CELEX: 62001CJ0095
Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων
aρθρα 28 ΕΚ και 30 ΕΚ
Απαγόρευση εμπορίας τροφίμων στα οποία έχουν προστεθεί βιταμίνες και μέταλλα
Αιτιολογία
Αναλογικότητα

Επιτροπή κατά Δανίας, σκέψη 48).
Πάντως, μια τέτοια εκτίμηση του κινδύνου θα μπορούσε να αποκαλύψει ότι η επιστημονική αβεβαιότητα ως προς την ύπαρξη ή την
έκταση των πραγματικών κινδύνων για τη δημόσια υγεία εξακολουθεί να υπάρχει. Υπ’ αυτές τις συνθήκες πρέπει να γίνει δεκτό
ότι ένα κράτος μέλος μπορεί, βάσει της αρχής της προλήψεως, να λάβει μέτρα προστασίας χωρίς να αναμείνει την πλήρη απόδειξη
της πραγματικότητας και της σοβαρότητας των κινδύνων αυτών (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, απόφαση της 5ης Μαΐου 1998, C-157/96,
National Farmers’ Union κ.λπ., Συλλογή 1998, σ. I-2211, σκέψη 63). Εντούτοις, η εκτίμηση του κινδύνου δεν μπορεί να βασίζεται
σε καθαρά υποθετικές θεωρήσεις του κινδύνου (βλ. αποφάσεις της 9ης Σεπτεμβρίου 2003, C-236/01, Monsanto Agricoltura Italia
κ.λπ., μη δημοσιευθείσα ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 106, και Επιτροπή κατά Δανίας, προπαρατεθείσα, σκέψη 49).
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Γαλλική Κυβέρνηση ανέφερε ότι η NSA France είχε ενημερωθεί, με επιστολή της 21ης Οκτωβρίου
1996, ότι το CSHPF είχε γνωμοδοτήσει ευνοϊκώς για την προσθήκη του συνενζύμου Q10 στην ανθρώπινη διατροφή κατόπιν αιτήσεως
χορηγήσεως αδείας για τη διάθεση στην αγορά υποβληθείσας από άλλον επιχειρηματία. Κατά την κυβέρνηση αυτή, η εν λόγω γνωμοδότηση,
με ημερομηνία 11ης Ιουνίου 1996, βασίζεται στην απουσία θρεπτικής ανάγκης όσον αφορά την προσθήκη του συνενζύμου Q10 και κυρίως
στην απουσία τοξικολογικών στοιχείων σχετικά με τις επιπτώσεις της ουσίας αυτής.
Η εν λόγω κυβέρνηση ισχυρίστηκε επίσης, κατά τη συνεδρίαση, ότι η συλλογιστική των γαλλικών αρχών ως προς τις αιτήσεις χορηγήσεως
αδείας όσον αφορά την προσθήκη θρεπτικών ουσιών στα τρόφιμα βασίζεται στη διαπίστωση ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος εγκρίσεως
της διαθέσεως στο εμπόριο τροφίμου στο οποίο προστέθηκαν αυτές οι ουσίες οι οποίες, ακόμη και αν δεν εμφανίζουν επί του παρόντος
κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, μπορούν εντούτοις να προκαλέσουν έναν τέτοιο κίνδυνο στο μέλλον, κυρίως δε δεν εμφανίζουν κανένα
ενδιαφέρον σε επίπεδο διατροφής.
Είναι μεν αληθές ότι το Δικαστήριο παρατήρησε ότι, μέσα σε ένα πλαίσιο επιστημονικής αβεβαιότητας, το κριτήριο της διατροφικής
ανάγκης του πληθυσμού ενός κράτους μέλους μπορεί να παίξει ένα ρόλο στην εκτίμηση σε βάθος του κινδύνου που μπορεί να ενέχει
για τη δημόσια υγεία η προσθήκη θρεπτικών στοιχείων στα τρόφιμα, πλην όμως, αντιθέτως προς την ερμηνεία της προπαρατεθείσας
αποφάσεως Sandoz που προτείνει η Δανική Κυβέρνηση, η απουσία τέτοιας ανάγκης δε μπορεί αφ’ εαυτής να δικαιολογήσει μια συνολική
απαγόρευση, βάσει του άρθρου 30 ΕΚ, διαθέσεως στο εμπόριο τροφίμων νομίμως παραχθέντων και/ή διατιθέμενων στην αγορά άλλων
κρατών μελών (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Δανίας, σκέψη 54).
Εξάλλου, όπως υπομνήσθηκε στις σκέψεις 41 έως 43 της παρούσας αποφάσεως, η απαγόρευση της διαθέσεως στο εμπόριο τροφίμων στα
οποία προστέθηκαν θρεπτικές ουσίες πρέπει να βασίζεται στην εκτίμηση σε βάθος του πραγματικού κινδύνου για τη δημόσια υγεία,
που προβάλλεται από τις εθνικές αρχές οι οποίες επικαλούνται το άρθρο 30 ΕΚ, βάσει των πλέον αξιόπιστων διαθέσιμων επιστημονικών
δεδομένων και πρόσφατων αποτελεσμάτων της διεθνούς έρευνας (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Δανίας, σκέψη 51).
Οσάκις αποδεικνύεται αδύνατο να προσδιοριστεί με βεβαιότητα η ύπαρξη ή η έκταση του προβαλλόμενου κινδύνου λόγω της ανεπαρκούς,
αλυσιτελούς ή ανακριβούς φύσεως των αποτελεσμάτων των μελετών, και η πιθανότητα ενός πραγματικού κινδύνου για τη δημόσια υγεία
εξακολουθεί να υπάρχει στην υποθετική περίπτωση που ο κίνδυνος αυτός θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί, η αρχή της προλήψεως
δικαιολογεί τη λήψη περιοριστικών μέτρων (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Δανίας, σκέψη 52).
Στο αιτούν δικαστήριο απόκειται να εκτιμήσει αν, υπό τις νομικές και πραγματικές περιστάσεις που χαρακτηρίζουν την κατάσταση
του οικείου κράτους μέλους, η απαγόρευση της διαθέσεως στο εμπόριο των επίμαχων τροφίμων ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του
κοινοτικού δικαίου ώστε να μπορεί να δικαιολογηθεί ο περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων.
Κατόπιν όλων των προεκτεθέντων, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί ως απάντηση ότι τα άρθρα 28 ΕΚ και 30 ΕΚ έχουν την έννοια
ότι δεν απαγορεύουν σε κράτος μέλος να εμποδίζει, με την επιφύλαξη προηγουμένης εγκρίσεως, τη διάθεση στο εμπόριο τροφίμων,
που παρασκευάζονται και διατίθενται νομίμως εντός άλλου κράτους μέλους, αν έχουν προστεθεί σ’ αυτά θρεπτικές ουσίες όπως οι
βιταμίνες ή τα ανόργανα στοιχεία, άλλες από αυτές των οποίων η χρήση προβλέπεται ότι είναι νόμιμη στο πρώτο κράτος μέλος,
αρκεί να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις.
Αφενός, η διαδικασία προηγουμένης εγκρίσεως πρέπει να είναι εύκολα προσιτή, πρέπει να μπορεί να ολοκληρώνεται εντός εύλογης
προθεσμίας και, αν καταλήγει σε αρνητική απάντηση, η αρνητική απόφαση πρέπει να μπορεί να προσβληθεί δικαστικώς. Αφετέρου,
η άρνηση εγκρίσεως της διαθέσεως στο εμπόριο πρέπει να βασίζεται στην εκτίμηση σε βάθος του κινδύνου για τη δημόσια υγεία
βάσει των πλέον αξιόπιστων διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων και πρόσφατων αποτελεσμάτων της διεθνούς έρευνας.

Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Γαλλική, η Ελληνική και η Ισπανική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή, που κατέθεσαν παρατηρήσεις
στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα
παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με απόφαση της 19ης Φεβρουαρίου 2001 το tribunal de grande instance de Paris,
αποφαίνεται:
Τα άρθρα 28 ΕΚ και 30 ΕΚ έχουν την έννοια ότι δεν απαγορεύουν σε κράτος μέλος να εμποδίζει, με την επιφύλαξη προηγουμένης
εγκρίσεως, τη διάθεση στο εμπόριο τροφίμων, που παρασκευάζονται και διατίθενται νομίμως εντός άλλου κράτους μέλους, αν έχουν
προστεθεί σ’ αυτά θρεπτικές ουσίες όπως οι βιταμίνες ή τα ανόργανα στοιχεία, άλλες από αυτές των οποίων η χρήση προβλέπεται
ότι είναι νόμιμη στο πρώτο κράτος μέλος, αρκεί να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις.
Αφενός, η διαδικασία προηγουμένης εγκρίσεως πρέπει να είναι εύκολα προσιτή, πρέπει να μπορεί να ολοκληρώνεται εντός εύλογης
προθεσμίας και, αν καταλήγει σε αρνητική απάντηση, η αρνητική απόφαση πρέπει να μπορεί να προσβληθεί δικαστικώς. Αφετέρου,
η άρνηση εγκρίσεως της διαθέσεως στο εμπόριο πρέπει να βασίζεται στην εκτίμηση σε βάθος του κινδύνου για τη δημόσια υγεία
βάσει των πλέον αξιόπιστων διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων και πρόσφατων αποτελεσμάτων της διεθνούς έρευνας.
Σκουρής
Gulmann
Puissochet
Macken

Colneric
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 5 Φεβρουαρίου 2004.
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
R. Grass

Β. Σκουρής
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.