CELEX: 62003CJ0240
Αίτηση αναιρέσεως
ΕΓΠΤΕ
Κατάργηση χρηματοδοτικής συνδρομής
Άρθρο 24 του κανονισμού (ΕΟΚ) 4253/88
Αρχή της αναλογικότητας
Αιτιολογία
Δικαιώματα άμυνας
Αντίθετη αίτηση αναιρέσεως
Ορισμός δύο υπευθύνων για την εκτέλεση σχεδίου
Αίτημα επιστροφής του συνόλου της συνδρομής που απευθύνεται κατά του ενός μόνον εκ των υπευθύνων
Διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής
Αντικειμενικά όρια της διαφοράς ενώπιον του Πρωτοδικείου

, μη ακυρώνοντας την απόφαση περί καταργήσεως στο σύνολό της, εξακολούθησε να ανέχεται τον αδικαιολόγητο καταλογισμό
στην CMV παρατυπιών υπαγόμενων στην αποκλειστική ευθύνη της RDS.
119   Εντούτοις, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η CMV δεν ερμηνεύει ορθώς το σκεπτικό του Πρωτοδικείου καθώς και τις συνέπειες της
αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως.
120   Πράγματι, πρέπει κατ’ αρχάς να υπομνησθεί ότι το Πρωτοδικείο, κατά την εξέταση του πρώτου λόγου της προσφυγής, έκρινε ότι
η Επιτροπή, λαμβανομένων υπόψη, αφενός, των σοβαρών συνεπειών που μπορούσε να έχει για την CMV το αίτημα επιστροφής του συνόλου
της επίμαχης συνδρομής και, αφετέρου, της ελλείψεως σαφήνειας και ακρίβειας της αποφάσεως περί χορηγήσεως, παραβίασε την αρχή
της αναλογικότητας ζητώντας μόνον από την CMV την επιστροφή του συνόλου της εν λόγω συνδρομής. Εντούτοις, δεν μπορεί σε καμία
περίπτωση να συναχθεί από την εκτίμηση του Πρωτοδικείου στο πλαίσιο του πρώτου λόγου ή από οποιοδήποτε άλλο σημείο της αναιρεσιβαλλόμενης
αποφάσεως ότι το αίτημα αυτό επηρεάσθηκε από τη συμπεριφορά της RDS.
121   Αντιθέτως, στο πλαίσιο του δευτέρου λόγου της προσφυγής, ιδίως με τις σκέψεις 80 έως 81, 95 έως 97, 107, 117 και 129 έως 130
της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, το Πρωτοδικείο διαπίστωσε συγκεκριμένα ότι καθεμία από τις διατυπωθείσες με την απόφαση
περί καταργήσεως αιτιάσεις κατά της CMV συνιστούσαν παρατυπία κατά την έννοια του άρθρου 24 του κανονισμού 4253/88. Η ίδια
η CMV ουδέποτε υποστήριξε ότι η RDS εμπλεκόταν σε κάποια από τις παρατυπίες αυτές.
122   Επιπλέον, με τις σκέψεις 142 έως 149 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως το Πρωτοδικείο τόνισε ορθώς, όπως προκύπτει από τις
σκέψεις 53 και 77 της παρούσας αποφάσεως, ότι, ενώπιον τέτοιων παρατυπιών, η Επιτροπή μπορούσε να καταργήσει την οικεία χρηματοδοτική
συνδρομή στο μέτρο που αφορούσε τμήματα του σχεδίου εμπίπτοντα στην ευθύνη της CMV.
123   Υπό τις συνθήκες αυτές, και λαμβανομένης υπόψη της αρχής της οικονομίας της διαδικασίας, το Πρωτοδικείο μπορούσε βασίμως να
ακυρώσει την απόφαση περί καταργήσεως μόνον κατά το μέρος που η Επιτροπή δεν περιόρισε το αίτημά της επιστροφής της συνδρομής
στα ποσά που αντιστοιχούσαν στο ανατεθέν στην CMV τμήμα του σχεδίου. Πράγματι, σε περίπτωση ακυρώσεως της αποφάσεως περί καταργήσεως
στο σύνολό της, η Επιτροπή θα έπρεπε να απευθύνει στην CMV νέα απόφαση επαναλαμβάνουσα κατ’ ουσίαν το περιεχόμενο της αποφάσεως
περί καταργήσεως που αφορά όσα τμήματα του σχεδίου εμπίπτουν στην ευθύνη της CMV.
124   Επομένως, παρέλκει η απάντηση στο ερώτημα αν παρασχέθηκε στην CMV η δυνατότητα να απαντήσει στις αιτιάσεις κατά της RDS, δεδομένου
ότι, εν πάση περιπτώσει, το ζήτημα δεν ασκεί επιρροή επί της εκτιμήσεως των υπό κρίση λόγων. Εξάλλου, πρόκειται για εκτίμηση
πραγματικών περιστατικών, η οποία, για τους λόγους που αναπτύσσονται στη σκέψη 63 της παρούσας αποφάσεως, δεν εμπίπτει στην
αναιρετική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου.
125   Συνεπώς, η επιχειρηματολογία της CMV δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
126   Κατόπιν των ανωτέρω, ο πρώτος και ο δεύτερος λόγος της κύριας αναιρέσεως πρέπει να απορριφθούν.
3. Επί του τετάρτου λόγου της κύριας αναιρέσεως
α)       Επιχειρήματα των διαδίκων
127   Με τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως η CMV υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο, εξετάζοντας το τρίτο σκέλος του δευτέρου λόγου της προσφυγής,
δεν ερμήνευσε ορθώς την επιχειρηματολογία που αντλείται από προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας. Η CMV διευκρινίζει ότι τα επιχειρήματα
αυτά δεν αφορούν τη δυνατότητα να δικαιολογηθούν εν γένει οι ενέργειες της Επιτροπής, αλλά, συγκεκριμένα, τις λεπτομέρειες
διενέργειας εκ μέρους της ενός επιτόπιου ελέγχου. Ειδικότερα, για τον έλεγχο αυτό κακώς δεν συντάχθηκε πρακτικό και κατάλογος
των εγγράφων που φωτοτυπήθηκαν κατά τη διάρκειά του. Η CMV επισημαίνει, συναφώς, ότι, για να μην υπάρχει προσβολή των δικαιωμάτων
των προσώπων που υπόκεινται σε έλεγχο, ο έλεγχος αυτός πρέπει να διεξάγεται παρουσία των ενδιαφερομένων και να ολοκληρώνεται
με την κατάρτιση λεπτομερούς εκθέσεως.
128   Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι ελεγκτές της δεν ήταν υποχρεωμένοι να συντάξουν επί τόπου πρακτικό και ότι, εν προκειμένω, ο
εν λόγω έλεγχος διεξήχθη παρουσία των ενδιαφερομένων. Κατά την Επιτροπή, το Πρωτοδικείο, με τη σκέψη 138 της αναιρεσιβαλλόμενης
αποφάσεως, διαπίστωσε ορθώς υπό το πρίσμα των περιστάσεων αυτών ότι δεν υφίστατο προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας.
β)       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
129   Όπως τόνισε το Πρωτοδικείο με τη σκέψη 136 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι
ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας στο πλαίσιο οποιασδήποτε διαδικασίας που κινείται εναντίον ενός προσώπου και είναι ικανή
να καταλήξει σε βλαπτική γι’ αυτό πράξη συνιστά θεμελιώδη αρχή του κοινοτικού δικαίου και πρέπει να διασφαλίζεται ακόμη και
εν απουσία ειδικής κανονιστικής ρυθμίσεως. Η αρχή αυτή επιτάσσει να παρέχεται η δυνατότητα στους αποδέκτες αποφάσεων, οι οποίες
θίγουν σημαντικά τα συμφέροντά τους, να καθιστούν λυσιτελώς γνωστή την άποψή τους (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 24ης Οκτωβρίου
1996, C-32/95 P, Επιτροπή κατά Lisrestral κ.λπ., Συλλογή 1996, σ. I-5373, σκέψη 21· της 21ης Σεπτεμβρίου 2000, C-462/98 P,
Mediocurso κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. I-7183, σκέψη 36, και της 9ης Ιουνίου 2005, C-287/02, Ισπανία κατά Επιτροπής,
που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 37).
130   Πρέπει να τονισθεί ότι ούτε η αρχή του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας ούτε ο κανονισμός 4253/88 επέβαλλαν να επιδοθεί στην
CMV κατά τον επιτόπιο έλεγχο έκθεση περί του ελέγχου ή κατάλογος των φωτοτυπηθέντων επ’ αφορμή αυτού εγγράφων, εφόσον παρασχέθηκε
η δυνατότητα στην CMV να αμφισβητήσει, ενδεχομένως απορρίπτοντάς τες, τις αιτιάσεις τις οποίες διατύπωσε η Επιτροπή μετά τον
εν λόγω έλεγχο.
131   Επομένως, ορθώς το Πρωτοδικείο εξέτασε, με τις σκέψεις 134 έως 138 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, χωρίς να επιμείνει στις
λεπτομέρειες διενέργειας του εν λόγω ελέγχου, αν η δυνατότητα που παρασχέθηκε στην CMV να διατυπώσει την άποψή της πριν από
την έκδοση της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως πληρούσε τις επιταγές της αρχής του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας.
132   Με τη σκέψη 134 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως το Πρωτοδικείο επανέλαβε τον ισχυρισμό της CMV ότι η Επιτροπή δεν κατάρτισε
πρακτικό των δραστηριοτήτων και των συνομιλιών με τους ελεγκτές και, ειδικότερα, ότι δεν κατάρτισε κατάλογο των εγγράφων που
φωτοτυπήθηκαν κατά τον έλεγχο.
133   Εντούτοις, το Πρωτοδικείο έκρινε, με τις σκέψεις 137 και 138 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι η Επιτροπή παρέσχε επαρκώς
στην CMV τη δυνατότητα να αποδείξει την ορθή εκτέλεση των ανατεθεισών στην ίδια δράσεων διά της προσκομίσεως δικαιολογητικών
εγγράφων, τα οποία έπρεπε να θέσει στη διάθεση της Επιτροπής σύμφωνα με την απόφαση περί χορηγήσεως.
134   Το συμπέρασμα αυτό συνιστά εκτίμηση πραγματικών περιστατικών, η οποία, για τους λόγους που αναλύθηκαν με τη σκέψη 63 της παρούσας
αποφάσεως, εκφεύγει του αναιρετικού ελέγχου του Δικαστηρίου.
135   Κατόπιν των ανωτέρω, ο τέταρτος λόγος της κύριας αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
4. Επί του πέμπτου λόγου της κύριας αναιρέσεως
α)       Επιχειρήματα των διαδίκων
136   Με τον πέμπτο λόγο αναιρέσεως η CMV υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας απορρίπτοντας τον
λόγο της προσφυγής που στηριζόταν στην ύπαρξη αντιφάσεως μεταξύ, αφενός, της φύσεως των προσαπτόμενων παρατυπιών και του γεγονότος
ότι ο σκοπός της χρηματοδοτήσεως επιτεύχθηκε και, αφετέρου, της σοβαρότητας της κυρώσεως που συνίσταται στην κατάργηση του
συνόλου της επίμαχης χρηματοδοτικής συνδρομής.
137   Προς στήριξη του λόγου αυτού, η CMV υποστηρίζει ότι δεν αποδείχθηκε ότι καταλόγισε στο σχέδιο αδικαιολόγητες δαπάνες. Περαιτέρω,
υπογραμμίζει ότι δεν είχε πρόθεση εξαπατήσεως και ότι ουδέποτε παρέσχε εσφαλμένες πληροφορίες. Τέλος, ισχυρίζεται ότι το μόνο
που μπορεί να της προσαφθεί είναι η μη λεπτομερής δικαιολόγηση της απασχολήσεως των δικών της τεχνικών για τους σκοπούς του
σχεδίου.
138   Η Επιτροπή εκτιμά ότι ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος, διότι η CMV ουδέν νέο προσέθεσε στην επιχειρηματολογία που είχε προβάλει
ενώπιον του Πρωτοδικείου. Επί της ουσίας, η Επιτροπή ισχυρίζεται επικουρικώς ότι, λαμβανομένων υπόψη των πραγματικών περιστατικών
που έγιναν δεκτά με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το συμπέρασμα του Πρωτοδικείου επί του σημείου αυτού είναι σύμφωνο προς
τη νομολογία.
β)       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
139   Με τον λόγο αυτό η CMV αμφισβητεί την ερμηνεία και την εφαρμογή από το Πρωτοδικείο της αρχής της αναλογικότητας. Συνεπώς,
για τους διαλαμβανόμενους στη σκέψη 107 της παρούσας αποφάσεως λόγους, και αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς της Επιτροπής,
ο λόγος αυτός παραδεκτώς προβάλλεται κατ’ αναίρεση.
140   Όπως τόνισε η γενική εισαγγελέας με το σημείο 97 των προτάσεών της, από το άρθρο 24 του κανονισμού 4253/88, διάταξη στην οποία
στηρίζεται η απόφαση περί καταργήσεως, προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται να ζητήσει την επιστροφή του συνόλου χρηματοδοτικής
συνδρομής, αλλά διαθέτει περιθώριο εκτιμήσεως ως προς το αν και, ενδεχομένως, για ποιο τμήμα της συνδρομής θα το πράξει (βλ.,
επίσης, υπό την έννοια αυτή, προαναφερθείσα απόφαση Ιρλανδία κατά Επιτροπής, σκέψεις 27 και 30). Λαμβάνοντας υπόψη την αρχή
της αναλογικότητας, η Επιτροπή οφείλει να ασκεί αυτήν την εξουσία εκτιμήσεως κατά τρόπο τέτοιο ώστε τα ποσά συνδρομής των
οποίων ζητείται η επιστροφή να μην είναι δυσαναλόγως υψηλά σε σχέση με τις διαπραχθείσες παρατυπίες.
141   Εντούτοις, η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη να περιορίσει το αίτημά της στην επιστροφή μόνον των συνδρομών που αποδείχθηκαν
αδικαιολόγητες λόγω των ως άνω παρατυπιών.
142   Αντιθέτως, προς τον σκοπό διασφαλίσεως της αποτελεσματικής διαχειρίσεως των κοινοτικών συνδρομών και της αποτροπής δόλιων
συμπεριφορών, ενδέχεται να είναι δικαιολογημένη η επιστροφή συνδρομών που βαρύνονται μόνον εν μέρει με παρατυπίες.
143   Συναφώς, επιβάλλεται να υπομνησθεί ότι οι υποχρεώσεις των οποίων η τήρηση έχει θεμελιώδη σημασία για την εύρυθμη λειτουργία
ενός κοινοτικού συστήματος μπορούν να τιμωρούνται με την απώλεια δικαιώματος προβλεπομένου από την κοινοτική νομοθεσία, όπως
είναι το δικαίωμα συνδρομής (απόφαση της 12ης Οκτωβρίου 1995, C‑104/94, Cereol Italia, Συλλογή 1995, σ. I‑2983, σκέψη 24).
144   Το Δικαστήριο έκρινε, επίσης, ότι η εκ μέρους των αιτούντων χρηματοδοτική συνδρομή παροχή στην Επιτροπή αξιόπιστων πληροφοριών,
οι οποίες δεν είναι δυνατόν να την παραπλανήσουν, είναι απαραίτητη για την εύρυθμη λειτουργία του συστήματος που επιτρέπει
τον έλεγχο της προσήκουσας χρήσεως των κοινοτικών κεφαλαίων. Η δυνατότητα να επιβληθεί ως κύρωση, σε περίπτωση παρατυπίας,
όχι η μείωση της συνδρομής αναλόγως προς το αντιστοιχούν στην παρατυπία αυτή ποσό, αλλά η ολοκληρωτική κατάργηση της συνδρομής,
είναι η μόνη που μπορεί να εξασφαλίσει το αποτρεπτικό αποτέλεσμα που είναι αναγκαίο για τη χρηστή διαχείριση των πόρων του
ΕΓΤΠΕ (βλ. προαναφερθείσα απόφαση Conserve Italia κατά Επιτροπής, σκέψεις 100 και 101).
145   Εξάλλου, από τη σκέψη 77 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι η επίτευξη του επιδιωκόμενου με τη χορηγηθείσα συνδρομή σκοπού
δεν συνεπάγεται, αυτή καθαυτή, ότι η κύρωση της επιστροφής του συνόλου της συνδρομής είναι αντίθετη προς την αρχή της αναλογικότητας.
146   Εντεύθεν προκύπτει ότι το Πρωτοδικείο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η εφαρμογή της πολιτικής κοινοτικών
συνδρομών δικαιολογεί την υπαγωγή του καταλογισμού δαπανών σε αυστηρές τυπικές προϋποθέσεις και ότι οι διαπιστούμενες συναφώς
παρατυπίες δικαιολογούν το αίτημα της επιστροφής των ποσών που καταβλήθηκαν για το εμπίπτον στην ευθύνη της CMV τμήμα του
σχεδίου.
147   Βεβαίως, όπως επισημάνθηκε με την ανωτέρω σκέψη 137, η CMV υποστηρίζει ότι δεν αποδείχθηκε ότι καταλόγισε στο σχέδιο αδικαιολόγητες
δαπάνες, ότι δεν είχε πρόθεση εξαπατήσεως και ότι το μόνο που μπορεί να της προσαφθεί είναι η προσκόμιση ανεπαρκών δικαιολογητικών
εγγράφων.
148   Εντούτοις, τα επιχειρήματα αυτά αφορούν πραγματικά περιστατικά. Καθόσον το Πρωτοδικείο έλαβε προσηκόντως υπόψη τις κρίσιμες
παραμέτρους για την εκτίμηση του σύμφωνου προς την αρχή της αναλογικότητας χαρακτήρα της συνολικής καταργήσεως της επίμαχης
συνδρομής, απαραδέκτως προβάλλονται κατ’ αναίρεση τα επιχειρήματα της CMV με τα οποία επιδιώκεται να αποδειχθεί ότι κάποια
μεμονωμένη παράμετρος δεν ελήφθη επαρκώς υπόψη από το Πρωτοδικείο.
149   Ακόμη και αν υποτεθεί ότι η CMV, υπογραμμίζοντας ότι δεν προσκόμισε ανακριβή πληροφοριακά στοιχεία ούτε αλλοίωσε στοιχεία,
υπονοεί ότι ο κανονισμός 4253/88, υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας, συνεπάγεται υποχρέωση της Επιτροπής να αποδείξει
πρόθεση εξαπατήσεως ή ότι η αρχή αυτή επιβάλλει τον περιορισμό της δυνατότητας συνολικής καταργήσεως συνδρομής μόνο στις περιπτώσεις
της εκ προθέσεως παραβιάσεως των όρων χρηματοδοτήσεως, τα επιχειρήματα αυτά δεν μπορούν να γίνουν δεκτά.
150   Πράγματι, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η έννοια της παρατυπίας, κατά το άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού
4253/88, δεν συνεπάγεται υποχρέωση της Επιτροπής να αποδείξει πρόθεση εξαπατήσεως εκ μέρους του δικαιούχου (βλ. διάταξη της
16ης Δεκεμβρίου 2004, C‑222/03 P, APOL και AIPO κατά Επιτροπής, μη δημοσιευθείσα στη Συλλογή, σκέψη 58). Εξάλλου, η αρχή της
αναλογικότητας δεν επιβάλλει τον περιορισμό της δυνατότητας συνολικής καταργήσεως συνδρομής μόνο στις περιπτώσεις εκ προθέσεως
παραβιάσεως των όρων χρηματοδοτήσεως. Ο περιορισμός της δυνατότητας αυτής μόνο στις περιπτώσεις παραβιάσεων εκ προθέσεως θα
διευκόλυνε σε επικίνδυνο βαθμό τη διάπραξη παρατυπιών (βλ., υπό την έννοια αυτή, διάταξη της 22ας Μαρτίου 2004, C‑455/02 P,
Sgaravatti Mediterranea κατά Επιτροπής, μη δημοσιευθείσα στη Συλλογή, σκέψεις 39 έως 42, και προαναφερθείσα διάταξη APOL και
AIPO κατά Επιτροπής, σκέψη 59).
151   Κατόπι των ανωτέρω, ο πέμπτος λόγος της κύριας αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
152   Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να απορριφθούν τόσο η κύρια αναίρεση όσο και η αντίθετη αναίρεση.

VII – Επί των δικαστικών εξόδων
153   Κατά το άρθρο 122, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας, όταν η αίτηση αναιρέσεως γίνεται δεκτή και το Δικαστήριο κρίνει
το ίδιο οριστικά τη διαφορά, αποφαίνεται και επί των εξόδων. Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του ιδίου κανονισμού,
το οποίο εφαρμόζεται στη διαδικασία αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 118 του εν λόγω κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται
στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του αντίδικου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ζήτησε να καταδικασθεί η CMV και
αυτή ηττήθηκε ως προς τους λόγους αναιρέσεως που προέβαλε, η CMV πρέπει να καταδικασθεί στα έξοδα της κύριας αναιρέσεως. Δεδομένου
ότι η CMV ζήτησε να καταδικασθεί η Επιτροπή στα έξοδα της αντίθετης αναιρέσεως και αυτή ηττήθηκε ως προς τους λόγους αντίθετης
αναιρέσεως που προέβαλε, η Επιτροπή πρέπει να καταδικασθεί στα έξοδα της αναιρέσεως αυτής.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την κύρια και την αντίθετη αναίρεση.
2)
Καταδικάζει την Comunità montana della Valnerina στα δικαστικά έξοδα της κύριας αναιρέσεως.
3)
Καταδικάζει την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στα δικαστικά έξοδα της αντίθετης αναιρέσεως.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.