CELEX: 62005CJ0134
Παράβαση κράτους μέλους
Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών
Δικαίωμα εγκατάστασης
Εξώδικη είσπραξη απαιτήσεων

ς, ο έλεγχος των δραστηριοτήτων των επιχειρήσεων αυτών και των εγγράφων τους που αφορούν τις ασκούμενες δραστηριότητες
δεν εξαρτάται σε καμία περίπτωση από την ύπαρξη επαγγελματικών χώρων των εν λόγω επιχειρήσεων στην επαρχία αυτή.
Επομένως, η Ιταλική Δημοκρατία, υποχρεώνοντας τις επιχειρήσεις εξώδικης είσπραξης απαιτήσεων να διαθέτουν επαγγελματικούς
χώρους σε κάθε επαρχία στην οποία προτίθενται να ασκήσουν τις δραστηριότητές τους, παρέβη επίσης τις υποχρεώσεις που υπέχει
από το άρθρο 43 ΕΚ.

Επί της έβδομης αιτίασης, η οποία αφορά το ασύμβατο με τα άρθρα 43 EK και 49 EK του περιορισμού της ελευθερίας καθορισμού
των αμοιβών
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι διατάξεις της εγκυκλίου που στάλθηκε στους Questori και με την οποία επισημαίνεται ότι, για
την αποφυγή μεγάλων αποκλίσεων μεταξύ των αμοιβών που ισχύουν σε κάθε δεδομένη επαρχία, πρέπει να καθοριστούν αντικειμενικές
και ομοιογενείς παράμετροι στερούνται διαφάνειας και προβλεψιμότητας. Κατά την Επιτροπή, οι διατάξεις αυτές συνιστούν εμπόδιο
στις ελευθερίες που καθιερώνονται με τα άρθρα 43 ΕΚ και 49 EK, διότι επιβαρύνουν περισσότερο τους αλλοδαπούς απ’ ό,τι τους
Ιταλούς επιχειρηματίες.
Η Επιτροπή ισχυρίζεται περαιτέρω ότι οι εν λόγω διατάξεις δεν εξυπηρετούν τον σκοπό της προστασίας της δημόσιας ασφάλειας
και υπενθυμίζει συναφώς τη νομολογία του Δικαστηρίου κατά την οποία οι δικαιολογητικοί λόγοι, που μπορούν να προβληθούν από
το κράτος μέλος, πρέπει να συνοδεύονται από ανάλυση της καταλληλότητας και της αναλογικότητας του οικείου περιοριστικού μέτρου.
Η Ιταλική Κυβέρνηση όμως δεν προέβαλε συναφώς κανένα πειστικό επιχείρημα.
Η εν λόγω κυβέρνηση ισχυρίζεται αντίθετα ότι οι ενδιαφερόμενοι επιχειρηματίες δεν στερούνται την ελευθερία καθορισμού των
αμοιβών τους, διότι η εγκύκλιος περιέχει απλώς τη σύσταση προς τους Questori να παρέχουν στους επιχειρηματίες αυτούς πίνακες
αμοιβών βασιζόμενους σε αντικειμενικά στοιχεία, όπως είναι το κόστος ή η σχέση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης για τη συγκεκριμένη
υπηρεσία. Ο επιδιωκόμενος σκοπός είναι να αποφευχθεί το ενδεχόμενο ανεξέλεγκτου ανταγωνισμού ως προς τις αμοιβές για τις παροχές
υπηρεσιών, πράγμα που θα μπορούσε να αποτελέσει αιτία διατάραξης της δημόσιας τάξης σε αυτό τον τομέα δραστηριοτήτων.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατά πάγια νομολογία, το άρθρο 49 ΕΚ απαγορεύει την εφαρμογή οποιασδήποτε εθνικής ρύθμισης που έχει ως αποτέλεσμα να καθίσταται
η παροχή υπηρεσιών μεταξύ κρατών μελών δυσκολότερη απ’ ό,τι η παροχή υπηρεσιών που πραγματοποιείται αποκλειστικώς στο εσωτερικό
ενός κράτους μέλους (βλ. απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2005, C‑544/03 και C‑545/03, Mobistar και Belgacom Mobile, Συλλογή 2005,
σ. I‑7723, σκέψη 30 και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Για παράδειγμα, σε σχέση με ορισμένες υποχρεωτικές κατώτατες τιμές, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι η ρύθμιση που απαγορεύει
απολύτως την παρέκκλιση, βάσει συμβάσεως, από τις κατώτατες αμοιβές που καθορίζει ο πίνακας δικηγορικών αμοιβών για την παροχή
υπηρεσιών οι οποίες, αφενός, είναι νομικής φύσης και, αφετέρου, παρέχονται αποκλειστικώς από δικηγόρους συνιστά περιορισμό
της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, την οποία προβλέπει το άρθρο 49 ΕΚ (απόφαση της 5ης Δεκεμβρίου 2006, C‑94/04 και C‑202/04,
Cipolla κ.λπ., Συλλογή 2006, σ. Ι-11421, σκέψη 70).
Αυτού του είδους η απαγόρευση στερεί πράγματι από τους επιχειρηματίες που είναι εγκατεστημένοι σε άλλο κράτος μέλος τη δυνατότητα
να ανταγωνισθούν αποτελεσματικότερα, ζητώντας αμοιβές χαμηλότερες από τις καθοριζόμενες με τους υποχρεωτικούς πίνακες αμοιβών,
τους επιχειρηματίες που είναι εγκατεστημένοι μόνιμα στο οικείο κράτος μέλος και διαθέτουν, ως εκ τούτου, μεγαλύτερες δυνατότητες
προσέλκυσης πελατείας απ’ ό,τι οι εγκατεστημένοι στο εξωτερικό δικηγόροι (βλ., συναφώς, την προπαρατεθείσα απόφαση Cipolla
κ.λπ., σκέψη 59, και, κατ’ αναλογία, την προπαρατεθείσα απόφαση CaixaBank France, σκέψη 13).
Ομοίως, η εν λόγω απαγόρευση περιορίζει τη δυνατότητα επιλογής των αποδεκτών των εν λόγω υπηρεσιών στο οικείο κράτος μέλος,
διότι δεν μπορούν να προσφεύγουν στις υπηρεσίες αλλοδαπών επιχειρηματιών οι οποίοι θα προσέφεραν τις υπηρεσίες τους εντός
του κράτους μέλους αυτού έναντι αμοιβής χαμηλότερης από τις κατώτατες τιμές που καθορίζει ο σχετικός πίνακας αμοιβών (βλ.
προπαρατεθείσα απόφαση Cipolla κ.λπ., σκέψη 60).
Επιβάλλεται πάντως να τονιστεί ότι η απαγόρευση που χαρακτηρίστηκε, με την προπαρατεθείσα απόφαση Cipolla κ.λπ., ως εμπόδιο
στο άρθρο 49 ΕΚ απέρρεε από ισχύουσα ρύθμιση, η οποία απαγόρευε επακριβώς και απολύτως κάθε παρέκκλιση, βάσει συμβάσεως, από
ορισμένο πίνακα υποχρεωτικών αμοιβών, ενώ στην υπό κρίση υπόθεση πρόκειται για μια απλή υπόδειξη προς τους Questori, η οποία
περιλαμβάνεται σε εγκύκλιο, χαρακτηρίζεται ως «σύσταση» από την Ιταλική Δημοκρατία και συνίσταται μόνο στην υπόδειξη καθορισμού
«αντικειμενικών και ομοιογενών παραμέτρων».
Επιβάλλεται επίσης η διαπίστωση, πράγμα που άλλωστε επισημαίνει και η ίδια η Επιτροπή με το δικόγραφο της προσφυγής της, ότι
οι ιταλικές αρχές δεν έχουν παράσχει διευκρινίσεις σχετικά με τα μέτρα που έχουν ληφθεί με βάση την υπόδειξη αυτή της εγκυκλίου,
η οποία ανάγεται στο έτος 1996. Για παράδειγμα, δεν είναι καν βέβαιη η ύπαρξη πινάκων αμοιβών που να προορίζονται για τις
επιχειρήσεις εξώδικης είσπραξης απαιτήσεων.
Από τα παραπάνω συνάγεται ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε την ύπαρξη περιορισμού της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, την οποία εγγυάται
το άρθρο 49 EK.
Το ίδιο ισχύει και για την υπό κρίση αιτίαση της Επιτροπής, καθόσον αφορά το ασύμβατο με το άρθρο 43 ΕΚ του περιορισμού της
ελευθερίας καθορισμού των αμοιβών.
Υπό τις συνθήκες αυτές, συνάγεται ότι η έβδομη αιτίαση της Επιτροπής είναι αβάσιμη στο σύνολό της.

Επί της όγδοης αιτίασης, η οποία αφορά το ασύμβατο με τα άρθρα 43 EK και 49 EK της απαγόρευσης παράλληλης άσκησης των δραστηριοτήτων
που καλύπτονται από τον νόμο σχετικά με τις τραπεζικές και πιστωτικές δραστηριότητες
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι το ασύμβατο της άσκησης της δραστηριότητας της εξώδικης είσπραξης απαιτήσεων με την άσκηση
άλλων δραστηριοτήτων, το οποίο προβλέπει η εγκύκλιος, ισοδυναμεί με την επιβολή στις τραπεζικές και πιστωτικές επιχειρήσεις
των άλλων κρατών μελών της απαγόρευσης άσκησης στην Ιταλία της εν λόγω δραστηριότητας εξώδικης είσπραξης, απαγόρευσης που
είναι αντίθετη στα άρθρα 43 ΕΚ και 49 ΕΚ.
Κατά την Επιτροπή, αν η εγκύκλιος ερμηνεύεται διαφορετικά από τις ιταλικές αρχές, η επίμαχη διάταξη αντιβαίνει πάντως στα
εν λόγω άρθρα λόγω της ασαφούς διατύπωσής της. Οι εν λόγω επιχειρήσεις δηλαδή δεν είναι σε θέση να εκτιμούν σαφώς και επακριβώς
αν τους επιτρέπεται να ασκούν στην Ιταλία τη δραστηριότητα της εξώδικης είσπραξης απαιτήσεων. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου,
το γεγονός αυτό αρκεί για να διαπιστωθεί η παραβίαση του κοινοτικού δικαίου.
Η Ιταλική Δημοκρατία απορρίπτει τους ισχυρισμούς αυτούς. Με την εγκύκλιο υπενθυμίζεται απλώς ότι η δραστηριότητα της εξώδικης
είσπραξης απαιτήσεων δεν καταλέγεται μεταξύ των δραστηριοτήτων διαχείρισης της αποταμίευσης και δανεισμού, οι οποίες διέπονται
από τον νόμο σχετικά με τις τραπεζικές και πιστωτικές δραστηριότητες, οπότε η άδεια άσκησης της πρώτης δραστηριότητας δεν
ισοδυναμεί με άδεια άσκησης και των δεύτερων.
Κατά το κράτος μέλος αυτό, ακόμη και αν γινόταν δεκτό ότι ο όρος «ασύμβατο» δεν χρησιμοποιείται ορθά στην εγκύκλιο, δεν θα
μπορούσε να υπάρχει καμία εύλογη αμφιβολία για το ότι τίποτα δεν εμποδίζει όποιον έχει άδεια για την άσκηση αμφότερων των
κατηγοριών δραστηριοτήτων να ασκεί συγχρόνως και τις δύο δραστηριότητες αυτές.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Πρώτον, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η εγκύκλιος ρυθμίζει το δικαίωμα των επιχειρήσεων εξώδικης είσπραξης απαιτήσεων να διενεργούν
τις χρηματοπιστωτικές πράξεις που διέπονται από τον νόμο σχετικά με τις τραπεζικές και πιστωτικές δραστηριότητες και όχι την
επιβαλλόμενη στις τραπεζικές επιχειρήσεις και στα πιστωτικά ιδρύματα απαγόρευση άσκησης της δραστηριότητας της εξώδικης είσπραξης
απαιτήσεων στην Ιταλία.
Δεύτερον, επισημαίνεται ότι, όπως υποστηρίζει και η Ιταλική Δημοκρατία, από το κείμενο της εγκυκλίου, όπως παρατίθεται στη
σκέψη 11 της παρούσας απόφασης, προκύπτει ότι με την εγκύκλιο αυτή απλώς επιβεβαιώνεται ότι η άδεια για την άσκηση της δραστηριότητας
της εξώδικης είσπραξης απαιτήσεων δεν ενέχει αυτόματα την άδεια άσκησης των δραστηριοτήτων που διέπονται από τον νόμο σχετικά
με τις τραπεζικές και πιστωτικές δραστηριότητες.
Δεδομένου ότι η εγκύκλιος δεν δημιουργεί νομική αβεβαιότητα όσον αφορά την άσκηση της δραστηριότητας της εξώδικης είσπραξης
απαιτήσεων σε σχέση με τις δραστηριότητες που ρυθμίζονται από τον νόμο σχετικά με τις τραπεζικές και πιστωτικές δραστηριότητες,
δεν παρεμποδίζεται η ελευθερία των αλλοδαπών επιχειρηματιών, την οποία εγγυάται το άρθρο 49 ΕΚ, όσον αφορά την άσκηση της
δραστηριότητας της εξώδικης είσπραξης απαιτήσεων στην Ιταλία.
Κατά συνέπεια, η όγδοη αιτίαση της Επιτροπής δεν είναι βάσιμη.
Κατόπιν των ανωτέρω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Ιταλική Δημοκρατία, επιβάλλοντας, με το κωδικοποιημένο κείμενο, σε κάθε
επιχείρηση που ασκεί τη δραστηριότητα της εξώδικης είσπραξης απαιτήσεων την υποχρέωση:
–        να ζητεί, μολονότι της έχει χορηγηθεί άδεια από τον Questore μιας επαρχίας, νέα άδεια σε κάθε άλλη επαρχία στην οποία προτίθεται
να ασκήσει τις δραστηριότητές της, εκτός αν παρέχει εντολή σε εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο εντός αυτής της άλλης επαρχίας,
παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 43 ΕΚ και 49 ΕΚ,
–        να διαθέτει επαγγελματικούς χώρους εντός των ορίων της τοπικής ισχύος της άδειας και να αναρτά εντός των χώρων αυτών πίνακα
των υπηρεσιών που μπορούν να παρέχονται στους πελάτες, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 49 ΕΚ,
–        να διαθέτει επαγγελματικούς χώρους σε κάθε επαρχία στην οποία προτίθεται να ασκήσει τις δραστηριότητές της, παρέβη τις υποχρεώσεις
που υπέχει από το άρθρο 43 ΕΚ.
Η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί κατά τα λοιπά.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, το Δικαστήριο μπορεί να κατανείμει τα έξοδα ή να αποφασίσει ότι
κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων.
Εν προκειμένω τόσο η Επιτροπή όσο και η Ιταλική Δημοκρατία ηττήθηκαν μερικώς, οπότε κάθε διάδικος πρέπει να φέρει τα δικαστικά
του έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Η Ιταλική Δημοκρατία, επιβάλλοντας, με το κωδικοποιημένο κείμενο των νόμων για τη δημόσια ασφάλεια (Testo unico delle leggi
di pubblica sicurezza), το οποίο εγκρίθηκε με το βασιλικό διάταγμα 773, της 18ης Ιουνίου 1931, σε κάθε επιχείρηση που ασκεί
τη δραστηριότητα της εξώδικης είσπραξης απαιτήσεων την υποχρέωση:
–
να ζητεί, μολονότι της έχει χορηγηθεί άδεια από τον Questore μιας επαρχίας, νέα άδεια σε κάθε άλλη επαρχία στην οποία προτίθεται
να ασκήσει τις δραστηριότητές της, εκτός αν παρέχει εντολή σε εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο εντός αυτής της άλλης επαρχίας,
παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 43 ΕΚ και 49 ΕΚ,
–
να διαθέτει επαγγελματικούς χώρους εντός των ορίων της τοπικής ισχύος της άδειας και να αναρτά εντός των χώρων αυτών πίνακα
των υπηρεσιών που μπορούν να παρέχονται στους πελάτες, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 49 ΕΚ,
–
να διαθέτει επαγγελματικούς χώρους σε κάθε επαρχία στην οποία προτίθεται να ασκήσει τις δραστηριότητές της, παρέβη τις υποχρεώσεις
που υπέχει από το άρθρο 43 ΕΚ.
2)
Απορρίπτει κατά τα λοιπά την προσφυγή.
3)
Η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και η Ιταλική Δημοκρατία φέρουν τα δικαστικά τους έξοδα.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.