CELEX: 62002CJ0239
Zbliżanie ustawodawstw
Wykładnia art. 28 WE oraz dyrektyw 1999/4/WE i 2000/13/WE
Ważność dyrektywy 1999/4/WE
Etykietowanie i reklama środków spożywczych
Zakazy wzmianek odnośnie zdrowia

Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2002 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 1 lipca 2002 r., Rechtbank van Koophandel te
Hasselt zwrócił się w trybie art. 234 WE z pytaniami prejudycjalnymi dotyczącymi wykładni art. 28 WE, wykładni i ważności
art. 2 dyrektywy 1999/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lutego 1999 r. odnoszącej się do ekstraktów kawy i ekstraktów
cykorii (Dz.U. L 66, str. 26) oraz wykładni art. 18 dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000
r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich w zakresie etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych
(Dz.U. L 109, str. 29).
Pytania te zostały podniesione w ramach sporu dotyczącego wprowadzania na rynek w Belgii produktu o nazwie „DynaSvelte Café”
w sposób, który zdaniem spółki Douwe Egberts NV (dalej zwanej „Douwe Egberts”), jest niezgodny z krajowymi przepisami dotyczącymi
reklamy i etykietowania środków spożywczych.

Ramy prawne

Uregulowania wspólnotowe
Artykuł 2 dyrektywy 1999/4 stanowi:
„Dyrektywę 79/112/EWG stosuje się do wyrobów określonych w Załączniku, z zastrzeżeniem następujących warunków:
a) nazwy handlowe [nazwy, pod którymi produkty są sprzedawane] wymienione w Załączniku stosuje się tylko do wyrobów określonych
w tym Załączniku i muszą one być stosowane w handlu do oznaczania tych wyrobów. Nazwy te uzupełnia się, w miarę potrzeb, wyrazami:
–        »pasta« lub »w postaci pasty«, lub
–        »płyn« lub »w postaci płynnej«.
[...] ”
Artykuł 3 tej dyrektywy stanowi:
„Państwa Członkowskie nie przyjmą przepisów prawa krajowego nieprzewidzianych w niniejszej dyrektywie w odniesieniu do produktów
określonych w Załączniku.”
Punkt 1 załącznika do dyrektywy 1999/4, zatytułowany „Ekstrakt kawy, ekstrakt kawy rozpuszczalnej, kawa rozpuszczalna lub
kawa instant” stanowi w szczególności:
„Powyższe pojęcia oznaczają produkt skoncentrowany, otrzymany w drodze ekstrakcji z palonych ziaren kawy, gdzie środkiem ekstrakcji
jest wyłącznie woda, oraz z wykluczeniem wszelkich procesów hydrolizy, polegających na dodaniu kwasu czy zasady.
[...]
Ekstrakt kawy w postaci stałej lub płynnej [pasty] nie może zawierać substancji innych niż te pochodzące z ekstrakcji kawy.
[...] ”
Czwarty, piąty, szósty i ósmy motyw dyrektywy 2000/13 brzmią następująco:
„(4) Celem niniejszej dyrektywy jest ustanowienie reguł wspólnotowych o charakterze ogólnym, stosowanych horyzontalnie do
wszystkich środków spożywczych wprowadzonych do obrotu.
(5)       Zasady o szczególnym charakterze, które stosuje się wertykalnie jedynie do poszczególnych środków spożywczych, powinny być
ustanowione w przepisach odnoszących się do tych produktów.
(6)       Zasadniczym względem branym pod uwagę przy przyjmowaniu wszelkich przepisów dotyczących etykietowania środków spożywczych
powinna być potrzeba informowania i ochrony konsumenta.
(8)       Szczegółowe etykietowanie, w szczególności określające dokładnie charakter i właściwości produktu, które umożliwiają konsumentowi
dokonanie wyboru z pełną wiedzą o stanie faktycznym, jest najbardziej właściwe, ponieważ stwarza ono najmniej przeszkód w
wolnym handlu.”
Artykuł 2 ust. 1 dyrektywy 2000/13 stanowi:
„Etykietowanie i zastosowane metody etykietowania nie mogą:
a)      wprowadzać nabywcy w błąd, w szczególności:
i)      co do właściwości środka spożywczego, a w szczególności co do jego charakteru, tożsamości, właściwości, składu, ilości, trwałości,
źródła lub pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji [uzyskania];
ii)      poprzez przypisywanie środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których on nie posiada;
iii)      poprzez sugerowanie, że środek spożywczy posiada szczególne właściwości, gdy w rzeczywistości wszystkie podobne środki spożywcze
posiadają takie właściwości;
b)      z zastrzeżeniem przepisów wspólnotowych mających zastosowanie do naturalnych wód mineralnych i środków spożywczych specjalnego
przeznaczenia żywieniowego przypisywać jakiemukolwiek środkowi spożywczemu właściwości zapobiegania lub leczenia chorób ludzi
bądź też odwoływać się do takich właściwości.”
Artykuł 2 ust. 3 lit. b) tej dyrektywy stanowi, że zakazy lub ograniczenia określone w ust. 1 i 2 stosuje się również do reklamy.
W myśl art. 3 ust. 1 tej dyrektywy:
„Zgodnie z art. 4-17 i z zastrzeżeniem znajdujących się w nich wyjątków przy etykietowaniu środków spożywczych obowiązkowe
jest tylko podanie następujących danych szczegółowych:
1) nazwy, pod jaką produkt jest sprzedawany;
[...] ”
Zgodnie z art. 5 tej dyrektywy:
„1. Nazwa, pod którą sprzedawany jest środek spożywczy, jest nazwą przewidzianą w przepisach wspólnotowych, mających do niego
zastosowanie.
[...]
2. Nazwa, pod którą dany produkt jest sprzedawany, nie może być zastąpiona znakiem towarowym, nazwą marki [oznaczeniem handlowym]
lub nazwą wymyśloną [fantazyjną].
[…] ”
Zgodnie z art. 18 dyrektywy 2000/13:
„1. Państwa Członkowskie nie mogą zakazać handlu środkami spożywczymi, które spełniają przepisy ustanowione w niniejszej dyrektywie,
przez stosowanie niezharmonizowanych przepisów krajowych dotyczących etykietowania i prezentacji niektórych środków spożywczych
lub środków spożywczych w ogóle.
2. Ustęp 1 nie ma zastosowania do niezharmonizowanych przepisów krajowych uzasadnionych powodami związanymi z:
–        ochroną zdrowia publicznego,
–        zapobieganiem nadużyciom finansowym, chyba że takie przepisy mogą utrudniać stosowanie definicji i zasad ustanowionych w niniejszej
dyrektywie,
–        ochroną praw własności przemysłowej i handlowej, oznaczeń pochodzenia, zarejestrowanych nazw pochodzenia oraz zapobieganiem
nieuczciwej konkurencji.”

Uregulowania krajowe
Artykuł 1 arrêté royal (dekretu królewskiego) z dnia 5 marca 1987 r. w sprawie kawy i substytutów kawy (
Moniteur belge
z dnia 12 czerwca 1987 r., str. 9035) stanowi w szczególności:
„W rozumieniu niniejszego dekretu określenie:
1. »kawa« oznacza: ziarna kawowca (gatunki należące do rodzaju Coffea) odpowiednio oczyszczone i palone; [...]”
Artykuł 3 ust. 1 tego arrêté royal brzmi następująco:
„Przy wprowadzaniu do sprzedaży środki wymienione w art. 1 oznacza się wyłącznie jedną z nazw wymienionych w niniejszym artykule,
odpowiadającą ich definicji.”
Artykuł 2 arrêté royal z dnia 17 kwietnia 1980 r. w sprawie reklamy środków spożywczych (
Moniteur belge
z dnia 6 maja 1980 r., str. 5476) stanowi:
„W reklamie środków spożywczych zakazane są:
[…]
3. odniesienia do odchudzania;
[…]
7. odniesienia do zaleceń, zaświadczeń, oświadczeń lub opinii lekarskich bądź atestów, z wyjątkiem wzmianki, że środek spożywczy
nie może być spożywany wbrew opinii lekarskiej; […] ”

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
Douwe Egberts produkuje i sprzedaje na rynku belgijskim kawę pod znakiem towarowym „Douwe Egberts”. Sprzeciwia się ona na
drodze sądowej wprowadzaniu na rynek wyrobu o nazwie „DynaSvelte Café”, produkowanego przez Westrom Pharma NV i dystrybuowanego
do dnia 31 grudnia 2001 r. włącznie przez Christophe’a Souranisa, działającego pod nazwą handlową „Établissements FICS ”,
a od dnia 1 stycznia 2002 r. przez FICS-World BVBA.
W ramach postępowania w przedmiocie środków tymczasowych toczącego się przed Rechtbank van Koophandel, Douwe Egberts utrzymywała,
że komentarze znajdujące się na słoiku, opakowaniu i w opisie sposobu użycia tego produktu, czyli „absolutny przełom w dziedzinie
kontroli wagi”, „wyszczuplenie, lepsza kontrola wagi, zatrzymanie nadmiernego magazynowania tłuszczów” oraz „formuła opatentowana
w Stanach Zjednoczonych, opracowana przez dr Ann de Wees Allen z Glycemie Research Institute”, naruszają szereg krajowych
przepisów prawnych dotyczących reklamy i etykietowania środków spożywczych.
Uznawszy, że rozstrzygnięcie sporu zależy od wykładni prawa wspólnotowego i oceny ważności dyrektywy 1999/4, Rechtbank van
Koophandel te Hasselt postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)       Czy art. 2 dyrektywy 1999/4/CE [...] należy interpretować w ten sposób, że do wyrobów wymienionych w załączniku do tej dyrektywy
można stosować wyłącznie wymienione tam nazwy, pod którymi produkty są sprzedawane, a nie można stosować obok nich również
innych nazw (takich jak oznaczenia handlowe lub nazwy fantazyjne), czy też należy go interpretować tak, że nazwy, pod którymi
produkty są sprzedawane, wymienione w załączniku do dyrektywy stosować można wyłącznie do wyrobów, o których mowa w tym załączniku,
ale obok tych nazw, pod którymi wyroby są sprzedawane, można stosować również inne nazwy (takie jak oznaczenia handlowe lub
nazwy fantazyjne)?
2)       Gdyby Trybunał [...] opowiedział się za tym, że art. 2 dyrektywy 1999/4/ WE [...] należy interpretować w ten sposób, że do
wyrobów wymienionych w załączniku do tej dyrektywy można stosować wyłącznie wymienione tam nazwy, pod którymi produkty są
sprzedawane, a nie można stosować obok nich również innych nazw (takich jak oznaczenia handlowe lub nazwy fantazyjne), to
czy nie wynikałoby z tego, że dyrektywa ta jest sprzeczna z art. 28 Traktatu WE, który wprowadza zakaz ograniczeń ilościowych
w przywozie oraz wszelkich środków o skutku równoważnym między Państwami Członkowskimi Wspólnoty Europejskiej, z uwagi na
to, że dla wyrobów, które odpowiadają definicji ekstraktu kawy, znajdującej się w załączniku do tej dyrektywy, przy takiej
interpretacji:
–        wyklucza stosowanie nazw innych niż »ekstrakt kawy« lub »kawa instant«, takich jak na przykład nazwa »kawa«;
–        zastrzega w ten sposób stosowanie nazwy »kawa« dla jednej jedynej postaci »kawy«, tj. dla kawy w ziarnach;
–        oraz zamyka w ten sposób sztucznie rynek kawy w stosunku do konkurencyjnych wyrobów, będących innymi postaciami kawy niż ziarno
kawy, takich jak m.in. ekstrakt kawy lub kawa instant?
3)       Czy art. 18 ust. 1 i art. 18 ust. 2 dyrektywy 2000/13/WE należy interpretować w ten sposób, że przepisy krajowe dotyczące
etykietowania i prezentacji środków spożywczych oraz ich reklamy, zakazujące stosowania pewnych wzmianek, takich jak »odniesienia
do odchudzania« oraz »odniesienia do zaleceń, zaświadczeń, oświadczeń lub opinii lekarskich bądź atestów« na etykietach, przy
prezentacji lub w reklamie, mimo że dyrektywa nie zakazuje takich wzmianek, stanowią naruszenie tej dyrektywy, biorąc pod
uwagę fakt, że w jej ósmym motywie mowa jest o tym, że najbardziej właściwe jest etykietowanie stwarzające najmniej przeszkód
w wolnym handlu, a wobec tego tych przepisów krajowych nie wolno stosować?
4)       Czy art. 18 ust. 2 dyrektywy 2000/13/WE należy interpretować w ten sposób, że przez »ochronę zdrowia publicznego« rozumieć
należy niezharmonizowane krajowe przepisy, dotyczące etykietowania i prezentacji środków spożywczych oraz ich reklamy, zakazujące
zamieszczania pewnych wzmianek, takich jak »odniesienia do odchudzania« oraz »odniesienia do zaleceń, zaświadczeń, oświadczeń
lub opinii lekarskich bądź atestów«?
5)       Czy art. 28 Traktatu WE należy interpretować w ten sposób, że przepisy krajowe dotyczące etykietowania i prezentacji środków
spożywczych oraz ich reklamy, które nie zostały zharmonizowane na szczeblu wspólnotowym i które wobec tego stanowią odstępstwo
od dyrektywy 2000/13/WE w zakresie, w jakim zakazują stosowania pewnych wzmianek na etykietach, przy prezentacji lub w reklamie,
takich jak »odniesienia do odchudzania«, oraz »odniesienia do zaleceń, zaświadczeń, oświadczeń lub opinii lekarskich lub atestów«
należy uznać za środki o skutku równoważnym lub za ograniczenia ilościowe w przywozie między Państwami Członkowskimi Wspólnoty
Europejskiej, w zakresie w jakim przepisy te:
–        po pierwsze, nakładają dodatkowy obowiązek przy przywozie środków spożywczych w celu doprowadzenia do ich zgodności z prawem
krajowym i stwarzają w ten sposób przeszkody w handlu między Państwami Członkowskimi,
oraz
–        po drugie, nie obowiązują wszystkich zainteresowanych podmiotów gospodarczych, wykonujących działalność na terytorium kraju,
w tym znaczeniu, że istnieją całkiem porównywalne produkty (takie jak produkty kosmetyczne), które nie podlegają tym, ani
z resztą żadnym przepisom równoważnym; oraz czy należy uznać, że przepisy te nie mogą być stosowane przez sąd krajowy?”

Uwagi wstępne
Rząd belgijski, Parlament i Rada wyrażają wątpliwości co do charakteru produktu „DynaSvelte Café”, który mógłby stanowić przeszkodę
do objęcia go zakresem dyrektywy. Komisja ze swej strony podkreśla, że jeżeli produkt ten nie jest środkiem spożywczym przeznaczonym
do normalnego spożycia, lecz raczej środkiem spożywczym specjalnego przeznaczenia żywieniowego, nie będzie on objęty zakresem
stosowania dyrektywy 2000/13.
Należy przypomnieć, że zgodnie z ustalonym orzecznictwem, w ramach współpracy między Trybunałem i sądami krajowymi ustanowionej
w art. 234 WE, wyłącznie do sądu krajowego, przed którym toczy się spór i który zatem musi przyjąć na siebie odpowiedzialność
za wydane orzeczenie, należy ocena, w świetle konkretnych okoliczności sprawy, zarówno niezbędności orzeczenia prejudycjalnego
do wydania wyroku, jak i istotnego charakteru pytań skierowanych do Trybunału (zob. w szczególności wyroki z dnia 13 marca
2001 r. w sprawie C-379/98 PreussenElektra, Rec. str. I-2099, pkt 38 i z dnia 5 czerwca 2003 r. w sprawie C-438/01 Design
Concept, Rec. str . I-5617, pkt 14).
W niniejszej sprawie należy odpowiedzieć na zadane pytania przyjmując za punkt wyjścia założenie poczynione przez sąd krajowy,
iż produkt „DynaSvelte Café” jest środkiem spożywczym przeznaczonym do normalnego spożycia oraz że jest on objęty zakresem
dyrektywy 1999/4.

W przedmiocie pierwszego pytania
W pierwszym pytaniu sąd krajowy dąży w istocie do ustalenia, czy przy sprzedaży wyrobów wymienionych w załączniku do dyrektywy
1999/4 można stosować wyłącznie wymienione tam nazwy, pod którymi produkty są sprzedawane, czy też obok tych nazw, pod którymi
wyroby są sprzedawane, można stosować również inne nazwy, takie jak oznaczenia handlowe lub nazwy fantazyjne.
Należy od razu zaznaczyć, że dyrektywa 2000/13 ustanawia przepisy o charakterze ogólnym i horyzontalnym, którym podlegają
wszystkie środki spożywcze, podczas gdy przepisy o charakterze wertykalnym i szczegółowym, dotyczące wyłącznie ekstraktów
kawy i cykorii, przewidziane zostały dyrektywą 1999/4.
W tej sytuacji dyrektywa 1999/4 jest dyrektywą sektorową, w rozumieniu motywu piątego dyrektywy 2000/13 i powinna być interpretowana
w świetle tej ostatniej.
Zgodnie z art. 2 lit. a) dyrektywy 1999/4 „nazwy handlowe [nazwy, pod którymi wyroby są sprzedawane], wymienione w Załączniku
stosuje się tylko do wyrobów określonych w tym Załączniku i muszą one być stosowane w handlu do oznaczania tych wyrobów”.
Wynika z tego, że nazwy, pod którymi wyroby są sprzedawane, tj. „ekstrakt kawy”, „ekstrakt kawy rozpuszczalnej”, „kawa rozpuszczalna”
lub „kawa instant”, wolno stosować wyłącznie do sprzedaży wyrobów, które podlegają dyrektywie 1999/4, a jednocześnie, że ich
stosowanie jest obowiązkowe.
Zresztą, jak zauważyły Parlament i Komisja, art. 3 dyrektywy 2000/13 zawiera listę wzmianek, które bezwzględnie należy podać
na etykietach środków spożywczych, w tym nazwy, pod którą produkt jest sprzedawany, nie wykluczając przy tym umieszczania
innych wzmianek.
Co więcej, art. 5 ust. 2 dyrektywy 2000/13 stanowi, że nazwa, pod którą dany produkt jest sprzedawany, nie może być zastąpiona
znakiem towarowym, oznaczeniem handlowym lub nazwą fantazyjną, lecz nie zakazuje ich jednoczesnego stosowania.
Artykuł 2 dyrektywy 1999/4 nie zabrania więc podania nazwy fantazyjnej lub znaku towarowego obok obowiązkowej nazwy, pod którą
produkt jest sprzedawany. Tego typu zakaz ograniczałby zakres informacji dla konsumentów na temat cech produktów, będących
przedmiotem sporu przez sądem krajowym oraz byłby sprzeczny z jednym z celów wymienionych w siódmym motywie dyrektywy 2000/13.
Należy zatem odpowiedzieć na pytanie pierwsze, że art. 2 dyrektywy 1999/4 należy interpretować w ten sposób, iż nie jest wykluczone,
by przy sprzedaży wyrobów wymienionych w załączniku do tej dyrektywy można było stosować inne nazwy, takie jak oznaczenia
handlowe lub nazwy fantazyjne, obok nazw, pod którymi produkty są sprzedawane.

W przedmiocie drugiego pytania
Kwestia ważności art. 2 dyrektywy 1999/4 została podniesiona przez sąd krajowy jedynie na wypadek, gdyby w odpowiedzi na pierwsze
z pytań Trybunał zinterpretował go tak, że zakazuje on stosowania do wyrobów wymienionych w załączniku do tej dyrektywy innych
nazw obok nazw, pod którymi produkty są sprzedawane.
Zważywszy na odpowiedź na pierwsze pytanie, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na drugie.

W przedmiocie trzeciego, czwartego i piątego pytania
W pytaniach tych, które należy rozpatrywać łącznie, sąd krajowy dąży w istocie do ustalenia, czy przepisy art. 28 WE oraz
art. 18 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/13 sprzeciwiają się uregulowaniom krajowym zakazującym odniesień do „odchudzania” oraz do
„zaleceń, zaświadczeń, oświadczeń lub opinii lekarskich bądź atestów” na etykietach, przy prezentacji i w reklamie środków
spożywczych.
Z postanowienia odsyłającego wynika, że arrêté royal z dnia 17 kwietnia 1980 r. zakazuje stosowania spornych wzmianek nie
tylko w reklamie środków spożywczych, lecz również przy ich etykietowaniu.
Jednakże, jak orzekł Trybunał w wyroku z dnia 12 grudnia 1990 r. SARPP (C-241/89, Rec. str . I-4695, pkt 15), przepisy dyrektywy
dotyczące etykietowania różnią się w zasadniczej kwestii od przepisów dotyczących reklamy. Ze względu na swój ogólny i horyzontalny
charakter dyrektywa pozwala Państwom Członkowskim na utrzymanie lub przyjęcie dodatkowych przepisów oprócz zasad ustanowionych
przez nią samą. W zakresie etykietowania granice właściwości pozostawionej w ten sposób Państwom Członkowskim zostały wyznaczone
w samej dyrektywie, która w sposób wyczerpujący wylicza w art. 18 ust. 2 powody mogące uzasadnić zastosowanie niezharmonizowanych
przepisów krajowych zakazujących handlu środkami spożywczymi zgodnymi z dyrektywą. Artykuł 18 dyrektywy 2000/13 nie ma jednak
zastosowania do reklamy. Zatem kwestię czy w tej dziedzinie prawo wspólnotowe sprzeciwia się stosowaniu dodatkowych przepisów
krajowych, oprócz zasad ustanowionych dyrektywą, rozpatrywać należy w świetle przepisów Traktatu dotyczących swobodnego przepływu
towarów, a w szczególności art. 28 WE i 30 WE.
Aspekty przepisów krajowych dotyczące etykietowania i reklamy środków spożywczych należy zatem rozpatrzyć oddzielnie.
W przedmiocie etykietowania środków spożywczych
Artykuł 2 ust. 1 lit a) i b) dyrektywy 2000/13 zakazuje umieszczania wszelkich informacji odnoszących się do chorób ludzi,
bez względu na to, czy mogą one wprowadzić konsumenta w błąd czy nie, jak również informacji, które choć nie zawierają żadnych
odniesień do chorób, lecz raczej na przykład do zdrowia, to jednak wprowadzają w błąd (zob. wyroki z dnia 23 stycznia 2003
r. w sprawie C-221/00 Komisja przeciwko Austrii, Rec. str. I-1007, pkt 35 i w sprawach połączonych C-421/00, C-426/00 i C-16/01
Sterbenz i Haug, Rec. str.  I-1065, pkt 28).
Ponadto art. 18 ust. 1 dyrektywy 2000/13 nie zezwala Państwom Członkowskim na przyjmowanie środków zakazujących handlu środkami
spożywczymi, które spełniają wymogi ustanowione w tej dyrektywie.
Z powyższych rozważań wynika, że środki spożywcze, na których etykietach znajdują się niewprowadzające w błąd informacje dotyczące
zdrowia, należy uważać za zgodne z przepisami dyrektywy 2000/13, a Państwa Członkowskie nie mogą zakazać ich sprzedaży posługując
się argumentami opartymi na potencjalnej nieprawidłowości takiego etykietowania (ww. wyroki, Komisja przeciwko Austrii, pkt
37 i Sterbenz i Haug, pkt 30).
Jak zauważono w pkt 34 niniejszego wyroku, dyrektywa 2000/13 zezwala niemniej jednak Państwom Członkowskim na stosowanie niezharmonizowanych
przepisów krajowych zakazujących handlu środkami spożywczymi zgodnymi z tą dyrektywą, jeżeli są one uzasadnione na mocy art.
18 ust. 2, bez konieczności poddawania ich ocenie z punktu widzenia art. 28 WE i 30 WE. Wśród wyliczonych tam powodów znajdują
się między innymi zdrowie publiczne i zdrowie konsumentów.
Tam gdzie sporne przepisy arrêté royal z dnia 17 kwietnia 1980 r. wprowadzają całkowity zakaz odniesień do „odchudzania” i
do „zaleceń, zaświadczeń, oświadczeń lub opinii lekarskich bądź atestów” – niezależnie od możliwości wprowadzenia przez nie
konsumenta w błąd i w zakresie w jakim nie dotyczą chorób ludzi – należy je uznać za krajowe przepisy niezharmonizowane, których
zgodność z prawem wspólnotowym zależy od powodów ich wydania oraz poszanowania zasady proporcjonalności.
Chociaż bowiem art. 2 ust. 1 dyrektywy 2000/13 zakazuje zarówno wszelkich informacji na temat zapobiegania, leczenia lub uzdrawiania
chorób ludzi, nawet jeśli nie mogą one wprowadzić nabywcy w błąd, jak i wprowadzających w błąd informacji odnoszących się
do zdrowia, to trzeba stwierdzić, że ochrona zdrowia publicznego – nawet gdyby przyjąć, że istnieje możliwość wystąpienia
związanego z nim zagrożenia w konkretnej sytuacji – nie może usprawiedliwiać istnienia reżimu tak mocno ograniczającego swobodny
przepływ towarów, jak ten ustanowiony przepisami krajowymi, będącymi przedmiotem sporu w niniejszej sprawie (zob. podobnie
ww. wyroki w sprawie Komisja przeciwko Austrii, pkt 48 oraz w sprawie Sterbenz i Haug, pkt 37).
Istnieją bowiem mniej restrykcyjne środki wyeliminowania takiego marginalnego zagrożenia dla zdrowia, do których należy dla
przykładu obowiązek producenta lub dystrybutora danego produktu polegający na dostarczeniu, w razie wątpliwości, dowodów na
prawdziwość danych powołanych na etykietach (zob. wyroki z dnia 28 stycznia 1999 r. w sprawie C-77/97 Unilever, Rec. str. I-431,
pkt 35 oraz ww. wyrok w sprawie Sterbenz i Haug, pkt 38).
Całkowity zakaz umieszczania na etykietach środków spożywczych pewnych informacji dotyczących odchudzania lub zaleceń lekarskich
bez zbadania, dla każdego przypadku oddzielnie, rzeczywistej możliwości wprowadzenia przez nie nabywcy w błąd, doprowadziłby
do niemożności swobodnej sprzedaży w Belgii środków spożywczych opatrzonych takimi informacjami, nawet gdyby informacje te
nie wprowadzały w błąd.
Rozwiązanie takie wykraczałoby poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celu ochrony konsumentów przed wprowadzaniem w błąd,
a zatem nie może być uzasadnione na mocy art. 18 ust. 2 dyrektywy 2000/13.
Ponadto w przypadkach, gdzie owe wzmianki znajdują naukowe uzasadnienie, dostarczają one konsumentom istotnych informacji,
które mogą właśnie skłonić ich do kupna i spożycia danego produktu lub odwieść ich od tego.
Wreszcie, odnośnie potencjalnych trudności w ustaleniu w niektórych przypadkach wprowadzającego w błąd charakteru danej wzmianki,
należy przypomnieć, że to do sądów krajowych należy w każdej budzącej wątpliwości sytuacji wyrobienie sobie poglądu na ten
temat, biorąc pod uwagę przypuszczalne oczekiwania przeciętnego konsumenta, właściwie poinformowanego, dostatecznie uważnego
i rozsądnego (zob. w szczególności wyrok z dnia 4 kwietnia 2000 r. w sprawie C-465/98 Darbo, Rec. str. I-2297, pkt 20 i ww.
wyrok w sprawie Sterbenz i Haug, pkt 43).
Należy więc odpowiedzieć na pytania trzecie, czwarte i piąte, w zakresie etykietowania środków spożywczych, że art. 18 ust.
1 i 2 dyrektywy 2000/13 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on przepisom krajowym, takim jak przepisy będące
przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, zakazującym odniesień do „odchudzania” oraz do „zaleceń, zaświadczeń, oświadczeń lub
opinii lekarskich bądź atestów” zarówno na etykietach środków spożywczych, jak i przy ich prezentacji.
W przedmiocie reklamy środków spożywczych
Odnosząc się do aspektów prawa krajowego dotyczących reklamy środków spożywczych, należy zauważyć, że przepisy te są identyczne
z przepisami odnoszącymi się do etykietowania, przy czym art. 2 ust. 1 dyrektywy 2000/13, któremu podlega etykietowanie, stosuje
się, na mocy art. 2 ust. 3 lit. b), również do reklamy.
W tych okolicznościach, w świetle tego, co już zostało powiedziane w pkt 36 i 40 niniejszego wyroku, należy uznać, że całkowity
zakaz wzmianek dotyczących „odchudzania” oraz o „zaleceń, zaświadczeń, oświadczeń lub opinii lekarskich bądź atestów” w reklamie
środków spożywczych jest unormowaniem niezharmonizowanym przez dyrektywę 2000/13.
Swobodny przepływ towarów między Państwami Członkowskimi jest podstawową zasadą Traktatu WE, która wyraża się poprzez ustanowiony
w art. 28 WE zakaz ograniczeń ilościowych w przywozie oraz wszelkich środków o skutku równoważnym.
Trybunał orzekł już, że po to aby przepisy krajowe ograniczające lub zakazujące pewnych metod sprzedaży nie były objęte zakresem
art. 28 WE, nie mogą one mieć charakteru uniemożliwiającego dostęp do rynku produktów pochodzących z innego Państwa Członkowskiego
lub utrudniać go bardziej, niż czynią to w stosunku do produktów krajowych (wyrok z dnia 24 listopada 1993 r. w sprawach połączonych
C-267/91 i C-268/91 Keck i Mithouard, Rec. str . I-6097, pkt 17).
Należy natomiast stwierdzić, że dostęp na rynek belgijski środków spożywczych, legalnie wyprodukowanych i sprzedawanych w
innych Państwach Członkowskich, w których, zgodnie z przepisami dyrektywy 2000/13, można stosować wzmianki na temat niewprowadzających
w błąd informacji dotyczących zdrowia, zostałby ograniczony. Nie można bowiem wykluczyć tego, że dla jakiegoś określonego
podmiotu gospodarczego konieczność zrezygnowania z określonej strategii reklamowej, którą uważa on za szczególnie skuteczną,
może stanowić przeszkodę w przywozie (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie SARPP, pkt 29).
Ponadto całkowity zakaz reklamy obejmującej cechy produktu potencjalnie bardziej utrudnia dostęp do rynku nowym produktom
pochodzącym z innych Państw Członkowskich, niż produktom krajowym, z którymi konsument jest lepiej zaznajomiony (zob. podobnie
wyrok z dnia 8 marca 2001 r. w sprawie C-405/98 Gourmet International Products, Rec. str. I-1795, pkt 21).
Zakaz wprowadzony przez przepisy krajowe stanowi więc przeszkodę w handlu wewnątrz Wspólnoty objętą zakresem art. 28 WE.
Przeszkoda taka może być usprawiedliwiona jedynie względami interesu ogólnego wymienionymi w art. 30 WE, wśród których znajduje
się ochrona zdrowia i życia ludzi, lub jednym z nadrzędnych wymogów, mających na celu między innymi ochronę konsumentów. Musi
ona również właściwie zapewniać osiągnięcie zamierzonego celu oraz nie wykraczać poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia
(zob. podobnie wyrok z dnia 9 lipca 1997 r. w sprawach połączonych C-34/95 do C-36/95 De Agostini i TV-Shop, Rec. str. I‑3843,
pkt 45).
Względy powołane na uzasadnienie aspektów dotyczących reklamy w spornych przepisach krajowych oraz względy, które miały uzasadnić
przepisy dotyczące kwestii etykietowania mają identyczny zakres, tj. ochronę zdrowia ludzi i zwalczanie informacji wprowadzających
w błąd. Z powodów wskazanych w pkt od 41 do 46 niniejszego wyroku, argumenty te nie mogą zostać uznane za słuszne.
Niemniej jednak – w odróżnieniu od uregulowań prawa krajowego, które w zakresie etykietowania naruszają dyrektywę 2000/13
i których nie wolno stosować ani do przywożonych, ani do krajowych środków spożywczych – jeżeli przepisy krajowe w zakresie
reklamy są sprzeczne z art. 28 WE i 30 WE, stosowanie tych przepisów zakazane jest wyłącznie w stosunku do produktów sprowadzanych
z zagranicy, nie zaś do produktów krajowych (ww. wyrok w sprawie SARPP, pkt 16).
Ponieważ z postanowienia odsyłającego wynika, że spór przed sądem krajowym nie dotyczy przywożonych środków spożywczych, do
sądu krajowego należy ustalenie, w jakim zakresie prawo krajowe nakazuje, by krajowy podmiot gospodarczy korzystał z takich
samych praw, jakie podmiot gospodarczy z innego Państwa Członkowskiego wywiódłby w takiej samej sytuacji z prawa wspólnotowego
(zob. podobnie wyrok z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie C-448/98 Guimont, Rec. str . I‑10663, pkt 23).
Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, należy odpowiedzieć na trzecie, czwarte i piąte z zadanych pytań, że w zakresie reklamy
środków spożywczych art. 28 WE i 30 WE powinny być interpretowane w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym
zakazującym, w stosunku do reklamy środków spożywczych przywożonych z innych Państw Członkowskich, odniesień do „odchudzania”
oraz do „zaleceń, zaświadczeń, oświadczeń lub opinii lekarskich bądź atestów”.

W przedmiocie kosztów
Koszty poniesione przez rząd belgijski, Parlament, Radę oraz Komisję, które przedstawiły uwagi Trybunałowi, nie podlegają
zwrotowi. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii
podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach.
Z powyższych względów
TRYBUNAŁ (druga izba),
stanowiąc w przedmiocie pytań, przedłożonych mu przez Rechtbank van Koophandel te Hasselt orzeczeniem z dnia 28 czerwca 2002
r., orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 2 dyrektywy 1999/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lutego 1999 r. odnoszącej się do ekstraktów kawy i
ekstraktów cykorii należy interpretować w ten sposób, iż nie jest wykluczone, by przy sprzedaży wyrobów wymienionych w załączniku
do tej dyrektywy można było stosować inne nazwy, takie jak oznaczenia handlowe lub nazwy fantazyjne, obok nazw, pod którymi
produkty są sprzedawane.
2)
Artykuł 18 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw
Państw Członkowskich w zakresie etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych należy interpretować w ten sposób,
że sprzeciwia się on przepisom krajowym, takim jak przepisy będące przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, zakazującym odniesień
do „odchudzania” oraz do „zaleceń, zaświadczeń, oświadczeń lub opinii lekarskich bądź atestów” zarówno na etykietach środków
spożywczych, jak i przy ich prezentacji.
3)
Artykuły 28 WE i 30 WE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym zakazującym, w stosunku
do reklamy środków spożywczych przywożonych z innych Państw Członkowskich, odniesień do „odchudzania” oraz do „zaleceń, zaświadczeń,
oświadczeń lub opinii lekarskich bądź atestów”.
Timmermans
Puissochet
Cunha Rodrigues
Schintgen

Colneric
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 15 lipca 2004 r.
Sekretarz

Prezes drugiej izby
R. Grass

C. W. A. Timmermans
*
Język postępowania: niderlandzki.