CELEX: 62002CJ0030
Rkupru ta' ħlas mhux dovut
Terminu ta' 90 ġurnata sabiex jitressaq rikors
Prinċipju ta' effettività

1       Permezz ta' digriet tas-27 ta' Diċembru 2001, li wasal fil-Qorti tal-Ġustizzja fl-4 ta' Frar 2002, it-Tribunal Tributário
de Primeira Instância de Lisboa, għamel, skond l-Artikolu 234, tliet mistoqsijiet preliminari dwar l-interpretazzjoni tad-dritt
Komunitarju dwar l-irkupru ta' ħlas mhux dovut.
2       Dawn il-mistoqsijiet tqajmu fil-kawża bejn Recheio – Cash & Carry SA (iktar 'il quddiem "Recheio") u Fazenda Pública (it-Teżor
Pubbliku) fil-kuntest ta' rkupru ta' ħlas għal reġistrazzjoni magħmul minn Recheio skond l-Artikolu 3(4), tal-Lista ta' Ħlasijiet
tar-Reġistru Nazzjonali għal Persuni Legali, approvat permezz tad-Digriet nru. 366/89, tat-22 ta' Mejju 1989 (
Diário da República
I, Serje A, nru. 117, tat-22 ta' Mejju 1989).

Il-kawża prinċipali u l-kuntest ġuridiku
3       Permezz ta' att notarili li sar f'Lisbona fil-5 ta' Novembru 1997, Recheio żiedet il-kapital awtorizzat tagħha minn 100,000,000
PTE għal 1,000,000,000 PTE.
4       Fl-4 ta' Marzu 1998, hija rreġistrat din iż-żieda fil-kapital mar-Reġistru Nazzjonali għal Persuni Legali. Bħala ħlas għar-reġistrazzjoni,
hija ntalbet tħallas, u fil-fatt ħallset dakinhar stess, is-somma ta' 2,251,000 PTE u dan skond l-Artikolu 3(4) tal-Lista
ta' Ħlasijiet tar-Reġistru Nazzjonali għal Persuni Legali
5       Fil-11 ta' Lulju 2001, Recheio ressqet kawża quddiem it-Tribunal Tributário de Primeira Instância de Lisboa li biha talbet
rikonoxximent tad-dritt tagħha li tingħata lura s-somma ta' 2,250,000 PTE. Hija sostniet li dan il-ħlas kien sar kontra d-dritt
Komunitarju, b'mod partikolari kontra l-Artikoli 10(c) u 12, paragrafu 1(e) tad-Direttiva 69/335/KEE tal-Kunsill, tas-17 ta
Lulju 1969, li tikkonċerna taxxi indiretti fuq il-ġbir tal-kapital.
6       Recheio ibbażat it-talba tagħha fuq il-ġurisprudenza tal-Qorti fejn il-Qorti qalet li meta l-ħlasijiet dovuti għal reġistrazzjoni
ta' żieda fil-kapital awtorizzat f'Reġistru Nazzjonali għal Persuni Legali jammontaw għal taxxa indiretta fis-sens tad-Direttiva,
dawn ikunu, bħala prinċipju, ipprojbiti mill-Artikolu 10(c) tad-Direttiva 69/335 (ara, b'mod partikolari, is-sentenzi tad-29
ta' Settembru 1999,
Modelo
, C-56/98, Ġabra p. I-6427, u tas-26 ta' Settembru 2000,
IGI
, C-134/99, Ġabra p. I-7717, punt 25).
7       It-Tribunal Tributário de Primeira Instância bidel l-azzjoni mressqa minn Recheio f'waħda ta' rikors għal annullament. Skond
it-Tribunal, dan ir-rikors kellu jitressaq f'terminu ta' 90 ġurnata li beda jiddekorri mit-"tmiem tat-terminu allokat biex
isir il-ħlas voluntarju tat-taxxi" skond l-Artikolu 123 tal-Código de Processo Tributário (Kodiċi ta' Proċedura Fiskali, iktar
'il quddiem "CPT"), introdott bid-Digriet Liġi Nru. 154/91, tat-23 ta' April 1991 (
Diário da República
I, Serje A, Nru. 94, tat-23 ta' April 1991), liema Artikolu kien riprodott bħala l-Artikolu 102 tal-Código de Procédimento
e Processo Tributário (Kodiċi ta' Proċedura u ta' Litigazzjoni Fiskali, iktar 'il quddiem "CPPT"), introdott bid-Digriet Liġi
Nru. 433/99 tas-26 ta' Ottubru 1999 (
Diário da República
I, Serje A, Nru. 250, tas-26 ta' Ottubru 1999) u emendat permezz tal-Liġi Nru. 15/2001 tas-CPPT (
Diário da República
I, Serje A, Nru 130, tal-5 ta' Ġunju 2001).
8       It-Tribunal Tributário de Primeira Instância jirrileva li terminu ta' 90 ġurnata biex wieħed iressaq rikors għal annullament
la għandu jkun anqas favorevoli mit-termini li japplikaw għal azzjonijiet ta' rkupru bbażati fuq liġi nazzjonali u lanqas
ma għandu jagħmel l-eżerċizzju tad-drittijiet Komunitarji prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli.
9       Huwa jsostni li t-terminu kkonċernat japplika għall-atti kollha li jimponu xi tip ta' taxxa, kemm jekk ibbażati fuq dritt
Komunitarju u kemm jekk ibbażati fuq liġi nazzjonali.
10     F’dan il-kuntest, it-Tribunal Tributário de Primeira Instância de Lisboa ddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel
is-segwenti domandi preliminari lill-Qorti:
"1)   Stat Membru li, għal azzjonijiet ta' rkupru ta' taxxi imposti kontra d-dritt Komunitarju, jistabbilixxi terminu perentorju
ta' 90 ġurnata li jiddekorri mit-tmiem tat-terminu allokat għal ħlas volontarju, ikun qiegħed jonqos mill-obbligi Komunitarji
tiegħu jekk minħabba dan it-terminu l-eżerċizzju tad-dritt ta' rkupru jkun eċċessivament diffiċli?
2)     Jekk dan hu l-każ, liema hu l-anqas terminu li jista' jitqies bħala kompatibbli mar-regola li l-eżerċizzju ta' dak id-dritt
ma għandux ikun wisq diffiċli?
3)     Liema huma l-kriterji li għandhom jintużaw biex ikun stabbilit dan it-terminu?"

Dwar l-applikazzjoni għall-ftuħ mill-ġdid tal-proċedura
11     Permezz ta' rikors iddepożitat fir-Reġistru tal-Qorti fit-23 ta' Jannar 2004, Recheio talbet li l-proċedura orali tinfetaħ
mill-ġdid minħabba l-konklużjonijiet ta' l-Avukat Ġenerali. Recheio targumenta li l-Avukat Ġenerali bbaża l-konklużjonijiet
tiegħu fuq interpretazzjoni manifestament inkorretta tal-liġi Portugiża billi bbaża ruħu fuq terminu ta' ħames xhur u nofs
u mhux fuq terminu ta' 90 ġurnata.
12     F'dan ir-rigward, il-Qorti tfakkar li, skond l-Artikolu 61 tar-Regoli tal-Proċedura, hija tista' tordna li l-proċedura orali
tinfetaħ mill-ġdid ex officio jew fuq proposta mill-Avukat Ġenerali jew fuq talba tal-partijiet, jekk jidrilha li m'għandhiex
informazzjoni biżżejjed jew li l-kawża għandha tkun eżaminata abbażi ta' argument li ma kienx deliberat mill-partijiet (ara,
b'mod partikolari, is-sentenzi tat-18 ta' Ġunju 2002, Philips, C-299/99, Ġabra p. I-05475, punt 20; tas-7 ta' Novembru 2002,
Hirschfeldt vs AEE, C-184/01 P, Ġabra p.I-10173, punt 30 u tat-13 ta' Novembru 2003, Schilling et, C-209/01, li għadha ma
ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 19).
13     Minħabba li l-ebda waħda minn dawn is-sitwazzjonijiet ma japplikaw għal din il-kawża, il-Qorti jidrilha li ma hemmx bżonn
li l-proċedura orali tinfetaħ mill-ġdid. Għaldaqstant, it-talba għall-ftuħ mill-ġdid tal-proċedura qiegħda tiġi miċħuda.

Fuq il-mistoqsijiet preliminari
14     Permezz tal-mistoqsijiet tiegħu, li tajjeb li wieħed jeżaminahom flimkien, it-tribunal tar-rinviju qiegħed sostanzjalment
jistaqsi jekk, fir-rigward ta' talba għal rifużjoni ta' taxxa imposta kontra d-dritt Komunitarju, terminu perentorju ta' 90
ġurnata, li fih wieħed jista' jressaq azzjoni ta' rkupru, u li jibda jiddekorri mit-tmiem tat-terminu allokat għall-ħlas voluntarju
ta' dawk it-taxxi, huwiex kontra l-prinċipju ta' effettività tad-dritt Komunitarju
15     Għandu jiġi mfakkar li bħala prinċipju l-Istati Membri huma marbutin li jħallsu lura taxxi imposti kontra d-dritt Komunitarju
(ara s-sentenza ta' l-14 ta' Jannar 1997, Comateb u oħrajn, C-192/95 sa C/218/95, Ġabra p. I-165, punt 20).
16     F'dan ir-rigward, il-Qorti rrilevat ukoll diversi drabi li l-Istati Membri għandhom soluzzjonijiet differenti għall-problema
tar-rifużjoni ta' taxxi mħallsa meta ma kinux dovuti. Barra minn hekk, anki fl-istess Stat Membru jista' jkollok aktar minn
soluzzjoni waħda skond il-piżijiet u t-taxxi konċernati. F'ċerti kawżi, protesti jew talbiet ta' dan it-tip ikunu suġġetti
mil-liġi għal kundizzjonijiet proċedurali speċifiċi u għal termini ta' żmien kemm fir-rigward ta' protesti sottomessi lill-awtoritajiet
fiskali u kemm fir-rigward ta' proċeduri ġuridiċi. F'kawżi oħra, talbiet għal rifużjoni ta' taxxi mħallsa meta ma kinux dovuti
għandhom jitressqu quddiem il-qrati ordinarji, prinċipalment bħala azzjonijiet għall-irkupru ta' ħlasijiet magħmula meta ma
kinux dovuti. F'dawn il-kawżi, talbiet bħal dawn ikunu jistgħu jitressqu f'termini ta' żmien li jvarjaw minn ġurisdizzjoni
għall-oħra. F'ċerti ġurisdizzjonijiet dan it-terminu ta' preskrizzjoni jkun stabbilit mil-liġi ġenerali (ara, b'mod partikolari,
is-sentenza tad-9 ta' Frar 1999, Dilexport, C-343/96, Ġabra p.I-579, punt 24).
17     Din id-differenza bejn is-sistemi nazzjonali hija prinċipalment ir-riżultat tan-nuqqas ta' regolamenti Komunitarji dwar ir-rifużjoni
ta' taxxi nazzjonali imposti meta mhux suppost. F'dawn iċ-ċirkustanzi, hija s-sistema legali domestika ta' kull wieħed mill-Istati
Membri li għandha tagħżel il-qrati u t-tribunali li għandhom ġurisdizzjoni u tistabbilixxi regoli proċedurali dettaljati biex
jirregolaw azzjonijiet għas-salvagwardja ta' drittijiet li individwi jgawdu taħt id-dritt Komunitarju. Dan iżda sakemm, l-ewwel
nett, dawn ir-regoli ma jkunux anqas favorevoli minn dawk li jirregolaw azzjonijiet domestiċi simili (prinċipju ta' ekwivalenza)
u, fit-tieni lok, sakemm dawn ir-regoli ma jagħmlux l-eżerċizzju ta' drittijiet Komunitarji prattikament impossibbli jew eċċessivament
diffiċli (prinċipju ta' effettività) (ara, b'mod partikolari, is-sentenza tal-15 ta' Settembru 1998, Edis, C-231/96, Ġabra
p. I-4951, punt 34).
18     Fir-rigward tat-tieni prinċipju, il-Qorti għarfet li, fl-interess taċ-ċertezza legali, liema prinċipju jipproteġi kemm lill-persuna
li tħallas it-taxxa u kemm lill-amministrazzjoni kkonċernata, l-iffissar ta' termini perentorji raġonevoli biex fihom jitressqu
proċeduri huwa kompatibbli mad-dritt Komunitarju (ara s-sentenza Edis, iċċitata aktar 'il fuq, punt 35).
19     Fil-kawża in eżami, l-Artikolu 123 tas-CPT, sostitwit mill-Artikolu 102(1)(a) tas-CTPP, jistabbilixxi terminu perentorju ta'
90 ġurnata li fih għandu jitressaq rikors għal annullament ta' att li jimponi t-taxxa, liema terminu jiddekorri mill-ħlas
voluntarju tat-taxxa kkonċernata.
20     Għalkemm is-sentenza ċċitata aktar 'il fuq, Edis, ikkonċernat terminu perentorju, dan it-terminu kien wieħed ta' tliet snin
mid-data ta' meta tħallset it-taxxa, jiġifieri, kien terminu ħafna itwal mit-terminu in kwistjoni. Barra minn hekk, kemm minn
din is-sentenza u kemm mill-ġurisprudenza kostanti tal-Qorti, joħroġ b'mod ċar li l-Istati Membri jibqgħu ħielsa li jistabbilixxu
termini itwal jew iqsar għall-irkupru ta' ħlas mhux dovut, bil-kundizzjoni iżda, li ma jagħmlux l-eżerċizzju ta' drittijiet
Komunitarji prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli.
21     Fil-kawża in eżami, terminu ta' 90 ġurnata li jibda jiddekorri mit-tmiem tat-terminu allokat biex isir ħlas volontarju tat-taxxi
għandu jitqies bħala li jirrappreżenta  terminu twil biżżejjed biex il-persuna li tkun ħallset it-taxxa, konxja tal-fatti
kollha tal-kawża, tieħu deċiżjoni li tressaq azzjoni għal annullament u biex ikollha żmien biżżejjed biex tinforma ruħha dwar
il-fatti u l-punti legali meħtieġa biex tressaq l-azzjoni tagħha.
22     Kif spjega l-Avukat Ġenerali fil-punt 41 tal-konklużjonijiet tiegħu, dan it-terminu jista' jitqies bħala wieħed raġonevoli
meta mqabbel ma' termini simili stabbiliti fis-sistemi ġuridiċi ta' diversi Stati Membri oħra.
23     Dwar l-argument imressaq minn Recheio li terminu bħal dan mhux aċċettabbli minħabba li r-Repubblika Portugiża ma kinitx ittrasponiet
id-Direttiva 69/335 fiż-żmien meta tħallset it-taxxa iżda kienet għamlet dan biss sentejn wara s-sentenza Modello, iċċitata
aktar 'il fuq, għandu jiġi osservat li Stat Membru li ma ttrasponiex kif suppost id-Direttiva 69/335 ma jkunx qiegħed imur
kontra d-dritt Komunitarju jekk f'azzjoni għar-rifużjoni ta' taxxa imposta kontra dik id-Direttiva jwieġeb abbażi ta'  jwiejterminu perentorju fil-liġi nazzjonali. Barra minn hekk, il-fatt li l-Qorti tat deċiżjoni preliminari dwar l-interpretazzjoni
tad-dispożizzjoni Komunitarja kkonċernata huwa, bħala regola, immaterjali f'dan ir-rigward (ara, b'mod partikolari, is-sentenza
Edis, iċċitata aktar 'il fuq, punti 20 u 47).
24     Dwar l-argument imressaq minn Recheio li t-terminu kkonċernat mhux wieħed iġġustifikat minħabba li l-awtoritajiet fiskali
għandhom għad-disponibbiltà tagħhom termini itwal biex jieħdu deċiżjoni li jimponu taxxa, huwa suffiċjenti li jiġi kkonstatat
li dan il-fatt ma jfissirx li t-terminu ta' 90 ġurnata in kwistjoni mhux biżżejjed meta wieħed iqis il-prinċipju ta' effettività.
Barra minn hekk, it-termini mogħtija lill-awtoritajiet fiskali jaqdu ħtiġijiet differenti mit-terminu mogħti biex wieħed iressaq
azzjoni għal annullament.
25     Meta jitqies dak li ntqal preċedentement, għandu jiġi kkonstatat li terminu perentorju nazzjonali bħal dak in kwistjoni ma
jagħmilx l-eżerċizzju ta' drittijiet Komunitarji prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli.
26     F'dawn iċ-ċirkustanzi, it-tweġiba għall-mistoqsijiet magħmula mit-Tribunal Tributário de Primeira Instância għandha tkun li
l-prinċipju ta' effettività tad-dritt Komunitarju ma jipprekludix, fir-rigward ta' talba għar-rifużjoni ta' taxxa mħallsa
kontra d-dritt Komunitarju, li jiġi stabbilit terminu perentorju ta' 90 ġurnata li jibda jiddekorri mit-tmiem tat-terminu
allokat għall-ħlas volontarju ta' din it-taxxa.

Fuq l-ispejjeż
27     L-ispejjeż sostnuti mill-Gvern Portugiż u mill-Kummissjoni għas-sottomissjoni ta' osservazzjonijiet lill-Qorti ma jistgħux
jitħallsu lura. Peress li l-proċedimenti għandhom, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta' kwistjoni
mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż.
Għal dawn il-motivi,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (l-Ewwel Awla),
abbażi tal-mistoqsijiet magħmula lilha mit-Tribunal Tributário de Primeira Instância de Lisboa, permezz ta' digriet tas-27
ta' Diċembru 2001, taqta' u tiddeċiedi li:
Il-prinċipju ta' effettività tad-dritt Komunitarju ma jipprekludix, fir-rigward ta' talba għar-rifużjoni ta' taxxa mħallsa
kontra d-dritt Komunitarju, li jiġi stabbilit terminu perentorju ta' 90 ġurnata li jibda jiddekorri mit-tmiem tat-terminu
allokat għall-ħlas volontarju ta' din it-taxxa.
Jann
La Pergola
von Bahr
Silva de Lapuerta

Lenaerts
Mogħtija fil-Qorti bil-miftuħ fil-Lussemburgu, fis-17 ta' Ġunju 2004.
Reġistratur

Il-President **
R. Grass

P. Jann
*
Lingwa tal-kawża: il-Portugiż.