CELEX: 62003CJ0182
Κρατική ενίσχυση
Καθεστώς υφισταμένων ενισχύσεων
Φορολογικό καθεστώς των εγκατεστημένων στο Βέλγιο κέντρων συντονισμού
Προσφυγή ενώσεως
Παραδεκτό
Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα ότι το εν λόγω καθεστώς δεν αποτελεί ενίσχυση
Μεταβολή της εκτιμήσεως της Επιτροπής
Άρθρο 87, παράγραφος 1, ΕΚ
Προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης
Γενική αρχή της ισότητας

της 18ης Μαΐου 1994, C-309/89, Codorniu κατά Συμβουλίου, Συλλογή 1994, σ. Ι-1853, σκέψη 19).
59     ΄Ενα φυσικό ή νομικό πρόσωπο μπορεί να υποστηρίξει ότι οι επίμαχες διατάξεις το αφορούν ατομικά μόνον όταν το θίγουν λόγω
ορισμένων ειδικών χαρακτηριστικών του ή μιας πραγματικής καταστάσεως που το χαρακτηρίζει σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο
(βλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 1963, 25/62, Plaumann, Συλλογή τόμος 1954-1964, σ. 939).
60     Συναφώς, το Δικαστήριο έκρινε ότι, όταν η προσβαλλόμενη πράξη θίγει ομάδα προσώπων εξατομικευμένων ή δυναμένων να εξατομικευθούν
κατά τον χρόνο εκδόσεως της εν λόγω πράξεως και βάσει κριτηρίων που σχετίζονται ειδικώς με τα μέλη της εν λόγω ομάδας, η πράξη
αυτή αφορά ατομικά τα εν λόγω μέλη, στο μέτρο που αποτελούν τμήμα ενός περιορισμένου κύκλου επιχειρηματιών (βλ. αποφάσεις
της 17ης Ιανουαρίου 1985, C‑11/82, Πειραϊκή-Πατραϊκή κατά Επιτροπής, Συλλογή 1985, σ. 207, σκέψη 31, και της 26ης Ιουνίου
1990, C‑152/88, Sofrimport κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. I‑2477, σκέψη 11).
61     Πρώτον, επιβάλλεται η διαπίστωση, αφενός, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση είχε ως συνέπεια να οριστεί η 31η Δεκεμβρίουη προσβαλλόμενη απόφαση είχε ως συνέπει 2010 ως καταληκτική ημερομηνία παύσεως της ισχύος των αδειών των κέντρων συντονισμού των οποίων η άδεια ανανεώθηκε το 2001
και το 2002, αντί να οριστεί ημερομηνία εντός του 2011 και του 2012, και, αφετέρου, ότι τα εν λόγω κέντρα ήταν καθορισμένα
κατά τον χρόνο εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως. Συγκεκριμένα, τα τριάντα κέντρα τα οποία αφορά η εν λόγω απόφαση μπορούσαν
να προσφύγουν ατομικώς κατά της αποφάσεως αυτής.
62     Δεύτερον, πρέπει να επισημανθεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν προέβλεψε μεταβατικά μέτρα υπέρ των κέντρων συντονισμού των
οποίων η άδεια έληγε συγχρόνως με την κοινοποίηση της εν λόγω αποφάσεως και υπέρ εκείνων των οποίων η αίτηση ανανεώσεως αδείας
εκκρεμούσε κατά την ημερομηνία κοινοποιήσεως της εν λόγω αποφάσεως.
63     Ως εκ τούτου, η προσβαλλόμενη απόφαση αφορά επίσης οκτώ κέντρα για τα οποία εκκρεμούσε αίτηση ανανεώσεως αδείας. Τα εν λόγω
κέντρα αποτελούν τμήμα κλειστού κύκλου, τα μέλη του οποίου θίγονται ιδιαιτέρως από την προσβαλλόμενη απόφαση, καθόσον δεν
δικαιούνται πλέον ανανεώσεως της αδείας τους. Συνεπώς, τα κέντρα αυτά νομιμοποιούνταν να προσφύγουν ατομικώς κατά της προσβαλλομένης
αποφάσεως.
64     Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει, χωρίς να είναι αναγκαίο να εξεταστεί αν η Forum 187 μπορεί να προβάλει ίδιο συμφέρον, ότι
η ένωση αυτή μπορεί παραδεκτώς να ασκήσει προσφυγή, καθόσον εκπροσωπεί, αφενός, τριάντα κέντρα συντονισμού των οποίων το δικαίωμα
υπαγωγής στο επίδικο καθεστώς περιορίστηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2010 και, αφετέρου, οκτώ κέντρα των οποίων οι αιτήσεις ανανεώσεως
αδείας εκκρεμούσαν κατά την ημερομηνία κοινοποιήσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως.

Επί της βασιμότητας των προσφυγών
65     Λαμβανομένου υπόψη ότι τα αιτήματα του Βασιλείου του Βελγίου και της Forum 187 συμπίπτουν ως προς το ότι αμφότερα σκοπούν
στην ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως στο μέτρο που δεν προβλέπει μεταβατικές διατάξεις, πρέπει να εξεταστούν, καταρχάς,
τα αιτήματα της Forum 187 με τα οποία ζητείται η ακύρωση της εν λόγω αποφάσεως στο μέτρο που κηρύσσει τις επίδικες ενισχύσεις
ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά.

Επί των αιτημάτων της Forum 187 με τα οποία ζητείται η ακύρωση της εν λόγω αποφάσεως στο μέτρο που κηρύσσει τις επίδικες ενισχύσεις
ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά.
Επί του λόγου ακυρώσεως που αντλείται από έλλειψη νομικής βάσεως
66     Με τον λόγο αυτό, η Forum 187 υποστηρίζει ότι η προσβαλλομένη απόφαση στερείται νομικής βάσεως και παραβιάζει την αρχή της
ασφαλείας δικαίου. Λαμβανομένων υπόψη των θέσεων που έλαβε η Επιτροπή πριν από δεκαπέντε τουλάχιστον έτη, η απόφαση αυτή δεν
μπορεί να στηριχθεί ούτε στα άρθρα 87 ΕΚ και 88 ΕΚ ούτε στο άρθρο 1, στοιχείο β΄, περίπτωση v, του κανονισμού 659/1999, εφόσον
δεν αναφέρεται σε οποιαδήποτε εξέλιξη της κοινής αγοράς.
67     Η Επιτροπή δεν μπορεί, εξάλλου, να επικαλεστεί το δικαίωμά της να διορθώνει τα σφάλματά της. Από το στοιχείο αυτό η οικεία
ένωση συνάγει ότι, εν προκειμένω, παραβιάστηκε η αρχή της ασφάλειας δικαίου όσον αφορά την τήρηση του απαραβιάστου των προγενέστερων
αποφάσεων.
68     Καταρχάς, πρέπει να επισημανθεί ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν ανακάλεσε τις αποφάσεις του 1984 και του
1987. Στην πραγματικότητα, επανεξέτασε το φορολογικό καθεστώς των κέντρων συντονισμού εφαρμόζοντας τη διαδικασία ελέγχου υφιστάμενης
ενισχύσεως και διαπίστωσε ότι το καθεστώς αυτό αποτελούσε κρατική ενίσχυση ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά.
69     Για να εξακριβωθεί αν ορθώς η Επιτροπή προέβη στην εν λόγω επανεξέταση, επιβάλλεται να υπομνησθεί ότιπρέπι να υπομνησθεί τόσο ότι η αρχή της ασφάλειας δικαίου προϋποθέτει ότι η κοινοτική νομοθεσία είναι βεβαία και ότι η εφαρμογή της μπορεί να προβλεφθεί
από τους διοικουμένους (αποφάσεις της 15ης Δεκεμβρίου 1987, 325/85, Ιρλανδία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ. 5041, σκέψη
18, και της 15ης Φεβρουαρίου 1996, C‑63/93, Duff κ.λπ., Συλλογή 1996, σ. I‑569, σκέψη 20), καθώς και ότι η εφαρμογή της πρέπει
να συνδυάζεται με εκείνη της αρχής της νομιμότητας (απόφαση της 22ας Μαρτίου 1961, 42/59 και 49/59, SNUPAT κατά Ανώτατης Αρχής,
Συλλογή τόμος 1954-1964, σ. 599).
70     Συναφώς, είναι γεγονός, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας με τα σημεία 212 και 213 των προτάσεών του, ότι ο κανονισμός,
που κωδικοποιεί την εκ μέρους της Επιτροπής άσκηση των εξουσιών που της απονέμει το άρθρο 88 ΕΚ, δεν προσδιορίζει το περιεχόμενο
της έννοιας «εξέλιξη της κοινής αγοράς» του άρθρου 1, στοιχείο β, περίπτωση v, το οποίο διευκρινίζει ότι ένα μέτρο που δεν
αποτελούσε ενίσχυση κατά τη θέση του σε ισχύ πρέπει να θεωρείται ως υφιστάμενη ενίσχυση εφόσον «στη συνέχεια έγινε ενίσχυση
λόγω της εξελίξεως της κοινής αγοράς».
71     Η έννοια αυτή, η οποία μπορεί να ερμηνευθεί ως μεταβολή του οικονομικού και νομικού πλαισίου στον οικείο τομέα μέσω της θεσπίσεως
του επίμαχου μέτρου, δεν αφορά περιπτώσεις όπως η προκείμενη, στην οποία η Επιτροπή μεταβάλλει την εκτίμησή της βασιζόμενη
μόνο σε αυστηρότερη εφαρμογή των κανόνων της Συνθήκης περί κρατικών ενισχύσεων.
72     Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί ότι ο κανονισμός αποτελεί πράξη παραγώγου δικαίου εκδοθείσα προς εφαρμογή των άρθρων 87 ΕΚ και
88 ΕΚ, η οποία δεν μπορεί να περιορίσει το περιεχόμενο των εν λόγω άρθρων, στο μέτρο που οι εξουσίες της Επιτροπής απορρέουν
άμεσα από τις διατάξεις τους.
73     Πράγματι, το άρθρο 88, παράγραφος 1, ΕΚ απονέμει στην Επιτροπή την εξουσία να ασκεί μόνιμο έλεγχο στα καθεστώτα που ισχύουν
στα κράτη μέλη και να προτείνει τα χρήσιμα μέτρα που απαιτούνται για τη σταδιακή εξέλιξη ή τη λειτουργία της κοινής αγοράς.
74     Η παράγραφος 2 του ίδιου αυτού άρθρου παρέχει στην Επιτροπή, σε περίπτωση ασυμβίβαστης ενισχύσεως, τη δυνατότητα να επιβάλει
στο οικείο κράτος μέλος υποχρέωση τροποποιήσεως της ενισχύσεως ή καταργήσεώς της εντός προθεσμίας που η ίδια τάσσει.
75     Συνεπώς, η Επιτροπή, αποφασίζοντας να επανεξετάσει το ισχύον φορολογικό καθεστώς των κέντρων συντονισμού στο Βέλγιο, το οποίο
είχε κηρυχθεί από την ομάδα «κώδικα συμπεριφοράς» επιζήμιο για την κοινή αγορά, εκπλήρωσε τα καθήκοντα που της έχει αναθέσει
το άρθρο 88 ΕΚ. Ως εκ τούτου, η προσβαλλόμενη απόφαση έχει ως νομική βάση τα άρθρα 87 ΕΚ και 88 ΕΚ.
76     Επομένως, στο μέτρο που τηρήθηκε η αρχή της νομιμότητας, η προσβαλλόμενη απόφαση αποτελεί βεβαία πράξη της οποίας η εφαρμογή
μπορούσε να προβλεφθεί από τους ενδιαφερομένους. Ως εκ τούτου, η απόφαση αυτή δεν αντιβαίνει στην αρχή της ασφάλειας δικαίου.
77     Επιπλέον, η μοναδική διαδικασία που μπορεί να εφαρμόσει, εν προκειμένω, η Επιτροπή είναι η διαδικασία που προβλέπει ο κανονισμός
για τον έλεγχο των υφισταμένων ενισχύσεων. Συγκεκριμένα, είναι αναμφίβολο ότι το επίδικο φορολογικό καθεστώς αποτελεί υφιστάμενο
μέτρο, δεδομένου ότι είχε κοινοποιηθεί στην Επιτροπή το 1984 και δεν είχε υποστεί καμία ουσιαστική μεταβολή.
78     Ως εκ τούτου, η Forum 187 αβασίμως υποστηρίζει ότι η Επιτροπή, στηρίζοντας την απόφασή της περί κινήσεως της τυπικής διαδικασίας
ελέγχου στα άρθρα 17 και 18 του κανονισμού, όπως επισήμανε με το από 17 Ιουλίου 2000 έγγραφό της προς τις βελγικές αρχές,
και παραπέμποντας έπειτα μόνο στα άρθρα 87 ΕΚ και 88 ΕΚ, υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο. Συνεπώς, ο πρώτος λόγος ακυρώσεως
πρέπει να απορριφθεί.
Επί του λόγου που αντλείται από παράβαση του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ
79     Με αυτόν τον λόγο ακυρώσεως, η Forum 187 υποστηρίζει ότι το φορολογικό καθεστώς των κέντρων συντονισμού δεν αποτελεί κρατική
ενίσχυση υπό την έννοια του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ. Προς τούτο, δεν υποστηρίζει απλώς ότι η μέθοδος αναλύσεως του εν
λόγω φορολογικού καθεστώτος που εφάρμοσε η Επιτροπή ήταν υπερβολικά γενική, αλλά και ότι τα διάφορα μέτρα που αποτελούν το
επίδικο καθεστώς δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις του εν λόγω άρθρου. Ειδικότερα, επισημαίνει ότι τα μέτρα αυτά δεν εξασφαλίζουν
κανένα ευεργέτημα στα κέντρα, ότι δεν προέρχονται από μεταβίβαση κρατικών πόρων, ότι δεν έχουν επιλεκτικό χαρακτήρα και ότι
η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι έχουν επιπτώσεις στον ανταγωνισμό και στο ενδοκοινοτικό εμπόριο. Εν πάση περιπτώσει, κατά τη Forum
187, το εν λόγω καθεστώς δικαιολογείται από τη φύση και την οικονομία του βελγικού φορολογικού καθεστώτος.
–       Επί της μεθόδου αναλύσεως του φορολογικού καθεστώτος
80     Η Forum 187 προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη την αρμοδιότητα των κρατών μελών στον τομέα της φορολογίας και ότι
προέβη σε υπερβολικά γενική ανάλυση του επίδικου καθεστώτος.
81     Η απάντηση που πρέπει να δοθεί είναι, αφενός, ότι το άρθρο 87 ΕΚ δεν αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής του τους φορολογικούς
κανόνες.
82     Αφετέρου, επιβάλλεται να υπομνησθεί ότι, στην περίπτωση προγράμματος ενισχύσεων, η Επιτροπή μπορεί να περιοριστεί στην εξέταση
των χαρακτηριστικών του επίδικου προγράμματος προκειμένου να εκτιμήσει αν το πρόγραμμα αυτό εξασφαλίζει ευεργέτημα στους δικαιούχους
έναντι των ανταγωνιστών τους (απόφαση της 17ης Ιουνίου 1999, C‑75/97, Βέλγιο κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. I‑3671, σκέψη
48). Εξάλλου, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να εξετάζει κάθε συγκεκριμένη περίπτωση εφαρμογής του (απόφαση της 29ης Απριλίου
2004, C-278/00, Ελλάδα κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. I-3997, σκέψη 24 και η εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
83     Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος του λόγου αυτού πρέπει να απορριφθεί.
–       Επί των προϋποθέσεων του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ
84     Καταρχάς, πρέπει να διευκρινισθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, για να χαρακτηρισθεί ένα μέτρο ως ενίσχυση πρέπει να πληρούνται
όλες οι προϋποθέσεις του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ (απόφαση της 24ης Ιουλίου 2003, C‑280/00, Altmark Trans και Regierungspräsidium
Magdeburg, Συλλογή 2003, σ. I-7747, σκέψη 74).
85     Επομένως, επιβάλλεται η εξέταση όλων αυτών των προϋποθέσεων.
i)     Όσον αφορά την ύπαρξη ευεργετήματος υπέρ ορισμένων επιχειρήσεων
86     Συναφώς, η έννοια της ενισχύσεως δεν καλύπτει μόνο θετικές παροχές, όπως είναι οι επιδοτήσεις, τα δάνεια ή η απόκτηση μεριδίων
συμμετοχής στο κεφάλαιο επιχειρήσεων, αλλά και παρεμβάσεις οι οποίες, υπό διάφορες μορφές, περιορίζουν τις συνήθεις επιβαρύνσεις
του προϋπολογισμού μιας επιχειρήσεως και οι οποίες, ως εκ τούτου, χωρίς να αποτελούν επιδοτήσεις υπό στενή έννοια, είναι της
ίδιας φύσεως και έχουν ίδια αποτελέσματα (απόφαση της 20ής Νοεμβρίου 2003, C‑126/01, Gemo, Συλλογή 2003, σ. I‑13769, σκέψη
28 και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
87     Το Δικαστήριο έκρινε, περαιτέρω, ότι μέτρο με το οποίο οι δημόσιες αρχές παρέχουν σε ορισμένες επιχειρήσεις φορολογική απαλλαγή
και το οποίο, μολονότι δεν συνεπάγεται μεταβίβαση κρατικών πόρων, περιάγει τους δικαιούχους σε ευνοϊκότερη οικονομική κατάσταση
έναντι των λοιπών φορολογουμένων συνιστά κρατική ενίσχυση (απόφαση της 15ης Μαρτίου 1994, C-387/92, Banco Exterior de España,
Συλλογή 1994, σ. I-877, σκέψη 14).
88     Η Επιτροπή δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση ότι ο τρόπος καθορισμού των φορολογητέων εισοδημάτων, η απαλλαγή από τον παρακρατούμενο
φόρο ακίνητης και κινητής περιουσίας και από το δικαίωμα εισφοράς, καθώς και το σύστημα πλασματικού παρακρατούμενου φόρου
κινητής περιουσίας αποτελούν ευεργετήματα για τα κέντρα συντονισμού.
89     Η Forum 187 αντικρούει αυτή την ανάλυση.
90     Πρώτον, η Επιτροπή έκρινε, με τα σημεία 89 έως 95 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι ο κατ’ αποκοπήν καθορισμός των εισοδημάτων
βάσει της μεθόδου «cost plus» αποτελεί οικονομικό ευεργέτημα κατά την έννοια του άρθρου 87 ΕΚ.
91     Συγκεκριμένα, κατά το επίδικο καθεστώς, το φορολογητέο ευεργέτημα των εν λόγω κέντρων καθορίζεται σε ένα κατ’ αποκοπήν ποσό
το οποίο αντιστοιχεί σε ποσοστό επί του συνολικού ποσού των δαπανών και των εξόδων λειτουργίας, από τα οποία αποκλείονται
τα έξοδα προσωπικού και οι χρηματοοικονομικές δαπάνες.
92     Εξάλλου, το περιθώριο κέρδους ενός κέντρου συντονισμού πρέπει, καταρχήν, να καθορίζεται βάσει της δραστηριότητας που πράγματι
ασκεί το εν λόγω κέντρο. Αν το κέντρο χρεώνει ορισμένες παρεχόμενες υπηρεσίες σε τιμή αντίστοιχη του ποσού των εξόδων προσαυξημένο
με περιθώριο κέρδους, το ποσοστό κέρδους μπορεί να διατηρηθεί, εφόσον δεν είναι ασύνηθες. Όταν δεν υφίστανται αντικειμενικά
κριτήρια καθορισμού του ποσοστού κέρδους που πρέπει να ληφθεί υπόψη, το ποσοστό αυτό πρέπει, καταρχήν, να είναι της τάξεως
του 8 %.
93     Το ποσό του φορολογητέου ευεργετήματος του εν λόγω κέντρου δεν πρέπει, πάντως, να είναι κατώτερο από το συνολικό ποσό των
εξόδων ή δαπανών που δεν εκπίπτουν ως επαγγελματικά έξοδα και από τα «ασυνήθη ή χαριστικά» ευεργετήματα που χορηγούν στο εν
λόγω κέντρο τα μέλη του ομίλου στον οποίο ανήκουν. Στο εν λόγω ευεργέτημα των κέντρων συντονισμού επιβάλλεται φόρος επί των
εταιριών με τον συνήθη συντελεστή.
94     Αυτή η μέθοδος καθορισμού του φορολογητέου ευεργετήματος στηρίζεται στην καλούμενη «cost plus» μέθοδο, η οποία προβλέπεται
από τον Οργανισμό για την Οικονομική Συνεργασία και Ανάπτυξη (ΟΟΣΑ) όσον αφορά τη φορολόγηση υπηρεσιών παρασχεθεισών από θυγατρική
εταιρία ή από μόνιμη εγκατάσταση για λογαριασμό των εταιριών που ανήκουν στον ίδιο διεθνή όμιλο και είναι εγκατεστημένες σε
άλλα κράτη.
95     Για να εκτιμηθεί αν ο καθορισμός των φορολογητέων εισοδημάτων, όπως προβλέπεται στο καθεστώς των κέντρων συντονισμού, παρέχει
ευεργέτημα στα εν λόγω κέντρα, επιβάλλεται, όπως προτείνει η Επιτροπή με το σημείο 95 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η σύγκριση
του καθεστώτος αυτού με το καθεστώς κοινού δικαίου που στηρίζεται στη διαφορά μεταξύ κέρδους και ζημίας για μια επιχείρηση
που ασκεί τις δραστηριότητές της υπό τους όρους του ελεύθερου ανταγωνισμού.
96     Συναφώς, τα έξοδα προσωπικού και οι χρηματοοικονομικές δαπάνες που συνδέονται με δραστηριότητες διαχειρίσεως διαθεσίμων ή
χρηματοδοτικών δραστηριοτήτων αποτελούν στοιχεία τα οποία συμβάλλουν καθοριστικά στην πραγματοποίηση εσόδων από τα κέντρα
συντονισμού, στο μέτρο που τα κέντρα αυτά παρέχουν υπηρεσίες χρηματοοικονομικής ιδίως φύσεως. Συνεπώς, ο αποκλεισμός των εν
λόγω εξόδων και δαπανών από το κόστος καθορισμού των φορολογητέων εισοδημάτων των οικείων κέντρων δεν συνεπάγεται τιμές μεταβιβάσεως
ανάλογες προς εκείνες που ισχύουν υπό συνθήκες ελεύθερου ανταγωνισμού.
97     Ως εκ τούτου, ο αποκλεισμός των εν λόγω εξόδων και δαπανών μπορεί να εξασφαλίσει οικονομικό ευεργέτημα στα οικεία κέντρα.
98     Αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς της Forum 187, η ανάλυση αυτή δεν αναιρείται ούτε από τη διαπίστωση ότι η συνεκτίμηση των
χρηματοοικονομικών δαπανών θα μπορούσε, σε ορισμένες περιπτώσεις, να οδηγήσει σε υπερβολικά υψηλή βάση φορολογήσεως, ούτε
από τη σπουδαιότητα της φορολογικής επιβαρύνσεως του ομίλου, ούτε, κατά μείζονα λόγο, από το ότι ένα κέντρο μπορεί να φορολογηθεί
χωρίς να έχει πραγματοποιήσει κέρδη. Πράγματι, όλες αυτές οι επιπτώσεις είναι συνυφασμένες με τη μέθοδο «cost plus».
99     Επιπλέον, ο ετήσιος φόρος που επιβάλλεται από 1ης Ιανουαρίου 1993, ύψους 10 000 ευρώ ανά υπάλληλο πλήρους απασχολήσεως και
ανώτατου ποσού 100 000 ευρώ, δεν αντισταθμίζει τις θετικές συνέπειες της εφαρμοζόμενης μεθόδου υπολογισμού, καθόσον το ανώτατο
όριο αντιστοιχεί στον ελάχιστο αριθμό υπαλλήλων που τα κέντρα υποχρεούνται να απασχολούν κατά τα δύο πρώτα έτη της δραστηριότητάς
τους.
100   Η ίδια διαπίστωση επιβάλλεται όσον αφορά τον συντελεστή 8 % που, ελλείψει ειδικότερης προβλέψεως, εφαρμόζεται στις δαπάνες
λειτουργίας για τον καθορισμό της φορολογητέας βάσεως, στο μέτρο που ο συντελεστής αυτός αφορά βάση υπολογισμού σημαντικώς
μειωμένη και δεδομένου ότι το περιθώριο κέρδους διαφέρει για το κάθε κέντρο, καθόσον αποτελεί συνάρτηση της δραστηριότητας
που ασκούν τα οικεία κέντρα.
101   Τέλος, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 265 των προτάσεών του, πρέπει να γίνει δεκτή η άποψη της Επιτροπής
σύμφωνα με την οποία η εναλλακτική βάση φορολογίας που χρησιμεύει για την αποφυγή ενδεχόμενων καταχρήσεων με την καθιέρωση
ελάχιστου ορίου δεν είναι ικανή να καταργήσει το ευεργέτημα το οποίο δημιουργεί ο συνδυασμός του αποκλεισμού των προαναφερθέντων
εξόδων και της εφαρμογής του συντελεστή 8 %. Συγκεκριμένα, η βάση αυτή περιλαμβάνει, για τις εταιρίες που δεν υπάγονται στο
επίδικο καθεστώς, μόνον ποσά τα οποία επίσης φορολογούνται στο Βέλγιο.
102   Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι οι κανόνες περί καθορισμού των φορολογητέων εισοδημάτων
αποτελούσαν ευεργέτημα για τα κέντρα συντονισμού και τους ομίλους στους οποίους ανήκουν.
103   Δεύτερον, με τα σημεία 76 και 77 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή έκρινε ότι η απαλλαγή από τον παρακρατούμενο φόρο
ακίνητης περιουσίας, της οποίας απολαύουν τα κέντρα συντονισμού, αποτελεί για τα κέντρα αυτά οικονομικό ευεργέτημα.
104   Συγκεκριμένα, το επίδικο φορολογικό καθεστώς των κέντρων συντονισμού προβλέπει ότι τα κέντρα αυτά απαλλάσσονται από τον παρακρατούμενο
φόρο ακίνητης περιουσίας για τα ακίνητα που χρησιμοποιούν κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων τους, ενώ η δαπάνη αυτή βαρύνει
καταρχήν κάθε εταιρία η οποία έχει ακίνητα στο Βέλγιο, ήτοι κτίρια ή οικόπεδα, συμπεριλαμβανομένων των υλικών και του εξοπλισμού
που αποτελούν ακίνητα είτε εκ της φύσεώς τους είτε λόγω του σκοπού για τον οποίο χρησιμοποιούνται.
105   Ως εκ τούτου, η απαλλαγή από τον εν λόγω παρακρατούμενο φόρο αποτελεί οικονομικό ευεργέτημα. Το γεγονός ότι της απαλλαγής
αυτής απολαύουν ουσιαστικώς λιγότερα από το 5 % των κέντρων συντονισμού, διότι τα λοιπά μισθώνουν τα ακίνητά τους, δεν ασκεί
επιρροή στην εκτίμηση αυτή, στο μέτρο που η επιλογή μεταξύ αγοράς ή μισθώσεως ενός ακινήτου εξαρτάται αποκλειστικώς από τη
βούληση των εν λόγω κέντρων.
106   Τρίτον, από τα σημεία 78 και 79 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι, κατά την Επιτροπή, η απαλλαγή από τον παρακρατούμενο
φόρο ακίνητης περιουσίας της οποίας απολαύουν τα κέντρα συντονισμού αποτελεί οικονομικό ευεργέτημα.
107   Πράγματι, λαμβανομένου υπόψη ότι στο Βέλγιο προβλέπεται κατά κανόνα η φορολόγηση των εισφορών, κάθε κεφαλαιουχική εταιρία
επιβαρύνεται με αυτό τον φόρο. Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η απαλλαγή της οποίας απολαύουν τα εν λόγω κέντρα συντονισμού,
που αφορά τόσο τις αρχικές εισφορές όσο και τις αυξήσεις του καταστατικού κεφαλαίου, αποτελεί σαφώς ευεργέτημα.
108   Το γεγονός ότι το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 69/335/EOK του Συμβουλίου, της 17ης Ιουλίου 1969, περί των εμμέσων φόρων
των επιβαλλομένων επί των συγκεντρώσεων κεφαλαίων (ΕΕ ειδ. έκδ. 09/001, σ. 20), όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 85/303/EOK
του Συμβουλίου, της 10ης Ιουνίου 1985 (ΕΕ L 156, σ. 23), προέβλεψε ότι έπρεπε να δατηρηθούν σε ισχύ οι απαλλαγές μέτρων που
ίσχυαν την 1η Ιουλίου 1984 δεν αναιρεί την εκτίμηση αυτή, στο μέτρο που η απαλλαγή από το δικαίωμα εισφοράς προβλέπεται για
ορισμένα είδη επιχειρήσεων, οπότε στερείται γενικού χαρακτήρα.
109   Τέταρτον, με τα σημεία 80 έως 87 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή χαρακτήρισε ως οικονομικό ευεργέτημα την απαλλαγή
από τον παρακρατούμενο φόρο κινητής περιουσίας της οποίας απολαύουν τα κέντρα συντονισμού.
110   Συγκεκριμένα, κατά το επίδικο καθεστώς, δεν οφείλονται οι παρακρατούμενοι φόροι κινητής περιουσίας, ήτοι οι παρακρατήσεις
στην πηγή των μερισμάτων, των τόκων  πσ – πλην εκείνων που καταβάλλονται σε δικαιούχους οι οποίοι υπόκεινται στο Βέλγιο σε φόρο φυσικών ή νομικών προσώπων – και
των τελών που καταβάλλουν τα κέντρα συντονισμού, καθώς και των εισοδημάτων που τα εν λόγω κέντρα λαμβάνουν υπό τη μορφή χρηματικών
καταθέσεων.
111   Από τις διαπιστώσεις της Επιτροπής προκύπτει ότι ο παρακρατούμενος φόρος κινητής περιουσίας αποτελεί τον οριστικό βελγικό
φόρο επί των εισοδημάτων που διανέμονται σε αλλοδαπές εταιρίες, του οποίου η επιβολή ή η επιστροφή δεν είναι δυνατή στη χώρα
στην οποία είναι εγκατεστημένες οι εν λόγω εταιρίες.
112   Επομένως, το επίδικο καθεστώς, απαλλάσσοντας τα κέντρα συντονισμού από την εν λόγω παρακράτηση, τους παρέχει ευεργέτημα του
οποίου η ύπαρξη δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να αμφισβητηθεί για τον λόγο ότι έχουν προβλεφθεί άλλες απαλλαγές από τον
ίδιο παρακρατούμενο φόρο υπέρ άλλου είδους επιχειρήσεων.
113   Πέμπτον, με το σημείο 88 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή δέχθηκε ότι η αναγνώριση πλασματικού παρακρατούμενου φόρου
κινητής περιουσίας αποτελεί ευεργέτημαδέχθηκε ότι.
114   Πράγματι, οι αποδέκτες των ποσών που καταβάλλουν τα κέντρα συντονισμού απαλλάσσονται από τον πλασματικό παρακρατούμενο φόρο
κινητής περιουσίας και, επιπλέον, απολαύουν κατ’ αποκοπήν μειώσεως επί του συνολικού ποσού του φόρου που οφείλουν.
115   Από τη συζήτηση προέκυψε ότι ο συντελεστής του πλασματικού παρακρατούμενου φόρου κατέστη μηδενικός το 1991.
116   Πάντως, οι τόκοι που καταβλήθηκαν για μακροπρόθεσμα δάνεια τα οποία συνάφθηκαν πριν τις 24 Ιουλίου 1991 εξακολουθούν να απαλλάσσονται
από την υποχρέωση καταβολής φόρου. Συνεπώς, η κατάσταση αυτή εξασφαλίζει ευεργέτημα στα οικεία κέντρα συντονισμού.
117   Εξάλλου, το ότι ο συντελεστής του εν λόγω παρακρατούμενου φόρου, ο οποίος κατέστη μηδενικός, μπορεί να μεταβληθεί με βασιλικό
διάταγμα αποτελεί απλώς ενδεχόμενο και μελλοντικό ευεργέτημα. Αυτό το ενδεχόμενο όμως δεν μπορεί να γίνει δεκτό για να χαρακτηρισθεί
το εν λόγω μέτρο ως κρατική ενίσχυση.
118   Κατά συνέπεια, το επίδικο καθεστώς εξασφαλίζει ευεργέτημα στα κέντρα συντονισμού.
ii)  Όσον αφορά την επιλεκτικότητα
119   Συναφώς, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι, κατά πάγια νομολογία, το άρθρο 87, παράγραφος 1, ΕΚ επιτάσσει να εξακριβώνεται αν, στο
πλαίσιο δεδομένου νομικού καθεστώτος, μπορεί ένα κρατικό μέτρο να ευνοήσει «ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής»
έναντι άλλων οι οποίοι βρίσκονται, όσον αφορά τον σκοπό που επιδιώκει το εν λόγω καθεστώς, σε παρεμφερή πραγματική και νομική
κατάσταση. Σε καταφατική περίπτωση, το οικείο μέτρο πληροί την προϋπόθεση επιλεκτικότητας που αποτελεί συστατικό στοιχείο
της έννοιας της κρατικής ενισχύσεως, όπως προβλέπει η εν λόγω διάταξη (απόφαση της 3ης Μαρτίου 2005, C‑172/03, Heiser, Συλλογή
2005, σ. I‑1627, σκέψη 40 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
120   Από την ανωτέρω ανάλυση προκύπτει ότι οι απαλλαγές από τους παρακρατούμενους φόρους ακίνητης περιουσίας και κινητής περιουσίας,
από το δικαίωμα εισφοράς και η αναγνώριση πλασματικού παρακρατούμενου φόρου κινητής περιουσίας αποτελούν παρεκκλίσεις από
το βελγικό φορολογικό καθεστώς κοινού δικαίου. Το στοιχείο που επικαλείται η Forum 187, ότι δηλαδή υφίστανται πολλές άλλες
παρεκκλίσεις, δεν αναιρεί τη διαπίστωση ότι το εν λόγω καθεστώς εισάγει, εκ των πραγμάτων, παρέκκλιση και περιορίζει το ευεργέτημα
των εν λόγω απαλλαγών στα κέντρα συντονισμού.
121   Συνεπώς, πρέπει να διαπιστωθεί ότι οι εν λόγω απαλλαγές έχουν επιλεκτικό χαρακτήρα.
122   Όσον αφορά τον τρόπο καθορισμού των φορολογητέων εισοδημάτων, μολονότι η Forum 187 υποστηρίζει ότι το επίδικο καθεστώς εφαρμόζεται
στις εταιρίες για τις οποίες έχει ειδικώς προβλεφθεί προκειμένου να αποσοβηθεί κίνδυνος διπλής φορολογήσεως, είναι γεγονός
ότι το εν λόγω καθεστώς εφαρμόζεται μόνο στους διεθνείς ομίλους των οποίων οι θυγατρικές είναι διασκορπισμένες σε τέσσερις
τουλάχιστον διαφορετικές χώρες και οι οποίες διαθέτουν κεφάλαιο και αποθεματικά ύψους τουλάχιστον 1 δισεκατομμυρίου ΒEF και
πραγματοποιούν ετήσιο ενοποιημένο κύκλο εργασιών ύψους τουλάχιστον 10 δισεκατομμυρίων BEF.
123   Επομένως, το επίδικο καθεστώς έχει και ως προς το σημείο αυτό επιλεκτικό χαρακτήρα.
124   Η διαπίστωση αυτή δεν αναιρείται από την εκτίμηση της Forum 187 ότι το επίδικο καθεστώς δεν αποτελεί παρέκκλιση από το γενικό
καθεστώς φορολογίας των επιχειρήσεων, αλλά ένα διαφορετικό είδος φορολογίας, το οποίο υπαγορεύεται από τη λογική φορολογήσεως
και την ανάγκη επιλύσεως του προβλήματος της διπλής φορολογήσεως των υπηρεσιών που παρέχονται στο εσωτερικό ενός διεθνούς
ομίλου εταιριών.
125   Συγκεκριμένα, αφενός,η η Forum 187 εξηγεί τους λόγους για τους οποίους φρονεί ότι τα διάφορα μέτρα που προβλέπονται στο πλαίσιο του εν λόγω καθεστώτος
δικαιολογούνται από το φορολογικό σύστημα που ισχύει στο Βέλγιο. Αφετέρου, η Forum 187 δεν απέδειξε ότι ο σκοπός της επιλύσεως
του προβλήματος διπλής φορολογήσεως των παρεχομένων στο εσωτερικό ενός ομίλου υπηρεσιών δικαιολογούσε τον περιορισμό της εφαρμογής
του επίδικου καθεστώτος στα κέντρα που ιδρύθηκαν από σημαντικούς ομίλους, ούτε ότι ο σκοπός αυτός καθιστούσε αναγκαία τη χορήγηση
καθενός από τα διάφορα ευεργετήματα στα οποία συνίσταται το εν λόγω καθεστώς.
126   Συνεπώς, η Forum 187 δεν απέδειξε ότι το επίδικο καθεστώς δικαιολογείται από τη φύση ή τη γενική οικονομία του βελγικού φορολογικού
συστήματος στο οποίο εντάσσεται, οπότε πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο επιλεκτικός χαρακτήρας του εν λόγω καθεστώτος έχει αποδειχθεί.
iii)  Όσον αφορά την προϋπόθεση να χορηγείται η ενίσχυση με κρατικούς πόρους και να καταλογίζεται στο κράτος
127   Για να μπορέσουν ευεργετήματα να χαρακτηριστούν ως ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 88, παράγραφος 1, ΕΚ πρέπει, αφενός,
να χορηγήθηκαν άμεσα ή έμμεσα με κρατικούς πόρους και, αφετέρου, να μπορούν να καταλογιστούν στο κράτος (προαναφερθείσα απόφαση
GEMO, σκέψη 24).
128   Μολονότι είναι γεγονός ότι η δεύτερη προϋπόθεση πληρούται δεδομένου ότι το επίδικο φορολογικό καθεστώς θεσπίσθηκε από τη Βελγική
Κυβέρνηση, δεν ισχύει το ίδιο για την πρώτη προϋπόθεση, καθόσον, όπως υποστηρίζει η Forum 187, το βελγικό Δημόσιο εισέπραξε
από τα κέντρα συντονισμού 500 εκατομμύρια ευρώ ετησίως ως έσοδα φορολογίας και εισφορών κοινωνικών ασφαλίσεων.
129   Το γεγονός ότι οι ως άνω απαλλαγές είχαν ως συνέπεια για το εν λόγω κράτος τη μη πραγματοποίηση εσόδων από φορολογία και εισφορές
κοινωνικών ασφαλίσεων αρκεί για να διαπιστωθεί ότι τα ευεργετήματα που προέκυψαν χορηγήθηκαν με κρατικούς πόρους.
iv)  Όσον αφορά την προϋπόθεση το καθεστώς ενισχύσεων να έχει επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και να νοθεύει ή να απειλεί
να νοθεύσει τον ανταγωνισμό
130   Από τα σημεία 99 έως 103 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή έκρινε ότι το επίδικο καθεστώς έχει επιπτώσεις
στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό.
131   Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι ένα μέτρο νοθεύει τον ανταγωνισμό όταν περιορίζει τις επιβαρύνσεις της δικαιούχου
επιχειρήσεως και ενισχύει με τον τρόπο αυτό τη θέση της έναντι άλλων ανταγωνιστικών επιχειρήσεων (βλ., υπό την έννοια αυτή,
αποφάσεις της 17ης Σεπτεμβρίου 1980, 730/79, Philip Morris κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1980/ΙΙΙ, σ. 13, σκέψη 11, και της
11ης Νοεμβρίου 1987, 259/85, Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ. 4393, σκέψη 24).
132   Εν προκειμένω, τα ευεργετήματα που χορηγήθηκαν στα κέντρα συντονισμού νόθευσαν τον ανταγωνισμό μεταξύ των εν λόγω κέντρων
και των παρεχόντων υπηρεσίες στους τομείς των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, των υπηρεσιών διαχειρίσεως, της πληροφορικής και
των προσλήψεων, ενθαρρύνοντας τις εταιρίες του ομίλου να προσφύγουν στις υπηρεσίες των εν λόγω κέντρων.
133   Εξάλλου, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 320 των προτάσεών του, λόγω της ευρύτητας του πεδίου δραστηριοτήτων
που καλύπτουν οι πολυεθνικοί όμιλοι τους οποίους ευνοεί, έχει οπωσδήποτε επιπτώσεις στον ανταγωνισμό.
134   Τέλος, το εν λόγω καθεστώς έχει οπωσδήποτε επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, καθόσον τα κέντρα συντονισμού ιδρύθηκαν
από πολυεθνικές εταιρίες οι οποίες είναι διασκορπισμένες σε τέσσερα τουλάχιστον κράτη.
135   Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι το φορολογικό καθεστώς των κέντρων συντονισμού πληροί τις προϋποθέσεις του
άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ. Ως εκ τούτου, ο λόγος ακυρώσεως που αντλείται από παράβαση του εν λόγω άρθρου πρέπει να απορριφθεί.
–       Επί του λόγου ακυρώσεως που αντλείται από έλλειψη αιτιολογίας
136   Η Forum 187 υποστηρίζει κυρίως ότι η Επιτροπή δεν εξήγησε τους λόγους για τους οποίους ανακάλεσε τις προγενέστερες αποφάσεις
της.
137   Πρέπει να επισημανθεί, συναφώς, ότι, μολονότι η προβλεπόμενη από το άρθρο 253 ΕΚ υποχρέωση αιτιολογήσεως μιας κοινοτικής πράξεως
πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στη φύση της οικείας πράξεως και πρέπει να διαφαίνεται από αυτήν κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο
η συλλογιστική της κοινοτικής αρχής που εκδίδει την πράξη, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να γνωρίζουν τους λόγους που δικαιολογούν
τη λήψη του μέτρου και το αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο να μπορεί να ασκεί τον έλεγχό του (αποφάσεις της 9ης Ιουλίου 1969, 1/69,
Ιταλία κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 87, σκέψη 9, και της 7ης Μαρτίου 2002, C‑310/99, Ιταλία κατά Επιτροπής,
Συλλογή 2002, σ. I‑2289, σκέψη 48), δεν πρέπει να επιβάλλεται στην Επιτροπή υποχρέωση διευκρινίσεως των λόγων για τους οποίους
είχε προβεί σε διαφορετική εκτίμηση του επίδικου καθεστώτος με τις προγενέστερες αποφάσεις της. Συγκεκριμένα, η έννοια της
κρατικής ενισχύσεως αφορά αντικειμενική κατάσταση η οποία εκτιμάται κατά τον χρόνο εκδόσεως της αποφάσεως της Επιτροπής.
138   Ως εκ τούτου, ο λόγος που αντλείται από έλλειψη αιτιολογίας και τα αιτήματα της Forum 187 περί ακυρώσεως της προσβαλλομένης
αποφάσεως στο μέτρο που χαρακτηρίζει τα επίδικα μέτρα ως κρατικές ενισχύσεις αυμβίβαστες με την κοινή αγορά πρέπει να απορριφθούν.

Επί των αιτημάτων του Βασιλείου του Βελγίου περί μερικής ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως
139   Το Βασίλειο του Βελγίου, που ζητεί την ακύρωση της αποφάσεως της Επιτροπής στο μέτρο που δεν επιτρέπει ούτε προσωρινώς την
ανανέωση της αδείας των κέντρων συντονισμού που υπάγονταν στο επίδικο καθεστώς στις 31 Δεκεμβρίου 2000 και των οποίων η άδεια
λήγει πριν τις 31 Δεκεμβρίου 2010, προβάλλει τέσσερις λόγους ακυρώσεως οι οποίοι αντλούνται από παράβαση του άρθρου 88 ΕΚ,
από παραβίαση των αρχών της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της ισότητας και από έλλειψη αιτιολογίας, προβάλλει τέσσερις λόγους ακυρώσεως.
140   Η Forum 187, που ζητεί την ακύρωση της ίδιας αυτής αποφάσεως, στο μέτρο που δεν προβλέπει κατάλληλα μεταβατικά μέτρα για τα
κέντρα συντονισμού των οποίων η άδεια λήγει μεταξύ της 17ης Φεβρουαρίου 2003 και της 31ης Δεκεμβρίου 2004, προβάλλει δύο λόγους
ακυρώσεως οι οποίοι αντλούνται από παραβίαση της αρχής προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και από έλλειψη αιτιολογίας.
Επί της παραβιάσεως της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης
–       Επιχειρήματα των διαδίκων
141   Το Βασίλειο του Βελγίου υποστηρίζει ότι η Επιτροπή, στηρίζοντας την απόφασή της στον κώδικα δεοντολογίας και στις εργασίες
του Συμβουλίου «Ecofin» και εξασφαλίζοντας στα κέντρα συντονισμού άδεια ισχύουσα μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2010, δεν συμμορφώθηκε
με το σύνολο των θέσεων του Συμβουλίου και, ειδικότερα, με το σημείωμα της 26ης και 27ης Νοεμβρίου 2000 που προέβλεπε ότι
το επίδικο φορολογικό καθεστώς θα ίσχυε για όλα τα κέντρα μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2005.
142   Το Βασίλειο του Βελγίου υποστηρίζει, επίσης, ότι, λόγω αυτής της θέσεως του Συμβουλίου, ο Βέλγος Υπουργός Οικονομίας ανακοίνωσε
επίσημα στη Βουλή των Αντιπροσώπων, στις 20 Δεκεμβρίου 2000, αυτή τη δυνατότητα ανανεώσεως αδειών μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου
2005, ημερομηνία την οποία επανέλαβε η Επιτροπή με τις προτάσεις χρήσιμων μέτρων που υπέβαλε στις 11 Ιουλίου 2001.
143   Το Βασίλειο του Βελγίου αναφέρει επίσης ότι, λαμβανομένου υπόψη ότι η ανανέωση της αδείας των κέντρων συντονισμού ήταν αυτόματη
εφόσον πληρούνταν οι απαραίτητες προϋποθέσεις, τα κέντρα των οποίων η άδεια έληγε συγχρόνως με την κοινοποίηση της προσβαλλομένης
αποφάσεως μπορούσαν να έχουν βάσιμη πεποίθηση ότι η άδειά τους θα ανανεωθεί. Επισημαίνει ότι μέχρι την κοινοποίηση της προσβαλλομένης
αποφάσεως ούτε τα εν λόγω κέντρα ούτε το ίδιο μπορούσαν να γνωρίζουν την ημερομηνία που θα αποφασίσει η Επιτροπή για την παύση
των ανανεώσεων αδειών.
144   Η Forum 187 υποστηρίζει ότι, λαμβανομένων υπόψη των προγενέστερων αποφάσεων της Επιτροπής, τα κέντρα συντονισμού μπορούσαν
βασίμως να θεωρούν ότι εξακολουθούσαν να δικαιούνται αδείας.
145   Υποστηρίζει επίσης ότι τα κέντρα των οποίων η άδεια έληγε το 2003 και το 2004 χρειάζονταν μια μεταβατική περίοδο δύο ετών
για να ανασυγκροτηθούν και, ενδεχομένως, να εγκατασταθούν εκτός Βελγίου. Αμφισβητεί επίσης τους λόγους ακυρώσεως που προβάλλει
η Επιτροπή κατά της χορηγήσεως μεταβατικών μέτρων.
146   Η Επιτροπή αντικρούει όλα αυτά τα επιχειρήματα διευκρινίζοντας ότι αναγνώρισε ότι στα εν λόγω κέντρα συντονισμού είχε δημιουργηθεί
δικαιολογημένη εμπιστοσύνη λόγω των προγενέστερων αποφάσεών της και ότι προέβλεψε μεταβατική περίοδο η οποία λήγει το αργότερο
στις 31 Δεκεμβρίου 2010 για τα κέντρα τα οποία διέθεταν άδεια ισχύουσα κατά την ημερομηνία κοινοποιήσεως της προσβαλλομένης
αποφάσεως.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
147   Το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως κρίνει ότι το δικαίωμα επικλήσεως της αρχής προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης
παρέχεται σε κάθε πρόσωπο στο οποίο ένα κοινοτικό όργανο δημιούργησε βάσιμες προσδοκίες. Επιπλέον, κανείς δεν μπορεί να επικαλεστεί
παραβίαση της αρχής αυτής ελλείψει συγκεκριμένων διαβεβαιώσεων εκ μέρους της διοικήσεωςσυγκεκριμένων διαβεβαιώσεων εκ μέρους της διοικήσεως (απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 2005, C‑506/03, Γερμανία κατά Επιτροπής, που δεν δημοσιεύθηκε στη Συλλογή, σκέψη 58). Ομοίως,
όταν ένας προνοητικός και ενημερωμένος επιχειρηματίας είναι σε θέση να προβλέψει τη θέσπιση κοινοτικού μέτρου ικανού να βλάψει
τα συμφέροντά του, δεν μπορεί να επικαλεστεί την αρχή αυτή μετά τη λήψη του εν λόγω μέτρου (απόφαση της 11ης Μαρτίου 1987,
265/85, Van de Bergh en Jurgens και Van Dijk Food Products κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ. 1155, σκέψη 44).
148   Συναφώς, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η Κοινότητα είχε προηγουμένως δημιουργήσει κατάσταση δυνάμενη να θεμελιώσει δικαιολογημένη
εμπιστοσύνη, μπορεί να αντιταχθεί στη λήψη μεταβατικών μέτρων η ύπαρξη επιτακτικού δημοσίου συμφέροντος όσον αφορά καταστάσεις
που, μολονότι γεννήθηκαν πριν από τη θέση σε ισχύ της νέας ρυθμίσεως, δεν έχουν ακόμη παύσει (απόφαση της 17ης Ιουλίου 1997,
C‑183/95, Affish, Συλλογή 1997, σ. I‑4315, σκέψη 57).
149   Το Δικαστήριο έχει κρίνει, πάντως, ότι, ελλείψει επιτακτικού δημοσίου συμφέροντος, η Επιτροπή, παραλείποντας να συνοδεύσει
την κατάργηση μιας ρυθμίσεως με μεταβατικά μέτρα για την προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης που δημιούργησε βασίμως
στον επιχειρηματία η κοινοτική ρύθμιση, ενεργεί κατά παράβαση θεμελιώδη κανόνα δικαίου (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση
της 14ης Μαΐου 1975, 74/74, CNTA κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1976, σ. 327, σκέψη 44).
150   Πρώτον, πρέπει να εξεταστεί αν τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 26ης και 27ης Νοεμβρίου 2000, καθώς και οι προτάσεις της
Επιτροπής για τη λήψη χρήσιμων μέτρων δημιούργησαν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη για τη διατήρηση σε ισχύ του επίδικου καθεστώτος
τουλάχιστο μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2005.
151   Από τη δικογραφία προκύπτει ότι τα εν λόγω συμπεράσματα του Συμβουλίου εκφράζουν πολιτική βούληση και δεν μπορούν, λόγω του
περιεχομένου τους, να παραγάγουν έννομα αποτελέσματα τα οποία θα μπορούσαν να επικαλεστούν οι ενδιαφερόμενοι ενώπιον του Δικαστηρίου.
Εξάλλου, τα εν λόγω συμπεράσματα δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να δεσμεύσουν την Επιτροπή κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων
που της απονέμει η Συνθήκη στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Συνεπώς, η Βελγική Κυβέρνηση δεν μπορεί βασίμως να υποστηρίξει
ότι τα εν λόγω συμπεράσματα αποτελούσαν διαβεβαιώσεις για τη λήψη μεταβατικών μέτρων.
152   Το ίδιο ισχύει όσον αφορά τα κέντρα συντονισμού τα οποία οφείλουν να γνωρίζουν τις αρμοδιότητες της Επιτροπής και, επομένως,
δεν μπορούν να αντιτάξουν στην Επιτροπή τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 26ης και 27ης Νοεμβρίου 2000.
153   Οι προτάσεις χρήσιμων μέτρων που η Επιτροπή κοινοποίησε στο Βασίλειο του Βελγίου δεν μπορούν, εν πάση περιπτώσει, να θεμελιώσουν
εμπιστοσύνη, καθόσον αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της τυπικής διαδικασίας ελέγχου και ένα κράτος μπορεί, όπως εν προκειμένω,
να τις αντικρούσει.
154   Ως εκ τούτου, ούτε το Βασίλειο του Βελγίου ούτε η Forum 187 μπορούν να επικαλεστούν εμπιστοσύνη για τη διατήρηση σε ισχύ του
επίδικου καθεστώτος τουλάχιστο μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2005.
155   Δεύτερον, είναι γεγονός ότι η Επιτροπή, με τις αποφάσεις της του 1984 και του 1987 καθώς και με την από 24 Σεπτεμβρίου 1990
απάντησή της, δημιούργησε εμπιστοσύνη ως προς το ότι το επίδικο καθεστώς δεν περιελάμβανε στοιχείο ενισχύσεως.
156   Είναι επίσης γεγονός ότι:
–       αν το επίδικο καθεστώς προβλέπει διαδικασία χορηγήσεως δεκαετούς αδείας, η ανανέωση της εν λόγω αδείας, χωρίς να είναι αυτόματη,
υπόκειται στην ίδια διαδικασία και μπορεί να χορηγηθεί χωρίς δυσκολίες, εφόσον εξακολουθούν να πληρούνται οι απαραίτητες αντικειμενικές
προϋποθέσεις.
–       Επιπλέον, ο αριθμός των ανανεώσεων δεν καθορίζεται από την εθνική νομοθεσία.
–       Ελλείψει διακριτικής ευχέρειας των εθνικών αρχών, τα κέντρα συντονισμού που ζητούν ανανέωση της αδείας τους μπορούσαν ευλόγως
να θεωρούν ότι δεν υφίσταται κώλυμα στην εν λόγω ανανέωση.
157   Το στοιχείο που επικαλείται η Επιτροπή, ότι δηλαδή οι βελγικές αρχές προέβησαν στον περιορισμό των ευεργετημάτων που εξασφαλίζει
το επίδικο καθεστώς προβλέποντας, μεταξύ άλλων, ετήσιο φόρο ανά μέλος του προσωπικού δεν είναι ικανό να θίξει την εκτίμηση
επί της συνέχειας του εν λόγω καθεστώτος για τα κέντρα συντονισμού. Συγκεκριμένα, από τη συζήτηση της υποθέσεως δεν προέκυψε
ότι οι προαναφερθείσες τροποποιήσεις του καθεστώτος που θεσπίστηκε με το βασιλικό διάταγμα του 1982 είναι τόσο σημαντικές
ώστε μπορούν να το μεταβάλουν ουσιαστικώς.
158   Ως εκ τούτου, με τις αποφάσεις της του 1984 και του 1987, καθώς και με την από 24 Σεπτεμβρίου 1990 απάντησή της, η Επιτροπή
δημιούργησε στα κέντρα συντονισμού που διέθεταν άδεια στις 31 Δεκεμβρίου 2000 εμπιστοσύνη ως προς το ότι οι κανόνες της Συνθήκης
δεν απαγόρευαν την ανανέωση της αδείας τους.
159   Τρίτον, πρέπει να εξεταστεί αν η εν λόγω εμπιστοσύνη είναι δικαιολογημένη.
160   Η Επιτροπή υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι τα κέντρα συντονισμού δεν μπορούσαν να επικαλεστούν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη όσον
αφορά τη μονιμότητα του επίδικου καθεστώτος, καθόσον είχαν στη διάθεσή τους ορισμένα στοιχεία από τα οποία προέκυπτε ότι το
εν λόγω καθεστώς δεν επρόκειτο να διατηρηθεί σε ισχύ.
161   Ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι τα σχετικά στοιχεία που επικαλέστηκε η Επιτροπή μπορούσαν να κλονίσουν την εμπιστοσύνη των κέντρων
συντονισμού όσον αφορά τη συμβατότητα του καθεστώτος στο οποίο υπάγονται με τους κανόνες της Συνθήκης, τα εν λόγω κέντρα μπορούσαν,
εν πάση περιπτώσει, να αναμένουν ότι μια απόφαση της Επιτροπής που ανατρέπει προγενέστερη εκτίμησή της θα τους εξασφαλίζει
τον χρόνο που απαιτείται για να λάβουν αποτελεσματικώς υπόψη αυτή τη μεταβολή εκτιμήσεως.
162   Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι ο χρόνος που παρήλθε μεταξύ της δημοσιεύσεως της αποφάσεως περί κινήσεως της τυπικής διαδικασίας
ελέγχου της 20ής Ιουνίου 2002 και της εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως της 17ης Φεβρουαρίου 2003 δεν αρκούσε για να ληφθεί
υπόψη από τα κέντρα το ενδεχόμενο αποφάσεως τερματίζουσας την ισχύ του επίδικου καθεστώτος. Πράγματι, όπως προαναφέρθηκε,
το εν λόγω καθεστώς είναι ένα φορολογικό καθεστώς εγκριθέν για περίοδο δέκα ετών, το οποίο προϋποθέτει λογιστικά μέτρα και
αποφάσεις χρηματοοικονομικής και οικονομικής φύσεως τις οποίες ένας ενημερωμένος επιχειρηματίας δεν μπορεί να λάβει εντός
τόσο σύντομης προθεσμίας.
163   Συνεπώς, τα κέντρα συντονισμού για τα οποία η αίτηση ανανεώσεως αδείας εκκρεμούσε κατά την κοινοποίηση της προσβαλλομένης
αποφάσεως ή των οποίων η άδεια έληγε συγχρόνως ή εντός σύντομης προθεσμίας από την κοινοποίηση της εν λόγω αποφάσεως μπορούσαν
βασίμως να έχουν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη όσον αφορά τη χορήγηση εύλογης μεταβατικής περιόδου προκειμένου να προσαρμοστούν
στα αποτελέσματα της εν λόγω αποφάσεως. Συναφώς, υπό την έννοια «εντός σύντομης προθεσμίας» νοείται μια ημερομηνία της οποίας
η χρονική εγγύτητα σε σχέση με την ημερομηνία κοινοποιήσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως είναι τέτοια ώστε τα οικεία κέντρα
συντονισμού δεν διέθεταν τον απαιτούμενο χρόνο προσαρμογής στη μεταβολή του επίδικου καθεστώτος.
164   Τέταρτον, πρέπει να καταστεί βέβαιον ότι δεν υφίστατο κανένα δημοσίας τάξεως συμφέρον δυνάμενο να κατισχύσει του συμφέροντος
των κέντρων συντονισμού για την εκ μέρους της Επιτροπής χορήγηση της εν λόγω μεταβατικής περιόδου.
165   Αφενός, επιβάλλεται η επισήμανση ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι το κοινοτικό συμφέρον απάδει προς τη χορήγηση της εν λόγω
μεταβατικής περιόδου. Αφετέρου, η άποψη της Επιτροπής στερείται συνοχής, στο μέτρο που καθιστά δυνατή τη διατήρηση σε ισχύ
των αδειών που ίσχυαν κατά την ημερομηνία κοινοποιήσεως της εν λόγω αποφάσεως μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2010, ενώ, αντιστρόφως,
δεν αναγνωρίζει το ευεργέτημα υπαγωγής σε μεταβατικό καθεστώς στα κέντρα συντονισμού για τα οποία εκκρεμούσε αίτηση ανανεώσεως
αδείας κατά την ημερομηνία κοινοποιήσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως ή των οποίων η άδεια έληγε συγχρόνως ή εντός σύντομης
προθεσμίας από την κοινοποίηση της εν λόγω αποφάσεως.
166   Τέλος, πέραν του γεγονότος ότι η Επιτροπή δέχθηκε, με την απόφασή της, ότι τα κέντρα συντονισμού είχαν πραγματοποιήσει σημαντικές
επενδύσεις και είχαν αναλάβει μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις, πρέπει να τονιστεί ότι κατά την ημερομηνία εκδόσεως της προσβαλλομένης
αποφάσεως δεν υφίστατο κανένα εναλλακτικό ή τροποποιητικό καθεστώς.
167   Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι ο λόγος ακυρώσεως που αντλείται από παραβίαση της αρχής προστασίας της δικαιολογημένης
εμπιστοσύνης είναι βάσιμος.
Επί της παραβιάσεως της αρχής της ισότητας
168   Το Βασίλειο του Βελγίου υποστηρίζει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση εισάγει αδικαιολόγητη δυσμενή διάκριση μεταξύ των κέντρων
συντονισμού των οποίων η άδεια έληξε λίγο πριν την έκδοσή της και τα οποία υπάγονται, ως εκ τούτου, στο επίδικο καθεστώς μέχρι
τις 31 Δεκεμβρίου 2010 και εκείνων των οποίων η άδεια λήγει μετά την ημερομηνία κοινοποιήσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως
και για τα οποία δεν προβλέπεται κανένα μεταβατικό μέτρο.
169   Η Επιτροπή αντικρούει το επιχείρημα αυτό υποστηρίζοντας ότι σε όλα τα κέντρα συντονισμού έχει χορηγηθεί δεκαετής άδεια και
ότι, στο μέτρο που μπορούν να επωφεληθούν της αδείας τους καθόλη την περίοδο ισχύος της, τελούν υπό την ίδια κατάσταση.
170   Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η γενική αρχή της ισότητας επιβάλλει παρόμοιες καταστάσεις να μην αντιμετωπίζονται κατά
τρόπο διαφορετικό και διαφορετικές καταστάσεις να μην αντιμετωπίζονται κατά τον ίδιο τρόπο, εκτός αν αυτή η κατάσταση δικαιολογείται
αντικειμενικώς (αποφάσεις της 27ης Μαρτίου 1980, 66/79, 127/79 και 128/79, Salumi, Συλλογή 1980/Ι, σ. 627, σκέψη 14, και της
6ης Μαρτίου 2003, C-14/01, Niemann, Συλλογή 2003, σ. I‑2279, σκέψη 49 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
171   Λαμβανομένου υπόψη του συμπεράσματος που περιλαμβάνεται στη σκέψη 167 της παρούσας αποφάσεως, η προσβαλλόμενη απόφαση έχει
ως συνέπεια να τυγχάνουν διαφορετικής μεταχειρίσεως κέντρα συντονισμού τα οποία, στο σύνολό τους, είχαν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη
όσον αφορά τη χορήγηση εύλογης μεταβατικής περιόδου.
172   Ως εκ τούτου, ανάλογα με την ημερομηνία της τελευταίας ανανεώσεως της αδείας εντός του 2001 και 2002, ή με το αν η άδεια λήγει
συγχρόνως ή εντός σύντομης προθεσμίας από την κοινοποίηση της προσβαλλομένης αποφάσεως, η ισχύς του ευεργετήματος του επίδικου
καθεστώτος έχει διαφορετική διάρκεια, καθόσον στην πρώτη περίπτωση λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2010, ενώ στη δεύτερη περίπτωση
δεν προβλέπεται καμία μεταβατική περίοδος.
173   Επομένως, η Επιτροπή, παραλείποντας να θεσπίσει μεταβατικά μέτρα όσον αφορά τα κέντρα συντονισμού των οποίων η άδεια λήγει
συγχρόνως ή εντός σύντομης προθεσμίας από την κοινοποίηση της προσβαλλομένης αποφάσεως, παραβίασε τη γενική αρχή της ισότητας.
174   Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να ακυρωθεί, στο μέτρο που δεν προβλέπει μεταβατικά
μέτρα όσον αφορά τα κέντρα συντονισμού για τα οποία η αίτηση ανανεώσεως αδείας εκκρεμούσε κατά την ημερομηνία κοινοποιήσεως
της προσβαλλομένης αποφάσεως ή των οποίων η άδεια έληγε συγχρόνως ή εντός σύντομης προθεσμίας από την κοινοποίηση της εν λόγω
αποφάσεως.
175   Στο μέτρο που οι προσφυγές έγιναν δεκτές, παρέλκει η εξέταση των λοιπών λόγων ακυρώσεως.

Επί των δικαστικών εξόδων
176   Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει
σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Κατά την παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου, το Δικαστήριο μπορεί να κατανείμει τα δικαστικά
έξοδα σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων.
177   Δεδομένου ότι το Βασίλειο του Βελγίου ζήτησε την καταδίκη της Επιτροπής στα δικαστικά έξοδα και αυτή ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί
στα δικαστικά έξοδα των υποθέσεωντων C‑182/03 και C‑182/03 R.
178   Δεδομένου ότι η Forum 187 ζήτησε την καταδίκη της Επιτροπής και αυτή ηττήθηκε μερικώς, η Επιτροπή πρέπει να καταδικαστεί κατά
το ήμισυ στα δικαστικά έξοδα της Forum 187 στην υπόθεση C‑217/03 και στο σύνολο των δικαστικών εξόδων της στην υπόθεση C‑217/03 R.
179   Ωστόσο, επειδή το Πρωτοδικείο καταδίκασε τη Forum 187 στα δικαστικά έξοδα της υποθέσεως στο πλαίσιο της οποίας εκδόθηκε η
προαναφερθείσα διάταξη του Πρωτοδικείου Forum 187 κατά Επιτροπής, πρέπει να απορριφθεί το αίτημα της Forum 187 περί καταδίκης
της Επιτροπής στα δικαστικά έξοδα αυτής της υποθέσεως.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Ακυρώνει την απόφαση 2003/757/ΕΚ της Επιτροπής, της 17ης Φεβρουαρίου 2003, σχετικά με το καθεστώς ενισχύσεως που σχεδιάζει
να εφαρμόσει το Βέλγιο υπέρ των κέντρων συντονισμού που είναι εγκατεστημένα στο Βέλγιο, στο μέτρο που δεν προβλέπει μεταβατικά
μέτρα όσον αφορά τα κέντρα συντονισμού για τα οποία η αίτηση ανανεώσεως αδείας εκκρεμούσε κατά την ημερομηνία κοινοποιήσεως
της προσβαλλομένης αποφάσεως ή των οποίων η άδεια έληγε συγχρόνως ή εντός σύντομης προθεσμίας από την κοινοποίηση της εν λόγω
αποφάσεως.
2)
Απορρίπτει την προσφυγή της Forum 187 ASBL κατά τα λοιπά.
3)
Καταδικάζει την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στα δικαστικά έξοδα στην υπόθεση C‑182/03 και κατά το ήμισυ στα δικαστικά
έξοδα της Forum 187 ASBL στην υπόθεση C‑217/03.
4)
Καταδικάζει την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στα δικαστικά έξοδα στις υποθέσεις C‑182/03 R και C‑217/03 R.
(υπογραφές)
*
Γλώσσες διαδικασίας: η γαλλική και η αγγλική.