CELEX: 61989CJ0241
Συνθετικά γλυκαντικά
Επισήμανση
Διαφήμιση

Με απόφαση της 5ης Ιουλίου 1989, που περιήλθε στο Δικαστήριο την 1η Αυγούστου 1989, το tribunal de grande instance του Παρισιού υπέβαλε, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 30 της Συνθήκης, ζητώντας να κριθεί αν η γαλλική ρύθμιση σχετικά με την επισήμανση και την παρουσίαση των συνθετικών γλυκαντικών, καθώς και τη σχετική διαφήμιση συμβιβάζεται με τη διάταξη αυτή.
Η σχετική ρύθμιση περιέχεται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, του νόμου 88-14, της 5ης Ιανουαρίου 1988, περί της νομικής προστασίας των αναγνωρισμένων σωματείων καταναλωτών και περί της πληροφορήσεως των καταναλωτών. Δυνάμει της διατάξεως αυτής απαγορεύεται κάθε μνεία των φυσικών, χημικών ή θρεπτικών χαρακτηριστικών της ζαχάρεως ή και της λέξης ζάχαρη στην επισήμανση γλυκαντικών ουσιών που διαθέτουν γλυκαντική ικανότητα ανώτερη αυτής της ζαχάρεως, χωρίς να έχουν τις θρεπτικές της ιδιότητες, στην επισήμανση των τροφίμων που περιέχουν τέτοιες ουσίες, καθώς και κατά την πώληση, στον τρόπο παρουσιάσεως ή στους τρόπους πληροφορήσεως των καταναλωτών σχετικά με τις ανωτέρω ουσίες ή τρόφιμα. Επιτρέπεται εντούτοις η διατήρηση ονομασιών και σημάτων παρασκευής γλυκαντικών ουσιών που κυκλοφορούν στο εμπόριο προ της 1ης Δεκεμβρίου 1987 στον ιατρικό και φαρμακευτικό τομέα. Οι διατάξεις αυτές συμπληρώθηκαν με τις διατάξεις του διατάγματος της 11ης Μαρτίου 1988 που τροποποιεί το διάταγμα της 20ής Ιουλίου 1987 περί των διαιτητικών προϊόντων.
To ερώτημα που υπέβαλε το tribunal de grande instance του Παρισιού ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της SARPP, Société d'application et de recherches en pharmacologie et phytothérapie ( στο εξής: SARPP ), και της Chambre syndicale des raffineurs et conditionneurs de sucre de France ( στο εξής: Chambre syndicale ) και πολλών εταιριών που εισάγουν ή εμπορεύονται συνθετικά γλυκαντικά στη Γαλλία.
Με απόφαση της 5ης Ιανουαρίου 1989, ο πρόεδρος του tribunal de grande instance της Nantes διέταξε, κατόπιν αιτήσεως της Chambre syndicale, να αποσυρθούν από την αγορά τα προϊόντα που εμπορευόταν η SARPP με το σήμα « Sucrandel », η συσκευασία των οποίων δεν ήταν σύμφωνη προς το άρθρο 10, παράγραφος 1, του νόμου 88-14. Κατόπιν της αποφάσεως αυτής, η SARPP ενήγαγε τη Chambre syndicale ενώπιον του tribunal de grande instance του Παρισιού, ζητώντας να κριθεί ότι ο νόμος αυτός και το διάταγμα της 11ης Μαρτίου 1988 είναι αντίθετα προς το άρθρο 30 της Συνθήκης.
Θεωρώντας ότι η γαλλική νομοθεσία — και, ιδίως, η απαγόρευση κάθε μνείας των φυσικών, χημικών και θρεπτικών χαρακτηριστικών της ζαχάρεως, ή και της λέξεως ζάχαρη, στην επισήμανση των συνθετικών γλυκαντικών και τη σχετική διαφήμιση — είναι δυνατόν να αποτελεί μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικό περιορισμό κατά την εισαγωγή, απαγορευόμενο από το άρθρο 30, το tribunal de grande instance του Παρισιού διερωτάται αν η νομοθεσία αυτή μπορεί να δικαιολογηθεί από λόγους προστασίας του καταναλωτή ή της δημοσίας υγείας.
Υπό τις συνθήκες αυτές το tribunal de grande instance του Παρισιού αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία μέχρις ότου το Δικαστήριο εκδώσει προδικαστική απόφαση επί του ακολούθου ερωτήματος:
« Συμβιβάζονται με τις διατάξεις του άρθρου 30 της Συνθήκης της Ρώμης το άρθρο 10, παράγραφος 1, του νόμου 88-14 της 5ης Ιανουαρίου 1988 και το διάταγμα της 11ης Μαρτίου 1988, στο μέτρο που απαγορεύουν κάθε μνεία των φυσικών, χημικών ή θρεπτικών χαρακτηριστικών της ζαχάρεως ή και της λέξης ζάχαρη στην επιγραφή που φέρουν τα συνθετικά γλυκαντικά και στη διαφήμιση που τους γίνεται; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Προκαταρκτικά πρέπει να παρατηρηθεί ότι το Δικαστήριο ναι μεν δεν μπορεί, στο πλαίσιο του άρθρου 177 της Συνθήκης, να κρίνει αν μία εθνική ρύθμιση συμβιβάζεται με τη Συνθήκη, πλην όμως είναι αρμόδιο να παρέχει στο εθνικό δικαστήριο κάθε στοιχείο ερμηνείας σχετικά με το κοινοτικό δίκαιο που μπορεί να του επιτρέψει να εκτιμήσει αν η ρύθμιση αυτή συμβιβάζεται με τη Συνθήκη, για να κρίνει την υπόθεση της οποίας έχει επιληφθεί. Εξάλλου, το Δικαστήριο μπορεί, προς τούτο, να υποχρεωθεί να λάβει υπόψη κανόνες κοινοτικού δικαίου, στους οποίους δεν αναφέρθηκε το εθνικό δικαστήριο διατυπώνοντας το ερώτημα του.
Από τη δικογραφία προκύπτει ότι, με το υποβληθέν ερώτημα, το εθνικό δικαστήριο ερωτά αν το κοινοτικό δίκαιο είναι αντίθετο στην εφαρμογή, επί των εθνικών και εισαγομένων προϊόντων, εθνικής ρυθμίσεως που απαγορεύει κάθε αναφορά της λέξεως ζάχαρη και των φυσικών, χημικών ή θρεπτικών χαρακτηριστικών της ζαχάρεως στην επισήμανση των συνθετικών γλυκαντικών που προορίζονται για τους καταναλωτές, και στη σχετική διαφήμιση.
Οι εφαρμοζόμενες κοινοτικές διατάξεις
Πρέπει να παρατηρηθεί ότι στις 18 Δεκεμβρίου 1978 το Συμβούλιο εξέδωσε την οδηγία 79/112/ΕΟΚ περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση και την παρουσίαση των τροφίμων που προορίζονται για τον τελικό καταναλωτή καθώς επίσης και τη διαφήμιση τους ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/024, σ. 33 ).
Όπως προκύπτει από το προοίμιο της, η οδηγία αυτή αποσκοπεί, με την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση, να ευνοήσει την ελεύθερη κυκλοφορία των τροφίμων. Προς τούτο, η οδηγία θεσπίζει ορισμένους κοινούς κανόνες, γενικού και οριζοντίου χαρακτήρα, εφαρμοζόμενους στο σύνολο των τροφίμων που διατίθενται στο εμπόριο.
To άρθρο 2 της οδηγίας αναφέρει την αρχή στην οποία πρέπει να στηρίζεται κάθε ρύθμιση σχετικά με την επισήμανση και τη διαφήμιση. Βάσει της παραγράφου 1, στοιχείο α, της διατάξεως αυτής, η επισήμανση των τροφίμων που προορίζονται να παραδοθούν ως έχουν στον τελικό καταναλωτή δεν πρέπει να είναι φύσεως τέτοιας, ώστε να οδηγεί σε πλάνη τον αγοραστή ιδίως « ως προς τα χαρακτηριστικά του τροφίμου » ή « με την απόδοση στο τρόφιμο αποτελεσμάτων ή ιδιοτήτων που δεν έχει » ή « με τον υπαινιγμό ότι το τρόφιμο έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, ενώ στην πραγματικότητα όλα τα παρόμοια τρόφιμα έχουν αυτά τα ίδια χαρακτηριστικά ». Εξάλλου, κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο β, η επισήμανση δεν μπορεί να αποδίδει θεραπευτικές ιδιότητες στα τρόφιμα. Εξάλλου, κατά το άρθρο 2, παράγραφος 3, οι απαγορεύσεις αυτές εφαρμόζονται επίσης στην παρουσίαση των τροφίμων και στη διαφήμιση τους.
Για να εξασφαλιστεί η πληροφόρηση και η προστασία των καταναλωτών, το άρθρο 3 της προαναφερθείσας οδηγίας αναφέρει τον κατάλογο των μόνων υποχρεωτικών ενδείξεων που περιλαμβάνει η επισήμανση των τροφίμων. Στα άρθρα 4 έως 14 διευκρινίζονται οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι ενδείξεις αυτές πρέπει να αναφέρονται στην επισήμανση και, εξάλλου, προβλέπεται ορισμένος αριθμός αποκλίσεων από τις διατάξεις του άρθρου 3.
Το άρθρο 15, παράγραφος 1, της οδηγίας ορίζει ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να απαγορεύσουν το εμπόριο τροφίμων τα οποία ανταποκρίνονται στους κανόνες που προβλέπονται στην οδηγία αυτή, με την εφαρμογή μη εναρμονισμένων εθνικών διατάξεων που ρυθμίζουν την επισήμανση και παρουσίαση ορισμένων τροφίμων ή των τροφίμων γενικά. Εντούτοις, κατά το άρθρο 15, παράγραφος 2, η απαγόρευση αυτή δεν εφαρμόζεται στις εθνικές ρυθμίσεις που δεν εναρμονίστηκαν για κάποιον από τους λόγους που αναφέρονται περιοριστικά στη διάταξη αυτή. Στους λόγους αυτούς περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η προστασία της δημοσίας υγείας και η πάταξη του αθεμίτου ανταγωνισμού.
Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι οι διατάξεις της οδηγίας περί επισημάνσεως διαφέρουν σε ένα βασικό σημείο από τις διατάξεις περί διαφημίσεως. Πράγματι, όπως προκύπτει από την ένατη αιτιολογική σκέψη, εξαιτίας του γενικού και οριζοντίου χαρακτήρα της, η οδηγία επιτρέπει στα κράτη μέλη να διατηρούν ή να θεσπίζουν κανόνες που προστίθενται στους κανόνες της οδηγίας. Όσον αφορά την επισήμανση, τα όρια της αρμοδιότητας που ανατίθεται με τον τρόπο αυτό στα κράτη μέλη τίθενται από την ίδια την οδηγία, διότι αυτή απαριθμεί περιοριστικά, στο άρθρο 15, παράγραφος 2, τους λόγους που μπορούν να δικαιολογήσουν την εφαρμογή εθνικών διατάξεων που δεν εναρμονίστηκαν και απαγορεύουν το εμπόριο τροφίμων τα οποία ανταποκρίνονται στους κανόνες της οδηγίας. Η διάταξη αυτή όμως δεν εφαρμόζεται στη διαφήμιση. Κατά συνέπεια, το ερώτημα αν στον τομέα αυτό το κοινοτικό δίκαιο εμποδίζει την εφαρμογή εθνικής ρυθμίσεως που προστίθεται στους κανόνες που προβλέπει η οδηγία πρέπει να εξεταστεί ιδίως υπό το πρίσμα των διατάξεων της Συνθήκης περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων και, ειδικότερα, των άρθρων 30 και 36.
Η διαφορά αυτή έχει μία σημαντική συνέπεια. Πράγματι, όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση της 18ης Φεβρουαρίου 1987, Mathot, σκέψη 11 (
98/86, Συλλογή 1987, σ. 809
), η οδηγία 79/112 δημιούργησε υποχρεώσεις ως προς την επισήμανση των τροφίμων που διατίθενται στο εμπόριο εντός ολόκληρης της Κοινότητας, χωρίς να μπορεί να γίνει διάκριση αναλόγως της καταγωγής των προϊόντων αυτών, υπό μόνη την επιφύλαξη της δεύτερης παραγράφου του άρθρου 3. Κατά συνέπεια, αν οι διατάξεις της οδηγίας εμποδίζουν την εφαρμογή εθνικής ρυθμίσεως σχετικής με την επισήμανση των τροφίμων, η ρύθμιση αυτή δεν μπορεί να εφαρμόζεται ούτε στα εισαγόμενα ούτε στα εγχώρια τρόφιμα. Αντίθετα, όταν η εθνική ρύθμιση περί διαφημίσεως είναι αντίθετη προς τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης, η εφαρμογή της ρυθμίσεως αυτής απαγορεύεται μόνον όσον αφορά τα εισαγόμενα και όχι τα εγχώρια προϊόντα.
Λαμβανομένης υπόψη της διαφοράς αυτής, φαίνεται αναγκαίο να εξεταστούν χωριστά τα σημεία της εν λόγω εθνικής ρυθμίσεως που αφορούν αφενός την επισήμανση και αφετέρου τη διαφήμιση.
Επί των σημείων της εν λόγω ρυθμίσεως που αφορούν την επισήμανση
Όσον αφορά τα σημεία της εθνικής ρυθμίσεως που αφορούν την επισήμανση, πρέπει καταρχάς να σημειωθεί ότι η απαγόρευση κάθε μνείας της λέξεως ζάχαρη ή φυσικών, χημικών ή θρεπτικών χαρακτηριστικών της ζαχάρεως στην επισήμανση των συνθετικών γλυκαντικών υπερβαίνει τις απαιτήσεις του άρθρου 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/112 προκειμένου να προφυλάσσεται ο καταναλωτής από πλάνη ως προς τα χαρακτηριστικά, τα αποτελέσματα και τις ιδιότητες των τροφίμων αυτών. Πράγματι, για την επίτευξη του σκοπού αυτού, αρκεί να απαγορευθεί κάθε ένδειξη που αναφέρει, υπαινίσσεται ή αφήνει να εννοηθεί ότι τα συνθετικά γλυκαντικά διαθέτουν ιδιότητες ανάλογες με αυτές της ζαχάρεως, ενώ δεν τις διαθέτουν. Αντίθετα, η μέριμνα να μην πλανηθεί ο καταναλωτής δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη γενική απαγόρευση κάθε ενδείξεως που αναφέρει τη λέξη ζάχαρη ή κάθε αναφοράς των χαρακτηριστικών του προϊόντος αυτού, χαρακτηριστικών που διαθέτουν και τα συνθετικά γλυκαντικά, όπως η γλυκαντική τους ικανότητα.
Η εν λόγω εθνική απαγόρευση πρέπει να θεωρηθεί ως διάταξη « μη εναρμονισμένη » κατά την έννοια του άρθρου 15 της εν λόγω οδηγίας. Η διάταξη αυτή απαγορεύει το εμπόριο συνθετικών γλυκαντικών, των οποίων η επισήμανση είναι σύμφωνη προς τους κανόνες που προβλέπει η οδηγία, διότι τα τρόφιμα αυτά δεν μπορούν να τεθούν σε κυκλοφορία όταν η επισήμανση τους περιλαμβάνει εκτός των άλλων οποιαδήποτε αναφορά της λέξεως ζάχαρη ή των χαρακτηριστικών του προϊόντος αυτού. Κατά συνέπεια, η απαγόρευση κάθε ενδείξεως που να αναφέρει τη λέξη ζάχαρη ή τα φυσικά, χημικά ή θρεπτικά χαρακτηριστικά της ζαχάρεως που διαθέτουν και τα συνθετικά γλυκαντικά, στην επισήμανση των συνθετικών γλυκαντικών, δεν μπορεί να εφαρμοστεί στα τρόφιμα αυτά, είτε είναι εισαγόμενα είτε εγχώρια, παρά μόνον αν δικαιολογείται από έναν από τους λόγους που αναφέρονται στο άρθρο 15, παράγραφος 2, της οδηγίας.
Η Chambre syndicale υποστήριξε σχετικά ότι η απαγόρευση αυτή αποσκοπεί να εμποδίσει κάθε αθέμιτο ανταγωνισμό μεταξύ ζαχάρεως και συνθετικών γλυκαντικών. Κατά την άποψη της Chambre syndicale, κατόπιν των επανειλημμένων εκστρατειών δυσφημίσεως, με αντικείμενο τη ζάχαρη, εκ μέρους των κατασκευαστών συνθετικών γλυκαντικών, κάθε αναφορά της λέξεως ζάχαρη ή των χαρακτηριστικών του προϊόντος αυτού στην επισήμανση των συνθετικών γλυκαντικών αποτελεί πράξη αθεμίτου ανταγωνισμού.
Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό. Πράγματι, κάθε μνεία της λέξεως ζάχαρη ή των χαρακτηριστικών του προϊόντος αυτού στην επισήμανση των συνθετικών γλυκαντικών δεν έχει αναγκαστικά ως αποτέλεσμα τη δυσφήμιση της ζαχάρεως. Αυτό συμβαίνει ιδίως όταν το σήμα των συνθετικών γλυκαντικών περιέχει τη ρίζα « suc ». Κατά συνέπεια, αν η εν λόγω απαγόρευση αποσκοπεί στην καταστολή του αθεμίτου ανταγωνισμού, είναι προφανώς δυσανάλογη σε σχέση με τον σκοπό αυτό, ο οποίος μπορεί να επιτευχθεί είτε με τη βοήθεια των γενικών διατάξεων περί πατάξεως του αθεμίτου ανταγωνισμού είτε με την απαγόρευση, στην επισήμανση των συνθετικών γλυκαντικών, μόνο των αναφορών που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τη δυσφήμιση της ζαχάρεως.
Πρέπει εξάλλου να επισημανθεί ότι ο γάλλος νομοθέτης προέβλεψε μία εξαίρεση από την εν λόγω απαγόρευση, ορίζοντας ότι επιτρέπεται η διατήρηση οποιωνδήποτε ονομασιών ή σημάτων παρασκευής συνθετικών γλυκαντικών που κυκλοφορούν στο εμπόριο προ της 1ης Δεκεμβρίου 1987 στον ιατρικό και φαρμακευτικό τομέα. Από αυτό προκύπτει ότι ο γάλλος νομοθέτης δεν θεωρεί ότι η απαγόρευση κάθε μνείας της λέξεως ζάχαρη στην επισήμανση των συνθετικών γλυκαντικών είναι απαραίτητη για να εμποδιστεί κάθε αθέμιτος ανταγωνισμός μεταξύ των προϊόντων αυτών, εφόσον ορισμένα συνθετικά γλυκαντικά μπορούν να κυκλοφορούν με σήμα που αναφέρει τη λέξη αυτή, ενώ το γεγονός ότι τα γλυκαντικά αυτά κυκλοφορούσαν προηγουμένως στο εμπόριο στον ιατρικό και φαρμακευτικό τομέα δεν αποτελεί εγγύηση κατά του αθεμίτου ανταγωνισμού.
Εξάλλου, δεν χωρεί απόκλιση λόγω προστασίας της δημοσίας υγείας από ένα εθνικό μέτρο όπως αυτό της προκειμένης περιπτώσεως.
Πράγματι, η εν λόγω απαγόρευση δεν αποσκοπεί να ενημερώσει τους αγοραστές για τους ενδεχομένους κινδύνους που παρουσιάζει η κατανάλωση συνθετικών γλυκαντικών για την υγεία των ανθρώπων.
Κατά συνέπεια, στο εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι διατάξεις της οδηγίας 79/112, και ειδικότερα τα άρθρα 2 και 15 της οδηγίας, έχουν την έννοια ότι εμποδίζουν την εφαρμογή, επί των εγχωρίων και των εισαγομένων προϊόντων, μιας εθνικής ρυθμίσεως που απαγορεύει κατά την επισήμανση των συνθετικών γλυκαντικών να γίνεται οποιαδήποτε μνεία της λέξεως ζάχαρη ή των φυσικών, χημικών ή θρεπτικών χαρακτηριστικών της ζαχάρεως, τα οποία διαθέτουν και τα συνθετικά γλυκαντικά.
Επί των σημείων της εν λόγω ρυθμίσεως που αφορούν τη διαφήμιση
Όσον αφορά τα σημεία της εθνικής ρυθμίσεως που αφορούν τη διαφήμιση, πρέπει να επισημανθεί αφενός ότι η ρύθμιση αυτή είναι πανομοιότυπη με τη ρύθμιση που αφορά την επισήμανση και αφετέρου ότι οι διατάξεις του άρθρου 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/112 που εφαρμόζονται στη διαφήμιση είναι επίσης πανομοιότυπες με αυτές που διέπουν την επισήμανση. Κατά συνέπεια, λαμβανομένων υπόψη των όσων αναφέρθηκαν προηγουμένως (σκέψεις 18 και 19), πρέπει να θεωρηθεί ότι η απαγόρευση κάθε μνείας της λέξεως ζάχαρη ή των φυσικών, χημικών ή θρεπτικών χαρακτηριστικών της ζαχάρεως, τα οποία διαθέτουν και τα συνθετικά γλυκαντικά, στη διαφήμιση που αφορά τα τρόφιμα αυτά, αποτελεί ρύθμιση « μη εναρμονισμένη » από την προαναφερθείσα οδηγία.
Πρέπει επομένως να εξεταστεί αν και σε ποιο μέτρο το άρθρο 30 της Συνθήκης εμποδίζει την εφαρμογή της απαγορεύσεως αυτής.
Πρέπει σχετικά να υπενθυμιστεί ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ( βλ., καταρχάς, την απόφαση της 11ης Ιουλίου 1974, Dassonville,
8/74, Rec. 1974, σ. 837
), η απαγόρευση μέτρων ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικούς περιορισμούς κατά την εισαγωγή, που επιβάλλει το άρθρο 30 της Συνθήκης, αφορά κάθε εμπορική ρύθμιση των κρατών μελών που μπορεί να εμποδίσει άμεσα ή έμμεσα, πραγματικά ή δυνητικά, το ενδοκοινοτικό εμπόριο.
Μία νομοθεσία, όπως η εν προκειμένω, που περιορίζει ή απαγορεύει ορισμένες μορφές διαφημίσεως, καίτοι δεν επηρεάζει αμέσως τις εισαγωγές, είναι ικανή να περιορίσει τον όγκο τους διότι επηρεάζει τις δυνατότητες εμπορίας των εισαγομένων προϊόντων (βλέπε την απόφαση της 15ης Δεκεμβρίου 1982, Oosthoek' s Uitgeversmaatschappij, σκέψη 15,
286/81, Συλλογή 1982, σ. 4575
). Πράγματι, το γεγονός ότι ένας συγκεκριμένος επιχειρηματίας αναγκάζεται είτε να τροποποιήσει τη μορφή ή το περιεχόμενο μιας διαφημιστικής εκστρατείας αναλόγως των συγκεκριμένων κρατών μελών, είτε να εγκαταλείψει ένα διαφημιστικό σύστημα που θεωρεί ιδιαιτέρως αποτελεσματικό δεν αποκλείεται να μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο στις εισαγωγές, ακόμα και αν η νομοθεσία αυτή εφαρμόζεται αδιακρίτως στα εγχώρια και στα εισαγόμενα προϊόντα.
Εξάλλου, το εμπόδιο αυτό στο ενδοκοινοτικό εμπόριο οφείλεται στη διαφορά μεταξύ των εθνικών ρυθμίσεων. Πράγματι, από τη δικογραφία προκύπτει ότι, μολονότι η γαλλική νομοθεσία απαγορεύει κάθε αναφορά της λέξεως ζάχαρη ή των φυσικών, χημικών ή θρεπτικών χαρακτηριστικών της ζαχάρεως στη διαφήμιση των συνθετικών γλυκαντικών, αντίθετα όμως οι αναφορές αυτές επιτρέπονται σε άλλα κράτη μέλη.
Ως προς το σημείο αυτό, από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ( βλ., ιδίως, τις αποφάσεις της 20ής Φεβρουαρίου 1979, Rewę,
120/78, Rec. 1979, σ. 649
, της 10ης Νοεμβρίου 1982, Rau,
261/81, Συλλογή 1982, σ. 3961
, και της 12ης Μαρτίου 1987, Επιτροπή κατά Γερμανίας,
178/84, Συλλογή 1987, σ. 1227
) προκύπτει ότι, ελλείψει κοινής ρυθμίσεως της εμπορίας των εν λόγω προϊόντων, τα προκύπτοντα από τις διαφορές των εθνικών ρυθμίσεων εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία εντός της Κοινότητος πρέπει να γίνονται δεκτά εφόσον η εθνική ρύθμιση, εφαρμοζόμενη αδιακρίτως στα εγχώρια και στα εισαγόμενα προϊόντα, μπορεί να δικαιολογείται ως αναγκαία για την ικανοποίηση λόγων γενικού συμφέροντος που απαριθμούνται στο άρθρο 36 της Συνθήκης, όπως η προστασία της υγείας των ανθρώπων, ή επιτακτικών απαιτήσεων που συντείνουν, μεταξύ άλλων, στην προστασία των καταναλωτών. Επιπλέον, μια τέτοια ρύθμιση πρέπει να είναι ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο σκοπό. Αν ένα κράτος μέλος μπορεί να επιλέξει μεταξύ διαφόρων μέτρων, με τα οποία είναι δυνατόν να επιτευχθεί ο ίδιος σκοπός, οφείλει να επιλέξει το μέτρο που δημιουργεί τα λιγότερα εμπόδια στην ελευθερία των συναλλαγών.
Οι λόγοι που προβάλλονται για να δικαιολογήσουν τα σημεία της εν λόγω εθνικής ρυθμίσεως που αφορούν τη διαφήμιση είναι πανομοιότυποι με αυτούς που προβάλλονται για να δικαιολογήσουν τα σημεία της ρυθμίσεως αυτής που αφορούν την επισήμανση, δηλαδή η πάταξη του αθεμίτου ανταγωνισμού και η προστασία της υγείας των ανθρώπων. Για τους λόγους που αναφέρθηκαν ήδη ( ανωτέρω, σκέψεις 20 έως 24 ), τα προβαλλόμενα αυτά επιχειρήματα δεν μπορούν να γίνουν δεκτά.
Κατά συνέπεια, στο εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης ΕΟΚ έχουν την έννοια ότι εμποδίζουν την εφαρμογή, επί των εισαγομένων προϊόντων, μιας εθνικής ρυθμίσεως που απαγορεύει, κατά τη διαφήμιση των συνθετικών γλυκαντικών, να γίνεται οποιαδήποτε μνεία της λέξης ζάχαρη ή των φυσικών, χημικών ή θρεπτικών χαρακτηριστικών της ζαχάρεως, τα οποία διαθέτουν και τα συνθετικά γλυκαντικά.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Γαλλική Δημοκρατία και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( έκτο τμήμα ),
κρίνοντας, με απόφαση της 5ης Ιουλίου 1989, επί του ερωτήματος που του υπέβαλε το tribunal de grande instance του Παρισιού, αποφασίζει:

1)
Οι διατάξεις της οδηγίας 79/112/ΕΟΚ, του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1978, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση και την παρουσίαση των τροφίμων που προορίζονται για τον τελικό καταναλωτή καθώς επίσης και τη διαφήμιση τους, και ειδικότερα τα άρθρα 2 και 15 αυτής, έχουν την έννοια ότι εμποδίζουν την εφαρμογή, επί των εγχωρίων και των εισαγομένων προϊόντων, μιας εθνικής ρυθμίσεως που απαγορεύει, κατά την επισήμανση των συνθετικών γλυκαντικών, να γίνεται οποιαδήποτε μνεία της λέξεως ζάχαρη ή των φυσικών, χημικών ή θρεπτικών χαρακτηριστικών της ζαχάρεως, τα οποία διαθέτουν και τα συνθετικά γλυκαντικά.

2)
Τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης ΕΟΚ έχουν την έννοια ότι εμποδίζουν την εφαρμογή, επί των εισαγομένων προϊόντων, μιας εθνικής ρυθμίσεως που απαγορεύει, κατά τη διαφήμιση των συνθετικών γλυκαντικών, να γίνεται οποιαδήποτε μνεία της λέξεως ζάχαρη ή των φυσικών, χημικών ή θρεπτικών χαρακτηριστικών της ζαχάρεως, τα οποία διαθέτουν και τα συνθετικά γλυκαντικά.

Mancini
O'Higgins
Diez de Velasco
Κακούρης
Kapteyn
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 12 Δεκεμβρίου 1990.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος του έκτου τμήματος
G.F. Mancini
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.