CELEX: 62009CJ0075
Verordening (EEG) nr. 2913/92
Communautair douanewetboek
Artikel 221, leden 3 en 4
Navordering van douaneschuld
Verjaring
Vervolgbare handeling

Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 221, leden 3 en 4, van verordening (EEG) nr. 2913/92
van de Raad van 12 oktober 1992 tot vaststelling van het communautair douanewetboek (PB L 302, blz. 1), zoals gewijzigd bij
verordening (EG) nr. 2700/2000 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2000 (PB L 311, blz. 17; hierna: „douanewetboek”).
Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen Agra Srl (hierna: „Agra”) en het Agenzia Dogane – Ufficio delle
Dogane di Alessandria (douaneautoriteit – douanekantoor van Alessandria; hierna: „Ufficio delle Dogane”) over de navordering
van een douaneschuld.

Toepasselijke bepalingen

Recht van de Unie
Artikel 9, lid 4, van verordening (EG) nr. 954/2002 van de Commissie van 4 juni 2002 betreffende de opening en de wĳze van
beheer van een tariefcontingent voor bevroren rundvlees van GN-code 0202 en producten van GN-code 0206 29 91 (1 juli 2002‑30 juni
2003) (PB L 147, blz. 8), bepaalt:
„De lidstaten moeten in gevallen waarbij in het in lid 2 bedoelde bewijs van invoer of uitvoer twee of meer aanvragers zijn
ingevuld met hetzelfde postadres, of wanneer de aanvragers ten tijde van de aanvraag voor [belasting over de toegevoegde waarde]-doeleinden
op hetzelfde postadres waren ingeschreven, of wanneer zij andere ernstige redenen hebben om te vermoeden dat marktdeelnemers
met elkaar verbonden zijn, controleren of die aanvragers met elkaar verbonden zijn in de zin van artikel 143 van verordening
(EEG) nr. 2454/93 van de Commissie [van 2 juli 1993 houdende vaststelling van enkele bepalingen ter uitvoering van verordening
nr. 2913/92 (PB L 253, blz. 1)]. Wanneer vervolgens aan het licht komt dat de aanvragers met elkaar verbonden zijn, worden
alle betrokken aanvragen afgewezen.
[…]”
Artikel 221, leden 3 en 4, van het douanewetboek bepaalt:
„3.      De mededeling aan de schuldenaar moet plaatsvinden binnen drie jaar nadat de douaneschuld is ontstaan. Deze termijn wordt
geschorst door het instellen van een beroep in de zin van artikel 243 voor de duur van de procedure van beroep.
4.      Wanneer de douaneschuld is ontstaan ingevolge een handeling die op het tijdstip dat zij werd verricht vervolgbaar was, mag
de mededeling van de wettelijk verschuldigde bedragen, overeenkomstig de in de geldende bepalingen daartoe gestelde voorwaarden,
nog na het verstrijken van de in lid 3 bedoelde termijn aan de schuldenaar worden gedaan.”

Nationaal recht
Artikel 11 van wetsbesluit nr. 374 van 8 november 1990 tot reorganisatie van de douane-instanties en herziening van de vaststellings‑ en
controleprocedures in het kader van de uitvoering van de richtlijnen 79/695/EEG van 24 juli 1979 en 82/57/EEG van 17 december
1981, inzake de harmonisatie van de procedures voor het in het vrije verkeer brengen van goederen, alsmede de richtlijnen
81/177/EEG van 24 februari 1981 en 82/347/EEG van 23 april 1982, betreffende de harmonisatie van de procedures voor de uitvoer
van communautaire goederen (GURI nr. 291 van 14 december 1990), luidt als volgt:
„1.      Het douanekantoor kan de definitief geworden vaststelling herzien, ook indien de betrokken goederen ter vrije beschikking
van de marktdeelnemer zijn gebleven of het douanegebied reeds hebben verlaten. De herziening vindt ambtshalve plaats of wanneer
de betrokken marktdeelnemer daarom verzoekt door indiening, op straffe van verjaring, van een verzoekschrift binnen drie jaar
nadat de vaststelling definitief is geworden.
[…]
5.      Wanneer bij de ambtshalve of op verzoek van een partij verrichte herziening blijkt van onjuistheden, omissies of fouten betreffende
de gegevens waarop de vaststelling berust, gaat het kantoor over tot rectificatie en doet het daarvan mededeling aan de betrokken
marktdeelnemer door middel van een kennisgeving. In geval van rectificatie na een ambtshalve herziening moet de kennisgeving,
op straffe van verjaring, plaatsvinden binnen drie jaar nadat de vaststelling definitief is geworden.
[…]”
Artikel 84 van presidentieel decreet nr. 43 van 23 januari 1973 tot aanpassing van de eenvormige tekst van de wettelijke bepalingen
op douanegebied (GURI nr. 80 van 28 maart 1973; hierna: „TULD”), bepaalt:
„1.      De vordering van de staat tot navordering van douanerechten verjaart na vijf jaar.
[…]
3.      Wanneer het geheel of gedeeltelijk uitblijven van betaling van de rechten het gevolg is van een strafbaar feit, gaat de verjaringstermijn
in op de datum waarop het vonnis of arrest in de strafzaak onherroepelijk is geworden.
[…]”
Krachtens artikel 29 van wet nr. 428 van 29 december 1990 houdende bepalingen tot nakoming van de verplichtingen voortvloeiend
uit het lidmaatschap van de Italiaanse Republiek van de Europese Gemeenschappen (GURI nr. 10 van 12 januari 1991) is de verjaringstermijn
van artikel 84 TULD verminderd tot drie jaar.

Hoofdgeding en prejudiciële vraag
Agra importeerde bevroren vlees zonder been (van GN-code 0202 30 90 90) in het kader van het bij verordening nr. 954/2002
vastgestelde jaarlijks contingent (deelcontingent II).
Ter verkrijging van de invoercertificaten diende zij een verzoek tot invoer in, waarin zij verklaarde te voldoen aan de voorwaarden
van artikel 9 van deze verordening. Een van deze voorwaarden was dat er geen verbondenheid bestond met bedrijven uit andere
lidstaten die vergelijkbare verzoeken hadden ingediend vóór 14 juni 2002.
Bij een controle bij Agra op 12 februari 2007 constateerde de Guardia di Finanza di Milano onregelmatigheden met betrekking
tot deze voorwaarden.
Het na die controle opgemaakte proces-verbaal leidde in de eerste plaats tot een strafrechtelijk onderzoek.
In de tweede plaats gaf het Ufficio delle Dogane op basis van dit proces-verbaal op 28 februari 2008 een kennisgeving van
herziening van de door Agra ingediende douaneaangiften af tot terugvordering van een hoofdsom van in totaal 141 125,49 EUR
wegens douanerechten en belasting over de toegevoegde waarde, en daarnaast 47 298,45 EUR aan rente.
Deze kennisgeving van herziening werd Agra betekend op 11 maart 2008.
Agra vocht de kennisgeving aan bij de Commissione tributaria provinciale di Alessandria (provinciale commissie belastingheffing
van Alessandria) op grond dat het recht tot herziening van de douaneaangiften was verjaard. Volgens Agra gold voor dit recht
een verjaringstermijn van drie jaar vanaf de datum van de douaneaangiften. Aangezien de litigieuze aangiften dateerden van
13 augustus, 18 september en 23 oktober 2002, moesten de respectieve verjaringstermijnen worden geacht te zijn verstreken
op 13 augustus, 18 september en 23 oktober 2005.
Het Ufficio delle Dogane beroept zich op de gronden voor „schorsing en stuiting van de verjaring” in artikel 221 van het douanewetboek,
in het bijzonder lid 4 van dat artikel, waarin is bepaald dat de mededeling van het juiste bedrag van de douaneschuld nog
na het verstrijken van de termijn van drie jaar mag worden gedaan, wanneer de douaneautoriteiten als gevolg van vervolgbare
handelingen niet in staat zijn geweest het juiste bedrag van de rechten te bepalen.
Volgens het Ufficio delle Dogane moet deze bepaling worden uitgelegd in samenhang met artikel 84 TULD, dat bepaalt dat, wanneer
het geheel of gedeeltelijk uitblijven van betaling van de douanerechten is ontstaan door een strafbaar feit, de verjaringstermijn
ingaat op de dag waarop het vonnis of arrest in de strafzaak kracht van gewijsde krijgt.
Daarop heeft de Commissione tributaria provinciale di Alessandria de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende
prejudiciële vraag gesteld:
„Moet artikel 11 van [wetsbesluit nr. 374 van 8 november 1990] juncto artikel 221, [leden] 3 en […] 4, van [het douanewetboek],
gelet op artikel 84, derde alinea, TULD, aldus worden uitgelegd dat het recht van [het Ufficio] delle Dogane om over te gaan
tot herziening van de aanslag verjaart en/of vervalt bij het verstrijken van de termijn van drie jaar na de datum van de douaneaangifte,
of kan deze termijn worden gestuit en/of geschorst hangende een strafzaak over de ontwijking van de douanerechten waarop de
aanslag betrekking heeft?”

Beantwoording van de prejudiciële vraag

Bij het Hof ingediende opmerkingen
In deze zaak zijn schriftelijke opmerkingen ingediend door Agra, de Italiaanse, de Tsjechische en de Griekse regering, alsook
de Europese Commissie.
Agra geeft het Hof in overweging om hetzij als voorwaarde voor de toepassing van artikel 221, lid 4, van het douanewetboek
te beschouwen dat binnen de verjaringstermijn van drie jaar ten minste een procedurele handeling is verricht, hetzij vast
te stellen dat het aan de nationale rechtsorde is om de voorwaarden voor toepassing van deze bepaling te definiëren.
De douaneautoriteiten zijn volgens haar weliswaar bevoegd om ten behoeve van de administratieve procedures vast te stellen
dat zich een vervolgbaar feit heeft voorgedaan, maar de rechtszekerheid eist dat deze autoriteiten binnen de verjaringstermijn
van drie jaar tot handelen overgaan.
Agra beroept zich in dit verband op de uitlegging die door de Corte suprema di cassazione (cassatierechter) is gegeven aan
artikel 84 TULD en artikel 221 van het douanewetboek, namelijk dat voor de stuiting van de termijn van drie jaar een handeling
van deze autoriteiten binnen deze termijn vereist is.
De opvatting van de Griekse regering komt er in essentie op neer dat de verjaring van de douaneschuld wordt geschorst wanneer
de geconstateerde inbreuk op de douanewetgeving vervolgbaar is en uiteindelijk de bevoegde douaneautoriteit heeft belet, het
juiste bedrag van de rechten te bepalen. De Griekse regering stelt dan ook voor, de prejudiciële vraag in die zin te beantwoorden
dat een feit ingevolge artikel 221, lid 3, van het douanewetboek niet verjaard kan zijn wanneer de douaneschuld is ontstaan
door een vervolgbare handeling.
De Italiaanse en de Tsjechische regering, alsmede de Commissie, zijn in wezen van mening dat artikel 221, lid 4, van het douanewetboek
niet in de weg staat aan een regeling als de in geding zijnde en dat deze bepaling verwijst naar het nationale recht voor
alle kwesties betreffende de verjaring van douaneschulden die zijn ontstaan als gevolg van een strafbaar feit.
De Commissie stelt in dit verband vast dat deze bepaling noch een verjaringstermijn bevat, noch de gronden voor schorsing
of stuiting van een dergelijke termijn. In het bijzonder eist deze bepaling geen schorsing van de verjaring tijdens een eventuele
beroepsprocedure, anders dan in lid 3 van dit artikel het geval is.
Volgens de Tsjechische regering en de Commissie heeft de nationale wetgever echter geen absolute vrijheid. In de eerste plaats
moet de wetgeving van de lidstaten zich conformeren aan de beginselen van gelijkwaardigheid en doeltreffendheid. In de tweede
plaats dient een beperking van de verjaring te worden gerechtvaardigd door doeleinden van algemeen belang, noodzakelijk te
zijn en evenredig aan het nagestreefde legitieme doel.
De verenigbaarheid van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde regeling met genoemde beginselen kan het best worden onderzocht
door de verwijzende rechter.

Antwoord van het Hof
Om te beginnen moet eraan worden herinnerd dat het niet aan het Hof is om zich in het kader van een procedure krachtens artikel 234
EG uit te spreken over de verenigbaarheid van een nationale wettelijke regeling met het recht van de Unie. Wel is het Hof
bevoegd de nationale rechter alle uitleggingsgegevens betreffende het recht van de Unie te verschaffen welke die rechter in
staat kunnen stellen die verenigbaarheid te beoordelen (arrest van 23 september 2004, Spedition Ulustrans, C‑414/02, Jurispr.
blz. I‑8633, punt 23 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Blijkens de beslissing van de verwijzende rechter vraagt deze zich af of bepalingen die voorschrijven dat, wanneer de niet-betaling
van douanerechten het gevolg is van een strafbaar feit, de verjaringstermijn ingaat op de datum waarop het vonnis of arrest
in de strafzaak onherroepelijk is, met het recht van de Unie verenigbaar zijn.
Aldus bezien moet ervan worden uitgegaan dat de verwijzende rechter in wezen wenst te vernemen of artikel 221, leden 3 en
4, van het douanewetboek in de weg staat aan een nationale wettelijke regeling als de onderhavige, die bepaalt dat, wanneer
de niet-betaling van douanerechten haar oorsprong vindt in een strafbaar feit, de verjaringstermijn ingaat op de dag waarop
het vonnis of arrest in de strafzaak onherroepelijk is geworden.
Allereerst stelt artikel 221, lid 3, eerste zin, van het douanewetboek volgens vaste rechtspraak een verjaringsregel, die
inhoudt dat de mededeling van het te betalen bedrag aan in- of uitvoerrechten niet meer mag geschieden na het verstrijken
van een termijn van drie jaar te rekenen vanaf de datum waarop de douaneschuld is ontstaan (zie in die zin arresten van 23 februari
2006, Molenbergnatie, C‑201/04, Jurispr. blz. I‑2049, punt 39, en 16 juli 2009, Snauwaert e.a., C‑124/08 en C‑125/08, nog
niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 28).
Artikel 221, lid 3, tweede zin, van het douanewetboek bepaalt dat deze verjaringstermijn wordt geschorst door het instellen
van een beroep in de zin van artikel 243 van dit wetboek voor de gehele duur van de procedure van beroep.
In afwijking van de in punt 30 van dit arrest genoemde regel bepaalt artikel 221, lid 4, van het douanewetboek dat de douaneautoriteiten,
wanneer zij als gevolg van een vervolgbare handeling niet in staat zijn geweest het juiste bedrag van de wettelijk verschuldigde
rechten vast te stellen, de genoemde mededeling onder de in de geldende bepalingen daartoe gestelde voorwaarden nog na het
verstrijken van de genoemde termijn mogen doen (arrest Snauwaert e.a., reeds aangehaald, punt 29).
In dit verband moet in de eerste plaats worden vastgesteld dat artikel 221, lid 4, van het douanewetboek zelf geen verjaringstermijn
bevat, evenmin als gronden voor schorsing of stuiting van de toepasselijke verjaring. In het bijzonder eist lid 4 van dit
artikel, anders dan lid 3, geen schorsing van de verjaring tijdens de duur van een eventuele beroepsprocedure.
In de tweede plaats moet worden opgemerkt dat artikel 221, lid 4, van het douanewetboek, door slechts te refereren aan „de
in de geldende bepalingen daartoe gestelde voorwaarden”, naar het nationale recht verwijst voor de regelgeving inzake de verjaring
van de douaneschuld, wanneer deze het gevolg is van een handeling die op het tijdstip dat zij werd verricht, vervolgbaar was.
Nu het recht van de Unie ter zake geen gemeenschappelijke regels stelt, is het dus aan elk van de lidstaten om regels te stellen
voor de verjaring van douaneschulden die niet konden worden vastgesteld vanwege een vervolgbaar feit (zie naar analogie arrest
van 16 oktober 2003, Hannl-Hofstetter, C‑91/02, Jurispr. blz. I‑12077, punten 18‑20, en arrest Molenbergnatie, reeds aangehaald,
punt 53).
Gelet op al het voorgaande moet op de prejudiciële vraag worden geantwoord dat artikel 221, leden 3 en 4, van het douanewetboek
aldus moet worden uitgelegd dat het niet in de weg staat aan een nationale wettelijke regeling die bepaalt dat, wanneer de
niet-betaling van douanerechten haar oorsprong vindt in een strafbaar feit, de verjaringstermijn van de douaneschuld ingaat
op de dag waarop het vonnis of arrest in de strafzaak onherroepelijk is geworden.

Kosten
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale
rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof
gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Vierde kamer) verklaart voor recht:
Artikel 221, leden 3 en 4, van verordening (EEG) nr. 2913/92 van de Raad van 12 oktober 1992 tot vaststelling van het communautair
douanewetboek, zoals gewijzigd bij verordening (EG) nr. 2700/2000 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2000,
moet aldus worden uitgelegd dat het niet in de weg staat aan een nationale wettelijke regeling die bepaalt dat, wanneer de
niet-betaling van douanerechten haar oorsprong vindt in een strafbaar feit, de verjaringstermijn van de douaneschuld ingaat
op de dag waarop het vonnis of arrest in de strafzaak onherroepelijk is geworden.
ondertekeningen
*
Procestaal: Italiaans.