CELEX: 62004CJ0496
Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα
Απ' ευθείας πώληση
Ποσότητα αναφοράς
Υπέρβαση
Συμπληρωματική εισφορά για το γάλα
Υποχρέωση των παραγωγών να τηρούν λογιστική "υλικού"
Άρθρο 7, παράγραφοι 1 και 3, του κανονισμού (EΟK) 536/93
Πρόσθετα εθνικά μέτρα
Αρμοδιότητα των κρατών μελών

Slob, το Δικαστήριο δεν απάντησε στο ζήτημα αν, βάσει του άρθρου 7, παράγραφοι 1, πρώτη περίοδος, και 3, του κανονισμού
536/93, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν στους γαλακτοπαραγωγούς, πέραν της υποχρεώσεως να τηρούν λογιστική
«υλικού» σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος l, πρώτη περίοδος, και στοιχείο στ΄, του κανονισμού αυτού, υποχρέωση όμοια εκείνης
που προβλέπει το άρθρο 11, παράγραφος l, της Zuivelverordening, καθόσον το ζήτημα αυτό, το οποίο ανέκυψε κατά τη διάρκεια
της διαδικασίας, δεν είχε τεθεί από το αιτούν δικαστήριο.
Κατόπιν αυτού, το College van Beroep voor het bedrijfsleven αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο
τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχει το άρθρο 7, παράγραφοι 1 [πρώτη περίοδος] και 3, του κανονισμού (EΟΚ) 536/93 την έννοια ότι η διάταξη αυτή παρέχει σε
κράτος μέλος  την ευχέρεια να θεσπίσει μια ρύθμιση η οποία επιβάλλει στους εγκατεστημένους στο έδαφός του παραγωγούς γαλακτοκομικών
προϊόντων περισσότερες υποχρεώσεις τηρήσεως λογιστικής από αυτές που απορρέουν από το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο στ,
του κανονισμού αυτού;
2)      Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως σ’ αυτό το ερώτημα, πρέπει τότε, όσον αφορά μια διάταξη που επιβάλλει στον παραγωγό την
υποχρέωση να αναφέρει στο πλαίσιο της διαχειρίσεώς του ποια ποσότητα βουτύρου παρήγαγε και ποιος ήταν ο προορισμός της, ακόμη
δε κι αν το βούτυρο καταστρέφεται ή μεταποιείται για ζωοτροφή, να θεωρηθεί ότι  αυτό παραμένει εντός του πλαισίου της κατ’
αυτόν τον τρόπο αφεθείσας στο κράτος μέλος ευχέρειας;»

Επί του αιτήματος που προέβαλε ο J.
Slob μετά την περάτωση της προφορικής διαδικασίας
Με αίτηση της 14ης Ιουλίου 2006, η οποία περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 20 Ιουλίου 2006, ο J. Slob ζήτησε από
το Δικαστήριο να του επιτρέψει να καταθέσει γραπτές παρατηρήσεις κατόπιν των προτάσεων που διατύπωσε η γενική εισαγγελέας
κατά τη συνεδρίαση της 22ας Ιουνίου 2006, και, επικουρικώς, να διατάξει την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας δυνάμει του
άρθρου 61 του Κανονισμού Διαδικασίας, έτι δε επικουρικότερον, να ανταποκριθεί κατ’ άλλο τρόπο στο αίτημά του να απαντήσει
στις προτάσεις της γενικής εισαγγελέα, που να διασφαλίζει το θεμελιώδες δικαίωμά του για δίκη διεπόμενη από την αρχή της εκατέρωθεν
ακροάσεως.
Ο J. Slob υποστηρίζει ότι οι προτάσεις αυτές περιέχουν πεπλανημένα επιχειρήματα τόσο ως προς τα πραγματικά περιστατικά όσο
και ως προς το δίκαιο, τα οποία, πάντως, δεν επισημαίνει στο στάδιο αυτό της διαδικασίας, προς τη διασφάλιση της εύρυθμης
διεξαγωγής της δίκης. Υποστηρίζει ότι, καίτοι ο Κανονισμός Διαδικασίας δεν προβλέπει τη δυνατότητα των διαδίκων να διατυπώνουν
γραπτές παρατηρήσεις μετά τις προτάσεις του εισαγγελέα, εντούτοις, ο κανονισμός αυτός δεν αποκλείει ρητώς τη δυνατότητα αυτή.
Για τους λόγους που εκτέθηκαν στις σκέψεις 3 έως 16 της διατάξεως της 4ης Φεβρουαρίου 2000, C-17/98, Emesa Sugar (Συλλογή
2000, σ. I‑665), το γεγονός ότι ο Οργανισμός του Δικαστηρίου και ο Κανονισμός Διαδικασίας δεν προβλέπουν τη δυνατότητα των
διαδίκων να καταθέτουν παρατηρήσεις προς απάντηση των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα δεν θίγει το δικαίωμα των πολιτών για
δίκη διεπόμενη από την αρχή της εκατέρωθεν ακροάσεως την απορρέουσα από το άρθρο 6, παράγραφος 1, της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως
για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, υπογραφείσα στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950,
σύμφωνα με την ερμηνεία της διατάξεως αυτής από Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Συνεπώς, επιβάλλεται να απορριφθεί το αίτημα του J. Slob να του επιτραπεί να καταθέσει γραπτές παρατηρήσεις προς απάντηση
των προτάσεων της γενικής εισαγγελέα.
Λαμβανομένου υπόψη του σκοπού της αρχής της εκατέρωθεν ακροάσεως, που συνίσταται στην αποτροπή του ενδεχομένου επηρεασμού
του Δικαστηρίου από επιχειρήματα που δεν τέθηκαν υπό συζήτηση μεταξύ των διαδίκων, το Δικαστήριο, αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν
προτάσεως του γενικού εισαγγελέα, ή, ακόμη, κατόπιν αιτήσεως των διαδίκων, μπορεί να διατάξει την επανάληψη της προφορικής
διαδικασίας, σύμφωνα με το άρθρο 61 του Κανονισμού Διαδικασίας, εφόσον κρίνει ότι δεν διαθέτει επαρκή στοιχεία ή ότι η υπόθεση
πρέπει να επιλυθεί βάσει επιχειρήματος επί του οποίου δεν διεξήχθη συζήτηση μεταξύ των διαδίκων (βλ. διάταξη της 28ης Απριλίου
2004, C-127/02, Waddenvereniging και Vogelbeschermingsvereniging, που δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 8· αποφάσεις
της 29ης Απριλίου 2004, C-470/00 P, Κοινοβούλιο κατά Ripa di Meana κ.λπ., Συλλογή 2004, σ. I-4167, σκέψη 33, και της 11ης
Ιουλίου 2006, C‑432/04, Επιτροπή κατά Cresson, που δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 50).
Εν προκειμένω, οι προϋποθέσεις αυτές δεν συντρέχουν.
Υπενθυμίζεται, εξάλλου, ότι, το άρθρο 234 ΕΚ εγκαθιδρύει μία απ’ ευθείας συνεργασία μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών
δικαστηρίων μέσω μιας διαδικασίας που δεν έχει χαρακτήρα αντιδικίας, δεν κινείται με πρωτοβουλία των διαδίκων και στο πλαίσιο
της οποίας οι διάδικοι αυτοί καλούνται απλώς να διατυπώσουν τις απόψεις τους (βλ., επ’ αυτή την έννοια, απόφαση της 19ης Ιανουαρίου
1994, C‑364/92, SAT Fluggesellschaft, Συλλογή 1994, σ. I-43, σκέψη 9).
Κατά συνέπεια, μετά την ακρόαση της γενικής εισαγγελέα, επιβάλλεται να απορριφθεί το αίτημα επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας.
Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι το έτι επικουρικότερον υποβληθέν αίτημα πρέπει επίσης να απορριφθεί.

Επί των προδικαστικών ερωτημάτων

Επί του πρώτου ερωτήματος
Σκοπός του κανονισμού 536/93 είναι ο καθορισμός των λεπτομερειών εφαρμογής της συμπληρωματικής εισφοράς στον τομέα του γάλακτος
και των γαλακτοκομικών προϊόντων προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα αυτής της εισφοράς προς αποτροπή της απάτης.
Κατά την όγδοη αιτιολογική σκέψη αυτού του κανονισμού, τα κράτη μέλη πρέπει να διαθέτουν κατάλληλα μέσα για την εκ των υστέρων
διεξαγωγή ελέγχου, προκειμένου να διαπιστώνουν εάν και σε ποιο βαθμό η εισφορά έχει εισπραχθεί σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις.
Τέτοιοι έλεγχοι προβλέπονται στο άρθρο 7 του εν λόγω κανονισμού, προκειμένου να διασφαλίζεται η ακρίβεια των σχετικών με τη
συλλογή γάλακτος και τις απευθείας πωλήσεις λογιστικών πινάκων τους οποίους καταρτίζουν οι αγοραστές και οι παραγωγοί (απόφαση
της 25ης Μαρτίου 2004, C-231/00, C-303/00 και C-451/00
,
Cooperativa Lattepiù κ.λπ., Συλλογή 2004, σ. I‑2869, σκέψη 70).
Τίποτα δεν αποκλείει τη δυνατότητα των κρατών μελών να λαμβάνουν μέτρα διαφορετικά εκείνων που προβλέπει το άρθρο 7, παράγραφοι
1, δεύτερη περίοδος, και 3, του κανονισμού 536/93, εφόσον τα κρίνουν αναγκαία. Πράγματι, από το γράμμα του άρθρου 7, παράγραφος
1, πρώτη περίοδος, του κανονισμού αυτού προκύπτει ότι τα κράτη μέλη έχουν την υποχρέωση να λαμβάνουν όλα τα μέτρα ελέγχου
που απαιτούνται προς διασφάλιση της εισπράξεως της εισφοράς. Καίτοι το άρθρο 7, παράγραφοι 1 και 3, προσδιορίζει ακολούθως
ορισμένα από τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν, εντούτοις ουδόλως αποκλείει να συμπληρωθούν τα μέτρα αυτά με άλλα η λήψη των
οποίων θα κριθεί αναγκαία στο συγκεκριμένο κράτος μέλος. Όπως προκύπτει από την όγδοη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού αυτού,
τα μέτρα που απαριθμούνται συνιστούν απλώς ένα κατ’ ελάχιστο όριο πλαίσιο κανόνων.
Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει ο J. Slob, η ευχέρεια αυτή δεν συνεπάγεται ότι τα νομοθετικά μέτρα που δύνανται να λάβουν τα
κράτη μέλη πρέπει να προβλέπονται από τον ίδιο τον κανονισμό.
Πάντως, κατά τη λήψη μέτρων εφαρμογής κοινοτικής κανονιστικής ρυθμίσεως, οι εθνικές αρχές υποχρεούνται να ασκούν τη διακριτική
τους ευχέρεια τηρώντας τις γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι αρχές της αναλογικότητας,
της ασφαλείας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης (απόφαση Cooperativa Lattepiù κ.λπ., προαναφερθείσα,
σκέψη 57).
Συνεπώς, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 7, παράγραφος l, πρώτη περίοδος, του κανονισμού 536/93
έχει την έννοια ότι η διάταξη αυτή παρέχει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να θεσπίζουν, εφόσον κρίνεται αναγκαίο, κανονιστική
ρύθμιση επιβάλλουσα στους παραγωγούς γάλακτος τους εγκατεστημένους εντός της επικρατείας τους πρόσθετες λογιστικές υποχρεώσεις
βαίνουσες πέραν εκείνων που απορρέουν από το άρθρο 7, παράγραφος l, στοιχείο στ΄, του κανονισμού αυτού. Κατά την άσκηση αυτής
της εξουσίας, τα κράτη μέλη οφείλουν να τηρούν τις γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου.

Επί του δευτέρου ερωτήματος
Με το δεύτερο ερώτημά του το αιτούν δικαστήριο ερωτά, ουσιαστικώς, αν το κοινοτικό δίκαιο αποκλείει εθνική κανονιστική ρύθμιση
επιβάλλουσα στους παραγωγούς γάλακτος να καταχωρίζουν τις ποσότητες βουτύρου που παράγουν και τη χρήση τους, έστω και αν το
βούτυρο εξαλείφθηκε ή μεταποιήθηκε σε ζωοτροφή.
Επιβάλλεται, σχετικώς, να υπομνησθεί ότι η λήψη μέτρων βάσει του άρθρου 7, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του κανονισμού 536/93
εξαρτάται από την προϋπόθεση της αναγκαιότητας αυτών των μέτρων.
Η Ολλανδική Κυβέρνηση με βάσιμα επιχειρήματα δικαιολόγησε την αναγκαιότητα λήψεως του μέτρου περί του οποίου πρόκειται στην
κύρια δίκη, επικαλούμενη τη δομή του τομέα του γάλακτος και, ιδίως, την ύπαρξη πολυάριθμων μεγάλων μονάδων εκτροφής γαλακτοκομικών
αγελάδων οι οποίες προβαίνουν στην απ’ ευθείας πώληση της παραγωγής τους και των οποίων ο έλεγχος είναι δυσχερής με βάση μόνον
τις κοινοτικές διατάξεις.
Η αρχή της αναλογικότητας δεν αποκλείει τον έλεγχο, στις Κάτω Χώρες, ποσοτήτων που έχουν παραχθεί αλλά δεν διατέθηκαν στο
εμπόριο. Πράγματι, το μέτρο αυτό, επίσης, δεν βαίνει πέραν του αναγκαίου, σε σχέση με τη δομή του ολλανδικού τομέα γάλακτος,
προκειμένου να διασφαλιστεί αποτελεσματικός έλεγχος προς αποτροπή του ενδεχομένου ποσότητες που έχουν παραχθεί αλλά δεν διατέθηκαν
στο εμπόριο εκτός του καθεστώτος συμπληρωματικής εισφοράς επί του γάλακτος να εισαχθούν στο οικονομικό κύκλωμα.
Οι αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης δεν αποκλείουν, επίσης, τη λήψη μέτρων
ελέγχου όπως αυτά για τα οποία πρόκειται στην υπόθεση της κύριας δίκης. Από τη συνδυασμένη ερμηνεία του άρθρου 7, παράγραφος
1, πρώτη περίοδος, του κανονισμού 536/93 και της όγδοης αιτιολογικής σκέψεως του κανονισμού αυτού προκύπτει, κατά τρόπο σαφή
και κατηγορηματικό, ότι ο κατάλογος μέτρων του εν λόγω άρθρου 7 δεν είναι εξαντλητικός και ότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται,
ενδεχομένως, να λάβουν συμπληρωματικά μέτρα (βλ., όσον αφορά τα κριτήρια της αρχής της ασφαλείας δικαίου, απόφαση της 16ης
Μαρτίου 2006, C‑94/05, Emsland-Stärke, που δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 43). Επίσης, το Δικαστήριο έκρινε
ότι η αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης δεν μπορεί να προβληθεί έναντι σαφούς διατάξεως κοινοτικού νομοθετήματος
και σύμφωνης προς το νομοθέτημα αυτό συμπεριφοράς μιας εθνικής αρχής (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, προαναφερθείσα απόφαση Emsland-Stärke,
σκέψη 31). Συνεπώς, ένας επιχειρηματίας δεν μπορεί ευλόγως να προσδοκά ότι δεν θα υποβληθεί σε συμπληρωματικούς ελέγχους.
Αντιθέτως προς όσα ισχυρίζεται ο J. Slob, κανονιστική ρύθμιση όπως αυτή που προβλέπει το άρθρο 11 της Zuivelverordening δεν
μεταβάλλει τη βάση της συμπληρωματικής εισφοράς. Αποτελεί απλώς πρόσθετο μέσο ελέγχου και πρέπει να εφαρμόζεται λαμβανομένου
υπόψη του σκοπού του άρθρου 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 536/93, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση της εισπράξεως της
συμπληρωματικής εισφοράς κατά τρόπο σύμφωνο προς τις ισχύουσες διατάξεις του κοινοτικού δικαίου.
Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το κοινοτικό δίκαιο δεν αποκλείει κανονιστική
ρύθμιση επιβάλλουσα στους παραγωγούς γάλακτος να καταχωρίζουν τις ποσότητες βουτύρου που παράγουν και τη χρήση αυτών, έστω
και αν το βούτυρο εξαλείφθηκε ή μεταποιήθηκε σε ζωοτροφή, στην περίπτωση κατά την οποία, εντός του οικείου κράτους μέλους,
αποδείχθηκε δυσχερής ο αποτελεσματικός έλεγχος, βάσει των κοινοτικών και μόνο διατάξεων, της ακρίβειας των σχετικών με τις
απ’ ευθείας πωλήσεις λογιστικών εγγραφών στις οποίες προέβησαν οι παραγωγοί.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 7, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του κανονισμού (EΟK) 536/93 της Επιτροπής, της 9ης Μαρτίου 1993, περί λεπτομερών
κανόνων εφαρμογής της συμπληρωματικής εισφοράς στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, έχει την έννοια ότι
η διάταξη αυτή παρέχει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να θεσπίζουν, εφόσον κρίνεται αναγκαίο, κανονιστική ρύθμιση επιβάλλουσα
στους παραγωγούς γάλακτος τους εγκατεστημένους εντός της επικρατείας τους πρόσθετες λογιστικές υποχρεώσεις βαίνουσες πέραν
εκείνων που απορρέουν από το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο στ΄, του κανονισμού αυτού. Κατά την άσκηση αυτής της εξουσίας,
τα κράτη μέλη οφείλουν να τηρούν τις γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου.
2)
Το κοινοτικό δίκαιο δεν αποκλείει κανονιστική ρύθμιση επιβάλλουσα στους παραγωγούς γάλακτος να καταχωρίζουν τις ποσότητες
βουτύρου που παράγουν και τη χρήση αυτών, έστω και αν το βούτυρο εξαλείφθηκε ή μεταποιήθηκε σε ζωοτροφή, στην περίπτωση κατά
την οποία, εντός του οικείου κράτους μέλους, αποδείχθηκε δυσχερής ο αποτελεσματικός έλεγχος, βάσει των κοινοτικών και μόνο
διατάξεων, της ακρίβειας των σχετικών με τις απ’ ευθείας πωλήσεις λογιστικών εγγραφών στις οποίες προέβησαν οι παραγωγοί.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.