CELEX: 62002CJ0345
Κρατικές ενισχύσεις
Έννοια της ενισχύσεως
Συλλογική διαφημιστική εκστρατεία υπέρ ενός οικονομικού κλάδου
Χρηματοδότηση μέσω ειδικής εισφοράς των επιχειρήσεων του κλάδου αυτού
Επέμβαση ενός φορέα δημοσίου δικαίου

Altmark Trans και Regierungspräsidium Magdeburg, σκέψη 75).
Όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι δεν πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ των περιπτώσεων όπου
η ενίσχυση χορηγείται απ’ ευθείας από το κράτος και εκείνων όπου η ενίσχυση χορηγείται μέσω δημόσιου ή ιδιωτικού φορέα, ο
οποίος έχει οριστεί ή δημιουργηθεί από το κράτος αυτό (απόφαση της 7ης Ιουνίου 1988, 57/86, Ελλάς κατά Επιτροπής, Συλλογή
1988, σ. 2855, σκέψη 12· προαναφερθείσα απόφαση PreussenElektra, σκέψη 58, και απόφαση της 20ής Νοεμβρίου 2003, C-126/01,
GEMO, Συλλογή 2003, σ. Ι‑13769, σκέψη 23).
Ωστόσο, για να μπορέσουν πλεονεκτήματα να χαρακτηριστούν ως ενισχύσεις υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης,
πρέπει, αφενός, να χορηγήθηκαν άμεσα ή έμμεσα με κρατικούς πόρους, και, αφετέρου, να μπορούν να καταλογιστούν στο κράτος (απόφαση
της 21ης Μαρτίου 1991, C-303/88, Ιταλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. Ι-1433, σκέψη 11· προαναφερθείσα απόφαση της 16ης
Μαΐου 2002, Γαλλία κατά Επιτροπής, σκέψη 24, και προαναφερθείσα απόφαση GEMO, σκέψη 24).
Παρά το ότι η ΗΒΑ είναι δημόσιος φορέας, εν προκειμένω δεν προκύπτει ότι η διαφημιστική εκστρατεία χρηματοδοτήθηκε με πόρους
που αφέθηκαν στη διάθεση των εθνικών αρχών. Αντιθέτως, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι οι πόροι που χρησιμοποιήθηκαν
από την ΗΒΑ για τη χρηματοδότηση της σχετικής διαφημιστικής εκστρατείας καταβλήθηκαν από τα μέλη της που ωφελήθηκαν από την
εκστρατεία, μέσω εισφορών που επιβλήθηκαν για την οργάνωση της διαφημιστικής αυτής εκστρατείας. Εφόσον τα έξοδα στα οποία
ο δημόσιος φορέας υποβλήθηκε για την εκστρατεία αυτή αντισταθμίστηκαν πλήρως με τις εισφορές των επιχειρήσεων οι οποίες ωφελήθηκαν
από την εν λόγω εκστρατεία, η επέμβαση της ΗΒΑ δεν είχε σκοπό να δημιουργήσει ένα πλεονέκτημα που αποτελούσε πρόσθετη επιβάρυνση
του κράτους ή του φορέα αυτού (βλ., στο ίδιο πνεύμα, την απόφαση της 17ης Μαρτίου 1993, C-72/91 kai C-73/91, Sloman Neptun,
Συλλογή 1993, σ. Ι‑887, σκέψη 21).
Επιπλέον, από τη δικογραφία προκύπτει ότι η πρωτοβουλία για την οργάνωση και τη συνέχιση της σχετικής διαφημιστικής εκστρατείας
προήλθε από την NUVO, μια ιδιωτική ένωση οπτικών, και όχι από την ΗΒΑ. Όπως υπογράμμισε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 76
των προτάσεών του, η ΗΒΑ χρησίμευσε μόνον ως μέσο για την είσπραξη και τη διάθεση πόρων που δημιουργήθηκαν για έναν αμιγώς
εμπορικό σκοπό που είχε προκαθοριστεί από τον σχετικό επαγγελματικό κύκλο και ουδόλως εντασσόταν σε κάποια πολιτική των ολλανδικών
αρχών.
Έτσι, η παρούσα υπόθεση διακρίνεται εκείνης επί της οποίας εκδόθηκε η προαναφερθείσα απόφαση Steinike & Weinlig κατά Γερμανίας.
Συγκεκριμένα, αφενός, το Ταμείο το οποίο αφορούσε η υπόθεση εκείνη χρηματοδοτούνταν τόσο με άμεσες επιδοτήσεις του κράτους
όσο και με εισφορές των επιχειρήσεων που ήσαν μέλη του, εισφορές των οποίων το ποσοστό και η βάση επιβολής καθορίζονταν με
τον νόμο ο οποίος είχε ιδρύσει το Ταμείο. Αφετέρου, το Ταμείο χρησίμευε ως μέσο για την εφαρμογή της πολιτικής που είχε καθοριστεί
από το κράτος, και συγκεκριμένα για την προαγωγή της εγχώριας γεωργίας, δασοκαλλιέργειας και βιομηχανίας τροφίμων. Ομοίως,
στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η προαναφερθείσα απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 1987, Γαλλία κατά Επιτροπής, η επιτροπή DEFI,
στην οποία μεταβιβαζόταν το προϊόν των οιονεί φορολογικών βαρών που επιβάλλονταν βάσει αποφάσεως της Γαλλικής Κυβερνήσεως
σχετικά με τις εντός της Γαλλίας παραδόσεις κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, προέβαινε στις ενέργειες που η Γαλλική Κυβέρνηση
αποφάσιζε για τη στήριξη του γαλλικού τομέα κλωστοϋφαντουργίας/ειδών ενδύσεως.
Επομένως, σε περιστάσεις όπως αυτές της διαφοράς της κύριας δίκης δεν πληρούται η πρώτη προϋπόθεση του άρθρου 92, παράγραφος
1, της Συνθήκης για να μπορέσει ένα μέτρο να χαρακτηριστεί ως κρατική ενίσχυση.
Κατά συνέπεια, εφόσον ο τρόπος χρηματοδοτήσεως της διαφημιστικής εκστρατείας δεν αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος μέτρου ενισχύσεως
υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, ο τρόπος αυτός δεν χρειαζόταν να ανακοινωθεί στην Επιτροπή σύμφωνα
με το άρθρο 93, παράγραφος 3, της Συνθήκης. Υπό τις συνθήκες αυτές, παρέλκει να δοθεί απάντηση ειδικά στο ερώτημα του Hoge
Raad der Nederlanden ως προς τις συνέπειες που η ανακοίνωση de minimis έχει για την εκτίμηση του αν τηρήθηκε η πιο πάνω υποχρέωση
ανακοινώσεως.
Κατόπιν όλων των ανωτέρω, στα τρία πρώτα προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 92, παράγραφος 1,
και 93, παράγραφος 3, της Συνθήκης πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι κανονισμοί που εκδόθηκαν από επαγγελματική οργάνωση
δημοσίου δικαίου για τη χρηματοδότηση διαφημιστικής εκστρατείας, η οποία οργανώθηκε υπέρ των μελών της οργανώσεως αυτής και
αποφασίστηκε από αυτά, μέσω πόρων που καταβλήθηκαν από τα μέλη αυτά και διατέθηκαν υποχρεωτικά για τη χρηματοδότηση της εκστρατείας
αυτής δεν αποτελούν αναπόσπαστο μέρος μέτρου ενισχύσεως υπό την έννοια των διατάξεων αυτών και δεν χρειαζόταν να κοινοποιηθούν
προηγουμένως στην Επιτροπή όταν έχει αποδειχθεί ότι η χρηματοδότηση αυτή έγινε μέσω πόρων σχετικά με τους οποίους η πιο πάνω
επαγγελματική οργάνωση ουδέποτε είχε εξουσία ελεύθερης διαθέσεως.

Επί του τετάρτου και του πέμπτου ερωτήματος
Με τα ερωτήματα αυτά, το αιτούν δικαστήριο ερωτά στην ουσία αν, σε περιστάσεις όπως αυτές της διαφοράς της κύριας δίκης, το
κοινοτικό δίκαιο αντιτίθεται στην από τα αρμόδια δικαστήρια εφαρμογή του ολλανδικού νομολογιακού κανόνα περί τυπικής νομικής
ισχύος, βάσει του οποίου τα δικαστήρια αυτά εμποδίζονται να εξετάσουν τη νομιμότητα των αποφάσεων της ΗΒΑ με τις οποίες επιβλήθηκαν
εισφορές στις αναιρεσείουσες της κύριας δίκης, αν υποτεθεί ότι οι κανονισμοί βάσει των οποίων ελήφθησαν οι αποφάσεις αυτές
εφαρμόστηκαν κατά παράβαση του άρθρου 93, παράγραφος 3, της Συνθήκης.
Ωστόσο, εφόσον από την απάντηση στο πρώτο έως και στο τρίτο ερώτημα προκύπτει ότι οι κανονισμοί της ΗΒΑ με τους οποίους επιβλήθηκαν
οι εισφορές για τη χρηματοδότηση της σχετικής διαφημιστικής εκστρατείας δεν αποτελούν αναπόσπαστο μέρος μέτρου ενισχύσεως
υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης και δεν χρειαζόταν να κοινοποιηθούν προηγουμένως στην Επιτροπή, επιβάλλεται
η διαπίστωση ότι εν προκειμένω δεν ισχύει η υπόθεση στην οποία στηρίζονται τα ερωτήματα αυτά. Κατά συνέπεια, πλέον παρέλκει
να δοθεί απάντηση σε αυτά.

Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Ολλανδική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, οι οποίες υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται.
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με απόφαση της 27ης Σεπτεμβρίου 2002 το Hoge Raad der Nederlanden, αποφαίνεται:
Τα άρθρα 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 87, παράγραφος 1, ΕΚ) και 93, παράγραφος 3,
της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 88, παράγραφος 3, ΕΚ), πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι κανονισμοί που εκδόθηκαν από επαγγελματική
οργάνωση δημοσίου δικαίου για τη χρηματοδότηση διαφημιστικής εκστρατείας, η οποία οργανώθηκε υπέρ των μελών της οργανώσεως
αυτής και αποφασίστηκε από αυτά, μέσω πόρων που καταβλήθηκαν από τα μέλη αυτά και διατέθηκαν υποχρεωτικά για τη χρηματοδότηση
της εκστρατείας αυτής δεν αποτελούν αναπόσπαστο μέρος μέτρου ενισχύσεως υπό την έννοια των διατάξεων αυτών και δεν χρειαζόταν
να κοινοποιηθούν προηγουμένως στην Επιτροπή όταν έχει αποδειχθεί ότι η χρηματοδότηση αυτή έγινε μέσω πόρων σχετικά με τους
οποίους η πιο πάνω επαγγελματική οργάνωση ουδέποτε είχε εξουσία ελεύθερης διαθέσεως.
Jann
Rosas
von Bahr
Silva de Lapuerta

Lenaerts
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 15 Ιουλίου 2004.
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος του πρώτου τμήματος
R. Grass

P. Jann
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.