CELEX: 62002CJ0186
Αίτηση αναιρέσεως
Κρατικές ενισχύσεις
Φορολογικά μέτρα
Δικαιολογημένη εμπιστοσύνη
Νέοι λόγοι

της 22ας Νοεμβρίου 2001, C-110/97, Κάτω Χώρες κατά Συμβουλίου, Συλλογή 2001, σ. Ι-8763, σκέψη 137 και την παρατιθέμενη
νομολογία).
Στις σκέψεις 85 έως 87, ανέλυσε και εκτίμησε τους ισχυρισμούς καθώς και τα επιχειρήματα των προσφευγόντων. Έκρινε ότι οι προσφεύγοντες
δεν προέβαλαν καμιά αντικειμενική ένδειξη επιτρέπουσα να συναχθεί ότι ο πραγματικός σκοπός τον οποίο επεδίωκε η Επιτροπή με
την έκδοση της προσβληθείσας αποφάσεως ήταν η επίτευξη φορολογικής εναρμονίσεως.
Ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Πρωτοδικείο προέβη σε εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών που δεν αποτελεί, υπό την
επιφύλαξη αλλοιώσεως των προσκομισθέντων ενώπιόν του αποδεικτικών στοιχείων, νομικό ζήτημα υποκείμενο, ως τέτοιο, στον έλεγχο
του Δικαστηρίου (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 21ης Ιουνίου 2001, C-280/99 Ρ έως C-282/99 Ρ, Moccia Irme κ.λπ. κατά Επιτροπής,
Συλλογή 2001, σ. Ι-4717, σκέψη 78, και της 15ης Οκτωβρίου 2002, C-238/99 Ρ, C-244/99 Ρ, C-245/99 Ρ, C-247/99, C-250/99 Ρ έως
C-252/99 Ρ και C-254/99 Ρ, Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. Ι-8375, σκέψη 285).
Οι αναιρεσείοντες περιορίζονται, με απλούς ισχυρισμούς, να αμφισβητήσουν αυτή την εκτίμηση των περιστατικών. Δεν προσκομίζουν
καμιά ένδειξη ικανή να στοιχειοθετήσει το ότι το Πρωτοδικείο αλλοίωσε τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισαν ενώπιόν του.
Εν πάση περιπτώσει, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι το Πρωτοδικείο όφειλε να συναγάγει από την έλλειψη καταγγελίας μιας ανταγωνίστριας
επιχειρήσεως ότι οι επιδιωκόμενοι από την Επιτροπή σκοποί ήταν διαφορετικοί από εκείνους των οποίων γίνεται επίκληση. Η απλή
έλλειψη καταγγελίας δεν καθιστά δυνατή μια τέτοια υπόθεση.
Επομένως, ο λόγος που αντλείται από την κατάχρηση εξουσίας πρέπει να απορριφθεί.
Όσον αφορά τον λόγο που αντλείται από την έλλειψη αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως επί του σημείου αυτού, επιβάλλεται
η διαπίστωση ότι η Ramondín δεν τον προέβαλε με την αίτηση αναιρέσεως.
Αναφέροντας, με το υπόμνημά της που κατέθεσε στις 18 Φεβρουαρίου 2004, ότι εμμένει στον λόγο που αντλείται από την έλλειψη
αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως σχετικά με τον λόγο που αντλήθηκε από την κατάχρηση εξουσίας, στην πραγματικότητα
η Ramondín προβάλλει επομένως νέο λόγο. Ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος κατ’ εφαρμογήν των άρθρων 42, παράγραφος 2, και 118
του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
Όσον αφορά το Territorio Histórico de Álava, το οποίο προέβαλε λόγο αντλούμενο από την έλλειψη αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλόμενης
αποφάσεως και εμμένει σ’ αυτόν με το υπόμνημά του που κατέθεσε στις 20 Φεβρουαρίου 2004, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η απόφαση
αυτή διαλαμβάνει:
–        στη σκέψη 85, ότι, όλη η επιχειρηματολογία των προσφευγόντων στηρίζεται σε υποθέσεις σχετικά με λόγους που ενδεχομένως υποκρύπτονται
στην προσβληθείσα απόφαση και ότι αυτοί οι προσφεύγοντες δεν αποδεικνύουν καν την ύπαρξη οποιασδήποτε de facto εναρμονίσεως
που πραγματοποιήθηκε σε κοινοτικό επίπεδο με την προσβληθείσα απόφαση·
–        στη σκέψη 86, ότι, το Territorio Histórico de Álava επικαλείται τις υποθέσεις που οδήγησαν στη διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου
της 16ης Φεβρουαρίου 2000, C-400/97 έως C-402/97, Juntas Generales de Guipúzcoa κ.λπ., Συλλογή 2000, σ. I-1073), υποθέσεις
στο πλαίσιο των οποίων η Επιτροπή είχε αμφισβητήσει, κατά το προσφεύγον, την κανονιστική αρμοδιότητα των βασκικών αρχών στον
φορολογικό τομέα θεωρώντας ότι οι Normas Forales αποτελούν κρατικές ενισχύσεις εφόσον εφαρμόζονται αποκλειστικά σε συγκεκριμένη
περιοχή ενός κράτους μέλους·
–        στη σκέψη 87 ότι, το τελευταίο αυτό επιχείρημα είναι απορριπτέο, εφόσον η Επιτροπή δεν στηρίχθηκε, στην προσβληθείσα απόφαση,
στο κριτήριο του επιλεκτικού περιφερειακού χαρακτήρα για να αποδείξει ότι τα φορολογικά πλεονεκτήματα υπέρ της Ramondín αποτελούν
κρατικές ενισχύσεις εμπίπτουσες στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 92 της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρου 87 ΕΚ).
Η αιτιολογία αυτή φαίνεται επαρκής αν ληφθεί υπόψη η επιχειρηματολογία που προβλήθηκε ενώπιον του Πρωτοδικείου με το εισαγωγικό
δικόγραφο και την απάντηση, επιχειρηματολογία η οποία δεν περιείχε καμιά αναφορά σε ανάκληση σειράς φορολογικών μέτρων από
πίνακα τον οποίο επεξεργάστηκε ομάδα δημιουργηθείσα στους κόλπους του Συμβουλίου.
Ως εκ τούτου, ο λόγος που το Territorio Histórico de Álava αντλεί από την έλλειψη αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως
όσον αφορά τη φερόμενη κατάχρηση εξουσίας εκ μέρους της Επιτροπής πρέπει να απορριφθεί.

Επί των λόγων αναιρέσεως που το Territorio Histórico de Álava αντλεί, αφενός, από τον εσφαλμένο χαρακτηρισμό των επίδικων
φορολογικών μέτρων ως κρατικών ενισχύσεων ασυμβίβαστων με την κοινή αγορά και, αφετέρου, από την έλλειψη αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλόμενης
αποφάσεως επί του σημείου αυτού
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Ενώπιον του Πρωτοδικείου, το Territorio Histórico de Álava υποστήριξε ότι η Επιτροπή παρέβη το άρθρο 92 της Συνθήκης θεωρώντας
ως κρατική ενίσχυση ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά την έκπτωση φόρου 45 % και τη μείωση της φορολογικής βάσεως του φόρου επί
των εταιριών, επειδή οι Normas Forales 22/1994 και 24/1996 συνιστούσαν ειδικά μέτρα τα οποία ευνοούσαν «ορισμένες επιχειρήσεις
ή ορισμένες παραγωγές». Προέβαλε ότι, εν πάση περιπτώσει, ο ενδεχόμενος επιλεκτικός χαρακτήρας του μέτρου αυτού ήταν δικαιολογημένος
από τη φύση και την οικονομία του φορολογικού συστήματος.
Το Territorio Histórico de Álava προσάπτει στο Πρωτοδικείο ότι, στις σκέψεις 23 έως 65 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, απέρριψε
την επιχειρηματολογία αυτή και υπέπεσε έτσι σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την εφαρμογή του άρθρου 92 της Συνθήκης.
Με το υπόμνημά του που κατέθεσε στις 20 Φεβρουαρίου 2004, αναφέρει ότι εμμένει σ’ αυτόν τον λόγο ακυρώσεως, αλλά σε στάδιο
προγενέστερο εκείνου του χαρακτηρισμού των επίδικων φορολογικών μέτρων ως κρατικών ενισχύσεων. Προβάλλει ότι, κατά τη διαδικασία
ενώπιον του Πρωτοδικείου, υποστήριξε ότι τα μέτρα αυτά αποκλείστηκαν από τον τομέα εφαρμογής του άρθρου 92 της Συνθήκης, καθόσον,
ως φορολογικά μέτρα, δικαιολογούνταν εφόσον επιδιωκόταν η επίτευξη στόχου οικονομικής πολιτικής. Το Πρωτοδικείο έκρινε ότι
αυτό δεν απέκλειε τον χαρακτηρισμό των ενισχύσεων ως κρατικών, ασυμβίβαστων με τη Συνθήκη. Το συμπέρασμα αυτό είναι εσφαλμένο,
διότι διατυπώθηκε σε απρόσφορη στιγμή της ερμηνευτικής διαδικασίας. Στην πραγματικότητα, έπρεπε να θεωρηθεί, σε στάδιο προγενέστερο
του ενδεχόμενου ζητήματος του χαρακτηρισμού των κρατικών ενισχύσεων, ότι φορολογικά μέτρα τα οποία θεσπίστηκαν πριν τα συμπεράσματα
του Συμβουλίου Ecofin της 1ης Δεκεμβρίου 1997 σχετικά με τη φορολογική πολιτική (ΕΕ 1998, C 2, σ. 1) και την ανακοίνωση της
Επιτροπής της 10ης Δεκεμβρίου 1998 σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων για τις κρατικές ενισχύσεις επί των μέτρων στον τομέα
της [άμεσης] φορολογήσεως των επιχειρήσεων (ΕΕ C 384, σ. 3) αποκλείονταν του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Συγκεκριμένα,
εφόσον ένα τέτοιο μέτρο εντασσόταν στο πλαίσιο της βιομηχανικής πολιτικής που εφαρμόζει το οικείο κράτος μέλος, θα είχε αποκλειστεί
εξαρχής από τον τομέα εφαρμογής του άρθρου 92 της Συνθήκης.
Με το ίδιο υπόμνημα, το Territorio Histórico de Álava προσθέτει ότι εμμένει επίσης στον λόγο αναιρέσεως που αντλεί από την
έλλειψη αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως όσον αφορά το εγειρόμενο νομικό ζήτημα.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι, όπως διατηρήθηκε, ο λόγος αναιρέσεως που αντλείται από τον εσφαλμένο χαρακτηρισμό των επίδικων φορολογικών
μέτρων ως κρατικών ενισχύσεων ασυμβίβαστων με την κοινή αγορά επιβάλλει πάντοτε, παρά την τροποποίηση παρουσιάσεώς του, την
εκ μέρους του Δικαστηρίου εξέταση του ζητήματος σχετικά με τον χαρακτηρισμό ως ενισχύσεων των μέτρων αυτών. Πράγματι, η ανάλυση
του άρθρου 92 της Συνθήκης δεν συνεπάγεται κανένα στάδιο προγενέστερο εκείνου της συζητήσεως επί του χαρακτηρισμού της κρατικής
ενισχύσεως, δεδομένου ότι η φορολογική φύση ενός μέτρου δεν είναι πάντα πρόσφορη προκειμένου να αποδειχθεί αν πρόκειται ή
όχι για ενίσχυση. Εξάλλου, τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Ecofin της 1ης Δεκεμβρίου 1997 στον τομέα της φορολογικής πολιτικής
και ο επισυναπτόμενος κώδικας δεοντολογίας δεν μετέβαλαν την κατανομή των αρμοδιοτήτων που καθόρισε η Συνθήκη. Υπό τις προϋποθέσεις
αυτές, αμφισβητώντας την αρμοδιότητα της Επιτροπής, το Territorio Histórico de Álava εμμένει στην αμφισβήτηση του χαρακτηρισμού
των επίδικων φορολογικών μέτρων ως κρατικών ενισχύσεων.
Η Comunidad Autónoma de La Rioja θεωρεί ότι το Territorio Histórico de Álava εμμένει, στην πραγματικότητα, στο ότι τα επίδικα
φορολογικά μέτρα δεν είναι κρατικές ενισχύσεις, μολονότι επικαλείται τώρα νέους λόγους προς στήριξη της θέσεώς του. Το Δικαστήριο,
επομένως, δεν θα πρέπει να αποκλείσει την εξέταση και τον χαρακτηρισμό των μέτρων αυτών υπό το φως του άρθρου 92 της Συνθήκης.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Επιβάλλεται η υπόμνηση ότι αν επιτρεπόταν στον διάδικο να προβάλει για πρώτη φορά ενώπιον του Δικαστηρίου ισχυρισμό που δεν
είχε προβάλει ενώπιον του Πρωτοδικείου, τούτο θα σήμαινε ότι ο διάδικος αυτός θα είχε τη δυνατότητα να υποβάλει στην κρίση
του Δικαστηρίου, του οποίου η αρμοδιότητα επί των αιτήσεων αναιρέσεως είναι περιορισμένη, διαφορά με ευρύτερο περιεχόμενο
από τη διαφορά που εκδίκασε το Πρωτοδικείο. Όταν έχει ασκηθεί αναίρεση, η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου περιορίζεται συνεπώς
στον έλεγχο της νομικής λύσεως που δόθηκε ενόψει των ισχυρισμών που προβλήθηκαν και εξετάστηκαν ενώπιον του Πρωτοδικείου (βλ.,
μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 1ης Ιουνίου 1994, C-136/92 P, Επιτροπή κατά Brazzelli Lualdi κ.λπ., Συλλογή 1994, σ. I-1981, σκέψη
59· της 28ης Μαΐου 1998, C-7/95 P, Deere κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. I-3111, σκέψη 62, και της 10ης Απριλίου 2003, C-217/01
P, Hendrickx κατά Cedefop, Συλλογή 2003, σ. I -3701, σκέψη 37).
Στην προκειμένη περίπτωση, το Territorio Histórico de Álava δεν υποστήριξε πρωτοδίκως ότι:
–        τα επίδικα φορολογικά μέτρα εκφεύγουν, ως τέτοια, του πεδίου εφαρμογής του δικαίου των κρατικών ενισχύσεων·
–        το άρθρο 92 της Συνθήκης δεν έχει εφαρμογή στις διατάξεις του φορολογικού δικαίου παρά μόνο μετά τη δημοσίευση των συμπερασμάτων
του Συμβουλίου Ecofin της 1ης Δεκεμβρίου 1997 περί της φορολογικής πολιτικής και της ανακοινώσεως της Επιτροπής της 10ης Δεκεμβρίου
1998 για την εφαρμογή των κανόνων περί των κρατικών ενισχύσεων στα μέτρα που εμπίπτουν στην άμεση φορολογία των επιχειρήσεων.
Στην πραγματικότητα, το Territorio Histórico de Álava αναφέρθηκε στους στόχους οικονομικής πολιτικής του επίδικου φορολογικού
μέτρου στο πλαίσιο της συζητήσεως για τη δικαιολόγηση του μέτρου αυτού από τη φύση και την οικονομία του φορολογικού συστήματος,
δηλαδή στο στάδιο της συζητήσεως σχετικά με τον χαρακτηρισμό του εν λόγω μέτρου ως κρατικής ενισχύσεως ασυμβίβαστης με την
κοινή αγορά κατά την έννοια του άρθρου 92 της Συνθήκης.
Το Πρωτοδικείο εξέτασε την αντίστοιχη επιχειρηματολογία στη σκέψη 51 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως.
Το επιχείρημα που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο στο πλαίσιο της υπό κρίση αναιρέσεως, ότι, κατ’ ουσίαν, το επίδικο φορολογικό
μέτρο θα είχε αποκλειστεί εξαρχής, σε στάδιο προγενέστερο της νομικής συλλογιστικής, από τον τομέα εφαρμογής του άρθρου 92
της Συνθήκης και, εν συνεχεία, από τον ίδιο τον έλεγχο της Επιτροπής, συνιστά επομένως λόγο προβαλλόμενο για πρώτη φορά στο
πλαίσιο της αιτήσεως αναιρέσεως.
Αυτός ο νέος λόγος πρέπει να κριθεί απαράδεκτος, όπως και ο αντλούμενος από την έλλειψη αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλόμενης
αποφάσεως επί του εγερθέντος νομικού ζητήματος, δεδομένου ότι ο δεύτερος λόγος δεν μπορεί να διαχωριστεί από τον πρώτο.
Από το σύνολο των προεκτεθέντων στοιχείων προκύπτει ότι οι αιτήσεις αναιρέσεως πρέπει να απορριφθούν.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 122, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, όταν η αίτηση αναιρέσεως είναι αβάσιμη, το Δικαστήριο
αποφαίνεται επί των εξόδων.
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, που έχει εφαρμογή στην αναιρετική διαδικασία σύμφωνα
με το άρθρο 118 του ίδιου κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπήρχε σχετικό αίτημα.
Δεδομένου ότι οι αναιρεσείοντες ηττήθηκαν, πρέπει να φέρουν, εκτός από τα δικά τους έξοδα, και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν
η Επιτροπή και η Comunidad Autónoma de La Rioja, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα αυτών.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Συνεκδικάζει τις υποθέσεις C-186/02 P και C-188/02 P προς έκδοση κοινής αποφάσεως.
2)
Απορρίπτει τις αιτήσεις αναιρέσεως.
3)
Οι αναιρεσείοντες φέρουν, εκτός των δικών τους εξόδων, τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων
και η Comunidad Autónoma de La Rioja.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ισπανική.