CELEX: 62009CJ0218
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Regolament (KEE) Nru 3665/87
Rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni
Artikolu 5(3)
Kundizzjonijiet għall-għoti
Eċċezzjoni
Kunċett ta’ ‘forza maġġuri’
Prodotti li tħassru matul it-trasport

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal‑Artikolu 5(3) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KEE)
Nru 3665/87, tas-27 ta’ Novembru 1987, li jistabbilixxi regoli komuni għall‑applikazzjoni tas-sistema ta’ ħlasijiet lura fuq
l-esportazzjoni ta’ prodotti agrikoli (ĠU L 351, p. 1), kif emendat bir-Regolament tal‑Kummissjoni (KE) Nru 1384/95, tad-19
ta’ Ġunju 1995 (ĠU L 134, p. 14, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 3665/87”).
Din it-talba ġiet imressqa fil-kuntest ta’ kawżi dwar ħlas lura fuq l‑esportazzjoni għal laħam li nstab imħassar meta wasal
fid-destinazzjoni bejn, minn naħa, SGS Belgium NV (iktar ’il quddiem “SGS Belgium”), kumpannija speċjalizzata fil-kontroll
u s-sorveljanza, u l-Belgisch Interventie- en Restitutiebureau (L-Uffiċċju Belġjan għall-għajnuna u għal ħlas lura, iktar
’il quddiem il‑“BIRB”) u Firme Derwa NV (iktar ’il quddiem “Firme Derwa”), kumpannija esportatriċi, kif ukoll Centraal Beheer
Achmea NV (iktar ’il quddiem “Centraal Beheer Achmea”), kumpannija ta’ assigurazzjoni, u min-naħa l-oħra, Firme Derwa u Centraal
Beheer Achmea u SGS Belgium u l-BIRB.

Il-kuntest ġuridiku
Ir-Regolament Nru 3665/87 jipprovdi l-possibbiltà għall-operaturi li jesportaw laħam taċ-ċanga u tal-vitella barra mit-territorju
tal-Komunità Ewropea li jibbenefikaw minn ħlasijiet lura fuq l-esportazzjoni.
Skont l-Artikolu 4(1) tar-Regolament Nru 3665/87, “[...] il-ħlas lura huwa suġġett għall-produzzjoni tal-prova li l-prodotti
li għalihom ġiet aċċettata d-dikjarazzjoni ta’ esportazzjoni jkunu, sa mhux iktar tard mit-terminu ta’ sittin ġurnata minn
din l-aċċettazzjoni, telqu mit-territorju doganali tal-Komunità fi stat mhux mibdul” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
L-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 3665/87 jipprovdi:
“1.      Il-ħlas lura differenzjat jew mhux differenzjat huwa suġġett, minbarra għall-kundizzjoni li l-prodott ikun telaq mit-territorju
doganali tal-Komunità, għall-kundizzjoni li l-prodott ġie, ħlief jekk ikun tħassar matul it-trasport wara każ ta’ forza maġġuri,
importat f’pajjiż terz u, jekk ikun il-każ, f’pajjiż terz speċifiku fit-tnax-il xahar wara d‑data ta’ aċċettazzjoni tad-dikjarazzjoni
ta’ esportazzjoni:
[…]
Madankollu, jistgħu jiġi stabbiliti termini supplimentari taħt il‑kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 47.
[…]
Barra minn hekk, id-dipartimenti kompetenti tal-Istati Membri jistgħu jitolbu provi supplimentari ta’ natura li juru għas-sodisfazzjon
tal‑awtoritajiet kompetenti li l-prodott kien effettivament tqiegħed fuq is-suq tal-pajjiż terz ta’ importazzjoni fi stat
mhux mibdul.
[…]
3.      Meta l-prodott, wara li jkun telaq mit-territorju doganali tal‑Komunità, jitħassar matul it-trasport minħabba każ ta’ forza
maġġuri,
–        f’każ ta’ ħlas lura differenzjat għandu jitħallas l-ammont tal-parti tal-ħlas lura stabbilit skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 20,
–        f’każ ta’ ħlas lura mhux differenzjat, għandu jitħallas l‑ammont totali tal-ħlas lura” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
L-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 3665/87 jipprovdi li “ma huwa mogħti l-ebda ħlas lura sakemm il-prodotti ma jkunux ta’ kwalità
tajba, ġusta u li jistgħu jinbigħu fis-suq u, jekk dawn il-prodotti huma intiżi għall‑ikel mill-bnedmin, meta l-użu tagħhom
għal dan il-għan huwa impossibbli jew kunsiderevolment imnaqqas minħabba l-karatteristiċi tagħhom jew l-istat tagħhom” [traduzzjoni
mhux uffiċjali].
Skont l-Artikolu 17(3) ta’ dan ir-regolament, prodott huwa kkunsidrat bħala importat meta jitwettqu l-formalitajiet doganali
għar-rilaxx għall‑konsum fil-pajjiż terz.
L-Artikolu 18 tar-Regolament Nru 3665/87 jistabbilixxi:
“1.      Il-prova tat-twettiq tal-formalitajiet doganali tar-rilaxx għall‑konsum hija prodotta skont l-għażla tal-esportatur billi
jipproduċi wieħed minn dawn id-dokumenti:
(a)      dokument doganali jew kopja jew fotokopja tiegħu; […]
(b)      ċertifikat tal-ħatt u tar-rilaxx għall-konsum imħejji minn aġenzija internazzjonali ta’ kontroll u ta’ superviżjoni approvata
minn Stat Membru [...]
2.      Jekk esportatur ma jkunx jista’ jakkwista d-dokument magħżul skont il-paragrafu 1 (a) jew (b) , anki wara li jkun ħa l-passi
xierqa sabiex jikseb dan id-dokument jew jekk ikun hemm dubju dwar l-awtentiċità tad-dokument prodott, il-prova tat-twettiq
tal‑formalitajiet doganali għar-rilaxx għall-konsum tista’ tiġi kkunsidrata li ġiet prodotta permezz tal-produzzjoni ta’ wieħed
jew iktar mid-dokumenti li ġejjin:
[…]
(ċ)      ċertifikat tal-ħatt imħejji minn aġenzija internazzjonali ta’ kontroll u ta’ superviżjoni approvata minn Stat Membru li jiċċertifika,
barra minn hekk, li l-prodott telaq miż-żona portwarja jew tal‑inqas, sa fejn jaf hu, il-prodott ma reġax tgħabba sabiex jerġa’
jiġi esportat;
[…]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
L-Artikolu 20 tar-Regolament Nru 3665/87 jipprovdi:
“1.      B’deroga għall-Artikolu 16 u mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 5, parti mill-ħlas lura hija mħallsa minn meta tiġi prodotta
l-prova li l‑prodott telaq mit-territorju doganali tal-Komunità.
[…]
2.      Il-parti tal-ħlas lura msemmija fil-paragrafu 1 hija daqs l-ammont tal-ħlas lura li l-esportatur jirċievi fil-każ fejn il-prodott
tiegħu jasal f’destinazzjoni li għaliha hija stabbilita r-rata ta’ ħlas lura l-iktar baxxa, peress li fin-nuqqas ta’ ffissar
ta’ rata, hija kkunsidrata r-rata l-iktar baxxa.
[…]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]

Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
Matul is-sena 1996, Firme Derwa esportat tagħbija ta’ laħam taċ-ċanga u tal-vitella lejn il-Libanu. Fl-24 ta’ Ġunju 1996,
id-dikjarazzjoni ta’ esportazzjoni korrispondenti ġiet aċċettata mill-awtoritajiet doganali. Fid-19 ta’ Lulju 1996, BIRB ħallas
bil-quddiem lil Firme Derwa ħlas lura fuq l-esportazzjoni għall-ammont ta’ BEF 1 301 696 (jiġifieri EUR 32 268.20).
Fid-9 ta’ Lulju 1996, din it-tagħbija ta’ laħam waslet f’Bejrut, fejn, skont il-liġi doganali, id-dipartiment veterinarju
ppreleva kampjuni għall-finijiet ta’ kontrolli. Huma skoprew li kien fih batterju. Għalhekk, l-imsemmija tagħbija kollha kemm
hi ġiet iddikkjarata mhux adegwata għall-konsum mill-bnedmin, irrifjutata mid-destinatarju tagħha u sussegwentement inqerdet.
Sabiex id-dritt tagħha għal ħlas lura miksub isir definittiv, Firme Derwa kellha tipprovdi, fit-tnax-il xahar wara li tiġi
aċċettata d‑dikjarazzjoni ta’ esportazzjoni, il-prova tal-importazzjoni fi stat mhux mibdul ta’ din l‑istess tagħbija fil-Libanu.
Fit-3 ta’ Ġunju 1997, Firme Derwa talbet lil BIRB terminu supplimentari sabiex tipproduċi d‑dokumenti ta’ prova.
Peress li Firme Derwa ma kellhiex id-dokument meħtieġ, Centraal Beheer Achmea, bħala assiguratriċi tal-merkanzija fil-kawża
prinċipali, talbet, fl-14 ta’ April 1997, lil SGS Belgium li tikkuntattja lill-korrispondenti tagħha f’Bejrut sabiex jiġi
stabbilit ċertifikat skont l-Artikolu 18(1)(b) tar‑Regolament Nru 3665/87. Fis-17 ta’ Ġunju 1997, SGS Libanu rrispondiet b’faks
lil SGS Belgium li din il-merkanzija ma kinitx ingħatat ċertifikat ta’ rilaxx għall-konsum.
Għaldaqstant, fid-19 ta’ Lulju 1997, SGS Belgium madankollu kkonfermat li l-imsemmija merkanzija kienet ġiet irrilaxxata mid-dwana
Libaniża sabiex tiġi kkonsmata.
Fit-8 ta’ Ottubru 1997, il-BIRB, għaldaqstant, irrilaxxa l-garanzija mogħtija minn Firme Derwa. Madankollu, peress li din
tal-aħħar kienet ipproduċiet tardivament il-prova tal-importazzjoni ta’ din l-istess merkanzija għall‑finijiet tar-rilaxx
tagħha għall-konsum fil-Libanu, hija kellha tirrimborsa parti mill-ħlas lura miksub.
Wara investigazzjoni li saret matul l-1998 u l-1999, l-Ispettorat Ekonomiku tal-Ministeru tal-Affarijiet Ekonomiċi Belġjan
skopra, fil‑bini ta’ SGS Belgium, il-faks, mibgħut minn SGS Libanu fis-17 ta’ Ġunju 1997, li jikkontradixxi l-konferma tar-rilaxx
għall-konsum tal‑laħam esportat.
Fil-21 ta’ April 1999, il-BIRB bagħat ir-riżultat ta’ din l‑investigazzjoni lil SGS Belgium.
Fl-1 ta’ Frar 2001, il-BIRB informa lil SGS Belgium li, f’dawn iċ‑ċirkustanzi, skont l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 3665/87,
id-dritt għal ħlas lura kien skada, li l-ammont imħallas bi żball kellu jiżdied bi 15 % minħabba l-ħlas antiċipat tal-ħlas
lura, li kienet tapplika multa ta’ 200 % minħabba li ġew mibgħuta intenzjonalment data żbaljati u li l-interessi bdew jiddekorru
fit-8 ta’ Ottubru 1997, id-data tar-rilaxx tal-garanzija bankarja. Għalhekk, l‑ammont mitlub mill-BIRB kien jitla’ għal BEF 3 829 628
(jiġifieri EUR 94 934).
Fil-11 ta’ April 2001, il-BIRB ressaq azzjoni kontra SGS Belgium sabiex jikseb il-ħlas tal-ammont ta’ BEF 3 829 628 (EUR 94 934),
li miegħu għandhom jiżdiedu l-interessi moratorji u l‑interessi ġudizzjarji.
Fil-21 ta’ Settembru 2001, SGS Belgium ikkjamat fil-kawża u bħala garanti lil Firme Derwa kif ukoll lil Centraal Beheer Achmea.
Fit-8 ta’ Awwissu 2002, Firme Derwa u Centraal Beheer Achmea ressqu azzjoni kontra l-BIRB.
Fil-11 ta’ April 2003, ir-rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen (Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Antwerpen) iddeċidiet li kien
inkontestabbilment stabbilit li l-formalitajiet doganali ta’ rilaxx għall-konsum tal-laħam inkwistjoni fil-kawża prinċipali
ma kinux ġew sodisfatti u li, għaldaqstant, lanqas il-kundizzjonijiet li kien suġġett għalihom il-ħlas lura differenzjat ma
kienu ġew issodisfatti. Għalhekk, ir‑rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen ikkundannat lil SGS Belgium tħallas lill-BIRB
is-somma ta’ BEF 3 829 628, bl-interessi moratorji u l-interessi ġudizzjarji.
Bl-istess sentenza, Firme Derwa u Centraal Beheer Achmea ġew ikkundannati
in solidum
sabiex jikkumpensaw kompletament lil SGS Belgium. L-azzjonijiet ta’ Firme Derwa u ta’ Centraal Beheer Achmea min-naħa tagħhom
ġew iddikkjarati infondati.
Fl-istanza tal-appell, il-hof van beroep te Antwerpen (Qorti tal-Appell ta’ Antwerpen) iddeċidiet, b’sentenza tal-21 ta’ Diċembru
2004, li SGS Belgium ma setgħet tiġi akkużata bl-ebda aġir żbaljat, peress li d‑dikjarazzjoni tad-19 ta’ Lulju 1997, magħmula
taħt l-Artikolu 18(1)(b) tar-Regolament Nru 3665/87, kien fiha fil-fatt żball sostantiv u li din id-dikjarazzjoni setgħet
isservi bħala ċertifikat tal-ħatt, fis-sens tal‑Artikolu 18(2)(ċ) tar-Regolament Nru 3665/87, li jagħti dritt ta’ ħlas lura
fuq l-esportazzjoni lil Firme Derwa.
Skont il-hof van beroep te Antwerpen, minn dan kien isegwi li l-ħlas lura fuq l‑esportazzjoni ma kienx tħallas lil Firme Derwa
b’mod irregolari u li, b’hekk, SGS Belgium ma kienet wettqet jew ipparteċipat fit-twettiq tal-ebda irregolarità li wasslet
għal danni għall-baġit ġenerali tal-Komunitajiet Ewropej jew għall-baġits amministrati minnha.
Il-BIRB appella minn din is-sentenza quddiem il-qorti tal-kassazzjoni.
Fis-16 ta’ Marzu 2007, il-Hof van Cassatie (Qorti tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li ċertifikat tal-ħatt, fis-sens tal-Artikolu
18(2)(ċ) tar‑Regolament Nru 3665/87 jikkostitwixxi manifestament prova konfutabbli tal-fatt li l-merkanzija kienet vera waslet
fis-suq tal-pajjiż ta’ destinazzjoni u kienet ġiet ikkummerċjalizzata hemmhekk. Il-Hof van Cassatie ddeċidiet li l-hof van
beroep te Antwerpen kienet iddeċidiet bi żball li, peress li ċ-ċertifikat ta’ ħatt kien disponibbli, il‑kundizzjonijiet ta’
ħlas lura differenzjat kellhom jiġu kkunsidrati ssodisfatti, daqs li kieku dan iċ-ċertifikat kien jikkostitwixxi prova inkonfutabbli.
Għalhekk, il-Hof van Cassatie annulla s-sentenza tal-hof van beroep te Antwerpen tal-21 ta’ Diċembru 2004 u rrinvija l-kawża
quddiem il-hof van beroep te Brussel (Qorti tal-Appell ta’ Brussell).
Quddiem din il-qorti l-oħra tal-appell, SGS Belgium sostniet li, fil‑mument tal-operazzjonijiet ta’ esportazzjoni, il-merkanzija
inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienet ta’ kwalità kummerċjali tajba u kienet ukoll tajba għall-konsum mill-bnedmin, u li,
għalhekk, din il-merkanzija kellha tiġi kkunsidrata li tħassret matul it-trasport minħabba każ ta’ forza maġġuri, skont l-Artikolu 5(3)
tar-Regolament Nru 3665/87.
Il-BIRB ikkritika din il-bidla ta’ pożizzjoni ta’ SGS Belgium li sostniet, sa mill‑bidu tal-proċeduri, li l-imsemmija merkanzija
kienet ġiet importata fil-Libanu u rilaxxata għall-konsum. Fi kwalunkwe każ, il-BIRB sostna li l-verb “jitħassar” użat f’din
id‑dispożizzjoni, ma jistax ifisser “jiddeterjora”. Sabiex l-esportatur ikun jista’ jibbenefika mid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 5(3)
tar‑Regolament Nru 3665/87, hemm bżonn li l-merkanzija stess tkun tħassret, jiġifieri li l-esportatur ikun tilef il-pussess
tagħha, li jimplika li l-merkanzija ma setgħetx tilħaq id-destinazzjoni tagħha.
Il-hof van beroep te Brussel tammetti li l-bidla tal-pożizzjoni ta’ SGS Belgium tikxef kontradizzjoni. Madankollu, dan il-fatt
ma jostakolax, skont din il-qorti, il-possibbiltà għal dan l-esportatur li jinvoka każ ta’ forza maġġuri.
L-imsemmija qorti tikkunsidra, fid-dawl ta’ rapport tal-grupp ta’ assigurazzjoni Lloyds prodott minn Centraal Beheer Achmea,
li l-laħam inkwistjoni fil-kawża prinċipali ġie ttrasportat f’kontenitur li jkessaħ f’ippakkjar adegwat, u li l-użu ta’ tali
kontenitur kien intiż preċiżament sabiex jevita li l-laħam imur. It-temperatura ta’ din il-merkanzija inżammet ukoll kif suppost
għal 0 C matul it-trasport. Fl-aħħar, mill-imsemmi rapport jirriżulta wkoll li l-imsemmija merkanzija kienet ta’ kwalità kummerċjali
tajba u tajba għall-konsum mill-bnedmin fil-mument tal‑esportazzjoni u li, min-naħa l-oħra kienet diġà tħassret fil-mument
li waslet f’Bejrut.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-hof van beroep te Brussel iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u tagħmel lill-Qorti
tal-Ġustizzja d‑domanda preliminari li ġejja:
1)         “Il-frażi “
force majeure
”, li tinsab fl-Artikolu 5(3) tar-Regolament [...], għandha tiġi interpretata fis-sens li d-dannu lil-laħam taċ-ċanga matul
it-trasportazzjoni tiegħu fl-ippakjar korrett u f’container imkessaħ, li jżomm it-temperatura meħtieġa b’mod kostanti, jikkostitwixxi,
bħala regola,
force majeure
?”

Fuq id-domanda preliminari

Osservazzjonijiet ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja
SGS Belgium u Firme Derwa huma tal-opinjoni li r-risposta għad‑domanda magħmula għandha tkun fl-affermattiv. Fil-fatt, minkejja
li l-verżjoni bl-Olandiż tal-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 3665/87 użat il-kelma “verloren”, il-kunċett ta’ “telf” imsemmi
f’din id‑dispożizzjoni jkopri wkoll id-“deterjorament”, kif jirriżulta minn verżjonijiet lingwisitiċi oħrajn tal-imsemmija
dispożizzjoni. Fil-fatt, il‑verżjonijiet bl-Ingliż u bil-Franċiż isemmu rispettivament it-termini “perished” u “péri”, u mhux
“lost” jew “perdues”. Barra minn hekk, l‑Artikolu 114 tal-Appendiċi I tal-Konvenzjoni dwar sistema komuni ta’ tranżitu konkluża
fl-20 ta’ Mejju 1987 bejn ir-Repubblika tal-Awstrija, ir-Repubblika tal-Finlandja, ir-Repubblika tal-Islanda, ir-Renju tan‑Norveġja,
ir-Renju tal-Isvezja, il-Konfederazzjoni Elvetika u l‑Komunità Ekonomika Ewropea (ĠU L 226, p. 2) kif emendata bid‑Deċiżjoni
Nru 1/2000 tal-Kumitat Konġunt KE-EFTA “Tranżitu Komuni”, tal-20 ta’ Diċembru 2000 (ĠU 2001, L 9, p. 1), jispjega f’dan ir-rigward
li “merkanzija hija irrimedjabbilment mitlufa meta ma tkunx tista’ tintuża”.
SGS Belgium issostni li kienu ttieħdu prekawzjonijiet li jmorru lil hinn mill-eżiġenzi regolamentari għat-trasport tal-merkanzija
inkwistjoni fil‑kawża prinċipali, b’mod partikolari f’dak li jikkonċerna r‑refriġerazzjoni tal-laħam f’temperatura kostanti.
Għalhekk, il-preżenza ta’ batterju hija avveniment imprevedibbli u, f’dan ir-rigward, il-fatt li huwa possibbli li jsir kuntratt
ta’ polza ta’ assigurazzjoni li tkopri dan it‑tip ta’ dannu ma jistax jikkontesta din id-dikjarazzjoni.
Il-Gvern Belġjan u l-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej jipproponu li r-risposta għad‑domanda magħmula tkun li tali ħsara
tal-merkanzija ma hijiex, bħala regola, każ ta’ forza maġġuri, fis-sens tal-Artikolu 5(3) tar‑Regolament Nru 3665/87. Huwa
biss fil-każ fejn il-kawża u ċ‑ċirkustanzi tad-deterjorament ikunu magħrufa u jkun jidher li din il-ħsara tikkostitwixxi fatt
anormali u imprevedibbli, li l-esportatur jkun estranju għalih, u li madankollu rriżultaw il-konsegwenzi tiegħu, minkejja
l‑prekawzjonijiet kollha possibbli li jkun ħa, li jkun hemm każ ta’ forza maġġuri.
Il-Kummissjoni żżid li r-riskju li jkun hemm infezzjoni batterika huwa, f’ċertu mod, inerenti għar-riskju kummerċjali inkors
fil-kuntest tal‑esportazzjoni ta’ ikel li jitħassar. Għalhekk, bħala regola, infezzjoni batterika ma tistax tiġi kkunsidrata
li toħloq, għall-esportatur, avveniment anormali u imprevedibbli. Hija biss l-eżistenza ta’ ċirkustanzi supplimentari u eċċezzjonali
li tippermetti li tintlaħaq konklużjoni differenti. Issa, f’dan ir-rigward, din l-istituzzjoni għandha disponibbli ftit informazzjoni
fattwali sabiex tkun tista’ tiddeċiedi f’din il-kawża. B’mod partikolari, hija tikkonstata, l-ewwel nett, in-nuqqas ta’ indikazzjonijiet
f’dak li jikkonċerna n-natura adegwata u l-istat ġenerali tal-kontenitur użat għat-trasport. Il-Kummissjoni tirreleva wkoll
li kienu għaddew sittax-il ġurnata bejn id-data tal-aċċettazzjoni tad-dikjarazzjoni tal-esportazzjoni u meta ġie misjub il-batterju,
mingħajr ma huwa magħruf x’ġara fil-verità matul dan il-perijodu. Fl‑aħħar, skont l-imsemmija istituzzjoni, l-eżistenza jew
le ta’ assigurazzjoni jew ta’ klawżola kuntrattwali dwar ir-riskju ta’ deterjorament tal-laħam tista’ tkun utli għall-finijiet
tal-analiżi.
Fir-rigward tal-miżuri meħuda mill-esportatur fil-kawża prinċipali, il‑Gvern Belġjan jirrileva li mir-rapport imħejji f’Bejrut
mill‑grupp ta’ assigurazzjoni Lloyds jirriżulta li l-infezzjoni batterika li kienet ġiet ikkonstatata setgħet kienet ikkawżata
minn interruzzjoni tal-katina ta’ kesħa waqt li l-laħam kien maħżun. Fl-aħħar nett, peress li l-kawża reali tad-deterjorament
tal-merkanzija fil-kawża prinċipali ma kinitx fil‑verità ġiet stabbilita, jista’ jiġi konkluż li l-esportatur kien ħa l-miżuri
ta’ prekawzjoni kollha possibbli sabiex jevita dan id-deterjorament. Skont dan il-gvern, huwa possibbli li kien hemm interruzzjoni
fit‑tkessiħ tal-laħam taċ-ċanga u tal-vitella inkwistjoni fil-kawża prinċipali, waqt it-trasport jew wara li tħatt fil-port
ta’ Bejrut. Avveniment bħal dan huwa ċirkustanza normali u prevedibbli li tista’ tiġi assigurata, li l-esportatur jista’ jipprova
jipprevjeni u li għalhekk ma tikkostitwixxix każ ta’ forza maġġuri.

Ir-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja
Skont ġurisprudenza stabbilita, is-sistema ta’ ħlasijiet lura differenzjati fuq l-esportazzjoni għandha l-iskop li tiftaħ
jew li żżomm miftuħa għall‑esportazzjoni Komunitarja s-swieq tal-pajjiżi terzi kkonċernati, fejn id-differenzjazzjoni tal-ħlas
lura hija riżultat tal-volontà li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-karatteristiċi ta’ kull suq ta’ importazzjoni fejn il‑Komunità
trid tkun preżenti (sentenza tad-9 ta’ Awwissu 1994, Boterlux, C‑347/93, Ġabra p. I‑3933, punt 18 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Minn din il-ġurisprudenza jirriżulta li r-raison d’être tas-sistema ta’ differenzjazzjoni ma tiġix osservata jekk sempliċi
ħatt fil-pajjiż terz V ta’ esportazzjoni tal-merkanzija esportata fi stat tajjeb huwa biżżejjed sabiex jagħti dritt għall-ħlas
lura (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Boterlux, iċċitata iktar ’il fuq, punt 19).
Din hija r-raġuni għalfejn l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) tar‑Regolament Nru 3665/87 jipprovdi li l-ħlas lura huwa
suġġett, minbarra għall-kundizzjoni li l-prodott ikun telaq mit-territorju doganali tal-Unjoni Ewropea, għall-kundizzjoni
li l-prodott ikun ġie importat fil‑pajjiż terz ta’ esportazzjoni. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 17(3) ta’ dan ir-regolament
jippreċiża li l-prodott huwa kkunsidrat importat meta jkunu sodisfatti l-formalitajiet doganali ta’ rilaxx għall-konsum fil‑pajjiż
terz.
Barra minn hekk, skont l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 3665/87, l-ebda ħlas lura ma għandu jingħata meta l-prodotti ma jkunux
ta’ kwalità tajba, ġusta u li jistgħu jinbigħu fis-suq, u, jekk dawn il-prodotti huma intiżi għall-ikel mill-bnedmin, meta
l-użu tagħhom għal dan il‑għan ikun eskluż jew kunsiderevolment imnaqqas minħabba l‑karatteristiċi jew l-istat tagħhom.
B’hekk, fir-rigward ta’ ħlas lura differenzjat, l-Artikolu 20(1) u (2) tar‑Regolament Nru 3665/87 jipprovdi l-ħlas lura bażiku,
ikkalkolat skont ir-rata l-iktar baxxa tal-ħlas lura applikabbli fil‑ġurnata tal-esportazzjoni, peress li l-esportatur ikun
ipproduċa l‑prova li l-prodott kien telaq mit-territorju doganali tal-Komunità. Il‑ħlas tal-parti differenzjata tal-ħlas lura
huwa, fir-rigward tiegħu, suġġett għall-kundizzjonijiet supplimentari ddefiniti fl-Artikoli 17 u 18 ta’ dan ir-regolament.
L-esportatur għandu fil-fatt jagħti prova, fit‑tnax‑il xahar wara d-data tal-aċċettazzjoni tad-dikjarazzjoni, li l‑prodott
kien ġie importat fil-pajjiż terz jew f’wieħed mill-pajjiżi terzi li għalih il-ħlas lura huwa previst billi jipproduċi l-provi
tat-twettiq tal‑formalitajiet doganali ta’ rilaxx għall-konsum f’dan il-pajjiż (ara s‑sentenza tad-19 ta’ Marzu 2009, Dachsberger
& Söhne, C‑77/08, Ġabra p. I‑2097, punt 28).
Għaldaqstant, b’mod ta’ deroga, l-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 3665/87 jipprovdi li madankollu l-ħlas lura huwa żgurat,
meta l-prodott, wara li jkun ħalla t-territorju doganali tal-Komunità, tħassar matul it-trasport wara każ ta’ forza maġġuri,
anki jekk ma setax jiġi rrilaxxat għall-konsum fil-pajjiż terz ta’ esportazzjoni.
Minn ġurisprudenza stabbilita, jirriżulta li l-kunċett ta’ forza maġġuri għandu jinftiehem, b’mod ġenerali, fis-sens ta’ ċirkustanzi
esterni għal dak li jinvokahom, anormali u imprevedibbli, li l-konsegwenzi tagħhom ma setgħux ikunu evitati minkejja d-diliġenza
kollha użata (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-5 ta’ Frar 1987, Denkavit België, 145/85, Ġabra p. 565, punt 11 u tal-5
ta’ Ottubru 2006, Il‑Kummissjoni vs Il-Belġju, C‑377/03, Ġabra p. I‑9733, punt 95).
F’dak li jikkonċerna d-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 3665/87 dwar il-forza maġġuri, jirriżulta wkoll minn ġurisprudenza
stabbilita li, peress li dan il-kunċett ma għandux kontenut identiku fid-diversi setturi ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni,
it-tifsira tiegħu għandha tiġi ddeterminata skont il-kuntest legali li jkun intiż iħalli l-effetti legali tiegħu fih (ara,
b’mod partikolari, is-sentenzi tas-7 ta’ Diċembru 1993, Huygen
et
, C‑12/92, Ġabra p. I‑6381, punt 30, kif ukoll tad-29 ta’ Settembru 1998, First City Trading
et
, C‑263/97, Ġabra p. I‑5537, punt 41).
Issa, f’dan ir-rigward għandu jiġi kkonstatat li l-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 3665/87 jikkostitwixxi eċċezzjoni għas-sistema
normali ta’ ħlasijiet lura fuq l‑esportazzjoni u, konsegwentement, li din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata b’mod
restrittiv. Peress li l-eżistenza ta’ forza maġġuri hija kundizzjoni
sine qua non
sabiex ikunu jistgħu jiġu pretiżi ħlasijiet lura għall-merkanzija esportata li ma tiġix rilaxxata għall‑konsum fil-pajjiż
terz ta’ esportazzjoni, minn dan isegwi li dan il‑kunċett għandu jiġi interpretat b’mod li n-numru ta’ każijiet li jistgħu
jibbenefikaw minn tali ħlas jibqa’ limitat (ara, b’analoġija, is-sentenza tal-20 ta’ Novembru 2008, Heuschen & Schrouff Oriëntal
Foods Trading vs Il-Kummissjoni, C‑38/07 P, Ġabra p. I‑8599, punt 60).
B’mod ġenerali, għandu jiġi rrilevat li l-preżenza ta’ batteri fil-lottijiet ta’ laħam taċ-ċanga u tal-vitella ma hijiex rari.
Fil-fatt, minkejja l‑eżistenza ta’ rekwiżiti sanitarji stretti, bħat-trattament preventiv tal‑annimali tal-ifrat, ir-refriġerazzjoni
tal-laħam u t-traċċabbiltà, kif ukoll it-twettiq ta’ miżuri ta’ kontroll u ta’ sorveljanza mill-awtoritajiet sanitarji, jiġri
li lottijiet ta’ laħam ikkummerċjalizzati fit-territorju tal‑Unjoni jiġu miġbura lura mill-ħwienet minħabba li jinstab batterju.
Riskju sanitarju bħal dan ta’ infezzjoni batterika huwa b’mod partikolari preżenti fil-każ ta’ operazzjonijiet ta’ esportazzjoni
ta’ laħam taċ-ċanga u tal-vitella peress li, qabel ma jaslu fid-destinazzjoni tagħhom, il‑lottijiet ta’ laħam jistgħu jgħaddu
minn diversi operazzjonijiet ta’ manutenzjoni minħabba t-tagħbija u l-ħatt tagħhom bejn id-diversi modi ta’ trasport użati.
Barra minn hekk, it-trasport fuq distanzi twal, b’mod partikolari bil-baħar, jista’ jimplika varjazzjonijiet sostanzjali tat‑temperatura
ta’ barra u b’hekk il-materjal ta’ refriġerazzjoni neċessarju għal tali trasport jiġi espost għal rekwiżiti tekiniċi supplimentari.
Fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk l-operatur aġixxiex b’mod adegwat sabiex jevita kontaminazzjoni, hija l-qorti nazzjonali
li għandha tistabbilixxi l-kundizzjonijiet eżatti tat-trasport, tal-ħażna u tal-ħatt tal-merkanzija inkwistjoni fil-kawża
prinċipali, u li tivverifika jekk, minkejja l-eżami li għamlu l-awtoritajiet sanitarji tal‑Istat Membru ta’ esportazzjoni,
il-batterju setax ikun preżenti diġà sa minn meta tgħabbiet din il-merkanzija. Għaldaqstant, għandu jiġi rrilevat li, jekk
it-trasport tal-laħam f’ippakkjar adegwat u f’kontenitur li jkessaħ li jżomm b’mod kontinwu t-temperatura meħtieġa ma setax
iwaqqaf il‑preżenza u/jew il-proliferazzjoni tal-batterju, huwa possibbli li, fil‑verità, din kienet diġà tinsab fit-tagħbija
tal-laħam, fil-mument meta din tal-aħħar telqet mit-territorju tal-Unjoni, jiġifieri qabel ma ġiet ittasportata lejn il-pajjiż
terz, f’livell li ma kienx ġie osservat mill-awtoritajiet sanitarji tal-Istat Membru ta’ esportazzjoni jew li ma setax ikun
osservat.
Konsegwentement, dan it-telf jista’ jkun ikkunsidrat li jaqa’ taħt ir‑riskju kummerċjali inerenti għal operazzjonijiet bħal
dawn, jiġifieri bħala ċirkustanza li ma tista tiġi kkwalifikata la bħala “anormali” fil‑kuntest tal-imsemmija operazzjonijiet
kummerċjali u lanqas bħala “improbabbli” għal kummerċjant prudenti u diliġenti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-11 ta’
Lulju 1968, Schwarzwaldmilch, 4/68, Ġabra p. 549, 563).
Barra minn hekk, kif ġustament irrelevaw il-Gvern Belġjan u l‑Kummissjoni, il-fatt li l-preżenza ta’ infezzjoni batterika
li taffettwa t‑tagħbijiet esportati tista’ tkun is-suġġett, bħal fil-kawża prinċipali, ta’ polza ta’ assigurazzjoni speċifika
juri li tali ċirkustanza ma tistax tiġi kkunsidrata bħala imprevedibbli fil-kuntest tal-operazzjonijiet ta’ esportazzjoni.
Għalhekk, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l‑Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 3665/87 għandu jiġi interpretat
fis‑sens li d-deterjorament subit minn tagħbija ta’ laħam taċ-ċanga u tal‑vitella, fil-kundizzjonijiet deskritti mill-qorti
tar-rinviju, ma jikkostitwixxix każ ta’ forza maġġuri fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas‑sottomissjoni tal-osservazzjonijiet
lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L‑Artikolu 5(3) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KEE) Nru 3665/87, tas-27 ta’ Novembru 1987, li jistabbilixxi regoli komuni
għall‑applikazzjoni tas-sistema ta’ ħlasijiet lura fuq l‑esportazzjoni ta’ prodotti agrikoli kif emendat bir-Regolament tal‑Kummissjoni
(KE) Nru 1384/95, tad-19 ta’ Ġunju 1995, għandu jiġi interpretat fis‑sens li d-deterjorament subit minn tagħbija ta’ laħam
taċ-ċanga u tal‑vitella, fil-kundizzjonijiet deskritti mill-qorti tar-rinviju, ma jikkostitwixxix każ ta’ forza maġġuri fis-sens
ta’ din id-dispożizzjoni.
Firem
*
* Lingwa tal-kawża: l-Olandiż.