CELEX: 62001TJ0329
Ανταγωνισμός
Συμπράξεις
Γλυκονικό νάτριο -Άρθρο 81 ΕΚ- Πρόστιμο
Άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17
Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό του ύψους των προστίμων
Ανακοίνωση επί της συνεργασίας
Αρχή της αναλογικότητας
Ίση μεταχείριση
Μη αναδρομικότητα
Υποχρέωση αιτιολογήσεως
Δικαιώματα άμυνας

τις διατάξεις του τίτλου Δ της ανακοινώσεως αυτής. Στις άλλες αυτές υποθέσεις ετίθετο συνεπώς μόνον το ζήτημα αν η
Επιτροπή, επιφυλάσσοντας στις προσφεύγουσες διαφορετική μεταχείριση σε σχέση με μια άλλη εμπλεκόμενη επιχείρηση, εντός του
περιθωρίου εκτιμήσεως που διαθέτει για την εφαρμογή του τίτλου Δ της ανακοινώσεως αυτής, παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως
340   Αντιθέτως, στην υπό κρίση περίπτωση, η ADM επιχειρεί να αποδείξει, κατ’ ουσίαν, ότι μόνον για αμιγώς τυχαίους λόγους η Fujisawa
υπήρξε η πρώτη που παρακινήθηκε να συνεργαστεί με την Επιτροπή και για τον λόγο αυτό χορηγήθηκε στη Fujisawa μείωση κατ’ εφαρμογήν
του τίτλου B της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας, ενώ αν η Επιτροπή είχε επιλέξει να απευθυνθεί πρώτα στην ADM, αυτή θα
μπορούσε να τύχει σημαντικότερης μειώσεως κατ’ εφαρμογήν, τουλάχιστον, του τίτλου Γ της ανακοινώσεως αυτής, καθόσον θα ήταν
η πρώτη που θα είχε προσκομίσει τα στοιχεία που διαβίβασε Fujisawa. Η ADM δεν επικαλείται τις δύο αποφάσεις που διαλαμβάνονται
στη σκέψη 338 ανωτέρω για να αποδείξει ότι η Επιτροπή της εφάρμοσε τον τίτλο Δ της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας κατά
τρόπο συνεπαγόμενο διακρίσεις σε σχέση με τα λοιπά μέλη της συμπράξεως (βλ., επ’ αυτού, σκέψεις 347 έως 351 κατωτέρω).
341   Πρέπει όμως να παρατηρηθεί ότι, αντίθετα προς τους τίτλους Β και Γ της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας, ο τίτλος Δ της ανακοινώσεως
αυτής δεν προβλέπει διαφορετική μεταχείριση των εμπλεκομένων επιχειρήσεων με βάση τη σειρά κατά την οποία αυτές συνεργάζονται
με την Επιτροπή. Κατά συνέπεια, στις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν οι αποφάσεις Krupp και Acerinox κατά Επιτροπής (βλ.,
σκέψη 338 ανωτέρω), η Επιτροπή έλαβε υπόψη το στοιχείο αυτό χωρίς τούτο να προβλέπεται ρητώς στον τίτλο Δ της εν λόγω ανακοινώσεως.
342   Τούτου δοθέντος, ναι μεν η Επιτροπή, για να εξασφαλίζει την επιτυχία του καθεστώτος της συνεργασίας των εμπλεκομένων επιχειρήσεων
με την Επιτροπή όσον αφορά τις μυστικές συμπράξεις, πρέπει να διαθέτει ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως κατά την οργάνωση της διαδικασίας,
πλην όμως η Επιτροπή δεν μπορεί να ενεργεί αυθαιρέτως.
343   Πρέπει συναφώς να σημειωθεί ότι, εν προκειμένω, από τη δικογραφία και, ιδίως, από τις αιτιολογικές σκέψεις 53 έως 64 της Αποφάσεως
προκύπτει ότι η Επιτροπή, αφού πληροφορήθηκε, το 1997, από τις αρμόδιες αρχές των Ηνωμένων Πολιτειών ότι η Akzo και η Avebe
(Glucona) είχαν ομολογήσει τη συμμετοχή τους στη διεθνή σύμπραξη της αγοράς του γλυκονικού νατρίου, στις 27 Νοεμβρίου 1997,
απέστειλε στα μέρη αυτά αιτήσεις παροχής πληροφοριών σχετικά με την ύπαρξη εμποδίων κατά την είσοδο όσον αφορά την εισαγωγή
γλυκονικού νατρίου στην Ευρώπη. Ειδικότερα, η Επιτροπή τους ζήτησε να αναφέρουν τα ονόματα των πλέον σημαντικών παγκοσμίως
παραγωγών γλυκονικού νατρίου, τα μερίδια αγοράς των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην αγορά αυτή σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό
επίπεδο και την παραγωγική ικανότητα σε παγκόσμιο επίπεδο όσον αφορά το προϊόν αυτό. Με την απάντησή τους της 28ης Ιανουαρίου
1998, η Akzo και η Glucona ανέφεραν επανειλημμένως ότι οι σημαντικότεροι σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο παραγωγοί γλυκονικού
νατρίου ήσαν, πέραν από τις ίδιες, η Roquette, η Jungbunzlauer και η Fujisawa. Ναι μεν, σ’ ένα τμήμα της απαντήσεως αυτής,
αναφέρθηκε η παρουσία της ADM στη σχετική αγορά, πλην όμως το μέρος αυτό δεν αναφέρθηκε μεταξύ των σημαντικότερων παραγωγών
γλυκονικού νατρίου.
344   Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή απέστειλε, στις 18 Φεβρουαρίου 1998, αιτήσεις παροχής πληροφοριών όσον αφορά τα ίδια στοιχεία
τα οποία αφορούσαν οι αιτήσεις παροχής πληροφοριών που απεστάλησαν στις 27 Νοεμβρίου 1997 στην Akzo και στην Avebe (Glucona).
Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 55 της Αποφάσεως, αντιδρώντας στις αιτήσεις αυτές, η Fujisawa κατήγγειλε τη σύμπραξη
στη Επιτροπή και της διαβίβασε πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με την εν λόγω σύμπραξη.
345   Δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι, πέραν της διαδικασίας ενώπιον των αμερικανικών αρχών η οποία αφορούσε όλα τα μέλη της συμπράξεως,
οι αιτήσεις παροχής πληροφοριών που η Επιτροπή απέστειλε, μεταξύ άλλων, στη Fujisawa στις 18 Φεβρουαρίου 1998 αποτέλεσαν για
την τελευταία αυτή μια πρόσθετη ένδειξη του ότι η Επιτροπή προέβαινε σε έρευνες στην αγορά του γλυκονικού νατρίου. Ωστόσο,
η διεξαγωγή της διοικητικής διαδικασίας, όπως περιεγράφη στις σκέψεις 343 και 344 ανωτέρω, δεν συνιστά αυθαίρετη ενέργεια
της Επιτροπής, η δε ADM δεν προσκόμισε αποδεικτικά στοιχεία προς τούτο.
346   Κατά συνέπεια, η ADM δεν μπορεί να προσάπτει στην Επιτροπή ότι την αντιμετώπισε κατά τρόπο συνεπαγόμενο διακρίσεις σε σχέση
με τη Fujisawa.
Επί του ότι η Επιτροπή χορήγησε στη Roquette την ίδια μείωση με αυτή που χορήγησε στην ADM
Επιχειρήματα των διαδίκων
347   Η ADM επικρίνει το γεγονός ότι η Επιτροπή της χορήγησε την ίδια μείωση του προστίμου που χορήγησε στη Roquette. Συγκεκριμένα,
κατά την ADM, αντίθετα προς όσα αναφέρει η Επιτροπή, οι αποδείξεις που προσκόμισε η Roquette δεν είχαν την ίδια αξία με αυτές
που υπέβαλε η ίδια, δεδομένου ότι η συνεργασία της ήταν προγενέστερη, παρέσχε μαρτυρίες μεγάλης σημασίας και προκάλεσε τη
συνεργασία των λοιπών μερών, συμπεριλαμβανομένης της Roquette.
348   Η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη αυτού του σκέλους του λόγου ακυρώσεως.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
349   Πρέπει να παρατηρηθεί ότι το ποσοστό μειώσεως που χορηγήθηκε στη Roquette και στην ADM, αν και είναι το ίδιο, δε στηρίζεται
απολύτως στους ίδιους λόγους. Συγκεκριμένα, ναι μεν είναι αληθές ότι η ADM προσκόμισε αποδεικτικά στοιχεία πριν από τη Roquette,
πλην όμως η ADM δεν αμφισβητεί ότι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 426 της Αποφάσεως, αντίθετα προς τη Roquette,
δεν προσκόμισε έγγραφα της περιόδου εκείνης που να αναφέρουν το περιεχόμενο και τα συμπεράσματα των συναντήσεων της συμπράξεως.
350   Εν πάση περιπτώσει, στον βαθμό που η ADM επιχειρεί να αποδείξει ότι η Επιτροπή χορήγησε υπερβολικά σημαντική μείωση στη Roquette,
πρέπει να υπομνηστεί ότι η τήρηση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως σε σχέση με ατομική πράξη πρέπει να συνδυάζεται με την
τήρηση της αρχής σύμφωνα με την οποία ουδείς μπορεί να επικαλείται υπέρ αυτού και κατά πράξεως σύμφωνης προς τις σχετικές
διατάξεις παρανομία διαπραχθείσα προς όφελος τρίτου (βλ. αποφάσεις Cascades κατά Επιτροπής, σκέψη 190 ανωτέρω, σκέψη 259,
και SCA Holding κατά Επιτροπής, σκέψη 63 ανωτέρω, σκέψη 160).
351   Κατά συνέπεια, το σκέλος αυτό του λόγου ακυρώσεως και ο λόγος ακυρώσεως στο σύνολό του πρέπει να απορριφθούν.
ΣΤ
–       Επί των πλημμελειών της διοικητικής διαδικασίας
Επιχειρήματα των διαδίκων
352   Στο πλαίσιο του λόγου αυτού, η ADM προβάλλει τέσσερις αιτιάσεις.
353   Πρώτον, η ADM ισχυρίζεται ότι προσεβλήθησαν τα δικαιώματά της άμυνας, καθόσον δεν της δόθηκε η δυνατότητα να υποβάλει τις
παρατηρήσεις της, κατά τη διοικητική διαδικασία, σε σχέση με την εφαρμογή του πολλαπλασιαστικού συντελεστή 2,5 στο αρχικό
ποσόν, συντελεστή ο οποίος δεν προβλέπεται στις κατευθυντήριες γραμμές.
354   Δεύτερον, η ADM προσάπτει στην Επιτροπή ότι παρέλειψε να διευκρινίσει, στην ανακοίνωση αιτιάσεων, ότι το γλυκονικό νάτριο
ήταν η σχετική αγορά προϊόντων. Συγκεκριμένα, στα σημεία 3 έως 9 της ανακοινώσεως αυτή, η Επιτροπή ανέφερε απλώς ότι το γλυκονικό
νάτριο ήταν μία από τις πολλές χηλικές ουσίες, ότι ανήκε σε μια ειδική κατηγορία χηλικών ουσιών και ότι είχε ορισμένα μερικά
υποκατάστατα. Μολονότι η Επιτροπή ανέφερε ότι το γλυκονικό νάτριο αποτελούσε το «προϊόν αναφοράς», διευκρίνισε αμέσως ότι
«τα πλησιέστερα υποκατάστατα προϊόντα είναι το γλυκοεπτονικό νάτριο και το EDTA». Στον βαθμό που η Επιτροπή ανέφερε την ύπαρξη
των υποκαταστάτων προϊόντων στην ανακοίνωση αιτιάσεων, θα έπρεπε να διατυπώσει σαφώς τις διαπιστώσεις της σχετικά με την αγορά
προϊόντων και τους λόγους για τους οποίους θεωρούσε ότι τα υποκατάστατα αυτά δεν αποτελούσαν τμήμα της σχετικής αγοράς, παρέχοντας
έτσι τη δυνατότητα στα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους. Έτσι, η Επιτροπή δεν εξέτασε, στο πλαίσιο της ανακοινώσεως
αιτιάσεων, το ουσιαστικό ζήτημα του ορισμού της αγοράς των σχετικών προϊόντων.
355   Τρίτον, η ADM ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή στηρίχτηκε στην Απόφαση (υποσημείωση αριθ. 17) σε ένα έργο που τιτλοφορείται «Chemical
Economics Handbook» (SRI International 1991) και το οποίο δεν γνωστοποιήθηκε στα μέρη.
356   Τέταρτον, κατά την ADM, η Επιτροπή δεν ανέφερε στην ανακοίνωση αιτιάσεων ότι η εφαρμογή της συμπράξεως έπρεπε αναγκαστικά
να έχει οικονομικό αντίκτυπο στην αγορά αυτή.
357   Η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη των τεσσάρων αιτιάσεων που προεβλήθησαν στο πλαίσιο αυτού του λόγου ακυρώσεως.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
358   Πρέπει να υπομνηστεί ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας, που αποτελεί θεμελιώδη αρχή του κοινοτικού δικαίου και πρέπει
να τηρείται σε κάθε περίσταση, ιδίως σε κάθε διαδικασία που μπορεί να καταλήξει στην επιβολή κυρώσεων, έστω και αν πρόκειται
για διοικητική διαδικασία, επιβάλλει να παρέχεται η δυνατότητα στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων, ήδη
από το στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, να γνωστοποιούν επωφελώς την άποψή τους όσον αφορά το υποστατό και τη λυσιτέλεια
των πραγματικών περιστατικών, των αιτιάσεων και των περιστάσεων που προβάλλει η Επιτροπή (απόφαση του Πρωτοδικείου της 10ης
Μαρτίου 1992, T-11/89, Shell κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. IΙ-757, σκέψη 39, και απόφαση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής,
σκέψη 216 ανωτέρω, σκέψη 11).
359   Ομοίως, κατά τη νομολογία, η ανακοίνωση αιτιάσεων πρέπει να περιέχει επαρκώς σαφή έκθεση των αιτιάσεων, έστω και συνοπτική,
προκειμένου να μπορέσουν οι ενδιαφερόμενοι να λάβουν πράγματι γνώση των συμπεριφορών που τους προσάπτει η Επιτροπή. Συγκεκριμένα,
μόνον υπό την προϋπόθεση αυτή μπορεί η ανακοίνωση αιτιάσεων να επιτελέσει τη λειτουργία της σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανονισμούς
η οποία συνίσταται στην παροχή όλων των αναγκαίων στοιχείων στις επιχειρήσεις και στις ενώσεις επιχειρήσεων προκειμένου αυτές
να μπορέσουν να γνωστοποιήσουν προσηκόντως την άμυνά τους προτού η Επιτροπή εκδώσει οριστική απόφαση. (απόφαση του Δικαστηρίου
της 31ης Μαρτίου 1993, C-89/85, C-104/85, C-114/85, C-116/85, C-117/85 και C-125/85 έως C-129/85, Ahlström Osakeyhtiö κ.λπ.
κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. I-1307, σκέψη 42, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998, Τ-352/94, Mo och Domsjö
κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. IΙ-1989, σκέψη 63).
360   Στο πλαίσιο της πρώτης και της τέταρτης αιτιάσεως, η ADM προσάπτει κατ’ ουσίαν στην Επιτροπή ότι δεν την πληροφόρησε σχετικά
με την εφαρμογή ορισμένων στοιχείων που ήταν καθοριστικά για τον προσδιορισμό του ύψους του προστίμου, ήτοι τον πολλαπλασιαστικό
συντελεστή 2,5 (αιτιολογικές σκέψεις 386 έως 388) και το γεγονός ότι η παράβαση είχε πραγματικό αντίκτυπο στην αγορά (αιτιολογική
σκέψη 340 της Αποφάσεως).
361   Συναφώς, πρέπει να υπομνηστεί ότι, κατά πάγια νομολογία, αν η Επιτροπή αναφέρει ρητώς, με την ανακοίνωση αιτιάσεων, ότι πρόκειται
να εξετάσει αν πρέπει να επιβάλει πρόστιμα στις οικείες επιχειρήσεις και αν αναφέρει τα κύρια πραγματικά και νομικά στοιχεία
που μπορούν να επισύρουν πρόστιμο, όπως είναι η σοβαρότητα και η διάρκεια της υποτιθεμένης παραβάσεως και το γεγονός ότι αυτή
διεπράχθη «εκ προθέσεως ή εξ αμελείας», πληροί την υποχρέωσή της σεβασμού του δικαιώματος ακροάσεως των επιχειρήσεων. Ενεργώντας
κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή παρέχει στις επιχειρήσεις τα αναγκαία στοιχεία για να αμυνθούν όχι μόνον έναντι της διαπιστώσεως
της παραβάσεως, αλλά και έναντι της επιβολής προστίμου (αποφάσεις Musique diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη
43 ανωτέρω, σκέψη 21, και LR AF 1998 κατά Επιτροπής, σκέψη 37 ανωτέρω, σκέψη 199).
362   Επομένως, όσον αφορά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, τα δικαιώματα άμυνας των οικείων επιχειρήσεων διασφαλίζονται ενώπιον
της Επιτροπής από τη δυνατότητα να υποβάλουν παρατηρήσεις σχετικά με τη διάρκεια, τη σοβαρότητα και το προβλέψιμο του αντίθετου
προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα της παραβάσεως (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 6ης Οκτωβρίου 1994, T-83/91, Tetra Pak κατά
Επιτροπής, Συλλογή 1994, σ. II-755, σκέψη 235, και HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 65 ανωτέρω, σκέψη 312).
363   Όσον αφορά την υπό κρίση περίπτωση, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Επιτροπή, με την ανακοίνωση αιτιάσεων που απέστειλε στην
ADM, ανέφερε σαφώς ότι προετίθετο να της επιβάλει πρόστιμο το οποίο θα καθόριζε με βάση ιδίως τη σοβαρότητα και τη διάρκεια
της παραβάσεως. Επιπλέον, η Επιτροπή αναφέρθηκε ρητώς στις κατευθυντήριες γραμμές, επισημαίνοντας σαφώς με την αναφορά αυτή
ότι η ADM έπρεπε να αναμένει αξιολόγηση της καταστάσεώς της με βάση τις κατευθυντήριες αυτές γραμμές και έπρεπε συνεπώς να
αμυνθεί συναφώς αν έκρινε ότι αυτό ήταν σκόπιμο.
364   Περαιτέρω, η Επιτροπή ανέφερε στο σημείο 345 της ανακοινώσεως αιτιάσεων ότι προετίθετο να καθορίσει το ύψος των προστίμων
σε αρκούντως αποτρεπτικό επίπεδο. Ομοίως, στα σημεία 264 και 346 της ανακοινώσεως αιτιάσεων, διευκρίνισε κατ’ ουσίαν ότι,
για να εκτιμήσει τη σοβαρότητα της παραβάσεως, προετίθετο να λάβει υπόψη το γεγονός ότι επρόκειτο για πολύ σοβαρή παράβαση
που αποσκοπούσε στον περιορισμό του ανταγωνισμού και η οποία, εξάλλου, λαμβανομένης υπόψη της φύσεως των συναφθεισών συμφωνιών,
είχε αναγκαστικά σοβαρό αντίκτυπο στον ανταγωνισμό.
365   Ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας των οικείων επιχειρήσεων δεν υποχρεώνει την Επιτροπή να αναφέρει με μεγαλύτερη ακρίβεια,
στην ανακοίνωση αιτιάσεων, τον τρόπο κατά τον οποίο χρησιμοποιεί έκαστο των στοιχείων αυτών για τον καθορισμό του ύψους του
προστίμου.
366   Τέλος, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η κατανομή των μελών των συμπράξεων σε ομάδες συνιστά πρακτική που η Επιτροπή ανέπτυξε
βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών. Η Απόφαση εκδόθηκε συνεπώς σ’ ένα πλαίσιο που η ADM γνώριζε καλά και στηρίζεται σε πάγια
πρακτική σχετικά με τη λήψη αποφάσεων (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση του Δικαστηρίου της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, C-57/00 P
και C-61/00 P, Freistaat Sachsen κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. I-9975, σκέψη 77).
367   Επομένως, η πρώτη και η τέταρτη αιτίαση δεν είναι βάσιμες.
368   Στο πλαίσιο της δεύτερης αιτιάσεώς της, η ADM προσάπτει στην Επιτροπή ότι παρέλειψε να αναφέρει, στην ανακοίνωση αιτιάσεων,
ότι το γλυκονικό νάτριο αποτελούσε την αγορά του σχετικού προϊόντος.
369   Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, στα σημεία 3 έως 9 της ανακοινώσεως αιτιάσεων, η Επιτροπή περιέγραψε, υπό τον τίτλο
«Το προϊόν», τα χαρακτηριστικά του γλυκονικού νατρίου. Ναι μεν είναι αληθές, όπως τονίζει η ADM, ότι η Επιτροπή ανέφερε ότι
υπάρχουν ορισμένα υποκατάστατα προϊόντα, πλην όμως, αντίθετα προς όσα υποστηρίζει η ADM, η διατύπωση που χρησιμοποίησε η Επιτροπή
δεν δημιουργεί καμία αμφιβολία ως προς το ότι, κατά το στάδιο της ανακοινώσεως αιτιάσεων, η Επιτροπή θεωρούσε ότι αυτά τα
υποκατάστατα προϊόντα δεν αποτελούσαν τμήμα της αγοράς του επίμαχου προϊόντος.
370   Συγκεκριμένα, αφενός, στο σημείο 9 της ανακοινώσεως αιτιάσεων, ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι τα προϊόντα αυτά αποτελούσαν μόνον
μερικά υποκατάστατα και ότι, αντίθετα προς τα άλλα αυτά προϊόντα, το γλυκονικό νάτριο αποτελούσε «προϊόν αναφοράς» του οποίου
η ζήτηση ήταν πολύ μεγαλύτερη από τη ζήτηση των λοιπών προϊόντων. Αφετέρου, η Επιτροπή, αναλύοντας τη σχετική αγορά (σημείο
39 έως 50 της ανακοινώσεως αιτιάσεων), έκανε συνεχώς αναφορά στο γλυκονικό νάτριο χωρίς να μνημονεύσει τα εν λόγω υποκατάστατα
προϊόντα.
371   Επομένως, η δεύτερη αιτίαση δεν είναι βάσιμη.
372   Τέλος, καθόσον, στο πλαίσιο της τρίτης αιτιάσεως, η ADM ισχυρίζεται ότι στην Απόφαση (υποσημείωση αριθ. 17) η Επιτροπή στηρίχτηκε
σε μια δημοσίευση που τιτλοφορείται «Chemical Economics Handbook» (SRI International 1991) η οποία δεν είχε γνωστοποιηθεί
στα μέρη, αρκεί να παρατηρηθεί ότι, στην υποσημείωση αριθ. 4 της ανακοινώσεως αιτιάσεων, η Επιτροπή ανέφερε ότι στηριζόταν
στη δημοσίευση αυτή κατά την περιγραφή του επίμαχου προϊόντος. Όπως όμως υποστηρίζει και η Επιτροπή, χωρίς να αντικρουστεί
επί του σημείου αυτού από την ADM, πρόκειται για ένα έργο στο οποίο οποιοσδήποτε μπορεί να έχει πρόσβαση, ειδικότερα δε οι
επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται σε μια αγορά την οποία αφορά η δημοσίευση αυτή.
373   Κατά συνέπεια, η τρίτη αιτίαση και, επομένως, ο λόγος ακυρώσεως στο σύνολό του πρέπει να απορριφθούν.
Ζ
–       Επί του αιτήματος να ληφθεί υπόψη ένας νέος ισχυρισμός
374   Κατόπιν της εκ μέρους της Επιτροπής θεσπίσεως και διαθέσεως στο Διαδίκτυο των κατευθυντηρίων γραμμών του 2006, η ADM ζήτησε
από το Πρωτοδικείο να λάβει υπόψη ένα νέο ισχυρισμό στηριζόμενο στις κατευθυντήριες αυτές γραμμές. Η ADM ισχυρίζεται ότι από
τις κατευθυντήριες γραμμές του 2006 προκύπτει ότι στην Απόφαση η Επιτροπή δεν έλαβε επαρκώς υπόψη το πολύ μικρό ύψος των πωλήσεων
της ADM στη σχετική αγορά και ότι δεν εκτίμησε ορθώς τον αποτρεπτικό χαρακτήρα του προστίμου. Ειδικότερα, η ADM φρονεί ότι
το ανώτατο ποσό προστίμου το οποίο θα της επιβαλλόταν κατ’ εφαρμογήν των κατευθυντηρίων γραμμών του 2006 και πριν από την
εφαρμογή της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας θα ανερχόταν στα 3,8 εκατομμύρια ευρώ αντί των 16,88 εκατομμυρίων ευρώ.
375   Η Επιτροπή αντικρούει το αίτημα αυτό της ADM.
376   Δεδομένου ότι η ADM διατύπωσε το αίτημά της να ληφθούν υπόψη οι κατευθυντήριες γραμμές του 2006 μετά την περάτωση της προφορικής
διαδικασίας, πρέπει κατ’ αρχάς να καθοριστεί αν πρέπει να επαναληφθεί η προφορική διαδικασία για να ληφθεί υπόψη ο νέος ισχυρισμός
που η ADM στήριξε στις κατευθυντήριες γραμμές του 2006. Συναφώς, το Πρωτοδικείο υπενθυμίζει ότι υποχρεούται να δεχθεί ένα
αίτημα επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας προκειμένου να ληφθούν υπόψη νέα πραγματικά περιστατικά μόνον αν ο ενδιαφερόμενος
στηρίζεται σε πραγματικά περιστατικά που θα μπορούσαν να ασκήσουν καθοριστική επιρροή στην επίλυση της διαφοράς και τα οποία
δεν μπορούσε να προβάλει πριν από το πέρας της προφορικής διαδικασίας [αποφάσεις του Δικαστηρίου της 8ης Ιουλίου 1999, C-200/92 P,
ICI κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. I-4399, σκέψεις 60 και 61, και του Πρωτοδικείου της 25ης Ιουνίου 2002, T-311/00, British
American Tobacco (Investments) κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II-2781, σκέψη 53].
377   Εν προκειμένω, καθόσον η προσφεύγουσα στηρίζεται στις κατευθυντήριες γραμμές του 2006 για να αποδείξει την έλλειψη νομιμότητας
της Αποφάσεως, αρκεί να υπομνηστεί ότι, κατά τη νομολογία, η νομιμότητα μιας κοινοτικής πράξεως πρέπει να κρίνεται σε συνάρτηση
με τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που υφίστανται κατά τον χρόνο εκδόσεως της πράξεως (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 7ης
Φεβρουαρίου 1979, 15/76 και 16/76, Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1979/Ι, σ. 141, σκέψεις 7 και 8, και του Πρωτοδικείου,
της 12ης Δεκεμβρίου 1996, T-177/94 και T-377/94, Altmann κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. II-2041, σκέψη 119). Κατά
συνέπεια, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη, κατά την εκτίμηση της νομιμότητας της πράξεως αυτής, στοιχεία μεταγενέστερα της ημερομηνίας
κατά την οποία εκδόθηκε η κοινοτική πράξη (βλ., υπό την έννοια αυτή, Deutsche Bahn κατά Επιτροπής, σκέψη 63 ανωτέρω, σκέψη
102 και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
378   Επομένως, δεδομένου ότι το νέο στοιχείο που επικαλείται η ADM είναι προδήλως μεταγενέστερο της εκδόσεως της Αποφάσεως, το
στοιχείο αυτό δεν μπορεί να επηρεάσει το κύρος της (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση του Πρωτοδικείου της 16ης Σεπτεμβρίου
1998, T‑133/95 και T‑204/95, IECC κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II‑3645, σκέψη 37). Η θέσπιση των κατευθυντηρίων γραμμών
του 2006 δεν συνιστά νέο στοιχείο δυνάμενο να ασκήσει καθοριστική επιρροή στη νομιμότητα της Αποφάσεως. Επομένως, δεν πρέπει
να επαναληφθεί η διαδικασία στη βάση αυτή.
379   Το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνεται από τη διευκρίνιση που περιέχεται στο σημείο 38 των κατευθυντηρίων γραμμών του 2006 και
η οποία αναφέρει ότι οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές εφαρμόζονται μόνον στις υποθέσεις στις οποίες κοινοποιήθηκε ανακοίνωση
αιτιάσεων μετά την ημερομηνία δημοσίευσής τους στην Επίσημη Εφημερίδα. Έτσι, οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές αποκλείουν
ρητώς την εφαρμογή τους σε περιπτώσεις όπως η υπό κρίση. Οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές, δεδομένου ότι είναι μεταγενέστερες
της εκδόσεως της Αποφάσεως και, κατά μείζονα λόγο, της ανακοινώσεως αιτιάσεων που προηγήθηκε της Αποφάσεως αυτής, δεν περιλαμβάνονται
στο πλαίσιο των πραγματικών νομικών στοιχείων που είναι κρίσιμο για την Απόφαση αυτή.
380   Στον βαθμό που η προσφεύγουσα επικαλείται τις κατευθυντήριες γραμμές του 2006 προς στήριξη του ισχυρισμού της σχετικά με τον
δυσανάλογο χαρακτήρα του προστίμου, στο πλαίσιο του οποίου το Πρωτοδικείο διαθέτει εξουσία πλήρους δικαιοδοσίας, επιβάλλεται
η διαπίστωση ότι το γεγονός και μόνον ότι η εφαρμογή της νέας μεθόδου υπολογισμού των προστίμων που προβλέπουν οι εν λόγω
κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες δεν έχουν εφαρμογή στα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση υποθέσεως, θα μπορούσε να οδηγήσει
σε πρόστιμο μικρότερου ποσού απ’ αυτό που επιβλήθηκε με την Απόφαση δεν μπορεί να αποδείξει τον δυσανάλογο χαρακτήρα του επιβληθέντος
προστίμου. Συγκεκριμένα, η διαπίστωση αυτή εκφράζει απλώς το περιθώριο εκτιμήσεως που διαθέτει η Επιτροπή για τον καθορισμό,
τηρουμένων των απαιτήσεων του κανονισμού 17, της μεθόδου που προτίθεται να εφαρμόσει για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων
και για την εφαρμογή της πολιτικής του ανταγωνισμού με την οποία είναι επιφορτισμένη. Μεταξύ των στοιχείων εκτιμήσεως που
πρέπει να λάβει υπόψη το Πρωτοδικείο για να αξιολογήσει τον αναλογικό χαρακτήρα του ύψους των προστίμων που επιβλήθηκαν σε
μια δεδομένη περίοδο μπορούν έτσι να περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα πραγματικά και νομικά περιστατικά, καθώς και οι οριζόμενοι
από την Επιτροπή, σύμφωνα με τις επιταγές της Συνθήκης ΕΚ, σκοποί του ανταγωνισμού που επικρατούν κατά την περίοδο αυτή. Περαιτέρω,
πρέπει να υπομνηστεί ότι το Δικαστήριο, στις σκέψεις 234 έως 295 της αποφάσεως Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη
38 ανωτέρω, απέρριψε τους ισχυρισμούς και τα επιχειρήματα των προσφευγόντων με τα οποία αποσκοπούσαν στην αμφισβήτηση της
μεθόδου υπολογισμού που προκύπτει από τις κατευθυντήριες γραμμές του 1998, καθόσον βάσει της μεθόδου αυτής ελαμβάνοντο ως
σημείο αφετηρίας τα βασικά ποσά που όριζαν οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές και τα οποία δεν καθορίζονταν με βάση τον σχετικό
κύκλο εργασιών. Τέλος, πρέπει να τονιστεί ότι το Πρωτοδικείο θεώρησε, στις σκέψεις 76 έως 81, σκέψεις 99 έως 106, και σκέψεις
139 έως 149 ανωτέρω, ότι, εν προκειμένω, ο καθορισμός του ύψους του προστίμου κατ’ εφαρμογήν των κατευθυντηρίων γραμμών του
1998 δεν παραβίαζε την αρχή της αναλογικότητας.
381   Υπό τις περιστάσεις αυτές, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι η θέσπιση των κατευθυντηρίων γραμμών του 2006 δεν μπορεί να ασκήσει
καθοριστική επιρροή στην επίλυση της διαφοράς. Επομένως, δεν πρέπει να επαναληφθεί η προφορική διαδικασία.
Η
–       Συμπέρασμα
382   Δεδομένου ότι κανένας από τους λόγους ακυρώσεως που προβλήθηκαν κατά της νομιμότητας της Αποφάσεως δεν έγινε δεκτός, δεν πρέπει
να μειωθεί το ύψος του προστίμου βάσει της αρμοδιότητας της πλήρους δικαιοδοσίας που έχει ανατεθεί στο Πρωτοδικείο. Επομένως,
η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.

Επί των δικαστικών εξόδων
383   Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον
υπήρξε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η προσφεύγουσα ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά
έξοδα, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της καθής.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ (τρίτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Καταδικάζει την Archer Daniels Midland Co. στα δικαστικά έξοδα.
Azizi
Jaeger
Dehousse
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 27 Σεπτεμβρίου 2006
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
E. Coulon

J. Azizi
Πίνακας περιεχομένων
Το ιστορικό της διαφοράς
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Σκεπτικό
Α –   Επί της δυνατότητας εφαρμογής των κατευθυντηρίων γραμμών
1. Επί της παραβιάσεως των αρχών της ασφαλείας δικαίου και της μη αναδρομικότητας των ποινών
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β)     Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
2. Επί της παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Β –   Επί της σοβαρότητας της παραβάσεως
1. Εισαγωγή
2. Επί του ότι δεν ελήφθη καθόλου ή ελήφθη ανεπαρκώς υπόψη ο κύκλος εργασιών από την πώληση του επίμαχου προϊόντος
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί της παραβιάσεως της αρχής της αναλογικότητας
Επί της παραβάσεως των κατευθυντηρίων γραμμών
Επί της παραβάσεως της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως
3. Επί του ότι δεν ελήφθη καθόλου υπόψη ή ελήφθη ανεπαρκώς υπόψη το περιορισμένο μέγεθος της αγοράς του επίμαχου προϊόντος
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί της παραβιάσεως της αρχής της αναλογικότητας
Επί της παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως
Επί της παραβάσεως της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως
4. Επί του ότι ελήφθη δις υπόψη το αποτρεπτικό αποτέλεσμα του προστίμου
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί της παραβάσεως των κατευθυντηρίων γραμμών
Επί της παραβάσεως της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως
5. Επί της εφαρμογής ενός πολλαπλασιαστικού συντελεστή στο αρχικό ποσόν
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί της παραβιάσεως της αρχής της αναλογικότητας
Επί της παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως
Επί της παραβάσεως της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως
6. Επί της υπάρξεως πλανών περί την εκτίμηση όσον αφορά τον πραγματικό αντίκτυπο της συμπράξεως στην αγορά
α) Εισαγωγή
β) Επί του ότι η Επιτροπή επέλεξε εσφαλμένη μέθοδο για να αποδείξει ότι η σύμπραξη είχε πραγματικό αντίκτυπο στην αγορά
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
– Σύνοψη της αναλύσεως που πραγματοποίησε η Επιτροπή
– Εκτίμηση
γ) Επί της εκτιμήσεως της εξελίξεως των τιμών του γλυκονικού νατρίου
Επί του ότι η Επιτροπή δεν διέθετε επαρκή πληροφοριακά στοιχεία και δεν έλαβε υπόψη τους λοιπούς παράγοντες που προβλήθηκαν
κατά την διοικητική διαδικασία
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί του ότι η ADM δεν ήταν μέλος της συμπράξεως κατά τον χρόνο της αυξήσεως των τιμών του γλυκονικού νατρίου μεταξύ 1987 και
– Επιχειρήματα των διαδίκων
– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
δ) Όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Γ –   Επί της υπάρξεως πλανών περί την εκτίμηση σχετικά με τη διάρκεια της παραβάσεως
1. Επί του ότι η ADM έπαυσε την συμμετοχή της στη σύμπραξη κατά τη σύσκεψη της 4ης Οκτωβρίου 1994 στο Λονδίνο
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
2. Επί της φύσεως της συσκέψεως που πραγματοποιήθηκε από τις 3 έως τις 5 Ιουνίου 1995 στο Anaheim
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Δ –   Επί των ελαφρυντικών περιστάσεων
1. Επί της παύσεως της συμμετοχής στη σύμπραξη
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
2. Επί της απουσίας της ανάγκης εξασφαλίσεως του αποτρεπτικού χαρακτήρα του προστίμου
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
3. Επί της υιοθετήσεως ενός κώδικα συμπεριφοράς εκ μέρους της ADM
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Ε –   Επί της συνεργασίας της ADM κατά τη διοικητική διαδικασία
1. Εισαγωγή
2. Επί της εσφαλμένης εκτιμήσεως της συνεργασίας της ADM
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
3. Επί της παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως
α) Επί του ότι η συνεργασία της ADM στην έρευνα ήταν τουλάχιστον ισοδύναμη με τη συνεργασία ενός μέρους το οποίο αφορούσε
μια προηγούμενη απόφαση της Επιτροπής
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
β) Επί του ότι η Επιτροπή χορήγησε στη Fujisawa μείωση μεγαλύτερη από αυτή που χορήγησε στην ADM
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
γ) Επί του ότι η Επιτροπή χορήγησε στη Roquette την ίδια μείωση με αυτή που χορήγησε στην ADM
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
ΣΤ – Επί των πλημμελειών της διοικητικής διαδικασίας
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Ζ –   Επί του αιτήματος να ληφθεί υπόψη ένας νέος ισχυρισμός
Η –   Συμπέρασμα
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.