CELEX: 62003CJ0458
Δημόσιες συμβάσεις
Διαδικασίες συνάψεως δημόσιων συμβάσεων
Παραχώρηση δημόσιας υπηρεσίας
Διαχείριση δημόσιων χώρων σταθμεύσεως επί πληρωμή

της 18ης Νοεμβρίου 1999, C‑107/98, Teckal (Συλλογή 1999, σ. I-8121, σκέψεις 49 έως 51).
57     Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι με την προαναφερθείσα απόφαση Teckal το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η οδηγία 93/36/ΕΟΚ του
Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1993, περί συντονισμού των διαδικασιών για τη σύναψη συμβάσεων δημοσίων προμηθειών (ΕΕ L 199,
σ. 1), έχει εφαρμογή όταν μια αναθέτουσα αρχή, όπως π.χ. ένας οργανισμός τοπικής αυτοδιοικήσεως, προτίθεται να συνάψει εγγράφως,
με τυπικώς διακεκριμένο και αυτόνομο σε σχέση με αυτήν όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων οργανισμό, σύμβαση εξ επαχθούς αιτίας
που έχει ως αντικείμενο την προμήθεια προϊόντων.
58     Όσον αφορά την ύπαρξη μιας τέτοιας συμβάσεως, το Δικαστήριο διευκρίνισε, με τη σκέψη 50 της προαναφερθείσας αποφάσεως Teckal,
ότι, σύμφωνα με το άρθρο 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 93/36, αρκεί κατ’ αρχήν ότι η δημόσια σύμβαση συνάφθηκε μεταξύ, αφενός,
ενός οργανισμού τοπικής αυτοδιοικήσεως και, αφετέρου, ενός προσώπου το οποίο διακρίνεται από νομικής απόψεως από τον οργανισμό
αυτό. Διαφορετική περίπτωση συντρέχει μόνον αν, σωρευτικώς, ο οργανισμός τοπικής αυτοδιοικήσεως ασκεί επί του εν λόγω προσώπου
έλεγχο ανάλογο προς εκείνον που ασκεί επί των δικών του υπηρεσιών και αν το πρόσωπο αυτό πραγματοποιεί το κύριο μέρος της
δραστηριότητάς του με τον ή τους οργανισμούς που το ελέγχουν.
59     Το Δικαστήριο κατέστησε σαφές ότι οι εκτιμήσεις αυτές διέπουν επίσης την εφαρμογή των οδηγιών 92/50 περί των δημόσιων συμβάσεων
παροχής υπηρεσιών και 93/37/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1993, περί συντονισμού των διαδικασιών για τη σύναψη συμβάσεων
δημοσίων έργων (ΕΕ L 199, σ. 54) (βλ., αντιστοίχως, αποφάσεις της 11ης Ιανουαρίου 2005, C-26/03, Stadt Halle και RPL Lochau,
που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψεις 48, 49 και 52, και της 13ης Ιανουαρίου 2005, Επιτροπή κατά Ισπανίας, C-84/03,
που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 39).
60     Οι εκτιμήσεις αυτές στηρίζονται στην παραδοχή ότι η εφαρμογή των οδηγιών 92/50, 93/36 και 93/37 εξαρτάται από την ύπαρξη συμβάσεως
συναφθείσας μεταξύ δύο διαφορετικών προσώπων (βλ. προαναφερθείσα απόφαση Teckal, σκέψεις 46 και 49). Όμως, η εφαρμογή των
άρθρων 12 ΕΚ, 43 ΕΚ και 49 ΕΚ, καθώς και των συναφών αρχών της ίσης μεταχειρίσεως, της απαγορεύσεως των δυσμενών διακρίσεων
και της διαφάνειας, δεν εξαρτάται από την ύπαρξη συμβάσεως. Επομένως, οι εκτιμήσεις που διατυπώθηκαν με τη διαλαμβανόμενη
στις σκέψεις 56 έως 59 της παρούσας αποφάσεως νομολογία δεν εφαρμόζονται αυτομάτως στις εν λόγω διατάξεις της Συνθήκης ΕΚ
και στις ανωτέρω αρχές.
61     Πάντως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι υπάρχει δυνατότητα εφαρμογής των εκτιμήσεων αυτών επί των διατάξεων της Συνθήκης ΕΚ και
επί των αρχών που διέπουν τις εξαιρούμενες από το πεδίο εφαρμογής των οδηγιών περί δημοσίων συμβάσεων παραχωρήσεις δημόσιων
υπηρεσιών. Πράγματι, στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων και των παραχωρήσεων δημόσιων υπηρεσιών η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως
και οι ειδικότερες εκφράσεις της, ήτοι η απαγόρευση των δυσμενών διακρίσεων λόγω ιθαγένειας, καθώς και τα άρθρα 43 ΕΚ και
49 ΕΚ, εφαρμόζονται στην περίπτωση που μια δημόσια αρχή αναθέτει σε τρίτον την παροχή υπηρεσιών οικονομικού χαρακτήρα. Αντιθέτως,
οι κοινοτικοί κανόνες στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων και των παραχωρήσεων δημόσιων υπηρεσιών δεν εφαρμόζονται όταν η δημόσια
αρχή εκπληρώνει τα δημοσίου συμφέροντος καθήκοντά της με τα δικά της διοικητικά, τεχνικά και λοιπά μέσα, χωρίς να απευθύνεται
σε τρίτους φορείς εκτός των υπηρεσιών της (βλ., υπό την έννοια αυτή, προαναφερθείσα απόφαση Stadt Halle και RPL Lochau, σκέψη
48).
62     Κατά συνέπεια, στις περιπτώσεις παραχωρήσεως δημόσιας υπηρεσίας, η εφαρμογή των κανόνων των άρθρων 12 ΕΚ, 43 ΕΚ και 49 ΕΚ,
καθώς και των γενικών αρχών των οποίων αποτελούν την ειδικότερη έκφραση, αποκλείεται αν ο οργανισμός τοπικής αυτοδιοικήσεως
ασκεί επί του αναδόχου έλεγχο ανάλογο προς εκείνον που ασκεί επί των δικών του υπηρεσιών και αν, συγχρόνως, ο ανάδοχος πραγματοποιεί
το κύριο μέρος της δραστηριότητάς του με τον ή τους οργανισμούς που τον ελέγχουν.
63     Ως εξαιρέσεις από τους γενικούς κανόνες του κοινοτικού δικαίου, οι δύο προϋποθέσεις που περιγράφονται στην ανωτέρω σκέψη πρέπει
να ερμηνεύονται συσταλτικώς, ενώ το βάρος αποδείξεως περί του ότι συντρέχουν όντως οι έκτακτες περιστάσεις που δικαιολογούν
την παρέκκλιση φέρει εκείνος ο οποίος τις επικαλείται (βλ. προαναφερθείσα απόφαση Stadt Halle και RPL Lochau, σκέψη 46).
64     Κατόπιν τούτων, πρέπει να εξετασθεί, πρώτον, αν η παραχωρούσα δημόσια αρχή ασκεί επί της αναδόχου εταιρίας έλεγχο ανάλογο
προς αυτόν που ασκεί επί των δικών της υπηρεσιών.
65     Κατά την εξέταση αυτή πρέπει να ληφθεί υπόψη το σύνολο των ασκούντων επιρροή νομοθετικών διατάξεων και πραγματικών περιστατικών.
Από την εξέταση πρέπει να προκύψει ότι η συγκεκριμένη ανάδοχος εταιρία υπόκειται σε έλεγχο που επιτρέπει στην παραχωρούσα
δημόσια αρχή να επηρεάζει τις αποφάσεις της εν λόγω εταιρίας. Η δυνατότητα καθοριστικής επιρροής πρέπει να καλύπτει τόσο τους
στρατηγικούς στόχους όσο και τις σημαντικές αποφάσεις της εταιρίας.
66     Από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι, δυνάμει του άρθρου 1 του καταστατικού της, η ειδική επιχείρηση Stadtwerke Brixen
απoτελoύσε δημoτικό φoρέα για τηv εξυπηρέτηση oρισμέvoυ σκoπoύ, ήτοι της ενιαίας και oλoκληρωμένης παρoχής των τoπικών δημόσιων
υπηρεσιών. Τo δημoτικό συμβoύλιo καθόριζε τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές, χoρηγoύσε τo αναγκαίo κεφάλαιo, μεριμνoύσε για
τηv κάλυψη ενδεχόμενων δαπανών κoινωνικής φύσεως, έλεγχε τα απoτελέσματα χρήσεως και ασκoύσε τη γενική επoπτεία, ενώ παράλληλα
διασφαλιζόταν η αναγκαία επιχειρηματική αυτoτέλεια της επιχειρήσεως.
67     Αντιθέτως, η Stadtwerke Brixen AG διαθέτει τα χαρακτηριστικά επιχειρήσεως που δρα υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς, γεγονός
που καθιστά απολύτως δευτερεύοντα τον έλεγχο εκ μέρους της κοινότητας. Υπέρ της απόψεως αυτής συνηγορούν:
α)      η μετατροπή της Stadtwerke Brixen –ειδικής επιχειρήσεως του Δήμου Brixen– σε ανώνυμη εταιρία (Stadtwerke Brixen AG) και η
φύση του εταιρικού αυτού τύπου·
β)      η διεύρυνση του εταιρικού σκοπού, δεδομένου ότι η εταιρία μπορεί πλέον να ασκεί δραστηριότητες σε σημαντικούς τομείς, όπως
της μεταφοράς προσώπων και εμπορευμάτων, της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών. Πρέπει να επισημανθεί ότι η εταιρία διατήρησε
το ευρύτατο φάσμα των παλαιότερων δραστηριοτήτων της ειδικής επιχειρήσεως, στις οποίες καταλέγονται, μεταξύ άλλων, η υδροδότηση
και ο καθαρισμός των λυμάτων, η παροχή θερμάνσεως και ενέργειας, η διάθεση αποβλήτων και η οδοποιία·
γ)      η υποχρεωτική, μετά από σύντομο χρονικό διάστημα, επένδυση ξένων κεφαλαίων στην εταιρία·
δ)      η επέκταση του κατά τόπον πεδίου δραστηριοτήτων της εταιρίας σε όλη την ιταλική επικράτεια και στο εξωτερικό·
ε)      oι ευρείες εξoυσίες πoυ παρέχovται στo διoικητικό συμβoύλιo, χωρίς ουσιαστικό διαχειριστικό έλεγχο εκ μέρους της κοινότητας.
68     Συγκεκριμένα, όσον αφορά τις εξουσίες του διοικητικού συμβουλίου, από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι το καταστατικό
της Stadtwerke Brixen AG, ιδίως δε το άρθρο 18 αυτού, απονέμει στο εν λόγω συμβούλιο ευρύτατες εξουσίες για τη διαχείριση
της εταιρίας, στις οποίες καταλέγεται η δυνατότητα διενέργειας κάθε πράξεως που κρίνεται αναγκαία προς επίτευξη του εταιρικού
σκοπού. Εξάλλου, η προβλεπόμενη στο άρθρο 18 του καταστατικού εξουσία συστάσεως ασφάλειας για ποσό έως 5 εκατομμύρια ευρώ
και η εξουσία διενέργειας περαιτέρω πράξεων άνευ προηγούμενης εγκρίσεως της γενικής συνελεύσεως αποτελούν εκφάνσεις της ευρείας
αυτονομίας που διαθέτει η εταιρία αυτή έναντι των μετόχων της.
69     Με τη διάταξη περί παραπομπής επισημαίνεται, βεβαίως, ότι ο Δήμος Brixen έχει δικαίωμα να διορίζει στην πλειοψηφία τους τα
μέλη του διοικητικού συμβουλίου της Stadtwerke Brixen AG. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει ότι ο έλεγχος εκ μέρους
του δήμου περιορίζεται κυρίως στη λήψη των μέτρων που μπορεί να λαμβάνει, κατά το εταιρικό δίκαιο, η πλειοψηφία των εταίρων,
γεγονός που ελαττώνει αισθητά τον βαθμό εξαρτήσεως που υφίστατο μεταξύ του δήμου και της ειδικής επιχειρήσεως Stadtwerke Brixen,
λαμβανομένων ιδίως υπόψη των ευρειών εξουσιών που διαθέτει το διοικητικό συμβούλιο της Stadtwerke Brixen AG.
70     Όταν ο ανάδοχος φορέας απολαύει περιθωρίου αυτονομίας χαρακτηριζομένου από στοιχεία όπως τα διαλαμβανόμενα στις σκέψεις 67
έως 69 της παρούσας αποφάσεως, τότε δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η παραχωρούσα δημόσια αρχή ασκεί επί του φορέα αυτού έλεγχο
ανάλογο προς αυτόν που ασκεί επί των δικών της υπηρεσιών.
71     Υπό τις συνθήκες αυτές και χωρίς να είναι αναγκαίο να εξετασθεί αν ο ανάδοχος φορέας πραγματοποιεί το κύριο μέρος των δραστηριοτήτων
του με την παραχωρούσα δημόσια αρχή, η εκ μέρους της δημόσιας αρχής παραχώρηση δημόσιας υπηρεσίας σ’ έναν τέτοιο φορέα δεν
μπορεί να θεωρηθεί ως πράξη εσωτερική της εν λόγω δημόσιας αρχής, επί της οποίας δεν εφαρμόζονται οι κοινοτικοί κανόνες.
72     Επομένως, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η εξής απάντηση:
Τα άρθρα 43 ΕΚ και 49 ΕΚ, καθώς και οι αρχές της ίσης μεταχειρίσεως, της απαγορεύσεως των δυσμενών διακρίσεων και της διαφάνειας,
πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι απαγορεύουν την παραχώρηση εκ μέρους δημόσιας αρχής, χωρίς προηγούμενο διαγωνισμό,
δημόσιας υπηρεσίας σε ανώνυμη εταιρία η οποία προέκυψε από τη μετατροπή ειδικής επιχειρήσεως ανήκουσας στη δημόσια αυτή αρχή,
της οποίας ο εταιρικός σκοπός επεκτάθηκε σε νέους και σημαντικούς τομείς, της οποίας το κεφάλαιο πρέπει υποχρεωτικώς, εντός
σύντομου χρονικού διαστήματος από τη μετατροπή, να περιλάβει ξένες επενδύσεις, της οποίας το κατά τόπον πεδίο δραστηριοτήτων
επεκτάθηκε σε όλη την ιταλική επικράτεια και στο εξωτερικό, και της οποίας το διοικητικό συμβούλιο διαθέτει ευρύτατες διαχειριστικές
εξουσίες που μπορεί να ασκεί αυτόνομα.

Επί των δικαστικών εξόδων
73     Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του
αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Η ανάθεση από δημόσια αρχή της διαχειρίσεως δημόσιου χώρου σταθμεύσεως επί πληρωμή σε παρέχοντα υπηρεσίες, ο οποίος αμείβεται
από τα τέλη που καταβάλλουν τρίτοι για τη χρήση του χώρου σταθμεύσεως, συνιστά παραχώρηση δημόσιας υπηρεσίας, επί της οποίας
δεν εφαρμόζεται η οδηγία 92/50/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 1992, για το συντονισμό των διαδικασιών συνάψεως δημόσιων
συμβάσεων υπηρεσιών.
2)
Τα άρθρα 43 ΕΚ και 49 ΕΚ, καθώς και οι αρχές της ίσης μεταχειρίσεως, της απαγορεύσεως των δυσμενών διακρίσεων και της διαφάνειας,
πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι απαγορεύουν την παραχώρηση εκ μέρους δημόσιας αρχής, χωρίς προηγούμενο διαγωνισμό,
δημόσιας υπηρεσίας σε ανώνυμη εταιρία η οποία προέκυψε από τη μετατροπή ειδικής επιχειρήσεως ανήκουσας στη δημόσια αυτή αρχή,
της οποίας ο εταιρικός σκοπός επεκτάθηκε σε νέους και σημαντικούς τομείς, της οποίας το κεφάλαιο πρέπει υποχρεωτικώς, εντός
σύντομου χρονικού διαστήματος από τη μετατροπή, να περιλάβει ξένες επενδύσεις, της οποίας το κατά τόπον πεδίο δραστηριοτήτων
επεκτάθηκε σε όλη την ιταλική επικράτεια και στο εξωτερικό, και της οποίας το διοικητικό συμβούλιο διαθέτει ευρύτατες διαχειριστικές
εξουσίες που μπορεί να ασκεί αυτόνομα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.