CELEX: 62009CJ0232
Politika soċjali
Direttiva 92/85/KEE
Miżuri intiżi sabiex itejbu s-sigurtà u s-saħħa fuq ix-xogħol ta’ ħaddiema tqal, ħaddiema li welldu reċentement jew ħaddiema li qed ireddgħu
Artikoli 2(a) u 10
Kunċett ta’ ‘ħaddiema tqila’
Projbizzjoni ta’ tkeċċija ta’ ħaddiema tqila matul il-perijodu mill-bidu tat-tqala tagħha sat tmiem tal-leave tal-maternità tagħha
Direttiva 76/207/KEE
Trattament ugwali bejn l-irġiel u n-nisa
Membru ta’ bord ta’ diretturi ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju
Leġiżlazzjoni nazzjonali li tawtorizza t-tkeċċija ta’ tali membru mingħajr ebda restrizzjoni

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tad‑Direttiva tal-Kunsill 92/85/KEE, tad-19 ta’ Ottubru 1992,
dwar l‑introduzzjoni ta’ mizuri biex jinkoraġġixxu t-titjib fis-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol għall-ħaddiema nisa
tqal u ħaddiema li welldu reċentement, jew li qed ireddgħu (l-għaxar Direttiva partikolari fis-sens tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 89/391/KEE)
(ĠU Edizzjoni Speċjali bil‑Malti, Kapitolu 5, Vol. 2, p. 110).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn D. Danosa u LKB Līzings SIA (iktar ’il quddiem “LKB”) dwar id-deċiżjoni
tal‑laqgħa ġenerali tal-azzjonisti ta’ din il-kumpannija b’responsabbiltà limitata li tneħħi lil D. Danosa mill-kariga tagħha
ta’ membru tal-bord tad-diretturi tal-imsemmija kumpannija.

Il-kuntest ġuridiku

Il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni Ewropea
Id-Direttiva 76/207
L-Artikolu 2(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 76/207/KEE, tad-9 ta’ Frar 1976, dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament
ugwali għall-irġiel u n-nisa għal dak li għandu x’jaqsam mal-aċċess għall‑impjiegi, taħriġ professjonali, promozzjoni, u kondizzjonijiet
tax‑xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 187), kif emendata bid-Direttiva 2002/73/KE tal-Parlament
Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ Settembru 2002 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil‑Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 255, iktar ’il quddiem
id-“Direttiva 76/207”) jipprovdi li “[i]l-prinċipju ta’ trattament ugwali għandu jfisser li m’għandu jkun hemm l-ebda diskriminazzjoni
[…] fuq bażi ta’ sess sew direttament kif ukoll indirettament b’referenza b’mod partikolari għall-istatus konjugali jew tal-familja”.
L-Artikolu 2(7) tad-Direttiva 76/207 jipprovdi li din id-direttiva “għandha tkun mingħajr preġudizzju għad dispożizzjonijiet
relatati mal‑protezzjoni tan-nisa, b’mod partikolari rigward tqala u maternità”. Barra minn hekk, jipprovdi li kull trattament
inqas favorevoli ta’ mara relatat mat-tqala jew mal-leave ta’ maternità fis-sens tad‑Direttiva 92/85 jikkostitwixxi diskriminazzjoni
fis-sens tad‑Direttiva 76/207.
Skont l-Artikolu 3(1)(ċ) tad-Direttiva 76/207:
“L-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali tfisser li m’għandux ikun hemm diskriminazzjoni diretta jew indiretta
fuq il-bażi ta’ sess fis‑setturi pubbliċi jew privati, inklużi korpi pubbliċi, fir-rigward ta’:
[...]
ċ)       impjieg u kondizzjonijiet ta’ xogħol, inklużi s-sensji […]”
Id-Direttiva 86/613/KEE
L-Artikolu 1 tad-Direttiva tal-Kunsill 86/613/KEE, tal-11 ta’ Diċembru 1986, dwar l-applikazzjoni tal-principju ta’ trattament
ugwali bejn l-irġiel u n-nisa involuti f’attività, inkluża l-agrikoltura, b’kapaċità li fiha jaħdmu għal rashom, u dwar il-protezzjoni
ta’ nisa li jaħdmu għal rashom waqt it-tqala u waqt li qegħdin irabbu t-tfal (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5,
Vol. 1, p. 330) jipprovdi:
“L-iskop ta’ din id-Direttiva huwa li tassigura, skond id‑dispożizzjonijiet li ġejjin, applikazzjoni fl-Istati Membri tal-prinċipju
ta’ trattament ugwali bejn irġiel u nisa involuti f’attività li fiha jaħdmu għal rashom, jew li tikkontribwixxi biex tiġi
prattikata din l-attività, fir‑rigward ta’ dawk l-aspetti mhux koperti bid-Direttivi [tal‑Kunsill] 76/207/KEE u 79/7/KEE [tad-19 ta’
Diċembru 1978, dwar l‑implimentazzjoni progressiva tal-prinċipju tat-trattament ugwali tal‑irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet
ta’ sigurtà soċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 215)].”
Il-ħaddiem li jaħdem għal rasu huwa ddefinit fl-Artikolu 2(a) tad‑Direttiva 86/613 bħala kull persuna li tipprattika attività
li trendi għall-kont proprju, taħt il-kundizzjonijiet stabbiliti bil-liġi nazzjonali.
L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva jipprovdi li l-prinċipju ta’ trattament ugwali għall-finijiet tagħha jimplika n-nuqqas ta’
kwalunkwe diskriminazzjoni abbażi tas-sess, direttament jew indirettament, b’riferiment b’mod partikolari għall-istatus matrimonjali
jew tal‑familja.
L-Artikolu 8 tal-imsemmija direttiva huwa fformulat hekk:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu fuqhom li jeżaminaw jekk, u taħt liema kondizzjonijiet, ħaddiema femminili li jaħdmu għal
rashom u n‑nisa ta’ ħaddiema li jaħdmu għal rashom, waqt interruzzjonijiet fl‑attività tax-xogħol tagħhom minħabba t-tqala
jew qegħdin irabbu t‑tfal,
–      jista’ jkollhom aċċess għal servizzi li jfornu sostituzzjonijiet temporanji jew servizzi soċjali nazzjonali eżistenti,
jew
–      ikunu intitolati għal benefiċċji fi flus taħt skema tas-sigurtà soċjali jew taħt kwalunkwe sistema pubblika oħra ta’ protezzjoni
soċjali.”
Id-Direttiva 92/85
Il-premessi disa’ u ħmistax tad-Direttiva 92/58 jipprovdu dan li ġej:
“Billi l-protezzjoni tas-sigurtà u s-saħħa ta’ ħaddiema tqal, ħaddiema li welldu reċentement jew ħaddiema li qed ireddgħu
m’għandhiex tirriżulta fi trattament sfavorevoli għal nisa fis-suq tax-xogħol u lanqas għandha tnaqqas mis-saħħa tad-direttivi
rigward trattament ugwali għall-irġiel u n-nisa;
[…]
Billi r-riskju ta’ tkeċċija għal raġunijiet assoċjati mal-kundizzjoni tagħhom jista’ jkollu effetti li jagħmlu ħsara għall-istat
fiżiku u mentali tal-ħaddiema tqal, ħaddiema li welldu reċentament jew li qed ireddgħu; billi għandha ssir dispożizzjoni biex
tiġi pprojbita din it‑tkeċċija”.
L-Artikolu 2(a) tad-Direttiva 92/85 jiddefinixxi ħaddiema tqila bħala “ħaddiema tqila li tinforma lil min iħaddimha bil-kundizzjoni
tagħha, skond il-liġi u/jew prattika nazzjonali”.
L-Artikolu 10 ta’ din id-direttiva jipprovdi dan li ġej:
“Sabiex jiġi garantit għall-ħaddiema [tqal, li welldu reċentament jew li qed ireddgħu] l-eserċizzju tad-drittijet tagħhom
tal-protezzjoni tas-saħħa kif rikonoxxuti taħt dan l-Artikolu, għandu jiġi pprovdut illi:
1)      l-Istati Membri għandhom jieħdu l-passi neċessarji biex tiġi pprojbita t-tkeċċija ta’ ħaddiema [tqal, li welldu reċentament
jew li qed ireddgħu], matul iż-żmien mill-bidu tat-tqala tagħhom sa tmiem il-leave tal-maternità msemmi fl-Artikolu 8(1),
barra minn każijiet eċċezzjonali mhux konnessi mal-kundizzjoni tagħhom li huma permessi taħt il-liġi u/jew prattika nazzjonali
u, meta applikabbli, sakemm l-awtorità kompetenti tkun tat il-kunsens tagħha;
2)      jekk ħaddiema [tqila, li welldet reċentement jew li qed tredda’] tiġi mkeċċa [titkeċċa] waqt iż-żmien imsemmi fil-punt 1,
min iħaddimha jrid jiddikjara motivi ġġustifikati għat-tkeċċija tagħha, bil-miktub;
3)       l-Istati Membri għandhom jieħdu l-passi neċessarji biex jipproteġu l-ħaddiema [tqal, li welldu reċentament jew li qed ireddgħu]
minn konsegwenzi ta’ tkeċċija li hija llegali skond il punt 1.”

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
Il-Kodiċi tax-Xogħol
L-Artikolu 3 tal-Kodiċi tax-Xogħol (Darba likums, Latvijas Vēstnesis, 2001, Nru 105) jiddefinixxi ħaddiem bħala persuna fiżika
li, fuq il-bażi ta’ kuntratt ta’ xogħol, u għal ħlas miftiehem, tagħmel ċertu xogħol taħt id-direzzjoni tal-persuna li timpjega.
L-Artikolu 4 tal-Kodiċi tax-Xogħol jiddefinixxi persuna li timpjega bħala persuna fiżika jew ġuridika, jew soċjetà ta’ persuni
b’personalità ġuridika, li timpjega ta’ mill-inqas ħaddiem wieħed abbażi ta’ kuntratt ta’ xogħol.
L-Artikolu 44(3) tal-imsemmi kodiċi jipprovdi:
“Għandu jsir kuntratt ta’ xogħol għall-membri ta’ korpi ta’ tmexxija ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju, ħlief jekk ikunu
impjegati abbażi ta’ kuntratt ieħor taħt il-liġi ċivili. Jekk il-membri tal-korpi ta’ tmexxija ta’ kumpannija jinħatru abbażi
ta’ kuntratt ta’ xogħol, dan għandu jkun għal perjodu indefinit.”
L-Artikolu 109 tal-Kodiċi tax-Xogħol, bit-titolu “Projbizzjonijiet u restrizzjonijiet imposti fuq il-persuna li timpjega fir-rigward
ta’ terminazzjoni”, jipprovdi:
“1.      Huwa pprojbit li l-persuna li timpjega xxolji l-kuntratt ta’ xogħol ta’ mara matul it-tqala tagħha kif ukoll matul is-sena
ta’ wara l-ħlas u, f’każ li tkun tredda’, matul dak il-perijodu kollu, ħlief fil-każijiet previsti fl‑Artikolu 101(1) punti 1,
2, 3, 4, 5 u 10.”
Il-Kodiċi tal-Kummerċ
L-Artikolu 221 tal-Kodiċi tal-Kummerċ (Komerclikums, Latvijas Vēstnesis, 2000, Nru 158/160) huwa fformulat hekk:
“1)      Il-bord tad-diretturi huwa l-organu eżekuttiv tal-kumpannija, li jmexxi lill-kumpannija u jirrappreżentaha.
[…]
5)      Il-bord tad-diretturi huwa obbligat jipprovdi informazzjoni lil-laqgħa ġenerali tal-azzjonisti dwar l-atti konklużi bejn il-kumpannija
u azzjonist, membru tal-bord superviżorju u membru tal-bord tad diretturi.
6)      Il-bord tad-diretturi huwa obbligat li jipprovdi lill-bord superviżorju, ta’ mill-inqas darba kull trimestru, rapport dwar
l-attività u dwar is-sitwazzjoni finanzjarja tal-kumpannija, u li jinforma lill-bord superviżorju mingħajr dewmien dwar id-deterjorament
tas-sitwazzjoni finanzjarja tal-kumpannija jew ċirkustanzi oħrajn essenzjali dwar l‑attività kummerċjali tal-kumpannija.
[…]
8)      Il-membri tal-bord tad-diretturi għandhom dritt għal remunerazzjoni li tikkorrispondi għar-responsabbiltajiet tagħhom u għall-istat
tal-finanzi tal-kumpannija. L-ammont tar-remunerazzjoni huwa ddeterminat b’deċiżjoni tal-bord superviżorju jew, jekk dan ma
jkunx ikkostitwit, mil-laqgħa ġenerali tal-azzjonisti.”
L-Artikolu 224 tal-Kodiċi tal-Kummerċ, bit-titolu “Nomina u revoka tal-membri tal-bord tad-diretturi”, jipprovdi:
“1)      Il-laqgħa ġenerali tal-azzjonisti tinnomina u tneħħi lill-membri tal-bord tad-diretturi. Hija għandha tibgħat lir-Reġistru
tal kummerċ notifika dwar it-tneħħija tal-mandat tal-membri tal bord, il-modifika tad-drittijiet tagħhom ta’ rappreżentanza
jew in-nomina ta’ membri ġodda. Ma’ dik in-notifika għandha tiġi mehmuża kopja tar-riżoluzzjoni tal-laqgħa ġenerali tal-azzjonisti
li tinkludi d-deċiżjoni inkwistjoni.
[…]
3)      Il-membri tal-bord tad-diretturi huma maħtura għal tliet snin, ħlief jekk l-istatut jipprovdi għal perijodu iqsar.
4.      Il-membri tal-bord tad-diretturi jistgħu jitneħħew b’deċiżjoni tal‑laqgħa ġenerali tal-azzjonisti. Jekk il-kumpannija jkollha
bord superviżorju, dan jista’ jissospendi lill-membri tal-bord tad-diretturi mill-funzjonijiet tagħhom sal-laqgħa tal-azzjonisti
iżda biss għal terminu ta’ mhux iktar minn xahrejn.
[…]
6)      L-istatut jista’ jipprovdi li l-membri tal-bord tad-diretturi jistgħu jitneħħew biss għal raġuni serja. Raġuni serja tfisser
ksur tal-mandat, nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligi, impossibbiltà li titmexxa l-kumpannija, azzjoni kontra l-interessi tal-kumpannija,
kif ukoll telf ta’ fiduċja.”
Il-liġi dwar is-sigurtà soċjali
Il-liġi dwar is-sigurtà soċjali (Likums par valsts sociālo apdrošināšanu, Latvijas Vēstnesis, 1997, Nru 274/276), li tistabbilixxi
l‑prinċipji essenzjali tas-sigurtà soċjali u li tirregola l-istrutturi finanzjarji u organizzativi tagħha, fl-Artikolu 1(c)
tagħha, tirrikonoxxi bħala impjegati lill-membri ta’ bordijiet tad-diretturi ta’ kumpanniji kummerċjali.

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Latvijas Krājbanka AS, kumpannija b’kapital azzjonarju, permezz ta’ deċiżjoni tal-21 ta’ Diċembru 2006, dwar l-istabbiliment
tal-kumpannija LKB, ħatret lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali bħala membru uniku tal‑bord tad-diretturi (“valde”) tal-imsemmija
kumpannija.
B’deċiżjoni tal-11 ta’ Jannar 2007, il-bord superviżorju (“padome”) ta’ LKB iffissa r-remunerazzjoni tal-membri tal-bord tad-diretturi
ta’ din il‑kumpannija, kif ukoll kundizzjonijiet oħrajn relatati, u inkarigat lill‑president tal-bord superviżorju biex jikkonkludi
l-kuntratti meħtieġa sabiex tiġi eżegwita din id-deċiżjoni.
Skont id-deċiżjoni tar-rinviju, ma ġiex konkluż kuntratt taħt id‑dritt ċivili dwar it-twettiq tal-funzjoni ta’ membru tal-bord
tad‑diretturi. LKB tikkontesta din il-konstatazzjoni u ssostni li kien ġie konkluż kuntratt ta’ mandat ma’ D. Danosa. Din
tal-aħħar kienet xtaqet tikkonkludi kuntratt ta’ xogħol iżda LKB ippreferiet tagħtiha l-pożizzjoni ta’ membru tal‑bord tad
diretturi abbażi ta’ mandat.
Il-laqgħa ġenerali tal-azzjonisti (“dalībnieku sapulce”) ta’ LKB iddeċidiet, fit-23 ta’ Lulju 2007, li tneħħi lil D. Danosa
mill-kariga tagħha ta’ membru tal-bord tad-diretturi. Hija ngħatat kopja ċċertifikata tal‑minuti ta’ din il-laqgħa fl-24 ta’
Lulju 2007.
Peress li ħasset li t-tneħħija tagħha mill‑kariga tagħha kienet illegali, fil‑31 ta’ Awwissu 2007, D. Danosa ppreżentat rikors
quddiem ir-Rīgas pilsētas Centra rajona tiesa (qorti distrettwali taċ-ċentru tal-belt ta’ Riga) kontra LKB.
Quddiem din il-qorti, D. Danosa sostniet li, wara l-ħatra tagħha, hija wettqet korrettament l-obbligi professjonali tagħha,
kif previsti fl-istatut tal‑kumpannija u fir-regolamenti tal-bord tad-diretturi. Hija sostniet ukoll li, peress li kienet
irċeviet remunerazzjoni għal xogħlha u ħadet il-leave, kellha tiġi preżunta l-eżistenza ta’ relazzjoni ta’ impjieg. Hi żiedet
li t-tneħħija tagħha saret bi ksur tal-Artikolu 109 tal-Kodiċi tax‑Xogħol, dwar il-projbizzjoni tat-tkeċċija ta’ ħaddiema
tqal, peress li hija kienet fil-11-il ġimgħa tat-tqala tagħha fil-mument tat-tkeċċija. Skont D. Danosa, jeżisti kunflitt bejn
l-Artikolu 224(4) tal‑Kodiċi tal‑Kummerċ, li jawtorizza lil-laqgħa ġenerali tal-azzjonisti biex tneħħi f’kull mument lill-membri
tal-bord tad-diretturi, u l-Artikolu 109(1) tal‑Kodiċi tax-Xogħol, li jagħti ċerti garanziji soċjali lin-nisa tqal.
Peress li r-rikors ta’ D. Danosa ġie miċħud kemm mill-qorti tal‑ewwel istanza kif ukoll fl-appell, hija ippreżentat appell
ta’ kassazzjoni quddiem il-qorti tar-rinviju.
Quddiem din il-qorti, D. Danosa sostniet li hija kellha titqies bħala ħaddiema fis-sens tad-dritt tal-Unjoni Ewropea, irrispettivament
minn jekk titqisx hekk jew le taħt id-dritt Latvjan. Barra minn hekk, fid-dawl tal‑projbizzjoni ta’ tkeċċija li tinsab fl-Artikolu 10
tad-Direttiva 92/85 u tal-interess eminenti li dik id-dispożizzjoni timmira li tipproteġi, fir‑relazzjonijiet ġuridiċi ta’
kull tip fejn il-karatteristiċi ta’ relazzjoni ġuridika ta’ xogħol jistgħu jiġu identifikati, l-Istat Latvjan għandu jiżgura,
b’kull mezz, inklużi dawk ġudizzjarji, li l-ħaddiema tqal igawdu l‑garanziji ġuridiċi u soċjali previsti favur tagħhom.
Min-naħa l-oħra, LKB tikkunsidra li l-membri tal-bord tad-diretturi ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju ma jipprovdux servizzi
taħt id‑direzzjoni ta’ persuna oħra u b’hekk ma jistgħux jitqiesu bħala ħaddiema fis-sens tad-dritt tal-Unjoni Ewropea. Hija
targumenta li huwa għal kollox iġġustifikat li jkun hemm livell ta’ protezzjoni differenti għall-ħaddiema u għall-membri tal-bord
tad-diretturi ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju, fid-dawl tar-relazzjoni ta’ fiduċja li jġib miegħu t‑twettiq tal-missjoni
li ġew inkarigati minnha l-membri ta’ tali bord. Id‑dritt tal-Unjoni Ewropea jagħmel distinzjoni ċara bejn il‑persuni li jwettqu
d-dmirijiet tagħhom taħt id-direzzjoni tal-persuna li timpjega u dawk li jeżerċitaw setgħa diskrezzjonali, li fundamentalment
huma r‑rappreżentanti tal-persuna li timpjega u mhux is-subordinati tagħha.
Il-qorti tar-rinviju tindika li mill-ġurisprudenza tal‑Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kunċett ta’ ħaddiem, kif ukoll mill-għan
tad-Direttiva 92/85 fir‑rigward tal-protezzjoni ta’ mara tqila kontra t-tkeċċija, jista’ jiġi dedott li meta membru tal-bord
tad-diretturi ta’ kumpannija jkun jaqa’ taħt dan il-kunċett, l-Artikolu 10 tad-Direttiva 92/85 japplika għalih, minkejja l-fatt
li l-Artikolu 224(4) tal Kodiċi tal-Kummerċ ma jipprovdi ebda restrizzjoni fir-rigward tat-tneħħija ta’ persuni mill-karigi
tagħhom u li l-membru tal-imsemmi kumitat ikollux jew le kuntratt ta’ impjieg. Skont din il-qorti, kemm id-Direttiva 76/207
kif ukoll id‑Direttiva 92/85 jipprojbixxu t-terminazzjoni ta’ relazzjoni ta’ impjieg ta’ mara tqila.
Peress li dehrilha li l-kawża li minnha kienet adita tqajjem kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni Ewropea,
l-Augstākās Tiesas Senāts iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill‑Qorti tal-Ġustizzja dawn id-domandi
preliminari:
“1)      Membru ta’ bord li jmexxi kumpannija b’kapital azzjonarju għandu jitqies bħala ħaddiem skont id-dritt Komunitarju?
2)      Il-fatt li l-Artikolu 224(4) tal-Kodiċi tal-Kummerċ Latvjan jippermetti t-tneħħija ta’ membru tal-bord tad-diretturi ta’ kumpannija
b’kapital azzjonarju mingħajr ebda restrizzjoni, u b’mod partikolari mingħajr ma tittieħed inkunsiderazzjoni t-tqala ta’ tali
membru, huwa inkompatibbli mal-Artikolu 10 tad‑Direttiva 92/85 […] u mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal‑Ġustizzja?”

Fuq id-domandi preliminari

Osservazzjonijiet preliminari
Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li, matul is-seduta quddiem il‑Qorti tal-Ġustizzja, il-fatti fl-isfond tal-kawża prinċipali
taw lok għal xi kontestazzjonijiet li essenzjalment jirrigwardaw ir-raġunijiet li wasslu sabiex LKB neħħiet lil D. Danosa
mill-kariga tagħha ta’ membru tal‑bord tad-diretturi ta’ din il-kumpannija u dwar il-kwistjoni jekk din tal-aħħar kinitx ġiet
informata bl-istat ta’ tqala tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali u, jekk dan kien il-każ, f’liema data hija ġiet informata
dwar dan.
Filwaqt li LKB sostniet li l-istat ta’ tqala ta’ D. Danosa bl-ebda mod ma kien influwenza d-deċiżjoni li permezz tagħha l-persuna
kkonċernata tneħħiet mill-kariga tagħha, u enfasizzat li din tal-aħħar lanqas kienet allegat hija stess li t-tneħħija tagħha
kienet dovuta minħabba l-istat ta’ tqala tagħha, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali kkontestat il-verżjoni tal-fatti kif esposta
minn LKB, sostniet li t‑tneħħija tagħha kienet dovuta minħabba l-istat ta’ tqala tagħha, u ppruvat tikkjarifika ċ-ċirkustanzi
li wasslu għall-adozzjoni ta’ din id‑deċiżjoni ta’ tneħħija.
Hija l-qorti nazzjonali li għandha tistabbilixxi l-fatti li jkunu taw lok għall-kawża prinċipali u li tiddeduċi konklużjonijiet
minnhom għall‑finijiet tad-deċiżjoni li hi mitluba tagħti (ara, b’mod partikolari, is‑sentenza tas-16 ta’ Settembru 1999,
WWF
et
, Ġabra p. I-5613, punt 32).
Fil-fatt, fit-tqassim tal-kompetenzi bejn il-qrati tal-Unjoni Ewropea u l‑qrati nazzjonali, hija bħala prinċipju l-qorti nazzjonali
li għandha tivverifika li l-kundizzjonijiet fattwali li jinvolvu l-applikazzjoni ta’ regola tal-Unjoni Ewropea huma miġbura
flimkien fil-kawża pendenti quddiemha, filwaqt li l-Qorti tal-Ġustizzja, meta tiddeċiedi dwar rinviju preliminari, tista’,
jekk ikun il-każ, tagħti indikazzjonijiet intiżi sabiex jiggwidaw lill-qorti nazzjonali fl-interpretazzjoni tagħha (ara, f’dan
is‑sens, is-sentenzi tal-4 ta’ Lulju 2000, Haim, C-424/97, Ġabra p. I‑5123, punt 58 u tal-4 ta’ Ġunju 2009, Vatsouras u Koupatantze,
C‑22/08 u C‑23/08, Ġabra p. I‑4585, punt 23).
F’din il-kawża, kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, id-domandi magħmula huma bbażati fuq il-premessa li t-tneħħija ta’
D. Danosa mill-kariga ta’ membru tal-bord tad-diretturi ta’ LKB seħħet jew setgħet seħħet essenzjalment minħabba l-istat ta’
tqala tal-persuna kkonċernata. Din il-qorti tistaqsi dwar il-kompatibbiltà ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li, filwaqt li tipprojbixxi
tkeċċija minħabba raġunijiet marbutin mat‑tqala, min-naħa l-oħra ma tipprovdi l-ebda restrizzjoni dwar it‑tneħħija ta’ membru
mill-bord tad-diretturi ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tagħti risposta għad-domandi preliminari dwar l-interpretazzjoni
tad-dritt tal‑Unjoni Ewropea magħmula mill-qorti tar-rinviju, filwaqt li tħalli f’idejn din tal-aħħar l-impenn li tivverifika
l-elementi konkreti tal‑kawża pendenti quddiemha, u b’mod partikolari li tiddeċiedi l‑kwistjoni dwar jekk id-deċiżjoni ta’
tneħħija kkontestata kinitx essenzjalment motivata mill‑istat ta’ tqala tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali.
Minkejja li l-pożizzjoni meħuda mill-Gvern Latvjan u mill‑Kummissjoni Ewropea dwar il-fatti tal‑kawża prinċipali tikkontesta
r-rilevenza tad-domandi preliminari għad-deċiżjoni tal-kawża li minnha hija adita l-qorti nazzjonali, huwa biżżejjed li jiġi
kkonstatat li fid‑deċiżjoni tar-rinviju ma hemm xejn li juri li dawn id-domandi, l-utilità ta’ liema ġiet spjegata mill-qorti
tar‑rinviju, huma ipotetiċi jew mingħajr konnessjoni mal-fatti reali jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali.

Fuq l-ewwel domanda
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk membru ta’ bord tad-diretturi ta’ kumpannija
b’kapital azzjonarju li jagħti servizzi lil din tal-aħħar għandux jiġi kkunsidrat bħala ħaddiem fis-sens tad-Direttiva 92/85.
Skont ġurisprudenza stabbilita, il-kunċett ta’ ħaddiem fis-sens ta’ din id‑direttiva ma għandux jingħata interpretazzjoni
differenti skont il‑liġijiet nazzjonali iżda għandu jiġi ddefinit skont kriterji oġġettivi li jikkaratterizzaw ir-relazzjoni
ta’ xogħol fid-dawl tad-drittijiet u tad‑dmirijiet tal-persuni kkonċernati. Il-karatteristika essenzjali ta’ relazzjoni ta’
xogħol hija l-fatt li persuna twettaq, matul ċertu żmien, favur persuna oħra u taħt id-direzzjoni tagħha, servizzi li bħala
korrispettiv għalihom hija tirċievi rimunerazzjoni (ara, b’analoġija, fil‑kuntest tal-moviment liberu tal-ħaddiema u tal‑prinċipju
ta’ rimunerazzjonijiet ugwali ta’ ħaddiema rġiel u ta’ ħaddiema nisa, is‑sentenzi tat-3 ta’ Lulju 1986, Lawrie-Blum, 66/85,
Ġabra p. 2121, punti 16 u 17, u tat-13 ta’ Jannar 2004, Allonby, C‑256/01, Ġabra p. I‑873, punt 67, u fil-kuntest tad-Direttiva 92/85,
is-sentenza tal-20 ta’ Settembru 2007, Kiiski, Ġabra, p. I‑7643, punt 25).
In-natura ġuridika
sui generis
tar-relazzjoni ta’ impjieg fid-dritt nazzjonali ma jista’ jkollha ebda effett fuq l-istatus ta’ ħaddiem fis-sens tad-dritt
tal-Unjoni Ewropea (ara s-sentenza Kiiski, iċċitata iktar ’il fuq, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata). Sakemm persuna tissodisfa
r‑rekwiżiti elenkati fil-punt 39 ta’ din is-sentenza, in-natura tar‑relazzjoni ġuridika li torbotha mal-parti l-oħra fir-relazzjoni
tax‑xogħol ma hijiex rilevanti għall-applikazzjoni tad-Direttiva 92/85 (ara b’analoġija, fil-kuntest tal-moviment liberu tal-ħaddiema,
is‑sentenzi tal-31 ta’ Mejju 1989, Bettray, 344/87, Ġabra p. 1621, punt 16, u tas-26 ta’ Frar 1992, Raulin, C‑357/89, Ġabra
p. I‑1027, punt 10).
Bl-istess mod, il-klassifikazzjoni formali ta’ ħaddiem indipendenti fid‑dawl tal-liġi nazzjonali ma teskludix li persuna tiġi
kklassifikata bħala ħaddiem fis-sens tad-Direttiva 92/85 jekk l-indipendenza tagħha hija fittizja, b’tali mod li taħbi relazzjoni
ta’ impjieg fis-sens ta’ din id‑direttiva (ara, b’analoġija, is-sentenza Allonby, iċċitata iktar ’il fuq, punt 71).
Minn dan isegwi li l-klassifikazzjoni, fil-liġi Latvjana, tar-relazzjoni bejn kumpannija b’kapital azzjonarju u l-membri tal-bord
tad-diretturi ta’ din tal-aħħar jew il-fatt li tali kumpannija u l-membri tal-imsemmi bord ma kkonkludewx kuntratt ta’ impjieg
ma għandhomx jistabbilixxu, kuntrarjament għal dak li ssostni LKB, il-klassifikazzjoni tal-imsemmija relazzjoni għall-finijiet
tad-Direttiva 92/85.
Kif jirriżulta mill-osservazzjonijiet ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja, f’din il-kawża ma huwiex ikkontestat li D. Danosa,
b’mod regolari u bi ħlas, tat servizzi lil LKB billi wettqet il-funzjonijiet ta’ membru uniku tal-bord tad-diretturi li ngħatawlha
permezz tal-istatut ta’ din il‑kumpannija u tar-regolamenti tal-imsemmi bord. Kuntrarjament għal dak li ssostni l-imsemmija
kumpannija, ma huwiex rilevanti, f’dan ir‑rigward, li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali kienet inkarigata hija stess mit-tfassil
ta’ dawn ir-regolamenti.
Min-naħa l-oħra, l-imsemmija osservazzjonijiet ivarjaw fir-rigward tal‑kwistjoni dwar jekk bejn D. Danosa u LKB kienx hemm
ir-rabta ta’ subordinazzjoni, jew saħansitra l-grad ta’ subordinazzjoni, rikjest mill‑ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja
dwar il-kunċett ta’ ħaddiem fis-sens tad-dritt tal-Unjoni Ewropea b’mod ġenerali u tad‑Direttiva 92/85 b’mod partikolari.
LKB u l-Gvern Latvjan u Elleniku jsostnu li, fir-rigward ta’ membri tal-bord tad-diretturi ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju,
ma hijiex meħtieġa r-rabta ta’ subordinazzjoni rikjesta mill-ġurisprudenza tal‑Qorti tal-Ġustizzja, fil-każ ta’ dawn il-membri.
LKB u l-Gvern Latvjan isostnu li membru ta’ bord tad-diretturi, bħar-rikorrenti fil‑kawża prinċipali, jeżegwixxi l-inkarigi
tiegħu, bħala regola, abbażi ta’ kuntratt ta’ mandat, b’mod awtonomu u mingħajr ma jirċievi istruzzjonijiet. Huma jsostnu
li r-relazzjoni bejn, minn naħa waħda, l‑azzjonisti ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju u/jew, jekk ikun il-każ, il-bord superviżorju,
u, min-naħa l-oħra, il-membri tal-bord tad‑diretturi għandha tkun ibbażata fuq il-fiduċja, b’tali mod li r‑relazzjoni ta’
impjieg bejn il-partijet għandha tkun waħda li tista’ tinħall meta din il‑fiduċja tispiċċa.
Ir-risposta għad-domanda dwar jekk hemmx rabta ta’ subordinazzjoni fis-sens tad-definizzjoni hawn fuq imsemmija tal-kunċett
ta’ ħaddiem għandha tingħata f’kull każ partikolari skont il-fatti u ċ-ċirkustanzi kollha li jikkaratterizzaw ir-relazzjonijiet
eżistenti bejn il-partijiet.
Il-kwalità ta’ membru ta’ bord tad-diretturi ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju ma għandhiex, bħala tali, teskludi li r-rikorrenti
fil-kawża prinċipali sabet ruħha f’rabta ta’ subordinazzjoni fil-konfront ta’ din il‑kumpannija. Fil-fatt għandhom jiġu eżaminati
l-kundizzjonijiet li fihom il-membru tal-bord ġie ingaġġat, in-natura tal-funzjonijiet li ngħatawlu, il-kuntest li fihom dawn
tal-aħħar huma eżerċitati, il-portata tas-setgħat tal-persuna kkonċernata u l-kontroll li huwa suġġett għalih fi ħdan il-kumpannija,
kif ukoll iċ-ċirkustanzi li fihom huwa jista’ jitneħħa.
L-ewwel nett, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 77 sa 84 tal‑konklużjonijiet tiegħu, eżami ta’ dawn l-elementi fil-kawża
prinċipali jirrileva li D. Danosa inħatret bħala membru uniku tal-bord tad-diretturi ta’ LKB għal terminu fiss ta’ tliet snin,
hija ġiet inkarigata biex tamministra l-beni ta’ dik il-kumpannija, tmexxiha u tirrappreżentaha u li hija kienet tifforma
parti integrali minnha. Bi tweġiba għal mistoqsija li saret mill-Qorti tal-Ġustizzja matul is-seduta, ma kienx possibbli li
jiġi stabbilit minn min jew mil-liema korp saret il-ħatra tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali.
Barra minn hekk, anki jekk D. Danosa kellha marġni diskrezzjonali fl‑eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħha, hija kellha tagħti
rendikont tal‑ġestjoni tagħha lill-bord superviżorju u tikkollabora miegħu.
Fl-aħħar nett, mill-proċess ippreżentat quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, skont id-dritt Latvjan, membru tal-bord
tad-diretturi jista’ jitneħħa mill-kariga tiegħu b’deċiżjoni tal-azzjonisti, jekk ikun il każ, wara li jkun ġie sospiż mill-kariga
tiegħu mill-bord superviżorju. Id‑deċiżjoni ta’ tneħħija meħuda fil-konfront ta’ D. Danosa għalhekk ittieħdet minn organu,
li, hija ma kinitx tikkontrolla u li f’kull mument seta’ jiddeċiedi kontra l-volontà tal-persuna kkonċernata.
Għalkemm ma jistax jiġi eskluż li l-membri ta’ korp li jmexxi kumpannija, bħal bord tad-diretturi, ma jaqax fil-kunċett ta’
ħaddiem kif iddefinit fil‑punt 39 ta’ din is-sentenza – fid-dawl tal-funzjonijiet speċifiċi li ngħatawlhom kif ukoll tal-kuntest
li fihom dawn il-funzjonijiet huma eżerċitati u tal-mod li bih jiġu eżerċitati – xotra jibqa’ l-fatt li membru ta’ tali bord
li, in kambju għal rimunerazzjoni, jagħti servizzi lill‑kumpannija li ħatritu u li minnha huwa jagħmel parti integrali, li
jeżerċita l-funzjonijiet tiegħu taħt id-direzzjoni jew il-kontroll ta’ organu ieħor ta’ din il-kumpannija u li jista’, f’kull
mument, jitneħħa mill-kariga tiegħu mingħajr restrizzjonijiet, mal-ewwel daqqa ta’ għajn, jissodisfa r-rekwiżiti sabiex jiġi
kklassifikat ħaddiem fis-sens tal‑ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ċċitata iktar ’il fuq.
Fir-rigward tal-kunċett ta’“ħaddiema tqila”, għandu jitfakkar li din hija ddefinita fl-Artikolu 2(a) tad-Direttiva 92/85 bħala
“ħaddiema tqila li tinforma lil min iħaddimha bil-kundizzjoni tagħha, skond il-liġi u/jew prattika nazzjonali”.
Għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ din id-direttiva, il-leġiżlatur tal‑Unjoni Ewropea ried jagħti definizzjoni awtonoma
fid-dritt tal‑Unjoni Ewropea lill-kunċett ta’ ħaddiema tqila, anki jekk, għal wieħed mill-aspetti ta’ din id-definizzjoni,
jiġifieri dak li jirrigwarda l‑mod kif il-ħaddiema tinforma lill-persuna li timpjegaha bil-kundizzjoni tagħha, huwa jirreferi
għal-leġiżlazzjoni u/jew prassi nazzjonali (sentenza Kiiski, iċċitata iktar ’il fuq, punt 24).
Fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk, fil-kawża prinċipali, LKB kinitx ġiet informata bl-istat ta’ tqala ta’ D. Danosa, għandu
jitfakkar l-ewwel nett, li kif jirriżulta wkoll mill-punt 33 ta’ din is-sentenza, hija l-qorti tar-rinviju u mhux il-Qorti
tal-Ġustizzja li għandha tevalwa l-fatti rilevanti tal-kawża.
It-tieni nett, anki jekk l-Artikolu 2(a) tad-Direttiva 92/85 jirreferi għal‑leġiżlazzjoni u/jew għall-prassi nazzjonali f’dak
li jirrigwarda l‑modalitajiet li permezz tagħhom il-ħaddiema tinforma lill-persuna li timpjegaha dwar l-istat tagħha, xorta
jibqa’ l-fatt li dawn il-modalitajiet ma jistgħux ixejnu l‑protezzjoni partikolari tal-mara stabbilita bl‑Artikolu 10 ta’
din l-istess direttiva, li tipprojbixxi t-tkeċċija ta’ ħaddiema tqal, li welldu reċentament jew li qed ireddgħu, ħlief f’każijiet
eċċezzjonali għal raġunijiet mhux marbuta mal-istat tagħhom. Jekk mingħajr ma kienet formalment informat bit-tqala tal-ħaddiema
mill‑persuna kkonċernata nnifisha, il-persuna li timpjega saret taf bl-istat ta’ tqala ta’ din tal-aħħar, ikun kontra l-għan
u l-ispirtu tad-Direttiva 92/85 li tinterpreta b’mod ristrett it-termini tal-Artikolu 2(a) ta’ din id-direttiva u tinnega
lill-ħaddiema kkonċernata l-protezzjoni kontra t-tkeċċija stipulata bl-imsemmi Artikolu 10.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li membru ta’ bord tad-diretturi
ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju, li jagħti servizzi lil din tal-aħħar u li jifforma parti integrali minnha, għandu jiġi
kkunsidrat bħala ħaddiem għall-finijiet tad-Direttiva 92/85, jekk il-funzjonijiet tiegħu huma mwettqa, matul ċertu perijodu,
taħt id-direzzjoni jew il-kontroll ta’ organu ieħor ta’ din il-kumpannija u jekk, in kambju għal dawn il-funzjonijiet, huwa
jirċievi rimunerazzjoni. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika l‑fatti meħtieġa sabiex tevalwa jekk dan huwiex il-każ
fil-kawża li minnha hija adita.

Fuq it-tieni domanda
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju, essenzjalment, tistaqsi jekk l-Artikolu 10 tad-Direttiva 92/85 għandux
jiġi interpretat bħala li jipprekludi liġi nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali li tippermetti t-tneħħija
ta’ membru tal-bord tad-diretturi ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju mingħajr restrizzjoni, b’mod partikolari mingħajr ma
jittieħed inkunsiderazzjoni l-istat ta’ tqala tal‑persuna kkonċernata.
Fir-rigward tal-portata tal-projbizzjoni tat-tkeċċija li tinsab fl‑Artikolu 10 tad-Direttiva 92/85, preliminarjament, għandu
jitfakkar li l-għan tad-Direttiva 92/85 huwa li ttejjeb is-sigurtà u s-saħħa tal‑ħaddiema tqal, li welldu reċentament jew
li qed ireddgħu, fuq ix‑xogħol.
Qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 92/85, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet iddeċidiet li, skont il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni
u, b’mod partikolari, tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 76/207, protezzjoni kontra t-tkeċċija għandha tiġi rrikonoxxuta
lill-mara mhux biss waqt il-leave tal-maternità, iżda wkoll tul it-tqala kollha. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, tkeċċija f’dawn
il-perijodi tista’ tikkonċerna biss in-nisa u għalhekk tikkostitwixxi diskriminazzjoni diretta bażata fuq is-sess (ara, f’dan
is‑sens, is-sentenzi tat-8 ta’ Novembru 1990, Handels‑ og Kontorfunktionærernes Forbund, C‑179/88, Ġabra p. I‑3979, punt 13;
tat-30 ta’ Ġunju 1998, Brown, C‑394/96, Ġabra p. I‑4185, punti 24 sa 27; u Paquay, C‑460/06, Ġabra p. I‑8511, punt 29).
Huwa preċiżament fid-dawl tar-riskju li tkeċċija eventwali taffettwa s‑sitwazzjoni fiżika u mentali tal-ħaddiema tqal, li
welldu reċentement jew li qed ireddgħu, inkluż fosthom ir-riskju partikolarment serju li jista’ jwassal lill-ħaddiema tqal
jinterrompu volontarjament it-tqala tagħhom, li l-leġiżlatur Komunitarju, bis-saħħa tal-Artikolu 10 tad‑Direttiva 92/85, ipprovda
protezzjoni partikolari għall-mara billi stipula l-projbizzjoni ta’ tkeċċija fil-perijodu mill-bidu tat-tqala sat‑tmiem tal-leave
tal-maternità (ara s-sentenza Payuay, iċċitata iktar ’il fuq, punt 31).
Matul l-imsemmi perijodu, l-Artikolu 10 tad-Direttiva 92/85 ma pprovda ebda eċċezzjoni jew deroga għall-projbizzjoni ta’ tkeċċija
tal‑ħaddiema tqal, ħlief f’każijiet eċċezzjonali mhux marbuta mal-istat tagħhom u bil-kundizzjoni li min iħaddem jiġġustifika
bil-miktub ir‑raġunijiet ta’ din it-tkeċċija (sentenzi tal-14 ta’ Lulju 1994, Webb, C‑32/93, Ġabra p. I‑3567, punt 22; Brown,
iċċitata iktar ’il fuq, punt 18, tal-4 ta’ Ottubru 2001, Tele Danmark, C‑109/00, Ġabra p. I‑6993, punt 27 u Paquay, iċċitata
iktar ’il fuq, punt 31).
Fil-każ li l-qorti tar-rinviju tiddeċiedi li, f’din il-kawża, D. Danosa taqa’ taħt il-kunċett ta’ “ħaddiema tqila” fis-sens
tad-Direttiva 92/85, u li d-deċiżjoni tat-tneħħija inkwistjoni fil-kawża prinċipali ttieħdet minħabba raġunijiet essenzjalment
marbuta mal-istat ta’ tqala tal‑persuna kkonċernata, għandu jiġi rrilevat li tali deċiżjoni, minkejja li meħuda bis-saħħa
tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li jippermettu t-tneħħija ta’ membru ta’ bord tad-diretturi mingħajr restrizzjoni,
hija inkompatibbli mal-projbizzjoni tat-tkeċċija stipulata fl‑Artikolu 10 ta’ din id-direttiva.
Min-naħa l-oħra, deċiżjoni ta’ tneħħija meħuda matul il-perijodu mill‑bidu tat-tqala sa tmiem il-leave ta’ maternità għal
raġunijiet mhux marbuta mal-istat ta’ tqala tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma hijiex kuntrarja għall-imsemmi Artikolu 10,
bil-kundizzjoni, madankollu, li min iħaddem jagħti raġunijiet bil-miktub li jiġġustifikaw it-tkeċċija u li t-tkeċċija tal-persuna
kkonċernata tkun permissibbli mil-leġiżlazzjoni u/jew mill-prassi nazzjonali kkonċernati, skont id-dispożizzjonijiet tal‑punti 1
u 2 tal-Artikolu 10 ta’ din id-direttiva.
Fil-każ li l-qorti tar-rinviju tiddeċiedi, f’din il-kawża, fid-dawl tan‑natura tal-funzjonijiet eżerċitati minn D. Danosa
u fil-kuntest li fih dawn il-funzjonijiet huma eżerċitati, li peress li l-persuna kkonċernata ma għandiex il-kwalità ta’ “ħaddiema
tqila” fis-sens tad‑Direttiva 92/85 u li għalhekk ma għandhiex protezzjoni kontra t‑tkeċċija ta’ membru ta’ bord tad-diretturi
ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju, għandu jiġi eżaminat jekk ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tistax tinvoka l-protezzjoni
kontra d-diskriminazzjoni bbażata fuq is‑sess, mogħtija permezz tad-Direttiva 76/207, regola li għaliha ma sarx riferiment
mill-qorti tar-rinviju fid-domandi tagħha iżda li għaliha rreferew din il-qorti u xi partijiet interessati li ppreżentaw osservazzjonijiet
bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li skont l-Artikolu 3(1)(a) tad‑Direttiva 76/207, “[l]-applikazzjoni tal-prinċipju ta’
trattament ugwali tfisser li m’għandux ikun hemm diskriminazzjoni diretta jew indiretta fuq il-bażi ta’ sess fis setturi pubbliċi
jew privati, inklużi korpi pubbliċi, fir-rigward ta’ [...] impjieg u kondizzjonijiet ta’ xogħol, inklużi s-sensji”.
Kif jirriżulta mill-punt 59 ta’ din is-sentenza, skont il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni, u b’mod partikolari d-dispożizzjonijiet
tad‑Direttiva 76/207, protezzjoni kontra t-tkeċċija għandha tiġi rikonoxxuta lill-mara mhux biss matul il-leave ta’ maternità,
iżda wkoll tul it-tqala kollha. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, it-tkeċċija ta’ ħaddiema minħabba tqala jew minħabba raġuni
bbażata essenzjalment fuq l-istat ta’ tqala tista’ tirrigwarda biss in-nisa u għalhekk hija diskriminazzjoni diretta bbażata
fuq is-sess (ara s-sentenza Paquay, iċċitata iktar ’il fuq, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Għandu jiġi kkonstatat li t-tneħħija unilaterali, mill-mandant, ta’ mandat, qabel it-terminu miftiehem, minħabba l-istat ta’
tqala tal‑mandatarju jew minħabba raġuni essenzjalment ibbażata fuq dan l‑istat tirrigwarda biss in-nisa. Anki jekk D. Danosa
ma tikkwalifikax bħala “ħaddiema tqila” fis-sens wiesa’ mogħti mid-Direttiva 92/85, l-ammissjoni li kumpannija tista’ tneħħi
mill-karigi tagħhom membri tal‑bord tad-diretturi tagħha li jeżerċitaw funzjonijiet bħal dawk deskritti fil-kawża prinċipali
jmur kontra l-għan tal-protezzjoni li jagħti l‑Artikolu 2(7) tad-Direttiva 76/207, peress li t-tneħħija hija essenzjalment
ibbażata fuq it-tqala tal-persuna kkonċernata.
Kif il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrilevat, l-għan segwit mir-regoli tad-dritt tal-Unjoni Ewropea li jirregolaw l-ugwaljanza
bejn l-irġiel u n-nisa fil‑qasam tad-drittijiet tan-nisa tqal jew li jkunu welldu reċentement huwa li jipproteġihom qabel
u wara li jwelldu (ara s-sentenza tat-8 ta’ Settembru 2005, McKenna, C-191/03, Ġabra p. I-7631, punt 42).
Dan il-għan li jispira kemm lid-Direttiva 92/85 kif ukoll lid‑Direttiva 76/207, ma jistax jintlaħaq jekk il-protezzjoni kontra
t‑tkeċċija mogħtija mid-dritt tal-Unjoni Ewropea lin-nisa tqal tiddependi mill-klassifikazzjoni formali tar-relazzjoni ta’
impjieg tagħhom fid-dritt nazzjonali jew mill-għażla magħmula matul l-impjieg tagħhom ta’ xi tip ta’ kuntratt.
Kif jirriżulta mill-punt 33 ta’ din is-sentenza, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tistabbilixxi ċ-ċirkustanzi rilevanti
tal-kawża li minnha hija adita u tivverifika jekk, kif jallegaw id-domandi preliminari magħmula, id-deċiżjoni tat-tneħħija
kinitx essenzjalment ibbażata fuq l-istat ta’ tqala tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali. Jekk dan huwa l-każ, ftit jimporta
li jkun aċċertat jekk l-imsemmija rikorrenti taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 92/85, tad-Direttiva 76/207, jew,
jekk il-qorti tar-rinviju tikkwalifikaha bħala “ħaddiem indipendenti”, f’dak tad‑Direttiva 86/13, li tapplika għal ħaddiema
indipendenti u li, kif jirriżulta mill-Artikolu 1 tagħha, tikkompleta d-Direttiva 76/207 f’dak li jirrigwarda l-applikazzjoni
tal-prinċipju ta’ trattament ugwali tal-ħaddiema, filwaqt li tipprojbixxi, bħal din l-aħħar direttiva, kull diskriminazzjoni
bbażata fuq is-sess, kemm direttament, kif ukoll indirettament. Tkun liema tkun id-direttiva applikabbli, dak li huwa importanti
hu li l-persuna kkonċernata tingħata l-protezzjoni mogħtija mid-dritt tal-Unjoni Ewropea lin-nisa tqal fil-każ fejn ir-relazzjoni
ġuridika li kienet torbotha ma’ persuna oħra nkisret minħabba t-tqala tagħha.
Barra minn hekk, din il-konklużjoni hija sostnuta mill-prinċipju ta’ trattament ugwali tan-nisa u tal-irġiel stabbilit fl-Artikolu 23
tal-Karta tad-drittijiet fundamentali tal-Unjoni Ewroepa, li jipprovdi li din l‑ugwaljanza għandha tiġi żgurata fis-setturi
kollha, inkluż dak tal‑impjieg, tax-xogħol u tar-rimunerazzjoni.
Fil-fatt, għandu jitfakkar li, f’dak li jirrigwarda l-oneru tal-prova applikabbli f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali,
hija l-qorti nazzjonali li għandha tapplika d-dispożizzjonijiet rilevanti tad-Direttiva tal-Kunsill 97/80/KE, tal-15 ta’ Diċembru 1997,
dwar il-piż [l-oneru] tal-prova f’każijiet ta’ diskriminazzjoni bbażati fuq is-sess (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5,
Vol. 3, p. 264) li, skont l‑Artikolu 3(1)(a) tagħha tapplika għas-sitwazzjonijiet koperti mid‑Direttiva 976/207 u, jekk hemm
diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess, mid-Direttiva 92/85.
F’dan ir-rigward, mill-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 97/80 jirriżulta li, meta persuna tqis li hija leża mill-innosservanza
fil-konfront tagħha tal-prinċipju ta’ trattament ugwali u tipprova, quddiem qorti jew awtorità kompetenti oħra, fatti li jippermettu
li tiġi preżunta l-eżistenza ta’ diskriminazzjoni diretta jew indiretta, huwa l-konvenut li għandu jressaq il-prova li ma
kienx hemm ksur tal-prinċipju ta’ trattament ugwali.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 10 tad-Direttiva 92/85
għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali li t-tneħħija
ta’ membru ta’ bord tad-diretturi ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju mingħajr restrizzjoni meta l-persuna kkonċernata hija
kklassifikata bħala “ħaddiema tqila” fis-sens ta’ din id-direttiva u li d-deċiżjoni ta’ tneħħija meħuda fil-konfront tagħha
hija essenzjalment ibbażata fuq l-istat ta’ tqala tagħha. Anki jekk il-membru kkonċernat ta’ bord tad-diretturi ma huwiex
hekk ikklassifikat, xorta jibqa’ l-fatt li t-tneħħija ta’ membru ta’ bord tad-diretturi li jeżerċita funzjonijiet bħal dawk
deskritti fil-kawża prinċipali minħabba tqala jew minħabba raġuni essenzjalment ibbażata fuq dan l‑istat tista’ tikkonċerna
biss in-nisa, u għalhekk tikkostitwixxi diskriminazzjoni diretta bbażata fuq is-sess, kuntrarja għall-Artikoli 2(1) u (7)
u 3(1)(ċ) tad-Direttiva 76/207.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal‑osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Membru ta’ bord tad-diretturi ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju, li jagħti servizzi lil din tal-aħħar u li jifforma parti
integrali minnha, għandu jiġi kkunsidrat bħala ħaddiem għall-finijiet tad-Direttiva tal-Kunsill 92/85/KE, tad-19 ta’ Ottubru 1992,
dwar l‑introduzzjoni ta’ mizuri biex jinkoraġġixxu t-titjib fis-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax‑xogħol għall-ħaddiema nisa
tqal u ħaddiema li welldu reċentement, jew li qed ireddgħu (l-għaxar Direttiva partikolari fis-sens tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva
89/391/KEE), jekk il-funzjonijiet tiegħu huma mwettqa, matul ċertu perijodu, taħt id-direzzjoni jew il-kontroll ta’ organu
ieħor ta’ din il-kumpannija u jekk, inkambju għal dawn il‑funzjonijiet, huwa jirċievi remunerazzjoni. Hija l-qorti tar‑rinviju
li għandha tivverifika l‑fatti meħtieġa sabiex tevalwa jekk dan huwiex il-każ fil-kawża li minnha hija adita.
2)
L-Artikolu 10 tad-Direttiva 92/85 għandu jiġi interpretat fis‑sens illi jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni
fil-kawża prinċipali li t-tneħħija ta’ membru ta’ bord tad-diretturi ta’ kumpannija b’kapital azzjonarju mingħajr restrizzjoni
meta l-persuna kkonċernata hija kklassifikata bħala “ħaddiema tqila” fis-sens ta’ din id‑direttiva u li d-deċiżjoni ta’ tneħħija
meħuda fil-konfront tagħha hija essenzjalment ibbażata fuq l-istat ta’ tqala tagħha. Anki jekk il-membru kkonċernat ta’ bord
tad-diretturi ma huwiex hekk ikklassifikat, xorta jibqa’ l-fatt li t-tneħħija ta’ membru ta’ bord tad-diretturi li jeżerċita
funzjonijiet bħal dawk deskritti fil-kawża prinċipali minħabba tqala jew minħabba raġuni essenzjalment ibbażata fuq dan l-istat
tista’ tikkonċerna biss in-nisa, u għalhekk tikkostitwixxi diskriminazzjoni diretta bbażata fuq is-sess, kuntrarja għall‑Artikoli
2(1) u (7) u 3(1)(ċ) tad-Direttiva tal‑Kunsill 76/207, tad-9 ta’ Frar 1976, dwar l‑implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament
ugwali għall‑irġiel u n-nisa għal dak li għandu x’jaqsam mal-aċċess għall impjiegi, taħriġ professjonali, promozzjoni, u kondizzjonijiet
tax xogħol, kif emendata bid-Direttiva 2002/73/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ Settembru 2002.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: il-Latvjan.