CELEX: 62003CJ0453
Υγειονομικός έλεγχος
Σύνθετες ζωοτροφές
Αναγραφή του ακριβούς ποσοστού των συστατικών ενός προϊόντος
Παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας

Alliance for Natural Health κ.λπ., σκέψη 126).
88     Ωστόσο, λαμβανομένης υπόψη της απαντήσεως που δόθηκε στο ερώτημα σχετικά με την αρχή της αναλογικότητας, παρέλκει η εξέταση
του ζητήματος αν η βαλλομένη διάταξη προσβάλλει το δικαίωμα ιδιοκτησίας των παρασκευαστών σύνθετων ζωοτροφών ή το δικαίωμα
ελεύθερης άσκησης επαγγέλματος.

Επί της παράλειψης καταρτίσεως θετικού καταλόγου
89     Με το τρίτο ερώτημα στην υπόθεση C-12/04, το Consiglio di Stato ερωτά αν η οδηγία 2002/2 έχει την έννοια ότι η εφαρμογή της
και συνεπώς η αποτελεσματικότητά της εξαρτώνται από την κατάρτιση του θετικού καταλόγου πρώτων υλών που αναφέρονται με τα
ειδικά ονόματά τους, την οποία προβλέπει η δέκατη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας αυτής.
Παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο
90     Η εταιρία Ferrari Mangimi Srl και η Ισπανική Κυβέρνηση υποστηρίζουν ότι αυτό συμβαίνει. Παρατηρούν ότι η προηγούμενη ρύθμιση
επέβαλε την υποχρέωση αναγραφής των πρώτων υλών σύμφωνα με έναν προσωρινό κατάλογο και, αν αυτός δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί,
την εναλλακτική υποχρέωση δηλώσεως των γενικών κατηγοριών πρώτων υλών όπως καθορίζονται στο παράρτημα της οδηγίας 91/357.
Η οδηγία 2002/2 κατάργησε τη ρύθμιση αυτή και προβλέπει την κατάρτιση από την Επιτροπή ενός θετικού καταλόγου πρώτων υλών.
Κατόπιν μελέτης, το εν λόγω όργανο κατέληξε όμως στο συμπέρασμα ότι η κατάρτιση ενός τέτοιου καταλόγου δεν θα συνέβαλλε αποφασιστικά
στην ασφάλεια των ζωοτροφών και δεν υπέβαλε πρόταση για την κατάρτισή του. Στην έκθεση της Επιτροπής υπογραμμίζεται ότι είναι
αδύνατον να περιληφθούν σε έναν θετικό κατάλογο χιλιάδες διαφορετικών προϊόντων που παρασκευάζονται σε διαφορετικούς τόπου
με ποικίλες τεχνολογίες και είναι δυνατόν να παρουσιάζουν διαφορετικό επίπεδο ασφάλειας και διαφορετικά τεχνικά και θρεπτικά
χαρακτηριστικά. Αναφέρεται επίσης στην έκθεση αυτή ότι ο κίνδυνος για την ασφάλεια δεν έγκειται στις ίδιες τις πρώτες ύλες,
αλλά στην ενδεχόμενη τυχαία ή δόλια μόλυνσή τους.
91     Η Ισπανική Κυβέρνηση επιμένει στην ανάγκη της ασφάλειας δικαίου που επιβάλλει να δίνει η κοινοτική ρύθμιση τη δυνατότητα στους
ενδιαφερομένους να γνωρίζουν επακριβώς την έκταση των υποχρεώσεων που τους επιβάλλει.
92     Η Ελληνική Κυβέρνηση διαπιστώνει ότι δεδομένου ότι η κοινοτική νομοθεσία δεν έχει εναρμονίσει την εγγραφή σε ενιαίο κατάλογο
των ουσιών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν, το ζήτημα αυτό εναπόκειται στα εθνικά δίκαια. Αυτή η πραγματική κατάσταση δεν εμποδίζει
την αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας 2002/2 στα κράτη μέλη.
93     Το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή φρονούν ότι δεν υπάρχει καμία σχέση μεταξύ της καταρτίσεως του θετικού καταλόγου
που προβλέπει η δέκατη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 2002/2, που αποτελεί απλώς ευχή χωρίς αυτοτελή κανονιστική αξία και δεν
δεσμεύει την Επιτροπή παρά μόνο στο πολιτικό επίπεδο, και της εφαρμογής των διατάξεων περί επισήμανσης. Κατά συνέπεια, τα
κράτη μέλη οφείλουν να εφαρμόζουν την οδηγία αυτή ανεξάρτητα από την κατάρτιση του καταλόγου αυτού και να απαιτούν απλώς τη
χρησιμοποίηση των κοινών ονομασιών των πρώτων υλών.
Απάντηση του Δικαστηρίου
94     Διαπιστώνεται ότι η δέκατη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 2002/2 προβλέπει ότι η Επιτροπή, βάσει μελέτης σκοπιμότητας και το
αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2002, θα υποβάλει στο Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έκθεση συνοδευόμενη από κατάλληλη πρόταση
η οποία θα λαμβάνει υπόψη τα συμπεράσματα της εν λόγω έκθεσης για τη θέσπιση θετικού καταλόγου των πρώτων υλών των σύνθετων
ζωοτροφών που προορίζονται για προσοδοφόρα ζώα.
95     Από τη διατύπωση αυτή της αιτιολογικής σκέψης προκύπτει ότι πρόκειται απλώς για ευχή του κοινοτικού νομοθέτη να καταρτιστεί
πρόταση θετικού καταλόγου των πρώτων υλών. Πράγματι, η σκέψη αυτή προβλέπει μόνο την πραγματοποίηση μελέτης σκοπιμότητας,
την κατάρτιση έκθεσης και την υποβολή κατάλληλης πρότασης που θα λαμβάνει υπόψη τα συμπεράσματα της έκθεσης.
96     Εξάλλου, το περιεχόμενο αυτής της αιτιολογικής σκέψης δεν περιελήφθη στο διατακτικό της οδηγίας, η εξέταση της οποίας ουδόλως
δείχνει ότι η εφαρμογή της εξαρτάται από τη θέσπιση αυτού του θετικού καταλόγου. Ειδικότερα, δεν προκύπτει ότι είναι αδύνατη
η τήρηση της υποχρεώσεως επισημάνσεως αν δεν υπάρχει ο κατάλογος αυτός.
97     Συγκεκριμένα, η κατάργηση της οδηγίας 91/357 δεν κατέστησε αδύνατη την εφαρμογή της οδηγίας 2002/2, δεδομένου ότι οι παρασκευαστές
μπορούν, ελλείψει κοινοτικής ή και εθνικής ρυθμίσεως του ζητήματος, να χρησιμοποιούν τις συνήθεις ιδιαίτερες ονομασίες των
πρώτων υλών.
98     Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι η οδηγία 2002/2 έχει την έννοια ότι η εφαρμογή της δεν εξαρτάται από τη θέσπιση του θετικού
καταλόγου πρώτων υλών αναφερομένων με τα ειδικά ονόματά τους, που προβλέπει η δέκατη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας αυτής.

Επί της εξουσίας των αρμοδίων εθνικών αρχών να αναστείλουν την εφαρμογή κοινοτικής πράξεως
99     Με το δεύτερο ερώτημά του, το Rechtbank ’s-Gravenhage ερωτά αν, οσάκις πληρούνται οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες ένα εθνικό
δικαστήριο κράτους μέλους έχει την εξουσία να αναστείλει την εφαρμογή πράξεως των κοινοτικών οργάνων το κύρος της οποίας αμφισβητείται,
ιδίως στην περίπτωση που το ζήτημα του κύρους της πράξης αυτής έχει ήδη υποβληθεί στην κρίση του Δικαστηρίου από δικαστήριο
του ίδιου κράτους μέλους, οι αρμόδιες εθνικές αρχές των άλλων κρατών μελών μπορούν και αυτές, χωρίς δικαστική παρέμβαση, να
αναστείλουν την εφαρμογή της αμφισβητουμένης πράξεως έως ότου το Δικαστήριο αποφανθεί επί του κύρους της.
Παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο
100   Η Nevedi, προσφεύγουσα στην κύρια δίκη στην υπόθεση C-194/04, υποστηρίζει ότι το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε το δεύτερο προδικαστικό
ερώτημα στο Δικαστήριο λόγω του ότι ο Productschap, ως οργανισμός αρμόδιος για τη θέσπιση ρυθμίσεων στον τομέα της διατροφής
των ζώων, στις Κάτω Χώρες, επρόκειτο να αναστείλει αυτεπαγγέλτως, χωρίς δικαστική παρέμβαση, την εφαρμογή των κανόνων περί
ανοικτής δήλωσης εν αναμονή της αποφάσεως του Δικαστηρίου στην υπόθεση C-453/03. Η Nevedi κίνησε δίκη και ζήτησε από τον δικαστή
των ασφαλιστικών μέτρων την αναστολή εφαρμογής της ρυθμίσεως αυτής λόγω της αρνήσεως του οικείου υπουργού να αναστείλει την
εφαρμογή της ισχύουσας ρύθμισης.
101   Η Nevedi παρατηρεί ότι, οσάκις πληρούνται οι προϋποθέσεις από τις οποίες εξαρτάται, βάσει της νομολογίας του Δικαστηρίου,
η δυνατότητα επικλήσεως των διατάξεων μιας οδηγίας ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, όλες οι αρχές περιλαμβανομένων και των
διοικητικών, οφείλουν να εφαρμόζουν τις διατάξεις αυτές (βλ. απόφαση της 22ας Ιουνίου 1989, 103/88, Fratelli Costanzo, Συλλογή
1989, σ.1839, σκέψεις 31 και 32). Αν αυτές οι διοικητικές αρχές υποχρεούνται όπως και οι δικαστικές αρχές, να εφαρμόζουν τις
διατάξεις μιας οδηγίας, πρέπει να έχουν επίσης και την εξουσία, για λόγους οικονομίας διαδικασίας, να αναστέλλουν την εφαρμογή
αμφισβητουμένης πράξεως υπό τους ίδιους όρους όπως και οι δικαστικές αρχές.
102   Η Ιταλική, η Ολλανδική και η Ελληνική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή, υπενθυμίζουν τη νομολογία του Δικαστηρίου περί προσωρινών
μέτρων, τα εχέγγυα αμεροληψίας και ανεξαρτησίας που έχουν τα εθνικά δικαστήρια, την ανάγκη ομοιόμορφης εφαρμογής του κοινοτικού
δικαίου και τους στόχους της διαδικασίας εκδόσεως προδικαστικών αποφάσεων.
Απάντηση του Δικαστηρίου
103   Όπως έκρινε το Δικαστήριο με την προαναφερθείσα απόφαση της 21ης Φεβρουαρίου 1991, C-143/88 και C-92/89, Zuckerfabrik Süderdithmarschen
και Zuckerfabrik Soest (Συλλογή 1991, σ. I-415, σκέψη 18, στο εξής: απόφαση Zuckerfabrik), η υποβολή προδικαστικού ερωτήματος
ως προς το κύρος κοινοτικής διατάξεως συνιστά, ακριβώς όπως και η προσφυγή ακυρώσεως, έλεγχο της νομιμότητας των πράξεων των
κοινοτικών οργάνων. Όσον αφορά την προσφυγή ακυρώσεως, το άρθρο 242 ΕΚ παρέχει στον προσφεύγοντα τη δυνατότητα να ζητήσει
την αναστολή εκτελέσεως της προσβαλλομένης πράξεως, και στο Δικαστήριο την αρμοδιότητα να διατάξει τη λήψη του εν λόγω μέτρου.
Η διασφάλιση της συνοχής του συστήματος παροχής δικαστικής προστασίας επιβάλλει, κατά συνέπεια, να μπορούν και τα εθνικά δικαστήρια
να διατάσσουν την αναστολή εκτελέσεως μιας εθνικής διοικητικής πράξης, στηριζομένης σε κοινοτικό κανονισμό του οποίου αμφισβητείται
η νομιμότητα. [βλ. επίσης, αποφάσεις της 9ης Νοεμβρίου 1995, C-465/93, Atlanta Fruchthandelsgesellschaft κ.λπ. (I), Συλλογή
1995, σ. I 3761, σκέψη 22, και της 26ης Νοεμβρίου 1996, C-68/95, T. Port, Συλλογή 1996, σ. I-6065, σκέψη 49· όσον αφορά την
αναρμοδιότητα του Δικαστηρίου να διατάξει προσωρινά μέτρα στο πλαίσιο διαδικασίας εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως, βλ. διάταξη
του Προέδρου του Δικαστηρίου της 24ης Οκτωβρίου 2001, C-186/01 R, Dory, Συλλογή 2001, σ. I-7823, σκέψη 13].
104   Το Δικαστήριο έχει κρίνει πάντως ότι η ομοιόμορφη εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου που αποτελεί θεμελιώδη απαίτηση της κοινοτικής
έννομης τάξης, σημαίνει ότι η αναστολή εκτελέσεως διοικητικών πράξεων που στηρίζονται σε κοινοτικό κανονισμό, καίτοι διεπόμενη
από εθνικούς δικονομικούς κανόνες, ιδίως σε ό,τι αφορά την υποβολή και εξέταση της αιτήσεως, πρέπει να εξαρτάται σε όλα τα
κράτη μέλη τουλάχιστον από ενιαίες προϋποθέσεις που το Δικαστήριο έκρινε ότι είναι ίδιες με αυτές που διέπουν τη διαδικασία
λήψεως ασφαλιστικών μέτρων από το Δικαστήριο (προαναφερθείσα απόφαση Zuckerfabrik, σκέψεις 26 και 27).
105   Το Δικαστήριο διευκρίνισε, μεταξύ άλλων, ότι για να εξεταστεί αν πληρούνται οι προϋποθέσεις σχετικά με το επείγον και τον
κίνδυνο σοβαρής και ανεπανόρθωτης ζημίας, ο δικαστής των ασφαλιστικών μέτρων οφείλει να εξετάσει τα στοιχεία βάσει των οποίων
μπορεί να αποδειχθεί αν η άμεση εκτέλεση της πράξεως της οποίας ζητείται η αναστολή θα προκαλούσε στον αιτούντα ανεπανόρθωτες
ζημίες που δεν θα μπορούσαν να αποκατασταθούν στην περίπτωση που η κοινοτική πράξη κηρυσσόταν άκυρη (προαναφερθείσες αποφάσεις
Zuckerfabrik, σκέψη 29, και Atlanta Fruchthandelsgesellschaft κ.λπ., σκέψη 41).
106   Το εθνικό δικαστήριο στο οποίο έχει υποβληθεί αίτηση προσωρινών μέτρων ως δικαστήριο  που, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του,
οφείλει να εφαρμόζει τις διατάξεις του κοινοτικού δικαίου και συνεπώς να εξασφαλίσει την πλήρη αποτελεσματικότητά του πρέπει
να λάβει υπόψη την προσβολή που μπορεί να επιφέρει το ασφαλιστικό μέτρο στο νομικό καθεστώς που τέθηκε σε ισχύ σε ολόκληρη
την Κοινότητα με κοινοτική πράξη. Οφείλει να λάβει υπόψη,  αφενός, το προκαλούμενο σωρευτικό αποτέλεσμα, στην περίπτωση όπου
πλείονα δικαστήρια θα διέτασσαν επίσης ασφαλιστικά μέτρα για παρόμοιους λόγους και, αφετέρου, την ιδιαιτερότητα της καταστάσεως
του αιτούντος που τον διαφοροποιεί από όλους τους άλλους ενδιαφερομένους επιχειρηματίες [προαναφερθείσα απόφαση Atlanta Fruchthandelsgesellschaft
κ.λπ. (Ι), σκέψη 44].
107   Ιδίως, στην περίπτωση που η χορήγηση ασφαλιστικών μέτρων είναι δυνατόν να προξενήσει οικονομική ζημία στην Κοινότητα, το εθνικό
δικαστήριο πρέπει να έχει τη δυνατότητα να επιβάλλει στον αιτούντα την παροχή επαρκών εγγυήσεων, όπως είναι η σύσταση ασφάλειας
ή μεσεγγυήσεως [προαναφερθείσες αποφάσεις Zuckerfabrik, σκέψη 32, και Atlanta Fruchthandelsgesellschaft κ.λπ. (I), σκέψη 45].
108   Συναφώς, διαπιστώνεται ότι η εθνικές διοικητικές αρχές όπως οι αρχές στην υπόθεση C-194/04 δεν είναι σε θέση να διατάξουν
προσωρινά μέτρα τηρώντας τους όρους χορηγήσεως που έχει διατυπώσει το Δικαστήριο.
109   Στο πλαίσιο αυτό, διαπιστώνεται ιδίως ότι ο ίδιος ο οργανισμός των αρχών αυτών δεν μπορεί να τους εξασφαλίσει τον ίδιο βαθμό
ανεξαρτησίας και αμεροληψίας που έχουν τα εθνικά δικαστήρια. Ομοίως, δεν είναι βέβαιο ότι οι αρχές αυτές παρέχουν τη δυνατότητα
αμφισβητήσεως που χαρακτηρίζει την ενώπιον του δικαστηρίου αντιδικία που τους δίνει τη δυνατότητα να ακούσουν τα επιχειρήματα
των διαφόρων μερών πριν σταθμίσουν τα εμπλεκόμενα συμφέροντα προκειμένου να λάβουν απόφαση.
110   Όσον αφορά το επιχείρημα ότι η ανάγκη αναγνωρίσεως αυτής της αρμοδιότητας των εθνικών διοικητικών αρχών μπορεί να δικαιολογηθεί
από θεωρήσεις αναγόμενες στην ταχύτητα ή στο κόστος, υπογραμμίζεται ότι τα εθνικά δικαστήρια αποφαινόμενα κατά τη διαδικασία
των ασφαλιστικών μέτρων, μπορούν κατά κανόνα να εκδώσουν αποφάσεις σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Εν πάση περιπτώσει, ένα
επιχείρημα αναγόμενο στην ταχύτητα ή στο κόστος δεν μπορεί να έχει καθοριστική σημασία αντιπαραβαλλόμενο με τα εχέγγυα που
παρέχουν τα συστήματα δικαστικής προστασίας που έχουν διαμορφώσει οι έννομες τάξεις των κρατών μελών.
111   Συνεπώς, στο προδικαστικό ερώτημα αρμόζει η απάντηση ότι, όταν ένα δικαστήριο κράτους μέλους κρίνει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις
υπό τις οποίες μπορεί να αναστείλει την εφαρμογή κοινοτικής πράξεως ιδίως στην περίπτωση που το ζήτημα του κύρους της πράξεως
αυτής έχει υποβληθεί στο Δικαστήριο, οι αρμόδιες διοικητικές αρχές των άλλων κρατών μελών δεν μπορούν να αναστείλουν την εφαρμογή
της πράξης αυτής εν αναμονή της αποφάσεως του Δικαστηρίου όσον αφορά το κύρος της. Πράγματι, μόνο το εθνικό δικαστήριο είναι
αρμόδιο να εξετάσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υποθέσεως που του έχει υποβληθεί, αν πληρούνται οι προϋποθέσεις
χορηγήσεως προσωρινών μέτρων.

Επί των δικαστικών εξόδων
112   Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του
αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν προκειμένου
να υποβάλουν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο έτεροι πλην των εν λόγω διαδίκων δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
1)      Από την εξέταση του προδικαστικού ερωτήματος υπό στοιχείο α΄ στην υπόθεση C-453/03, του πρώτου ερωτήματος σε εκάστη των υποθέσεων
C-11/04 και C-12/04, καθώς και του πρώτου ερωτήματος, στοιχείο α΄, στην υπόθεση C-194/94, δεν προέκυψε κανένα στοιχείο που
να οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το άρθρο 1, σημεία 1, στοιχείο β΄, και 4, της οδηγίας 2002/2/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και
του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2002, για την τροποποίηση της οδηγίας 79/373/ΕΟΚ του Συμβουλίου περί κυκλοφορίας των σύνθετων
ζωοτροφών και για την κατάργηση της οδηγίας 91/357/ΕΟΚ της Επιτροπής, δεν εκδόθηκε εγκύρως βάσει του άρθρου 152, παράγραφος
4, στοιχείο β΄, ΕΚ.
2)      Από την εξέταση του τέταρτου ερωτήματος στην υπόθεση C-12/04 δεν προέκυψε κανένα στοιχείο ικανό να θίξει το κύρος του άρθρου
1, σημεία 1, στοιχείο β΄, και 4, της οδηγίας 2002/2 με γνώμονα την αρχή της ίσης μεταχείρισης και της απαγορεύσεως των διακρίσεων.
3)      Το άρθρο 1, σημείο 1, στοιχείο β΄, της οδηγίας 2002/2, που επιβάλλει στους παρασκευαστές σύνθετων ζωοτροφών να ανακοινώνουν
στον πελάτη, αν τους το ζητήσει, την ακριβή σύνθεση μιας ζωοτροφής, είναι άκυρο από τη σκοπιά της αρχής της αναλογικότητας.
Αντιθέτως, από την εξέταση του ερωτήματος υπό στοιχείο γ΄, στην υπόθεση C-453/03, του δευτέρου ερωτήματος σε εκάστη των υποθέσεων
C-11/04 και C-12/04, καθώς και του πρώτου ερωτήματος, στοιχείο γ΄, στην υπόθεση C-194/94, δεν προέκυψε κανένα στοιχείο ικανό
να θίξει το κύρος του άρθρου 1, σημείο 4, της οδηγίας αυτής από τη σκοπιά της εν λόγω αρχής.
4)      Η οδηγία 2002/2 έχει την έννοια ότι η εφαρμογή της δεν εξαρτάται από την κατάρτιση του θετικού καταλόγου πρώτων υλών αναφερομένων
με τα ειδικά ονόματά τους που προβλέπει η δέκατη αιτιολογική σκέψη της εν λόγω οδηγίας.
5)      Ακόμα και όταν ένα δικαστήριο κράτους μέλους κρίνει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να αναστείλει την
εφαρμογή κοινοτικής πράξεως, ιδίως στην περίπτωση που το ζήτημα του κύρους της πράξεως αυτής έχει υποβληθεί στο Δικαστήριο,
οι αρμόδιες διοικητικές αρχές των άλλων κρατών μελών δεν μπορούν να αναστείλουν την εφαρμογή της πράξης αυτής εν αναμονή της
αποφάσεως του Δικαστηρίου όσον αφορά το κύρος της. Πράγματι, μόνο το εθνικό δικαστήριο είναι αρμόδιο να εξετάσει, λαμβάνοντας
υπόψη τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υποθέσεως που του έχει υποβληθεί, αν πληρούνται οι προϋποθέσεις χορηγήσεως προσωρινών
μέτρων.
(υπογραφές)
*
Γλώσσες διαδικασίας:η αγγλική, η ιταλική και η ολλανδική.