CELEX: 62003CJ0065
Nuqqas ta' Stat li jwettaq obbligu
Artikoli 12 KE, 149 KEu 150 KE
Diploma ta' livell ta' edukazzjoni sekondarja miksuba minn Stat Membru ieħor
Aċċess għal edukazzjoni superjuri

Permezz ta' rikors ippreżentat fir-reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-14 ta' Frar 2003, il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej
ressqet, bis-saħħa ta' l-Artikolu 226 KE, rikors intiż sabiex jiġi ddikjarat, li billi ma ħax il-miżuri neċessarji biex jiżgura
li dawk li għandhom diploma ta' edukazzjoni ta' livell sekondarju maħruġa minn Stati Membri oħra jkunu jistgħu jaċċedu għat-tagħlim
ta' livell superjuri organizzat mill-Komunità Franċiża tal-Belġju (iktar 'il quddiem il-"Komunità Franċiża") taħt l-istess
kundizzjonijiet dawk li għandhom iċ-ċertifikat ta' edukazzjoni sekondarja superjuri (iktar 'il quddiem iċ-"ĊESS"), ir-Renju
tal-Belġju naqas mill-obbligi li għandu skond l-Artikoli 12 KE, 149 KE u 150 KE.

Il-Qafas Ġuridiku

Il-Leġiżlazzjoni Komunitarja
Skond l-Artikolu 12(1) KE:
"Fil-kamp ta' l-applikazzjoni ta’ dan it-Trattat, u bla ħsara għad-disposizzjonijiet speċjali inklużi hemm kull diskriminazzjoni
minħabba ċittadinanza għandha tiġi projbita."
L-Artikolu 149(1) u (2) KE jipprovdi:
"1. Il-Komunità għandha tikkontribwixxi għall-iżvilupp ta' edukazzjoni ta' kwalità billi tinkoraġġixxi kooperazzjoni bejn
l-Istati Membri u, jekk ikun meħtieġ, billi tappoġġa u tissupplimenta l-azzjonijiet tagħhom, filwaqt li tirrispetta għal kollox
ir-responsabbiltà ta' l-Istati Membri għal dak li hu kontenut ta' tagħlim u l-organizzazzjoni ta' sistemi ta' edukazzjoni
u d-diversità kulturali u lingwistika tagħhom.
2. L-azzjoni komunitarja għandha tkun immirata lejn:
[…]
–        l-inkoraġġiment tal-mobilità fost l-istudenti u l-għalliema, inter alia billi tinkoraġġixxi r-[rikonoxximent] akkademiku ta'
diplomi u perjodi ta' studju;
[…]"
L-Artikolu 150 jipprovdi li:
"Il-Komunità għandha timplimenta politika ta' taħriġ vokazzjonali, li għandha tappoġġa u tissuplimenta l-azzjoni ta' l-Istati
Membri, filwaqt li tirrispetta għal kollox ir-responsabbiltà ta' l-Istati Membri għall-kontenut u l-organizzazzjoni tat-taħriġ
vokazzjonali.
2. L-azzjoni komunitarja għandha jkollha l-mira li:
[…]
–        tħaffef l-aċċess għall-formazzjoni vokazzjonali u tinkoraġġixxi l-mobilità ta' l-edukaturi u ta' min ikun qiegħed jitħarreġ
u partikolarment taż-żgħażah;
[…]"

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
L-Artikolu 1(b) tad-Digriet Irjali ta' l-20 ta' Lulju 1971 li jistabbilixxi l-kundizzjonijiet u l-proċedura biex tingħata
ekwivalenza lil diplomi u ċertifikati ta' studju li sar barra mill-pajjiż (
Moniteur belge
tal-5 ta' Awwissu 1971, p. 9254, iktar 'il quddiem id-"digriet ta' l-1971") jipprovdi li:
"L-għoti ta' l-ekwivalenza prevista fl-Artikolu 1 tal-liġi tad-19 ta' Marzu 1971 ma jista', fl-ebda każ, ikollu bħala riżultat:
[…]
(b) li min jingħata tali ekwivalenza jingħata aċċess għal studji li m'għandux aċċess għalihom fil-pajjiż fejn inħareġ iċ-ċertifikat
jew id-diploma".
Id-digriet tal-Gvern tal-Komunità Franċiża tat-3 ta' April 2003, li jemenda d-digriet ta' l-1971 (
Moniteur belge
tas-16 ta' Mejju 2003, p.26867, iktar 'il quddiem  id-"digriet  tat-3 ta' April 2003, li jemenda d-digriet ta' l-1971") żied
ma' l-Artikolu 1(b) tad-digriet ta' l-1971 is-sentenza li ġejja: "Madankollu, is-subparagrafu b) ma japplikax għall-kwalifiki
li jinħarġu minn Stat Membru ta' l-Unjoni Ewropea".
L-Artikolu 2 tad-digriet tal-Gvern tal-Komunità Franċiża tas-17 ta' Mejju 1999, li jistabbilixxi l-ekwivalenza bejn ċerti
kwalifiki barranin li juru li ntemmu studji ta' livell sekondarju u ċ-ċertifikat uffiċjali ta' edukazzjoni sekondarja superjuri
(
Moniteur belge
tal-25 ta' Settembru 1999, iktar 'il quddiem id-"digriet ta' l-1999"), jipprovdi li:
"Id-diplomi Lussemburgiżi li juru li ntemmu l-istudji ta' livell sekondarju, taħt is-sistema l-ġdida, mogħtija mis-sena skolastika
1993-1994 u li jinkludu waħda mill-frażijiet li ġejjin:
[…]
huma ddikjarati ekwivalenti għall-ċertifikat uffiċjali ta' tagħlim ta' livell sekondarju superjuri"
Id-digriet tal-Gvern tal-Komunità Franċiża tat-3 ta' April 2003, li jemenda d-digriet ta' l-1999 (
Moniteur belge
tal-15 ta' Mejju 2003, iktar 'il quddiem "id-digriet tat-3 ta' April 2003 li jemenda d-digriet ta' l-1999") ħassar, b'mod
partikolari, l-Artikolu 2 tad-digriet ta' l-1999.

Il-fatti li wasslu għal kawża
Billi kkunsidrat li d-dispożizzjoni tad-digriet ta' l-1971 li jirregola r-rikonoxximent tal-kwalifiki u tad-diplomi mogħtija
meta jintemmu l-istudji ta' livell sekondarju u l-aċċess għall-studji superjuri u universitarji fil-Komunità Franċiża kienu
jmorru kontra l-Artikoli 12 KE, 149 KE u 150 KE, il-Kummissjoni fetħet il-proċedura ta' nuqqas ta' Stat li jwettaq obbligu.
Wara li intimat lir-Renju tal-Belġju sabiex jippreżenta l-osservazzjonijiet tiegħu, fit-23 ta' Ottubru 2003, il-Kummissjoni
ħarġet opinjoni motivata  fejn stiednet lil dan l-Istat Membru sabiex jieħu l-miżuri neċessarji ħalli f'terminu ta' xahrejn
minn din in-notifika jikkonforma ruħu ma' l-istess opinjoni.
Il-Gvern tal-Komunità Franċiża fil-Belġju għalhekk informa lill-Kummissjoni li, matul il-laqgħa tiegħu ta' l-20 ta' Diċembru
2001, huwa kien iddeċieda li jikkonforma ruħu mal-konklużjonijiet li waslet għalihom l-istess Kummissjoni fl-opinjoni motivata
tagħha. Hu informaha wkoll li l-leġiżlazzjoni fis-seħħ kienet ser tiġi emendata sabiex tintemm id-diskriminazzjoni in kwistjoni
u li l-miżuri neċessarji sabiex tiġi implementata l-imsemmija deċiżjoni kienu ser jittieħdu qabel tmiem is-sena akkademika
2001/2002.
Peress li l-Komunità Franċiża tal-Belġju ma weġbitx għaż-żewġ ittri ta' tfakkir tal-Kummissjoni, hija ressqet dan ir-rikors.

Fuq ir-rikors

Argumenti tal-partijiet
Il-Kummissjoni tfakkar mis-sentenza tat-13 ta' Frar 1985, Gravier, (293/83, Ġabra p. 593), jirriżulta li l-kundizzjonijiet
għall-aċċess tat-taħriġ vokazzjonali jaqgħu fl-iskop tat-Trattat. Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta wkoll
li l-kunċett ta' "taħriġ vokazzjonali" għandu jiġi mifhum b'mod wiesa' ħafna. Barra minn hekk skond l-Artikolu 149 KE, il-livelli
u t-tipi kollha ta' edukazzjoni minn issa 'il quddiem huma rregolati mit-trattat.
Il-Kummissjoni ssostni li ċ-ċittadini ta' Stati Membri oħra li għandhom diplomi u kwalifiki li juru li temmu l-istudji ta'
livell sekondarju fi Stati Membri oħra, u li jixtiequ jkollhom aċċess għat-tagħlim superjuri fil-Belġju (studji tal-mediċina,
xjenza dentarja u veterinarja u inġinerija agrikola), għandhom jagħmlu u jgħaddu minn test ta' ħila, jekk ma jkunux jistgħu
jagħtu prova bħala kundizzjoni supplementari, li huma jikkwalifikaw, fil-pajjiż tagħhom, biex jiġu ammessi f'università mingħajr
ma jkollhom jagħmlu eżami ta' ammissjoni jew mingħajr xi kundizzjoni oħra biex jidħlu.
Hija ssostni li l-kundizzjoni supplementari mitluba għall-aċċess għat-tagħlim superjuri fil-Komunità Franċiża, safejn din
tapplika biss għal dawk li għandhom diplomi miksuba fi Stat Membru ieħor, jista' jkollha effett akbar fuq iċ-ċittadini ta'
dawn l-Istati Membri l-oħra milli fuq iċ-ċittadini Belġjani.
Il-Kummissjoni hija ta' l-opinjoni li din il-kundizzjoni supplementari, li għandha l-forma ta' eżami "ta' maturità" u li jrid
isir biss minn dawk li kisbu diplomi fi Stat Membru ieħor, tikkostitwixxi kundizzjoni ta' aċċess għat-tagħlim superjuri u
universitarju fis-sens ta' l-imsemmija ġurisprudenza.
Il-Kummissjoni ssostni li din is-sistema toħloq diskriminazzjoni doppja, minn naħa kontra dawk li kisbu diplomi fl-Istati
Membri l-oħra u, min-naħa l-oħra, fost iċ-ċittadini ta' l-Istati Membri l-oħra skond is-sistema skolastika li fiha kisbu d-diploma
tagħhom li turi li temmu l-istudji ta' livell sekondarju.
Fir-risposta tad-difiża tiegħu, il-Gvern Belġjan iqis li, bl-adozzjoni taż-żewġ digrieti tat-3 ta' April 2003, li emenda d-digrieti
ta' l-1971, ta' l-1999, huwa adotta l-miżuri neċessarji biex jiżgura li dawk li għandhom diplomi ta' tagħlim superjuri miksuba
fi Stati Membri oħra jkunu jistgħu jaċċeddu għat-tagħlim superjuri organizzat mill-Komunità Franċiża taħt l-istess kundizzjonijiet
ta' dawk li kisbu ċ-ĊESS.
Fir-replika tagħha, il-Kummissjoni ssostni li fl-emendi leġiżlattivi li saru mill-awtoritajiet Belġjani jieħdu in konsiderazzjoni
l-ilmenti tagħha biss għall-futur. Bosta studenti li kisbu diploma ta' tagħlim ta' livell sekondarju fi Stat Membru ieħor
u li jixtiequ jaċċedu għat-tagħlim superjuri fil-Belġju diġà  ġew ippenalizzati fil-passat mill- ksur tad-dritt Komunitarju
li l-Kummissjoni qiegħda tilmenta dwaru fir-rikors tagħha. Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fuq ir-rikors tal-Kummissjoni
għaldaqstant għad fiha interess sabiex jiġi stabbilit il-bażi tar-responsabbiltà tar-Renju tal-Belġju fir-rigward tagħhom.
Barra minn hekk ir-rikors iqajjem punt ta' dritt importanti li l-Kummissjoni tixtieq li jiġi deċiż formalment mill-Qorti tal-Ġustizzja.
Barra minn hekk, skond il-Kummissjoni, is-sempliċi emenda tad-digriet ta' l-1971 kienet biżżejjed sabiex jintemm in-nuqqas
li sar ilment dwaru u ma kienx neċessarju li jiġi emendat ukoll id-digriet ta' l-1999, li kien jiddikjara li d-diplomi Lussemburgiżi,
li jingħataw meta jintemmu l-istudji ta' livell sekondarju, huma ekwivalenti għaċ-ĊESS. Il-Kummissjoni tippreċiża li fil-proċedura
prekontenzjuża hija ma kinitx ifformulat ilment separat dwar is-sitwazzjoni speċifika ta' dawk li għandhom diplomi Lussemburgiżi.
Ir-referenza għal din is-sitwazzjoni speċifika kienet intiża biss biex turi l-fatt li d-diskriminazzjoni fir-rigward ta' dawk
li għandhom diploma li nkisbet fi Stat Membru ieħor kienet tiġi flimkien ma' diskriminazzjoni kontra ċittadini ta' l-Istati
Membri l-oħra, skond l-Istat Membru li fih huma jkunu kisbu d-diploma ta' edukazzjoni ta' livell sekondarju tagħhom.

Il-Kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li l-eżistenza ta' nuqqas ta' Stat li jwettaq obbligu għandha tiġi evalwata fir-rigward
tas-sitwazzjoni ta' l-Istat Membru kkonċernat kif kienet meta skada t-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata, u l-bidliet
li seħħew wara ma jistgħux jiġu kkunsidrati mill-Qorti tal-Ġustizzja (ara, b'mod partikolari, is-sentenzi tat-30 ta' Jannar
2002, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, Ġabra p. I-1147, punt 23, u ta' l-20 ta' Novembru 2003, Il-Kummissjoni vs Franza, li għadha
ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 43).
F'dan il-każ, id-digriet tat-3 April 2003, li jemenda d-digriet ta' l-1971 ġie biss adottat wara li skada t-terminu stabbilit
fl-opinjoni motivata.
Konsegwentement, din il-miżura ma tistax tittieħed in kunsiderazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja fl-eżami ta' dan ir-rikors.
Skond l-Artikolu 12(1) KE, fil-kamp ta' l-applikazzjoni ta’ tat-Trattat, u bla ħsara għad-dispożizzjonijiet speċjali li jinkludi,
kull diskriminazzjoni minħabba ċ-ċittadinanza hija pprojbita.
Minn dak li ntqal qabel jirriżulta li għandu jiġi eżaminat jekk id-dispożizzjonijiet tad-dritt Belġjan, fis-seħħ meta skada
t-terminu mogħti fl-opinjoni motivata għal dak li jikkonċerna l-aċċess għall-edukazzjoni superjuri organizzat mill-Komunità
Franċiża, kinux konformi ma' din id-dispożizzjoni tat-Trattat.
Kif diġà ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha Gravier, iċċitata iktar 'il fuq, punt 25, il-kundizzjonijiet
ta' aċċess għat-taħriġ vokazzjonali li jaqgħu fil-kamp ta' applikazzjoni tat-Trattat (ara wkoll is-sentenzi tat-2 ta' Frar
1988, Blaizot, 24/86, Ġabra p. 379, punt 11; tas-27 ta' Settembru 1988, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, 42/87, Ġabra p. 5445,
punt 7 u tas-7 ta' Lulju 1992, Il-Parlament vs Il-Kunsill, C-295/90, Ġabra p. I‑4193, punt 15). F'dan ir-rigward, it-tieni
inċiż ta' l-Artikolu 149(2) jipprovdi espressament li l-azzjoni tal-Komunità hija intiża sabiex tinkoraġġixxi l-mobilità ta'
l-istudenti u ta' l-għalliema, anki billi tinkoraġġixxi r-rikonoxximent akkademiku ta' diplomi u tal-perijodi ta' studju.
Barra minn hekk it-tielet inċiż ta' l-Artikolu 150(2) jipprovdi li l-azzjoni tal-Komunità għandha tkun immirata biex tħaffef
l-aċċess għat-taħriġ vokazzjonali u biex tiffavorixxi l-mobilità ta' l-edukaturi u tal-persuni li qed jitħarrġu u, b'mod partikolari,
iż-żgħażagħ.
Fir-rigward ta' l-aċċess għat-taħriġ vokazzjonali, it-Trattat ma jipprovdix dispożizzjonijiet partikolari li għandhom, fir-rigward
ta' l-Artikolu 12(1) KE, jiġu eżaminati fl-ewwel lok.
L-Artikolu 12(1) KE huwa għalhekk applikabbli għall-kundizzjonijiet stabbiliti mill-Istati Membri għall-aċċess għall-edukazzjoni
superjuri.
Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-prinċipju ta' ugwaljanza fit-trattament, li l-projbizzjoni minħabba
ċ-ċittadinanza, stabbilita fl-Artikolu 12(1) KE hija espressjoni partikolari tagħha, tipprojbixxi mhux biss id-diskriminazzjonijiet
ovvji bbażati fuq iċ-ċittadinanza imma t-tipi kollha ta' diskriminazzjoni moħbija, bbażati fuq iċ-ċittadinanza li, bl-applikazzjoni
ta' kriterji oħra ta' distinzjoni, fil-fatt iwasslu għall-istess riżultat (ara b'mod partikolari, is-sentenzi tal-5 ta' Diċembru
1989, Il-Kummissjoni vs L-Italja, C-3/88, Ġabra p. 4035, punt 8, u tas-16 ta' Jannar 2003, Il-Kummissjoni vs L-Italja, Ġabra
p. I‑721, punt 13).
F'din il-kawża, il-leġiżlazzjoni in kwistjoni tpoġġi f'pożizzjoni żvantaġġata lil dawk li għandhom diplomi ta' edukazzjoni
ta' livell sekondarju fi Stat Membru ieħor li mhux il-Belġju minħabba li dawn ma jistgħux jaċċedu, fl-istess kundizzjonijiet
bħal dawk li għandhom iċ-ĊESS jew id-diploma Lussemburgiża ekwivalenti, għall-edukazzjoni superjuri organizzata mill-Komunità
Franċiża. Il-kriterju ta' distinzjoni użat jaħdem, b'mod prinċipali, għad-detriment taċ-ċittadini ta' Stati Membri oħra.
Ir-Renju tal-Belġju m'hu qiegħed iressaq l-ebda argument li jista' jiġġustifika dan il-kriterju.
Għaldaqstant hemm lok li jiġi kkonstatat li, billi ma ħax il-miżuri neċessarji biex jiżgura li dawk li għandhom diplomi ta'
edukazzjoni sekondarja li kisbu fi Stati Membri oħra jkunu jistgħu jaċċedu  għall-edukazzjoni superjuri organizzata mill-Komunità
Franċiża, fl-istess kundizzjonijiet bħal dawk li għandhom iċ-ĊESS, ir-Renju tal-Belġju naqas mill-obbligi li għandu bis-saħħa
ta' l-Artikolu 12 KE moqri flimkien ma' l-Artikoli 149 KE u 150 KE.

Fuq l-ispejjeż
Skond l-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura, il-parti li titlef għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba.
Peress li r-Renju tal-Belġju tilef, hemm lok li huwa jiġi ordnat ibati l-ispejjeż kif mitlub mill-Kummissjoni.
Għal dawn il-motivi,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla)
taqta’ u tiddeċiedi
1)
Billi ma ħax il-miżuri neċessarji biex jiżgura li dawk li għandhom diplomi ta' edukazzjoni sekondarja li kisbu fi Stati Membri
oħra jkunu jistgħu jaċċedu  għall-edukazzjoni superjuri organizzata mill-Komunità Franċiża tal-Belġju, fl-istess kundizzjonijiet
bħal dawk li għandhom iċ- iċ-ċertifikat ta' edukazzjoni sekondarja superjuri (ĊESS), ir-Renju tal-Belġju naqas mill-obbligi
li għandu bis-saħħa ta' l-Artikolu 12 KE moqri flimkien ma' l-Artikoli 149 KE u 150 KE.
2)
Ir-Renju tal-Belġju għandu jbati l-ispejjeż.
Rosas
Schintgen
Colneric
Mogħtija fil-Qorti bil-miftuħ fil-Lussemburgu, l-1 ta Lulju 2004.
R. Grass

A. Rosas
Reġistratur

President tat-Tielet Awla
*
Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.