CELEX: 62009CJ0118
Begrip ‚nationale rechterlijke instantie’ in zin van artikel 234 EG
Erkenning van diploma's
Richtlijn 89/48/EEG
Advocaat
Inschrijving op tableau van beroepsorde in andere lidstaat dan die waar diploma is gehomologeerd

Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van richtlijn 89/48/EEG van de Raad van 21 december 1988
betreffende een algemeen stelsel van erkenning van hogeronderwijsdiploma’s waarmee beroepsopleidingen van ten minste drie
jaar worden afgesloten (PB 1989, L 19, blz. 16), zoals gewijzigd door richtlijn 2001/19/EG van het Europees Parlement en de
Raad van 14 mei 2001 (PB L 206, blz. 1; hierna: „gewijzigde richtlijn 89/48).
Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen R. Koller en de Rechtsanwaltsprüfungskommission van het Oberlandesgericht
Graz (commissie, belast met de proef die toegang verleent tot het beroep van advocaat, bij de hoogste regionale rechtbank
Graz) over de weigering van de voorzitter van deze commissie om hem toe te laten tot de proeve van bekwaamheid om het beroep
van advocaat in Oostenrijk uit te oefenen, dan wel hem van die proeve vrij te stellen.

Toepasselijke bepalingen

Recht van de Unie
Artikel 1, sub a, b, en g, van de gewijzigde richtlijn 89/48 luidt:
„In deze richtlijn wordt verstaan onder:
a)      diploma: alle diploma’s, certificaten en andere titels dan wel elk geheel van dergelijke diploma’s, certificaten en andere
titels:
–        afgegeven door een bevoegde autoriteit in een lidstaat die is aangewezen overeenkomstig zijn wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen,
–        waaruit blijkt dat de houder met succes een postsecundaire studiecyclus van ten minste drie jaar of een gelijkwaardige deeltijdstudie
heeft gevolgd aan een universiteit of een instelling voor hoger onderwijs of een andere instelling van gelijkwaardig opleidingsniveau
en, in voorkomend geval, dat hij met succes de beroepsopleiding heeft gevolgd die in aanvulling op de postsecundaire studiecyclus
wordt vereist, en
–        waaruit blijkt dat de houder de vereiste beroepskwalificaties bezit om tot een gereglementeerd beroep in die lidstaat te worden
toegelaten of om dat uit te oefenen,
wanneer de met het diploma, het certificaat of de andere titel afgesloten opleiding overwegend in de Gemeenschap is genoten
[...]
Alle diploma’s, certificaten en andere titels, dan wel elk geheel van dergelijke diploma’s, certificaten en andere titels
die door een bevoegde autoriteit in een lidstaat zijn afgegeven, worden gelijkgesteld met een diploma in de zin van de eerste
alinea, indien daarmee een in de Gemeenschap gevolgde opleiding wordt afgesloten welke door een bevoegde autoriteit in die
lidstaat als gelijkwaardig wordt erkend, en daaraan dezelfde rechten inzake toegang tot of uitoefening van een gereglementeerd
beroep zijn verbonden;
b)      ontvangende lidstaat: de lidstaat waar een onderdaan van een lidstaat een aldaar gereglementeerd beroep wenst uit te oefenen,
zonder daar zijn diploma te hebben behaald of het betrokken beroep daar voor het eerst te hebben uitgeoefend;
[...]
g)      proeve van bekwaamheid: een controle, uitsluitend de beroepskennis van de aanvrager betreffende, die door de bevoegde autoriteiten
van de ontvangende lidstaat wordt verricht en die tot doel heeft te beoordelen of deze de bekwaamheid bezit om in deze lidstaat
een gereglementeerd beroep uit te oefenen.
Ten behoeve van deze controle stellen de bevoegde autoriteiten op basis van een vergelijking tussen de in deze lidstaat vereiste
opleiding en de opleiding die de aanvrager heeft ontvangen, een lijst op van de vakgebieden die niet bestreken worden door
het diploma of de titel(s) die de aanvrager overlegt.
Bij de proeve van bekwaamheid moet in aanmerking worden genomen dat de aanvrager in de lidstaat van oorsprong of herkomst
een gekwalificeerde beroepsbeoefenaar is. De proef heeft betrekking op de vakgebieden die moeten worden gekozen uit die welke
op de lijst staan en waarvan de kennis een wezenlijke voorwaarde is om het beroep in de ontvangende lidstaat te kunnen uitoefenen.
Deze proef kan ook betrekking hebben op de kennis van de deontologie die in de ontvangende lidstaat op de betrokken activiteiten
van toepassing is. De voorschriften betreffende de proeve van bekwaamheid worden door de bevoegde autoriteiten van die Staat
vastgesteld met inachtneming van het gemeenschapsrecht.
[...]”
Artikel 3, sub a, van de gewijzigde richtlijn 89/48 bepaalt:
„Wanneer in de ontvangende lidstaat de toegang tot of de uitoefening van een gereglementeerd beroep afhankelijk wordt gesteld
van het bezit van een diploma, mag de bevoegde autoriteit een onderdaan van een lidstaat de toegang tot of de uitoefening
van dat beroep onder dezelfde voorwaarden als die welke voor eigen onderdanen gelden, niet weigeren wegens onvoldoende kwalificaties,
indien:
a)      de aanvrager in het bezit is van het diploma dat door een andere lidstaat is voorgeschreven om tot het betrokken beroep op
zijn grondgebied te worden toegelaten dan wel deze activiteit aldaar uit te oefenen, en dat in een lidstaat behaald is [...]”
Artikel 4, leden 1 en 2, van deze richtlijn luidt:
„1.      Artikel 3 belet niet dat de ontvangende lidstaat van de aanvrager eveneens verlangt:
a)      dat hij beroepservaring aantoont, wanneer de duur van de opleiding waarvan hij melding maakt, krachtens artikel 3, sub a en
b, ten minste één jaar korter is dan die welke in de ontvangende lidstaat vereist is. [...]
[...]
b)      dat hij een aanpassingsstage van ten hoogste drie jaar volbrengt of een proeve van bekwaamheid aflegt:
–        wanneer de door hem ontvangen opleiding volgens artikel 3, sub a en b, betrekking heeft op vakgebieden die wezenlijk verschillen
van die welke worden bestreken door het in de ontvangende lidstaat voorgeschreven diploma, of
–        wanneer, in het in artikel 3, sub a, bedoelde geval, het in de ontvangende lidstaat gereglementeerde beroep een of meer gereglementeerde
beroepsactiviteiten omvat die niet bestaan in het beroep dat gereglementeerd is in de lidstaat van oorsprong of van herkomst
van de aanvrager, en dit verschil gekenmerkt wordt door een specifieke opleiding die in de ontvangende lidstaat vereist is
en betrekking heeft op vakgebieden die wezenlijk verschillen van die welke worden bestreken door het diploma waarnaar de aanvrager
verwijst, of
[...]
Indien de ontvangende lidstaat overweegt om van de aanvrager te verlangen dat deze een aanpassingsstage volbrengt of een proeve
van bekwaamheid aflegt, moet hij eerst nagaan of de kennis die de aanvrager tijdens zijn beroepservaring heeft verworven,
van dien aard is dat het wezenlijke verschil als bedoeld in de eerste alinea daardoor geheel of ten dele wordt ondervangen.
Indien de ontvangende lidstaat van deze mogelijkheid gebruikmaakt, moet hij de aanvrager het recht laten om te kiezen tussen
een aanpassingsstage en een proeve van bekwaamheid. Voor beroepen voor de uitoefening waarvan een precieze kennis van het
nationale recht vereist is en waarvoor het verstrekken van adviezen en/of verlenen van bijstand op het gebied van het nationale
recht een wezenlijk en vast onderdeel van de uitoefening van beroepsactiviteit is, kan de ontvangende lidstaat, in afwijking
van dit beginsel, ofwel een aanpassingsstage, ofwel een proeve van bekwaamheid voorschrijven. [...]
2.      De ontvangende lidstaat mag evenwel de bepalingen van lid 1, sub a en b, niet cumulatief toepassen.”

Nationaal recht
Hoofdstuk 3 van het Bundesgesetz über den freien Dienstleistungsverkehr und die Niederlassung von europäischen Rechtsanwälten
in Österreich (Oostenrijkse federale wet inzake het vrije verkeer van diensten en de vestiging van Europese advocaten in Oostenrijk,
BGBl. I, 27/2000, in de in het BGBl. I, 59/2004, bekendgemaakte versie; hierna: „EuRAG”) omvat met name de §§ 24 tot en met
29. § 24 EuRAG luidt:
„1.      Staatsburgers van de lidstaten van de Europese Unie [...] die een diploma hebben behaald waaruit blijkt dat de houder voldoet
aan de professionele voorwaarden die moeten zijn vervuld voor de rechtstreekse toegang tot een in de bijlage bij deze federale
wet genoemd beroep, worden op hun verzoek ingeschreven op het tableau van de advocaten [...] indien zij zijn geslaagd voor
een proeve van bekwaamheid.
2.      Diploma’s in de zin van lid 1 zijn diploma’s, certificaten en andere titels in de zin van richtlijn 89/48 [...]”
§ 25 EuRAG bepaalt:
„De proeve van bekwaamheid is een door de overheid georganiseerd onderzoek van de beroepskennis van de aanvrager, waarmee
wordt getoetst of hij geschikt is om in Oostenrijk het beroep van advocaat uit te oefenen. De proeve van bekwaamheid moet
rekening houden met de omstandigheid dat de aanvrager in een lidstaat van de Europese Unie [...] beschikt over de kwalificatie
voor de uitoefening van het beroep van advocaat.”
§ 27 EuRAG bepaalt:
„De voorzitter van de Rechtsanwaltsprüfungskommission beslist op verzoek van de aanvrager en na overleg met de balie van de
zetel van het Oberlandesgericht, uiterlijk vier maanden nadat de aanvrager alle documenten heeft ingediend, over de toelating
tot de proeve van bekwaamheid.”
§ 29 EuRAG luidt:
„De voorzitter van de Rechtsanwaltsprüfungskommission verleent op verzoek van de aanvrager en in overleg met de krachtens
§ 26 bevoegde balie vrijstelling van onderdelen van de proef, wanneer de aanvrager aantoont dat hij met betrekking tot dat
vak in zijn eerdere opleiding of beroepswerkzaamheid de voor de uitoefening van het beroep van advocaat in Oostenrijk noodzakelijke
kennis van het Oostenrijkse materiële en procesrecht heeft verworven.”
§ 1 van de Rechtsanwaltsordnung (Oostenrijks reglement betreffende het beroep van advocaat, RGBl. 96/1868, in de in het BGBl. I,
128/2004, bekendgemaakte versie; hierna: „RAO”) luidt als volgt:
„1)      Voor de uitoefening van het beroep van advocaat in [Oostenrijk] is geen aanstelling door de autoriteiten vereist, maar enkel
het bewijs dat is voldaan aan de volgende eisen en aan inschrijving op het tableau van de advocaten [...]
2)      Deze eisen zijn:
[...]
d)      een stage waarvan de aard en de duur bij de wet zijn bepaald;
e)      een met succes afgelegd advocatenexamen;
[...]”
Volgens § 2, lid 2, RAO duurt de stage vijf jaar. Daarvan moeten in Oostenrijk ten minste negen maanden bij een rechterlijke
instantie of het openbaar ministerie, en ten minste drie jaar bij een advocaat worden vervuld.

Hoofdgeding en prejudiciële vragen
Op 25 november 2002 behaalde Koller, een Oostenrijks staatsburger, aan de universiteit van Graz (Oostenrijk) de titel „Magister
der Rechtswissenschaften”, dat wil zeggen een diploma waarmee een universitaire rechtenstudie van ten minste acht semesters
wordt afgesloten.
Bij besluit van het Spaanse ministerie van Onderwijs en Wetenschap van 10 november 2004 werd de titel „Magister der Rechtswissenschaften”
overeenkomstig de in het Spaanse recht voorziene homologatieprocedure gelijkwaardig verklaard aan de titel „Licenciado en
Derecho”, daar de aanvrager les had gevolgd aan de universiteit van Madrid (Spanje) en met goed gevolg aanvullende examens
had afgelegd.
Op grond van de vaststelling dat Koller de titel „Licenciado en Derecho” bezat, verleende de orde van de advocaten van de
balie van Madrid hem op 14 maart 2005 de toestemming om de titel „abogado” te voeren.
Op 5 april 2005 vroeg Koller de Rechtsanwaltsprüfungskommission van het Oberlandesgericht Graz om toelating tot de proeve
van bekwaamheid voor het beroep van advocaat. Tezelfdertijd verzocht hij om overeenkomstig § 29 EuRAG te worden vrijgesteld
van alle vakken waarop de proeve van bekwaamheid betrekking had.
Bij besluit van de voorzitter van de Rechtsanwaltsprüfungskommission van 11 augustus 2005 werd het verzoek om toelating tot
de proeve van bekwaamheid op grond van § 27 EuRAG afgewezen. In die periode oefende Koller het beroep van advocaat uit in
Spanje. Tegen dat besluit stelde hij beroep in bij de Oberste Berufungs- und Disziplinarkommission (hoogste tuchtcommissie
van de advocaten; hierna: „OBDK”).
Bij besluit van 31 januari 2006 wees de OBDK Kollers vorderingen af. Voornoemde commissie steunde daarvoor ten eerste op het
feit dat naar Spaans recht, anders dan in Oostenrijk, voor de uitoefening van het beroep van advocaat geen stage is vereist.
De OBDK concludeerde daaruit dat Kollers verzoek ertoe strekte, de naar Oostenrijks recht vereiste stage van vijf jaar te
omzeilen.
Ten tweede volstaat volgens de OBDK de titel „Licenciado en Derecho” niet voor toelating tot de proeve van bekwaamheid overeenkomstig
hoofdstuk 3 EuRAG. Artikel 1, sub a, tweede streepje, van de gewijzigde richtlijn 89/48 maakt onderscheid tussen het met succes
gevolgd hebben van een postsecundaire studiecyclus van ten minste drie jaar en de in aanvulling op die studiecyclus vereiste
beroepsopleiding. Derhalve moet worden aangenomen dat de proeve van bekwaamheid van het EuRAG uitsluitend een proef is ter
toetsing van de beroepskennis van de aanvrager. Aangezien Koller geen beroepskennis heeft, kan hij niet tot de proeve van
bekwaamheid worden toegelaten. Tot slot loopt de combinatie van een verzoek om toelating tot de proeve van bekwaamheid en
een verzoek om vrijstelling daarvan uiteindelijk uit in het willens en wetens omzeilen van het Oostenrijkse recht.
Dat besluit is op verzoek van Koller nietig verklaard bij arrest van het Verfassungsgerichtshof (constitutioneel hof, Oostenrijk)
van 13 maart 2008. Motivering daarvoor was met name dat er geen aanwijzingen voor misbruik van Kollers zijde waren. Bijgevolg
moet de OBDK opnieuw uitspraak doen over diens verzoek om toelating tot de proeve van bekwaamheid voor het beroep van advocaat.
Daarop heeft de OBDK de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende
vragen:
„1)      Is richtlijn 89/48 [...] van toepassing op het geval van een Oostenrijks staatsburger,
a)      die in Oostenrijk met succes een rechtenstudie heeft afgesloten en de academische graad ‚Magister der Rechtswissenschaften’
heeft gekregen,
b)      die, nadat hij aan een Spaanse universiteit aanvullende examens heeft afgelegd na een opleiding die echter minder dan drie
jaar heeft geduurd, vervolgens bij besluit van het [Spaanse] ministerie van Onderwijs en Wetenschappen het recht heeft gekregen
om de aan de Oostenrijkse titel gelijkwaardige Spaanse titel ‚Licenciado en Derecho’ te voeren, en
c)      die door inschrijving bij de balie van Madrid het recht heeft gekregen om de beroepstitel ‚abogado’ te voeren en in Spanje
ook daadwerkelijk het beroep van advocaat heeft uitgeoefend, en wel drie weken voordat hij de aanvraag heeft ingediend en
hoogstens vijf maanden voordat het besluit in eerste aanleg is genomen?
2)      Indien de eerste vraag bevestigend wordt beantwoord:
Is de uitlegging van § 24 EuRAG volgens welke het afsluiten van een rechtenstudie in Oostenrijk en het na het afleggen van
aanvullende examens aan een Spaanse universiteit binnen een tijdspanne van minder dan drie jaar verkregen recht om de Spaanse
titel ‚Licenciado en Derecho’ te voeren, ook dan niet volstaan om te mogen deelnemen aan de proeve van bekwaamheid in Oostenrijk
overeenkomstig § 24, lid 1, EuRAG zonder dat het bewijs is geleverd van de naar nationaal recht (§ 2, lid 2, RAO) vereiste
stage, wanneer de aanvrager in Spanje zonder vergelijkbaar stagevereiste is toegelaten als ‚abogado’ en daar dat beroep heeft
uitgeoefend gedurende drie weken voordat hij zijn aanvraag heeft ingediend en gedurende hoogstens vijf maanden voordat het
besluit in eerste aanleg is genomen, verenigbaar met richtlijn 89/48 [...]?

Bevoegdheid van het Hof
Allereerst moet worden nagegaan of de OBDK een rechterlijke instantie is in de zin van artikel 234 EG en of bijgevolg het
Hof bevoegd is om uitspraak te doen over de vragen die hem door die commissie worden gesteld.
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat volgens vaste rechtspraak het Hof, om te beoordelen of het verwijzende orgaan een „rechterlijke
instantie” in de zin van artikel 234 EG is – hetgeen uitsluitend door het recht van de Unie wordt bepaald –, rekening houdt
met een geheel van factoren, zoals de wettelijke grondslag van het orgaan, het permanente karakter, de verplichte rechtsmacht,
de procedure op tegenspraak, de toepassing door het orgaan van de rechtsregels en de onafhankelijkheid van het orgaan (zie
met name arresten van 17 september 1997, Dorsch Consult, C‑54/96, Jurispr. blz. I‑4961, punt 23; 31 mei 2005, Syfait e.a.,
C‑53/03, Jurispr. blz. 1‑4609, punt 29, en 14 juni 2007, Häupl, C‑246/05, Jurispr. blz. 1‑4673, punt 16).
De OBDK, waarvan vaststaat dat zij verplichte rechtsmacht heeft, beschikt, zoals door de advocaat-generaal in punt 52 van
haar conclusie uiteengezet, over alle noodzakelijke eigenschappen om te kunnen worden gekwalificeerd als rechterlijke instantie
in de zin van artikel 234 EG.
Bijgevolg is het Hof bevoegd om de vragen van de verwijzende rechter te beantwoorden.

Beantwoording van de prejudiciële vragen

Eerste vraag
Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of, met het oog op de toegang – onder voorbehoud van
slagen voor een proeve van bekwaamheid – tot het gereglementeerde beroep van advocaat in de ontvangende lidstaat, de houder
van een in die lidstaat afgegeven titel waarmee een postsecundaire studiecyclus van meer dan drie jaar wordt afgesloten en
van een gelijkwaardige titel die in een andere lidstaat is afgegeven na het volgen van een aanvullende opleiding van minder
dan drie jaar, dewelke hem het recht geeft om in laatstbedoelde staat het gereglementeerde beroep van advocaat uit te oefenen
– dat hij op het tijdstip waarop hij om toelating tot de proeve van bekwaamheid heeft verzocht aldaar ook daadwerkelijk uitoefende
–, zich kan beroepen op de bepalingen van de gewijzigde richtlijn 89/48.
Er zij aan herinnerd dat het in artikel 1, sub a, van de gewijzigde richtlijn 89/48 omschreven begrip „diploma” de hoeksteen
vormt van het in deze richtlijn neergelegde algemene stelsel van erkenning van hogeronderwijsdiploma’s (zie met name arrest
van 23 oktober 2008, Commissie/Spanje, C‑286/06, Jurispr. blz. I‑8025, punt 53).
Onder voorbehoud van het bepaalde in artikel 4 van de gewijzigde richtlijn 89/48, geeft artikel 3, eerste alinea, sub a, daarvan
aan elke aanvrager die in het bezit is van een „diploma” in de zin van deze richtlijn, op grond waarvan hij een gereglementeerd
beroep in een lidstaat kan uitoefenen, het recht om het betrokken beroep in elke andere lidstaat uit te oefenen (zie arrest
Commissie/Spanje, reeds aangehaald, punt 54).
Met betrekking tot kwalificaties als die waarop Koller zich beroept, zij erop gewezen dat het „diploma” in de zin van artikel 1,
sub a, van de gewijzigde richtlijn 89/48 uit een geheel van titels kan bestaan.
Wat de voorwaarde van artikel 1, sub a, eerste streepje, van de gewijzigde richtlijn 89/48 betreft, zij vastgesteld dat het
Hof in punt 48 van zijn arrest van 29 januari 2009, Consiglio Nazionale degli Ingegneri (C‑311/06, Jurispr. blz. I‑415), heeft
geoordeeld dat daaraan was voldaan ten aanzien van de titels waarop een persoon zich beriep die had verzocht om inschrijving
in het register van ingenieurs in Italië, aangezien elk van die titels was afgegeven door een bevoegde autoriteit die was
aangewezen overeenkomstig, respectievelijk, de Italiaanse en Spaanse wettelijke bepalingen. Aan die voorwaarde is ook voldaan
wat titels betreft als die waarop Koller zich beroept, nu elk daarvan is afgegeven door een bevoegde autoriteit die is aangewezen
overeenkomstig, respectievelijk, de Oostenrijkse en Spaanse wettelijke bepalingen.
Wat de voorwaarde van artikel 1, sub a, tweede streepje, van de gewijzigde richtlijn 89/48 betreft, zij vastgesteld dat iemand
als Koller, net als het Hof in punt 49 van het voormelde arrest Consiglio Nazionale degli Ingegneri ook heeft geoordeeld ten
aanzien van de persoon over wie het in dat arrest ging, voldoet aan de voorwaarde dat de houder met succes een postsecundaire
studiecyclus van ten minste drie jaar aan een universiteit moet hebben gevolgd. Dit blijkt immers uitdrukkelijk uit de door
de universiteit van Graz aan de betrokkene afgegeven opleidingstitel.
Wat nog de voorwaarde van artikel 1, sub a, derde streepje, van de gewijzigde richtlijn 89/48 betreft, blijkt uit het door
het Spaanse ministerie van Onderwijs en Wetenschappen opgestelde homologatiecertificaat en hoe dan ook uit de inschrijving
van Koller op het tableau van de advocaten van de balie van Madrid, dat deze de vereiste beroepskwalificaties bezit om tot
een gereglementeerd beroep in Spanje te worden toegelaten (zie in die zin arrest Consiglio Nazionale degli Ingegneri, reeds
aangehaald, punt 50).
Anders dan het homologatiecertificaat waarnaar de persoon verwees over wie het ging in het voormelde arrest Consiglio Nazionale
degli Ingegneri, dat niet de afsluiting vormde van enige opleiding onder het Spaanse onderwijsstelsel en noch op een examen
noch op in Spanje opgedane beroepservaring berustte, bevestigt voorts de Spaanse titel waarop Koller zich beroept, dat hij
een aanvullende kwalificatie heeft behaald ten opzichte van die welke hij in Oostenrijk heeft verkregen.
Hoewel een titel die de beroepskwalificaties aantoont, niet kan worden gelijkgesteld met een „diploma” in de zin van de gewijzigde
richtlijn 89/48 wanneer de kwalificaties niet geheel of gedeeltelijk werden verworven in het kader van het onderwijsstelsel
van de lidstaat waar de betrokken titel is afgegeven (zie in die zin arrest Consiglio Nazionale degli Ingegneri, reeds aangehaald,
punt 55), geldt dat dus niet voor de titel die Koller in het hoofdgeding aanvoert.
Bovendien is het feit dat die Spaanse titel niet aantoont dat in Spanje een beroepsopleiding van drie jaar is gevolgd, in
dit verband irrelevant. Artikel 1, sub a, eerste alinea, van voornoemde richtlijn verlangt namelijk niet dat de postsecundaire
studiecyclus van ten minste drie jaar of een gelijkwaardige deeltijdstudie in een andere dan de ontvangende lidstaat wordt
gevolgd.
Een persoon als Koller is dus wel degelijk in het bezit van een „diploma” in de zin van artikel 1, sub a, van de gewijzigde
richtlijn 89/48.
Bijgevolg moet op de eerste vraag worden geantwoord dat, met het oog op de toegang – onder voorbehoud van slagen voor een
proeve van bekwaamheid – tot het gereglementeerde beroep van advocaat in de ontvangende lidstaat, de houder van een in die
lidstaat afgegeven titel waarmee een postsecundaire studiecyclus van meer dan drie jaar wordt afgesloten en van een gelijkwaardige
titel die in een andere lidstaat is afgegeven na het volgen van een aanvullende opleiding van minder dan drie jaar, dewelke
hem het recht geeft om in laatstbedoelde staat het gereglementeerde beroep van advocaat uit te oefenen – dat hij op het tijdstip
waarop hij om toelating tot de proeve van bekwaamheid heeft verzocht aldaar ook daadwerkelijk uitoefende –, zich kan beroepen
op de bepalingen van de gewijzigde richtlijn 89/48.

Tweede vraag
Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de gewijzigde richtlijn 89/48 aldus moet worden
uitgelegd dat zij zich ertegen verzet dat de bevoegde autoriteiten van de ontvangende lidstaat een persoon in een situatie
als die van verzoeker in het hoofdgeding, bij gebreke van bewijs dat de naar het recht van die lidstaat vereiste stage is
vervuld, toelating weigeren tot de proeve van bekwaamheid voor het beroep van advocaat.
Als houder van een „diploma” in de zin van artikel 1, sub a, van de gewijzigde richtlijn 89/48 heeft iemand als Koller, conform
artikel 3, eerste alinea, sub a, daarvan, toegang tot het gereglementeerde beroep van advocaat in de ontvangende lidstaat.
Aangezien het gaat om een beroep voor de uitoefening waarvan een precieze kennis van het nationale recht is vereist en waarvoor
het verstrekken van adviezen en/of verlenen van bijstand op het gebied van het nationale recht een wezenlijk en vast onderdeel
van de uitoefening van beroepsactiviteit is, verzet artikel 3 van de gewijzigde richtlijn 89/48 zich overeenkomstig artikel 4,
lid 1, sub b, daarvan evenwel niet ertegen dat de ontvangende lidstaat van de aanvrager eveneens verlangt dat hij een proeve
van bekwaamheid aflegt, mits hij eerst nagaat of de kennis die de aanvrager tijdens zijn beroepservaring heeft verworven,
van dien aard is dat het wezenlijke verschil als bedoeld in de eerste alinea van laatstgenoemde bepaling daardoor geheel of
ten dele wordt ondervangen.
Aangezien de aanvrager in de ontvangende lidstaat wordt onderworpen aan een proeve van bekwaamheid, die het juist mogelijk
moet maken, zich ervan te verzekeren of hij geschikt is om het gereglementeerde beroep aldaar uit te oefenen, mag die lidstaat
ingevolge artikel 4 van de gewijzigde richtlijn 89/48 een persoon in een situatie als die van verzoeker in het hoofdgeding
niet de toestemming weigeren om een dergelijke proef af te leggen op grond dat hij niet de naar het recht van die lidstaat
vereiste stage heeft vervuld.
Bijgevolg moet op de tweede vraag worden geantwoord dat de gewijzigde richtlijn 89/48 aldus moet worden uitgelegd dat zij
zich ertegen verzet dat de bevoegde autoriteiten van de ontvangende lidstaat een persoon in een situatie als die van verzoeker
in het hoofdgeding, bij gebreke van bewijs dat de naar het recht van die lidstaat vereiste stage is vervuld, toelating weigeren
tot de proeve van bekwaamheid voor het beroep van advocaat.

Kosten
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale
rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof
gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Vierde kamer) verklaart voor recht:
1)
Met het oog op de toegang – onder voorbehoud van slagen voor een proeve van bekwaamheid – tot het gereglementeerde beroep
van advocaat in de ontvangende lidstaat kan de houder van een in die lidstaat afgegeven titel waarmee een postsecundaire studiecyclus
van meer dan drie jaar wordt afgesloten en van een gelijkwaardige titel die in een andere lidstaat is afgegeven na het volgen
van een aanvullende opleiding van minder dan drie jaar, dewelke hem het recht geeft om in laatstbedoelde staat het gereglementeerde
beroep van advocaat uit te oefenen – dat hij op het tijdstip waarop hij om toelating tot de proeve van bekwaamheid heeft verzocht
aldaar ook daadwerkelijk uitoefende –, zich beroepen op de bepalingen van richtlijn 89/48/EEG van de Raad van 21 december
1988 betreffende een algemeen stelsel van erkenning van hogeronderwijsdiploma's waarmee beroepsopleidingen van ten minste
drie jaar worden afgesloten, zoals gewijzigd door richtlijn 2001/19/EG van het Europees Parlement en de Raad van 14 mei 2001.
2)
Richtlijn 89/48, zoals gewijzigd door richtlijn 2001/19, moet aldus worden uitgelegd dat zij zich ertegen verzet dat de bevoegde
autoriteiten van de ontvangende lidstaat een persoon in een situatie als die van verzoeker in het hoofdgeding, bij gebreke
van bewijs dat de naar het recht van die lidstaat vereiste stage is vervuld, toelating weigeren tot de proeve van bekwaamheid
voor het beroep van advocaat.
ondertekeningen
*
Procestaal: Duits.