CELEX: 62002TJ0259
Ανταγωνισμός
Συμπράξεις
Αυστριακή τραπεζική αγορά
"Όμιλος Lombard"
Επηρεασμός του μεταξύ κρατών μελών εμπορίου
Υπολογισμός των προστίμων

, έχουν μεγάλη αποδεικτική αξία. Ωστόσο, οι εν λόγω επιχειρήσεις δεν ισχυρίζονται ότι τα έγγραφα αυτά ήσαν αναγκαία
προς στήριξη των ουσιωδών διαπιστώσεων της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι οι προσφεύγουσες δεν απέδειξαν ότι τα έγγραφα που προσκομίσθηκαν προς απάντηση στις
αιτήσεις παροχής πληροφοριών ήσαν αναγκαία για να παρασχεθεί στην Επιτροπή η δυνατότητα να προσδιορίσει το σύνολο των ουσιωδών
κύκλων διαβουλεύσεων ούτε ότι, ελλείψει των ως άνω εγγράφων, τα αποδεικτικά στοιχεία που συνελέγησαν μέσω των ελέγχων θα ήσαν
ανεπαρκή για να αποδειχθεί, κατ’ ουσίαν, η παράβαση και για να εκδοθεί απόφαση περί επιβολής προστίμων.
Επί της εκτιμήσεως του κοινού εγγράφου στο οποίο εκτίθενται τα πραγματικά περιστατικά
Η Επιτροπή αναγνώρισε, στην αιτιολογική σκέψη 553 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι οι τράπεζες παρείχαν αυτοβούλως, με το
κοινό έγγραφο στο οποίο εκτίθενται τα πραγματικά περιστατικά, περισσότερες πληροφορίες από αυτές που τους είχαν ζητηθεί.
Η Επιτροπή, εξαρτώντας της συνεκτίμηση της ως άνω συνεργασίας από την ύπαρξη προστιθεμένης αξίας προκύπτουσας είτε από τη
γνωστοποίηση «νέων πραγματικών περιστατικών» είτε από εξηγήσεις που καθιστούν δυνατή την καλύτερη κατανόηση της υποθέσεως,
δεν υπερέβη το περιθώριο εκτιμήσεως που διαθέτει προκειμένου να αξιολογήσει, σύμφωνα με το σημείο Δ 2, πρώτη περίπτωση, της
ανακοινώσεως περί της συνεργασίας, αν μια συνεργασία «συμβάλλει στην επιβεβαίωση της ύπαρξης της διαπραχθείσας παράβασης».
Συγκεκριμένα, ούτε η ανακοίνωση περί της συνεργασίας ούτε η προπαρατεθείσα στη σκέψη 530 νομολογία υποχρεώνουν την Επιτροπή
να προβαίνει σε μείωση προστίμου λόγω πρακτικής ή οργανωτικής υποστήριξης της έρευνάς της.
Όσον αφορά το ζήτημα αν η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη, κατά την εκ μέρους της αξιολόγηση του περιεχομένου και της αξίας της ως
άνω συνεργασίας, σε ποιον βαθμό τα έγγραφα που προκομίσθηκαν σε παράρτημα του κοινού εγγράφου στο οποίο εκτίθενται τα πραγματικά
περιστατικά ήσαν «νέα» σε σχέση με εκείνα που επισυνάφθηκαν στις απαντήσεις στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών, πρέπει να υπομνησθεί
ότι οι τράπεζες εκτίμησαν, κατά τη διοικητική διαδικασία, ότι δεν ήσαν σε θέση να παράσχουν στην Επιτροπή τις διευκρινίσεις
που είχαν ζητηθεί επί του θέματος αυτού (βλ. σκέψη 19 ανωτέρω). Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν είναι δυνατό να προσαφθεί στην
Επιτροπή ότι υπέπεσε σε πλάνη επί του ζητήματος αυτού.
Εν συνεχεία, η Επιτροπή θεμιτώς έλαβε υπόψη, κατά την εκ μέρους της εκτίμηση της λυσιτέλειας της εκούσιας συνεργασίας των
τραπεζών, το γεγονός ότι αυτές δεν της παρείχαν, με το κοινό έγγραφο στο οποίο εκτίθενται τα πραγματικά περιστατικά, το σύνολο
των σχετικών με τους κύκλους διαβουλεύσεων εγγράφων (βλ. σκέψη 515 ανωτέρω). Συγκεκριμένα, ο ατελής χαρακτήρας των παραρτημάτων
του κοινού εγγράφου στο οποίο εκτίθενται τα πραγματικά περιστατικά επηρέασε την αξιοπιστία του εν λόγω εγγράφου και μείωσε
τη χρησιμότητά του για το έργο της Επιτροπής.
Επίσης, εναπέκειτο στην Επιτροπή να προσδιορίσει αν οι εξηγήσεις που παρασχέθηκαν με το κοινό έγγραφο στο οποίο εκτίθενται
τα πραγματικά περιστατικά της επέτρεψαν να κατανοήσει καλύτερα την υπόθεση, ενώ το Πρωτοδικείο μπορεί να επικρίνει την εκτίμηση
αυτή μόνο σε περίπτωση πρόδηλης πλάνης. Συναφώς, η Επιτροπή εδικαιούτο να θεωρήσει ότι οι τράπεζες χρησιμοποίησαν το ως άνω
έγγραφο για να παρουσιάσουν τη δική τους εκδοχή όσον αφορά τους κύκλους διαβουλεύσεων και, ως εκ τούτου, ως μέσο άμυνας. Συγκεκριμένα,
είναι φυσικό και θεμιτό να ενεργεί κατ’ αυτόν τον τρόπο μια επιχείρηση την οποία αφορά μια έρευνα της Επιτροπής. Επομένως,
ένα τέτοιο έγγραφο, ακόμη και ανεξαρτήτως του συγκεκριμένου περιεχομένου του, δεν μπορεί να έχει ως συνέπεια το να αποφύγει
η Επιτροπή να προβεί στη δική της μελέτη της υποθέσεως καθώς και στη δική της ανάλυση και αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών
και των αποδεικτικών στοιχείων.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το γεγονός ότι η Επιτροπή προσέφυγε, κατά τη σύνταξη της προσβαλλομένης αποφάσεως, στα αντίγραφα εγγράφων
που προσκόμισαν οι τράπεζες, με τακτοποιημένο τρόπο, σε παράρτημα του κοινού εγγράφου στο οποίο εκτίθενται τα πραγματικά περιστατικά,
παρά στα αντίγραφα που απέκτησε η ίδια μέσω των ελέγχων και των αιτήσεων παροχής πληροφοριών, καθώς και στο κείμενο του κοινού
εγγράφου στο οποίο εκτίθενται τα πραγματικά περιστατικά, δεν αποδεικνύει ότι οι παρασχεθείσες εξηγήσεις διευκόλυναν το έργο
της Επιτροπής επί της ουσίας, έστω και αν η εκ μέρους της Επιτροπής επεξεργασία του φακέλου μπορεί να διευκολύνθηκε από τεχνικής
απόψεως.
Επομένως, οι αιτιάσεις των προσφευγουσών σχετικά με την εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση του κοινού εγγράφου στο οποίο εκτίθενται
τα πραγματικά περιστατικά είναι απορριπτέες.
Επί των ειδικών αιτιάσεων της RZB και της BA-CA
Επί της ομολογίας της RZB ότι η παράβαση είχε ως σκοπό τη νόθευση του ανταγωνισμού
Πρέπει να απορριφθεί ο ισχυρισμός της RZB ότι η Επιτροπή όφειλε να λάβει υπόψη τη ρητή ομολογία της ότι η παράβαση είχε ως
σκοπό τη νόθευση του ανταγωνισμού. Βεβαίως, η αναγνώριση της υπάρξεως μιας συμπράξεως μπορεί να διευκολύνει το έργο της Επιτροπής
κατά την έρευνα περισσότερο από την απλή αναγνώριση της ουσιαστικής ακρίβειας των πραγματικών περιστατικών, οπότε η Επιτροπή
μπορεί να επιφυλάσσει διαφορετική μεταχείριση στις επιχειρήσεις που δέχθηκαν τα πραγματικά περιστατικά σε σχέση με εκείνες
που δέχθηκαν, επίσης, την ύπαρξη συμπράξεως (απόφαση KTS, σκέψη 333 ανωτέρω, σκέψη 270). Ωστόσο, η Επιτροπή δεν υποχρεούται
να προβεί σε τέτοια διάκριση. Συγκεκριμένα, εναπόκειται στην Επιτροπή να εκτιμήσει, σε κάθε επιμέρους περίπτωση, αν μια τέτοια
ομολογία όντως διευκόλυνε το έργο της. Πάντως, ο βλαπτικός του ανταγωνισμού σκοπός της συμπεριφοράς που είναι επίμαχη εν προκειμένω
προκύπτει, για την πλειονότητα των συσκέψεων των οποίων η ύπαρξη έγινε δεκτή εκ μέρους όλων των τραπεζών, από το αντικείμενό
τους, το οποίο συνίστατο στη συνεννόηση επί των τιμών ή επί άλλων παραμέτρων του ανταγωνισμού. Η ρητή ομολογία του ως άνω
σκοπού δεν προσθέτει τίποτε επ’ αυτού. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη, εν προκειμένω, να μειώσει το πρόστιμο
για τον λόγο αυτό.
Επί των συμπληρωματικών στοιχείων που επικαλέσθηκε η BA-CA
Όσον αφορά τους 33 φακέλους, οι οποίοι περιείχαν περισσότερες από 10.000 σελίδες εγγράφων που απέστειλε η BA-CA στην Επιτροπή
τον Απρίλιο του 1999, πρέπει να υπομνησθεί ότι οι τράπεζες, προσκομίζοντας το κοινό έγγραφο στο οποίο εκτίθενται τα πραγματικά
περιστατικά, επιδίωξαν όλες να παράσχουν τη συνεργασία τους στην έρευνα κατά τον ίδιο τρόπο, οπότε ο σεβασμός της ίσης μεταχειρίσεως
στο πλαίσιο της εφαρμογής της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας επιτάσσει να είναι ταυτόσημη για όλες τις τράπεζες η ενδεχόμενη
μείωση του προστίμου εκ του λόγου αυτού (απόφαση KTS, σκέψη 333 ανωτέρω, σκέψη 270). Υπό τις συνθήκες αυτές, η προσκόμιση
συμπληρωματικών εγγράφων από μία εκ των τραπεζών μπορεί να δικαιολογήσει μεταγενέστερη μείωση του επιμέρους προστίμου της
μόνον αν η συνεργασία αυτή όντως απέφερε νέα και χρήσιμα στοιχεία σε σχέση με εκείνα που παρασχέθηκαν από κοινού εκ μέρους
του συνόλου των επιχειρήσεων. Επιπλέον, όπως ορθώς επισημαίνει η Επιτροπή, η αξία των ως άνω συμπληρωματικών εγγράφων είναι
αντιστρόφως ανάλογη προς την αξία του κοινού εγγράφου στο οποίο εκτίθενται τα πραγματικά περιστατικά: αν το τελευταίο περιείχε
εξαντλητική έκθεση των πραγματικών περιστατικών, η συμβολή των νέων εγγράφων που προσκόμισε η BA-CA δεν θα μπορούσε να είναι
σημαντική, ενώ, σε αντίθετη περίπτωση, η χρησιμότητα του κοινού εγγράφου στο οποίο εκτίθενται τα πραγματικά περιστατικά πρέπει
να θεωρείται περιορισμένη.
Επ’ αυτού, από τις απαντήσεις της BA-CA στις ερωτήσεις του Πρωτοδικείου προκύπτει ότι, μεταξύ των 10 000 και πλέον σελίδων
των προσκομισθέντων εγγράφων, 33 έγγραφα μνημονεύθηκαν στην προσβαλλόμενη απόφαση. Πάντως, η αξία μιας εκούσιας συνεργασίας
δεν εξαρτάται από τον αριθμό των προσκομισθέντων εγγράφων, αλλά από τη λυσιτέλεια και τη χρησιμότητά τους για τη διαπίστωση
της παραβάσεως. Δεν μπορεί να γίνει αυτομάτως δεκτό ότι η προσκόμιση 10 000 και πλέον σελίδων εγγράφων, από τα οποία μόνον
33 συγκαταλέγονται μεταξύ εκείνων επί των οποίων στηρίζεται η προσβαλλόμενη απόφαση, διευκόλυνε το έργο της Επιτροπής. Συγκεκριμένα,
ναι μεν τα έγγραφα που προσκόμισε η BA-CA μπορούσαν να συμβάλουν στην απόδειξη της παραβάσεως έστω και χωρίς να έχουν μνημονευθεί
στην προσβαλλόμενη απόφαση, πλην όμως η χρησιμοποίηση των εγγράφων αποτελεί σημαντική ένδειξη της χρησιμότητάς τους, πράγμα
που υποστήριξε, εξάλλου, η BA-CA με τα υπομνήματά της. Λαμβανομένου υπόψη ότι, σύμφωνα με τις εξηγήσεις που παρέσχε η BA-CA,
η Επιτροπή μνημόνευσε 892 έγγραφα στο σχετικό με τα πραγματικά περιστατικά τμήμα της προσβαλλομένης αποφάσεως, η συμβολή των
προσκομισθέντων από την BA-CA συμπληρωματικών εγγράφων πρέπει να θεωρείται περιορισμένη. Τούτο ισχύει πολλώ μάλλον εφόσον
η BA-CA δεν ισχυρίζεται ότι τα προσκομισθέντα των Απρίλιο του 1999 έγγραφα ήσαν κρίσιμα για τις ουσιώδεις διαπιστώσεις της
προσβαλλομένης αποφάσεως. Βεβαίως, η BA-CA ισχυρίζεται ότι, σε 21 περιπτώσεις, οι διαπιστώσεις της προσβαλλομένης αποφάσεως
στηρίζονται αποκλειστικώς σε ένα από τα έγγραφα που αυτή προσκόμισε τον Απρίλιο του 1999. Ωστόσο, σε έξι από τις περιπτώσεις
αυτές, το έγγραφο που επικαλέσθηκε η BA-CA μνημονεύθηκε από κοινού με άλλα έγγραφα, χωρίς να παράσχει η προσφεύγουσα διευκρινίσεις
που να παρέχουν τη δυνατότητα να εξακριβωθεί ποια ήταν η αντίστοιχη σπουδαιότητα των διαφόρων εγγράφων. Σε δύο άλλες περιπτώσεις,
τα έγγραφα της BA-CA αναφέρονται σε παραδείγματα συνεννοήσεων των οποίων η σπουδαιότητα στο πλαίσιο της συνολικής συμπράξεως
είναι δευτερεύουσα (αιτιολογικές σκέψεις 65 και 66 της προσβαλλομένης αποφάσεως), και, σε μια περίπτωση, πρόκειται για ένα
απόσπασμα πρακτικών μεταξύ των πολλών αποσπασμάτων των πρακτικών της ίδιας συσκέψεως (αιτιολογική σκέψη 248 της προσβαλλομένης
αποφάσεως).
Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να προβεί σε συμπληρωματική μείωση του προστίμου της BA-CA εκ του
λόγου αυτού.
Προκειμένου να αποδειχθεί ότι η Επιτροπή χρησιμοποίησε τα έγγραφα που της προσκόμισε η BA-CA, η τελευταία ζητεί από το Πρωτοδικείο
να εξετάσει ως μάρτυρα τον υπάλληλο της Επιτροπής που ήταν επιφορτισμένος, κυρίως, με τη σύνταξη της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Δεδομένου ότι η χρησιμοποίηση των ως άνω εγγράφων δεν αποδεικνύει, αυτή καθ’ εαυτήν, ότι η προσκόμισή τους διευκόλυνε ουσιωδώς
το έργο της Επιτροπής, το ως άνω αποδεικτικό μέσο δεν είναι αμέσως λυσιτελές για την αξιολόγηση της χρησιμότητας των εν λόγω
εγγράφων. Επομένως, δεν συντρέχει λόγος να γίνει δεκτό το ως άνω αίτημα διεξαγωγής αποδείξεων.
Η BA-CA ισχυρίζεται, επίσης εσφαλμένως, ότι η Επιτροπή όφειλε να λάβει υπόψη, ως συνεργασία, την απάντησή της στην ανακοίνωση
των αιτιάσεων. Συγκεκριμένα, η απάντηση αυτή έχει, κατ’ ουσίαν, ως αντικείμενο να παράσχει τη δυνατότητα στην επιχείρηση να
υπεραμυνθεί των δικαιωμάτων της, οπότε το περιεχόμενο της εν λόγω απαντήσεως πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο πολύ προσεκτικής
εξετάσεως εκ μέρους της Επιτροπής. Η επίδραση μιας τέτοιας απαντήσεως επί της εκδοθείσας από την Επιτροπή αποφάσεως αποδεικνύει
ότι η εν λόγω απάντηση εκπλήρωσε την ως άνω λειτουργία της άμυνας, αλλά δεν σημαίνει ότι απέφερε προστιθέμενη αξία ούτε ότι
διευκόλυνε ή κατέστησε λιγότερο επαχθές το έργο του θεσμικού οργάνου.
Συμπέρασμα
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι οι λόγοι ακυρώσεως που αντλούνται από παράβαση της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας
πρέπει να απορριφθούν.
Εξάλλου, λαμβανομένης υπόψη της σοβαρότητας της παραβάσεως, σε σχέση με την οποία το επίπεδο των καθορισθέντων από την Επιτροπή
προστίμων δίδει την εντύπωση ότι είναι ελάχιστα υψηλό, το Πρωτοδικείο θεωρεί, στο πλαίσιο της ασκήσεως της αρμοδιότητάς του
πλήρους δικαιοδοσίας, ότι η συνεργασία των προσφευγουσών δεν δικαιολογεί, εν προκειμένω, καμία συμπληρωματική μείωση των επιβληθέντων
σ’ αυτές προστίμων.
Ζ –
Επί της παραβάσεως των διαδικαστικών κανόνων (υπόθεση T-271/02)
Το αίτημα που υπέβαλαν επικουρικώς η ÖVAG και η NÖ-Hypo, το οποίο αποσκοπεί στη μείωση των επιβληθέντων σ’ αυτές προστίμων
λόγω του ότι αναγνωρίσθηκε παρατύπως στο FPÖ η ιδιότητα του καταγγέλλοντος και λόγω της διαβιβάσεως των αιτιάσεων στο ως άνω
πολιτικό κόμμα, δεν μπορεί να γίνει δεκτό.
Βεβαίως, ορισμένες διαδικαστικές πλημμέλειες μπορούν ενίοτε να δικαιολογήσουν μείωση του προστίμου, έστω και αν οι εν λόγω
πλημμέλειες δεν μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως (απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης
Δεκεμβρίου 1998, C‑185/95 P, Baustahlgewebe κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. I‑8417, σκέψεις 26 έως 48).
Ωστόσο, μόνο διαδικαστικές πλημμέλειες ικανές να προκαλέσουν σοβαρή βλάβη των συμφερόντων του διαδίκου που τις επικαλείται
μπορούν να δικαιολογήσουν μείωση του προστίμου (απόφαση Baustahlgewebe κατά Επιτροπής, σκέψη 568 ανωτέρω, σκέψη 30). Τούτο
μπορεί να συμβαίνει, ιδίως, όταν πρόκειται για πλημμέλειες που συνιστούν παράβαση της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την προάσπιση
των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών. Εν προκειμένω, δεν έγινε επίκληση τέτοιας παραβάσεως και ούτε
από τον φάκελο προκύπτει ότι η επικριθείσα από τις τράπεζες συμπεριφορά της Επιτροπής, σε αντίθεση με τη συμπεριφορά του πολιτικού
κόμματος FPÖ, του οποίου οι πράξεις δεν μπορούν να καταλογισθούν στην Επιτροπή, ήταν ικανή να βλάψει σοβαρά τα συμφέροντά
τους. Χωρίς να οφείλει το Πρωτοδικείο να αποφανθεί επί του αν η συμπεριφορά της Επιτροπής ήταν πλημμελής, διαπιστώνεται ότι
οι προβαλλόμενες πλημμέλειες, για τις οποίες πρόκειται στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν είναι αρκούντως σοβαρές για να δικαιολογήσουν,
εάν θεωρηθούν αποδεδειγμένες, μείωση του προστίμου.
Η –
Συμπέρασμα επί των αιτημάτων περί μειώσεως των προστίμων
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι οι λόγοι ακυρώσεως που προέβαλαν οι προσφεύγουσες και οι οποίοι αποσκοπούν στη μείωση
των προστίμων στο πλαίσιο του ελέγχου της νομιμότητας πρέπει να απορριφθούν, εκτός από εκείνους που αφορούν την ακρίβεια των
σχετικών με το κοινό μερίδιο αγοράς της PSK και της PSK-B διαπιστώσεων (βλ. σκέψεις 446 έως 452 ανωτέρω). Επιπλέον, το Πρωτοδικείο
εκτιμά ότι δεν συντρέχει λόγος να μειωθούν τα πρόστιμα, στο πλαίσιο της ασκήσεως της αρμοδιότητάς του πλήρους δικαιοδοσίας,
για άλλους λόγους.
Όσον αφορά το ύψος του κοινού προστίμου που πρέπει να επιβληθεί στην PSK και στην PSK-B, το Πρωτοδικείο εκτιμά, κατά την άσκηση
της αρμοδιότητάς του πλήρους δικαιοδοσίας και λαμβάνοντας υπόψη τη διάρκεια της παραβάσεως και τη συνεργασία των τραπεζών
με την Επιτροπή, ότι το τελικό ποσό του προστίμου, όπως αυτό καθορίσθηκε για την PSK (συμπεριλαμβανομένης της PSK-B) με την
αιτιολογική σκέψη 560 και με το άρθρο 3 της αποφάσεως, πρέπει να μειωθεί κατά το ήμισυ. Επομένως, το επιβληθέν στην PSK και
στην PSK-B κοινό πρόστιμο πρέπει να καθορισθεί σε 3 795 000 ευρώ.
V –
Επί του αιτήματος της Επιτροπής περί αυξήσεως του επιβληθέντος στην RZB προστίμου
Στην υπόθεση T-259/02, η Επιτροπή ζήτησε από το Πρωτοδικείο να αυξήσει το επιβληθέν στην RZB πρόστιμο, για τον λόγο ότι αυτή
αμφισβήτησε για πρώτη φορά με το δικόγραφο της προσφυγής την ύπαρξη συμφωνιών μεταξύ των τραπεζών όσον αφορά τις διασυνοριακές
πληρωμές, τις συναλλαγές βάσει εγγράφων καθώς και την αγορά και πώληση τίτλων.
Επ’ αυτού, πρέπει να εξετασθεί αν η συμπεριφορά της RZB υποχρέωσε την Επιτροπή, πέραν των εύλογων προσδοκιών που της δημιούργησε
η συνεργασία της RZB κατά το στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, να επεξεργαστεί και να παρουσιάσει ενώπιον του Πρωτοδικείου
αμυντικούς ισχυρισμούς επικεντρωμένους σε παραβατικές πράξεις τις οποίες βασίμως θεωρούσε ότι η RZB δεν αμφισβητούσε πλέον.
Πάντως, τα αμφισβητηθέντα από την RZB ζητήματα είναι ήσσονος σημασίας ως προς την οικονομία της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Συγκεκριμένα, σε αντίθεση με ό,τι υποστηρίζει η RZB, η ύπαρξη συμφωνιών επί των προαναφερθεισών διασυνοριακών συναλλαγών δεν
είναι κρίσιμη για τη διαπίστωση της ικανότητας της συμπράξεως την οποία αφορά η προσβαλλόμενη απόφαση να επηρεάσει το μεταξύ
κρατών μελών εμπόριο (βλ. σκέψεις 177 και 178 ανωτέρω).
Η Επιτροπή αφιέρωσε, προς απάντηση στο ως άνω επιχείρημα της RZB, τρία σημεία του υπομνήματός της αντικρούσεως. Κατ’ αρχάς,
η Επιτροπή συνόψισε την επιχειρηματολογία της προσφεύγουσας, εν συνεχεία υπενθύμισε ότι η RZB είχε δηλώσει ότι δεν αμφισβητούσε
την ουσιαστική ακρίβεια των πραγματικών περιστατικών και, τέλος, ισχυρίσθηκε ότι απέδειξε, με την προσβαλλόμενη απόφαση, την
ύπαρξη των συμφωνιών, λαμβανομένου υπόψη ότι τα αμφισβητηθέντα από την RZB έγγραφα δεν αποσκοπούσαν στο να προσκομίσουν αποδείξεις
επ’ αυτού, αλλά στο να παράσχουν παραδείγματα διασυνοριακών πληρωμών. Επομένως, η επεξεργασία των ως άνω αμυντικών ισχυρισμών
δεν απαιτούσε την εκ μέρους της Επιτροπής καταβολή ιδιαιτέρων προσπαθειών.
Υπό τις συνθήκες αυτές, η αύξηση του προστίμου δεν είναι ενδεδειγμένη εν προκειμένω.

Επί των αιτημάτων περί ακυρώσεως των αποφάσεων να αναγνωρισθεί στο FPÖ η ιδιότητα του καταγγέλλοντος και να διαβιβασθούν σ’
αυτό οι ανακοινώσεις των αιτιάσεων (υπόθεση T-271/02)
Το επικουρικό αίτημα που διατύπωσαν η ÖVAG και η NÖ-Hypo και το οποίο αποσκοπεί στην ακύρωση των αποφάσεων να επιτραπεί στο
FPÖ να μετάσχει στη διοικητική διαδικασία και να διαβιβασθούν σ’ αυτό οι αιτιάσεις πρέπει να απορριφθεί ως εκπρόθεσμο. Συγκεκριμένα,
απαντώντας στις ερωτήσεις του Πρωτοδικείου, η ÖVAG και η NÖ-Hypo ανέφεραν ότι ενημερώθηκαν για το ότι επετράπη στο FPÖ να
μετάσχει στη διαδικασία και για την πρόθεση να διαβιβασθούν σ’ αυτό οι αιτιάσεις με έγγραφο της Επιτροπής της 5ης Νοεμβρίου
1999, ενώ η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι τους διαβίβασε την πληροφορία αυτή με έγγραφο της 27ης Μαρτίου 2001. Πάντως, η προσφυγή
στην υπόθεση T‑271/02 ασκήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2002 και, ως εκ τούτου, είναι, εν πάση περιπτώσει, εκπρόθεσμη όσον αφορά
τις ως άνω αποφάσεις.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον
υπήρχε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι οι προσφεύγουσες στις υποθέσεις T-260/02 έως T-262/02, T-264/02
και T-271/02 ηττήθηκαν, πρέπει να καταδικασθούν στα δικαστικά έξοδα, σύμφωνα με τα αιτήματα της καθής.
Όσον αφορά τις υποθέσεις T-259/02 και T-263/02, από το άρθρο 87, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας προκύπτει ότι το
Πρωτοδικείο μπορεί να κατανείμει τα έξοδα ή να αποφασίσει ότι κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα σε περίπτωση μερικής
ήττας των διαδίκων.
Στην υπόθεση T-259/02, η προσφεύγουσα ηττήθηκε όσον αφορά την προσφυγή της, ενώ η Επιτροπή ηττήθηκε όσον αφορά την ανταγωγή
της. Δεδομένου ότι η τελευταία αποσκοπούσε στο να αυξηθεί το πρόστιμο μόνο κατά 10 %, διαπιστώνεται ότι η προσφεύγουσα ηττήθηκε,
κατ’ ουσίαν, ως προς τα αιτήματα και τους ισχυρισμούς της. Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να κριθεί ότι η RZB θα φέρει τα
δικαστικά της έξοδα και το 90 % των εξόδων της Επιτροπής, ενώ η Επιτροπή θα φέρει το 10 % των δικαστικών της εξόδων.
Στην υπόθεση Τ-263/02, πρέπει να κριθεί ότι κάθε διάδικος θα φέρει τα δικαστικά του έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ (δεύτερο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Στην υπόθεση Τ-263/02, μειώνει σε 3 795 000 ευρώ το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στην Österreichische Postsparkasse AG,
διάδοχος της οποίας είναι η προσφεύγουσα, με το άρθρο 3 της αποφάσεως 2004/138/ΕΚ της Επιτροπής, της 11ης Ιουνίου 2002, σχετικά
με διαδικασία βάσει του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ (Υπόθεση COMP/36.571/D-1, Αυστριακές τράπεζες – «όμιλος Lombard»).
2)
Απορρίπτει τις προσφυγές κατά τα λοιπά.
3)
Στην υπόθεση T-259/02, απορρίπτει την ασκηθείσα από την Επιτροπή ανταγωγή.
4)
Στις υποθέσεις T-260/02 έως T-262/02, T-264/02 και T‑271/02, καταδικάζει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα.
5)
Στην υπόθεση T-259/02, η προσφεύγουσα φέρει τα δικαστικά της έξοδα και το 90 % των εξόδων της Επιτροπής. Η Επιτροπή φέρει
το 10 % των δικαστικών της εξόδων.
6)
Στην υπόθεση T-263/02, κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα.
Pirrung
Forwood
Παπασάββας
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 14 Δεκεμβρίου 2006.
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
E. Coulon

J. Pirrung
Πίνακας περιεχομένων
Ιστορικό της διαφοράς
I – Αντικείμενο της διαφοράς
II – Οι προσφεύγουσες
Α – Η Erste (υπόθεση T-264/02)
Β – Η RZB (υπόθεση T-259/02)
Γ – Η RLB (υπόθεση T-262/02)
Δ – Η BA-CA (υπόθεση T-260/02)
Ε – Η Anteilsverwaltung BAWAG PSK AG (υπόθεση T-261/02) και η BAWAG PSK Bank fόr Arbeit und Wirtschaft und Φsterreichische
Postsparkasse AG (υπόθεση T‑263/02)
ΣΤ – Η ΦVAG και η NΦ-Hypo (υπόθεση T-271/02)
III – Η διοικητική διαδικασία
IV – Η προσβαλλόμενη απόφαση
Α –Γενικά
Β – Διαπιστώσεις αφορώσες το πλαίσιο της συμπράξεως, τους επιμέρους κύκλους διαβουλεύσεων, τις σχέσεις μεταξύ αυτών και τον
ρόλο των ηγετικών εταιριών
Γ – Εξέταση των επιχειρημάτων των τραπεζών και νομική εκτίμηση
Δ – Διαταγή περί παύσεως της παραβάσεως και υπολογισμός των προστίμων
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Επί της επιπτώσεως της αναδιαρθρώσεως της BAWAG (υπόθεση T-261/02) και της PSK (υπόθεση T-263/02)
Σκεπτικό
I – Επί των αιτημάτων περί ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως στο σύνολό της
Α – Επί των λόγων ακυρώσεως που αντλούνται από παραβάσεις των διαδικαστικών κανόνων
1. Επί της τελικής εκθέσεως του συμβούλου ακροάσεων (υποθέσεις T-260/02, T‑261/02 και T‑263/02)
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
2. Επί της θέσεως του πολιτικού κόμματος FPΦ κατά το στάδιο της διοικητικής διαδικασίας (υποθέσεις T-260/02 και T-271/02)
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
3. Συμπέρασμα
Β – Επί των λόγων ακυρώσεως που αντλούνται από εσφαλμένη εκτίμηση των συμφωνιών
1. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
2. Επί του χαρακτηρισμού των κύκλων διαβουλεύσεων ως ενιαίας παραβάσεως (υποθέσεις T‑261/02 έως T‑263/02 και T‑271/02)
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Γ –    Επί της επιλογής των αποδεκτών της προσβαλλομένης αποφάσεως (υπόθεση Τ-271/02)
1. Επιχειρήματα των διαδίκων
α) Επιχειρήματα των προσφευγουσών
β) Επιχειρήματα της Επιτροπής
2. Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
α) Επί των κριτηρίων που εφάρμοσε η Επιτροπή και επί του μεγέθους των ιδρυμάτων
β) Επί του προσδιορισμού των σημαντικότερων κύκλων διαβουλεύσεων
Επί της αιτιολογίας
Επί της εκτιμήσεως της σπουδαιότητας των κύκλων διαβουλεύσεων και επί του «περιορισμένου κύκλου τραπεζών»
γ) Επί της συχνότητας της συμμετοχής της ΦVAG και της NΦ-Hypo στους σημαντικότερους κύκλους διαβουλεύσεων
δ) Συμπέρασμα
Δ –   Επί της διεξαγωγής των αποδείξεων βάσει εγγράφων που χρονολογούνται από το έτος 1994 (υπόθεση T-271/02)
1. Επιχειρήματα των διαδίκων
2. Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Ε –   Επί των λόγων ακυρώσεως που αντλούνται από την έλλειψη αποτελεσμάτων των κύκλων διαβουλεύσεων επί των συναλλαγών
1. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
2. Επί της ερμηνείας του κριτηρίου της ικανότητας επηρεασμού του μεταξύ κρατών μελών εμπορίου και της εφαρμογής του εν προκειμένω
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί των αρχών που διέπουν την εκτίμηση της ικανότητας επηρεασμού του μεταξύ κρατών μελών εμπορίου
Επί της συνολικής εξετάσεως του διασυνοριακού αποτελέσματος των κύκλων διαβουλεύσεων
Επί της ικανότητας μιας συμπράξεως που καλύπτει το σύνολο του εδάφους κράτους μέλους να επηρεάσει το μεταξύ κρατών μελών εμπόριο
γ) Συμπέρασμα
3. Η ειδική περίπτωση της RLB (υπόθεση T-262/02)
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
II – Επί των αιτημάτων περί ακυρώσεως του άρθρου 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως (υποθέσεις T-259/02, T-264/02 και T-271/02)
Α –   Επιχειρήματα των προσφευγουσών
Β –   Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
III – Επί των αιτημάτων περί ακυρώσεως του άρθρου 3 της προσβαλλομένης αποφάσεως
Α –   Έλλειψη πταίσματος (υποθέσεις T-261/02 έως T-263/02, T-264/02 και T–271/02)
1. Επιχειρήματα των διαδίκων
2. Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Β –   Δυνατότητα απαλλαγής των συμφωνιών (υποθέσεις T-262/02, T-271/02)
1. Επιχειρήματα των διαδίκων
2. Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Γ –   Συμπέρασμα
IV – Επί των αιτημάτων περί μειώσεως των επιβληθέντων προστίμων
Α –   Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
1. Επί της δυνατότητας εφαρμογής των κατευθυντηρίων γραμμών και της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας
α)     Επί της προβαλλομένης παραβιάσεως της αρχής της μη αναδρομικότητας (υπόθεση T‑264/02)
β) Επί της λυσιτέλειας των κατευθυντηρίων γραμμών και της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας για τον δικαστικό έλεγχο της προσβαλλομένης
αποφάσεως
2. Επί της διαρθρώσεως των αιτιάσεων των προσφευγουσών
Β –   Επί του χαρακτηρισμού της παραβάσεως ως «πολύ σοβαρής»
1. Γενικές θεωρήσεις επί της εκτιμήσεως της σοβαρότητας
2. Επί της φύσεως και του πλαισίου της παραβάσεως
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
3. Επί του πραγματικού αντικτύπου της παραβάσεως στην αγορά
α) Η προσβαλλόμενη απόφαση
β) Επί του χαρακτηρισμού των επιχειρημάτων της BA-CA
γ) Επιχειρήματα των διαδίκων
δ) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
4. Επί της εκτάσεως της οικείας γεωγραφικής αγοράς
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
5. Επί του επιλεκτικού χαρακτήρα των διώξεων (υπόθεση T-259/02)
6. Συμπέρασμα ως προς τη σοβαρότητα της παραβάσεως
Γ – Επί της κατανομής των αποδεκτών της προσβαλλομένης αποφάσεως σε κατηγορίες και επί του καθορισμού των ποσών εκκινήσεως
1. Επί του καταλογισμού της παραβάσεως της GiroCredit στην Erste (υπόθεση T‑264/02)
α) Ιστορικό του ως άνω λόγου ακυρώσεως και προσβαλλόμενη απόφαση
β) Επιχειρήματα των διαδίκων
γ) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
2. Επί του καταλογισμού των μεριδίων αγοράς των τραπεζών «αποκεντρωμένων τομέων» στα κεντρικά ιδρύματα (υποθέσεις T‑259/02,
T‑264/02 και T‑271/02)
α) Η προσβαλλόμενη απόφαση
β) Επιχειρήματα των διαδίκων
Επιχειρήματα των προσφευγουσών
– Επί των δικαιωμάτων άμυνας και της αιτιολογίας
– Επί των προϋποθέσεων καταλογισμού των μεριδίων αγοράς
– Επί των αφορωσών τα πραγματικά περιστατικά διαπιστώσεων και της εκτιμήσεώς τους
Επιχειρήματα της Επιτροπής
γ) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
Επί των δικαιωμάτων άμυνας και της αιτιολογίας
Επί της νομιμότητας της προσέγγισης της Επιτροπής από την άποψη του προσωποπαγούς χαρακτήρα της ευθύνης εκ των παραβάσεων
του δικαίου του ανταγωνισμού
Επί των λοιπών αιτιάσεων που αφορούν τη νομιμότητα της προσέγγισης της Επιτροπής
– Επί του συμβατού της προσέγγισης της Επιτροπής με τις κατευθυντήριες γραμμές
– Επί της προβαλλομένης παραβιάσεως της αρχής της ισότητας
– Επί της αποφάσεως SCK και FNK κατά Επιτροπής
Επί των αιτιάσεων σχετικά με τις αφορώσες τα πραγματικά περιστατικά διαπιστώσεις και της εκτιμήσεως του ρόλου των κεντρικών
ιδρυμάτων
Συμπέρασμα
3. Επί της αιτιολογίας της κατατάξεως σε κατηγορίες και του καθορισμού των ποσών εκκινήσεως (υποθέσεις T-260/02, T-261/02,
T-263/02 και T-264/02)
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
4. Επί της προβαλλομένης παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως (υποθέσεις T‑261/02, T-263/02 και T-271/02)
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
5. Επί του καθορισμού των μεριδίων αγοράς (υποθέσεις T-263/02, T‑264/02 και T‑271/02)
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
PSK και PSK-B (υπόθεση T-263/02)
Η Erste και ο όμιλος των ταμιευτηρίων
Η ΦVAG και ο όμιλος των λαϊκών τραπεζών
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
PSK και PSK-B (υπόθεση T-263/02)
Η Erste και ο όμιλος των ταμιευτηρίων
– Το πρόστιμο που επιβλήθηκε στην ηγετική εταιρία
– Το χωριστό πρόστιμο που επιβλήθηκε στην EΦ
Η ΦVAG και ο όμιλος των λαϊκών τραπεζών (υπόθεση T-271/02)
γ) Συμπέρασμα
6. Συμπέρασμα επί της κατατάξεως σε κατηγορίες και του καθορισμού των ποσών εκκινήσεως
Δ – Επί των αφορώντων τη διάρκεια της παραβάσεως λόγων ακυρώσεως (υποθέσεις T‑259/02, T‑261/02 και T-263/02)
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Ε – Επί των ελαφρυντικών περιστάσεων
1. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
2. Επί του ρόλου ορισμένων προσφευγουσών στο πλαίσιο των κύκλων διαβουλεύσεων (υποθέσεις T‑259/02, T-260/02, T-261/02, T-263/02
και T-271/02)
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί της παθητικής συμπεριφοράς ή της συμπεριφοράς ουραγού (υποθέσεις T-259/02, T-263/02 και T-271/02)
Επί του ρόλου της BA-CA (υπόθεση T-260/02) και της BAWAG (υπόθεση T-261/02)
3. Επί της παύσεως της παραβάσεως (υποθέσεις T-259/02, T-261/02, T-263/02, T‑264/02 και T-271/02)
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
4. Επί της υπάρξεως εύλογης αμφιβολίας ως προς τον παραβατικό χαρακτήρα της περιοριστικής συμπεριφοράς
α) Επιχειρήματα των διαδίκων
β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
5. Επί της κρίσης του τραπεζικού τομέα (υπόθεση T-264/02)
6. Συμπέρασμα
ΣΤ – Επί των λόγων ακυρώσεως που αντλούνται από παράβαση της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας
1. Η προσβαλλόμενη απόφαση
2. Επιχειρήματα των διαδίκων
3. Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
α) Προκαταρκτικές σκέψεις
β) Επί των απαντήσεων στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών
Επί της ανυπαρξίας αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 11, παράγραφος 5, του κανονισμού 17 (υπόθεση T-259/02)
Επί της εκτιμήσεως του οικειοθελούς χαρακτήρα των απαντήσεων στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών
γ) Επί της εκτιμήσεως του κοινού εγγράφου στο οποίο εκτίθενται τα πραγματικά περιστατικά
δ) Επί των ειδικών αιτιάσεων της RZB και της BA-CA
Επί της ομολογίας της RZB ότι η παράβαση είχε ως σκοπό τη νόθευση του ανταγωνισμού
Επί των συμπληρωματικών στοιχείων που επικαλέσθηκε η BA-CA
ε) Συμπέρασμα
Ζ – Επί της παραβάσεως των διαδικαστικών κανόνων (υπόθεση T-271/02)
Η – Συμπέρασμα επί των αιτημάτων περί μειώσεως των προστίμων
V – Επί του αιτήματος της Επιτροπής περί αυξήσεως του επιβληθέντος στην RZB προστίμου
Επί των αιτημάτων περί ακυρώσεως των αποφάσεων να αναγνωρισθεί στο FPΦ η ιδιότητα του καταγγέλλοντος και να διαβιβασθούν σ’
αυτό οι ανακοινώσεις των αιτιάσεων (υπόθεση T-271/02)
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.