. Stąd też zarzut ten
jest dopuszczalny.
Jeśli chodzi o istotę sprawy, to należy podnieść, że obowiązek przewidziany w art. 3 ust. 1 lit. c) dekretu nr 107/1993 polegał
na konieczności przedstawienia dodatkowego dowodu, nieprzewidzianego w dyrektywie 85/384. Zniechęcający skutek tego obowiązku
jest sprzeczny z celem polegającym na faktycznym ułatwieniu realizacji swobody osiedlania się, do czego osiągnięcia i zagwarantowania
zmierzają dyrektywa 85/384 oraz art. 43 WE.
Zwyczajowe terminy do aktualizacji załączników do dekretu nr 107/1993, podniesione przez rząd grecki, nie powinny usprawiedliwiać
przeszkód utrudniających dostęp do zawodu architekta w Grecji. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału trudności wewnętrzne związane
z warunkami opracowania aktów prawnych nie mogą zwalniać Państw Członkowskich z ich obowiązków wspólnotowych (zob. w szczególności
wyrok z dnia 7 grudnia 2000 r. w sprawie C‑374/98 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. I‑10799, pkt 13).
W przedmiocie argumentu rządu greckiego, opierającego się na motywie piętnastym dyrektywy 85/384, należy stwierdzić, że postanowienia
tego motywu nie mogą, same w sobie, stanowić podstawy prawnej wymogu przedłożenia zaświadczenia wystawionego przez właściwe
władze Państwa Członkowskiego, z którego pochodzi lub z którego przybywa osoba ubiegająca się o wpis.
W kwestii przyjęcia przez rząd grecki przepisów uchylających obowiązek przedłożenia przez osobę ubiegającą się o wpis zaświadczenia
wystawionego przez właściwe władze Państwa Członkowskiego, z którego pochodzi lub z którego przybywa, należy podnieść, że
z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż ocena istnienia naruszenia powinna zostać dokonana w oparciu o sytuację Państwa Członkowskiego
w momencie upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii i że wprowadzone następnie zmiany nie powinny być brane pod uwagę
przez Trybunał (zob. w szczególności wyrok z dnia 25 maja 2000 r. w sprawie C‑384/97 Komisja przeciwko Grecji, Rec. str. I‑3823,
pkt 35).
W niniejszej sprawie uzasadniona opinia wzywająca Republikę Grecką do podjęcia niezbędnych środków w celu zastosowania się
do tej opinii w terminie dwóch miesięcy została doręczona jej w dniu 24 lutego 2000 r. Rząd grecki dopiero w lutym 2004 r.
opublikował dekret prezydencki uchylający wymóg przedłożenia zaświadczenia.
Pierwszy zarzut podniesiony przez Komisję jest zatem zasadny.

W przedmiocie drugiego zarzutu, dotyczącego praktyki izby technicznej
Argumentacja stron
Przez drugi zarzut Komisja podnosi, że praktyka administracyjna izby technicznej dowodzi niewłaściwego stosowania dyrektywy
85/384, polegającego na tym, że izba techniczna nie rozpatruje wniosków o wpis w terminie przewidzianym dyrektywą 85/384 lub
nie podaje wnioskodawcom podstaw odmowy wpisu. Komisja zaznacza, że pismem z dnia 5 listopada 2001 r. zwróciła się o przekazanie
jej danych dotyczących wniosków o wpis w izbie technicznej, złożonych przez kilku architektów w okresie sprzed od 7 do 10
miesięcy, na które nie została udzielona odpowiedź. W dniu 1 kwietnia 2002 r. wnioskodawcy ci nie otrzymali jeszcze żadnej
odpowiedzi.
Rząd grecki nie kwestionuje możliwości wystąpienia nieprawidłowości administracyjnych w izbie technicznej, mogących pociągać
za sobą konsekwencje w zakresie dotrzymywania terminów rozpatrywania wniosków kandydatów do wpisu na listę architektów, jednak
podnosi, że mając na uwadze częstotliwość występowania trzęsień ziemi w Grecji, izba techniczna musi dokonać starannej oceny
wniosków w celu weryfikacji kompetencji osób zainteresowanych w dziedzinie zmniejszenia ryzyka ruchów sejsmicznych.
Trybunał wezwał rząd grecki do dostarczenia na piśmie dokładnych danych dotyczących rozpatrywania wniosków złożonych w izbie
technicznej oraz do wskazania, dla każdego z wniosków, daty wniosku, daty wpisu w rejestrze oraz, w razie konieczności, daty,
w której izba techniczna zażądała dodatkowych dokumentów.
Rząd grecki, w odpowiedzi z dnia 21 stycznia 2004 r., wskazał, że do tego dnia zostało złożonych 41 wniosków o wpis na listę.
Z ich analizy wynika, że:
–        9 architektów uzyskało wpis na listę,
–        2 architektów zrezygnowało z ubiegania się o wpis,
–        14 architektów, którzy złożyli wniosek w okresie między 1988 r. a 2002 r. i uzupełnili swoje akta, zostało wpisanych na listę
na podstawie decyzji z dnia 8 stycznia 2004 r.,
–        12 akt, odpowiadających wnioskom złożonym w latach 1992–2002, było niekompletnych,
–        4 wnioski zostały złożone w 2003 r. bez załączenia dokumentów poświadczających.
Ocena Trybunału
Na podstawie informacji dostarczonych przez rząd grecki w piśmie z dnia 21 stycznia 2004 r. Trybunał stwierdza, że w chwili
upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii postępowanie w sprawie wpisu w przypadku 8 architektów spośród 14 powoływanych
powyżej, które zostało zakończone w dniu 8 stycznia 2004 r., trwało dłużej niż trzy miesiące, ponieważ wnioski zostały złożone
odpowiednio w 1989, 1995, 1996, 1997 i 1998 r.
Jeśli chodzi natomiast o 12 innych wniosków, wspomnianych powyżej, to pismo urzędowe wzywające do uzupełnienia nadesłanych
dokumentów zostało wysłane dopiero w dniu 30 grudnia 2002 r., podczas gdy 6 spośród tych wniosków zostało złożonych, odpowiednio,
w latach 1992, 1995, 1997, 1998, 1999 i 2000. Wobec tego należy stwierdzić, że w dacie miarodajnej dla stwierdzenia istnienia
uchybienia, czyli dwa miesiące po doręczeniu uzasadnionej opinii z dnia 24 lutego 2000 r., tych 6 wnioskodawców, z których
część złożyła wnioski nawet kilka lat wcześniej, nie otrzymało od izby technicznej żadnego urzędowego wezwania do uzupełnienia
ich wniosków, wskazującego im brakujące dokumenty.
W tym względzie należy zauważyć, że art. 20 dyrektywy 85/384 wymaga, żeby procedura upoważniająca daną osobę do podjęcia działalności
architekta była zakończona w najkrótszym możliwym terminie, nie później jednak niż w terminie trzech miesięcy od dnia przedstawienia
wszystkich dokumentów dotyczących tej osoby. Jedyne wyjątki od tego wymogu przewidziane są, w przypadku gdy został wniesiony
środek odwoławczy, lub w przypadkach przewidzianych w art. 17 ust. 4 oraz art. 18 ust. 2 dyrektywy 85/384, kiedy zachodzi
konieczność ponownego zbadania wniosku, jeśli przyjmujące Państwo Członkowskie ma szczegółowe informacje o poważnym wydarzeniu,
które miało miejsce przed rozpoczęciem przez daną osobę działalności gospodarczej w tym państwie, albo o nieprawdziwych informacjach
zawartych w oświadczeniu, o którym mowa w art. 17 ust. 3 tej dyrektywy. W takim przypadku Państwo Członkowskie, z którego
pochodzi lub z którego przybywa osoba ubiegająca się o wpis, może zostać poinformowane o tym i zbadać prawdziwość tych faktów.
Państwo Członkowskie, do którego zwrócono się o udzielenie informacji, ma obowiązek przesłania odpowiedzi w terminie trzech
miesięcy.
Żaden ze wspomnianych powyżej wyjątków nie został podniesiony przez rząd grecki.
Jeśli chodzi o konieczność weryfikacji kompetencji osób zainteresowanych w dziedzinie zmniejszenia ryzyka ruchów sejsmicznych,
podniesionej przez rząd grecki dla uzasadnienia opóźnień w rozpatrywaniu wniosków, to stwierdzenie to nie powinno uzasadniać,
z jednej strony, wpisu architektów na listę w tak długim terminie oraz, z drugiej strony, opóźnienia w wysłaniu osobom zainteresowanym
wniosków o przedłożenie brakujących dokumentów.
Sprawny i szybki przebieg postępowania jest jednym z celów dyrektywy 85/384. W ten sposób konieczność przeprowadzenia postępowania
w sprawie wpisu w najkrótszym możliwym terminie rozciąga się na całość postępowania w ramach rozpoznawania wniosków i wymaga
również wzywania wnioskodawców w najkrótszym możliwym terminie do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie brakujących dokumentów.
Ten obowiązek zalicza się również do grupy obowiązków wynikających z artykułu 43 WE, którego celem jest eliminacja ograniczeń
w swobodzie osiedlania się.
Rząd grecki nie przytoczył żadnego powodu mogącego uzasadnić opóźnienia właściwych władz przy rozpatrywaniu wniosków oraz
nie wskazał żadnego dowodu na to, że opóźnienia te były spowodowane brakiem staranności ze strony osób zainteresowanych.
Drugi zarzut podniesiony przez Komisję jest zatem zasadny.

W przedmiocie kosztów
Na podstawie art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Republiki Greckiej kosztami postępowania, a ona przegrała sprawę, należy obciążyć ją
kosztami postępowania.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
1)
Wydając i utrzymując w mocy przepis art. 3 ust. 1 lit. c) dekretu prezydenckiego nr 107/1993 z dnia 22 marca 1993 r. oraz
tolerując, że Techniko Epimelitirio Elladas (grecka izba techniczna), w której wpis stanowi warunek konieczny dla wykonywania
zawodu architekta w Grecji, działa z istotnym opóźnieniem przy rozpoznawaniu wniosków i dokonywaniu wpisu obywateli wspólnotowych,
posiadaczy dyplomów wydanych w innych państwach podlegających uznaniu w świetle dyrektywy Rady 85/384/EWG z dnia 10 czerwca
1985 r. w sprawie wzajemnego uznawania dyplomów, świadectw i innych dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji w dziedzinie
architektury, łącznie ze środkami ułatwiającymi skuteczne korzystanie z prawa przedsiębiorczości i świadczenia usług, Republika
Grecka uchybiła zobowiązaniom, które ciążą na niej na mocy wspomnianej dyrektywy.
2)
Republika Grecka zostaje obciążona kosztami postępowania.
Podpisy
*
Język postępowania: grecki.