CELEX: 62003TJ0333
Odpowiedzialność pozaumowna Wspólnoty
Program TACIS
Usługi świadczone w ramach podwykonawstwa
Odmowa zapłaty
Bezpodstawne wzbogacenie
Prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia
Zwrot nienależnego świadczenia
Uzasadnione oczekiwania
Obowiązek staranności

Ramy prawne
Artykuł 28 ust. 2 rozporządzenia finansowego z dnia 21 grudnia 1977 r. mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot
Europejskich (Dz.U. L 356, str. 1, zwanego dalej „rozporządzeniem finansowym”) w brzmieniu obowiązującym w dniu 4 kwietnia
2000 r. stanowił:
„Wszelkie należności określone jako pewne, wyrażone w kwocie pieniężnej i wymagalne muszą być przedmiotem ustalenia należności
i zlecenia windykacji dokonanych przez właściwego intendenta […]”

Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
Na początku 1994 r., w ramach wspólnotowego programu pomocy technicznej dla Wspólnoty Niepodległych Państw (TACIS), pomiędzy
Komisją, reprezentowaną przez zastępcę dyrektora generalnego dyrekcji generalnej (DG) ds. zewnętrznych stosunków gospodarczych
a Helmico SA, reprezentowaną przez upoważnionego członka zarządu zawarta została umowa MO.94.01/01.01/B002. Umowa ta (zwana
dalej „umową dotyczącą Mołdawii”), zatytułowana „Pomoc przy organizacji stowarzyszenia rolników indywidualnych”, stanowiła
część projektu oznaczonego TACIS/FD MOL 9401 (zwanego dalej „projektem mołdawskim”).
W kwietniu 1996 r. Helmico i skarżąca zawarły umowę, na podstawie której Helmico zleciła skarżącej jako podwykonawcy świadczenie
niektórych usług przewidzianych w umowie dotyczącej Mołdawii.
W dniu 27 września 1996 r. pomiędzy Komisją, reprezentowaną przez zastępcę dyrektora generalnego DG ds. zewnętrznych stosunków
gospodarczych a Helmico, reprezentowaną przez upoważnionego członka zarządu została zawarta umowa TACIS oznaczona RU 96-5276-00.
Na mocy tej umowy (zwanej dalej „umową dotyczącą Rosji”) Helmico zobowiązała się do świadczenia w Rosji usług w ramach projektu
noszącego nazwę „Federalny system kwalifikacji i badań materiału siewnego”, oznaczonego FD RUS 9502 (zwanego dalej „projektem
rosyjskim”).
W grudniu 1996 r. Helmico i skarżąca zawarły umowę podwykonawstwa dotyczącą projektu rosyjskiego, zasadniczo taką samą jak
umowa zawarta w kwietniu 1996 r. w związku z projektem mołdawskim.
Pod koniec 1997 r. skarżąca zaczęła niepokoić się opóźnieniami w płatnościach ze strony Helmico, która na swoje usprawiedliwienie
podawała, że za opóźnienia te odpowiedzialna jest Komisja. Skarżąca skontaktowała się ze służbami Komisji i dowiedziała się,
że Komisja zapłaciła za wszystkie faktury wystawione dotąd przez Helmico. Dalsze badanie, przeprowadzone przez skarżącą wykazało,
że Helmico informowała ją z opóźnieniem lub niedokładnie o płatnościach otrzymywanych od Komisji. Okazało się między innymi,
że Helmico czekała co najmniej dziewięć miesięcy, zanim powiadomiła skarżącą o otrzymaniu funduszy od Komisji, twierdząc,
że nie otrzymała wszystkich należnych płatności, podczas gdy otrzymała całość zapłaty, że procedura płatności jest jeszcze
w toku, gdy tymczasem płatności zostały już przez Komisję dokonane, oraz przekazując skarżącej kopie faktur wysłanych Komisji
na kwoty, które nie odpowiadały kwotom zafakturowanym przez skarżącą Helmico.
W dniu 2 października 1998 r. odbyło się spotkanie pomiędzy członkiem zarządu Masdar a przedstawicielami Komisji.
W dniu 5 października 1998 r. służby Komisji wysłały faksem pismo do Helmico. W piśmie tym Komisja wyraziła zaniepokojenie
faktem, że różnice stanowisk pomiędzy członkami konsorcjum Helmico mogą zagrozić realizacji projektu rosyjskiego, i podkreśliła,
że przywiązuje wielką wagę do poszanowania postanowień umowy dotyczącej Rosji i do powodzenia projektu rosyjskiego. Zażądała
od Helmico zabezpieczenia w postaci oświadczenia podpisanego łącznie przez Helmico i skarżącą, zgodnie z którym istnieje pomiędzy
nimi całkowita zgoda co do poszanowania warunków umowy dotyczącej Rosji, a projekt rosyjski zostanie zakończony w wyznaczonych
terminach. Pismo wyjaśniało, że w razie nieotrzymania takiego zabezpieczenia przed poniedziałkiem, 12 października 1998 r.
Komisja przewiduje podjęcie innych środków dla zapewnienia realizacji projektu zgodnie z postanowieniami umowy dotyczącej
Rosji.
Faksem wysłanym w dniu 6 października 1998 r. Helmico odpowiedziała służbom Komisji, że różnice stanowisk pomiędzy członkami
konsorcjum zostały usunięte i że realizacja projektu rosyjskiego nie jest w żaden sposób zagrożona. W odpowiedzi tej wyjaśniono,
że członkowie konsorcjum uzgodnili, iż wszelkie przyszłe płatności, w tym płatności wynikające z wystawionych już faktur dotyczących
projektu rosyjskiego, powinny być dokonywane na wskazany rachunek bankowy skarżącej, a nie na rachunek Helmico. Podano jednocześnie,
co następuje:
„Uzgodnione zostało również, że kierowanie wykonaniem umowy zostaje od dzisiaj powierzone panu S., prezesowi Masdar. Prosimy
o jak najszybszy kontakt w celu potwierdzenia tych zmian”.
Pismo to podpisane było przez T. działającego jako upoważniony członek zarządu Helmico i zaopatrzone było w odręczny dopisek:
„zatwierdzone, S., Masdar, dnia 6 października 1998 r.”.
Helmico przesłała Komisji podobnie zredagowane pismo, z taką samą datą i również kontrasygnowane przez prezesa Masdar, dotyczące
kwot podlegających zapłacie na podstawie umowy dotyczącej Mołdawii.
W dniu 7 października 1998 r. Helmico przesłała Komisji dwa inne pisma podpisane przez T. i kontrasygnowane przez S. w imieniu
Masdar. Ich treść była identyczna z treścią pism z dnia 6 października, z tym że pismo odnoszące się do umowy dotyczącej Rosji
nie wspominało o żadnym rachunku bankowym, podczas gdy pismo odnoszące się do umowy dotyczącej Mołdawii wskazywało numer rachunku
bankowego Helmico w Atenach dla celów przekazywania przyszłych płatności.
W dniu 8 października 1998 r. Helmico przesłała dwa pisma do osób kierujących omawianymi projektami w wydziale Komisji zajmującym
się umowami, zwracając się o dokonywanie wszelkich kolejnych płatności z tytułu umów dotyczących Rosji i Mołdawii na inny
rachunek posiadany przez Helmico w Atenach. Pisma te kończyły się następującym oświadczeniem:
„Niniejsze instrukcje nie mogą zostać odwołane przez Helmico bez pisemnej zgody prezesa Masdar, pana S. Będziemy wdzięczni
za powiadamianie Masdar o aktualnym stanie procedury płatności i o dniu, w którym płatności będą dokonywane”.
W dniu 8 października 1998 r. Helmico i skarżąca podpisały porozumienie o udzieleniu prezesowi Masdar pełnomocnictwa do dokonania
przelewu środków z dwóch rachunków bankowych wspomnianych w pismach z dnia 7 i 8 października 1998 r. adresowanych do Komisji.
W dniu 10 października 1998 r. Komisja wydała sprawozdanie z zakończenia projektu rosyjskiego. Spośród sześciu działów poddanych
ocenie cztery otrzymały ocenę „bardzo dobrą”, jeden „dobrą” i jeden „ogólnie zadowalającą”. W dniu 26 lutego 1999 r. Komisja
wydała sprawozdanie z zakończenia projektu mołdawskiego, w ramach którego dwa działy poddane ocenie otrzymały ocenę „dobrą”,
a cztery pozostałe „ogólnie zadawalającą”.
W lutym 1999 r. urzędnicy Komisji rozpoczęli audyt projektu mołdawskiego i projektu rosyjskiego. Audyt projektu rosyjskiego
został zakończony w kwietniu 1999 r. Audyt projektu mołdawskiego nie został zakończony do lipca 1999 r.
W dniu 29 lipca 1999 r. służby Komisji skierowały do skarżącej pismo, w którym stwierdziły, że Komisja, po uzyskaniu informacji
o nieprawidłowościach finansowych w stosunkach pomiędzy Helmico i skarżącą przy wykonywaniu umów dotyczących Rosji i Mołdawii,
zawiesiła wszelkie niedokonane jeszcze płatności i wszczęła pełny audyt mający na celu stwierdzenie, czy doszło do nadużycia
funduszy wspólnotowych w ramach wykonywania umów dotyczących Rosji i Mołdawii. Świadoma trudności finansowych skarżącej Komisja
powiadomiła ją, że w ramach projektu rosyjskiego dokona przelewu zaliczki w wysokości 200 000 EUR na rachunek bankowy Helmico,
wskazany w instrukcjach przekazanych przez tę spółkę w dniu 8 października 1998 r.
Kwota 200 000 EUR została wpłacona w sierpniu 1999 r. na powyższy rachunek, a następnie została przelana na rachunek skarżącej.
Pomiędzy grudniem 1999 r. a marcem 2000 r. prezes Masdar wysłał pisma do kilku urzędników Komisji, w tym do członka Komisji
odpowiedzialnego za stosunki zewnętrzne C. Pattena. Podniósł on między innymi kwestię płatności za usługi świadczone przez
Masdar.
W dniu 22 marca 2000 r. dyrektor generalny wspólnej służby ds. stosunków zewnętrznych Komisji wystosował pismo do prezesa
Masdar, przekazując mu, co następuje:
„Po przeprowadzeniu intensywnych konsultacji (w ramach których rozważanych było kilka możliwości, w tym ostateczne rozliczenie
obu umów w drodze dodatkowych płatności na rzecz Masdar, obliczonych stosownie do wykonanych przez Was prac i poniesionych
przez Was wydatków) służby Komisji podjęły ostatecznie decyzję o przystąpieniu do odzyskania funduszy wypłaconych uprzednio
na rzecz drugiej strony umowy, Helmico. Wydaje się, że na gruncie prawnym wszystkie płatności dokonane bezpośrednio na rzecz
Masdar (nawet za pośrednictwem rachunku bankowego, do którego macie pełnomocnictwo) w przypadku niewypłacalności Helmico byłyby
traktowane przez zarząd lub wierzycieli Helmico jako działanie w zmowie; ponadto nie jest pewne, że w przypadku sporu pomiędzy
Helmico a Masdar przekazane przez Komisję Europejską fundusze pozostałyby ostatecznie własnością Masdar, jak tego życzyłaby
sobie Komisja”.
W dniu 23 marca 2000 r. Komisja skierowała do Helmico pismo, w którym poinformowała ją o odmowie zapłaty niezapłaconych jeszcze
faktur i zażądała zwrotu łącznej kwoty 2 091 168,07 EUR. Komisja podjęła ten krok po ujawnieniu, że Helmico dopuszczała się
nadużyć przy wykonywaniu umów dotyczących Mołdawii i Rosji.
W dniu 31 marca 2000 r. skarżąca wniosła do High Court of Justice (England & Wales), Queen’s Bench Division powództwo przeciwko
Helmico, domagając się zapłaty za usługi świadczone w ramach podwykonawstwa przy wykonywaniu umów dotyczących Mołdawii i Rosji,
w łącznej kwocie 453 000 EUR.
W dniu 4 kwietnia 2000 r. Komisja wystawiła dwa oficjalne zlecenia windykacji wobec Helmico na mocy art. 28 ust. 2 rozporządzenia
finansowego. Treść tych dokumentów została podana prawnikom skarżącej w dniu 1 lutego 2002 r. (zob. pkt 36 poniżej).
W dniu 15 czerwca 2000 r. prezes Masdar przesłał członkowi Komisji odpowiedzialnemu za stosunki zewnętrzne faks, w którym
oświadczył:
„Osiemnaście miesięcy temu uprzedzaliśmy Komisję Europejską o trudnościach, jakie mieliśmy z naszym partnerem Helmico w związku
z oboma wspomnianymi projektami. Otrzymaliśmy zapewnienie, że jeśli będziemy kontynuować te projekty, Komisja Europejska zadba,
abyśmy otrzymali wynagrodzenie za nasze usługi. Kontynuowaliśmy finansowanie i wdrażanie obu tych projektów w Waszym imieniu,
ponosząc znaczne dodatkowe koszty, pomimo że zdawaliśmy sobie już sprawę z tego, iż Helmico oszukała Masdar i że środki te
będą zapewne nie do odzyskania”.
Odpowiedź członka Komisji przesłana pocztą w dniu 25 lipca 2000 r. potwierdziła stanowisko Komisji wyrażone w piśmie z dnia
22 marca 2000 r.
W dniu 5 lutego 2001 r. prezes Masdar ponownie wysłał faks do członka Komisji odpowiedzialnego za stosunki zewnętrzne, podnosząc
argumenty, zgodnie z którymi po pierwsze, skarżąca była stroną umów dotyczących Rosji i Mołdawii zawartych z Komisją, a po
drugie, podczas spotkania w dniu 2 października 1998 r. zapewniono ją, że otrzyma zapłatę, jeśli będzie kontynuować projekt
rosyjski i projekt mołdawski.
W kwietniu 2001 r. skarżąca skontaktowała się z Komisją w celu omówienia możliwości otrzymania bezpośrednio od Komisji zapłaty
za wykonaną pracę, za którą wystawiła faktury Helmico.
Pismem z dnia 8 maja 2001 r. członek Komisji odpowiedzialny za stosunki zewnętrzne podtrzymał stanowisko Komisji, zgodnie
którym skarżąca nie była stroną umów dotyczących Rosji i Mołdawii.
W dniu 21 maja 2001 r. odbyło się spotkanie prawników skarżącej ze służbami Komisji w celu omówienia możliwości bezpośredniej
zapłaty na rzecz skarżącej za świadczone usługi.
W dniu 1 sierpnia 2001 r. prawnicy skarżącej ponowili żądanie dokonania przez Komisję dobrowolnej zapłaty. Skarżąca zażądała
zapłaty 448 947,78 EUR albo ewentualnie 249 314 EUR. Pierwsza kwota odpowiadała całkowitej kwocie niezapłaconych jeszcze faktur
wystawionych Komisji przez Helmico, podczas gdy druga kwota odpowiadała wartości prac wykonanych po ujawnieniu nadużyć finansowych.
W dniu 28 sierpnia 2001 r. odbyło się spotkanie pomiędzy prawnikami skarżącej a służbami Komisji w celu omówienia możliwości
bezpośredniej zapłaty na rzecz skarżącej za świadczone usługi.
W dniu 10 października 2001 r. prawnicy skarżącej przekazali służbom Komisji kopię sprawozdania sporządzonego w 1998 r. Ich
zdaniem, dokument ten mógłby pomóc Komisji odnaleźć członków zarządu Helmico.
W dniu 16 października 2001 r. służby Komisji odpowiedziały, że informacje te zostały przekazane właściwym służbom DG ds.
budżetu, Europejskiemu Urzędowi ds. Nadużyć Finansowych i jednostce odpowiedzialnej za finanse i umowy, zajmującej się programami
TACIS oraz że służby Komisji podejmą wszelkie niezbędne kroki w celu odnalezienia członków zarządu Helmico.
W dniu 16 października 2001 r. prawnicy skarżącej skierowali do Komisji pismo stwierdzające, że pomiędzy służbami Komisji
a skarżącą istniało dorozumiane uzgodnienie, zgodnie z którym począwszy od dnia 8 października 1998 r. Komisja miała płacić
skarżącej, pod warunkiem że ta ostatnia zapewni ukończenie projektu rosyjskiego i projektu mołdawskiego. Główne argumenty
przywołane w tym piśmie miały na celu wykazanie, że Komisja zgodziła się, iż skarżąca stała się głównym wykonawcą projektu
rosyjskiego od 1998 r. Pismo to kończyło się następująco:
„Byłbym wdzięczny za poinformowanie mnie, czy służby Komisji podzielają argumentację przedstawioną w niniejszym piśmie, a jeśli
tak, czy gotowe są zapłacić Masdar Ltd zaliczkę w wysokości 279 711,85 EUR do czasu zakończenia postępowania windykacyjnego
wszczętego przeciwko Helmico”.
Argumenty podniesione przez prawników skarżącej zostały odrzucone przez służby Komisji pismem z dnia 13 listopada 2001 r.
Pismo to kończyło się następującym oświadczeniem:
„Komisja przystąpi do windykacji od przedstawicieli Helmico, otrzymanych przez tę spółkę kwot, na podstawie zlecenia windykacji.
W zależności od wyników tego postępowania można będzie podjąć dalsze postanowienia co do wykorzystania odzyskanych kwot”.
W dniu 1 lutego 2002 r. w pisemnej odpowiedzi na żądanie prawników skarżącej służby Komisji wyjaśniły, że w dniu 4 kwietnia
2000 r. zostały wydane dwa oficjalne zlecenia windykacji przeciwko Helmico, jedno odnoszące się do umowy dotyczącej Mołdawii
na kwotę 1 236 200,91 EUR, a drugie – do umowy dotyczącej Rosji na kwotę 854 967,16 EUR, co daje łącznie 2 091 168,07 EUR.
W piśmie z dnia 27 lutego 2002 r. skierowanym do służb Komisji prawnicy skarżącej stwierdzili, że kwoty określone w oficjalnych
zleceniach windykacji odpowiadają mniej więcej kwotom zapłaconym przez Komisję Helmico. Wywodzili z tego, że Komisja nie uznała
za konieczne wydanie zleceń windykacji dotyczących kwot zafakturowanych przez Helmico i niezapłaconych przez Komisję.
W dniu 11 marca 2002 r. służby Komisji skierowały pismo do prawników skarżącej w celu potwierdzenia, że dwa oficjalne zlecenia
windykacji wydane przez służby Komisji w dniu 4 kwietnia 2000 r. wobec Helmico nie obejmowały kwot zafakturowanych przez Helmico
i niezapłaconych przez Komisję.
W dniu 17 grudnia 2002 r. Służba Prawna Komisji przekazała prawnikom skarżącej zestawienie kwot zafakturowanych przez Helmico
Komisji, jak również terminy i kwoty płatności oraz wysokość kwot niezapłaconych.
W dniu 18 lutego 2003 r. odbyło się spotkanie prawników skarżącej ze służbami Komisji.
W dniu 23 kwietnia 2003 r. prawnicy skarżącej wysłali do służb Komisji pocztą poleconą pismo kończące się następującym oświadczeniem:
„[…] Jeżeli służby Komisji nie będą w stanie do dnia 15 maja 2003 r. przedstawić konkretnej propozycji zapłaty na rzecz mojego
klienta za świadczone usługi, do Sądu Pierwszej Instancji złożona zostanie skarga o naprawienie szkody na mocy art. 235 WE
i 288 WE (dawniej art. 178 i 215 WE)”.
Faksem z dnia 15 maja 2003 r. Komisja zwróciła się do prawników skarżącej z propozycją spotkania w celu omówienia ewentualnego
rozwiązania polubownego, w ramach którego Komisja zapłaciłaby skarżącej kwotę 249 314,35 EUR za prace wykonane po ujawnieniu
nadużyć Helmico, pod warunkiem przedstawienia przez skarżącą dowodu na zawarcie porozumienia, zgodnie z którym Komisja miałaby
zapłacić jej bezpośrednio w razie zakończenia projektów rosyjskiego i mołdawskiego.
Pismem wysłanym pocztą poleconą dnia 23 czerwca 2003 r. prawnicy skarżącej odpowiedzieli służbom Komisji, że odmawiają prowadzenia
negocjacji w oparciu o propozycję Komisji, podając szczegóły żądania skarżącej oraz warunki, na których zgodziłaby się ona
na spotkanie.
W ślad za powyższym pismem w dniu 3 lipca 2003 r. wysłany został faks, w którym prawnicy skarżącej zażądali odpowiedzi Komisji
w przedmiocie możliwości zorganizowania spotkania na zaproponowanych warunkach przed dniem 15 lipca 2003 r., stwierdzając,
że w razie niedojścia tego spotkania do skutku złożą skargę do Sądu Pierwszej Instancji.
Pismem z dnia 22 lipca 2003 r. służby Komisji odpowiedziały, że nie mogą uwzględnić żądania zapłaty zgłoszonego przez skarżącą.

Postępowanie
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 30 września 2003 r. skarżąca wniosła niniejszą skargę.
Procedura pisemna została zamknięta w dniu 22 kwietnia 2004 r.
Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (piąta izba) postanowił otworzyć procedurę ustną i, korzystając ze środków
organizacji postępowania przewidzianych w art. 64 regulaminu Sądu, wezwał strony do przedstawienia określonych dokumentów
i do udzielenia odpowiedzi na pisemne pytania przed rozprawą. Strony wykonały powyższe wezwania w wyznaczonych terminach.
W dniu 6 października 2005 r. w ramach środków organizacji postępowania odbyło się nieformalne spotkanie przed piąta izbą
Sądu w celu omówienia możliwości polubownego rozstrzygnięcia sporu.
Strony przedstawiły swoje stanowiska i udzieliły odpowiedzi na pytania Sądu na rozprawie w dniu 6 października 2005 r.
Na koniec rozprawy Sąd wyznaczył stronom termin upływający w dniu 30 listopada 2005 r. na rozważenie możliwości polubownego
rozwiązania sporu. Prezes piątej izby postanowił zawiesić zamknięcie procedury ustnej.
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 23 listopada 2005 r. skarżąca powiadomiła Sąd, że do tego dnia strony nie doszły
jeszcze do ugody.
Tym samym pismem skarżąca zrzekła się częściowo roszczeń odszkodowawczych, zmieniając w związku z tym żądania skargi. W szczególności
zrzekła się roszczenia odszkodowawczego, czy to w całości, czy to w części, z tytułu niektórych elementów szkody wyrządzonej
pośrednio, w łącznej kwocie 1 402 179,95 funtów szterlingów (GBP), poza ewentualnie zasądzoną kwotą z tytułu zadośćuczynienia
za szkodę niemajątkową.
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 29 listopada 2005 r. Komisja powiadomiła Sąd, że strony nie zdołały doprowadzić
do polubownego rozstrzygnięcia sporu.
W dniu 6 stycznia 2006 r. Komisja przedstawiła swoje uwagi dotyczące częściowego zrzeczenia się przez skarżącą jej roszczeń
odszkodowawczych. Wskazała w szczególności, że podtrzymuje swoje wnioski o oddalenie skargi i obciążenie skarżącej kosztami
postępowania. Tytułem żądania ewentualnego Komisja podniosła, że w razie uwzględnienia skargi w całości lub w części skarżąca
powinna mimo to ponieść co najmniej jedną trzecią swoich własnych kosztów.
Prezes piątej izby zamknął procedurę ustną w dniu 16 stycznia 2006 r., o czym strony zostały poinformowane pismem z dnia 18 stycznia
2006 r.

Żądania stron
Skarżąca wnosi do Sądu o:
–        nakazanie Komisji zapłacenia na rzecz skarżącej:
–        kwoty 448 947,78 EUR tytułem żądania głównego;
–        odsetek od powyższej kwoty od dnia 31 lipca 2003 r. wynoszących 98 121,24 GBP oraz odsetek od dnia 1 sierpnia 2003 r. do dnia
ogłoszenia wyroku;
–        tytułem naprawienia szkody wyrządzonej pośrednio, następujących kwot:
–        kwoty 34 751,14 GBP tytułem wynagrodzenia adwokackiego;
–        kwoty 87 000 GBP tytułem szkody wynikającej z konieczności sprzedaży określonych nieruchomości w nieodpowiednim czasie;
–        kwoty według uznania Sądu tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową;
–        obciążenie Komisji kosztami niniejszego postępowania.
Komisja wnosi do Sądu o:
–        oddalenie skargi jako bezzasadnej;
–        obciążenie skarżącej kosztami postępowania;
–        ewentualnie, na wypadek całkowitego lub częściowego uwzględnienia skargi, obciążenie skarżącej co najmniej jedną trzecią własnych
kosztów postępowania.

Co do prawa

Wstępne uwagi Sądu
Należy przede wszystkim przypomnieć, że – jak wynika z utrwalonego orzecznictwa – powstanie odpowiedzialności pozaumownej
Wspólnoty w rozumieniu art. 288 akapit drugi WE z tytułu bezprawnego zachowania jej organów jest podporządkowane kumulatywnemu
spełnieniu następujących przesłanek: bezprawności postępowania zarzucanego instytucjom, rzeczywistego charakteru szkody oraz
istnienia związku przyczynowego pomiędzy tym postępowaniem a szkodą (wyrok Trybunału z dnia 29 września 1982 r. w sprawie
26/81 Oleifici Mediterranei przeciwko EWG, Rec. str. 3057, pkt 16; wyroki Sądu z dnia 11 lipca 1996 r. w sprawie T‑175/94 International Procurement Services przeciwko Komisji, Rec. str. II‑729, pkt 44; i z dnia 11 lipca 1997 r. w sprawie T‑267/94 Oleifici Italiani przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1239, pkt 20).
Jeżeli jedna z tych przesłanek nie jest spełniona, skarga musi zostać oddalona w całości, bez konieczności poddawania analizie
pozostałych przesłanek (wyrok Trybunału z dnia 15 września 1994 r. w sprawie C‑146/91 KYDEP przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. I‑4199, pkt 19 i 81 i wyrok Sądu z dnia 20 lutego 2002 r. w sprawie T‑170/00 Förde‑Reederei przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. II‑515, pkt 37 oraz z dnia 19 marca 2003 r. w sprawie T‑273/01 Innova
Privat‑Akademie przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1093, pkt 23).
W odniesieniu do przesłanki bezprawności postępowania zarzucanego instytucji orzecznictwo wymaga ustalenia, że nastąpiło wystarczająco
istotne naruszenie normy prawnej przyznającej jednostkom uprawnienia (wyrok Trybunału z dnia 4 lipca 2000 r. w sprawie C‑352/98 P
Bergaderm i Goupil przeciwko Komisji, Rec. str. I‑5291, pkt 42).
Jeśli chodzi o przesłankę wystarczająco istotnego naruszenia prawa, to rozstrzygającym kryterium pozwalającym na uznanie go
za spełniony jest oczywiste i poważne naruszenie przez instytucję wspólnotową granic przysługującego zakresu swobodnej oceny.
W sytuacji, gdy instytucji tej przysługuje jedynie bardzo ograniczony zakres swobodnego uznania lub nie ma go ona wcale, jakiekolwiek
naruszenie prawa wspólnotowego może wystarczać do stwierdzenia, że nastąpiło wystarczająco istotne naruszenie prawa (wyrok
Trybunału z dnia 10 grudnia 2002 r. w sprawie C‑312/00 P Komisja przeciwko Camar i Tico, Rec. str. I‑11355, pkt 54; wyrok Sądu z dnia 12 lipca 2001 r. w sprawach połączonych T‑198/95, T‑171/96, T‑230/97, T‑174/98 oraz T‑225/99 Comafrica i Dole Fresh Fruit Europe przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1975, pkt 134).
Należy dodać, że art. 288 akapit drugi WE opiera nakładany na Wspólnotę obowiązek naprawienia szkód wyrządzonych przez jej
instytucje na „zasada[ch] ogólny[ch] wspólny[ch] dla praw państw członkowskich”, nie ograniczając tym samym zakresu tych zasad
wyłącznie do postanowień regulujących odpowiedzialność pozaumowną Wspólnoty z tytułu bezprawnego postępowania tych instytucji.
Krajowe przepisy dotyczące odpowiedzialności pozaumownej przyznają podmiotom prywatnym możliwość uzyskania na drodze sądowej
– choć w zróżnicowanym stopniu, w konkretnych dziedzinach i na różnych zasadach – naprawienia niektórych rodzajów szkody,
nawet mimo braku bezprawnego zachowania sprawcy.
W sytuacji, gdy szkoda została wyrządzona w wyniku postępowania instytucji Wspólnoty, którego bezprawny charakter nie został
wykazany, odpowiedzialność pozaumowna Wspólnoty może zostać orzeczona w razie kumulatywnego spełnienia przesłanek: rzeczywistego
charakteru szkody, istnienia związku przyczynowego pomiędzy postępowaniem instytucji Wspólnoty a szkodą oraz nadzwyczajnego
i szczególnego charakteru szkody (zob. podobnie wyrok z dnia 15 czerwca 2000 r. w sprawie C‑237/98 P Dorsch Consult przeciwko
Radzie i Komisji, Rec. str. I‑4549, pkt 19).
Jeśli chodzi o te dwa ostatnie pojęcia, to po pierwsze, szkoda jest nadzwyczajna, jeśli przekracza granice ryzyka gospodarczego
związanego z działalnością w danym sektorze, a po drugie, jest szczególna, jeśli dotyczy szczególnej kategorii podmiotów gospodarczych
w sposób nieproporcjonalny w porównaniu do innych podmiotów (ww. wyrok Sądu w sprawie Förde‑Reederei przeciwko Radzie i Komisji,
pkt 56; oraz wyrok z dnia 10 lutego 2004 r. w sprawach połączonych T‑64/01 i T‑65/01 Afrikanische Frucht‑Compagnie i Internationale
Fruchtimport Gesellschaft Weichert przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. II‑521, pkt 151).
Żądanie odszkodowawcze skarżącej winno być analizowane właśnie w świetle powyższych uwag.
Skarżąca podnosi, że wniesiona przez nią skarga jest uzasadniona ze względu na naruszenie przez Komisję zasad odpowiedzialności
pozaumownej uznanych w wielu państwach członkowskich. W tym zakresie skarżąca wskazuje następujące typy roszczeń:
–        roszczenie oparte na zasadzie zakazu bezpodstawnego wzbogacenia (de in rem verso);
–        roszczenie oparte na prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia (negotiorum gestio);
–        roszczenie oparte na naruszeniu uznanej w prawie wspólnotowym zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań;
–        roszczenie oparte na zawinionych działaniach służb Komisji lub na niedochowaniu przez nie należytej staranności, w wyniku
czego powstała szkoda.
Sąd zwraca uwagę, że żądanie odszkodowawcze skarżącej opiera się z jednej strony na zasadach odpowiedzialności pozaumownej,
niezakładajacej bezprawnego postępowania Wspólnoty lub jej pracowników przy wykonywaniu ich funkcji (bezpodstawne wzbogacenie
i prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia), a z drugiej strony – na zasadach odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty ze względu
na bezprawne postępowanie Wspólnoty lub jej pracowników przy wykonywaniu ich funkcji (naruszenie zasady ochrony uzasadnionych
oczekiwań oraz wina lub niedochowanie należytej staranności po stronie Komisji).

W przedmiocie roszczeń opartych na odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty przy braku bezprawności postępowania jej organów
(roszczenia de in rem verso i negotiorum gestio)
Argumenty stron
W odniesieniu do roszczenia de in rem verso skarżąca podnosi, że zgodnie z zasadami wspólnymi dla praw państw członkowskich
wykonywanie tego roszczenia uzależnione jest od kumulatywnego spełnienia czterech przesłanek:
–        pozwany został wzbogacony;
–        skarżąca została zubożona;
–        istnieje związek pomiędzy wzbogaceniem pozwanej a zubożeniem skarżącej;
–        ani wzbogacenie, ani zubożenie nie mają podstawy prawnej: innymi słowy wzbogacenie jest niesłuszne i pozbawione przyczyny
(causa).
Jeśli chodzi o pierwszą przesłankę, to skarżąca twierdzi, że Komisja została wzbogacona do wysokości całkowitej wartości usług
będących przedmiotem faktur, których płatność została zawieszona, czyli na kwotę 448 947,78 EUR.
Jeśli chodzi o drugą przesłankę, to skarżąca twierdzi, że skoro faktury, których płatność została przez Komisję zawieszona,
dotyczą usług świadczonych przez skarżącą lub podzleconych osobom trzecim za zapłatą wynagrodzenia, to uległa ona zubożeniu
o te właśnie kwoty. Kwoty te nie mogły zostać ściągnięte od Helmico, która jako zarzut w sporze wszczętym przez skarżąca w Zjednoczonym
Królestwie podniosła zawieszenie płatności oraz wydanie zleceń windykacji przez Komisję. Skarżąca dodaje, że prawdopodobna
upadłość Helmico oraz zniknięcie członków jej zarządu przesądziło o nieodwracalności zubożenia.
Jeśli chodzi o trzecią przesłankę, to skarżąca twierdzi, że w świetle powyższych uwag istnieje bezpośredni związek pomiędzy
kwotą, o którą wzbogaciła się Komisja a kwotą, o którą została zubożona skarżąca.
Jeśli chodzi o czwartą przesłankę, to skarżąca twierdzi, że odmowa Komisji dokonania płatności za prace wykonane po ujawnieniu
nadużyć finansowych w październiku 1998 r. nie znajduje uzasadnienia na gruncie rozporządzenia finansowego, ponieważ prawidłowość
późniejszych faktur nie jest kwestionowana. Komisja mogła zatem, mając pełną wiedzę o okolicznościach faktycznych, korzystać
z usług świadczonych przez skarżącą, nie płacąc jej żadnego wynagrodzenia dzięki swym kompetencjom do zawieszania płatności
i windykacji w chwili, gdy skarżąca wykonała wszystkie swe zobowiązania i gdy jedynym zobowiązaniem umownym pozostającym do
wykonania była zapłata wynagrodzenia. Komisja została zatem niesłusznie i bezpodstawnie wzbogacona.
Skarżąca powołuje się także na zasadę prawa wspólnotowego, zgodnie z którą Wspólnota nie może wzbogacać się niesłusznie kosztem
osób trzecich.
W odniesieniu do roszczenia opartego na prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia skarżąca podnosi, że zgodnie z zasadami wspólnymi
dla praw państw członkowskich możliwość podniesienia tego roszczenia uzależniona jest od kumulatywnego wystąpienia następujących
pięciu przesłanek:
–        prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia, czy to obejmujących czynności prawne, czy faktyczne, musi przynosić korzyść osobie,
której sprawy są prowadzone;
–        osoba, której sprawy są prowadzone, nie mogła prowadzić ich samodzielnie, a istniała konieczność ich prowadzenia;
–        prowadzący cudze sprawy nie miał zamiaru podejmować działań pod tytułem darmym; nie miał zamiaru obdarowania (animus donandi);
–        prowadzący cudze sprawy nie był umownie zobowiązany do działania;
–        można zasadnie przyjąć, że prowadzący cudze sprawy działał tak, jakby działała osoba, której sprawy prowadzi, gdyby zdawała
sobie sprawę z konieczności działania.
Zdaniem skarżącej, pierwsza przesłanka została spełniona, gdyż Komisja wydała pozytywne sprawozdanie z zakończenia projektów,
jak również przyjęła prace skarżącej.
Druga przesłanka została spełniona, ponieważ dowód w postaci faksu z dnia 5 października 1998 r. wykazuje, że służby Komisji,
obawiając się, iż wykonanie umów dotyczących Rosji i Mołdawii nie dojdzie do skutku, zażądały od skarżącej podjęcia środków
niezbędnych do zapewnienia, że zostaną one wykonane.
Trzecia przesłanka została spełniona, ponieważ w październiku 1998 r. skarżąca wyraziła swe zaniepokojenie brakiem zapłaty,
co wykazuje, że nie miała ona zamiaru świadczenia omawianych usług nieodpłatnie. Przemawia za tym okoliczność, że skarżąca
umówiła się z Helmico co do otwarcia specjalnego rachunku bankowego, do którego miała pełnomocnictwo, tak aby wszelkie płatności
dokonywane na ten rachunek przez Komisję mogły być przekazywane skarżącej.
Czwarta przesłanka została spełniona, gdyż służby Komisji same zaprzeczają istnieniu jakiegokolwiek stosunku umownego pomiędzy
Komisją a skarżącą.
Piąta przesłanka została spełniona, biorąc pod uwagę, że służby Komisji w swym faksie z dnia 5 października 1998 r. napisały:
„W razie nieotrzymania takiego zabezpieczenia przed poniedziałkiem 12 października 1998 r. Komisja przewiduje podjęcie innych
środków dla zapewnienia realizacji projektu zgodnie z postanowieniami umowy”.
Zdaniem skarżącej, prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia zakłada obowiązek ich prowadzenia do czasu, aż osoba, której sprawy
są prowadzone, będzie w stanie sama się nimi zająć i działać z należytą starannością („en bon père de familie”). Winna ona
zwrócić wartość świadczonych usług i poniesionych wydatków związanych z prowadzeniem jej spraw. W niniejszym przypadku, skoro
skarżąca zrealizowała projekty rosyjski i mołdawski i działała z odpowiednią starannością, to przysługuje jej prawo do odpowiedniego
wynagrodzenia za wykonane prace i do zwrotu wszelkich kosztów poniesionych w celu ich wykonania.
Skarżąca podnosi, że zastosowanie w praktyce powyższych zasad odpowiedzialności pozaumownej wspólnych dla praw państw członkowskich
nie jest uzależnione od przesłanki dotyczącej bezprawnego charakteru działania wzbogaconego lub osoby, której sprawy były
prowadzone. Bezprawność powstaje wówczas, gdy – i o ile – wzbogacony odmawia zwrotu wzbogacenia zubożonemu (action de in rem
verso) lub osoba, której sprawy prowadzono, odmawia zwrotu nakładów i wydatków na rzecz prowadzącego jej sprawy (negotiorum
gestio). W związku z tym skarżąca stwierdza, że wszystkie jej żądania są uzasadnione.
Komisja powołuje się na orzecznictwo, zgodnie z którym warunkiem pociągnięcia Wspólnoty do odpowiedzialności pozaumownej jest
udowodnienie przez stronę skarżącą, że zachowanie zarzucane danej instytucji jest bezprawne, że szkoda rzeczywiście powstała
i że między tym zachowaniem a dochodzoną szkodą zachodzi związek przyczynowy (wyroki Sądu z dnia 29 stycznia 1998 r. w sprawie
T‑113/96 Dubois et Fils przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. II‑125, pkt 54 oraz z dnia 27 lutego 2003 r. w sprawie T‑61/01
Vendedurías de Armadores Reunidos przeciwko Komisji, Rec. str. II‑327, pkt 40). Jeżeli jedna z tych przesłanek nie jest spełniona,
skarga podlega oddaleniu w całości bez konieczności badania pozostałych przesłanek odpowiedzialności (ww. wyrok w sprawie
Innova Privat Akademie przeciwko Komisji, pkt 23 i przywołane tam orzecznictwo).
Komisja podnosi przede wszystkim, że skoro w ramach swych żądań, opartych odpowiednio na roszczeniach de in rem verso i wynikających
z negotiorum gestio, skarżąca nie podaje żadnego szczegółowego zarzutu dotyczącego bezprawnego charakteru postępowania Komisji,
to żądania te winny zostać oddalone ze względu na niespełnienie przesłanki bezprawności zachowania instytucji. Jeśli chodzi
o argument skarżącej, zgodnie z którym działaniem bezprawnym jest sam brak zapłaty, to zdaniem Komisji rozumowanie takie prowadzi
do punktu wyjścia, skoro rzekoma szkoda i zdarzenie ją wywołujące są w istocie tożsame.
Tytułem zarzutu ewentualnego Komisja podnosi, że nie wystąpiły przesłanki dochodzenia roszczenia opartego na zasadzie zakazu
bezpodstawnego wzbogacenia lub na prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia.
W szczególności nie można czynić Komisji zarzutu bezpodstawnego wzbogacenia kosztem skarżącej ze względu na zawieszenie płatności
dla Helmico i wydanie przeciwko niej zleceń windykacji w następstwie dopuszczenia się przez nią nadużyć finansowych w ramach
łączących je stosunków umownych. Podejmując takie działania, Komisja wykonała wyraźny obowiązek wynikający z rozporządzenia
finansowego, które wbrew twierdzeniom skarżącej nie tworzy żadnego uprawnienia po stronie podwykonawcy. Komisja uważa bowiem,
że obowiązek ten wyklucza możliwość uwzględniania interesów jakichkolwiek osób trzecich.
Skarżąca bezpodstawnie twierdzi, że została „niesłusznie” zubożona, gdyż żądana kwota z tytułu prac wykonanych zgodnie z jej
zobowiązaniami umownymi odpowiada kwocie należnej jej od Helmico na mocy umów podwykonawstwa. Komisja przypomina, że skarżąca
zdecydowała się nie wchodzić z nią w stosunki umowne i z tego względu nie może żądać takich gwarancji, jakie miałaby jako
strona umowy.
Zdaniem Komisji, roszczenia oparte na negotiorum gestio nie obejmują sytuacji, w której podwykonawca na mocy odpowiedniej
umowy wykonuje prace przeznaczone dla osoby trzeciej. Komisja powołuje się na przepisy przygotowane w październiku 2003 r.
przez grupę roboczą pracującą nad europejskim kodeksem cywilnym, dotyczące zasad prawa europejskiego w zakresie bezinteresownego
prowadzenia cudzych spraw. Przepisy te a priori wyłączają odpowiedzialność, „jeżeli prowadzący sprawy zobowiązany jest wobec
osoby trzeciej do działania”. W niniejszym przypadku, skoro skarżąca wykonywała po prostu zobowiązania ciążące na niej na
mocy umowy, którą zawarła z Helmico, odpowiedzialność z tytułu negotiorum gestio zostaje a priori wyłączona.
Na podstawie tych przepisów odpowiedzialność z tytułu negotiorum gestio wyłączona jest również ze względu na to, że prowadzący
cudze sprawy winien mieć „uzasadniony powód do działania”. Natomiast „prowadzący cudze sprawy nie ma uzasadnionego powodu
do działania, jeżeli ma rzeczywistą możliwość poznania woli osoby, której sprawy prowadzi, lecz tego nie czyni”. W niniejszym
przypadku Komisja ocenia, że nawet gdyby umowa z Helmico utraciła moc (co nie nastąpiło), skarżąca mogła bez trudu poznać
wolę Komisji. Nie czyniąc tego, skarżąca działała w „sposób nieuzasadniony”; jeśli to zrobiła i doszła do wniosku, że Komisja
życzyła sobie, by skarżąca działała w sposób taki jak dotychczas, to ten element żądania winien być rozpatrywany w ramach
zarzutu naruszenia zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań.
Ocena Sądu
Należy na wstępie zauważyć, że reguły odpowiedzialności pozaumownej, ustanowione w większości krajowych systemów prawnych,
nie zawierają jako niezbędnej przesłanki bezprawnego zachowania lub winy po stronie pozwanej. Roszczenia oparte na bezpodstawnym
wzbogaceniu lub na prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia mają służyć, zgodnie z doktryną prawa cywilnego, realizacji zobowiązań
pozaumownych osoby wzbogaconej lub osoby, której sprawy były prowadzone, polegających co do zasady, odpowiednio, bądź to na
zwrocie tego, co zostało niesłusznie uzyskane, bądź to na zwrocie nakładów i wydatków na rzecz prowadzącego cudze sprawy.
Nie wynika więc z tego, że powołane przez skarżącą zarzuty oparte na bezpodstawnym wzbogaceniu i na prowadzeniu cudzych spraw
bez zlecenia winny być oddalone tylko z tego powodu, że nie została spełniona przesłanka bezprawności zachowania instytucji,
jak to przede wszystkim podnosi Komisja.
Jak podano w pkt 63–66 powyżej, art. 288 akapit drugi WE jest dla Wspólnoty źródłem obowiązku naprawienia szkód wyrządzonych
przez jej instytucje, nie ograniczając reżimu odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty wyłącznie do odpowiedzialności na zasadzie
winy. Akt czy postępowanie instytucji wspólnotowej może bowiem wyrządzać nienormalną i szczególną szkodę, do naprawienia której
Wspólnota jest zobowiązana zgodnie z przywołanym orzecznictwem.
Ponadto sądy wspólnotowe miały już okazję zastosować niektóre zasady dotyczące zwrotu nienależnej korzyści, zwłaszcza w zakresie
bezpodstawnego wzbogacenia, którego zakaz stanowi jedną z zasad ogólnych prawa wspólnotowego (wyrok Trybunału z dnia 10 lipca
1990 r. w sprawie C‑259/87 Grecja przeciwko Komisji, Rec. str. I‑2845, streszczenie, pkt 26; wyroki Sądu z dnia 10 października
2001 r. w sprawie T‑171/99 Corus UK przeciwko Komisji, Rec. str. II‑2967, pkt 55 oraz z dnia 3 kwietnia 2003 r. w sprawach
połączonych T‑44/01, T‑119/01 i T‑126/01 Vieria i in. przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1209, pkt 86).
Zatem w celu stwierdzenia, czy zasady te znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie, należy zbadać, czy zostały spełnione
przesłanki roszczenia de in rem verso lub roszczenia opartego na negotiorum gestio.
W tym zakresie należy stwierdzić, że zgodnie z tym, co podnosi Komisja, w stanie faktycznym i prawnym niniejszego sporu roszczenia
oparte na bezpodstawnym wzbogaceniu lub prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia nie mogą zostać uwzględnione.
Zgodnie z zasadami ogólnymi wspólnymi dla praw państw członkowskich roszczenia te nie powstają, jeżeli korzyść po stronie
wzbogaconego lub osoby, której sprawy są prowadzone, znajduje uzasadnienie na gruncie umowy lub zobowiązania wynikającego
z przepisów prawa. Ponadto zgodnie z tymi zasadami roszczenia tego rodzaju mają charakter jedynie subsydiarny, to znaczy mogą
służyć w przypadku, gdy osobie, która poniosła uszczerbek, nie przysługuje żadne inne roszczenie w celu uzyskania należnego
jej świadczenia.
Tymczasem w niniejszym przypadku bezsporne jest, że istnieją stosunki umowne, po pierwsze, pomiędzy Komisją a Helmico, a po
drugie, pomiędzy tą spółką a skarżącą. Rzekoma bezpośrednia szkoda odpowiada wynagrodzeniu należnemu skarżącej od Helmico
na mocy zawartych pomiędzy nimi umów podwykonawstwa, które zawierają klauzulę arbitrażową wskazującą sądy Anglii i Walii jako
właściwe dla rozstrzygania ewentualnych sporów umownych. Zatem nie ma wątpliwości, że Helmico winna zapłacić wynagrodzenie
za prace wykonane przez skarżącą lub ponieść ewentualną odpowiedzialność z tytułu braku zapłaty, o czym świadczy również wszczęcie
w tym celu przez skarżącą przeciwko Helmico postępowania sądowego przed High Court of Justice, które mimo zawieszenia pozostaje
nadal w toku. Ewentualna niewypłacalność Helmico nie może uzasadniać ponoszenia tej odpowiedzialności przez Komisję, ponieważ
nie mogą istnieć dwa źródła tego samego prawa skarżącej do otrzymania wynagrodzenia. Z akt sprawy wynika bowiem, czego strony
nie kwestionują, że postępowanie przed High Court of Justice dotyczy płatności za usługi, co jest przedmiotem niniejszej skargi.
Wynika z tego, że ewentualne wzbogacenie Komisji lub zubożenie skarżącej, jako znajdujące swe źródła w istniejącym uregulowaniu
umownym, nie mogą być uznane za bezpodstawne.
Analogiczne rozumowanie można zastosować dla wykluczenia stosowania zasad dochodzenia roszczeń z tytułu prowadzenia cudzych
spraw bez zlecenia, które zgodnie z zasadami ogólnymi wspólnymi dla praw państw członkowskich mogą służyć do pociągnięcia
do odpowiedzialności organów publicznych jedynie w bardzo wyjątkowych przypadkach, a tym bardziej w kontekście faktycznym
i prawnym niniejszego sporu. Przesłanki dochodzenia roszczeń opartych na prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia nie są spełnione
z następujących powodów.
Należy zauważyć, że wykonanie przez skarżącą jej zobowiązań umownych wobec Helmico nie może być zasadnie uznane, zgodnie z wymogami
omawianych roszczeń, za bezinteresowne zajęcie się cudzymi sprawami, które wymagają prowadzenia. Przed włączeniem się do prowadzenia
projektów rosyjskiego i mołdawskiego skarżąca nawiązała bowiem w październiku 1998 r. kontakt ze służbami Komisji, co pozbawia
jej działań charakteru bezinteresownego. Ponadto wniosek, jaki skarżąca wywodzi z pisma z dnia 5 października 1998 r., zgodnie
z którym Komisja nie była w stanie prowadzić omawianych projektów, wydaje się błędny w świetle treści tego pisma. Komisja
wyraźnie powołuje się w nim na możliwość podjęcia „innych środków dla zapewnienia realizacji projektu zgodnie z postanowieniami
umowy”. Wreszcie argumentacja skarżącej sprzeczna jest również z zasadami prowadzenia cudzych spraw bez zlecenia w zakresie
dotyczącym wiedzy osoby, której sprawy są prowadzone, o działaniach prowadzącego jej sprawy. Działania prowadzącego cudze
sprawy podejmowane są bowiem co do zasady bez wiedzy osoby, której sprawy są prowadzone, lub co najmniej, gdy nie jest ona
świadoma, że istnieje konieczność natychmiastowego działania. Tymczasem skarżąca sama twierdzi, że jej decyzja o kontynuowaniu
prac w październiku 1998 r. była wynikiem nalegań Komisji.
Nie bez znaczenia jest ponadto, że zgodnie z orzecznictwem podmioty gospodarcze powinny same ponosić gospodarcze ryzyko związane
z ich działalnością w zależności od okoliczności każdej sprawy (zob. wyrok Sądu z dnia 17 grudnia 1998 r. w sprawie T‑203/96
Embassy Limousines & Services przeciwko Parlamentowi, Rec. str. II‑4239, pkt 75 i przywołane tam orzecznictwo).
Tymczasem nie zostało ustalone, by skarżąca poniosła nadzwyczajną lub szczególną szkodę, wykraczającą poza granice gospodarczego
i handlowego ryzyka związanego z jej działalnością. We wszelkich stosunkach umownych istnieje pewne ryzyko, że jedna ze stron
nie wykona umowy w sposób zadawalający lub nawet stanie się niewypłacalna. Do umawiających się stron należy odpowiednie złagodzenie
tego ryzyka w samej umowie. Skarżąca wiedziała, że Helmico nie wykonywała swych zobowiązań umownych, lecz w pełni świadomie
postanowiła w dalszym ciągu wykonywać własne zobowiązania, zamiast skorzystać z formalnych środków prawnych. W ten sposób
podjęła ryzyko gospodarcze, które może być uznane za zwyczajne. Kwestia, czy powyższa decyzja była wynikiem nalegań Komisji
lub czy została podjęta w całości lub częściowo w oparciu o przekonanie, że Komisja zapewni zapłatę wynagrodzenia w razie,
gdy Helmico nie będzie w stanie tego dokonać, mieści się zatem w zakresie zarzutu opartego na naruszeniu zasady ochrony uzasadnionych
oczekiwań.
Z powyższego wynika, że dwa pierwsze zarzuty skarżącej oparte na zasadach ogólnych wspólnych dla praw państw członkowskich
w dziedzinie odpowiedzialności pozaumownej za działania niezawinione muszą być oddalone jako pozbawione uzasadnienia.

W przedmiocie żądań opartych na odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty za bezprawne postępowanie jej organów
W przedmiocie uzasadnionych oczekiwań
–       Argumenty uczestników
Skarżąca powołuje się na orzecznictwo, zgodnie z którym prawo do żądania ochrony uzasadnionych oczekiwań przysługuje każdej
jednostce znajdującej się w sytuacji, w której można stwierdzić, że administracja wspólnotowa wzbudziła u niej określone uzasadnione
nadzieje. Skarżąca podkreśla ponadto, że podmioty gospodarcze muszą ponosić ryzyko gospodarcze związane z ich działalnością
przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności każdej sprawy.
Skarżąca twierdzi, że spotkanie ze służbami Komisji w dniu 2 października 1998 r. oraz późniejsza korespondencja dotycząca
otwarcia specjalnego rachunku bankowego Helmico, do którego miała pełnomocnictwo, wzbudziły u niej nadzieję, że służby Komisji
zapewnią otrzymanie przez nią wynagrodzenia za wykonane prace.
Zdaniem skarżącej, właśnie na podstawie tych oczekiwań doprowadziła ona do końca projekty mołdawski i rosyjski. Nie ponosiła
przez to ryzyka związanego ze swoją działalnością, ponieważ nie będąc stroną umowy z Komisją i nie otrzymawszy wynagrodzenia
od Helmico, mogła bez przeszkód zaprzestać świadczenia omawianych usług. Skoro wykonywała prace dla Komisji, to mogła w sposób
uzasadniony oczekiwać, że będzie traktowana lojalnie i że nie będzie narażona na ryzyko nieotrzymania wynagrodzenia za usługi
świadczone na usilne żądanie służb Komisji.
Zachęcając skarżącą do doprowadzenia usług do końca, a następnie odmawiając zapłaty wynagrodzenia na rzecz Helmico i nie podejmując
środków mających na celu zapewnienie, by skarżąca otrzymała zwrot wartości wykonanych przez nią prac, Komisja dopuściła się
zawinionego czynu, skutkującego jej odpowiedzialnością pozaumowną.
Skarżąca utrzymuje, że konkretne – choć dorozumiane – zapewnienia wynikały z całokształtu postępowania Komisji w niniejszej
sprawie, w tym z przypadków całkowitego braku jej reakcji, podsumowanych i interpretowanych w następujący sposób:
– skarżąca zwróciła uwagę służb Komisji na fakt, że Helmico nie zapłaciła jej wynagrodzenia i że wprowadzała ją w błąd, przedkładając
sfałszowane dokumenty dotyczące faktur wystawianych Komisji;
– służby Komisji uznały to za nadużycie finansowe, ponieważ Helmico otrzymała fundusze wspólnotowe i nie zapłaciła wynagrodzenia
dla wykonawcy omawianych usług, czyli dla skarżącej;
– skarżąca wyraziła wobec służb Komisji zamiar zaniechania dalszego poświęcania czasu i środków aż do znalezienia jakiegoś
mechanizmu gwarantującego jej otrzymanie zapłaty;
– służby Komisji zostały powiadomione o wdrożeniu takiego mechanizmu i nie zgłosiły żadnego sprzeciwu. Dokładnie rzecz biorąc
mechanizm ten polegał na założeniu rachunku bankowego przez Helmico, do którego skarżąca miała pełnomocnictwo;
– jeden z członków służb Komisji wyraził zaniepokojenie, że projekt rosyjski może nie zostać zrealizowany, i ostrzegł skarżącą,
że jeżeli stronom nie uda się rozwiązać istniejących pomiędzy nimi sporów, Komisja może rozważyć inne środki dla zapewnienia
realizacji omawianych projektów;
– służby Komisji zezwoliły skarżącej na dalsze wykonywanie projektów rosyjskiego i mołdawskiego i nie powiadomiły jej aż do
zakończenia tych projektów, że płatności na rzecz Helmico zostaną zawieszone i że zostanie wystawione zlecenie windykacji;
– skarżąca w istocie zrealizowała projekty rosyjski i mołdawski, a sprawozdania dotyczące ich wykonania zostały przyjęte przez
służby Komisji;
– Komisja dokonała zapłaty na rachunek bankowy Helmico, do którego skarżąca miała pełnomocnictwo;
– jak wynika z pisma Komisji z dnia 22 marca 2000 r., jej służby przewidywały dokonanie dodatkowych płatności na rzecz skarżącej,
obliczonych na podstawie wykonanych przez nią prac i poniesionych przez nią kosztów, lecz doszły do wniosku, że istnieje niepewność
prawna w kwestii, czy płatności te mogą być zakwestionowane przez Helmico lub przez syndyka masy upadłości tej spółki;
– dopiero po zrealizowaniu przez skarżącą projektów rosyjskiego i mołdawskiego i po przyjęciu sprawozdań z ich realizacji
Komisja zawiesiła wszelkie płatności i w kwietniu 2000 r. wystawiła zlecenia windykacji przeciwko Helmico;
– w dniu 15 czerwca 2000 r. prezes Masdar skierował faks do członka Komisji odpowiedzialnego za stosunki zewnętrzne, w którym
oświadczył: „Osiemnaście miesięcy temu uprzedzaliśmy Komisję Europejską o trudnościach, jakie mieliśmy z naszym partnerem
Helmico w związku z oboma wspomnianymi projektami. Otrzymaliśmy zapewnienie, że jeśli będziemy kontynuować te projekty, Komisja
Europejska zadba, abyśmy otrzymali wynagrodzenie za nasze usługi. Kontynuowaliśmy finansowanie i wdrażanie obu tych projektów
w Waszym imieniu ponosząc znaczne dodatkowe koszty, pomimo że zdawaliśmy sobie już sprawę z tego, iż Helmico oszukała Masdar
i że środki te będą zapewne nie do odzyskania”;
– odpowiedź członka Komisji przesłana pocztą w dniu 25 lipca 2000 r. nie kwestionowała oświadczenia prezesa Masdar, zgodnie
z którym spółka ta uzyskała zapewnienie otrzymania zapłaty.
Komisja przypomina, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem podmioty gospodarcze muszą ponosić gospodarcze ryzyko związane z ich
działalnością z uwzględnieniem okoliczności każdej sprawy. Reguła ta łagodzona jest jednak przez zasadę ochrony uzasadnionych
oczekiwań. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo do żądania ochrony uzasadnionych oczekiwań przysługuje każdej jednostce
znajdującej się w sytuacji, w której można stwierdzić, że administracja wspólnotowa wzbudziła u niej określone uzasadnione
nadzieje, w szczególności udzielając jej konkretnych zapewnień.
Komisja uważa, że spotkanie z jej służbami w dniu 2 października 1998 r., jak i późniejsza korespondencja, na które powołuje
się skarżąca, nie mogą być zasadnie interpretowane jako „konkretne zapewnienie” ze strony służb Komisji, że dopilnują one,
by skarżąca rzeczywiście dostała wynagrodzenie za wykonane prace.
Jeśli chodzi o wspomniane spotkanie, to w ocenie Komisji na skarżącej spoczywa ciężar udowodnienia, że zapewnienia takie,
a przynajmniej oświadczenia, które można by zasadnie w ten sposób interpretować, rzeczywiście zostały wówczas udzielone, czego
jednak skarżąca nie uczyniła. Komisja wskazuje, że nadal jest gotowa rozwiązać niniejszy spór polubownie, płacąc kwotę 249 314,35 EUR
odpowiadającą wartości usług świadczonych przez skarżącą po powyższym spotkaniu, pod warunkiem że skarżąca będzie w stanie
przedstawić tego rodzaju dowód.
Jeśli chodzi o faks z dnia 5 października 1998 r. wysłany do Helmico, to Komisja po pierwsze wyraziła jedynie zaniepokojenie
faktem, że różnice stanowisk pomiędzy Helmico a skarżącą mogą zagrozić realizacji projektu rosyjskiego, a po drugie, zmierzała
do uzyskania zabezpieczenia, że Helmico i skarżąca rzeczywiście spełnią warunki wiążących je umów.
Zdaniem Komisji, późniejsza wymiana korespondencji nie może być dodatkowo interpretowana jako wspomniane zapewnienie. W istocie
korespondencja ta obejmowała albo pisma pomiędzy skarżącą i Helmico, albo pisma kierowane przez Helmico do Komisji. Pisma
te zawierały zasadniczo jedynie oświadczenie, że Helmico i skarżąca rozwiązały istniejące pomiędzy nimi spory i że umowy dotyczące
Rosji i Mołdawii będą wykonane. Zawierały one jeszcze inne informacje, w szczególności takie, że zarządzanie omawianymi projektami
zostało powierzone prezesowi Masdar i że niektóre płatności należne z tytułu wspomnianych umów powinny odtąd być przekazywane
na wskazany rachunek bankowy Masdar. Informacje te dotyczyły jedynie porozumień pomiędzy tymi podmiotami, zawartych zapewne
w celu ułatwienia zlikwidowania różnicy stanowisk. Nie mogą być one interpretowane jako przedstawiona Komisji przez strony
propozycja zmiany pierwotnych warunków umownych.
Komisja również kwestionuje, aby brak jej reakcji w piśmie z dnia 25 lipca 2000 r. na stwierdzenie Masdar zawarte w jej piśmie
z dnia 15 czerwca 2000 r., zgodnie z którym spółka ta „[otrzymała] zapewnienie, że jeśli [będzie] kontynuować te projekty,
Komisja Europejska zadba, [aby otrzymała] wynagrodzenie za [jej] usługi”, mógł być uważany za zapewnienie wyrażone wprost
lub za milczące uznanie, że Masdar weszła w stosunki umowne z Komisją lub że Komisja zobowiązała się doprowadzić do otrzymania
przez skarżącą zapłaty za całość prac wykonanych na mocy jej umowy z Helmico (wyrok Sądu z dnia 27 marca 1990 r. w sprawie
T‑123/89 Chomel przeciwko Komisji, Rec. str. II‑131, pk 27).
Komisja przypomina ponadto, że aby móc powoływać się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań, skarżąca musi wykazać istnienie
związku przyczynowego pomiędzy udzielonymi zapewnieniami a poniesioną szkodą. Innymi słowy, musi ona nie tylko wykazać, że
dana instytucja wspólnotowa udzieliła jej zapewnień, lecz również, że działając na podstawie tych zapewnień, poniosła szkodę
(ww. wyrok w sprawie Embassy Limousines & Services przeciwko Parlamentowi).
Z tego względu, nawet gdyby przyjąć, że pismo z dnia 25 lipca 2000 r. zawierało zapewnienie, iż skarżąca otrzyma wynagrodzenie,
to zapewnienie takie byłoby nieskuteczne, ponieważ ewentualna szkoda poniesiona przez skarżącą z tytułu kosztów poniesionych
w celu wykonania umowy z Helmico powstałaby przed tym dniem.
Komisja stwierdza zatem, że skarżącej nie udzielono konkretnych zapewnień i że roszczenie oparte na zasadzie ochrony uzasadnionych
oczekiwań winno zostać oddalone.
–       Ocena Sądu
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo do żądania ochrony uzasadnionych oczekiwań, które stanowi jedną z podstawowych zasad
Wspólnoty, przysługuje wszystkim jednostkom znajdującym się w sytuacji, w której można stwierdzić, że administracja wspólnotowa,
udzielając jej konkretnych zapewnień, wzbudziła u niej uzasadnione nadzieje. Zapewnieniami takimi są, niezależnie od formy,
w jakiej zostały przekazane, dokładne, bezwarunkowe i spójne informacje pochodzące z uprawnionych i wiarygodnych źródeł (zob.
wyrok Sądu z dnia 21 lipca 1998 r. w sprawach połączonych T‑66/96 i T‑221/97, Mellet przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości,
RecFP str. I‑A‑449 i II‑1305, pkt 104 i 107 oraz przywołane tam orzecznictwo). W orzecznictwie ustalone również zostało, że
zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań stanowi regulację prawną przyznającą jednostkom prawa (wyrok Sądu z dnia 6 grudnia
2001 r. w sprawie T‑43/98 Emesa Sugar przeciwko Radzie, Rec. str. II‑3519, pkt 64). Naruszenie tej zasady może również rodzić
odpowiedzialność po stronie Wspólnoty. Nie zmienia to kwestii, że podmioty gospodarcze muszą ponosić gospodarcze ryzyko związane
ze swoją działalnością przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności każdej sprawy (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 25 maja
1978 r. w sprawach połączonych 83/76 i 94/76, 4/77, 15/77 i 40/77 HNL i in. przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. 1209, pkt 7
oraz z dnia 24 czerwca 1986 r. w sprawie 267/82 Développement i Clemessy przeciwko Komisji, Rec. str. 1907, pkt 33).
Z akt sprawy wynika, że rzekome nadzieje skarżącej dotyczyły zapłaty przez Komisję za usługi świadczone na podstawie umowy
na rzecz Helmico. Należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie dokumenty pochodzące z Komisji, którymi Sąd dysponuje, nie mogą
w żadnym razie być interpretowane jako konkretne zapewnienia, iż Komisja zobowiązała się do zapłaty skarżącej wynagrodzenia
za usługi, które to zapewnienia mogłyby wzbudzić u niej uzasadnione nadzieje.
Faks z dnia 5 października 1998 r. był bowiem adresowany do Helmico i zawierał dodatkowo ostrzeżenie wskazujące, że w razie
zagrożenia realizacji projektu rosyjskiego Komisja może, w celu doprowadzenia go do końca, skorzystać z innych środków niż
usługi konsorcjum złożonego z Helmico i skarżącej. Z pisma tego nie można wywodzić ani „usilnego żądania” Komisji, aby skarżąca
zrealizowała projekt rosyjski za wszelką cenę, ani zapewnienia, że w przypadku nieotrzymania przez skarżącą wynagrodzenia
od Helmico obowiązek zapłaty weźmie na siebie Komisja.
Sąd jest również zdania, że korespondencja dotycząca otwarcia specjalnego rachunku bankowego Helmico, do którego skarżąca
miała pełnomocnictwo, także nie może być interpretowana jako udzielenie skarżącej zapewnienia, ponieważ Komisja w związku
z tą korespondencją, która obejmowała pisma pomiędzy skarżącą a Helmico albo pisma skierowane przez Helmico do Komisji, nie
zajęła żadnego stanowiska. Za pomocą tych pism podane zostały do wiadomości Komisji pewne informacje dotyczące uzgodnień finansowych
pomiędzy wspomnianymi stronami. Okoliczność, że Komisja przyjęła do wiadomości zmianę rachunku bankowego Helmico, mimo że
wiedziała o pełnomocnictwie skarżącej do tego rachunku, nie może być jednak interpretowana jako udzielenie tej ostatniej jakiegoś
dodatkowego zapewnienia.
Tego rodzaju zapewnienia nie można wywodzić z pisma z dnia 29 lipca 1999 r. skierowanego do skarżącej przez Komisję. Pismo
to informowało bowiem skarżącą o podjętej przez Komisję decyzji zapłaty jedynie zaliczki w wysokości 200 000 EUR przelewem
na rachunek Helmico na podstawie wystawionych przez nią faktur, jak również o zawieszeniu przyszłych płatności do czasu wyjaśnienia
nieprawidłowości finansowych w projektach rosyjskim i mołdawskim. Pismo to wskazywało zatem jasno, że dalsze płatności nie
będą dokonywane na podstawie prac wykonanych przez skarżącą, lecz na podstawie faktur wystawionych przez Helmico, oraz że
będą one jeszcze uzależnione do wyników audytów wykorzystania funduszy wspólnotowych.
Dalej, jeśli chodzi o pismo wysłane skarżącej przez Komisję w dniu 22 marca 2000 r., to wniosek, że pismo to zawiera zapewnienia
dokonania zapłaty, sprzeczny jest z samą jego treścią, gdyż Komisja wyraźnie odmawia tam uwzględnienia żądania skarżącej otrzymania
zapłaty bezpośrednio od Komisji, między innymi ze względu na konsekwencje prawne w przypadku ewentualnej niewypłacalności
Helmico, biorąc pod uwagę jej stosunki umowne z Masdar.
Wreszcie w odniesieniu do pisma z dnia 25 lipca 2000 r., jak to słusznie zauważyła Komisja, jej brak reakcji na podniesione
po raz pierwszy przez skarżącą twierdzenie o udzieleniu jej zapewnienia, nie może być uznany za akceptację tego twierdzenia,
ani też samo pismo nie może być uznane za konkretne zapewnienie udzielone przez Komisję.
Sąd również nie dysponuje żadnymi dowodami pozwalającymi na ustalenie, że omawiane zapewnienia zostały udzielone podczas spotkania
w dniu 2 października 1998 r.
Ponadto, biorąc pod uwagę inne dowody znajdujące się w aktach sprawy, wydaje się to wysoce nieprawdopodobne. Konkretne zapewnienia
dokonania zapłaty wynagrodzenia bezpośrednio na rzecz skarżącej oznaczałyby a fortiori zmianę pierwotnych warunków umownych.
W tych okolicznościach, skoro pierwotne warunki umowne zostały ustalone w formie pisemnej, to ich zmiana co do zasady powinna
być dokonana również na piśmie. Tymczasem wyraźne żądanie potwierdzenia akceptacji zmian skierowane do Komisji faksem w dniu
6 października 1998 r., podpisane łącznie przez Helmico i skarżącą, pozostało bez odpowiedzi. Można z tego wnioskować, że
rzeczywistą wolą Komisji nie było odejście od treści praw i obowiązków pozostających w mocy. Stanowisko Komisji wynikające
z przywołanych pism i okoliczności faktycznych wydaje się spójne: zawsze unikała ona zaciągnięcia bezpośredniego zobowiązania
wobec skarżącej i starała się pozostać w stosunkach umownych z Helmico, zarówno biorąc pod uwagę korespondencję, jak i płatności
dokonywane po spotkaniu w dniu 2 października 1998 r.
Z odpowiedzi Komisji na pisemne pytania Sądu wynika, że na powyższym spotkaniu nie był sporządzany żaden protokół, co nadaje
mu charakter nieformalny. W tych okolicznościach Sąd uważa, że nie można zasadnie przyjąć, iż na tego typu spotkaniu Komisja
mogła przyjąć na siebie zobowiązania dotyczące tak znacznych kwot, tym bardziej, że nie miała miejsca żadna późniejsza czynność
mogąca ewentualnie potwierdzić tego rodzaju zobowiązanie. Na koniec, nawet gdyby podczas nieformalnego spotkania urzędnik
Komisji udzielił ustnych zapewnień dotyczących kwestii wynagrodzenia, to w każdym razie nie można zasadnie przyjąć, że przezorny
i rozsądny podmiot gospodarczy mógłby na tej podstawie podjąć się wykonania kosztownych prac bez innych zabezpieczeń.
Wreszcie, jeśli chodzi o złożoną skarżącej przez Komisję faksem z dnia 15 maja 2003 r. ofertę dobrowolnej zapłaty kwoty 249 314,35 EUR
za prace wykonane po ujawnieniu nadużyć finansowych Helmico, to ze wspomnianego faksu wynika jasno, że oferta ta uzależniona
była od posiadania dowodu na istnienie porozumienia pomiędzy Komisją a skarżącą co do dokonania przez Komisję bezpośredniej
zapłaty na rzecz skarżącej w razie zrealizowania przez tę ostatnią projektów rosyjskiego i mołdawskiego. Jednak skarżąca nie
była w stanie przedstawić tego rodzaju dowodu ani Komisji, ani też Sądowi, lecz ograniczyła się do samych twierdzeń, które
nie wydają się przekonujące w świetle pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.
W tych okolicznościach należy stwierdzić, że dostępne dowody, czy to analizowane oddzielnie, czy też łącznie, nie wykazują
istnienia konkretnych zapewnień udzielonych przez Komisję, które mogłyby wzbudzić u skarżącej uzasadnione nadzieje, pozwalając
jej na powołanie się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań.
W konsekwencji trzeci zarzut oparty na naruszeniu zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań musi zostać oddalony jako nieuzasadniony.
W przedmiocie winy lub niedochowania należytej staranności
–       Argumenty uczestników
Zdaniem skarżącej, z ogólnych zasad odpowiedzialności pozaumownej z tytułu winy obowiązujących w systemach prawa cywilnego
i z zasad odpowiedzialności deliktowej z tytułu niedochowania należytej staranności obowiązujących w systemach anglosaskich
wynika, że jeśli Komisja wykonuje przysługujące jej uprawnienie do zawieszenia zapłaty na podstawie umowy w przypadku wystąpienia
błędów, nieprawidłowości lub nadużyć finansowych po stronie swego kontrahenta, to powinna wykazać odpowiednią staranność dla
zapewnienia, aby nie wyrządzić szkody osobom trzecim lub ewentualnie naprawić tak wyrządzoną szkodę.
W niniejszym przypadku służby Komisji powinny były wiedzieć, że ze względu na zawieszenie płatności dla Helmico skarżąca nie
otrzyma wynagrodzenia za usługi świadczone w dobrej wierze na rzecz Komisji jako podwykonawca Helmico. Nie można twierdzić,
że szkoda poniesiona przez skarżącą mieści się w zakresie normalnego ryzyka gospodarczego związanego z brakiem zapłaty przez
dłużnika. Niniejsza sprawa nie jest przykładem zrealizowania się tego rodzaju ryzyka, lecz świadomego wykorzystania przez
Komisję uprawnień, które nie przysługują podmiotom gospodarczym prawa prywatnego i dlatego też Komisja powinna była wykonywać
te specjalne uprawnienia przyznane je na mocy rozporządzenia finansowego w taki sposób, aby unikać świadomego wyrządzania
szkody osobom trzecim lub zmniejszać jej rozmiary.
Komisja mogła zapłacić Helmico, dokonując przelewu na specjalny rachunek, do którego skarżąca miała pełnomocnictwo, tak jak
to miało miejsce w przypadku płatności kwoty 200 000 EUR dokonanej we wrześniu 1999 r. Komisja mogła przez to zwolnić się
ze zobowiązania umownego wobec Helmico, jak również z pozaumownego obowiązku unikania wyrządzania szkody skarżącej. W takim
przypadku ewentualne roszczenie o zwrot wierzytelności podniesione przez syndyka masy upadłości Helmico skierowane byłoby
przeciwko skarżącej, a nie przeciwko Komisji, ponieważ to skarżąca pobrałaby środki z rachunku Helmico.
Z tych powodów skarżąca twierdzi, że Komisja zobowiązana jest do naprawienia szkody, którą wyrządziła skarżącej w wyniku podjęcia
decyzji o zawieszenie płatności na rzecz Helmico.
Komisja kwestionuje twierdzenie skarżącej. Przede wszystkim uważa, że przy podejmowaniu decyzji, czy należy zawiesić płatności,
odmówić zapłaty lub odzyskać kwoty zapłacone już na podstawie umowy, nie ciąży na niej obowiązek dbania o interesy osób trzecich.
Ponadto jej zdaniem, nawet gdyby tak było, to w niniejszej sprawie wykazała odpowiednią dbałość. Twierdzi wreszcie, że skarżąca
nie wykazała istnienia związku przyczynowego pomiędzy rzekomym zawinionym zachowaniem a szkodą, którą jakoby poniosła.
Zdaniem Komisji, przy podejmowaniu decyzji o zawieszeniu płatności lub odzyskaniu należności ciążą na niej, jako na dysponencie
pieniędzy publicznych, określone obowiązki, których nie mają podmioty gospodarcze prawa prywatnego. Komisja podlega dyscyplinie,
która nie dotyczy podmiotów gospodarczych. Dyscyplina ta zwalnia ją a fortiori z obowiązku uwzględniania interesów finansowych
osób trzecich, takich jak podwykonawcy, przy rozważaniu wykonywania uprawnień przyznanych jej na mocy rozporządzenia finansowego.
Nawet gdyby istniał obowiązek uwzględniania interesów skarżącej przy rozważaniu konieczności zawieszenia płatności na rzecz
Helmico – czemu Komisja przeczy – to podkreśla ona, że w każdym razie działała w sposób uzasadniony. Sprawozdanie z audytu
wskazywało na popełnienie przez Helmico nadużyć finansowych. Nadużycia te, polegające na wystawianiu faktur za prace, które
nigdy nie zostały wykonane, były poważne i miały bezpośredni wpływ na kwoty, których Helmico miała prawo się domagać na podstawie
umowy. Decyzja Komisji nie może być zatem uznana za nieuzasadnioną.
W odniesieniu do związku przyczynowego Komisja podnosi, że jeżeli zapłaciłaby pozostałą część kwoty rzekomo należną Helmico,
to wcale nie ma pewności, że kwota ta zostałaby przekazana skarżącej. Gdyby zapłaciła kwoty rzekomo należne Helmico bezpośrednio
skarżącej, to wobec braku odpowiedniego zobowiązania umownego narażałaby się na ryzyko zostania dłużnikiem Helmico i na działanie
w zmowie z jednym z wierzycieli – to jest ze skarżącą – w celu przyznania mu korzystniejszego traktowania. Narażałaby się
w ten sposób na ryzyko obowiązku dwukrotnej spłaty tego samego długu w razie, gdyby likwidator postanowił dochodzić wierzytelności
przysługujących Helmico.
–       Ocena Sądu
Z pism skarżącej wynika, że zarzucanym Komisji postępowaniem jest zawieszenie płatności na rzecz Helmico. Bezprawność tego
postępowania polega, zdaniem skarżącej, na niedochowaniu należytej staranności w celu zapewnienia, aby zawieszenie płatności
nie wyrządzało szkody osobom trzecim i ewentualnie, aby naprawić wyrządzoną w ten sposób szkodę.
Przede wszystkim Sąd zauważa, że skarżąca ogranicza się do twierdzenia o istnieniu tego rodzaju obowiązku staranności, bez
przedstawiania jakiegokolwiek dowodu lub prawnej argumentacji na poparcie swej tezy, ani też bez wskazania źródła i zakresu
tego obowiązku. Sąd uważa, że powołanie się w sposób bardzo nieprecyzyjny na ogólne zasady odpowiedzialności pozaumownej z tytułu
winy obowiązujące w systemach prawa cywilnego i odpowiedzialności deliktowej z tytułu niedochowania należytej staranności
obowiązujące w systemach anglosaskich nie pozwala na wykazanie istnienia spoczywającego na Komisji obowiązku uwzględniania
interesów osób trzecich przy podejmowaniu decyzji dotyczącej zawieszenia płatności w ramach wiążących ją stosunków umownych.
Ta sama uwaga odnosi się do rzekomego obowiązku Komisji przekazania środków na rachunek bankowy, do którego skarżąca miała
pełnomocnictwo. W ślad za Komisją Sąd również stwierdza, że skarżąca nie wykazała związku przyczynowego pomiędzy zarzucanym
naruszeniem a powoływaną szkodą. W świetle powyższego, zdaniem Sądu, czwarty zarzut należy oddalić jako nieuzasadniony.
W związku z powyższym trzeci i czwarty zarzut skarżącej, oparte na zasadach odpowiedzialności deliktowej, muszą zostać oddalone.

W przedmiocie zgłoszonych wniosków dowodowych
Odrębnym pismem, które wpłynęło do sekretariatu Sądu w dniu 20 grudnia 2004 r. skarżąca złożyła wniosek na podstawie art. 68
ust. 1 regulaminu Sądu o przesłuchanie w charakterze świadka W., członka zarządu skarżącej, na okoliczność przebiegu spotkania,
które odbyło się w dniu 2 października 1998 r. pomiędzy skarżącą a służbami Komisji.
W swoich uwagach w przedmiocie wniosku o przesłuchanie świadka, złożonych w sekretariacie Sądu w dniu 3 lutego 2005 r., Komisja
nie sprzeciwia się przesłuchaniu W., o ile przesłuchani zostaliby również K. oraz H., którzy na tymże spotkaniu reprezentowali
Komisję.
Zgodnie z art. 68 regulaminu Sąd może z urzędu, lub na wniosek strony, zarządzić ustalenie określonych faktów w drodze przesłuchania
świadków. Konieczność zastosowania tego środka dowodowego musi być oceniana z uwzględnieniem okoliczności faktycznych istotnych
dla rozstrzygnięcia sporu i zależy od tego, czy Sąd może skutecznie rozstrzygnąć na podstawie żądań, zarzutów i argumentów
podniesionych w toku procedury pisemnej, jak i ustnej oraz w świetle przedstawionych dokumentów [zob. podobnie wyrok Sądu
z dnia 20 czerwca 2001 r. w sprawie T‑146/00 Ruf i Stier przeciwko OHIM („DAKOTA”), Rec. str. II‑1797, pkt 65].
Skarżąca uzasadnia swój wniosek brakiem pisemnego dowodu na przebieg tego spotkania. Zdaniem skarżącej, zeznania W. pozwolą
na wyjaśnienie okoliczności faktycznych dotyczących po pierwsze, zamiarów skarżącej co do kontynuowania bieżących projektów,
a po drugie, reakcji urzędnika Komisji na możliwość przerwania prac po tym spotkaniu.
Skarżąca wskazuje treść ewentualnych zeznań pana W. Zeznania te mają pozwolić na ustalenie, „że służbom Komisji bardzo zależało
na ukończeniu projektu rosyjskiego i że W. gotowy był do tego, by skarżąca podjęła dalsze prace nad umową dotyczącą Rosji,
jeśli mogłaby oczekiwać zapłaty za wykonane prace i poniesione koszty”.
Późniejsze okoliczności potwierdzają informacje, które zostałyby uzyskane w wyniku powyższych zeznań, a Komisja nie kwestionuje
tego rodzaju interpretacji faktów. Pozwala to na przyznanie tym zeznaniom mocy dowodowej. Jednakże, czego można żałować, nawet
gdyby fakty podane w zeznaniach zostały uznane za ustalone, oznaczałoby to co najwyżej, że istniała wspólna wola Komisji i skarżącej,
aby skarżąca ukończyła projekty rosyjski i mołdawski i otrzymała wynagrodzenie za swa pracę pomimo problemów Helmico. Zresztą
w świetle dokumentów znajdujących się w aktach sprawy istnienie takiej woli pomiędzy stronami nie budzi wątpliwości. Nie wystarcza
to jednak do ustalenia, że podane zostały dokładne, bezwarunkowe i spójne informacje, zgodnie z którymi Komisja zobowiązała
się do bezpośredniego płacenia skarżącej wynagrodzenia począwszy od tego dnia.
Z powyższego wynika, że rozstrzygnięcie sporu nie może w żadnym razie zależeć od tych zeznań oraz że Sąd jest w stanie skutecznie
rozstrzygnąć na podstawie żądań, zarzutów i argumentów podniesionych w toku procedury pisemnej, jak i ustnej oraz w świetle
przedstawionych dokumentów. Wniosek skarżącej o przesłuchanie świadka zostaje w konsekwencji oddalony.
Z całości wyżej przedstawionych rozważań wynika, że rzekomej szkody nie można przypisać żadnej instytucji ani żadnemu organowi
Wspólnoty. W tych okolicznościach skarga musi zostać oddalona w całości jako nieuzasadniona, bez konieczności badania, czy
w niniejszej sprawie zostały spełnione pozostałe przesłanki odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty.

W przedmiocie kosztów
Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu Sądu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
Ponieważ skarżąca przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami własnymi oraz kosztami poniesionymi przez Komisję, zgodnie
z jej żądaniem.
Z powyższych względów
SĄD (piąta izba)
orzeka, co następuje:
1)
Skarga zostaje oddalona.
2)
Skarżąca zostaje obciążona kosztami postępowania.
Vilaras
Martins Ribeiro
Jürimäe
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 16 listopada 2006 r.
Sekretarz

Prezes
E. Coulon

M. Vilaras
*
Język postępowania: angielski.