CELEX: 61999TJ0066
Ανταγωνισμός
Κανονισμός (ΕΟΚ) 4056/86
.λεγχοι στους χώρους εταιρίας ανεξάρτητης προς την αποδέκτρια της αποφάσεως διενέργειας ελέγχου
.ρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ)
Κρατική ρύθμιση περί θαλασσίων μεταφορών και πρακτική των δημοσίων αρχών
Δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης
Δυνατότητα καταλογισμού της συνιστώσας παράβαση συμπεριφοράς
Πρόστιμο
Εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων

Asia Motor France κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 65).
Εν προκειμένω, η άποψη της προσφεύγουσας συνίσταται στο ότι το υφιστάμενο στην Ελλάδα νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο καθώς
και η πολιτική του ΥΕΝ περιόρισαν αποφασιστικά την αυτονομία των ναυτιλιακών εταιριών, ειδικότερα δε όσον αφορά τη διαμόρφωση
των ναύλων που έχουν εφαρμογή τόσο στις εσωτερικές γραμμές όσο και στο διεθνές τμήμα των γραμμών Ελλάδα-Ιταλία. Συνεπώς, οι
ναυτιλιακές εταιρίες αναγκάζονταν να πραγματοποιούν επαφές, συνεννοήσεις και διαβουλεύσεις μεταξύ τους σχετικά με τις βασικές
παραμέτρους της επιχειρηματικής τους πολιτικής, όπως είναι οι τιμές.
Επομένως, πρέπει να καθοριστεί αν η συμπεριφορά που προσάπτει εν προκειμένω η Επιτροπή οφείλεται αποκλειστικά στην εθνική
νομοθεσία ή στην πρακτική των ελληνικών εθνικών αρχών ή αν αντιθέτως οφείλεται, τουλάχιστον εν μέρει, στη βούληση της προσφεύγουσας
και των άλλων επιχειρήσεων που μετέσχαν στις συμφωνίες. Πρέπει συνεπώς να καθορισθεί αν αντιθέτως το νομοθετικό και κανονιστικό
πλαίσιο καθώς και η πολιτική του ΥΕΝ είχαν ως σωρευτικό αποτέλεσμα να εξαλείψουν την αυτονομία των επιχειρήσεων όσον αφορά
τη διαμόρφωση της τιμολογιακής τους πολιτικής στις γραμμές Ελλάδα-Ιταλία και συνεπώς να αποκλείσουν κάθε δυνατότητα μεταξύ
τους ανταγωνισμού.
Η εμπορική ναυτιλία στην Ελλάδα διέπεται από τον Κώδικα Δημοσίου Ναυτικού Δικαίου, από τον Κώδικα Ιδιωτικού Ναυτικού Δικαίου
και από άλλα ειδικά νομοθετήματα που περιέχουν διατάξεις σχετικές με τον αθέμιτο ανταγωνισμό στις θαλάσσιες μεταφορές, μεταξύ
των οποίων είναι ο νόμος 4195/1929 περί αθέμιτου ανταγωνισμού και ο νόμος 703/1977 περί προστασίας του ελεύθερου ανταγωνισμού,
ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1979, ενόψει της επικείμενης εντάξεως της Ελληνικής Δημοκρατίας στις Ευρωπαϊκές
Κοινότητες.
Tο ΥΕΝ, ασκώντας όλες τις εξουσίες που του παρέχει η πιο πάνω νομοθεσία, λαμβάνει, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα μέτρα: α) χορήγηση
αδειών σκοπιμότητας για τις εσωτερικές γραμμές, περιλαμβανομένου του εσωτερικού τμήματος των διεθνών δρομολογίων· β) καθιέρωση ενιαίων και υποχρεωτικών
ναύλων για τις εσωτερικές γραμμές ή για το εσωτερικό τμήμα των διεθνών γραμμών, όπως της γραμμής Πάτρα-Ηγουμενίτσα-Κέρκυρα·
γ) ετήσια έγκριση των δρομολογίων· δ) έλεγχο της ακινησίας των πλοίων, προκειμένου να διασφαλίζεται η πραγματοποίηση των πιο
πάνω υποχρεωτικών δρομολογίων· ε) επιβολή υποχρεωτικών διαπραγματεύσεων μεταξύ των ναυτιλιακών εταιριών για να προγραμματίσουν
και να συντονίσουν τα δρομολόγιά τους έτσι ώστε να εγκριθούν από το ΥΕΝ για το επόμενο έτος, στο πλαίσιο νέων διαβουλεύσεων
μεταξύ του ΥΕΝ και των εταιριών.
Δεν αμφισβητείται από τους διαδίκους ότι η εκ μέρους του ΥΕΝ χορήγηση αδειών σκοπιμότητας, η καθιέρωση υποχρεωτικών ναύλων,
η ετήσια έγκριση δρομολογίων και ο έλεγχος ακινησίας πλοίων αφορούν τις εσωτερικές και όχι τις διεθνείς γραμμές. Επιπλέον,
η Επιτροπή διευκρίνισε με τα υπομνήματά της, χωρίς να αντιλέξει η προσφεύγουσα, ότι η υποχρέωση εκτελέσεως τακτικών δρομολογίων,
η οποία συναρτάται με την άδεια σκοπιμότητας, αφορά μόνον τα πλοία υπό ελληνική σημαία που εκτελούν αποκλειστικώς δρομολόγια
εσωτερικών γραμμών ή που εκτελούν δρομολόγια διεθνών γραμμών, αλλά στην περίπτωση αυτή μόνον όσον αφορά το εσωτερικό τμήμα
των δρομολογίων. Ομοίως, η Επιτροπή επισήμανε, χωρίς να αντιλέξει επ' αυτού η προσφεύγουσα, ότι οι επιχειρήσεις ήσαν ελεύθερες
να επιλέξουν να εξυπηρετούν διεθνείς γραμμές, με ή χωρίς εσωτερικό τμήμα, ή μόνον εσωτερικές γραμμές. Επομένως, αν μια επιχείρηση
είχε επιλέξει να εξυπηρετεί διεθνείς γραμμές χωρίς εσωτερικό τμήμα, τότε δεν υπήρχε ανάγκη χορηγήσεως άδειας σκοπιμότητας
και επιβολής των δεσμεύσεων που τη συνοδεύουν.
Ομοίως, προκειμένου να καθορίσει τους ναύλους των εσωτερικών γραμμών, το ΥΕΝ ζητούσε από τις ναυτιλιακές εταιρίες να του υποβάλουν
συνολικές προτάσεις για κάθε γραμμή εσωτερικού, συνοδευόμενες από αιτιολόγηση του προτεινόμενου ποσού με βάση στοιχεία κόστους
εκμεταλλεύσεως, πληθωρισμού, αποδοτικότητας των γραμμών, συχνότητας των δρομολογίων κ.λπ. Στη συνέχεια, βάσει των προτεινόμενων
ναύλων, της αιτιολογήσεώς τους και άλλων γενικότερων κριτηρίων αναγομένων στη συνολική κυβερνητική πολιτική, το ΥΕΝ ενέκρινε
ή τροποποιούσε τις προτάσεις μετά από γνωμοδότηση της επιτροπής τιμών και εισοδημάτων που λειτουργούσε στο πλαίσιο του ελληνικού
Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, η δε έγκριση ή τροποποίηση γινόταν υπό μορφή καθορισμού των εν λόγω ναύλων. Συνεπώς, ο διοικητικός
καθορισμός των ναύλων για το εσωτερικό τμήμα των αντιστοίχων δρομολογίων επηρεάζει τους ναύλους του διεθνούς τμήματος των
γραμμών μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας, καθόσον οι ναύλοι αυτοί επιτελούν λειτουργία αντίστοιχη προς αυτή των ενδεικτικών τιμών.
Η ελληνική νομοθεσία περί αθέμιτου ανταγωνισμού και ειδικότερα το άρθρο 2 του νόμου 4194/1929 απαγορεύει
πάσα[ν] υποτίμησι[ν] των ναύλων επιβατών και εμπορευμάτων εις όρια ευτελή και δυσανάλογα προς τας εκ των παρεχομένων υπηρεσιών
και των απαιτήσεων της ασφαλείας και ανέσεως των επιβατών ευλόγους και δικαίας αποζημιώσεις ή εις όρια κατώτερα των συνήθως
κρατούντων εν τω λιμένι ναύλων, προκειμένου περί γραμμών εξωτερικού, ενεργουμένη επί σκοπώ αθέμιτου ανταγωνισμού. Το άρθρο 4 του νόμου 4195/1929 ορίζει τα εξής: Εάν η ελευθερία του καθορισμού των ναύλων επί των εξωτερικών γραμμών ήθελεν εκτραπή εις αθέμιτον συναγωνισμόν, πλην της εφαρμογής
των διατάξεων των προηγουμένων άρθρων, το Υπουργείον των Ναυτικών (διεύθυνσις εμπορικού ναυτικού) δικαιούται να καθορίζη εκάστοτε
τα κατώτερα και τα μέγιστα όρια των ναύλων επιβατών και εμπορευμάτων διά τας μεταξύ των ελληνικών λιμένων και της αλλοδαπής
ενεργουμένας μεταφοράς υπό ελληνικών επιβατηγών ατμοπλοίων, κατόπιν προηγουμένης γνωμοδοτήσεως του συμβουλίου του εμπορικού
ναυτικού. Ο περαιτέρω υποβιβασμός ή αύξησις των ούτω καθοριζομένων κατωτέρων και μεγίστων ορίων ναύλων απαγορεύεται, οι δε
παραβάται τιμωρούνται κατά τας διατάξεις του άρθρου 3.
Εξάλλου, προβλήθηκε ο ισχυρισμός ότι το ΥΕΝ προέτρεπε τις ναυτιλιακές εταιρίες να καθορίζουν σε χαμηλό επίπεδο τους ναύλους
για το διεθνές τμήμα των γραμμών και να αποφεύγουν τις ετήσιες αυξήσεις πέραν των ορίων του πληθωρισμού καθώς και κάθε μορφή
εμπορικού πολέμου μεταξύ τους, έτσι ώστε να μη χρειαστεί να παρέμβει και να χρησιμοποιήσει τις εξουσίες που του αναγνωρίζονται
από τον νόμο 4195/1929.
Με την από 23 Δεκεμβρίου 1994 επιστολή του, μνεία της οποίας γίνεται στο σημείο 101 του αιτιολογικού της αποφάσεως, το ΥΕΝ,
απαντώντας στην από 28 Οκτωβρίου 1994 επιστολή της Επιτροπής, εξέθεσε τα εξής: [...]Όσον αφορά το υποβληθέν από τη Στρίντζης υπόμνημα, δεν έχω ιδιαίτερα σχόλια εκτός από τη διευκρίνιση ότι το ΥΕΝ δεν παρεμβαίνει
στην πολιτική καθορισμού των ναύλων την οποία ακολουθούν οι εταιρίες στα διεθνή δρομολόγια. Παρεμβαίνουμε μόνον στον καθορισμό
των ναύλων στα δρομολόγια μεταξύ ελληνικών λιμένων.Όπως σας εξήγησα ήδη κατά τη σύσκεψή μας τον Σεπτέμβριο, η Ελλάδα θεωρεί τον θαλάσσιο διάδρομο μεταξύ των λιμένων της δυτικής
της ακτής και των λιμένων της ανατολικής ακτής της Ιταλίας ως υψίστης σημασίας τόσο για τη χώρα μας όσο και για την Κοινότητα,
δεδομένου ότι είναι η μόνη σημαντική άμεση σύνδεση μεταξύ της Ελλάδας και της λοιπής Ευρωπαϊκής Ενώσεως.Συνεπώς, είναι προς το εθνικό μας συμφέρον και προς το κοινοτικό συμφέρον τα πλοία να εκτελούν καθ' όλη τη διάρκεια του έτους
το δρομολόγιο μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας, προς διευκόλυνση των εισαγωγών μας και των εξαγωγών μας καθώς και της διακινήσεως
επιβατών. Αφετέρου, θα αντιλαμβάνεστε ότι είναι προς το συμφέρον μας οι ισχύοντες ναύλοι να είναι ανταγωνιστικοί, αλλά συγχρόνως
να καθορίζονται έτσι ώστε η τιμή της μεταφοράς να παραμένει χαμηλή, προκειμένου οι εισαγωγές και οι εξαγωγές μας να παραμείνουν
ανταγωνιστικές στις ευρωπαϊκές αγορές.Για να έλθω στο συγκεκριμένο ερώτημα που μου θέσατε, πρέπει να πω ότι δεν είδα τίποτε στο υπόμνημα της Στρίντζης το οποίο
θα μπορούσε να με οδηγήσει στο συμπέρασμα αυτό.Είμαι σίγουρος ότι πρόκειται περί παρεξηγήσεως. Είναι αδιανόητο και αποκλείεται να απειλεί το ΥΕΝ με ανάκληση των αδειών σκοπιμότητας
για τα δρομολόγια μεταξύ λιμένων εσωτερικού οσάκις οι εταιρίες αρνούνται να συμφωνήσουν για τους ναύλους των διεθνών δρομολογίων.Όπως θα δείτε από τη συνημμένη σχετική νομοθεσία, η άδεια σκοπιμότητας που χορηγείται από το ΥΕΝ για τα εσωτερικά δρομολόγια
συνεπάγεται την επιβολή ορισμένων υποχρεώσεων (εκτέλεση του δρομολογίου καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, συχνότητα των δρομολογίων
κ.λπ.)· αν δεν τηρούνται οι υποχρεώσεις αυτές, το ΥΕΝ έχει δικαίωμα να ανακαλεί την άδεια. Επιπλέον, οι ναύλοι καθορίζονται
με υπουργική απόφαση που εκδίδεται περιοδικώς. Αυτή η ειδική νομοθεσία έχει εφαρμογή στα πλοία των εταιριών που έχουν άδειες
εκμεταλλεύσεως για το εσωτερικό τμήμα του δρομολογίου μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας (Πάτρα-Ηγουμενίτσα-Κέρκυρα) [...].
Ομοίως, με επιστολή της 17ης Μαρτίου 1995, μνεία της οποία γίνεται στο σημείο 103 του αιτιολογικού της Αποφάσεως, ο αναπληρωτής
μόνιμος αντιπρόσωπος της Ελληνικής Δημοκρατίας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, απαντώντας σε επιστολή της Επιτροπής της 13ης Ιανουαρίου
1995, εξέθεσε τα εξής:
1.
Η Ελληνική Κυβέρνηση αποδίδει μεγάλη σημασία στην αδιατάρακτη ανάπτυξη του θαλασσίου διαδρόμου που συνδέει τα λιμάνια της
Δυτικής Ελλάδας (κυρίως την Πάτρα, την Ηγουμενίτσα και την Κέρκυρα) με τα ιταλικά λιμάνια Ανκόνα, Μπάρι, Μπρίντιζι και Τεργέστη.
[...]Η τακτική και απρόσκοπτη, καθόλη τη διάρκεια του έτους, εκτέλεση δρομολογίων από τα ελληνικά προς τα ιταλικά λιμάνια και το
αντίστροφο είναι παράγων αποφασιστικής σημασίας για τη διευκόλυνση και ανάπτυξη του ελληνικού εξαγωγικού εμπορίου και, κατ'
επέκταση, επηρεάζει και το κοινοτικό εμπόριο στο σύνολό του.Είναι επόμενο λοιπόν, το ενδιαφέρον της Ελληνικής Κυβέρνησης, και ειδικότερα του Υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας, στην αρμοδιότητα
του οποίου ανήκει η εκπόνηση της εθνικής πολιτικής για τις θαλάσσιες μεταφορές, να είναι στραμμένο προς τη διατήρηση της ομαλής
λειτουργίας της γραμμής Ελλάδα-Ιταλία.Έτσι, τις υπηρεσίες που προσφέρονται στη γραμμή αυτή τις χαρακτηρίζουμε υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος για τη χώρα μας. Κάτω
από αυτές τις συνθήκες, όπως αντιλαμβάνεστε, βασικό μέλημα της κυβέρνησης είναι η βιωσιμότητα της γραμμής και η με κάθε τρόπο
αποφυγή δημιουργίας τυχόν πολέμου τιμών που ενδεχόμενα θα δημιουργήσει προβλήματα στην ομαλή προώθηση του εισαγοεξαγωγικού
μας εμπορίου αλλά και στην ομαλή διακίνηση οχημάτων και επιβατών. Κύρια φροντίδα μας, επαναλαμβάνουμε, είναι η εξυπηρέτηση
της κίνησης με τη θαλάσσια αυτή γραμμή καθόλη τη διάρκεια του έτους και οπωσδήποτε η αποφυγή κατάρρευσής της από τυχόν πόλεμο
τιμών.
2.
Με γνώμονα τις παραπάνω διαπιστώσεις και θέσεις, έχουν εκδοθεί αποφάσεις από τις αρμόδιες διευθύνσεις του ΥΕΝ προκειμένου
να ρυθμιστεί κατά τον πλέον κατάλληλο τρόπο το πρόβλημα της ομαλής διακίνησης των οχημάτων, ανάλογα με τη διανυόμενη χρονική
περίοδο του έτους. Λαμβάνεται δηλαδή μέριμνα ώστε να υπάρχει πάντοτε εξασφαλισμένος χώρος στα επιβατηγά-οχηματαγωγά πλοία
για φορτηγά αυτοκίνητα που μεταφέρουν εμπορεύματα και να μην πληρούται ─ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες οπότε παρουσιάζεται
και αυξημένη επιβατική κίνηση─ το γκαράζ των πλοίων μόνο από επιβατηγά αυτοκίνητα. Με αυτό τον τρόπο εξασφαλίζεται η διεξαγωγή
του εμπορίου και γίνεται δυνατός ο ομαλός εφοδιασμός των αγορών.
Μέριμνα λαμβάνεται επίσης και για την επακριβή τήρηση των δρομολογίων των πλοίων, ώστε να μην παρατηρούνται καθυστερήσεις,
αλλά και για να ρυθμίζονται θέματα όπως η ύπαρξη κατάλληλων χώρων υποδοχής των πλοίων στα λιμάνια προσέγγισης, προκειμένου
να εξασφαλίζεται η ασφάλεια των πλοίων και να βελτιώνεται η εξυπηρέτηση των διακινουμένων επιβατών και οχημάτων.
3.
Αναφορικά με το ύψος των ναύλων που χρεώνουν οι πλοιοκτήτριες εταιρίες, διευκρινίζουμε ότι η εμπλοκή του Υπουργείου Εμπορικής
Ναυτιλίας, σαν διοικητικού φορέα αρμόδιου για τον έλεγχο της ναυτιλίας, όσον αφορά τους ναύλους των ακτοπλοϊκών συγκοινωνιών,
περιορίζεται στον καθορισμό των τιμών μόνο για τους εσωτερικούς πλόες (cabotage). Διευκρινίζεται ότι σε διεθνείς γραμμές,
και στην περίπτωση που το δρομολόγιο περιλαμβάνει και ενδιάμεσα ελληνικά λιμάνια (π.χ. Πάτρα-Κέρκυρα-Ανκόνα), για μεν το τμήμα
γραμμής μεταξύ ελληνικών λιμένων ισχύει εγκεκριμένο ναυλολόγιο, για δε το τμήμα γραμμής Ελλάδα-Ιταλία, οι τιμές των ναύλων
καθορίζονται ελεύθερα από τις εταιρίες που εκμεταλλεύονται τη δρομολογιακή γραμμή. Στην περίπτωση αυτή ─έμμεσα και μερικά,
φυσικά─ επηρεάζεται η συνολική τιμή του εισιτηρίου τελικού προορισμού Ιταλίας, λόγω του καθορισμένου από το κράτος ναυλολογίου
για το εσωτερικό σκέλος της μεταφοράς.
Περαιτέρω, όσον αφορά τους ναύλους εξωτερικών πλόων ─οι οποίοι όπως προαναφέρθηκε καθορίζονται ελεύθερα─ η προτροπή του ΥΕΝ
προς τις ναυτιλιακές εταιρίες είναι να διατηρούνται σε επίπεδο ανταγωνιστικό και χαμηλό και, οπωσδήποτε, οι ετήσιες αυξήσεις
να μη ξεπερνούν τα όρια του πληθωρισμού. Αυτό δε προς όφελος των εθνικών μας συμφερόντων που επιβάλλουν τη διατήρηση του εξαγωγικού
μας εμπορίου σε ανταγωνιστικό επίπεδο, αλλά και την κατά το δυνατό μείωση του κόστους των εισαγωγών. Από εκεί και πέρα, οι
εταιρίες έχουν δικαίωμα, σύμφωνα με τα δικά τους επιχειρηματικά/εμπορικά κριτήρια να καθορίσουν τις τιμές των ναύλων.Η πιο πάνω ελευθερία των εταιριών περιορίζεται από την ελληνική νομοθεσία στην περίπτωση που οδηγεί στη δημιουργία αθέμιτου
ανταγωνισμού. Πιο συγκεκριμένα, με τον νόμο 4195/1929 (αντίγραφο επισυνάπτεται), με σκοπό την αποφυγή αθέμιτου ανταγωνισμού
μεταξύ των πλοιοκτητριών εταιριών που εξυπηρετούν γραμμές που συνδέουν ελληνικά λιμάνια με λιμένες εξωτερικού απαγορεύεται,
μεταξύ άλλων, η υποτίμηση των ναύλων σε όρια ευτελή, η ταυτόχρονη αναχώρηση από το ίδιο λιμάνι δύο ή περισσοτέρων πλοίων που
εκτελούν την ίδια γραμμή και η μη εκτέλεση του εξαγγελθέντος δρομολογίου (με εξαίρεση περιπτώσεις ανωτέρας βίας) (άρθρο 3).
Στις περιπτώσεις μάλιστα που δημιουργείται αθέμιτος ανταγωνισμός δίνεται η δυνατότητα στο ΥΕΝ να καθορίζει τα κατώτερα και
ανώτατα όρια των ναύλων που θα χρεώνουν τα ελληνικά πλοία (άρθρο 4). Στα πλαίσια αυτά, το ΥΕΝ άτυπα προτρέπει τις εταιρίες
να διατηρούν τους ναύλους σε χαμηλά επίπεδα και οι ετήσιες αυξήσεις να μην ξεπερνούν τα όρια του πληθωρισμού.
4.
Θεωρήσαμε αναγκαίες τις παραπάνω επισημάνσεις προκειμένου να καταστεί σαφές ότι η θαλάσσια γραμμή Πάτρα-Ιταλία που δημιουργήθηκε
από την ιδιωτική πρωτοβουλία, χωρίς καμία κρατική ενίσχυση, θα πρέπει να συνεχίσει να λειτουργεί απρόσκοπτα προκειμένου τα
δραστηριοποιούμενα πλοία να προσφέρουν τις υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος, όπως τις χαρακτηρίζουμε για τη χώρα μας, αφού η
θαλάσσια αυτή σύνδεση αποτελεί τη μοναδική απ' ευθείας σύνδεση με τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
5.
Τέλος, διευκρινίζουμε ότι το νομοθετικό πλαίσιο που καλύπτει τη χορήγηση και ανάκληση αδειών σκοπιμότητας, οι οποίες σημειωτέον
χορηγούνται μόνο για εκτέλεση εσωτερικών πλόων, προβλέπει ότι σε περίπτωση που η εταιρία δεν τηρεί τις υποχρεώσεις που αναφέρονται
στην άδεια σκοπιμότητας που της έχει χορηγηθεί (π.χ. ανελλιπής εκτέλεση δρομολογίων, χρονικό διάστημα ακινησίας, τήρηση ορισθείσης
συχνότητας δρομολογίων κ.λπ.), τότε παρέχεται η δυνατότητα στο ΥΕΝ να ανακαλέσει αυτή την άδεια σκοπιμότητας.
Μολονότι οι δύο αυτές επιστολές των ελληνικών αρχών υπογραμμίζουν ότι η εύρυθμη λειτουργία και η τακτική εκτέλεση του δρομολογίου
μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας αποτελούν ζήτημα εθνικής σημασίας, επιβεβαιώνουν το ότι η σύναψη συμφωνιών για τον καθορισμό των
ναύλων που ισχύουν στις διεθνείς γραμμές δεν επιβάλλεται ούτε από την εφαρμοστέα στην Ελλάδα νομοθεσία ούτε από την πολιτική
που εφαρμόζουν οι ελληνικές αρχές.
Βεβαίως, από τις διευκρινίσεις που οι ελληνικές αρχές έδωσαν στην Επιτροπή προκύπτει ότι ένα από τα κύρια μελήματά τους ήταν
να διασφαλίσουν την τακτική εκτέλεση των δρομολογίων από και προς την Ιταλία καθ' όλη τη διάρκεια του έτους και ότι τις ανησυχούσαν
τα επιβλαβή αποτελέσματα που μπορούσαν να προκαλέσουν οι πράξεις αθέμιτου ανταγωνισμού, όπως ένας ενδεχόμενος πόλεμος τιμών.
Ομοίως δεν αμφισβητείται ότι, προκειμένου να αποφευχθούν οι πράξεις αυτές, ο νόμος παρέχει στο ΥΕΝ εξουσίες καθορισμού ανώτατων
και κατώτατων τιμών. Γεγονός παραμένει όμως ότι καμία συνεννόηση ως προς τις τιμές δεν είναι νόμιμη, ακόμη και σε τέτοια περίπτωση,
διότι κάθε επιχείρηση παραμένει ελεύθερη να αποφασίζει τις τιμές αυτόνομα, εντός των εν λόγω ανώτατων και κατώτατων ορίων.
Επιπλέον, οι διευκρινίσεις που περιέχονται στις ανωτέρω εξετασθείσες επιστολές επιβεβαιώνουν ότι οι τιμές στις θαλάσσιες γραμμές
μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας καθορίζονται ελεύθερα από τις εταιρίες που εκμεταλλεύονται τις εν λόγω γραμμές. Εξάλλου, προκύπτει
επίσης αναμφισβήτητα από τις δηλώσεις αυτές ότι, προκειμένου να διασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών εξαγωγών και
ο εύλογος χαρακτήρας των τιμών στη χώρα αυτή, το ΥΕΝ παρότρυνε τις ναυτιλιακές εταιρίες όχι να συμπράξουν προκειμένου να αυξήσουν
τις τιμές τους, αλλά μόνο να διατηρούν τις τιμές τους σε χαμηλό και ανταγωνιστικό επίπεδο και να αποφεύγουν, εν πάση περιπτώσει,
τις ετήσιες αυξήσεις που υπερβαίνουν τα όρια του πληθωρισμού.
Επομένως, ήταν γνωστό τοις πάσι ότι καθεμία από τις ναυτιλιακές εταιρίες που εξυπηρετούσαν τις εν λόγω γραμμές απέλαυε αυτονομίας
κατά τον καθορισμό της πολιτικής τιμών της και, συνεπώς, οι εταιρίες αυτές υπέκειντο πάντοτε στους κανόνες του ανταγωνισμού.
Οι επιστολές αυτές εμφαίνουν ότι, για τις ελληνικές αρχές, η πλήρης εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού και, επομένως, η απαγόρευση
των συμφωνιών περί τιμών η οποία απορρέει από το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης δεν εμπόδιζαν τις ναυτιλιακές εταιρίες,
ούτε νομικώς ούτε εν τοις πράγμασι, να εκπληρώνουν την αποστολή που τους είχε αναθέσει η Ελληνική Κυβέρνηση. Επομένως, το
γεγονός ότι, με την επιστολή της 17ης Μαρτίου 1995, η μόνιμη αντιπροσωπεία της Ελληνικής Δημοκρατίας χαρακτηρίζει την εκτέλεση
των δρομολογίων μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας ως
υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος δεν ασκεί επιρροή από πλευράς της εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης. Για τους ίδιους λόγους, δεν είναι αναγκαίο να εξετασθεί
αν ορθώς η Επιτροπή αμφισβητεί τον ισχυρισμό ότι οι επιχειρήσεις τις οποίες αφορά η Απόφαση πρέπει να θεωρούνται στο κοινοτικό
δίκαιο ως
επιχειρήσεις επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος, υπό την έννοια του άρθρου 90, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 86, παράγραφος 2, ΕΚ).
Οι πληροφορίες που περιέχουν οι εν λόγω επιστολές επιβεβαιώνουν ότι η προσφεύγουσα δεν μπορεί να επικαλείται τη δήθεν σωρευτική
συνδρομή παραμέτρων οι οποίες επηρέασαν τους ναύλους που ίσχυαν για το διεθνές τμήμα των γραμμών μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας
και που είχαν ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της αυτονομίας των επιχειρήσεων κατά τον σχεδιασμό και τη διαμόρφωση της τιμολογιακής
τους πολιτικής. Οι πληροφορίες αυτές επιβεβαιώνουν ότι το ΥΕΝ δεν αναμειγνυόταν στην πολιτική καθορισμού των τιμών, την οποία
εφάρμοζαν οι εταιρίες στις διεθνείς γραμμές, παρά μόνον για να τις ενθαρρύνει ανεπισήμως να διατηρούν τους ναύλους τους σε
χαμηλά επίπεδα και να αποφεύγουν τις ετήσιες αυξήσεις που υπερβαίνουν τα όρια του πληθωρισμού. Δεδομένης αυτής της στάσεως
των ελληνικών αρχών, η δυνατότητα ανταγωνισμού δυναμένου να εμποδιστεί, περιοριστεί ή στρεβλωθεί από αυτοτελείς συμπεριφορές
των επιχειρήσεων εξακολουθούσε προφανώς να υπάρχει στην αγορά.
Προσθετέον ότι ο νόμος 4195/1929 δεν περιέχει απαγόρευση της μειώσεως των εφαρμοστέων στις διεθνείς γραμμές ναύλων. Αν και
ο νόμος αυτός, ο οποίος σκοπεί στην αποφυγή κάθε αθέμιτου ανταγωνισμού μεταξύ των πλοιοκτητριών εταιριών που δραστηριοποιούνται
στις γραμμές που συνδέουν τους ελληνικούς λιμένες με τους λιμένες του εξωτερικού, απαγορεύει μεταξύ άλλων τη μείωση των ναύλων
σε ευτελή όρια, τη σύγχρονη αναχώρηση από τον ίδιο λιμένα δύο ή περισσοτέρων πλοίων εκτελούντων το ίδιο δρομολόγιο και τη
μη εκτέλεση του εξαγγελθέντος δρομολογίου, εξαιρουμένης της περιπτώσεως ανωτέρας βίας (άρθρο 2), δεν στερεί από τις εγκαλούμενες
επιχειρήσεις
κάθε περιθώριο αυτονομίας. Αντιθέτως, επιβεβαιώνει ότι κάθε επιχείρηση είναι, κατ' αρχήν, ελεύθερη να χαράξει την τιμολογιακή της πολιτική όπως επιθυμεί,
καθόσον δεν προβαίνει σε πράξεις αθέμιτου ανταγωνισμού. Η απαγόρευση τελέσεως πράξεων αθέμιτου ανταγωνισμού ουδόλως μπορεί
να ερμηνευθεί ως επιβάλλουσα στις εν λόγω επιχειρήσεις τη σύναψη συμφωνιών με αντικείμενο των καθορισμό των εφαρμοστέων στις
διεθνείς γραμμές ναύλων. Ελλείψει αναγκαστικής κανονιστικής διατάξεως επιβάλλουσας αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά,
η προσφεύγουσα δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι στερείται αυτονομίας, παρά μόνον αν επικαλεσθεί αντικειμενικές, κρίσιμες και
συγκλίνουσες ενδείξεις περί του ότι τη συμπεριφορά αυτή την επέβαλαν μονομερώς οι ελληνικές αρχές, ασκώντας ακαταμάχητες πιέσεις,
όπως, π.χ., απειλώντας ότι θα λάβουν κρατικά μέτρα δυνάμενα να προκαλέσουν σοβαρή οικονομική ζημία.
Οι ενδείξεις που περιέχονται στις προαναφερθείσες επιστολές των ελληνικών αρχών αποδεικνύουν ότι οι αρχές αυτές ουδόλως έλαβαν
μέτρα ή εφάρμοσαν πρακτική δυνάμενη να χαρακτηρισθεί ως
ακαταμάχητη πίεση προς τις ναυτιλιακές επιχειρήσεις προκειμένου αυτές να συνάψουν συμφωνίες περί των ναύλων. Επομένως, η προσφεύγουσα δεν μπορεί
να ισχυρίζεται ότι οι εν λόγω επιχειρήσεις στερούνταν κάθε περιθωρίου αυτονομίας κατά τη χάραξη της τιμολογιακής τους πολιτικής
και ότι η αντίθετη στον ανταγωνισμό συμπεριφορά που τους προσάπτει η Επιτροπή τούς επιβλήθηκε από την υφιστάμενη εθνική νομοθεσία
ή από την πολιτική που εφάρμοζαν οι ελληνικές αρχές.
Όσον αφορά την εκ μέρους του ΥΕΝ προτροπή περί διατηρήσεως σε χαμηλό επίπεδο των ναύλων για το διεθνές τμήμα των γραμμών και
περί αποφυγής της υπερβάσεως των ορίων του πληθωρισμού κατά την ετήσια αύξηση των εν λόγω ναύλων, ναι μεν η επιστολή του ΥΕΝ
αναφέρεται σε μια ανεπίσημη
προτροπή, αλλά ουδόλως διαλαμβάνει μνεία περί
μονομερούς επιβολής εκ μέρους του. Επομένως, οι εταιρίες είχαν τη δυνατότητα να αντιταχθούν στην εν λόγω ανεπίσημη προτροπή χωρίς για τον λόγο
αυτό να εκτεθούν στον κίνδυνο επιβολής οποιωνδήποτε κρατικών μέτρων. Εξάλλου, το ΥΕΝ αποκλείει κατηγορηματικώς ότι μπορούσε
να απειλεί με ανάκληση των αδειών σκοπιμότητας για τις γραμμές εσωτερικού εφόσον οι εταιρίες δεν συμφωνούσαν για τους εφαρμοστέους
στις διεθνείς γραμμές ναύλους, όπως προκύπτει από την από 23 Δεκεμβρίου 1994 επιστολή του.
Όσον αφορά την παράμετρο που συνίσταται στη δυνατότητα του ΥΕΝ, κατ' εφαρμογήν του νόμου 4195/1929, να καθορίζει σε περίπτωση
αθέμιτου ανταγωνισμού ανώτατα και κατώτατα όρια τιμών προκειμένου να αποφεύγεται ένας πόλεμος τιμών, διαπιστώνεται ότι ο εν
λόγω νόμος δεν στερεί από τις εγκαλούμενες επιχειρήσεις
κάθε περιθώριο αυτονομίας, αλλά τους παρέχει κάποια ελευθερία κατά τη χάραξη της τιμολογιακής τους πολιτικής, εφόσον δεν τελούν πράξεις αθέμιτου ανταγωνισμού.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 4 του νόμου αυτού, το ΥΕΝ έχει το δικαίωμα να καθορίζει τα εν λόγω κατώτατα και ανώτατα
όρια μόνο στην περίπτωση που η ελευθερία των επιχειρήσεων να καθορίζουν αυτόνομα τους ναύλους των γραμμών με προορισμό το
εξωτερικό καταλήγει σε πράξεις αθέμιτου ανταγωνισμού.
Κατόπιν όλων των προεκτεθέντων, το πρώτο σκέλος του λόγου αυτού ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Β ─ Επί του δευτέρου σκέλους, με το οποίο προβάλλεται ο εσφαλμένος χαρακτηρισμός των επαφών μεταξύ των εγκαλουμένων επιχειρήσεων
ως συμφωνίας που απαγορεύεται από το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Η προσφεύγουσα αμφισβητεί τον νομικό χαρακτηρισμό που η Επιτροπή έδωσε στις επαφές που διατηρούσαν οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις.
Ισχυρίζεται ότι ναι μεν οι συντάκτες των εγγράφων τα οποία επικαλείται η Επιτροπή χρησιμοποιούν συχνά τους όρους
συμφωνία,
συμφωνήθηκε και
συμφωνούμε, πλην όμως δεν πρόκειται για
συμφωνίες με την αυστηρή έννοια, ούτε και κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, δεδομένου ότι δεν είχαν σε καμία
περίπτωση δεσμευτικό χαρακτήρα και δεν συνοδεύονταν από μηχανισμούς εξαναγκασμού. Με τις
συμφωνίες αυτές επρόκειτο περισσότερο για επιβεβαίωση της υπάρξεως γενικού πλαισίου επιχειρηματικής συμπεριφοράς, το οποίο, κατά την
προσφεύγουσα, ούτως ή άλλως ήταν για τις επιχειρήσεις προδιαγεγραμμένο από το ισχύον νομικό πλαίσιο για την εμπορική ναυτιλία
και από την πολιτική του ΥΕΝ. Η προσφεύγουσα διευκρινίζει ότι το αν κάθε ναυτιλιακή εταιρία θα αποφάσιζε να αποστεί του παραπάνω
πλαισίου ήταν αποκλειστικά δική της ευθύνη και συνδεόταν με γενικότερες επιχειρηματικές της επιλογές και εκτιμήσεις ως προς
τις συνέπειες που θα είχε τυχόν απόκλισή της από το πλαίσιο αυτό. Δεδομένου ότι οι τυχόν κυρώσεις για μια τέτοια απόκλιση
θα προέρχονταν μόνον από τις αρμόδιες κρατικές αρχές, ο κίνδυνος που προερχόταν από τις άλλες εταιρίες ήταν, κατά την προσφεύγουσα,
η καταγγελία της παραβάσεως του εν λόγω πλαισίου στις αρμόδιες αρχές ή η εκτροπή και των άλλων εταιριών από το πλαίσιο αυτό,
με πιθανή συνέπεια την έναρξη εμπορικού πολέμου μέσω του φαύλου κύκλου των αλληλοδιαδόχων υποτιμήσεων, ικανού να προκαλέσει
την παρέμβαση της εποπτεύουσας αρχής, δηλαδή του ΥΕΝ, το οποίο παγίως εναντιώνεται στην πρακτική αυτή.
Η προσφεύγουσα διευκρινίζει το αντικείμενο και την έκταση των πιο πάνω
συμφωνιών. Υπογραμμίζει ότι είχαν ως αντικείμενο μόνον τους ανακοινουμένους προς τα έξω ναύλους των διεθνών γραμμών. Ειδικότερα, οι
εν λόγω συμφωνίες δεν αφορούσαν την οργάνωση του εμπορικού δικτύου, τις προμήθειες των πρακτόρων και των ταξιδιωτικών γραφείων,
την πιστωτική πολιτική των εταιριών έναντι των πελατών τους, τη διαφημιστική πολιτική, τις τιμές των προσφερομένων επί των
πλοίων αγαθών και υπηρεσιών (τρόφιμα, ποτά, duty free κ.λπ.), την πολιτική για τα upgradings και τις ad hoc εκπτώσεις επί
των δημοσιευθέντων ναύλων, καθόσον οι εκπτώσεις αυτές ήταν σχετικά δύσκολο να περιέλθουν σε γνώση των άλλων εταιριών και του
ΥΕΝ, καθώς και τις εκπτώσεις επί των ναύλων των φορτηγών οχημάτων, δεδομένου ότι οι ναύλοι των φορτηγών δεν δημοσιεύονται.
Τέλος, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι οι σημαντικότατες αυτές παράμετροι εξασθενούσαν ακόμη περισσότερο τις
συμφωνίες για τους ναύλους, οι οποίες ούτως ή άλλως ήσαν περιορισμένης εμβέλειας.
Η προσφεύγουσα προσθέτει ότι οι
συμφωνίες που αφορά η Απόφαση δεν εφαρμόστηκαν στην πράξη. Υποστηρίζει ότι προσπαθούσε στο μέτρο του εφικτού να εξαντλήσει τα ελάχιστα
περιθώρια που της παρέχονταν κατά τη διαμόρφωση των ναύλων της και προς τούτο προέβαινε, ιδιαίτερα στη γραμμή Ελλάδα-Ιταλία,
σε σημαντικές εκπτώσεις επί των ανακοινωθεισών τιμών, όταν της το επέτρεπαν τα οικονομικά δεδομένα και στο πλαίσιο ειδικών
συμφωνιών με τους πελάτες της, είτε απ' ευθείας είτε μέσω των πρακτόρων της, αποφεύγοντας ωστόσο να δώσει δημοσιότητα στις
εκπτώσεις αυτές, για να μην επισύρει καταγγελίες εκ μέρους των ανταγωνιστών της και να μην εκτεθεί σε άμεσες ή έμμεσες πιέσεις
του εποπτεύοντος ΥΕΝ.
Η προσφεύγουσα αναφέρεται ειδικότερα, ανά έτος, στις διάφορες
παραβάσεις που αναφέρει η Απόφαση και αναπτύσσει σειρά σκέψεων προκειμένου να αποδείξει ότι η Επιτροπή χαρακτήρισε εσφαλμένως τα πραγματικά
περιστατικά θεωρώντας κακώς ότι αυτά ενέπιπταν στο άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που παραθέτει εκτενώς στα σημεία 8 έως 42 του αιτιολογικού της Αποφάσεως
δείχνουν ότι η συμπεριφορά των εγκαλουμένων επιχειρήσεων, στις οποίες περιλαμβάνεται η προσφεύγουσα, όντως εμπίπτει στην έννοια
της
συμφωνίας μεταξύ επιχειρήσεων κατά το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (βλ. τα σημεία 97 έως 174 του αιτιολογικού της Αποφάσεως).
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Α ─ Γενικές σκέψεις
Κατ' αρχάς, υπενθυμίζεται ότι, όπως κρίθηκε στο πλαίσιο της εξετάσεως του προηγουμένου λόγου ακυρώσεως, υπό τις συνθήκες της
υπό κρίση υποθέσεως, η προσφεύγουσα δεν μπορεί να επικαλείται το υφιστάμενο στον τομέα της εμπορικής ναυτιλίας στην Ελλάδα
νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο προκειμένου να αποφύγει την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης επί των
εκτιθεμένων στην Απόφαση συμπεριφορών.
Συνεπώς, πρέπει να εξετασθεί αν ορθώς η Επιτροπή χαρακτήρισε τις εκτιθεμένες στην Απόφαση συμπεριφορές ως απαγορευόμενες από
τη διάταξη αυτή συμφωνίες.
Τα αποδεικτικά στοιχεία που αφορούν την ύπαρξη και την έκταση των συμπράξεων περί των ναύλων των διεθνών δρομολογίων μεταξύ
των εγκαλουμένων επιχειρήσεων εκτίθενται λεπτομερώς στα σημεία 8 έως 42 του αιτιολογικού της Αποφάσεως. Σημειώνεται κατ' αρχάς
ότι, από το σημείο 169 του αιτιολογικού της Αποφάσεως, προκύπτει ότι η ύπαρξη καθαυτή των επαφών, των συζητήσεων και των συνεδριάσεων
που επισημάνθηκαν στα ως άνω σημεία του αιτιολογικού της Αποφάσεως επιβεβαιώθηκε από την προσφεύγουσα η οποία, όπως και οι
άλλες εγκαλούμενες επιχειρήσεις, δεν αμφισβήτησε τα γεγονότα τα οποία εξέθεσε η Επιτροπή στην ανακοίνωση των αιτιάσεων κατά
τη διοικητική διαδικασία, πράγμα το οποίο δικαιολόγησε τη σημαντική μείωση του επιβληθέντος προστίμου.
Στη συνέχεια, διαπιστώνεται ότι ο χαρακτηρισμός των συμπεριφορών αυτών ως συμφωνιών υπό την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος
1, της Συνθήκης δεν μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση λόγω του ισχυρισμού ότι οι συμφωνίες δεν είχαν δεσμευτικό χαρακτήρα και
δεν συνοδεύονταν από μηχανισμούς εξαναγκασμού προκειμένου να τεθούν σε εφαρμογή. Συγκεκριμένα, για να υφίσταται συμφωνία κατά
την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, αρκεί οι οικείες επιχειρήσεις να έχουν εκδηλώσει την κοινή τους βούληση
να συμπεριφέρονται στην αγορά καθ' ορισμένο τρόπο (απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998, T-347/94, Mayr-Melnhof κατά
Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II-1751, σκέψη 65, και παρατιθέμενη νομολογία). Όπως υπενθυμίζει η Επιτροπή, ακόμη και μια
συμφωνία κυρίων συνιστά συμφωνία κατά το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (απόφαση του Πρωτοδικείου της 6ης Απριλίου 1995, Τ-141/89,
Tréfileurope κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. ΙΙ-791, σκέψεις 95 και 96 και παρατιθέμενη εκεί νομολογία).
Το ίδιο ισχύει όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι οι συμφωνίες δεν εφαρμόζονταν στην πράξη. Συγκεκριμένα, το γεγονός
ότι μια συμφωνία που έχει αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού δεν τέθηκε σε εφαρμογή ή δεν ακολουθήθηκε δεν είναι
αρκετό, κατά πάγια νομολογία, για να θεωρηθεί ότι η συμφωνία αυτή διαφεύγει από την απαγόρευση του άρθρου 85, παράγραφος 1,
της Συνθήκης, καθόσον η συμμετοχή σε διαβουλεύσεις για τον περιορισμό του ανταγωνισμού είναι εκείνη που συνιστά την παράβαση,
ακόμη και αν δεν υλοποιήθηκαν τα συμφωνηθέντα (βλ., υπό την έννοια αυτή, προπαρατεθείσα απόφαση Mayr-Melnhof κατά Επιτροπής,
σκέψη 135). Εξάλλου, παρατηρείται ότι, κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου, η Επιτροπή δέχθηκε το γεγονός ότι η παράβαση
είχε περιορισμένο πραγματικό αντίκτυπο στην αγορά και τον ισχυρισμό των εμπλεκομένων επιχειρήσεων ότι δεν εφάρμοσαν πλήρως
όλες τις ειδικές συμφωνίες περί τιμών (σημείο 148 του αιτιολογικού της Αποφάσεως). Επομένως, το επιχείρημα που επικαλέστηκε
η προσφεύγουσα για να αποδείξει ότι οι συμφωνίες δεν ενέπιπταν στο άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, δηλαδή ότι δήθεν
οι συμφωνίες δεν τέθηκαν πράγματι σε εφαρμογή, πρέπει να απορριφθεί χωρίς να υπάρχει ανάγκη να εξετασθεί αν, όπως ισχυρίζεται
η Επιτροπή, η προσφεύγουσα τις εφάρμοσε σε μεγάλο βαθμό.
Τέλος, το γεγονός ότι υπήρχε κάποιος ανταγωνισμός μεταξύ των εν λόγω ναυτιλιακών εταιριών όσον αφορά άλλες παραμέτρους, όπως
οι εκπτώσεις, η πιστωτική πολιτική, οι προσφερόμενες επί των πλοίων υπηρεσίες κ.λπ., δεν ασκεί επιρροή ως προς το ζήτημα αν
το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης έχει εφαρμογή στα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση υποθέσεως, διότι είναι πρόδηλο
ότι ο εν λόγω ανταγωνισμός διεπόταν και συνεπώς περιοριζόταν από τη συμφωνία περί του ύψους των δημοσιευόμενων ναύλων ή περί
του στόχου ο οποίος έπρεπε να επιτευχθεί προκειμένου να μπορούν να χορηγηθούν μειώσεις και εκπτώσεις. Υπό τις συνθήκες αυτές,
το γεγονός ότι υπήρχε ανταγωνισμός μεταξύ των εγκαλουμένων επιχειρήσεων όσον αφορά άλλες παραμέτρους πλην των τιμών ασκεί
επιρροή μόνο στο πλαίσιο του καθορισμού του ύψους του προστίμου. Όπως υπογράμμισε η Επιτροπή, από τα σημεία 148 και 162 του
αιτιολογικού της Αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη της το γεγονός αυτό κατά την εκτίμηση της σοβαρότητας της
παραβάσεως, κατά την αξιολόγηση των ελαφρυντικών στοιχείων και, εν τέλει, για τον μετριασμό του προστίμου.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το σκέλος αυτό πρέπει να απορριφθεί.
Το συμπέρασμα αυτό δεν αποδυναμώνεται από τους πολυάριθμους λόγους που επικαλέστηκε η προσφεύγουσα για να εξηγήσει ή να διαφοροποιήσει
τον τρόπο κατά τον οποίο, κατ' αυτήν, πρέπει να γίνει αντιληπτή και να ερμηνευθεί η συμπεριφορά την οποία επισημαίνει η Απόφαση.
Μολονότι με τους λόγους αυτούς η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί ρητώς το υποστατό της εν λόγω συμπεριφοράς, πρέπει ωστόσο αυτοί
να εξετασθούν κατά το μέτρο που σκοπούν να θέσουν υπό αμφισβήτηση τον χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών ως απαγορευόμενης
συμπράξεως και, επομένως, τις αποδείξεις που συνέλεξε η Επιτροπή όσον αφορά την προσφεύγουσα.
Η εξέταση των στοιχείων αυτών προϋποθέτει εμπεριστατωμένη ανάλυση των αποδεικτικών στοιχείων που ελήφθησαν υπόψη με την Απόφαση
(σημεία 8 έως 42 του αιτολογικού).
B ─ Επί της αποδείξεως της κολαζόμενης εν προκειμένω συμπράξεως
Από το διατακτικό της Αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή επέβαλε κυρώσεις για δυο παραβάσεις: αφενός, η προσφεύγουσα, η ΑΝΕΚ,
η Καραγεώργης, η Marlines και η Στρίντζης παρέβησαν το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης με τη συμφωνία τους περί τιμών
για τις υπηρεσίες roll-on/roll-off πορθμείων μεταξύ Πάτρας και Ανκόνα· αφετέρου, η προσφεύγουσα, η ΑΝΕΚ, η Καραγεώργης, η
Adriatica, η Βεντούρης και η Στρίντζης παρέβησαν το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚ, καθορίζοντας από κοινού τα επίπεδα
των ναύλων για τα φορτηγά στις γραμμές από Πάτρα προς Μπάρι και προς Μπρίντιζι.
Εν προκειμένω, από τη διατύπωση των χωρίων των εγγράφων της δικογραφίας που παρατίθενται στην Απόφαση προκύπτει σαφώς ότι
υπήρξε σύμπτωση βουλήσεως ως προς την εφαρμογή κοινής πολιτικής τιμών για διάφορες παρεχόμενες υπηρεσίες μεταξύ των ναυτιλιακών
εταιριών που εκτελούσαν το δρομολόγιο Πάτρα-Ανκόνα, τουλάχιστον από τον Ιούλιο του 1987.
Τα έγγραφα αυτά εμφαίνουν ότι οι εν λόγω εταιρίες προέβησαν σε άμεσες και τακτικές διαπραγματεύσεις με σκοπό τον καθορισμό
των τιμών μεταφοράς επιβατών και φορτίων, οι οποίες διεξάγονταν ετησίως προκειμένου να καθορίζεται το ύψος των ναύλων για
το επόμενο έτος και σε συγκεκριμένες περιπτώσεις προκειμένου να αντιδρούν σε προβλήματα ανακύπτοντα κατά τη διάρκεια του έτους.
Μια τέτοια σύμπτωση βουλήσεων συνιστά συμφωνία, υπό την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, όπως έχει ερμηνευθεί
από τον κοινοτικό δικαστή, δεδομένου ότι, για να υπάρχει συμφωνία υπό την έννοια της διατάξεως αυτής, αρκεί ότι οι εμπλεκόμενες
επιχειρήσεις εξέφρασαν την κοινή τους βούληση να συμπεριφέρονται στην αγορά κατά ένα συγκεκριμένο τρόπο (αποφάσεις του Δικαστηρίου
της 15ης Ιουλίου 1970, 41/69, Chemiefarma κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 397, σκέψη 112· Van Landewyck κ.λπ.
κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα, σκέψη 86, και της 8ης Ιουλίου 1999, C-49/92 P, Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, Συλλογή
1999, σ. Ι-4125, σκέψη 130· αποφάσεις του Πρωτοδικείου Tréfileurope κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα, σκέψη 95, και της 15ης
Μαρτίου 2000, T-25/95, T-26/95, T-30/95 έως T-32/95, T-34/95 έως T-39/95, T-42/95 έως T-46/95, T-48/95, T-50/95 έως T-65/95,
T-68/95 έως T-71/95, T-87/95, T-88/95, T-103/95 και T-104/95, Cimenteries CBR κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. II-491,
σκέψη 958).
Συναφώς, πρέπει να εξετασθεί το γράμμα των ακολούθων χωρίων ορισμένων εγγράφων της δικογραφίας.
Σε ένα τηλετύπημα που έστειλε στις 15 Μαρτίου 1989 στην ΑΝΕΚ, η προσφεύγουσα εξέθεσε τα εξής: Λυπούμεθα γιατί η άρνησή σας να αποδεχθείτε συνολικά τις προτάσεις που με το προηγούμενο τηλέτυπό μας είχαμε διατυπώσει δεν
επιτρέπει τη σύναψη μιας ευρύτερης συμφωνίας της οποίας οι επιπτώσεις θα ήταν εξαιρετικά ευνοϊκές για τις εταιρίες μας [...].
Αναφερόμαστε βεβαίως στη μη αποδοχή από πλευράς σας των προτάσεών μας των σχετικών με τον καθορισμό κοινής τιμολογιακής πολιτικής
στη γραμμή Πάτρα-Ανκόνα και ζητάμε να κατανοήσετε τις παρακάτω θέσεις μας που πρέπει να θεωρηθούν ως απάντηση στις προβαλλόμενες
από εσάς απόψεις σύμφωνα με τις οποίες δεν είναι δυνατό να καθοριστεί άμεσα η τιμολογιακή πολιτική για το επόμενο έτος 1990.[...]Τους τελευταίους τρεις μήνες στη συγκεκριμένη γραμμή έχουν από κοινού συμφωνηθεί από όλους τους πλοιοκτήτες της γραμμής Πάτρα-Ανκόνα
δύο αναπροσαρμογές των ναύλων φορτηγών οχημάτων, το συνολικό ύψος των οποίων έφθασε σε ποσοστό 40 % χωρίς βεβαίως να δημιουργηθούν
προβλήματα με τους συνεργάτες μας αυτοκινητιστές.[...]H τιμολογιακή πολιτική για το 1988, όπως από κοινού με τους άλλους ενδιαφερόμενους καθορίστηκε, οριστικοποιήθηκε στις 18 Ιουλίου
1987. Αυτή δε είναι και η συνήθης πρακτική.
Σε ένα τηλετύπημα που έστειλε στην ΑΝΕΚ στις 22 Οκτωβρίου 1991, η προσφεύγουσα εξέθεσε τα εξής: Από το κείμενο και τους συνημμένους πίνακες τιμολογίων της παραπάνω εγκυκλίου σας, διακρίνουμε την πρόθεσή σας να διαμορφώσετε
τιμολόγιο στη γραμμή Πάτρα-Τεργέστη ίδιο με το τιμολόγιο που έχουμε συμφωνήσει όλες οι εταιρίες στη γραμμή Πάτρα-Ανκόνα.Θα αναγνωρίσετε ότι η ασάφεια στο κείμενο μας δημιουργεί έντονη ανησυχία, γιατί εγκυμονεί τον κίνδυνο να καταρρεύσει η τιμολογιακή
ισορροπία που με πολλούς κόπους καταφέραμε να ισχύει για όλα τα λιμάνια της Ιταλίας.Σας υπενθυμίζουμε ότι μετά από κοινές προσπάθειες ─στις οποίες και εσείς συνεισφέρατε─ εξυγιάναμε κατά τον δυνατό καλύτερο
τρόπο και καθορίσαμε τις αποκλίσεις στο τιμολόγιο, με βάση τις μιλιομετρικές αποστάσεις για τα λιμάνια του Μπρίντιζι, του
Μπάρι και της Ανκόνα.Διευκρινίζουμε ότι, ακόμη και επί εποχής των βουλγαρικής πλοιοκτησίας πλοίων
Trapezitsa
και
Tsarevits
(που πρακτόρευε ο δικός σας πράκτορας Καλλίτσης), είχε συμφωνηθεί ανάλογη τιμολογιακή ρύθμιση και για το λιμάνι της Τεργέστης.Μετά τις παραπάνω επισημάνσεις παρακαλούμε να προστατεύσετε, όπως οφείλετε, τη συμφωνία των 11 εταιριών και των 36 πλοίων
της γραμμής Ελλάδα-Ιταλία, γιατί, λόγω των σε υποβόσκουσα κατάσταση έντονων διαφορών που υπάρχουν, η υπάρχουσα συμφωνία θα
καταρρεύσει.Σας προτείνουμε το τιμολόγιο της γραμμής Πάτρα-Τεργέστη να διαμορφωθεί κατά 20 % ανώτερο από αυτό της γραμμής Πάτρα-Ανκόνα
(όπως ίσχυε και στο παρελθόν), ώστε να είναι σε πλήρη αρμονία με τις αποκλίσεις της Ανκόνα με τα νοτιότερα λιμάνια.Οι εταιρίες μας έχουν υποχρέωση να σας δηλώσουν ότι, σε περίπτωση που επιμένετε να ισχύσει ενιαίο τιμολόγιο από Τεργέστη και
Ανκόνα προς Ελλάδα, θα παύσει να ισχύει η δέσμευση για κοινό τιμολόγιο στη γραμμή της Ανκόνας και κάθε εταιρία θα καθορίσει
δική της τιμολογιακή πολιτική.
Τέλος, με τηλετύπημα που έστειλε στις 5 Σεπτεμβρίου 1990 στην ΑΝΕΚ, στην Καραγεώργης και στις Μινωικές Γραμμές, η Στρίντζης
δήλωσε ότι μια από τις προϋποθέσεις εφαρμογής της σκοπουμένης αυξήσεως ήταν
η ανάλογη αύξηση των ναύλων των γραμμών Μπάρι και Μπρίντιζι. Συνεχίζοντας, δήλωσε τα εξής:
ωστόσο, είναι απαραίτητο να επιτευχθεί κατ' αρχήν συμφωνία μεταξύ των τεσσάρων εταιριών μας.
Τα έγγραφα αυτά, ενισχυόμενα από όλα τα άλλα έγγραφα στα οποία αναφέρεται η Απόφαση, εμφαίνουν σαφώς την ύπαρξη συμπράξεως
επί των τιμών που εφαρμόζονταν στη γραμμή Πάτρα-Ανκόνα.
Ομοίως, η Επιτροπή διέθετε ορισμένα έγγραφα αποδεικνύοντα την ύπαρξη παρόμοιας συμπεριφοράς απαγορευόμενης από το άρθρο 85,
παράγραφος 1, της Συνθήκης, όσον αφορά τις τιμές που εφαρμόζονταν στις γραμμές Πάτρα-Μπάρι και Πάτρα-Μπρίντιζι. Πρόκειται,
μεταξύ άλλων για το ναυλολόγιο που έπρεπε να ισχύσει στις διάφορες γραμμές από 10ης Δεκεμβρίου 1989, που περιεχόταν σε ένα
τηλετύπημα της 8ης Δεκεμβρίου 1989, καθώς και για το τηλετύπημα της 24ης Νοεμβρίου 1993 το οποίο αναφερόταν στη συνεδρίαση
της ίδιας ημέρας, στην οποία μετέσχαν επιχειρήσεις που εκτελούσαν δρομολόγια στις διάφορες γραμμές. Την εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνουν
και άλλα έγγραφα τα οποία εκθέτουν τα γεγονότα που μεσολάβησαν μεταξύ των δύο αυτών ημερομηνιών: μια τηλεομοιοτυπία της 30ής
Οκτωβρίου 1990, ένα τηλετύπημα της 22ας Οκτωβρίου 1991, ένα έγγραφο με ημερομηνία 25 Φεβρουαρίου 1992, το οποίο έστειλε η
ETA στις Μινωικές Γραμμές, και ένα τηλετύπημα της 7ης Ιανουαρίου 1993.
Συνεπώς, ορθώς η Επιτροπή έκρινε ότι διέθετε αρκετά αποδεικτικά στοιχεία για να θεμελιώσει την ύπαρξη των δύο κολαζομένων
παραβάσεων: αφενός, των συμφωνιών όσον αφορά τις εφαρμοστέες τιμές για τις υπηρεσίες roll-on/roll-off πορθμείων μεταξύ Πάτρας
και Ανκόνα και, αφετέρου, της συμφωνίας για τις εφαρμοστέες τιμές για τη μεταφορά φορτηγών στις γραμμές από Πάτρα προς Μπάρι
και προς Μπρίντιζι.
Στην αποδεικτική δύναμη των εν λόγω εγγράφων προστίθεται ότι ούτε η ύπαρξη ούτε η γνησιότητα των εγγράφων αυτών αμφισβητήθηκε
από τις εγκαλούμενες επιχειρήσεις. Μάλιστα, τουλάχιστον η ΑΝΕΚ και η Στρίντζης προφανώς ομολόγησαν ρητώς το αληθές των πραγματικών
περιστατικών και οι άλλες εμπλεκόμενες εταιρίες προφανώς δεν το αμφισβητούν (σημείο 169 του αιτιολογικού της Αποφάσεως).
Πρέπει να εξετασθούν τα στοιχεία που αποδεικνύουν τη συμμετοχή της προσφεύγουσας στις εν λόγω παραβάσεις.
Γ ─ Επί των αποδεικτικών στοιχείων που έλαβε υπόψη της η Επιτροπή εις βάρος της προσφεύγουσας
1. Αποδεικτικά στοιχεία αφορώντα τα έτη 1987, 1988 και 1989 (σημεία 9 έως 12 του αιτιολογικού της Αποφάσεως)
Κατά την προσφεύγουσα, η στάση των άλλων εταιριών απέναντι στην ΑΝΕΚ πρέπει να εκτιμηθεί υπό το πρίσμα του γεγονότος ότι,
στο πλαίσιο του υφιστάμενου καθεστώτος, μια ευθέως και απροκάλυπτα διακηρυσσόμενη πρακτική εφαρμογής δημοσιευμένων τιμών και
σημαντικά χαμηλότερων τιμών για τα φορτηγά ήταν αντίθετη τόσο προς την ελληνική νομοθεσία ─ειδικότερα δε προς το άρθρο 2 του
νόμου 4195/1929─ όσο και προς τη διακηρυγμένη πολιτική του ΥΕΝ, το οποίο ήταν σαφώς αντίθετο προς τον εμπορικό πόλεμο μεταξύ
εταιριών. H προσφεύγουσα παρατηρεί ότι η συμπεριφορά της ΑΝΕΚ εξηγείται από το γεγονός ότι ήταν η πρώτη φορά που διακινούσε
πλοία σε διεθνή γραμμή και ότι δεν είχε πλήρη επίγνωση της επιδράσεως της ισχύουσας στην Ελλάδα νομοθεσίας και της πολιτικής
του ΥΕΝ στη συμπεριφορά των ελληνικών εταιριών που δραστηριοποιούνταν στο διεθνές τμήμα των γραμμών Ελλάδα-Ιταλία.
Όσον αφορά τις αναφερόμενες στο σημείο 11 του αιτιολογικού της Αποφάσεως αναπροσαρμογές ναύλων συνολικού ποσοστού 40 % που
έγιναν εντός διαστήματος τριών μηνών στη γραμμή Πάτρα-Ανκόνα, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι ο ισχυρισμός αυτός διατυπώθηκε
μόνο για λόγους εντυπωσιασμού και ουδόλως ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Προσθέτει ότι, εν πάση περιπτώσει, οι αναπροσαρμογές
αυτές δεν υπαγορεύθηκαν από κερδοσκοπικές επιδιώξεις, αλλά από άλλους παράγοντες, όπως είναι ο πληθωρισμός, η αύξηση της τιμής
των καυσίμων που οφειλόταν κυρίως στην άνοδο του δολαρίου των Ηνωμένων Πολιτειών και η υποτίμηση της δραχμής έναντι άλλων
νομισμάτων, και ιδίως της ιταλικής λίρας.
Το Πρωτοδικείο κρίνει ότι από την περιγραφή των πραγματικών περιστατικών, η οποία εκτίθεται στα σημεία 9 έως 12 του αιτιολογικού
της Αποφάσεως και την οποία δεν αμφισβήτησε η προσφεύγουσα, και ιδίως από τα αποδεικτικά στοιχεία των οποίων γίνεται μνεία
προκύπτει ότι η προσφεύγουσα επιχείρησε να πείσει την ΑΝΕΚ, με τηλετύπημα το οποίο έστειλε στις 15 Μαρτίου 1989, να μετάσχει
σε μια συμφωνία συναφθείσα στις 18 Ιουλίου 1987 και ότι, λόγω των δισταγμών της ΑΝΕΚ, οι άλλες επιχειρήσεις, δηλαδή η προσφεύγουσα
και οι εταιρίες Καραγεώργης, Marlines και Στρίντζης, αποφάσισαν να εφαρμόσουν συλλογικώς, από τις 26 Ιουνίου 1989, τα τιμολόγια
που εφάρμοζε η ΑΝΕΚ για τα φορτηγά (βλ. το τηλετύπημα με ημερομηνία 22 Ιουνίου 1989 το οποίο εμφαίνει, επιπλέον, ότι η προσφεύγουσα
γνωστοποίησε στην ΑΝΕΚ την απόφαση αυτή).
Επομένως, η Επιτροπή μπορούσε να κρίνει ότι το περιεχόμενο των τηλετυπημάτων αυτών αποδείκνυε ότι όχι μόνον υπήρχε συμφωνία,
αλλά και ότι η προσφεύγουσα είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στη συμφωνία αυτή. Συνεπώς, η προσφεύγουσα δεν μπορεί να ισχυρίζεται
ότι θέλησε να ενημερώσει την ΑΝΕΚ για την επίδραση της ισχύουσας στην Ελλάδα νομοθεσίας και της πολιτικής του ΥΕΝ στη συμπεριφορά
των ελληνικών εταιριών που δραστηριοποιούνταν στο διεθνές τμήμα των γραμμών Ελλάδα-Ιταλία. Ομοίως δεν μπορεί να ισχυρίζεται
ότι η συμφωνία αυτή ήταν αναγκαία προκειμένου να αποφευχθεί η δημιουργία καταστάσεως αθέμιτου ανταγωνισμού ή ευτελών και δυσανάλογων
ναύλων, αντιβαίνουσας στην πολιτική του ΥΕΝ, το οποίο αντιτασσόταν σε κάθε εμπορικό πόλεμο μεταξύ εταιριών. Η απόδειξη ότι
δεν ετίθετο θέμα εμπορικού πολέμου προκύπτει από τις διαβεβαιώσεις της προσφεύγουσας προς την ΑΝΕΚ που περιέχονται στο τηλετύπημα
της 15ης Μαρτίου 1989, με το οποίο επισημαίνει ότι, κατά τους τρεις προηγούμενους μήνες, οι άλλες εταιρίες που δραστηριοποιούνταν
στη γραμμή Πάτρα-Ανκόνα είχαν συμφωνήσει δύο αναπροσαρμογές των τιμολογίων αυτών συνολικού ύψους 40 %, χωρίς τούτο να δημιουργεί
πρόβλημα με τους οδικούς μεταφορείς. 2. Αποδεικτικά στοιχεία αφορώντα το έτος 1990 (σημεία 13 έως 20 του αιτιολογικού της Αποφάσεως)
H προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι οι διαβουλεύσεις και
συμφωνίες, στις οποίες αναφέρονται τα σημεία 13 έως 20 του αιτιολογικού της Αποφάσεως, εντάσσονται ωσαύτως στην τακτική κάθε μιας από
τις εταιρίες να δείξει ότι συμμορφώνεται προς την εθνική ρύθμιση για να μη προκαλέσει την επέμβαση του ΥΕΝ. Επιπλέον, η προσφεύγουσα
παρατηρεί ότι τα ναυλολόγια για επιβάτες και επιβατηγά οχήματα ούτως ή άλλως δημοσιεύονται και προσθέτει ότι οι ναύλοι αναφοράς
των φορτηγών οχημάτων, τους οποίους χρησιμοποιούσε κάθε εταιρία για να προσφέρει εκπτώσεις και οι οποίοι δεν δημοσιεύονται,
ήταν εύκολο να περιέλθουν σε γνώση των ανταγωνιστών, λόγω της διαφάνειας της αγοράς.
Όσον αφορά το σημείο 16 του αιτιολογικού της Αποφάσεως, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η αποστολή της τηλεομοιοτυπίας της
Στρίντζης, στις 8 Δεκεμβρίου 1989, βρίσκεται σε χρονική ακολουθία με τις αναγκαστικές διαβουλεύσεις μεταξύ των εταιριών οι
οποίες ελάμβαναν χώρα περί τα τέλη κάθε ημερολογιακού έτους και υπογραμμίζει ότι οι ναύλοι που αναγράφονται στα εν λόγω τιμολόγια
περιλαμβάνουν και το αμιγώς εσωτερικό τμήμα της γραμμής, για το οποίο οι ναύλοι καθορίζονται διά της διοικητικής οδού από
το ΥΕΝ και το ύψος τους ανέρχεται μέχρι το 90 % του συνολικού ναύλου, όπως συμβαίνει στις γραμμές προς Μπάρι και Μπρίντιζι.
Κατά την προσφεύγουσα, οι υπογραφές των εκπροσώπων των εμπλεκόμενων εταιριών δεν πρέπει να ερμηνευθούν ως τυπική γραπτή
συμφωνία. Η υπογραφή οφείλεται στο γεγονός ότι τα εν λόγω έγγραφα, που αποτύπωναν τις κατά την κρίση των εταιριών εύλογες αποκλίσεις
των ναύλων μεταξύ της γραμμής της Ανκόνα και των γραμμών του Μπάρι ή του Μπρίντιζι, τέθηκαν υπόψη και της Βεντούρης, η οποία
δραστηριοποιούνταν στις νότιες γραμμές. Η υπογραφή αυτή σήμαινε απλώς ότι η σχετική εταιρία αναγνώριζε την αρχή ότι θα έπρεπε
να υπάρχει εύλογη αναλογία ανάμεσα στη μιλιομετρική απόσταση και στους εφαρμοζόμενους ναύλους. Η αναγραφή
ιδανικής τιμής για κάθε κατηγορία φορτηγών οχημάτων τόσο για τη γραμμή με προορισμό την Ανκόνα όσο και για τη γραμμή με προορισμό
το Μπάρι ή το Μπρίντιζι κρίθηκε σκόπιμη για να υπάρχει μια κατά το μάλλον ή ήττον ασφαλής βάση υπολογισμού της αποκλίσεως
των ναύλων για κάθε κατηγορία φορτηγών οχημάτων αναλόγως της μιλιομετρικής αποστάσεως προκειμένου να αποφευχθεί ο αθέμιτος
ανταγωνισμός, ο οποίος, όπως προαναφέρθηκε, απαγορευόταν από την ισχύουσα νομοθεσία και ήταν αντίθετος προς τη διακηρυγμένη
πολιτική του ΥΕΝ. Με άλλα λόγια, η αναγραφή
ιδανικών τιμών για τις διάφορες κατηγορίες φορτηγών οχημάτων είχε ως σκοπό να παράσχει ένα μοντέλο υπολογισμού των αποκλίσεων των
ναύλων αναλόγως της μιλιομετρικής αποστάσεως των διαδρομών και όχι να εφαρμοστεί ορισμένη τιμή για κάθε γραμμή και για κάθε
κατηγορία φορτηγών οχημάτων. Έτσι εξηγείται, αφενός, η υπογραφή των δύο τιμολογίων από τον Π. Σφηνιά, νόμιμο εκπρόσωπο της
ETA, παρά το γεγονός ότι οι Μινωικές Γραμμές δεν διακινούσαν πλοία στις γραμμές του Μπάρι ή του Μπρίντιζι, και, αφετέρου,
το γεγονός ότι τα δύο τιμολόγια υπεγράφησαν και από τη Βεντούρης, η οποία δραστηριοποιούνταν μόνο στις γραμμές του Μπάρι και
του Μπρίντιζι.
Η προσφεύγουσα θεωρεί ανακριβή τον ισχυρισμό ότι από το τηλετύπημα της 11ης Απριλίου 1990 που η ΑΝΕΚ απέστειλε στις εταιρίες
Καραγεώργης, Μινωικές Γραμμές και Στρίντζης
αποδεικνύεται η εφαρμογή κοινής τιμολογιακής πολιτικής το 1990 (βλ. το σημείο 17 του αιτιολογικού της Αποφάσεως), καθόσον το τηλετύπημα αυτό αναφέρεται απλώς σε
συμφωνία ως προς ορισμένες συγκεκριμένες παραμέτρους της τιμολογιακής πολιτικής οι οποίες ούτως ή άλλως ήταν εύκολο να περιέλθουν
σε γνώση των ανταγωνιστών, όπως
το ναυλολόγιο επιβατών και οχημάτων ΙΧ και φορτηγών, χωρίς να αφορά τις προμήθειες των πρακτόρων ή τις εκπτώσεις των γκρουπ. Από τη διατύπωση αυτή δεν μπορεί να συναχθεί η
εφαρμογή κοινής τιμολογιακής πολιτικής, όπως αναφέρει η Απόφαση.
Όσο για τα σημεία 18 έως 21 του αιτιολογικού της Αποφάσεως τα οποία αφορούν τις διαβουλεύσεις για την από κοινού αύξηση των
ναύλων των φορτηγών οχημάτων, η προσφεύγουσα παρατηρεί ότι, όπως δείχνει τόσο το από 5 Σεπτεμβρίου 1990 τηλετύπημα της Στρίντζης
όσο και το από 10 Οκτωβρίου 1990 τηλετύπημα της Καραγεώργης, την εποχή εκείνη υπήρχε μεγάλη αύξηση των τιμών των καυσίμων,
η οποία οδήγησε στην αναπροσαρμογή, από το ΥΕΝ, του τιμολογίου στο εσωτερικό τμήμα της γραμμής, δηλαδή στο τμήμα Πάτρα-Ηγουμενίτσα-Κέρκυρα.
Κατά την προσφεύγουσα, οι τέσσερις εταιρίες που αναφέρουν τα πιο πάνω τηλετυπήματα είχαν προφανώς προβληματιστεί σχετικά με
την ανάγκη αναπροσαρμογής του ναυλολογίου και για το υπόλοιπο τμήμα της γραμμής, δηλαδή από την Κέρκυρα μέχρι την Ανκόνα,
για να αμβλυνθούν οι δυσμενείς συνέπειες της αυξήσεως του κόστους μεταφοράς και για να μπορέσουν οι εταιρίες να διατηρήσουν
τα πλοία τους στη γραμμή ακόμη και κατά τους χειμερινούς μήνες κατά τη διάρκεια των οποίων η τουριστική κίνηση είναι ανύπαρκτη.
Υπενθυμίζει συναφώς ότι η χορήγηση
αδειών σκοπιμότητας από το ΥΕΝ συνοδεύεται με την υποχρέωση εκτελέσεως τακτικών δρομολογίων καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, με απειλή την ανάκληση
της άδειας σκοπιμότητας σε περίπτωση μη τηρήσεως των όρων αυτών και την επιβολή άλλων διοικητικών και ποινικών κυρώσεων βάσει
της ισχύουσας νομοθεσίας.
Τέλος, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι τα σχετικά με το έτος 1990 τηλετυπήματα και έγγραφα που αναφέρει η Απόφαση αποδεικνύουν
ότι η εν λόγω αύξηση των ναύλων, στο μέτρο που πράγματι ανακοινώθηκε από ορισμένες εταιρίες, δεν ήταν κερδοσκοπική αλλά υπαγορεύθηκε
από την απλή οικονομική λογική της υπερβολικής αυξήσεως του κόστους παροχής των μεταφορικών υπηρεσιών.
Το Πρωτοδικείο έκρινε, στο πλαίσιο της εξετάσεως του πρώτου σκέλους του παρόντος λόγου ακυρώσεως, ότι πρέπει να απορριφθεί
ο ισχυρισμός περί δήθεν ελλείψεως αυτονομίας των εμπλεκόμενων ναυτιλιακών εταιριών όσον αφορά τη διαμόρφωση της τιμολογιακής
τους πολιτικής. Εξάλλου, κρίθηκε ότι αποδείχθηκε ότι οι συμφωνίες δεν επιβλήθηκαν από την ισχύουσα εθνική νομοθεσία και ότι
το ΥΕΝ ουδόλως αναμείχθηκε στη διεξαγωγή συνεννοήσεων σχετικών με τους ισχύοντες στις διεθνείς γραμμές ναύλους. Υπό τις συνθήκες
αυτές, η προσφεύγουσα δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι οι διαβουλεύσεις στις οποίες αναφέρονται τα σημεία αυτά εντάσσονται στην
τακτική κάθε μιας από τις εταιρίες να δείξει ότι συμμορφώνεται προς τη ρύθμιση για να μη προκαλέσει την επέμβαση του ΥΕΝ.
Ωσαύτως δεν μπορεί να επικαλείται τις δήθεν υποχρεωτικές διαβουλεύσεις τις οποίες επέβαλαν οι ελληνικές αρχές και οι οποίες
αφορούσαν τους ναύλους των διεθνών δρομολογίων. Τέλος, κατά το μέτρο που η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί ότι μετέσχε στις διαβουλεύσεις
και επαφές των οποίων γίνεται μνεία στα έγγραφα που παρατίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις 13 έως 20 της Αποφάσεως, δεν συντρέχει
λόγος να εξετασθούν τα λοιπά επιχειρήματα περί διαφάνειας της αγοράς επιτρέπουσας στους ανταγωνιστές να γνωρίζουν εν πάση
περιπτώσει τους εφαρμοστέους στους επιβάτες και στα επιβατηγά οχήματα ναύλους.
Όσον αφορά την από 8 Δεκεμβρίου 1989 τηλεομοιοτυπία της Στρίντζης (σημείο 16 του αιτιολογικού της Αποφάσεως), απευθυνθείσα
στην προσφεύγουσα και στην ΑΝΕΚ, στην Καραγεώργης και στη Mediterranean Lines, στην οποία είχαν επισυναφθεί τιμοκατάλογοι
ή ναυλολόγια που είχαν εφαρμογή στα φορτηγά από 10ης Δεκεμβρίου 1989 στις γραμμές Πάτρα-Ανκόνα και Πάτρα-Μπάρι/Μπρίντιζι,
η προσφεύγουσα δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι η τηλεομοιοτυπία αυτή δεν συνιστά την απόδειξη συμφωνίας επί των τιμών. Η εναλλακτική
εξήγηση περί δήθεν αναγκαιότητας να αποφευχθεί η δημιουργία καταστάσεως αθέμιτου ανταγωνισμού προδήλως δεν ευσταθεί. Το επιχείρημα
της προσφεύγουσας ότι η αναγραφή
ιδανικών τιμών για τις διάφορες κατηγορίες φορτηγών οχημάτων είχε ως σκοπό να παράσχει ένα μοντέλο υπολογισμού των αποκλίσεων των
ναύλων αναλόγως της μιλιομετρικής αποστάσεως των διαδρομών και όχι να εφαρμοστεί ορισμένη τιμή για κάθε γραμμή και για κάθε
κατηγορία φορτηγών οχημάτων δεν μπορεί να γίνει δεκτό, διότι ουδόλως εξηγεί τους λόγους για τους οποίους οι επιχειρήσεις έκριναν
αναγκαίο να θέσουν τις υπογραφές τους στο επίμαχο έγγραφο του οποίου ο σκοπός υποτίθεται ότι ήταν αμιγώς να αποτελέσει σημείο
αναφοράς.
3. Αποδεικτικά στοιχεία αφορώντα το έτος 1991
H προσφεύγουσα παρατηρεί ότι η κατά 10 % αύξηση των ναύλων που αναφέρεται στο σημείο 21 του αιτιολογικού της Αποφάσεως επιβλήθηκε
από το ποσοστό του πληθωρισμού που τότε ήταν ιδιαιτέρως υψηλός στην Ελλάδα ─το 1990 έφθασε το 25 %─ και υπογραμμίζει ότι εν
πάση περιπτώσει η αύξηση αυτή ήταν κατώτερη του ποσοστού του πληθωρισμού.
Στη συνέχεια, η προσφεύγουσα αναφέρεται στο τηλετύπημα της 22ας Οκτωβρίου 1991 και υπογραμμίζει ότι η πρόθεση της ΑΝΕΚ να
διαμορφώσει τους ναύλους της γραμμής Πάτρα-Τεργέστη στο ίδιο επίπεδο με τους ναύλους της γραμμής Πάτρα-Ανκόνα αποτελούσε πρακτική
αθέμιτου ανταγωνισμού υπό την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο α΄, του νόμου 4195/1929. Επομένως, οι
συμφωνίες που επικαλείται η Επιτροπή δεν ήσαν τίποτε άλλο παρά μια κατ' αρχήν αναγνώριση του κανόνα ότι πρέπει να υπάρχει αναλογία
μεταξύ μιλιομετρικής αποστάσεως και εφαρμοζομένων ναύλων καθώς και διακήρυξη της ανάγκης να αποφεύγεται ο αθέμιτος ανταγωνισμός.
Ακολούθως, η προσφεύγουσα αναφέρεται στο από 18 Νοεμβρίου 1991 τηλετύπημα της ΑΝΕΚ (σημείο 23 του αιτιολογικού της Αποφάσεως)
και υπογραμμίζει ότι ο πρώτος λόγος που η ΑΝΕΚ επικαλείται για τη μη διαμόρφωση του τιμολογίου Πάτρα-Τεργέστη σε επίπεδο υψηλότερο
από αυτό της γραμμής Πάτρα-Ανκόνα είναι ότι
τον περασμένο χρόνο δρομολογήθηκε από μία εκ των τεσσάρων εταιριών πλοίο στη γραμμή Ανκόνα-Πειραιά-Ηράκλειο και η ΑΝΕΚ όχι
μόνο δεν ερωτήθηκε, αλλά ούτε καν ενημερώθηκε για το ύψος του νέου τιμολογίου, παρά το ότι τα δρομολόγια είχαν αφετηρία το
λιμάνι της Ανκόνα και επομένως ήταν ιδιαίτερα ανταγωνιστικά, χωρίο του τηλετυπήματος που η προσφεύγουσα προσάπτει στην Επιτροπή ότι αποσιώπησε στην Απόφαση. Το χωρίο αυτό δείχνει ότι
η στάση της ΑΝΕΚ αποτελούσε ένα είδος
αντιποίνων για τη δρομολόγηση του πιο πάνω πλοίου κατά τεσσάρων εταιριών, μεταξύ δε αυτών της προσφεύγουσας. Επιπλέον, η απάντηση της
ΑΝΕΚ επιβεβαιώνει ότι τυχόν κήρυξη ανοικτού εμπορικού πολέμου θα είχε ιδιαιτέρως σοβαρές συνέπειες για όλες τις επιχειρήσεις,
καθόσον ο πόλεμος αυτός, όντας αντίθετος προς την επανειλημμένως διακηρυχθείσα πολιτική του ΥΕΝ, θα προκαλούσε αναπόφευκτα
την παρέμβαση του τελευταίου μέσω διοικητικού καθορισμού υποχρεωτικών ανώτατων και κατώτατων τιμών βάσει του άρθρου 4 του
νόμου 4195/1929.
Πάντως, το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που αφορούν το έτος 1991, στα οποία αναφέρονται τα σημεία 21 έως
23 του αιτιολογικού της αποφάσεως, είναι ωσαύτως αποφασιστικής σημασίας. Η ύπαρξη συμφωνίας με αντικείμενο έναν κοινό τιμοκατάλογο
για τη γραμμή Πάτρα-Ανκόνα προκύπτει με ιδιαίτερη σαφήνεια από τα διαλαμβανόμενα στην επιστολή της 10ης Αυγούστου 1990 την
οποία έστειλε η Καραγεώργης στην προσφεύγουσα καθώς και στην ΑΝΕΚ και στη Στρίντζης, όπου εκτίθενται τα εξής (σημείο 21 του
αιτιολογικού της Αποφάσεως):
Μετά από τη σύμφωνη γνώμη των τεσσάρων εταιριών για αύξηση 5 % πέραν εκείνης του πρώτου 5 %, σας επισυνάπτουμε τα νέα τιμολόγια
με το οριστικό 10 %.
Ομοίως, στο τηλετύπημα που έστειλαν η προσφεύγουσα, η Καραγεώργης και η Στρίντζης στις 22 Οκτωβρίου 1991 στην ΑΝΕΚ, αναγράφονται
τα εξής (σημείο 22 του αιτιολογικού της αποφάσεως): Σας υπενθυμίζουμε ότι μετά από κοινές προσπάθειες ─στις οποίες και εσείς συνεισφέρατε─ εξυγιάναμε κατά τον δυνατό καλύτερο
τρόπο και καθορίσαμε τις αποκλίσεις στο τιμολόγιο, με βάση τις μιλιομετρικές αποστάσεις για τα λιμάνια του Μπρίντιζι, του
Μπάρι και της Ανκόνα. [...] Μετά τις παραπάνω επισημάνσεις παρακαλούμε να προστατεύσετε, όπως οφείλετε, τη συμφωνία των 11
εταιριών και των 36 πλοίων της γραμμής Ελλάδα-Ιταλία, γιατί λόγω των σε υποβόσκουσα κατάσταση έντονων διαφορών που υπάρχουν,
η υπάρχουσα συμφωνία θα καταρρεύσει. [...] Οι εταιρίες μας έχουν υποχρέωση να σας δηλώσουν ότι, σε περίπτωση που επιμένετε
να ισχύσει ενιαίο τιμολόγιο από Τεργέστη και Ανκόνα προς Ελλάδα, θα παύσει να ισχύει η δέσμευση για κοινό τιμολόγιο στη γραμμή
της Ανκόνα και κάθε εταιρία θα καθορίσει δική της τιμολογιακή πολιτική.
Λαμβανομένων υπόψη των τόσο σαφών και αμέσων αποδείξεων και των σκέψεων που εκτέθηκαν στο πλαίσιο της εξετάσεως του πρώτου
σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως, τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας πρέπει να απορριφθούν. 4. Αποδεικτικά στοιχεία αφορώντα το έτος 1992 (σημεία 24 έως 29 του αιτιολογικού της Αποφάσεως)
Η προσφεύγουσα παρατηρεί ότι, όσον αφορά τα ναυλολόγια επιβατών και επιβατηγών οχημάτων, η ομοιομορφία τους εξηγείται από
το γεγονός ότι αυτά ούτως ή άλλως δημοσιεύονται στα σχετικά φυλλάδια που τυπώνουν οι εταιρίες. Εν προκειμένω, προσθέτει ότι
η ολιγοπωλιακή φύση της αγοράς, σε συνδυασμό με τη διακηρυγμένη πολιτική του ΥΕΝ να γίνονται αυξήσεις μόνον κάτω από τον πληθωρισμό
για να αποφεύγεται ο αθέμιτος τιμολογιακός ανταγωνισμός, οδηγούσε νομοτελειακά σε σύγκλιση των δημοσιευμένων τιμών, οπότε
ουδεμία εταιρία έχει συμφέρον να δημοσιεύει διαφορετικές τιμές, με κίνδυνο να χάσει εκ προοιμίου τη δυνατότητα να έρθει σε
επαφή με τους υποψήφιους πελάτες, αν οι τιμές ήταν υψηλότερες, ή να ακολουθηθεί αμέσως από τις άλλες εταιρίες, αν οι τιμές
ήταν χαμηλότερες. Όσο για την περίπτωση της εταιρίας Calberson την οποία αφορά το σημείο 27 του αιτιολογικού της Αποφάσεως,
το τηλετύπημα της ETA εξηγείται από το γεγονός ότι η εταιρία Calberson είχε επιλέξει να προσεγγίζει κάθε εταιρία αναφέροντας
ψευδώς ότι οι άλλες εταιρίες τής παρείχαν έκπτωση που βρισκόταν έξω από κάθε οικονομική λογική και συνιστούσε κατάφωρη πράξη
αθέμιτου ανταγωνισμού μέσω υποτιμήσεως που απαγορεύεται από τη νομοθεσία. Υπό τις συνθήκες αυτές, κατά την προσφεύγουσα, οι
εταιρίες αντέδρασαν και προσπάθησαν να διαπιστώσουν αν οι ανταγωνιστές τους είχαν όντως προσφέρει τέτοιες εξωπραγματικές εκπτώσεις.
Όσον αφορά το σχετικό με τη γραμμή της Ορτόνα, και όχι του Οτράντο όπως αναφέρει η Απόφαση, έγγραφο της 25ης Φεβρουαρίου 1992
(σημείο 28 του αιτιολογικού της Αποφάσεως), η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι το έγγραφο αυτό δεν αποδεικνύει την ύπαρξη
συμφωνίας, με την αυστηρή έννοια του όρου, για τις αποκλίσεις τιμών στις διαφορετικές γραμμές, μεταξύ των εταιριών που δραστηριοποιούνταν
στις γραμμές αυτές. Ειδικότερα, όσον αφορά τον πίνακα που παρατίθεται στο τέλος του εγγράφου αυτού, η προσφεύγουσα υποστηρίζει
ότι ο πίνακας αυτός, στο μέτρο που αναφέρεται στο
ισχύον σήμερα ναυλολόγιο, δεν αποτελεί παρά απλουστευμένη παράθεση τιμών για τα διάφορα λιμάνια από τον πράκτορά της, την ETA,
για την καλύτερη κατανόηση, δηλαδή για να δοθεί στην προσφεύγουσα ένα μέσο πραγματοποιήσεως συγκρίσεων κατά προσέγγιση. Ο πίνακας αυτός δεν μπορεί να
αποτελέσει απόδειξη του ότι οι σχετικές τιμές εφαρμόστηκαν στην πράξη από τις διάφορες εταιρίες. Όσον αφορά την αναπροσαρμογή
των τιμολογίων για τα οχήματα στις γραμμές Ελλάδα-Ιταλία-Ελλάδα, η προσφεύγουσα παρατηρεί ότι η παράθεση του τηλετυπήματος
της 7ης Ιανουαρίου 1993 στο σημείο 29 του αιτιολογικού της Αποφάσεως οδηγεί σε εσφαλμένα συμπεράσματα ως προς το πραγματικό
περιεχόμενο του τηλετυπήματος αυτού, καθόσον, όπως προκύπτει από το σύνολο του κειμένου, η
τελευταία αναπροσαρμογή της οποίας έγινε επίκληση αφορούσε την ισοτιμία μεταξύ δραχμής και ιταλικής λίρας, και όχι την αύξηση των τιμών και στα δύο
νομίσματα. Κατά συνέπεια, η αναφορά αυτή ─η οποία έχει σχέση μόνο με την ισοτιμία, που είχε μεταβληθεί κατά 15 % εις βάρος
της δραχμής─ δεν επιτρέπει το συμπέρασμα ότι κατά το έτος 1992 υφίστατο συμφωνία βάσει της οποίας οι εταιρίες έπρεπε να εφαρμόσουν
τις ίδιες τιμές.
Τέλος, η προσφεύγουσα παρατηρεί ότι τα σημεία 24 έως 29 του αιτιολογικού της Αποφάσεως δεν επιτρέπουν να λεχθεί ότι συνήφθη
οποιαδήποτε συμφωνία με οποιαδήποτε εταιρία για τις γραμμές με προορισμό το Μπάρι και το Μπρίντιζι για το έτος 1992.
Όπως επισημαίνει η Επιτροπή, το επιχείρημα ότι ο πραγματικός ανταγωνισμός δεν ελάμβανε χώρα μέσω των δημοσιευμένων τιμών,
αλλά μέσω εκπτώσεων, δεν ευσταθεί. Δεδομένου ότι αποδείχθηκε η ύπαρξη συμφωνιών επί των τιμών, ο ισχυρισμός ότι υπήρχε ανταγωνισμός
μεταξύ των εγκαλουμένων επιχειρήσεων ως προς άλλες παραμέτρους και όχι ως προς τις τιμές δεν συνεπάγεται τη μη εφαρμογή του
άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Τα χωρία των εγγράφων που εκτίθενται στα σημεία 24 και 25 του αιτιολογικού της Αποφάσεως
αποδεικνύουν ότι τον Ιούλιο και τον Οκτώβριο του 1991 πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις μεταξύ της προσφεύγουσας και των εταιριών
Στρίντζης, Καραγεώργης και ΑΝΕΚ, κατά τη διάρκεια των οποίων συνήφθησαν συμφωνίες ως προς την τιμολογιακή πολιτική την οποία
οι εταιρίες αυτές επρόκειτο να εφαρμόσουν το 1992. Όπως επισημάνθηκε στο σημείο 28 του αιτιολογικού της Αποφάσεως, το έγγραφο
με ημερομηνια 25 Φεβρουαρίου 1992, με το οποίο η ETA πληροφορεί την έδρα των Μινωικών Γραμμών για
τις τελευταίες εξελίξεις στις γραμμές της Ιταλίας, αποτελεί σαφή ένδειξη ότι η συμφωνία να διατηρηθούν οι αποκλίσεις τιμών στα διάφορα δρομολόγια μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας
συνεχίστηκε κατά τη διάρκεια του 1992. Τέλος, τα στοιχεία των οποίων γίνεται μνεία στα σημεία 27 έως 29 του αιτιολογικού της
Αποφάσεως, ιδίως δε τα τηλετυπήματα της 7ης Ιανουαρίου 1992 και της 7ης Ιανουαρίου 1993, επιβεβαιώνουν ότι η προσφεύγουσα
είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στην επίδικη σύμπραξη.
Τέλος, υπενθυμίζεται η διατύπωση του τηλετυπήματος της 7ης Ιανουαρίου 1993, το οποίο έστειλαν οι Μινωικές Γραμμές στην ΑΝΕΚ,
στην Καραγεώργης και στη Στρίντζης, το οποίο εμφαίνει ότι οι δύο καταλογιζόμενες στην προσφεύγουσα συμπράξεις, αντιστοίχως,
στις γραμμές από Πάτρα προς Ανκόνα και από Πάτρα προς Μπάρι και προς Μπρίντιζι, συνεχίστηκαν το 1992: Υπενθυμίζουμε ότι από την τελευταία αναπροσαρμογή στο ναυλολόγιο των φορτηγών οχημάτων έχει περάσει διετία.Το γεγονός αυτό επιβάλλει την αναπροσαρμογή του ναυλολογίου σε δραχμές ή την υποτίμηση του ναυλολογίου σε LIT.Όπως θα διακρίνετε, τα δύο τιμολόγια απέχουν μεταξύ τους ήδη κατά 15 %.Για τους παραπάνω λόγους, προτείνουμε την αναπροσαρμογή του δραχμικού τιμολογίου κατά 15 % (σχετικός πίνακας ακολουθεί) από
1ης Φεβρουαρίου 1993.Η επιλογή μας να προχωρήσουμε σε συμφωνία μαζί σας για την αναπροσαρμογή, χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με τις εταιρίες των
άλλων γραμμών της Ιταλίας, οφείλεται στην εκτίμησή μας ότι θα εμπλακούμε σε ατέρμονες συζητήσεις.Πιστεύουμε ότι η κοινή πρωτοβουλία αυτή θα εκτιμηθεί θετικά από τις εταιρίες αυτές. Σε αρνητική περίπτωση, νομίζουμε ότι η
διαρροή αυτοκινήτων προς φθηνότερα λιμάνια δεν θα ξεπεράσει το 15 % που μας καλύπτει η αναπροσαρμογή των ναύλων.Στο σημείο αυτό επισημαίνουμε και προτείνουμε η αναπροσαρμογή να ναυλολογίου στην κατηγορία 5 (από 12 έως 15 μέτρα) να διατυπωθεί
από 12 έως 16,5 μέτρα (αφού είναι γεγονός ότι τα περισσότερα ψυγεία, και προοδευτικά όλα, θα έχουν μήκος 16,5 μέτρα) και η
αύξηση να είναι κατά 5 % στις LIT (από 910 000 έως 950 000 LIT) και των δραχμών από 15 % σε 23 %.[...]
Λαμβανομένων υπόψη των τόσο σαφών και αμέσων αποδείξεων της συμμετοχής της προσφεύγουσας στις συμπράξεις, τα επιχειρήματα
της προσφεύγουσας πρέπει να απορριφθούν.
5. Αποδεικτικά στοιχεία αφορώντα το έτος 1993
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι οι προτάσεις που διατυπώθηκαν από την ETA κατά τη σύσκεψη της 21ης Μαΐου 1992, μνεία των οποίων
γίνεται σε ένα τηλετύπημα της 27ης Μαΐου 1992, στην πραγματικότητα ήσαν απλώς συζητήσεις (βλ. τις διαφοροποιήσεις της Καραγεώργης
και της Στρίντζης καθώς και την επιφύλαξη της ΑΝΕΚ) μη δεσμευτικές για την προσφεύγουσα, όπως προκύπτει από το ότι στο εν
λόγω τηλετύπημα η ETA τους ζήτησε να εκτιμήσουν τις εν λόγω προτάσεις και να δώσουν την έγκρισή τους. Όσον αφορά τη σύσκεψη
της 4ης Αυγούστου 1992 την οποία αφορά το σημείο 31 του αιτιολογικού της Αποφάσεως, με αντικείμενο το θέμα των
no-show εισιτηρίων, δηλαδή των εισιτηρίων που αποστέλλονταν με πίστωση από τους πράκτορες σε γνωστούς τους, οι οποίοι τελικά δεν
εμφανίζονταν στο πλοίο κατά την αναχώρηση και αρνούνταν να πληρώσουν τα εισιτήρια που δεν είχαν χρησιμοποιήσει, ενώ οι καμπίνες
είχαν κρατηθεί, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η σύσκεψη αυτή δεν κατέληξε σε συγκεκριμένο αποτέλεσμα, δεδομένου ότι οι άλλες
εταιρίες ήσαν απρόθυμες να δεχθούν την προτεινόμενη αντιμετώπιση του εν λόγω φαινομένου. Υποστηρίζει ότι η απλή ενημέρωσή
της από την ETA για το θέμα αυτό δεν μπορεί να συνιστά παράβαση του άρθρου 85 της Συνθήκης.
Ειδικότερα, όσον αφορά το τηλετύπημα της 6ης Νοεμβρίου 1992 που η ETA απέστειλε στις άλλες εταιρίες της γραμμής της Ανκόνα,
η προσφεύγουσα επιμένει στο γεγονός ότι το τηλετύπημα αυτό απεστάλη με αποκλειστική πρωτοβουλία της ETA, χωρίς γνώση και έγκριση
της προσφεύγουσας.
Όσο για τα ναυλολόγια φορτηγών οχημάτων των οποίων γίνεται μνεία στα σημεία 36 και 37 του αιτιολογικού της Αποφάσεως, η προσφεύγουσα
διευκρινίζει ότι, αντιθέτως προς αυτό που υποστηρίζει η Επιτροπή, η αναπροσαρμογή αφορά αποκλειστικώς την ισοτιμία δραχμής/ιταλικής
λίρας και όχι την ταυτόχρονη αύξηση των ναύλων και στα δύο νομίσματα, δεδομένου ότι η προταθείσα αναπροσαρμογή του 15 % βρίσκεται
σε πλήρη αντιστοιχία με την υποτίμηση της δραχμής έναντι της ιταλικής λίρας. Όσον αφορά τη σύσκεψη της 24ης Νοεμβρίου 1993
και ειδικότερα την έκφραση
κατάρρευση της προηγούμενης συμφωνίας, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι δεν αναφέρεται τι προβλέπει η συμφωνία αυτή ούτε πότε συνήφθη ούτε πόσο διήρκεσε ούτε τι
αφορούσε. Συγκεκριμένα, η
προηγούμενη συμφωνία δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μη δεσμευτική διακήρυξη, από διάφορες εταιρίες, της αρχής ότι πρέπει να υπάρχει αναλογία ανάμεσα
στη μιλιομετρική απόσταση και τους εφαρμοζόμενους ναύλους και ότι πρέπει να καταπολεμηθεί κάθε αθέμιτος ανταγωνισμός μέσω
υποτιμήσεων. Η προσφεύγουσα υπογραμμίζει ότι στο τηλετύπημα της 7ης Ιανουαρίου 1993, στο οποίο αναφέρεται το σημείο 36 του
αιτιολογικού της Αποφάσεως, η μνεία της επιθυμίας να αποφευχθούν
ατέρμονες συζητήσεις με τις εταιρίες των άλλων γραμμών της Ιταλίας δείχνει ότι δεν υπήρχε έδαφος για συνεννόηση ούτε καν σε θέματα όπως η εύλογη
προσαρμογή στις μεταβολές των νομισματικών ισοτιμιών.
Το Πρωτοδικείο εκτιμά ότι τα παρατιθέμενα στα σημεία 30 έως 37 του αιτιολογικού της Αποφάσεως έγγραφα, τα οποία εκτέθηκαν
ανωτέρω, συνιστούν αντικειμενικές και συγκλίνουσες ενδείξεις της συνεχίσεως κατά το έτος 1993 της συμπράξεως μεταξύ των πλοιοκτητριών
εταιριών που εκτελούσαν δρομολόγια στις γραμμές από Πάτρα προς Ανκόνα και από Πάτρα προς Μπάρι και προς Μπρίντιζι. Εξάλλου,
πλείονα έγγραφα συνιστούν ενδείξεις περί της βουλήσεως της προσφεύγουσας και των άλλων εταιριών που εκτελούν δρομολόγια στη
γραμμή Πάτρα-Ανκόνα να καλέσουν τις εταιρίες που εκτελούν δρομολόγια στις άλλες γραμμές να προσχωρήσουν στην κίνηση περί αναπροσαρμογής
των τιμών που αποφασίστηκε για τη γραμμή Πάτρα-Ανκόνα.
Έτσι, επί παραδείγματι, στο τηλετύπημα της 7ης Ιανουαρίου 1993 που απέστειλαν οι Μινωικές Γραμμές στη Στρίντζης, στην ΑΝΕΚ
και στην Καραγεώργης προτείνοντας αναθεώρηση των ναύλων για τα οχήματα στις γραμμές Ελλάδα-Ιταλία-Ελλάδα, ο συντάκτης επισήμανε
ότι
από την τελευταία αναπροσαρμογή στο ναυλολόγιο των φορτηγών οχημάτων έχει περάσει διετία. Εξ αυτού συνάγεται ότι, κατά το διάστημα μεταξύ της συσκέψεως της 25ης Οκτωβρίου 1990 και της 7ης Ιανουαρίου 1993, τα μέλη
της συμπράξεως δεν προέβησαν σε καμία αναπροσαρμογή των ναυλολογίων που άρχισαν να ισχύουν στις 5 Νοεμβρίου 1990 και ότι τα
καθορισθέντα για το 1991 ναυλολόγια εξακολούθησαν να ισχύουν και το 1992.
Την άποψη περί συνεχίσεως της συμπράξεως επιβεβαιώνει επίσης το τηλετύπημα της 24ης Νοεμβρίου 1993, στο οποίο ο συντάκτης
του εκθέτει τα εξής:
Είμαστε πολύ ευχαριστημένοι, διότι ξεκινήσαμε με πρόβλημα κατάρρευσης της προϋπάρχουσας συμφωνίας, λόγω των αντιθέσεων των
εταιριών Κοσμά-Γιαννάτου και Βεντούρη Α, τη θεραπεύσαμε και σιγά-σιγά, ανατρέποντας το 5 έως 10 % (θέσεις Στρίντζη, Βεντούρη
Γ και Adriatica), ολοκληρώσαμε στο ποσοστό που σας προαναφέραμε. Η δήλωση αυτή εμφαίνει ότι υπήρξαν διαπραγματεύσεις κατά τη διάρκεια του έτους εκείνου στο πλαίσιο των οποίων ανέκυψαν διαφορές
μεταξύ των επιχειρήσεων, ορισμένες από τις οποίες μετείχαν και στην παλιά συμφωνία (Βεντούρης, Adriatica κ.λπ.). Η έκφραση
σιγά-σιγά εμφαίνει ότι υπήρξε σειρά διαπραγματεύσεων κατά τη διάρκεια του έτους μεταξύ των εταιριών, περιλαμβανομένης της προσφεύγουσας,
πράγμα το οποίο αποδεικνύει τη συνέχιση της συμμετοχής της εταιρίας αυτής κατά το διάστημα μεταξύ Ιανουαρίου και Νοεμβρίου 1993.
Λαμβανομένων υπόψη των τόσο σαφών και αμέσων αποδείξεων της συνεχίσεως των συμπράξεων και της συμμετοχής της προσφεύγουσας
στις συμπράξεις αυτές το 1993, τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας δεν μπορούν να γίνουν δεκτά.
6. Αποδεικτικά στοιχεία αφορώντα το έτος 1994
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η συμφωνία την οποία επικαλείται η ETA στο τηλετύπημα που της απέστειλε στις 24 Νοεμβρίου 1993
δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μια μη δεσμευτική διακήρυξη ότι πρέπει να υπάρχει εύλογη αναλογία ανάμεσα στη μιλιομετρική απόσταση
των διαδρομών και στους ναύλους και ότι πρέπει να αποφεύγονται φαινόμενα αθέμιτου ανταγωνισμού μέσω υποτιμήσεων σε ευτελή
όρια, όπως οι πρακτικές που ακολουθούσαν οι εταιρίες των λεγόμενων νότιων γραμμών. Όσον αφορά τη
συμφωνία αναπροσαρμογής του τιμολογίου φορτηγών οχημάτων σε ποσοστό περίπου 15 %, της οποίας γίνεται μνεία στο τηλετύπημα αυτό, η προσφεύγουσα αμφιβάλλει αν πράγματι συνήφθη τέτοια συμφωνία και ακόμη περισσότερο
αν τηρήθηκε στην πράξη. Οι λέξεις που χρησιμοποιούνται στο τηλετύπημα αυτό οφείλονται στην επιθυμία του πράκτορά της, της
ETA, να εμφανίσει μια σημαντική επιτυχία, χάρη στις προσωπικές προσπάθειες του νομίμου εκπροσώπου της ETA, του Π. Σφηνιά.
Προσθέτει ότι σκοπός του εν λόγω τηλετυπήματος ήταν προφανώς να πεισθούν οι Μινωικές Γραμμές να εγκρίνουν αύξηση κατά 15 %,
πράγμα που θα απέφερε μεγαλύτερα έσοδα στην ETA υπό μορφή προμήθειας. Η προσφεύγουσα προσθέτει ότι, όσον αφορά την πρόταση
της ETA να διαμορφωθεί νέο τιμολόγιο που θα προσέφερε έκπτωση 30 % για πληρωμές τοις μετρητοίς προς ενθάρρυνση των πληρωμών
αυτών, η πρωτοβουλία αυτή δεν είχε συνέχεια και δεν οδήγησε σε κανένα αποτέλεσμα, καθόσον η κατάσταση ομαλοποιήθηκε στις αρχές
Ιουλίου του 1994, όταν οι ενδιαφερόμενοι πείστηκαν ότι η αναμενόμενη υποτίμηση της δραχμής δεν θα πραγματοποιούνταν, ιδίως
λόγω των κυβερνητικών μέτρων που είχαν ληφθεί για τη στήριξή της. Εν πάση περιπτώσει, η προσφεύγουσα θεωρεί σφάλμα να της
καταλογιστεί η πιο πάνω πρωτοβουλία, να θεωρηθεί η πρωτοβουλία αυτή ως παράβαση και, γενικότερα, να συναχθεί το συμπέρασμα
ότι υπήρχε συμφωνία για κοινό τιμολόγιο για τα φορτηγά οχήματα το 1994. Τέλος, η προσφεύγουσα συνέχισε, και κατά το 1994,
να παρέχει σημαντικές εκπτώσεις στους πελάτες της βάσει ειδικών συμφωνιών.
Στα σημεία 38 έως 42 του αιτιολογικού της Αποφάσεως η Επιτροπή εκθέτει τα αποδεικτικά στοιχεία που την οδήγησαν στο συμπέρασμα
ότι η σύμπραξη εξακολουθούσε να υφίσταται το 1994, τουλάχιστον μέχρι την ημερομηνία των ελέγχων.
Στο σημείο 38 του αιτιολογικού της Αποφάσεως, η Επιτροπή βασίζεται στο από 24 Νοεμβρίου 1993 τηλετύπημα της ETA προς την προσφεύγουσα
για να αποδείξει ότι η σύμπραξη συνεχίστηκε το 1994 διότι η συμφωνία έπρεπε να αρχίσει να ισχύει στις 16 Δεκεμβρίου 1993.
Από το τηλετύπημα αυτό προκύπτει επίσης ότι δεκατέσσερις εταιρίες ήσαν παρούσες στη συνεδρίαση της ίδιας ημέρας. Ακολούθως,
η Απόφαση αναφέρεται σε ένα τηλετύπημα το οποίο έστειλε στις 13 Μαΐου 1994 η προσφεύγουσα στην ΑΝΕΚ και στη Στρίντζης, το
οποίο ανέφερε ότι είχε αρχίσει να εμφανίζεται συχνά ένα νέο είδος ρυμουλκούμενου οχήματος στα δρομολόγια προς Ανκόνα και πρότεινε
μια νέα κατηγορία ναύλου, καθώς και μια κοινή ημερομηνία εφαρμογής του. Ακολούθησαν και άλλα τηλετυπήματα στις 25 Μαΐου και
στις 3 Ιουνίου 1994 για το ίδιο θέμα, με τα οποία ζητήθηκε η σύμφωνη γνώμη των υπολοίπων. Η Απόφαση αναφέρει περαιτέρω ένα
τηλετύπημα που έστειλε η ETA στην έδρα των Μινωικών Γραμμών στις 26 Μαΐου 1994 και στο γεγονός ότι οι έλεγχοι της Επιτροπής
στις επιχειρήσεις πραγματοποιήθηκαν τον Ιούλιο του 1994. Τέλος, η Επιτροπή, στο σημείο 42 του αιτιολογικού της Αποφάσεως,
εκτιμά ότι δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία ότι οι εταιρίες συνέχισαν τη σύμπραξη μετά την ημερομηνία αυτή.
Το τηλετύπημα της 24ης Νοεμβρίου 1993, το οποίο έστειλε η ETA στην έδρα των Μινωικών Γραμμών, εμφαίνει ότι την ίδια ημέρα
διεξήχθη μια συνεδρίαση στην οποία παρέστησαν δεκατέσσερις ναυτιλιακές εταιρίες. Κατά την Απόφαση (σημείο 37 του αιτιολογικού),
η συνεδρίαση αυτή είχε ως αντικείμενο την αναπροσαρμογή των εφαρμοστέων τιμών στις γραμμές από Πάτρα προς Ανκόνα, προς Μπρίντιζι
και προς Μπάρι. Ο συντάκτης του τηλετυπήματος επισημαίνει τα εξής: Είμαστε στην ευχάριστη θέση να σας ενημερώσουμε ότι κατά τη σημερινή συνεδρίαση επιτύχαμε συμφωνία αναπροσαρμογής του τιμολογίου
φορτηγών οχημάτων σε ποσοστό περίπου 15 %.Έναρξη συμφωνίας άμεση, από 16.12.93.Είμαστε πολύ ευχαριστημένοι, διότι ξεκινήσαμε με πρόβλημα κατάρρευσης της προϋπάρχουσας συμφωνίας, λόγω των αντιθέσεων των
εταιριών Κοσμά-Γιαννάτου και Βεντούρη Α, τη θεραπεύσαμε και σιγά-σιγά, ανατρέποντας το 5 έως 10 % (θέσεις Στρίντζη, Βεντούρη
Γ και Adriatica), ολοκληρώσαμε στο ποσοστό που σας προαναφέραμε.[...]
Το έγγραφο αυτό αποδεικνύει ότι η προσφεύγουσα μετέσχε σε συμφωνία με ορισμένες εταιρίες ως προς τον τρόπο συμπεριφοράς στην
αγορά από τις 16 Δεκεμβρίου 1993 και, συνεπώς, το 1994.
Ομοίως, τα τηλετυπήματα της 13ης Μαΐου 1994, της 25ης Μαΐου 1994 και της 3ης Ιουνίου 1994 συνιστούν αντικειμενικές και συγκλίνουσες
ενδείξεις της συνεχίσεως κατά το 1994 της συμπράξεως μεταξύ των πλοιοκτητριών εταιριών που εκτελούσαν δρομολόγια στη γραμμή
Πάτρα-Ανκόνα και της βασικής συμμετοχής της προσφεύγουσας μέσω του αποκλειστικού της πράκτορα.
Λαμβανομένων υπόψη των τόσο σαφών και άμεσων αποδείξεων της συμμετοχής της προσφεύγουσας στη σύμπραξη το 1994, μέχρι την ημερομηνία
διεξαγωγής του ελέγχου από την Επιτροπή τον Ιούλιο, τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας πρέπει να απορριφθούν.
Κατόπιν όλων των προεκτεθέντων, το δεύτερο σκέλος αυτού του λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί και ο τρίτος λόγος ακυρώσεως
πρέπει να κριθεί αβάσιμος στο σύνολό του.
ΙΙ ─
Επί του αιτήματος περί ακυρώσεως ή μειώσεως του προστίμου
Προς στήριξη του αιτήματός της περί ακυρώσεως ή μειώσεως του επιβληθέντος προστίμου, η προσφεύγουσα επικαλείται ένα λόγο ακυρώσεως
με τον οποίο προβάλλεται παράβαση του άρθρου 19, παράγραφος 2, του κανονισμού 4056/86 και των κατευθυντήριων γραμμών για τον
υπολογισμό των προστίμων.
A ─ Επί του πρώτου σκέλους, με το οποίο προβάλλεται εσφαλμένη εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει, πρώτον, ότι, χαρακτηρίζοντας την παράβαση που της προσάπτεται ως σοβαρή (σημείο 150 του αιτιολογικού
της Αποφάσεως), η Επιτροπή βρίσκεται σε δυσαρμονία με τις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται
δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ (ΕΕ 1998, C 9, σ. 3,
στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές), οι οποίες ισχύουν και για τα πρόστιμα που επιβάλλονται βάσει του άρθρου 19, παράγραφος
2, του κανονισμού 4056/86. Η προσφεύγουσα θεωρεί ότι εν προκειμένω δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις που καθιστούν δυνατό τον
χαρακτηρισμό μιας παραβάσεως ως σοβαρής, καθόσον οι προσαπτόμενοι περιορισμοί δεν εφαρμόστηκαν με αυστηρότητα ούτε ήσαν ικανοί
να ασκήσουν επίδραση σε εκτεταμένες ζώνες της κοινής αγοράς όπως αναγνωρίζει η ίδια η Απόφαση (σημεία 148 και 149 του αιτιολογικού).
Κατά συνέπεια, όταν καθορίστηκε το βασικό ποσό του προστίμου, η παράβαση που προσαπτόταν στις εγκαλούμενες επιχειρήσεις έπρεπε,
στη χειρότερη περίπτωση, να χαρακτηριστεί ως ελαφρά παράβαση, δεδομένου ότι στην κατηγορία αυτή εμπίπτουν οι περιορισμοί που
έχουν μεν ως σκοπό τον περιορισμό των συναλλαγών, αλλά των οποίων ο αντίκτυπος στην αγορά μένει περιορισμένος, και οι οποίες
επιπλέον αφορούν αξιόλογο μεν, αλλά σχετικά μικρό τμήμα της κοινοτικής αγοράς. Επομένως, κατά την προσφεύγουσα, το βασικό
ποσό του προστίμου δεν έπρεπε να υπερβεί το προβλεπόμενο για την κατηγορία των ελαφρών παραβάσεων, δηλαδή το ποσό του ενός
εκατομμυρίου ECU.
Δεύτερον, η προσφεύγουσα θεωρεί ότι ο διαχωρισμός των μεταφορέων σε μεγάλους, μεσαίους και μικρούς, ο οποίος έγινε από την
Επιτροπή κατά τον υπολογισμό του προστίμου (σημεία 151 και 152 του αιτιολογικού της Αποφάσεως), είναι αυθαίρετος και περιάγει
την προσφεύγουσα σε δυσμενέστερη θέση έναντι των ανταγωνιστών της. Η προσφεύγουσα φρονεί επιπλέον ότι η ίδια δεν μπορεί να
θεωρηθεί, με βάση τα ευρωπαϊκά δεδομένα, ως μεγάλος θαλάσσιος μεταφορέας ούτε ως σημείο αναφοράς για όλους τους ανταγωνιστές
της. Τέλος, ισχυρίζεται ότι, κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου, το πλέον προσήκον κριτήριο έπρεπε να είναι το μερίδιο
αγοράς κάθε επιχειρήσεως στο σύνολο των γραμμών Ελλάδα-Ιταλία (σχετική αγορά υπηρεσιών), καθόσον το κριτήριο αυτό λαμβάνει
υπόψη και την πραγματική δυνατότητα κάθε επιχειρήσεως να
προκαλέσει σημαντική ζημία στο σύνολο της αγοράς, όπως εκθέτει η Απόφαση στο σημείο 151 του αιτιολογικού της.
Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι οι συμπράξεις που εμπίπτουν στις κατηγορίες που περιγράφει το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης,
στις οποίες περιλαμβάνονται οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων για καθορισμό των τιμών, θεωρούνται ιδιαιτέρως σοβαρές, όπως
γίνεται φανερό από το γεγονός ότι το άρθρο αυτό ρητώς τις αναφέρει ως παράδειγμα παραβατικών ενεργειών. Επιπλέον, υπενθυμίζει
ότι, κατά παγία νομολογία, μια συμφωνία για τον καθορισμό τιμών από τη φύση της περιορίζει τον ανταγωνισμό (βλ., υπό την έννοια
αυτή, προπαρατεθείσα απόφαση Chemiefarma κατά Επιτροπής, σκέψη 133). Τέλος, παράβαση που έχει διαπραχθεί από καρτέλ στο οποίο
μετέχουν οι περισσότεροι παραγωγοί που δραστηριοποιούνται στη σχετική αγορά, όπως συνέβη εν προκειμένω, αποτελεί σοβαρή παράβαση.
Η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι οι κατευθυντήριες γραμμές κατατάσσουν, κατ' αρχήν, και αυτές τα καρτέλ στις πολύ σοβαρές παραβάσεις.
Όμως, διευκρινίζει ότι εν προκειμένω, στα σημεία 146 έως 150 του αιτιολογικού της Αποφάσεως, έλαβε υπόψη στοιχεία που προέβαλε
η προσφεύγουσα (ιδίως στο σημείο 147), αλλά και παράγοντες σχετικούς με τον περιορισμένο αντίκτυπο που είχαν οι συμφωνίες
στην αγορά και το περιορισμένο τμήμα της αγοράς που επηρέαζαν. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση
πρόκειται για σοβαρή και όχι για πολύ σοβαρή παράβαση.
Τέλος, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, όπως προβλέπουν οι
κατευθυντήριες γραμμές, όλα τα στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την εκτίμηση της σοβαρότητας των παραβάσεων, ένα εκ των
οποίων είναι το μέγεθος των επιχειρήσεων που έλαβαν μέρος στην απαγορευμένη πρακτική. Δεδομένου ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές
στα μεγέθη των επιχειρήσεων, το μέγεθός τους αποτελούσε εν προκειμένω την κατάλληλη βάση για να εκτιμηθεί το ειδικό βάρος
και η σημασία της κάθε μιας στην αγορά καθώς και ο πραγματικός αντίκτυπος της συμπεριφοράς της στον ανταγωνισμό.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
1. Γενικές σκέψεις
Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι η Επιτροπή καθόρισε το ύψος του προστίμου που επέβαλε στην προσφεύγουσα σύμφωνα με τη
γενική μέθοδο για τον υπολογισμό του ύψους των προστίμων η οποία εκτίθεται στις κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες έχουν επίσης
εφαρμογή στα πρόστιμα που επιβάλλονται βάσει του άρθρου 19, παράγραφος 2, του κανονισμού 4056/86. Διαπιστώνεται επίσης ότι
η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί τη δυνατότητα εφαρμογής των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών στην υπό κρίση περίπτωση.
Κατά το άρθρο 19, παράγραφος 2, του κανονισμού 4056/86,
η Επιτροπή μπορεί με απόφαση να επιβάλλει στις επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων πρόστιμο ύψους τουλάχιστον 1 000 [ευρώ]
και μέχρι 1 000 000 [ευρώ] κατ' ανώτατο όριο, με δυνατότητα να ανέλθει το ποσό αυτό στο 10 % του ποσού που αντιστοιχεί στον
κύκλο εργασιών της προηγούμενης εταιρικής χρήσεως καθε μιάς από τις επιχειρήσεις που συμμετείχαν στην παράβαση, όταν αυτές
εκ προθέσεως ή εξ αμελείας [...] διαπράττουν παράβαση των διατάξεων του άρθρου 85, παράγραφος 1, [...] της Συνθήκης. Στην ίδια διάταξη προβλέπεται ότι
κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου λαμβάνεται υπόψη εκτός της σοβαρότητος της παράβασης και η διάρκειά της.
Οι κατευθυντήριες γραμμές ορίζουν, στο σημείο 1, πρώτο εδάφιο, ότι, κατά τον υπολογισμό του ύψους των προστίμων, το βασικό
ποσό καθορίζεται σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως, που είναι τα μόνα κριτήρια τα οποία προβλέπονται
στο άρθρο 19, παράγραφος 2, του κανονισμού 4056/86.
Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές, η Επιτροπή λαμβάνει ως σημείο εκκινήσεως, κατά τον υπολογισμό των προστίμων, ένα ποσό
που καθορίζεται σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα της παραβάσεως. Η αξιολόγηση της σοβαρότητας της παραβάσεως πρέπει να λαμβάνει
υπόψη τον χαρακτήρα της ίδιας της παραβάσεως, τον πραγματικό της αντίκτυπο επί της αγοράς, εφόσον αυτός είναι δυνατόν να εκτιμηθεί,
καθώς και την έκταση της γεωγραφικής αγοράς αναφοράς (σημείο 1 A, πρώτο εδάφιο). Στο πλαίσιο αυτό, οι παραβάσεις κατατάσσονται
σε τρεις κατηγορίες, ήτοι τις
ελαφρές παραβάσεις, για τις οποίες το ύψος των προβλεπόμενων προστίμων περιλαμβάνεται μεταξύ 1 000 ευρώ και 1 εκατομμυρίου ευρώ, τις
σοβαρές παραβάσεις για τις οποίες το ύψος των προβλεπόμενων προστίμων μπορεί να ποικίλλει μεταξύ 1 εκατομμυρίου και 20 εκατομμυρίων ευρώ και
τις
πολύ σοβαρές παραβάσεις για τις οποίες το ύψος των προβλεπομένων προστίμων υπερβαίνει τα 20 εκατομμύρια ευρώ (σημείο 1 A, πρώτη έως τρίτη περίπτωση).
Στη συνέχεια, στο πλαίσιο της διαφοροποιημένης μεταχειρίσεως που πρέπει να επιφυλάσσεται στις επιχειρήσεις, οι κατευθυντήριες
γραμμές ορίζουν ότι, εντός κάθε μιας από τις κατηγορίες των προεκτεθεισών παραβάσεων, και ιδίως για τις κατηγορίες που αποκαλούνται
σοβαρές και
πολύ σοβαρές, η κλιμάκωση των προβλεπόμενων κυρώσεων καθιστά δυνατή τη διαφοροποίηση της μεταχειρίσεως που είναι σκόπιμο να επιφυλαχθεί
στις επιχειρήσεις ανάλογα με τον χαρακτήρα των παραβάσεων που διαπράχθηκαν (σημείο 1 A, τρίτο εδάφιο). Επιπλέον, είναι αναγκαίο
να λαμβάνεται υπόψη η πραγματική οικονομική δυνατότητα του αυτουργού της παραβάσεως να προξενήσει σημαντική ζημία στους άλλους
επιχειρηματίες, ιδίως στους καταναλωτές, και να καθορίζεται το ύψος του προστίμου σε επίπεδο που να του εξασφαλίζει επαρκώς
αποτρεπτικό χαρακτήρα (σημείο 1 A, τέταρτο εδάφιο). Εξάλλου, μπορεί να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις μεγάλου
μεγέθους διαθέτουν, συνήθως, επαρκείς υποδομές για να κατέχουν νομικοοικονομικές γνώσεις που τους επιτρέπουν να αξιολογούν
καλύτερα τον παράνομο χαρακτήρα της συμπεριφοράς τους και τις συνέπειές της από την άποψη του δικαίου του ανταγωνισμού (σημείο
1 A, πέμπτο εδάφιο).
Εντός κάθε μιας από τις ανωτέρω τρεις κατηγορίες, θα είναι ενδεχομένως σκόπιμο να γίνει στάθμιση, σε περιπτώσεις στις οποίες
εμπλέκονται πλείονες επιχειρήσεις όπως τα καρτέλ, του καθορισμένου ποσού, προκειμένου να ληφθεί υπόψη το ειδικό βάρος και,
κατ' επέκταση, ο πραγματικός αντίκτυπος της παράνομης συμπεριφοράς κάθε επιχειρήσεως επί του ανταγωνισμού, ιδίως όταν υφίστανται
σημαντικές διαφορές ως προς το μέγεθος των επιχειρήσεων που διαπράττουν το ίδιο είδος παραβάσεως, και να προσαρμόζεται κατά
συνέπεια το ποσό εκκινήσεως ανάλογα με την ειδική φύση κάθε επιχειρήσεως (σημείο 1 A, έκτο εδάφιο).
Όσον αφορά το στοιχείο της διάρκειας της παραβάσεως, οι κατευθυντήριες γραμμές καθιερώνουν διάκριση μεταξύ των παραβάσεων
σύντομης διάρκειας (κατά κανόνα βραχύτερης του έτους), για τις οποίες δεν προβλέπεται προσαύξηση του ποσού εκκινήσεως που
έχει καθοριστεί βάσει της σοβαρότητας, των παραβάσεων μέσης διάρκειας (κατά κανόνα από ένα έως πέντε έτη), για τις οποίες
η προσαύξηση μπορεί να φθάσει έως το 50 % του ποσού εκκινήσεως, και των παραβάσεων μεγάλης διάρκειας (κατά κανόνα άνω των
πέντε ετών), για τις οποίες μπορεί να υπάρξει προσαύξηση του ποσού αυτού κατά 10 % για κάθε έτος (σημείο 1 Β, παράγραφος 1,
πρώτη έως τρίτη περίπτωση).
Στη συνέχεια, οι κατευθυντήριες γραμμές παραθέτουν, υπό τύπον παραδείγματος, έναν κατάλογο επιβαρυντικών και ελαφρυντικών
περιστάσεων που μπορούν να ληφθούν υπόψη για την αύξηση ή τη μείωση του βασικού ποσού, κατόπιν δε παραπέμπουν στην ανακοίνωση
της Επιτροπής, της 18ης Ιουλίου 1996, σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων (ΕΕ C 207, σ. 4).
Ως γενική παρατήρηση, διευκρινίζεται ότι το τελικό αποτέλεσμα του υπολογισμού του προστίμου βάσει της μεθόδου αυτής (εφαρμογή
ποσοστών αυξήσεως ή μειώσεως επί του βασικού ποσού) δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να υπερβεί το 10 % του παγκοσμίου κύκλου
εργασιών των επιχειρήσεων, σύμφωνα με το άρθρο 19, παράγραφος 2, του κανονισμού 4056/86 (σημείο 5, στοιχείο α΄). Επιπλέον,
οι κατευθυντήριες γραμμές προβλέπουν ότι, αναλόγως των δεδομένων κάθε υποθέσεως και μετά την εκτέλεση των ανωτέρω υπολογισμών,
ενδείκνυται να λαμβάνονται υπόψη ορισμένοι αντικειμενικοί παράγοντες, όπως οι συγκεκριμένες οικονομικές παράμετροι της παραβάσεως,
το οικονομικό ή χρηματοοικονομικό όφελος που έχουν ενδεχομένως αποκομίσει οι παραβάτες, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των εμπλεκομένων
επιχειρήσεων καθώς και η πραγματική τους ικανότητα να επωμισθούν το βάρος ενός προστίμου υπό τις συγκεκριμένες κοινωνικές
συνθήκες, ούτως ώστε να αναπροσαρμόζεται τελικά το ύψος των προστίμων που πρόκειται να επιβληθούν (σημείο 5, στοιχείο β΄).
Συνεπώς, σύμφωνα με τη μέθοδο που περιγράφεται στις κατευθυντήριες γραμμές, ο υπολογισμός του ύψους των προστίμων εξακολουθεί
να γίνεται βάσει των δύο κριτηρίων που μνημονεύονται στο άρθρο 19, παράγραφος 2, του κανονισμού 4056/86, ήτοι της σοβαρότητας
της παραβάσεως και της διάρκειάς της, τηρουμένου συγχρόνως του ανωτάτου ορίου σε σχέση προς τον κύκλο εργασιών κάθε επιχειρήσεως
το οποίο προβλέπει η ίδια αυτή διάταξη. Κατά συνέπεια, οι κατευθυντήριες γραμμές δεν βαίνουν πέραν του νομικού πλαισίου των
κυρώσεων που καθορίζει η διάταξη αυτή (απόφαση του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002, T-23/99, LR AF 1998 κατά Επιτροπής,
Συλλογή 2002, σ. ΙΙ-1705, σκέψεις 231 και 232).
2. Επί του βασίμου του σκέλους του λόγου ακυρώσεως
Όπως μόλις υπομνήσθηκε, στις κατευθυντήριες γραμμές, τα καρτέλ κατατάσσονται, κατ' αρχήν, στις πολύ σοβαρές παραβάσεις, χαρακτηρισμός
που αντικατοπτρίζεται πλήρως στη νομολογία του Δικαστηρίου και του Πρωτοδικείου, σύμφωνα με την οποία αυτό το είδος παραβάσεως
περιλαμβάνεται μεταξύ των πλέον σοβαρών περιορισμών του ανταγωνισμού, ιδίως οσάκις η σύμπραξη σκοπεί στον καθορισμό των τιμών.
Όσον αφορά την προκειμένη περίπτωση και την κατάσταση της προσφεύγουσας, από τα σημεία 147 έως 150 του αιτιολογικού της Αποφάσεως
προκύπτει ότι, μολονότι η Επιτροπή επισήμανε (σημείο 147 του αιτιολογικού της Αποφάσεως) ότι
μία συμφωνία με την οποία είχαν καθοριστεί οι τιμές μεταφοράς επιβατών και φορτίων με roll-on/roll-off πορθμεία μεταξύ ορισμένων
από τις σημαντικότερες εταιρίες εκμετάλλευσης πορθμείων στη σχετική αγορά συνιστά από τη φύση της πολύ σοβαρή παράβαση της
κοινοτικής νομοθεσίας, θεώρησε στην πραγματικότητα την εν λόγω παράβαση ως απλώς σοβαρή παράβαση (σημείο 150 του αιτιολογικού της Αποφάσεως). Η
Επιτροπή κατέληξε στη μείωση αυτή της σοβαρότητας της παραβάσεως αφού διαπίστωσε ότι,
ωστόσο, η παράβαση είχε περιορισμένο πραγματικό αντίκτυπο στην αγορά και ότι, επειδή
η Ελληνική Κυβέρνηση, κατά τη διάρκεια της παράβασης, είχε ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις να διατηρούν τις αυξήσεις των ναύλων
εντός των ποσοστών του πληθωρισμού,
οι ναύλοι διατηρήθηκαν σε ένα από τα χαμηλότερα επίπεδα εντός της κοινής αγοράς για τις θαλάσσιες μεταφορές από ένα κράτος
μέλος στο άλλο (σημείο 148 του αιτιολογικού της Αποφάσεως). Επιπλέον, η Επιτροπή έλαβε υπόψη της το ότι
τα αποτελέσματα της παράβασης αφορούσαν ένα περιορισμένο τμήμα της κοινής αγοράς, δηλαδή τρεις από τις γραμμές της Αδριατικής, αγορά θεωρούμενη μικρή σε σύγκριση με τις άλλες αγορές εντός της Ευρωπαϊκής Ενώσεως (σημείο 149 του αιτιολογικού της Αποφάσεως).
Επομένως, ορθώς η Επιτροπή χαρακτήρισε την παράβαση σοβαρή με την Απόφαση.
Όσον αφορά το επιχείρημα που αντλείται από το μέγεθος των επιχειρήσεων, από τα σημεία 151 και 152 του αιτιολογικού της Αποφάσεως
προκύπτει ότι η Επιτροπή έκρινε σκόπιμο εν προκειμένω να λάβει υπόψη την πραγματική οικονομική δυνατότητα των παραβατών να
προκαλέσουν σημαντική ζημία και ότι θέλησε το ύψος του προστίμου να είναι τέτοιο, ώστε να έχει το ενδεδειγμένο αποτρεπτικό
αποτέλεσμα. Έτσι, έκρινε ότι έπρεπε να επιβληθούν μεγαλύτερα πρόστιμα στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις από ό,τι στις μικρότερες,
λόγω των σημαντικών διαφορών που υπάρχουν στα μεγέθη τους. Στον πίνακα 1 (σημείο 151 του αιτιολογικού της Αποφάσεως) γίνεται
σύγκριση των μεγεθών των επιχειρήσεων τις οποίες αφορά η Απόφαση. Από τον πίνακα αυτό προκύπτει ότι η προσφεύγουσα είναι ο
μεγαλύτερος επιχειρηματίας της αγοράς, την οποία ακολουθεί σε μέγεθος ως επιχειρηματίας μόνον η ΑΝΕΚ, και ότι το μέγεθός της
αντιστοιχεί στο υπερδιπλάσιο του μεγέθους των επιχειρήσεων που θεωρούνται μεσαίου μεγέθους και είναι το δεκαπλάσιο των μικρών
επιχειρήσεων. Η σύγκριση έγινε με βάση τον κύκλο εργασιών του 1993 για τις υπηρεσίες roll-on/roll-off πορθμείων στις γραμμές
της Αδριατικής, έτος αναφοράς το οποίο επιτρέπει στην Επιτροπή να εκτιμήσει το ειδικό βάρος και τη σπουδαιότητα των επιχειρήσεων
στη σχετική αγορά και, συνεπώς, να εκτιμήσει τον πραγματικό αντίκτυπο της παράνομης συμπεριφοράς κάθε επιχείρησης στον ανταγωνισμό.
Το σημείο 152 του αιτιολογικού της Αποφάσεως εμφαίνει ότι βάσει αυτής της συγκρίσεως τα πρόστιμα των μεσαίων μεταφορέων σε
σχέση με τη σοβαρότητα της παράβασης ανέρχονται σε 65 % των προστίμων των μεγάλων μεταφορέων, μεταξύ των οποίων η προσφεύγουσα.
Από τη νομολογία προκύπτει ότι η Επιτροπή μπορεί, χωρίς ωστόσο να παραβιάζει την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, να επιβάλει
βαρύτερα πρόστιμα σε μια επιχείρηση της οποίας οι ενέργειες στην αγορά, λόγω της καθοριστικής θέσεως που κατέχει στην αγορά
αυτή, έχουν σημαντικότερο αντίκτυπο απ' ό,τι οι ενέργειες άλλων επιχειρήσεων που υπέπεσαν στην ίδια παράβαση. Ο τρόπος αυτός
υπολογισμού του ύψους του προστίμου ανταποκρίνεται επίσης στην ανάγκη να είναι αυτό αρκούντως αποτρεπτικό (βλ., υπό την έννοια
αυτή, απόφαση του Πρωτοδικείου της 8ης Οκτωβρίου 1996, T-24/93 έως T-26/93 και T-28/93, Compagnie maritime belge transports
κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. II-1201, σκέψη 235).
Επιπλέον, το μέγεθος των επιχειρήσεων που μετέσχαν στην απαγορευόμενη πρακτική περιλαμβάνεται μεταξύ των στοιχείων αναφοράς
που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές για τον καθορισμό του ύψους του προστίμου. Συνεπώς, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς
της προσφεύγουσας, ο διαχωρισμός των μεταφορέων σε μεγάλους, μεσαίους και μικρούς που έγινε στα σημεία 151 και 152 του αιτιολογικού
της Αποφάσεως προκειμένου να καθοριστεί το ύψος του προστίμου τηρεί πλήρως το γράμμα και τον σκοπό των κατευθυντηρίων γραμμών.
Εξάλλου, η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί τα ποσοστά επί τοις εκατό που χρησιμοποιήθηκαν στη συγκριτική εξέταση που εκτίθεται
στο σημείο 151 του αιτιολογικού της Αποφάσεως ούτε το ότι εν προκειμένω υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεγέθους μεταξύ των εμπλεκομένων
επιχειρήσεων. Συνεπώς, ο ισχυρισμός ότι η Επιτροπή έσφαλε διακρίνοντας μεταξύ των διαφόρων ειδών μεταφορέων δεν μπορεί να
γίνει δεκτός και η προσφεύγουσα δεν μπορεί να προσάπτει στην Επιτροπή το ότι θεώρησε ότι το μέγεθος των επιχειρήσεων αποτελούσε
την κατάλληλη βάση για να εκτιμηθεί το ειδικό βάρος και η σημασία της κάθε μιας στην αγορά καθώς και ο πραγματικός αντίκτυπος
της συμπεριφοράς της στον ανταγωνισμό.
Συνεπώς, το σκέλος αυτό πρέπει να απορριφθεί.
Β ─ Επί του δευτέρου σκέλους, με το οποίο προβάλλεται εσφαλμένη εκτίμηση της διάρκειας της παραβάσεως
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι αυτό που η Απόφαση χαρακτηρίζει ως
συμφωνία ήταν στην πραγματικότητα μια πρακτική διαβουλεύσεων μεταξύ των εταιριών που δραστηριοποιούνταν στις γραμμές Ελλάδα-Ιταλία,
η οποία πρακτική έχει ιστορία δεκαετιών και απλώς συνεχίστηκε μετά την 1η Ιουλίου 1987, ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος του
κανονισμού 4056/86. Προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν θεώρησε την επί δεκαετίες ύπαρξή της ως ελαφρυντική περίσταση, αλλ' αντιθέτως
εκτίμησε ότι η συνέχιση και η εφαρμογή αυτής της
συνήθους πρακτικής αποτελεί ιδιαιτέρως επιβαρυντική περίσταση. Συγκεκριμένα, αφενός, η Επιτροπή θεώρησε τη
συνήθη πρακτική ως
μεγάλης διάρκειας (σημείο 155 του αιτιολογικού της Αποφάσεως) και, αφετέρου, εξάντλησε τα όρια της αυστηρότητας επιβάλλοντας στην προσφεύγουσα,
για κάθε έτος παραβάσεως, την ανώτατη επιτρεπτή προσαύξηση (10 %), παρά το γεγονός ότι οι κατευθυντήριες γραμμές προβλέπουν,
για τις παραβάσεις μεγάλης διάρκειας (πάνω από πέντε χρόνια), προσαύξηση που μπορεί να φθάσει μέχρι το 10 % (βλ. τις κατευθυντήριες
γραμμές, σημείο 1 Β, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση). Έτσι, επί του προστίμου που επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα εφαρμόστηκε
σημαντικότατη προσαύξηση κατά 70 % (βλ. σημείο 156 του αιτιολογικού της Αποφάσεως) του ήδη υψηλού βασικού ποσού (2 εκατομμύρια
ECU), οπότε το συνολικό βασικό πρόστιμο ανήλθε σε 3,4 εκατομμύρια ECU (σημείο 158 του αιτιολογικού της Αποφάσεως).
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί το χρονικό σημείο ενάρξεως (1η Ιουλίου 1987) και το χρονικό σημείο
λήξεως (Ιούλιος του 1994) της συμφωνίας και υπενθυμίζει ότι, όπως προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές, οι παραβάσεις με διάρκεια
μεγαλύτερη των πέντε ετών θεωρούνται ως μεγάλης διάρκειας. Επιπλέον, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι δύναται να επιβάλει προσαύξηση
μέχρι 10 % για κάθε έτος παραβάσεως και θεωρεί ότι εν προκειμένω ενήργησε εντός των καθορισμένων ορίων.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Από τις κατευθυντήριες γραμμές προκύπτει ότι ένα ποσό το οποίο αντιστοιχεί στη διάρκεια της παραβάσεως μπορεί να υπολογισθεί
και να προστεθεί στο γενικό βασικό ποσό (που υπολογίζεται αναλόγως της σοβαρότητας) και ότι, προς τούτο, η Επιτροπή πρέπει
να διακρίνει μεταξύ τριών ειδών παραβάσεων: των παραβάσεων σύντομης διάρκειας (κατά κανόνα βραχύτερης του ενός έτους), μέσης
διάρκειας (κατά κανόνα, από ένα έως πέντε έτη) και μεγάλης διάρκειας (κατά κανόνα, μεγαλύτερης των πέντε ετών).
Προβλέπεται ότι καμία προσαύξηση δεν επιβάλλεται για τις παραβάσεις σύντομης διάρκειας. Αντιθέτως, για τις παραβάσεις μέσης
διάρκειας, προβλέπεται ότι η Επιτροπή μπορεί να επιβάλει προσαύξηση που μπορεί να φθάσει έως το 50 % του γενικού βασικού ποσού
(του επιβληθέντος λόγω της σοβαρότητας της παραβάσεως). Όσον αφορά τις παραβάσεις μεγάλης διάρκειας, η προσαύξηση αυτή που
εφαρμόζεται για κάθε έτος μπορεί να ισούται με το 10 % του ποσού που έχει καθορισθεί με βάση τη σοβαρότητα της παραβάσεως.
Στις κατευθυντήριες γραμμές επισημαίνεται ότι, κατά τον τρόπο αυτόν, η Επιτροπή θέλησε να ενισχύσει αισθητά, σε σύγκριση με
την προηγούμενη πρακτική, την προσαύξηση που εφαρμόζεται για τις παραβάσεις μεγάλης διάρκειας, προκειμένου να επιβληθούν ουσιαστικές
κυρώσεις για περιορισμούς οι οποίοι παρήγαγαν επί μεγάλο χρονικό διάστημα τις επιβλαβείς τους συνέπειες έναντι των καταναλωτών.
Από το σημείο 153 του αιτιολογικού της Αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή θεώρησε ότι, όσον αφορά τη Στρίντζης και την προσφεύγουσα,
η παράβαση άρχισε το αργότερο στις 18 Ιουλίου 1987 και διήρκεσε έως τον Ιούλιο του 1994 (ημερομηνία ενάρξεως των ερευνών της
Επιτροπής). Μια τέτοια παράβαση χαρακτηρίζεται από την Επιτροπή ως
μεγάλης διάρκειας για την προσφεύγουσα, τη Στρίντζης και την Καραγεώργης (σημείο 155 του αιτολογικού της Αποφάσεως). Η Επιτροπή έκρινε ότι
οι διαπιστώσεις αυτές δικαιολογούσαν
αύξηση των προστίμων κατά 10 % για κάθε έτος της παράβασης για την προσφεύγουσα και τη Στρίντζης, δηλαδή αύξηση κατά 70 % (σημείο 156 του αιτιολογικού της Αποφάσεως). Στον πίνακα 2
αναγράφονται τα ποσά των προσαυξήσεων που επιβλήθηκαν στις διάφορες εταιρίες.
Σημειωτέον ότι η προσφεύγουσα δεν αμφισβήτησε ούτε την ημερομηνία ενάρξεως της εκτιμωμένης διάρκειας της παραβάσεως, δηλαδή
την 1η Ιουλίου 1987 ─υπογραμμίζει μάλιστα ότι οι συμφωνίες υπήρχαν ακόμη και πριν από την ημερομηνία αυτή─ ούτε την ημερομηνία
παύσεώς της (Ιούλιος 1994), και συνεπώς το ότι η παράβαση διήρκεσε επτά έτη. Συνεπώς και στο μέτρο κατά το οποίο οι κατευθυντήριες
γραμμές προβλέπουν ότι οι παραβάσεις διάρκειας άνω του έτους πρέπει να θεωρούνται παραβάσεις μεγάλης διάρκειας και ότι οι
παραβάσεις αυτές δικαιολογούν την εφαρμογή ετήσιας προσαυξήσεως που μπορεί να ισούται με το 10 % του ποσού που επιβάλλεται
για τη σοβαρότητα της παραβάσεως, η προσφεύγουσα δεν μπορεί να επικαλείται παράβαση των κριτηρίων που καθόρισαν οι κατευθυντήριες
γραμμές.
Ο ισχυρισμός της προσφεύγουσας με τον οποίο προσάπτει στην Επιτροπή ότι έκρινε την παράβαση ως μεγάλης διάρκειας, αντί να
εφαρμόσει μια ελαφρυντική περίσταση λόγω του ότι επρόκειτο περί μιας πρακτικής διαβουλεύσεων χρονολογούμενης από δεκαετίες,
δεν μπορεί να γίνει δεκτός. Η ημερομηνία που ελήφθη υπόψη ως ημερομηνία ενάρξεως της διάρκειας της παραβάσεως στην Απόφαση
απορρέει αποκλειστικώς από την εκτίμηση της Επιτροπής βάσει των αποδείξεων που διαθέτει προς στήριξη των συμπερασμάτων της
περί της υπάρξεως και της εκτάσεως της παραβάσεως. Συνεπώς, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς της προσφεύγουσας, το γεγονός
ότι η κολαζόμενη συμπεριφορά άρχισε στην πραγματικότητα σε ημερομηνία πολύ προγενέστερη αυτής την οποία λαμβάνει υπόψη η Απόφαση
ουδόλως μπορεί να θεωρηθεί ως ελαφρυντική περίσταση.
Τέλος, υπενθυμίζεται ότι, ενώ τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας περί του παραδοσιακού χαρακτήρα των επαφών μεταξύ των επιχειρήσεων
που δραστηριοποιούνται στις ναυτιλιακές γραμμές στην Ελλάδα, τους οποίους δήθεν παρότρυναν οι ελληνικές αρχές, δεν μπορούν
να γίνουν δεκτά για να υποστηριχθεί ότι οι εν λόγω συμφωνίες δεν ενέπιπταν στην απαγόρευση των περιοριστικών του ανταγωνισμού
συμφωνιών του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, έγιναν ωστόσο δεκτά ως ελαφρυντικές περιστάσεις. Πράγματι, στο σημείο
163 του αιτιολογικού της Αποφάσεως, η Επιτροπή δέχθηκε ότι
η συνήθης πρακτική ─που δεν επιβάλλεται άμεσα από το νομοθετικό ή το κανονιστικό πλαίσιο─ του καθορισμού των εγχώριων ναύλων
στην Ελλάδα μέσω διαβούλευσης όλων των εγχώριων φορέων εκμετάλλευσης (κατά την οποία αναμενόταν να υποβάλουν κοινή πρόταση)
και της εκ των υστέρων απόφασης του Υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας μπορεί να προκάλεσε ορισμένες αμφιβολίες στις ελληνικές
εταιρίες που ασκούν δραστηριότητες και στις εσωτερικές γραμμές για το κατά πόσον η διαβούλευση για τον καθορισμό τιμών στις
διεθνείς γραμμές συνιστούσε πράγματι παράβαση. Βάσει των διαπιστώσεων αυτών η Επιτροπή επέβαλε μείωση των προστίμων κατά 15 % για όλες τις επιχειρήσεις (σημείο 163 του
αιτιολογικού της Αποφάσεως).
Συνεπώς, το σκέλος αυτό πρέπει ωσαύτως να απορριφθεί.
Γ ─ Επί του τρίτου σκέλους, με το οποίο προβάλλεται εσφαλμένη εκτίμηση των επιβαρυντικών περιστάσεων
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Η προσφεύγουσα θεωρεί ότι οι επιβαρυντικές περιστάσεις που η Απόφαση έλαβε υπόψη εις βάρος της στα σημεία 159 έως 161 του
αιτιολογικού της είναι αστήρικτες, ανακριβείς, μονομερείς και μεροληπτικές και ισχυρίζεται ότι η Απόφαση παραβιάζει τις θεμελιώδεις
αρχές της αναλογικότητας, της απαγορεύσεως των διακρίσεων και της χρηστής διοικήσεως.
Πρώτον, αμφισβητεί ότι είχε ρόλο πρωτοστάτη στη σύμπραξη και υπενθυμίζει ότι επρόκειτο για
συνήθη πρακτική που προϋπήρχε επί δεκαετίες, όπως αναγνωρίζει η ίδια η Απόφαση. Προσθέτει συναφώς ότι από το 1981 μέχρι τα μέσα του 1987
δραστηριοποιούνταν μόνο με ένα πλοίο στη γραμμή Ελλάδα-Ιταλία, στην οποία κυριαρχούσαν άλλες εταιρίες, όπως η Καραγεώργης,
η Στρίντζης, η HML, η Adriatica και η Βεντούρης, οι οποίες εκμεταλλεύονταν μεγαλύτερο αριθμό πλοίων.
Δεύτερον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι το τηλετύπημα της 15ης Μαρτίου 1989 δεν είναι αρκετό για να θεωρηθεί ότι η προσφεύγουσα
πρωτοστάτησε σε ένα
καρτέλ, λαμβανομένου υπόψη ότι προϋπήρχε
συνήθης πρακτική.
Τρίτον, κακώς η Απόφαση προσάπτει στις Μινωικές Γραμμές ότι
οργάνωσαν [...] συσκέψεις
με τις εταιρίες που συμμετείχαν στην παράβαση. Συγκεκριμένα, τα από 21 Μαΐου 1992 και 24 Νοεμβρίου 1993 τηλετυπήματα της ETA επί των οποίων στηρίζεται η μομφή της Επιτροπής
(βλ. τα σημεία 30, 37 και 38 του αιτιολογικού της Αποφάσεως) περιέχουν μια απλή εκ των υστέρων ενημέρωση των Μινωικών Γραμμών
από την ETA για μια σύσκεψη που είχε ήδη αποφασιστεί (τηλετύπημα της 21ης Μαΐου 1992) και για μια άλλη συνάντηση που είχε
ήδη πραγματοποιηθεί (τηλετύπημα της 24ης Νοεμβρίου 1993). Επομένως, δεν ήταν δυνατόν οι Μινωικές Γραμμές να
οργάνωσαν (κατά τη διατύπωση της Αποφάσεως) τις δύο πιο πάνω συσκέψεις, για τις οποίες απλώς ενημερώθηκαν εκ των υστέρων. Τέλος, εφόσον
η
οργάνωση των εν λόγω συναντήσεων δεν μπορούσε να προσαφθεί στην ETA, κατά μείζονα λόγο δεν μπορούσε να προσαφθεί ούτε στην προσφεύγουσα.
Τέταρτον, η προσφεύγουσα αμφισβητεί ότι
παρακολουθούσε τις πράξεις του καρτέλ. Η επιλεκτική, αποσπασματική, ελλιπής και σε κάθε περίπτωση εκ των υστέρων ενημέρωση που είχε από την ETA δεν της επέτρεπε
να
παρακολουθεί τις πράξεις του εν λόγω καρτέλ. Εν προκειμένω, η προσφεύγουσα θεωρεί ιδιαιτέρως εύγλωττο το τηλετύπημα της 24ης Νοεμβρίου
1993 που της απέστειλε η ETA, το οποίο θεωρεί ότι περιέχει σκόπιμες υπερβολές λόγω της θελήσεως του Π. Σφηνιά να παρουσιάσει
ως έργο του μια σημαντική επιτυχία.
Πέμπτον, η προσφεύγουσα αρνείται ότι
προσπάθησε επίσης να διευρύνει τη συνεργασία των εταιριών και αμφισβητεί την ερμηνεία κάθε ενός από τα τηλετυπήματα στα οποία η Επιτροπή αναφέρεται στο πλαίσιο της εκτιμήσεως της
επιβαρυντικής αυτής περιστάσεως.
Έκτον, η προσφεύγουσα αμφισβητεί ότι κατέβαλε προσπάθεια
παρακώλυσης της Επιτροπής κατά τη διεξαγωγή των ερευνών της. Υποστηρίζει ότι κακώς η Απόφαση αναφέρει ότι
οι Μινωικές Γραμμές πρότειναν τη διαφοροποίηση των τιμών κάθε εταιρίας κατά 1 % για τέσσερις κατηγορίες καμπίνων, καθόσον η ενέργεια αυτή δεν ήταν δική της αλλά της ETA. Εν προκειμένω, διευκρινίζει ότι δεν έδωσε οδηγίες ή εντολές ούτε
ενημερώθηκε και ούτε ενέκρινε την ενέργεια αυτή.
Η προσφεύγουσα καταλήγει εντεύθεν στο ότι η Απόφαση, εξαντλώντας τα όρια της αυστηρότητας, κακώς αύξησε κατά 10 % το βασικό
ποσό του προστίμου μόνο γι' αυτήν, θεωρώντας την ως δήθεν πρωτοστάτη του καρτέλ.
Στη συνέχεια, η προσφεύγουσα προβάλλει παραβίαση της αρχής της ισότητας όσον αφορά τον τρόπο κατά τον οποίο η Επιτροπή εκτίμησε
τις επιβαρυντικές περιστάσεις.
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι άλλες εγκαλούμενες εταιρίες έχουν αποδυθεί σε ενέργειες και πρωτοβουλίες ανάλογες με αυτές
της ETA που η Επιτροπή καταλογίζει στην προσφεύγουσα. Υπό τις συνθήκες αυτές, με το να χαρακτηρίσει τις Μινωικές Γραμμές ως
πρωτοστάτη του καρτέλ, η Απόφαση παραβιάζει την αρχή της ισότητας καθόσον περιάγει την προσφεύγουσα σε δυσμενέστερη θέση από αυτή των ανταγωνιστών
της.
Η προσφεύγουσα αναφέρεται πρώτ' απ' όλα στην κατάστασή της σε σύγκριση με την κατάσταση της Στρίντζης. Ισχυρίζεται ότι από
την ανάγνωση του συνόλου των σημείων 13, 14, 16, 18, 19, 24, 25 και 35 του αιτιολογικού της Αποφάσεως προκύπτει σαφώς ότι
η Στρίντζης διαδραμάτισε, στην εξέλιξη των γεγονότων, ρόλο τουλάχιστον όμοιο, αν όχι σπουδαιότερο του ρόλου που είχε η ETA
και που καταλογίστηκε στις Μινωικές Γραμμές, χωρίς παρά ταύτα οι πρωτοβουλίες της να θεωρηθούν επιβαρυντική περίσταση αντιθέτως
με αυτό που συνέβη στην περίπτωση της προσφεύγουσας. Ενεργώντας κατ' αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή παραβίασε κατάφωρα την αρχή
της ίσης μεταχειρίσεως. Στη συνέχεια, η προσφεύγουσα επικρίνει την Επιτροπή για το ότι στην Απόφαση αγνόησε το γεγονός ότι
και η Στρίντζης είχε δρομολογημένο πλοίο στη γραμμή του Μπρίντιζι κατά τα έτη 1989, 1990 και 1991 και της προσάπτει το γεγονός
ότι η Απόφαση χαρακτηρίζει την προσφεύγουσα ως
πρωτοστάτη της διευρύνσεως της συνεργασίας με τις εταιρίες των νοτίων γραμμών, παρά το γεγονός ότι ουδέποτε είχε παρουσία στις γραμμές
αυτές, σε αντίθεση με τη Στρίντζης στην οποία δεν καταλογίζεται αυτή η επιβαρυντική περίσταση. Επιπλέον, αναφέρεται στη μεταχείριση
που επιφυλάχθηκε στην Καραγεώργης, εταιρία στην οποία τα σημεία 18, 21 και 33 του αιτιολογικού της Αποφάσεως καταλογίζουν
ανάλογες πρωτοβουλίες, χωρίς η Επιτροπή να τις θεωρήσει ως επιβαρυντικές περιστάσεις.
Η Επιτροπή αμφισβητεί τον ισχυρισμό της προσφεύγουσας ότι η Απόφαση κακώς τη χαρακτηρίζει ως πρωταγωνιστή για τη δημιουργία
του καρτέλ και ότι η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως και την αρχή της αναλογικότητας κατά τον καταλογισμό
των επιβαρυντικών περιστάσεων. Αναφέρεται στα σημεία 159 έως 161 του αιτιολογικού της Αποφάσεως, όπου παρατίθεται πλήθος αποδεικτικών
στοιχείων από τα οποία προκύπτουν τόσο ο πρωταγωνιστικός ρόλος της προσφεύγουσας στη δημιουργία του καρτέλ και στην παρακολούθηση
των πράξεών του όσο και η προσπάθεια της προσφεύγουσας να παρεμποδίσει τις έρευνες της Επιτροπής.
Άλλωστε, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, κατά τον καθορισμό τους ύψους των προστίμων, έλαβε υπόψη, όπως επιβάλλει η νομολογία,
τη συνολική συμπεριφορά των εγκαλουμένων επιχειρήσεων και τον ρόλο που η κάθε μία διαδραμάτισε. Υποστηρίζει ότι από τα στοιχεία
που υπάρχουν είναι σαφές ότι η προσφεύγουσα είχε αναλάβει περισσότερες πρωτοβουλίες από τις άλλες εμπλεκόμενες εταιρίες όχι
μόνο για την υποβολή προτάσεων, αλλά και για την οργάνωση συναντήσεων, την ενημέρωση των άλλων εταιριών για τις απαντήσεις
της προσφεύγουσας στην αίτηση παροχής πληροφοριών της Επιτροπής καθώς και την προσπάθεια παρεμποδίσεως των ελέγχων της Επιτροπής.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Από τις κατευθυντήριες γραμμές (σημείο 2) προκύπτει ότι η Επιτροπή μπορεί να αυξήσει το βασικό ποσό του επιβαλλομένου προστίμου
λαμβάνοντας υπόψη της επιβαρυντικές περιστάσεις. Οι κατευθυντήριες γραμμές εκθέτουν μια σειρά επιβαρυντικών περιστάσεων που
μπορούν να γίνουν δεκτές, όπως το να έχουν διαπράξει οι επιχειρήσεις κατά το παρελθόν παρόμοια παράβαση, η παντελής άρνηση
συνεργασίας ή ακόμη και οι απόπειρες παρεμποδίσεως της έρευνας κατά τη διεξαγωγή της, το γεγονός ότι η εν λόγω επιχείρηση
πρωτοστάτησε στην παράβαση ή προέτρεψε άλλες επιχειρήσεις να τη διαπράξουν ή ακόμη η επιβολή αντιποίνων εις βάρος άλλων επιχειρήσεων
προκειμένου να εξασφαλισθεί η
συμμόρφωσή τους με τις αποφασισθείσες παράνομες πρακτικές που ενδεχομένως τέθηκαν σε εφαρμογή. Οι κατευθυντήριες γραμμές αναφέρουν επίσης
την ενδεχόμενη ανάγκη της Επιτροπής να επιβάλλει προσαυξήσεις επί των βασικών ποσών των προστίμων, ώστε αυτά να υπερβαίνουν
το ύψος του αθέμιτου οφέλους που αποκομίστηκε χάρη στην παράβαση, εφόσον είναι αντικειμενικά δυνατός ο υπολογισμός του.
Η Επιτροπή εξέθεσε στα σημεία 159 έως 161 του αιτιολογικού της Αποφάσεως τα στοιχεία που θεώρησε ως επιβαρυντικές περιστάσεις
εις βάρος εκάστης των αποδεκτριών επιχειρήσεων.
1. Επί του ρόλου του πρωτοστάτη της συμπράξεως
Όσον αφορά την προσφεύγουσα, η Επιτροπή έκρινε σκόπιμο (σημείο 159 του αιτιολογικού της Αποφάσεως) να αυξήσει το πρόστιμο
κατά 25 %, λαμβανομένου υπόψη του ότι πρωτοστάτησε στη σύμπραξη.
Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό αφού έλαβε υπόψη της ορισμένα στοιχεία.
Πρώτον, έκρινε ότι η προσφεύγουσα προσπάθησε νε πείσει την ΑΝΕΚ να μετάσχει στη σύμπραξη. Συναφώς, αρκεί η ανάγνωση του τηλετυπήματος
των Μινωικών Γραμμών της 15ης Μαρτίου 1989 για να διαπιστωθεί ότι τούτο όντως συνέβη.
Δεύτερον, η Επιτροπή έκρινε ότι η προσφεύγουσα συζήτησε με τη Βεντούρης σχετικά με την τιμολογιακή πολιτική της στη γραμμή
της Ορτόνα (βλ. το έγγραφο της ETA της 25ης Φεβρουαρίου 1992) και οργάνωσε και διηύθυνε συσκέψεις με τις εταιρίες που συμμετείχαν
στην παράβαση (βλ. τα τηλετυπήματα της ETA της 21ης Μαΐου 1992 και της 24ης Νοεμβρίου 1993).
Υπογραμμίζεται ότι ορθώς η Απόφαση προσάπτει στην προσφεύγουσα ότι οργάνωσε και διηύθυνε συσκέψεις με τις εταιρίες που συμμετείχαν
στην παράβαση (βλ. τα τηλετυπήματα της ETA της 21ης Μαΐου 1992 και της 24ης Νοεμβρίου 1993).
Έτσι, όσον αφορά τη σύσκεψη της 21ης Μαΐου 1992, από το τηλετύπημα με την ίδια ημερομηνία της ETA προς την προσφεύγουσα προκύπτει
ότι η προσφεύγουσα πληροφορήθηκε ότι
θα πραγματοποι[ούνταν] σύσκεψη των ναυτιλιακών εταιριών της γραμμής Πάτρα-Ανκόνα, για τη διαμόρφωση του νέου τιμολογίου του
1993 καθώς και την ημερήσια διάταξη της συσκέψεως αυτής. Ομοίως, από ένα τηλετύπημα της 27ης Μαΐου 1992 προκύπτει ότι η ETA ενημέρωσε
την προσφεύγουσα για τις προτάσεις τις οποίες η ETA διατύπωσε στη σύσκεψη των ναυτιλιακών εταιριών της 21ης Μαΐου 1992 και
οι οποίες έγιναν αποδεκτές συνολικώς.
Όσον αφορά τη συνεδρίαση της 24ης Νοεμβρίου 1993, ένα τηλετύπημα που έστειλε την ίδια ημερομηνία η ETA στην έδρα της προσφεύγουσας
εκθέτει τα εξής: Είμαστε στην ευχάριστη θέση να σας ενημερώσουμε ότι κατά τη σημερινή συνεδρίαση επιτύχαμε συμφωνία αναπροσαρμογής του τιμολογίου
φορτηγών οχημάτων σε ποσοστό περίπου 15 %.Έναρξη συμφωνίας άμεση, από 16.12.93.Είμαστε πολύ ευχαριστημένοι, διότι ξεκινήσαμε με πρόβλημα κατάρρευσης της προϋπάρχουσας συμφωνίας, λόγω των αντιθέσεων των
εταιριών Κοσμά-Γιαννάτου και Βεντούρη Α, τη θεραπεύσαμε και σιγά-σιγά, ανατρέποντας το 5 έως 10 % (θέσεις Στρίντζη, Βεντούρη
Γ και Adriatica), ολοκληρώσαμε στο ποσοστό που σας προαναφέραμε [...].
Από το έγγραφο αυτό προκύπτει ότι, στις 24 Νοεμβρίου 1993, διεξήχθη μια συνεδρίαση στην οποία παρέστησαν δεκατέσσερις ναυτιλιακές
εταιρίες και η οποία είχε ως αντικείμενο την αναπροσαρμογή των εφαρμοστέων τιμών στις γραμμές από Πάτρα προς Ανκόνα, προς
Μπρίντιζι και προς Μπάρι. Το εν λόγω έγγραφο εμφαίνει ότι ο πράκτορας της προσφεύγουσας είχε σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των
διαπραγματεύσεων.
Τρίτον, η Επιτροπή έλαβε υπόψη της το ότι η προσφεύγουσα όχι μόνον παρακολουθούσε τις πράξεις του καρτέλ, αλλά προσπάθησε
επίσης να διευρύνει τη συνεργασία των εταιριών (βλ. τηλετυπήματα της 15ης Μαρτίου 1989, της 7ης Ιανουαρίου 1992, της 25ης
Φεβρουαρίου 1992, της 7ης Ιανουαρίου 1993, της 24ης Σεπτεμβρίου 1993 και της 26ης Μαΐου 1994).
Τα τηλετυπήματα της 15ης Μαρτίου 1989, της 25ης Φεβρουαρίου 1992 και της 24ης Σεπτεμβρίου 1993 εξετάσθηκαν ανωτέρω και κρίθηκε
ότι αποδείχθηκαν οι επιβαρυντικές περιστάσεις τις οποίες η Επιτροπή συνήγαγε εντεύθεν εις βάρος της προσφεύγουσας.
Το τηλετύπημα της 7ης Ιανουαρίου 1992, το οποίο η προσφεύγουσα έστειλε στην ΑΝΕΚ, στη Στρίντζης και στην Καραγεώργης, όπως
εκτίθεται στο σημείο 27 του αιτιολογικού της Αποφάσεως χωρίς η προσφεύγουσα να αντιλέξει, προειδοποιεί τις εταιρίες αυτές
ότι πολλοί εισαγωγείς αυτοκινήτων οχημάτων
προσπαθούν με διάφορους τρόπους να παρασύρουν τις εταιρίες [...] σε ένα τιμολογιακό ανταγωνισμό. Το τηλετύπημα συνεχίζει ως εξής:
Σας προτείνουμε την τήρηση μιας ενιαίας πολιτικής, που θα μας αποτρέψει από τον κατήφορο. Η προσφεύγουσα πρότεινε να οριστεί τιμή από όλες τις εταιρίες και τους ζήτησε να συμφωνήσουν
προκειμένου να δώσου[ν] απάντηση στην εταιρία Calberson που [...] [είχε] επικοινωνήσει με όλες τις εταιρίες.
Όσον αφορά το τηλετύπημα της 7ης Ιανουαρίου 1993, πρόκειται για έγγραφο το οποίο απηύθυνε η προσφεύγουσα στη Στρίντζης, στην
ΑΝΕΚ και στην Καραγεώργης, προκειμένου να προτείνει αναπροσαρμογή των ναύλων για τα οχήματα στις γραμμές Ελλάδα-Ιταλία. Εκθέτει
τα εξής: Η επιλογή μας να προχωρήσουμε σε συμφωνία μαζί σας για την αναπροσαρμογή, χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με τις εταιρίες των
άλλων γραμμών της Ιταλίας, οφείλεται στην εκτίμησή μας ότι θα εμπλακούμε σε ατέρμονες συζητήσεις. Πιστεύουμε ότι η κοινή πρωτοβουλία
αυτή θα εκτιμηθεί θετικά από τις εταιρίες αυτές. Σε αρνητική περίπτωση, νομίζουμε ότι η διαρροή αυτοκινήτων προς φθηνότερα
λιμάνια δεν θα ξεπεράσει το 15 % που μας καλύπτει η αναπροσαρμογή των ναύλων. [...] Σε αναμονή της συμφωνίας σας.
Από το τηλετύπημα αυτό προκύπτει ότι η προσφεύγουσα αποφάσισε να συνεννοηθεί απευθείας με τους κυριότερους ανταγωνιστές της
στη γραμμή Πάτρα-Ανκόνα, δηλαδή με τη Στρίντζης, την ΑΝΕΚ και την Καραγεώργης και να αναστείλει τις διαπραγματεύσεις με τις
εταιρίες που δραστηριοποιούνταν στις άλλες γραμμές, πράγμα το οποίο εμφαίνει τη σπουδαιότητα του ρόλου της προσφεύγουσας στη
λειτουργία και στην εξέλιξη των συμπράξεων. Τέλος, η αναφορά στην αναγκαιότητα πραγματοποιήσεως της αναπροσαρμογής
χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με τις εταιρίες των άλλων γραμμών της Ιταλίας την οποία περιέχει το τηλετύπημα αυτό έχει την έννοια ότι εμφαίνει τη βούληση της προσφεύγουσας να αποδείξει ότι όντως υπήρχε
δυνατότητα επιτεύξεως συμφωνίας και, συνεπώς, αποτελεί παρότρυνση προς τις άλλες εταιρίες της γραμμής Πάτρα-Ανκόνα να υιοθετήσουν
τη συμφωνία αυτή. Συνεπώς, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς της προσφεύγουσας, η δήλωση αυτή αποτελεί όντως απόδειξη της προσπάθειάς
της
να διευρύνει τη συνεργασία των εταιριών.
Το τηλετύπημα της 26ης Μαΐου 1994, το οποίο έστειλε η ETA στην έδρα της προσφεύγουσας, εκθέτει τα εξής: Με βάση τις συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στην αγορά λόγω των υψηλών επιτοκίων στα repos, overnight και χορηγήσεις, ουδείς
πληρώνει με μετρητά, αλλά όλοι με επιταγές προθεσμιακές.Για την αντιμετώπιση του φαινομένου αυτού, δώσαμε ήδη εντολή στο γραφείο του Πειραιά για περιορισμό των πιστώσεων.Σας είναι γνωστό ότι η πελατεία μας σε αντίδραση μας κατήγγειλε σ' εσάς αναζητώντας τη διέξοδο, με την έκδοση εισιτηρίων μέσω
Ηρακλείου, όπου συνεχίζετε τις πιστώσεις.Εμείς έχουμε αναλάβει πρωτοβουλία στη γραμμή της Ιταλίας, για να διαμορφώσουμε νέο τιμολόγιο, διαφορετικό για τις συναλλαγές
τοις μετρητοίς και διαφορετικό για τις συναλλαγές επί πιστώσει, με επιταγές δίμηνης προθεσμίας.Το πρόβλημά μας εντοπίζεται στο ότι πρέπει να συμφωνήσουν 16 εταιρίες. Παρ' όλα αυτά, είμαστε αισιόδοξοι. [...]
Το τηλετύπημα αυτό αναφέρεται σε μια ιδιαίτερη προβληματική, οφειλόμενη στην όλο και πιο διαδεδομένη πρακτική των πελατών
των εταιριών να πληρώνουν με προθεσμιακές επιταγές και όχι τοις μετρητοίς και σε μια πρωτοβουλία με σκοπό τη διαμόρφωση νέου
τιμολογίου στις γραμμές της Ιταλίας, διαφορετικού για τις συναλλαγές τοις μετρητοίς απ' ό,τι για τις συναλλαγές επί πιστώσει,
με επιταγές δίμηνης προθεσμίας. Η φράση
εμείς έχουμε αναλάβει πρωτοβουλία αποδεικνύει τον ρόλο που ανάλαβε ο πράκτορας της προσφεύγουσας ως επικεφαλής των πρωτοβουλιών ή ως πρωτοστάτης, μολονότι
το έγγραφο δεν διευκρινίζει επαρκώς σε ποιες άλλες εταιρίες απευθύνθηκαν οι πρωτοβουλίες της ETA.
Από τις σκέψεις αυτές προκύπτει ότι η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά νόμο ότι η προσφεύγουσα έπαιξε σημαντικό ρόλο στην τέλεση
των κολαζόμενων πράξεων που ορθώς χαρακτηρίστηκαν ως σύμπραξη.
Τέλος, λόγω της αποδεικτικής δυνάμεως των άμεσων εγγράφων αποδείξεων, τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας δεν μπορούν να γίνουν
δεκτά. Πρώτον, το γεγονός ότι πριν από το 1987 στις γραμμές Ελλάδα-Ιταλία κυριαρχούσαν άλλες εταιρίες, όπως η Καραγεώργης,
η Στρίντζης, η HML, η Adriatica ή η Βεντούρης, δεν ασκεί επιρροή κατά το μέτρο που η προσαπτόμενη παράβαση άρχισε μόλις το 1987.
Δεύτερον, το γεγονός ότι υπήρχε στην Ελλάδα συνήθης πρακτική καθορισμού των ναύλων εσωτερικού μέσω διαβουλεύσεων μεταξύ όλων
των εγχώριων μεταφορέων δεν έχει σημασία για την απόδειξη του αληθούς ρόλου της προσφεύγουσας. Ο ισχυρισμός αυτός μπορεί να
νοηθεί μάλλον κατά τον αντίθετο τρόπο από αυτόν που είχε κατά νου η προσφεύγουσα, αν αποδειχθεί ότι αυτή περιλαμβανόταν μεταξύ
των πιο σημαντικών επιχειρήσεων που εκτελούσαν δρομολόγια στις εσωτερικές γραμμές στην Ελλάδα.
Οι ισχυρισμοί περί εσφαλμένου καταλογισμού της συμπεριφοράς της ETA στην προσφεύγουσα δεν μπορούν να γίνουν δεκτοί, όπως επισημάνθηκε
ανωτέρω, κατά την εξέταση του δευτέρου λόγου ακυρώσεως.
Υπό τις συνθήκες αυτές, η προσφεύγουσα δεν μπορεί να προσάπτει στην Επιτροπή το γεγονός ότι έκρινε ότι η προσφεύγουσα ήταν
ο πρωτοστάτης της συμπράξεως και ότι ο ρόλος της ήταν ιδιαίτερα σπουδαίος σε σχέση με τον ρόλο των άλλων επιχειρήσεων, μεταξύ
των οποίων η Στρίντζης και η Καραγεώργης.
Τέλος, η προσφεύγουσα δεν μπορεί ούτε να υποστηρίζει ότι η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως κατά τον καθορισμό
του ύψους των προστίμων.
Κατ' αρχάς, κακώς η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή αγνόησε παντελώς το γεγονός ότι και άλλες επιχειρήσεις, δηλαδή
η Στρίντζης και η Καραγεώγης, είχαν επίσης αναλάβει διάφορες πρωτοβουλίες στο πλαίσιο της συμφωνίας για τον καθορισμό των
τιμών. Αρκεί η διαπίστωση ότι οι δύο αυτές επιχειρήσεις δεν περιλαμβάνονται μεταξύ αυτών που έτυχαν (σημείο 164 του αιτιολογικού
της Αποφάσεως)
μει[ώσεως] των προστίμων κατά 15 %, λόγω του ότι περιορίστηκαν απλώς να ακολουθήσουν τους πρωταίτιους της παραβάσεως.
Περαιτέρω, δεδομένου ότι αποδείχθηκε ο βασικός ρόλος της προσφεύγουσας στην παράβαση, πρέπει να απορριφθεί ο ισχυρισμός ότι
η Απόφαση της προσάπτει ότι επιχείρησε να διευρύνει τη συνεργασία με τις εταιρίες των νοτίων γραμμών, παρά το γεγονός ότι
ουδέποτε είχε παρουσία στις γραμμές αυτές, σε αντίθεση με τη Στρίντζης, ενώ και η ίδια εκμεταλλευόταν ένα πλοίο στη γραμμή
του Μπρίντιζι κατά τα έτη 1989, 1990 και 1991. Συναφώς, διευκρινίζεται ότι η Επιτροπή δεν της προσήψε μεμονωμένα το γεγονός
ότι επιδίωξε να συνεργαστεί με τις εταιρίες που εξυπηρετούν τις νότιες γραμμές, αλλά έλαβε υπόψη της, γενικότερα, το γεγονός
ότι πλείονα έγγραφα αποδείκνυαν ότι η προσφεύγουσα επιχείρησε επανειλημμένως, σε διαφορετικά πλαίσια, σε διαφορετικές γραμμές
και σε διαφορετικά χρονικά σημεία, να διευρύνει τη συνεργασία των επιχειρήσεων.
Η προσφεύγουσα δεν μπορεί επίσης να ισχυρίζεται ότι υπέστη διάκριση κατά την εκτίμηση των επιβαρυντικών περιστάσεων σε σχέση
με την Καραγεώργης. Μολονότι τα σημεία 18, 21 και 33 του αιτιολογικού της Αποφάσεως, τα οποία επικαλείται η προσφεύγουσα,
εμφαίνουν βεβαίως ότι η Καραγεώργης μετέσχε στη σύμπραξη και μάλιστα ενεργώς, απαντώντας στα τηλετυπήματα της προσφεύγουσας
προκειμένου να της επιβεβαιώσει ότι συμφωνεί για τα νέα τιμολόγια, ουδόλως εμφαίνουν ότι η εταιρία αυτή πρωτοστάτησε και προώθησε
πρωτοβουλίες όπως η προσφεύγουσα.
Τέλος, επισημαίνεται ότι, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η Στρίντζης και η Καραγεώργης έπαιξαν και
αυτές πρωταγωνιστικό ρόλο στις συμπράξεις και ότι, κατά συνέπεια, κακώς η Επιτροπή παρέλειψε να τους επιβάλει την ίδια προσαύξηση
του προστίμου, η τήρηση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως πρέπει να συνδυάζεται με την τήρηση της αρχής της νομιμότητας, σύμφωνα
με την οποία κανείς δεν μπορεί να επικαλείται υπέρ αυτού παρανομία που διαπράχθηκε προς όφελος τρίτου (προπαρατεθείσα απόφαση
Mayr-Melnhof κατά Επιτροπής, σκέψεις 334 και 335).
2. Επί της απόπειρας παρεμποδίσεως των ελέγχων της Επιτροπής
Από τα σημεία 160 και 161 του αιτιολογικού της Αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή αύξησε το πρόστιμο της προσφεύγουσας κατά
10 %, λόγω του ότι αυτή επιχείρησε να εμποδίσει τις έρευνες της Επιτροπής. Αφού η Επιτροπή απηύθηνε στα εμπλεκόμενα μέρη αιτήσεις
για την παροχή πληροφοριών, η προσφεύγουσα πρότεινε τον Νοέμβριο του 1992 τη διαφοροποίηση των τιμών κάθε εταιρίας κατά 1 %
για τέσσερις κατηγορίες καμπίνων, πράγμα το οποίο αποτελούσε, κατά την Επιτροπή, απόπειρα παρεμποδίσεως των ελέγχων της.
Στο σημείο 34 του αιτιολογικού της Αποφάσεως, η Επιτροπή εκθέτει ότι τον Νοέμβριο του 1992, μετά την αίτηση παροχής πληροφοριών
που έστειλε η Επιτροπή σχετικά με τις τιμές στις γραμμές Ελλάδας-Ιταλίας, η προσφεύγουσα έστειλε τηλετύπημα στην ΑΝΕΚ, στην
Καραγεώργης και στη Στρίντζης στο οποίο δήλωσε τα εξής: Λόγω της ευαισθησίας που μας δημιουργείται από το ερώτημα της Επιτροπής σχετικά με τα τιμολόγιά μας στη γραμμή Ελλάδα-Ιταλία
και μετά την προφορική ανταλλαγή απόψεων, σας προτείνουμε για συμφωνία τα παρακάτω: Από τις 17 κατηγορίες των τιμολογίων μας,
εξαιρείται το DECK, όπου όλοι έχουμε ευαισθησία να μην είναι κανείς φθηνότερος, και για τις υπόλοιπες 16, ανά τέσσερις κατηγορίες
(επιλογής του κ. Σακέλλη) [Στρίντζης], θα μειώσει η κάθε εταιρία 1 % το τιμολόγιό της. Στο τηλετύπημα αυτό εκτίθεται επίσης ότι η προσφεύγουσα έστειλε στην ΑΝΕΚ αντίγραφο της απαντήσεώς της στην προαναφερθείσα
αίτηση παροχής πληροφοριών.
Το σημείο αυτό του αιτιολογικού της Αποφάσεως αναφέρει ένα τηλετύπημα που έστειλαν στις 6 Νοεμβρίου 1992 οι Μινωικές Γραμμές
στην ΑΝΕΚ, στην Καραγεώργης και στη Στρίντζης, υπογεγραμμένο από τον Π. Σφηνιά, το οποίο έχει επισυναφθεί ως παράρτημα 31
στο υπόμνημα αντικρούσεως και του οποίου την ύπαρξη και την ακρίβεια δεν αμφισβήτησε η προσφεύγουσα. Πάντως, η προσφεύγουσα
υποστηρίζει ότι η ενέργεια αυτή δεν ήταν δική της, αλλά της ETA, και διευκρινίζει ότι δεν έδωσε οδηγίες ή εντολές ούτε ενημερώθηκε
και ούτε ενέκρινε την ενέργεια αυτή. Το περιεχόμενο του τηλετυπήματος αυτού εμφαίνει σαφώς ότι ορθώς η Επιτροπή έκρινε ότι
η προσφεύγουσα κατέβαλε προσπάθειες με σκοπό να παρακωλύσει τις έρευνές της.
Ομοίως, η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί ότι ενημέρωσε τις άλλες εταιρίες για τις απαντήσεις που έδωσε στην αίτηση παροχής υπηρεσιών
της Επιτροπής, πρωτοβουλία η οποία, στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως και ιδίως υπό το πρίσμα του τηλετυπήματος της 6ης
Νοεμβρίου 1992, μπορούσε να ερμηνευθεί ως σκοπούσα στην παρακώλυση των ελέγχων της Επιτροπής.
Κατόπιν όλων των προεκτεθέντων, το τρίτο σκέλος αυτού του λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό του.
Δ ─ Επί του τετάρτου σκέλους, με το οποίο προβάλλεται εσφαλμένη εκτίμηση των ελαφρυντικών περιστάσεων
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
Η προσφεύγουσα προσάπτει στην Επιτροπή ότι της αναγνώρισε μόνον τις ελαφρυντικές περιστάσεις που εκτίθενται στα σημεία 162,
163 και 169 της Αποφάσεως, ενώ θεωρεί ότι στην περίπτωσή της συντρέχουν όλες οι ελαφρυντικές περιστάσεις που αναφέρουν οι
κατευθυντήριες γραμμές.
Ειδικότερα, υποστηρίζει ότι είχε παθητικό ρόλο, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι ουδεμία πρωτοβουλία της ETA δύναται να
της καταλογιστεί και ότι η προσφεύγουσα δεν εφάρμοσε πραγματικά τις συμφωνίες, όπως αναγνωρίζει η Απόφαση. Επιπλέον, η προσφεύγουσα
ισχυρίζεται ότι αμέσως μετά τον έλεγχο της 5ης και 6ης Ιουλίου 1994 απηύθυνε αυστηρότατες συστάσεις και προειδοποιήσεις στην
ETA για τις ενέργειες της τελευταίας. Ήταν βέβαιη ότι η συμπεριφορά της δεν ήταν παράνομη και ότι αντιθέτως απέβλεπε στη συμμόρφωση
προς το νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο και προς την πολιτική του ΥΕΝ, στοιχείο το οποίο βαίνει πέρα από την ύπαρξη δικαιολογημένης
αμφιβολίας ως προς τον παράνομο χαρακτήρα της περιοριστικής πρακτικής. Υποστηρίζει ότι η όποια παράβαση θα μπορούσε να της
προσαφθεί δεν διαπράχθηκε από αμέλεια, αλλά απλούστατα από πλήρη άγνοια του παράνομου χαρακτήρα της συμπεριφοράς της. Τέλος,
η προσφεύγουσα επικαλείται το ότι συνεργάστηκε ουσιαστικά με την Επιτροπή από την πρώτη στιγμή και έδωσε όλες τις αναγκαίες
πληροφορίες και διευκρινίσεις για όλες τις πτυχές της παρούσας υποθέσεως.
Τέλος, η μη αναγνώριση των ελαφρυντικών αυτών περιστάσεων συνιστά παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας και μεταχείριση γενεσιουργό
δυσμενών διακρίσεων σε σχέση με τις άλλες επιχειρήσεις, στις οποίες αναγνωρίστηκαν περισσότερες ελαφρυντικές περιστάσεις.
Ειδικότερα, υποστηρίζει ότι η συμπεριφορά της ΑΝΕΚ δεν προσέφερε τίποτε για τη διαλεύκανση της υποθέσεως, καθόσον πολύ πριν
από την αποστολή των υπομνημάτων της ΑΝΕΚ προς την Επιτροπή η προσφεύγουσα (όπως και άλλες εταιρίες) είχε αναφέρει και εξηγήσει
στην Επιτροπή όλες τις διαβουλεύσεις μεταξύ των εταιριών και είχε τεθεί στη διάθεσή της για κάθε περαιτέρω στοιχείο.
Η προσφεύγουσα συνάγει εξ αυτών ότι υπό τις εν λόγω συνθήκες το ποσοστό μειώσεως του προστίμου που της επιβλήθηκε (35 %) είναι
ιδιαίτερα χαμηλό σε σύγκριση με εκείνο που επιβλήθηκε στη Marlines, στην Adriatica και στη Βεντούρης (45 %) καθώς και στην
ΑΝΕΚ (70 %), λαμβανομένου υπόψη ιδίως ότι η μείωση αυτή στην ουσία εξουδετερώθηκε από την προηγηθείσα αύξηση, κατά 35 %, του
βασικού προστίμου μόνον ως προς τις Μινωικές Γραμμές, λόγω δήθεν επιβαρυντικών περιστάσεων.
Η Επιτροπή αμφισβητεί τους ισχυρισμούς της προσφεύγουσας ότι συντρέχουν υπέρ αυτής και άλλες ελαφρυντικές περιστάσεις και
υπενθυμίζει ότι οι ελαφρυντικές περιστάσεις που έλαβε υπόψη εκτίθενται εμπεριστατωμένα στα σημεία 162 έως 169 του αιτιολογικού
της Αποφάσεως.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Από τις κατευθυντήριες γραμμές (σημείο 3) προκύπτει ότι η Επιτροπή μπορεί να μειώσει το βασικό ποσό για να λάβει υπόψη της,
μεταξύ άλλων, τις ακόλουθες ελαφρυντικές περιστάσεις: το ότι η επιχείρηση έπαιξε αποκλειστικά παθητικό ρόλο στη διάπραξη της
παραβάσεως ή μιμήθηκε απλώς τη συμπεριφορά άλλων επιχειρήσεων, τη μη ουσιαστική εφαρμογή των παράνομων συμφωνιών ή πρακτικών,
την παύση των παραβάσεων ταυτόχρονα με τις πρώτες ενέργειες της Επιτροπής (ιδίως τους ελέγχους), το ότι η επιχείρηση αμφέβαλε
δικαιολογημένα σχετικά με τον παράνομο χαρακτήρα της περιοριστικής πρακτικής, το ότι η παράβαση διεπράχθη από αμέλεια και
όχι εκ προθέσεως, και το ότι η επιχείρηση διασφάλισε ουσιαστική συνεργασία στο πλαίσιο της διαδικασίας, πέραν του πεδίου εφαρμογής
της ανακοινώσεως σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων.
Από τα σημεία 162 έως 164 του αιτιολογικού της Αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη της πλείονες ελαφρυντικές περιστάσεις
όσον αφορά τις αποδέκτριες επιχειρήσεις.
Πρώτον (σημείο 163 του αιτιολογικού της Αποφάσεως), η Επιτροπή έκρινε ότι η συνήθης πρακτική του καθορισμού των εσωτερικών
ναύλων στην Ελλάδα μέσω διαβουλεύσεως όλων των εγχωρίων μεταφορέων και της εκ των υστέρων αποφάσεως του ΥΕΝ μπορεί να προκάλεσε
ορισμένες αμφιβολίες στις ελληνικές εταιρίες που ασκούσαν δραστηριότητες και στις εσωτερικές γραμμές για το κατά πόσον η διαβούλευση
για τον καθορισμό τιμών στο διεθνές τμήμα των γραμμών συνιστούσε πράγματι παράβαση. Οι περιστάσεις αυτές δικαιολόγησαν μείωση
των προστίμων κατά 15 % για όλες τις επιχειρήσεις.
Δεύτερον (σημείο 164 του αιτιολογικού της Αποφάσεως), η Επιτροπή έλαβε υπόψη της το γεγονός ότι η Marlines, η Adriatica, η
ΑΝΕΚ και η Βεντούρης περιορίστηκαν απλώς να ακολουθήσουν τους πρωταίτιους της παραβάσεως και έκρινε ότι η διαπίστωση αυτή
δικαιολογούσε μείωση των προστίμων κατά 15 % για τις εν λόγω τέσσερις εταιρίες.
Τέλος, υπενθυμίζεται ότι στο σημείο 169 του αιτιολογικού της Αποφάσεως η Επιτροπή επισήμανε ότι η μείωση των προστίμων κατά
20 % εφαρμόστηκε σε όλες τις εταιρίες, μεταξύ των οποίων η προσφεύγουσα, λαμβανομένου υπόψη του ότι αυτές δεν αμφισβήτησαν
τα γεγονότα τα οποία εξέθεσε η Επιτροπή στην ανακοίνωση των αιτιάσεων. Η μείωση αυτή ανήλθε σε 45 % στην περίπτωση της ΑΝΕΚ
η οποία, εξάλλου, προσκόμισε έγγραφα πριν η Επιτροπή αποστείλει την ανακοίνωση των αιτιάσεων, τα οποία επιβεβαίωσαν σε μεγάλο
βαθμό την ύπαρξη της επίμαχης παραβάσεως.
Η προσφεύγουσα δεν μπορεί να προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν της αναγνώρισε όλες τις ελαφρυντικές περιστάσεις που αναφέρουν
οι κατευθυντήριες γραμμές.
Πρώτον, όπως επισημάνθηκε, όλως αβασίμως ισχυρίζεται η προσφεύγουσα ότι ο ρόλος της ήταν παθητικός, δεδομένου ότι ορθώς της
καταλογίσθηκε η συμπεριφορά της ETA.
Δεύτερον, όσον αφορά τη μη εφαρμογή των συμφωνιών, αρκεί η υπόμνηση ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη της την περίσταση αυτή στο
πλαίσιο του καθορισμού της σοβαρότητας της παραβάσεως, δηλαδή κατά τον καθορισμό του βασικού ποσού, όπως εκτέθηκε ρητώς στο
σημείο 162 του αιτιολογικού της Αποφάσεως.
Η προσφεύγουσα επίσης δεν μπορεί να προσάπτει στην Επιτροπή το ότι δεν εφάρμοσε επιπλέον μείωση λόγω του ότι η προσφεύγουσα
αγνοούσε πλήρως το παράνομο της συμπεριφοράς της, κατά το μέτρο που η σύγχυση την οποία προκάλεσαν το νομοθετικό πλαίσιο και
η πολιτική των ελληνικών αρχών όσον αφορά τα εσωτερικά δρομολόγια ελήφθη όντως υπόψη και κατά το μέτρο που οι επιχειρήσεις
έτυχαν μειώσεως κατά 15 % (σημείο 163 του αιτιολογικού της Αποφάσεως).
Όσον αφορά τη δήθεν ουσιαστική συνεργασία με την Επιτροπή από την πρώτη στιγμή και την παροχή όλων των αναγκαίων πληροφοριών
και διευκρινίσεων για όλες τις πτυχές της παρούσας υποθέσεως, η προσφεύγουσα δεν μπορεί να προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν
αναγνώρισε ρητώς τη συνεργασία αυτή, κατά το μέτρο που η Επιτροπή χορήγησε επίσης μείωση κατά 20 % λόγω της μη αμφισβητήσεως
των πραγματικών περιστατικών.
Τέλος, η προσφεύγουσα δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι υπέστη διάκριση σε σχέση με την ΑΝΕΚ και ότι εδικαιούτο την ίδια μείωση
με τη χορηγηθείσα στην εν λόγω επιχείρηση. Στην Επιτροπή και μόνον εναπόκειται να αποφασίζει σε ποιο μέτρο η συνεργασία των
επιχειρήσεων της φάνηκε χρήσιμη κατά την εκτέλεση των καθηκόντων της. Η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί ότι η ΑΝΕΚ προσκόμισε
συγκεκριμένα έγγραφα αποδεικνύοντα τη ρητή εκ μέρους της ομολογία των πραγματικών περιστατικών. Ένας τέτοιος βαθμός συνεργασίας
δεν μπορεί να συγκριθεί με την απλή μη αμφισβήτηση των πραγματικών περιστατικών όπως εκτίθενται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων.
Υπενθυμίζεται ότι η προσφεύγουσα όντως έτυχε μειώσεως κατά 20 %, διότι δεν αμφισβήτησε τα πραγματικά περιστατικά.
Κατόπιν όλων των προεκτεθέντων, το τέταρτο σκέλος αυτού του λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
ΙΙΙ ─  Επί του αιτήματος περί αυξήσεως του επιβληθέντος στην προσφεύγουσα προστίμου
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι η προσφεύγουσα, με την προσφυγή της, αμφισβητεί, σε αρκετά σημεία, πραγματικά περιστατικά επί των
οποίων στηρίζεται η Απόφαση και ζητεί από το Πρωτοδικείο να κάνει χρήση της αρμοδιότητας πλήρους δικαιοδοσίας που διαθέτει
βάσει του άρθρου 229 ΕΚ και να αυξήσει κατά 20 % το επιβληθέν στην προσφεύγουσα πρόστιμο (δηλαδή να μην εφαρμόσει στην περίπτωση
της προσφεύγουσας τη μείωση του προστίμου κατά 20 % της οποίας έτυχε λόγω της συνεργασίας της).
Εντούτοις, το αίτημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό. Συγκεκριμένα, το Πρωτοδικείο έκρινε με την απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου
2002, T-354/94, Stora Kopparbergs Bergslags κατά Επιτροπής (Συλλογή 2002, σ. ΙΙ-843), κατόπιν μετ' αναίρεση αναπομπής εκ μέρους
του Δικαστηρίου, ότι
ο κίνδυνος μια επιχείρηση, που, χάρη στη συνεργασία της, έτυχε μειώσεως του προστίμου, να ασκήσει μεταγενεστέρως προσφυγή
ακυρώσεως κατά της αποφάσεως της Επιτροπής, με την οποία διαπιστώνεται η παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού και τιμωρείται
η ευθυνόμενη γι' αυτήν επιχείρηση, και να δικαιωθεί ενώπιον του Πρωτοδικείου ή, κατόπιν ασκήσεως αναιρέσεως, ενώπιον του Δικαστηρίου
αποτελεί φυσιολογική συνέπεια της ασκήσεως των προβλεπομένων από τη Συνθήκη και τον Οργανισμό [του Δικαστηρίου] ενδίκων βοηθημάτων.
Συνεπώς, το γεγονός και μόνον ότι η συνεργασθείσα με την Επιτροπή και τυχούσα, γι' αυτό, μειώσεως του προστίμου της επιχείρηση
δικαιώθηκε δεν δικαιολογεί νέα εκτίμηση της εκτάσεως της μειώσεως που της παραχωρήθηκε (σκέψη 85).
Συνεπώς, το γεγονός και μόνον ότι μια επιχείρηση, η οποία συνεργάστηκε με την Επιτροπή και δεν αμφισβήτησε τα πραγματικά περιστατικά
και έτυχε για τον λόγο αυτό μειώσεως του προστίμου της, προσφεύγει ενώπιον του Πρωτοδικείου προκειμένου να γίνουν δεκτά τα
αιτήματά της δεν δικαιολογεί εκ νέου εκτίμηση του ποσοστού της μειώσεως που της χορηγήθηκε.
Επομένως, η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα έξοδα,
εφόσον υπήρχε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η προσφεύγουσα ηττήθηκε και η Επιτροπή ζήτησε την καταδίκη
της προσφεύγουσας στα δικαστικά έξοδα, πρέπει να καταδικασθεί η τελευταία στα δικαστικά έξοδα της Επιτροπής.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ (πέμπτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Η προσφεύγουσα φέρει τα δικαστικά της έξοδα καθώς και τα έξοδα της Επιτροπής.
Cooke
García-Valdecasas
Lindh
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 11 Δεκεμβρίου 2003.
Ο Γραμματέας
Η Πρόεδρος
H. Jung
P. Lindh
–
Γλώσσα διαδικασίας: η ελληνική.