CELEX: 62001CJ0122
Hogere voorziening
Bananen
Gemeenschappelijke ordening der markten
Verordening (EG) nr.478/95
Stelsel van uitvoercertificaten
Beroep tot schadevergoeding
Bewijs van schade en van oorzakelijk verband

Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Hof op 19 maart 2001, heeft T. Port GmbH & Co. KG (hierna:
T. Port) krachtens artikel 49 van het Statuut-EG van het Hof van Justitie hogere voorziening ingesteld tegen het arrest van het Gerecht
van eerste aanleg van 1 februari 2001, T. Port/Commissie (T-1/99, Jurispr. blz. II-465; hierna:
bestreden arrest), strekkende tot gedeeltelijk vernietiging van dat arrest.
Het rechtskader
In het bestreden arrest heeft het Gerecht het rechtskader als volgt uiteengezet:
Verordening (EEG) nr. 404/93 van de Raad van 13 februari 1993 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector
bananen (PB L 47, blz. 1), heeft in titel IV de verschillende nationale regelingen vervangen door een gemeenschappelijke regeling
voor het handelsverkeer met derde landen.
Artikel 17, eerste alinea, van verordening nr. 404/93 luidt: Voor elke invoer van bananen in de Gemeenschap moet een invoercertificaat worden overgelegd, dat door de lidstaat wordt afgegeven
aan iedere belanghebbende die daarom verzoekt, ongeacht zijn plaats van vestiging in de Gemeenschap, onverminderd de voor
de toepassing van de artikelen 18 en 19 vastgestelde bijzondere bepalingen.
Artikel 18, lid 1, van verordening nr. 404/93 bepaalde in zijn oorspronkelijke versie, dat ieder jaar een tariefcontingent
van 2 miljoen ton nettogewicht werd geopend voor de invoer van bananen uit niet tot de ACS behorende landen (hierna:
bananen uit derde landen) en de niet-traditionele invoer van bananen uit de ACS-staten (hierna:
niet-traditionele ACS-bananen). In het kader van dit contingent werd op de invoer van bananen uit derde landen een recht van 100 ECU per ton en op de invoer
van niet-traditionele ACS-bananen een nulrecht toegepast.
Artikel 19, lid 1, van verordening nr. 404/93 bewerkte een verdeling van het tariefcontingent, en opende het ten belope van
66,5 % voor de categorie van marktdeelnemers die bananen uit derde landen en/of niet-traditionele ACS-bananen hadden afgezet
(categorie A), 30 % voor de categorie van marktdeelnemers die bananen uit de Gemeenschap en/of traditionele ACS-bananen hadden
afgezet (categorie B) en 3,5 % voor de categorie van in de Gemeenschap gevestigde marktdeelnemers die vanaf 1992 waren begonnen
andere bananen dan bananen uit de Gemeenschap en/of traditionele ACS-bananen af te zetten (categorie C).
Volgens artikel 20 van verordening nr. 404/93 diende de Commissie bepalingen ter uitvoering van titel IV vast te stellen.
Zo stelde de Commissie verordening (EEG) nr. 1442/93 van 10 juni 1993 vast, houdende bepalingen ter toepassing van de regeling
voor de invoer van bananen in de Gemeenschap (PB L 142, blz. 6).
Op 19 februari 1993 verzochten de Republiek Colombia, de Republiek Costa Rica, de Republiek Guatemala, de Republiek Nicaragua
en de Republiek Venezuela de Gemeenschap om een consultatie uit hoofde van artikel XXII, lid 1, van de Algemene Overeenkomst
betreffende tarieven en handel (hierna:
GATT) over verordening nr. 404/93. Toen die consultatie geen oplossing opleverde, leidden genoemde staten in april 1993 de geschillenbeslechtingsprocedure
van artikel XXIII, lid 2, van het GATT in.
Op 18 januari 1994 bracht de groep van deskundigen die in het kader van die procedure was aangewezen, een rapport uit waarin
hij vaststelde, dat de invoerregeling van verordening nr. 404/93 onverenigbaar was met de GATT-regels. Dat rapport is niet
door de verdragsluitende partijen van het GATT aangenomen.
Op 28 en 29 maart 1994 kwam de Gemeenschap met de Republiek Colombia, de Republiek Costa Rica, de Republiek Nicaragua en de
Republiek Venezuela tot een regeling, kaderovereenkomst betreffende bananen genoemd (hierna:
kaderovereenkomst).
In punt 1 van het tweede deel bepaalt de kaderovereenkomst het totale basistariefcontingent op 2 100 000 ton voor 1994 en
op 2 200 000 ton voor 1995 en volgende jaren, onder voorbehoud van verhogingen als gevolg van uitbreiding van de Gemeenschap.
In punt 2 zijn de percentages van het contingent vermeld die respectievelijk aan Colombia, Costa Rica, Nicaragua en Venezuela
zijn toegekend. Deze staten ontvangen 49,4 % van het totale contingent, terwijl 90 000 ton voor niet-traditionele invoer aan
de Dominicaanse Republiek en aan de andere ACS-staten is toegekend, en het saldo aan de andere derde landen.
Punt 6 bepaalt onder meer: The supplying countries with country quotas may deliver special export certificates for up to 70 % of their quota, which,
in turn, constitute a prerequisite for the issuance, by the Community, of certificates for the importation of bananas from
said countries by
Category A and
Category C operators. The authorization to deliver the special export certificates shall be granted by the Commission in order to make it possible
to improve regular and stable trade relations between producers and importers and on the condition that the export certificates
will be issued without any discrimination among the operators.
In punt 7 wordt het invoerrecht voor hoeveelheden binnen het contingent bepaald op 75 ECU per ton.
De punten 10 en 11 luiden als volgt: This agreement will be incorporated into the Community's Uruguay Round Schedule. This agreement represents a settlement of the dispute between Colombia, Costa Rica, Venezuela, Nicaragua and the Community
on the Community's banana regime. The parties to this agreement will not pursue the adoption of the GATT panel report on this
issue.
De punten 1 en 7 van de kaderovereenkomst vormen een onderdeel van Schedule LXXX bij het GATT van 1994, dat de lijst van de
douaneconcessies van de Gemeenschap bevat. Het GATT van 1994 vormt op zijn beurt bijlage 1 A van de Overeenkomst tot oprichting
van de Wereldhandelsorganisatie (hierna:
WTO-overeenkomst). De kaderovereenkomst is in een bijlage bij Schedule LXXX opgenomen.
Op 22 december 1994 keurde de Raad met eenparigheid van stemmen besluit 94/800/EG goed, betreffende de sluiting, namens de
Europese Gemeenschap voor wat betreft de onder haar bevoegdheid vallende aangelegenheden, van de uit de multilaterale handelsbesprekingen
in het kader van de Uruguayronde (1986-1994) voortvloeiende overeenkomsten (PB L 336, blz. 1).
Luidens artikel 1, lid 1, van dat besluit worden namens de Gemeenschap, voor wat betreft het gedeelte dat onder haar bevoegdheid
valt, onder meer de WTO-overeenkomst, alsmede de in de bijlagen 1, 2 en 3 van deze Overeenkomst opgenomen overeenkomsten,
waaronder het GATT van 1994, goedgekeurd.
Op 22 december 1994 stelde de Raad verordening (EG) nr. 3290/94 vast, inzake de aanpassingen en de overgangsmaatregelen in
de landbouwsector voor de tenuitvoerlegging van de overeenkomsten in het kader van de multilaterale handelsbesprekingen van
de Uruguayronde (PB L 349, blz. 105). Deze verordening bevat een bijlage XV betreffende bananen, die bepaalt dat artikel 18,
lid 1, van verordening nr. 404/93 aldus wordt gewijzigd, dat voor 1994 de omvang van het tariefcontingent bepaald is op 2 100 000
ton nettogewicht en voor de volgende jaren op 2 200 000 ton nettogewicht. In het kader van dit tariefcontingent wordt op de
invoer van bananen uit derde landen een recht van 75 ECU per ton geheven.
In verordening (EG) nr. 478/95 van 1 maart 1995 tot vaststelling van aanvullende bepalingen voor de toepassing van verordening
nr. 404/93 betreffende de regeling inzake het tariefcontingent voor de invoer van bananen in de Gemeenschap en tot wijziging
van verordening nr. 1442/93 (PB L 49, blz. 13), stelde de Commissie de nodige maatregelen voor de uitvoering van de kaderovereenkomst
vast op een grondslag die niet langer een overgangsregeling is.
Verordening nr. 478/95 bepaalt in artikel 1, lid 1: Het tariefcontingent voor de invoer van bananen uit derde landen en van niet-traditionele ACS-bananen, als bedoeld in de artikelen 18
en 19 van [verordening nr. 404/93], wordt onderverdeeld in specifieke aandelen die aan de in bijlage I vermelde landen of
groepen van landen worden toegewezen [...]
Bijlage I bevat drie tabellen: de eerste neemt de percentages van het tariefcontingent over die in de kaderovereenkomst aan
de Latijns-Amerikaanse staten zijn voorbehouden; de tweede verdeelt het contingent van 90 000 ton niet-traditionele ACS-bananen
en de derde bepaalt, dat alle overige derde landen 50,6 % van het totale contingent ontvangen.
Artikel 3, lid 2, van verordening nr. 478/95 bepaalt: Voor producten van oorsprong uit Colombia, Costa Rica of Nicaragua kan bovendien aan aanvragen voor een invoercertificaat
van de categorieën A en C, als bedoeld in artikel 9, lid 4, van [verordening nr. 1442/93], slechts gevolg worden gegeven wanneer
deze vergezeld gaan van een door de [...] gemachtigde autoriteiten afgegeven, nog geldig uitvoercertificaat voor ten minste
de gevraagde hoeveelheid [...]
Bij arrest van 10 maart 1998, Duitsland/Raad (C-122/95, Jurispr. blz. I-973; hierna:
arrest Duitsland/Raad), verklaarde het Hof artikel 1, lid 1, eerste streepje, van besluit 94/800 nietig, voorzover de Raad daarbij had ingestemd
met de sluiting van de kaderovereenkomst, aangezien die de marktdeelnemers van categorie B vrijstelde van de daarin getroffen
regeling inzake de uitvoercertificaten.
In dat arrest oordeelde het Hof, dat, wat de vrijstelling betreft, het middel ontleend aan schending van het in artikel 40,
lid 3, tweede alinea, EG-Verdrag (thans, na wijziging, artikel 34, lid 2, tweede alinea, EG) bedoelde non-discriminatiebeginsel
gegrond was (punt 72). Het kwam tot die conclusie na enerzijds te hebben vastgesteld, dat de marktdeelnemers van categorie B
op dezelfde wijze als die van de categorieën A en C profiteerden van de in de kaderovereenkomst bedongen verhoging van het
tariefcontingent en de gelijktijdige verlaging van de douanerechten, en anderzijds, dat de beperkingen en de verschillen in
behandeling ten nadele van de marktdeelnemers van de categorieën A en C, die de in verordening nr. 404/93 neergelegde invoerregeling
voor bananen meebracht, ook golden voor het gedeelte van het contingent, dat met die verhoging overeenkwam (punt 67).
Het Hof overwoog, dat de Raad, ter rechtvaardiging van een maatregel als de vrijstelling van de marktdeelnemers van categorie B
van het stelsel van uitvoercertificaten, dan ook moest aantonen, dat het door verordening nr. 404/93 tot stand gebrachte en
door de verhoging van het tariefcontingent en de gelijktijdige verlaging van de invoerrechten verbroken evenwicht tussen de
verschillende categorieën van marktdeelnemers slechts had kunnen worden hersteld door aan de marktdeelnemers van categorie B
een wezenlijk voordeel toe te kennen, dus opnieuw door middel van een verschil in behandeling ten nadele van de andere categorieën
van marktdeelnemers (punt 68). Het Hof was van oordeel dat de Raad, waar hij zich op de verbreking van dat evenwicht beriep
en daarbij enkel stelde, dat bedoelde vrijstelling gerechtvaardigd was door de noodzaak dit evenwicht te herstellen, dit bewijs
niet had geleverd (punt 69).
In zijn arrest van 10 maart 1998, T. Port (C-364/95 en C-365/95, Jurispr. blz. I-1023 [...]), verklaarde het Hof, na in wezen
dezelfde redenering te hebben gevolgd als in het arrest Duitsland/Raad: [Verordening nr. 478/95] is ongeldig, voorzover artikel 3, lid 2, daarvan enkel de marktdeelnemers van de categorieën A en
C verplicht uitvoercertificaten te verkrijgen voor de invoer van bananen van oorsprong uit Colombia, Costa Rica of Nicaragua (punt 2).
De aan het geding ten grondslag liggende feiten en de procedure voor het Gerecht
Met betrekking tot de aan het geding ten grondslag liggende feiten heeft het Gerecht in het bestreden arrest het volgende
vastgesteld:
Verzoekster is een in Duitsland gevestigde fruitimporteur die zich sinds lange tijd bezighoudt met de handel in bananen uit
derde landen. Zij was een marktdeelnemer van categorie A.
Op een niet door haar gepreciseerde datum sloot verzoekster met producenten in Costa Rica overeenkomsten voor de levering
van bananen die in de Gemeenschap in de handel dienden te worden gebracht. Zij betoogt, dat zij daartoe van die staat uitvoercertificaten
moest verwerven.
In die omstandigheden heeft T. Port op 4 januari 1999 bij het Gerecht een beroep tot schadevergoeding ingesteld op basis van
artikel 178 juncto artikel 215, tweede alinea, EG-Verdrag (thans de artikelen 235 EG en 288, tweede alinea, EG), waarin zij
onder andere vorderde dat de Gemeenschap werd veroordeeld haar als schadevergoeding in de eerste plaats een bedrag van 828 337,10
DEM te betalen, overeenkomend met de prijs van de uitvoercertificaten die zij had moeten verwerven om bananen uit derde landen
uit Costa Rica, die zij op grond van overeenkomsten die zij met producenten in dit land gesloten had, in ontvangst had moeten
nemen, in de Gemeenschap in te kunnen voeren en in Duitsland in de handel te kunnen brengen, en in de tweede plaats een bedrag
van 126 356,80 DEM, overeenkomend met de kosten voor de financiering van de aankoop van die certificaten.
Het bestreden arrest
Nadat het Gerecht in de punten 36 tot en met 41 van het bestreden arrest een door de Commissie opgeworpen middel van niet-ontvankelijkheid
had afgewezen en in punt 42 had opgemerkt dat de Gemeenschap in het kader van artikel 215, tweede alinea, van het Verdrag
slechts aansprakelijk kan worden gesteld indien is voldaan aan een aantal voorwaarden, namelijk onrechtmatigheid van de aan
de gemeenschapsinstellingen verweten gedraging, bestaan van schade en een oorzakelijk verband tussen die gedraging en de gestelde
schade, heeft het er in punt 55 van het bestreden arrest aan herinnerd dat het volgens vaste rechtspraak aan de partij is
die de aansprakelijkheid van de Gemeenschap stelt, om overtuigende bewijzen over te leggen voor het bestaan of de omvang van
de gestelde schade.
Wat het eerste punt van de gestelde schade betreft, die overeenkomt met de kosten die verzoekster heeft gemaakt om uitvoercertificaten
voor bananen uit Costa Rica te verwerven, heeft het Gerecht in punt 57 van het bestreden arrest allereerst vastgesteld dat
verzoekster een verklaring van haar erkende accountant had overgelegd, waarin deze verklaarde, dat zij
van 1996 tot en met 1998 828 337,10 DEM heeft uitgegeven om uitvoerlicenties voor bananen uit Costa Rica te verwerven. In hetzelfde punt van het bestreden arrest heeft het Gerecht bovendien opgemerkt dat uit de schrifturen van verzoekster
en haar verklaringen ter terechtzitting bleek dat zij van mening was, dat de in de verklaring van haar erkende accountant
vermelde uitgaven als zodanig de gestelde schade vormden, en dat het niet relevant was, welke invloed die uitgaven daadwerkelijk
hadden gehad op de rentabiliteit van haar overeenkomstige handelstransacties, zodat zij geen aanvullende preciseringen of
bewijzen behoefde aan te voeren.
Het Gerecht heeft vervolgens het volgende opgemerkt:
Deze benadering kan om verschillende redenen niet worden aanvaard.
In de eerste plaats bevat voornoemde verklaring geen enkel gegeven op grond waarvan de juistheid kan worden vastgesteld van
het bedrag dat overeenkomt met de kosten voor de verwerving van de uitvoercertificaten.
In de tweede plaats is ─ gesteld dat de juistheid van genoemd bedrag niet kan worden betwist ─ geenszins bewezen dat verzoekster
zelf alle met dat bedrag overeenkomende uitvoercertificaten daadwerkelijk heeft gebruikt voor de invoer van bananen in de
Gemeenschap. Een dergelijk bewijs is echter noodzakelijk, aangezien, zoals de Commissie, niet door verzoekster weersproken,
heeft gesteld, door een marktdeelnemer verworven certificaten in de praktijk aan een andere marktdeelnemer konden worden doorverkocht,
of zelfs voor invoercertificaten konden worden geruild.
De twee aan de repliek gehechte verklaringen van de erkende accountant zijn op dit punt niet overtuigend. Zij beperken zich
immers tot de vermelding, dat verzoekster in 1996, 1997, en 1998 respectievelijk 767 225,38 DEM, 489 029,36 DEM en 1 419,11
DEM heeft betaald aan
invoerrechten voor de invoer van bananen uit Costa Rica. Zonder enige aanwijzing omtrent de hoeveelheden bananen waarop die totale bedragen betrekking hebben, alsook omtrent de
hoeveelheden waaraan het voornoemde bedrag van 828 337,10 DEM beantwoordt, of omtrent de criteria die de erkende accountant
heeft gebruikt om tot die bedragen te komen, kan niet met de nodige zekerheid worden vastgesteld dat de hoeveelheden bananen
uit Costa Rica die verzoekster tussen 1996 en 1998 in de Gemeenschap heeft ingevoerd, overeenkomen met de hoeveelheden bananen
waarvoor zij in dat land uitvoercertificaten heeft verworven. Bovendien kan in elk geval niet worden uitgesloten, dat een
deel van de door verzoekster betaalde invoerrechten betrekking heeft op bananen die onder dekking van invoercertificaten van
categorie B in de Gemeenschap zijn ingevoerd, en waarvoor geen uitvoercertificaat behoeft te worden overgelegd. Dienaangaande
zij opgemerkt, dat een van de bovenbedoelde verklaringen vermeldt, dat verzoekster
extra certificaten voor de invoer van bananen uit Costa Rica heeft verworven, zonder te preciseren op welke categorie die certificaten betrekking hebben.
Verzoekster had ervoor moeten zorgen, dat informatie over die verschillende punten werd verstrekt, te meer omdat de Commissie
zowel in haar verweerschrift als in haar dupliek uitdrukkelijk haar aandacht heeft gevestigd op het feit, dat die informatie
noodzakelijk was om het bestaan en de omvang van de gestelde schade te bewijzen. Ondanks die opmerkingen heeft verzoekster
─ zoals zij, in antwoord op een vraag van het Gerecht, ter terechtzitting heeft erkend ─ bewust verkozen die informatie niet
te verstrekken.
In de derde plaats kan ─ gesteld al dat verzoekster alle door haar verworven uitvoercertificaten voor eigen rekening heeft
gebruikt ─ haar methode om de schade te bepalen, waarbij zij de schade gelijk stelt met de gemaakte kosten, niet worden aanvaard.
In de eerste plaats kan niet worden uitgesloten dat verzoekster, zoals de Commissie betoogt, de kosten van verwerving van
de uitvoercertificaten gedeeltelijk, of zelfs volledig, in haar verkoopprijzen heeft doorberekend. Die hypothese is des te
plausibeler, omdat de hoeveelheden bananen waarvan de invoer in de Gemeenschap van de afgifte van een uitvoercertificaat afhing,
een wezenlijk deel van het tariefcontingent vormen.
Verzoekster heeft niet betwist dat een dergelijke doorberekening mogelijk is, en zelfs niet ontkend dat zij in de onderhavige
zaak daarvan gebruik heeft gemaakt. Zij heeft enkel tegengeworpen, dat dit argument door de Commissie voor het eerst ter terechtzitting
was aangevoerd, en dus door het Gerecht niet in aanmerking kan worden genomen. Die tegenwerping kan niet worden aanvaard,
aangezien de Commissie in haar geschriften uitdrukkelijk heeft gewezen op de noodzakelijkheid van informatie over de aan het
stelsel van uitvoercertificaten verbonden kosten en de omstandigheden waarin de betrokken importen hebben plaatsgevonden.
Aangezien verzoekster zich, wat de bewijslevering betreft, vrijwillig bijzonder restrictief heeft opgesteld, kan de Commissie
redelijkerwijs niet worden verweten, dat zij een aantal van haar bezwaren ter terechtzitting nader heeft gepreciseerd.
In de tweede plaats lijkt het door de Commissie aangevoerde argument niet ongegrond, dat het nadeel van de verplichte uitvoercertificaten
voor de marktdeelnemers van de categorieën A en C ten minste gedeeltelijk is goedgemaakt door de twee andere in de kaderovereenkomst
bedongen maatregelen, namelijk de verhoging van het tariefcontingent met 200 000 ton en de verlaging van het douanerecht bij
de invoer van bananen uit derde landen in het kader van dat contingent met 25 ECU per ton. Weliswaar kwamen die maatregelen
ook aan de marktdeelnemers van categorie B ten goede, aangezien een deel van het tariefcontingent ook voor hen was bestemd,
doch zij hebben daaruit een geringer voordeel gehaald, aangezien dat deel slechts 30 % bedraagt, en de overige 70 % aan de
marktdeelnemers van de categorieën A en C is voorbehouden.
Uit het voorgaande volgt, dat het enkele feit, zo het al vaststaat, dat een marktdeelnemer in het kader van zijn handelstransacties
extra kosten heeft gedragen, niet noodzakelijk betekent dat hij een overeenkomstig verlies heeft geleden. In de onderhavige
zaak heeft verzoekster, door bewust haar vordering uitsluitend te baseren op het feit dat zij bepaalde kosten zou hebben gemaakt,
dus niet rechtens genoegzaam bewezen dat zij werkelijk schade heeft geleden.
Wat het tweede punt van de gestelde schade betreft, die overeenkomt met de kosten voor de financiering van de aankoop van
exportcertificaten, was het Gerecht in de punten 68 tot en met 74 van het bestreden arrest van oordeel dat ook dit niet genoegzaam
bewezen was.
In punt 75 van het bestreden arrest heeft het Gerecht derhalve geconcludeerd dat aangezien verzoekster het bestaan en de omvang
van de gestelde schade niet genoegzaam had bewezen, er geen sprake kon zijn van niet-contractuele aansprakelijkheid van de
Gemeenschap.
In punt 76 van het bestreden arrest heeft het Gerecht vastgesteld dat verzoekster bovendien niet het bestaan had bewezen van
een rechtstreeks oorzakelijk verband tussen de onrechtmatige gedraging die zij aan de Commissie verweet, namelijk de invoering
van het stelsel van uitvoercertificaten bij verordening nr. 478/95, en haar gestelde schade, zoals zij volgens vaste rechtspraak
verplicht was te doen. In dat verband heeft het als volgt geredeneerd:
In haar verweerschrift stelt verzoekster, dat
de gestelde schending van het recht de oorzaak is van de schade waarvan zij vergoeding verlangt. Zij zet uiteen, dat zij
jegens haar producent in Costa Rica verplicht was de goederen in ontvangst te nemen, en dat zij,
om de invoercertificaten voor die bananen te verwerven en deze laatste in de Gemeenschap in de handel te kunnen brengen, bij
de aanvraag van de invoercertificaten tegenover de bevoegde Duitse autoriteit heeft moeten bewijzen dat zij over de desbetreffende
uitvoerlicenties beschikte.
Vastgesteld moet worden, dat verzoekster echter geen enkel bewijs van het bestaan van een dergelijke bevoorradingsverplichting
levert, in weerwil van het feit dat de Commissie in haar schrifturen uitdrukkelijk erop heeft gewezen, dat zij de omvang van
die bevoorradingsverplichting en de andere wezenlijke voorwaarden van de leveringscontracten met de producenten in Costa Rica
diende te kennen.
Bovendien heeft verzoekster niet gesteld, laat staan bewezen, dat zij die overeenkomsten vóór de vaststelling van verordening
nr. 478/95 had gesloten. In haar verzoekschrift verklaart zij enkel, dat zij
sedert 1995 invoercontracten met bananenproducenten in Costa Rica heeft. Toen haar ter terechtzitting werd gevraagd, die bewering te preciseren, heeft zij enkel in vage bewoordingen gesteld, dat
over die overeenkomsten in 1995 was
onderhandeld, en dat in de loop van het volgende jaar met de betrokken importen van bananen een aanvang was gemaakt.
Deze verschillende inlichtingen over die overeenkomsten zijn echter volstrekt onontbeerlijk, aangezien niet kan worden uitgesloten
dat de gestelde schade geheel of gedeeltelijk het gevolg is van een zuiver commerciële beslissing van verzoekster om leveringscontracten
te sluiten met producenten in Costa Rica in plaats van met producenten in een ander derde land, dat geen stelsel van uitvoercertificaten
had ingevoerd. Zelfs indien er dus van moet worden uitgegaan dat de betrokken leveringscontracten vóór de vaststelling van
verordening nr. 478/95 zijn gesloten ─ hetgeen twijfelachtig lijkt ─ had kunnen worden bewezen dat er geen sprake was van
een dergelijke commerciële beslissing indien verzoekster had verklaard om welke redenen, feitelijk of rechtens, zij zich tussen
1995 en 1998 niet van haar contractuele verbintenissen had kunnen bevrijden. Moet daarentegen worden aangenomen ─ hetgeen
in de onderhavige zaak het geval lijkt te zijn ─ dat zij die overeenkomsten na de vaststelling van genoemde verordening heeft
gesloten, dan had zij moeten verklaren waarom zij enkel bananen van producenten in Costa Rica kon kopen.
In punt 81 van het bestreden arrest heeft het Gerecht geconcludeerd dat aan geen van de voorwaarden voor een aansprakelijkheid
van de Gemeenschap jegens verzoekster was voldaan en dat het door T. Port ingestelde beroep tot schadevergoeding derhalve
moest worden afgewezen, zonder dat uitspraak behoefde te worden gedaan over de rechtmatigheid van de aan de Commissie verweten
gedraging.
De hogere voorziening
T. Port concludeert dat het het Hof behage:
─
het bestreden arrest ten dele te vernietigen;
─
zelf uitspraak te doen in de onderhavige zaak en de in eerste aanleg geformuleerde vordering toe te wijzen, namelijk
verweerster ertoe te veroordelen verzoekster de schade van 828 337,10 DEM te vergoeden die deze heeft geleden doordat zij
in Costa Rica uitvoercertificaten heeft moeten kopen om gebruik te kunnen maken van de certificaten voor invoer van bananen
in de Gemeenschap die haar als marktdeelnemer van categorie A waren toegekend, en uit derde landen afkomstige bananen uit
Costa Rica in Duitsland op de markt te kunnen brengen.
De Commissie verzoekt het Hof de hogere voorziening af te wijzen en verzoekster te verwijzen in de kosten van beide instanties.
In het geval het Hof de hogere voorziening (gedeeltelijk) toewijst, concludeert de Commissie tot afwijzing van verzoeksters
vordering om de Commissie te veroordelen haar schade van 828 337,10 DEM te vergoeden en tot verwijzing van verzoekster in
de kosten van beide instanties.
Ter staving van haar hogere voorziening heeft T. Port verschillende middelen aangevoerd. Het eerste en het tweede hebben betrekking
op onjuiste rechtsopvattingen van het Gerecht bij de vaststelling van de schade die zij stelt te hebben geleden, het derde
op schending van de motiveringsplicht wat betreft de weigering van het Gerecht om rekening te houden met de door haar ten
bewijze van deze schade overgelegde verklaring van de erkende accountant, het vierde op een onjuiste rechtsopvatting van het
Gerecht bij de beoordeling van door haar naar voren gebrachte argumenten met betrekking tot het gebruik van de uitvoercertificaten,
en het vijfde op een onjuiste rechtsopvatting van het Gerecht bij de beoordeling van het rechtstreeks causaal verband tussen
het gestelde onrechtmatige gedrag van de Commissie en de gestelde schade.
De eerste twee middelen
Met haar eerste twee middelen, die tezamen moeten worden onderzocht, verwijt T. Port het Gerecht dat het in de punten 63 tot
en met 65 van het bestreden arrest heeft geweigerd te erkennen dat de schade eenvoudig gelijk kan worden gesteld met de kosten
voor het verwerven van de uitvoercertificaten en dat het heeft geëist dat T. Port bewijst dat zij deze kosten niet in haar
verkoopprijzen heeft doorberekend, en dat het in punt 66 het beginsel compensatio lucri cum damno heeft geschonden door het
toe te passen op een situatie waarin de ontstane voordelen ─ in casu de verhoging van het tariefcontingent en de verlaging
van het douanerecht ─ niet het gevolg zijn van de schending van het recht die de oorzaak was van de gestelde schade ─ in casu
de kosten voor de verplichte verwerving van de uitvoercertificaten ─ welke genoemde voordelen verondersteld worden te compenseren.
In dit verband volstaat de vaststelling dat uit punt 63 van het bestreden arrest blijkt dat de motivering met betrekking tot
de door de eerste twee middelen bekritiseerde vaststelling van de schade ten overvloede is gegeven, gelet op de motivering
in de punten 59 tot en met 62, waarmee het Gerecht het door T. Port overgelegde bewijs voor het bestaan van de schade die
zij stelt te hebben geleden, als ontoereikend heeft verworpen.
Het is vaste rechtspraak dat grieven tegen ten overvloede aangevoerde overwegingen van een arrest van het Gerecht zonder meer
als niet ter zake dienend moeten worden afgewezen, omdat zij niet tot vernietiging van het bestreden arrest kunnen leiden
(zie onder meer arresten van 22 december 1993, Pincherle/Commissie, C-244/91 P, Jurispr. blz. I-6965, punten 25 en 31, en
11 maart 1997, Commissie/UIC, C-264/95 P, Jurispr. blz. I-1287, punt 48).
De eerste twee middelen moeten derhalve worden afgewezen.
Het derde middel
Met haar derde middel stelt T. Port dat het bestreden arrest onvoldoende is gemotiveerd voorzover het Gerecht niet heeft vermeld
waarom de door haar overgelegde verklaring van de erkende accountant, volgens welke zij
van 1996 tot en met 1998 828 337,10 DEM heeft uitgegeven om uitvoerlicenties voor bananen uit Costa Rica te verwerven, niet volstond om het bestaan aan te tonen van de schade die zij als gevolg van het verwerven van deze licenties stelde te
hebben geleden.
In punt 61 van het bestreden arrest heeft het Gerecht uiteengezet dat zonder enige aanwijzing omtrent de hoeveelheden bananen
waaraan met name het voornoemde bedrag van 828 337,10 DEM beantwoordt, of omtrent de criteria die de erkende accountant heeft
gebruikt om tot die bedragen te komen, niet met de nodige zekerheid kan worden vastgesteld dat de hoeveelheden bananen uit
Costa Rica die verzoekster tussen 1996 en 1998 in de Gemeenschap heeft ingevoerd, overeenkomen met de hoeveelheden bananen
waarvoor zij in dat land uitvoercertificaten heeft verworven.
Het Gerecht heeft daar in punt 62 van het bestreden arrest bovendien aan toegevoegd dat verzoekster ervoor had moeten zorgen
dat in dit verband informatie werd verstrekt, te meer omdat de Commissie uitdrukkelijk haar aandacht had gevestigd op het
feit dat die informatie noodzakelijk was om het bestaan en de omvang van de gestelde schade te bewijzen.
Derhalve moet worden geconcludeerd dat, anders dan T. Port stelt, het Gerecht wel degelijk heeft vermeld waarom het van oordeel
was dat de door T. Port overgelegde verklaring van de erkende accountant niet volstond om het bestaan van de gestelde schade
aan te tonen.
Het derde middel moet derhalve eveneens worden afgewezen.
Het vierde middel
Met haar vierde middel stelt T. Port dat het Gerecht, door in punt 60 van het bestreden arrest te oordelen dat geenszins is
bewezen dat zijzelf alle met het door haar accountant bevestigde bedrag overeenkomende uitvoercertificaten daadwerkelijk heeft
gebruikt voor de invoer van bananen in de Gemeenschap, haar argument dat uit de feitelijke invoer blijkt dat zijzelf de uitvoercertificaten
heeft gebruikt, niet juist heeft beoordeeld. De eveneens door de erkende accountant bevestigde betaling van invoerrechten,
waarvan de bedragen in punt 61 van het bestreden arrest zijn vermeld, bewijst dat zij daadwerkelijk van deze certificaten
gebruik heeft gemaakt en de litigieuze invoer heeft verricht. Zij merkt in dit verband op dat de hoeveelheden ingevoerde bananen
konden worden afgeleid uit het bedrag van de invoerrechten op basis van een douanerecht van 75 ECU of 146,69 DEM per ton en
geeft aan dat de prijs van de uitvoercertificaten 96,61 DEM per ton bedroeg.
Vastgesteld moet worden dat T. Port met dit middel de beoordeling door het Gerecht van de waarde van de hem overgelegde bewijzen
betwist.
In de punten 60 en 61 van het bestreden arrest heeft het Gerecht immers vastgesteld dat de door T. Port overgelegde verklaringen
van de erkende accountant zowel ontoereikend waren om te bewijzen dat zij daadwerkelijk alle betrokken uitvoercertificaten
had gebruikt ten behoeve van invoer in de Gemeenschap, als om vast te stellen dat de hoeveelheden bananen uit Costa Rica die
T. Port tussen 1996 en 1998 in de Gemeenschap heeft ingevoerd, overeenkwamen met de hoeveelheden bananen waarvoor zij in dat
land uitvoercertificaten had verworven. Uit punt 62 blijkt bovendien dat T. Port opzettelijk heeft geweigerd het Gerecht de
aanvullende informatie te verschaffen die het noodzakelijk achtte om het bestaan en de omvang van de gestelde schade te bewijzen.
Volgens vaste rechtspraak is het Hof niet bevoegd om de feiten vast te stellen noch, in beginsel, om de bewijzen te onderzoeken
op basis waarvan het Gerecht deze feiten heeft vastgesteld. Wanneer deze bewijzen regelmatig zijn verkregen en de algemene
rechtsbeginselen en de procedureregels inzake de bewijslast en de bewijsvoering zijn gerespecteerd, staat het alleen aan het
Gerecht te beoordelen, welke waarde moet worden gehecht aan de hem voorgelegde bewijzen (zie onder meer arrest van 17 december
1998, Baustahlgewebe/Commissie, C-185/95 P, Jurispr. blz. I-8417, punt 24). Deze beoordeling levert dus geen rechtsvraag op
die als zodanig vatbaar is voor toetsing door het Hof, behoudens in het geval van een verkeerde opvatting van dit bewijs (zie
onder meer arresten van 28 mei 1998, New Holland Ford/Commissie, C-8/95 P, Jurispr. blz. I-3175, punt 26, en 7 november 2002,
Glencore en Compagnie Continentale/Commissie, C-24/01 P en C-25/01 P, Jurispr. blz. I-10119, punt 65).
Aangezien T. Port niet heeft aangetoond of zelfs maar gesteld dat het Gerecht het hem overgelegde bewijs verkeerd heeft opgevat,
moet het vierde middel dus niet-ontvankelijk worden verklaard.
Het vijfde middel
Met haar vijfde middel stelt T. Port dat het Gerecht in de punten 76 tot en met 80 van het bestreden arrest ten onrechte heeft
geweigerd te erkennen dat het enkele feit dat zij met toepassing van de kaderovereenkomst bananen uit Costa Rica heeft ingevoerd,
volstaat om het bestaan vast te stellen van een rechtstreeks oorzakelijk verband tussen de aan de Commissie verweten onrechtmatige
gedraging en de gestelde schade.
In dit verband volstaat het op te merken dat de Gemeenschap, volgens door het Gerecht in punt 42 van het bestreden arrest
in herinnering gebrachte vaste rechtspraak, slechts niet-contractueel aansprakelijk kan worden gesteld indien is voldaan aan
een aantal voorwaarden: onrechtmatigheid van de aan de gemeenschapsinstellingen verweten gedraging, bestaan van schade en
een oorzakelijk verband tussen die gedraging en de gestelde schade (zie onder meer arrest van 7 mei 1992, Pesquerias De Bermeo
en Naviera Laida/Commissie, C-258/90 en C-259/90, Jurispr. blz. I-2901, punt 42). Het cumulatieve karakter van deze voorwaarden
houdt in dat de Gemeenschap niet niet-contractueel aansprakelijk kan worden gesteld wanneer aan een van die voorwaarden niet
is voldaan (zie in die zin onder meer arresten van 9 september 1999, Lucaccioni/Commissie, C-257/98 P, Jurispr. blz. I-5251,
punten 63 en 64, en 15 juni 2000, Dorsch Consult/Raad en Commissie, C-237/98 P, Jurispr. blz. I-4549, punt 54).
In punt 75 van het bestreden arrest heeft het Gerecht geconcludeerd dat, aangezien verzoekster het bestaan en de omvang van
de gestelde schade niet genoegzaam had bewezen, er geen sprake kon zijn van niet-contractuele aansprakelijkheid van de Gemeenschap.
Overigens volgt uit de punten 15 tot en met 28 van dit arrest, dat geen van de middelen die tegen deze conclusie van het Gerecht
zijn aangevoerd, kan worden aanvaard.
Derhalve moet worden geconcludeerd dat het vijfde middel, zo het al gegrond zou zijn, niet tot vernietiging van het bestreden
arrest kan leiden en dus als niet ter zake dienend moet worden afgewezen.
Aangezien geen van de door T. Port aangevoerde middelen kan worden aanvaard, moet de hogere voorziening worden afgewezen.
Kosten
Volgens artikel 69, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering, dat ingevolge artikel 118 van toepassing is op de procedure
in hogere voorziening, wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen, voorzover dit is gevorderd. Aangezien
T. Port in het ongelijk is gesteld, dient zij overeenkomstig de vordering van de Commissie in de kosten te worden verwezen.
HET HOF VAN JUSTITIE (Zesde kamer),
rechtdoende:
1)
Wijst de hogere voorziening af.
2)
Verwijst T. Port GmbH & Co. KG in de kosten.
Puissochet
Schintgen
Skouris
Macken
Colneric
Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 8 mei 2003.
De griffier
De president van de Zesde kamer
R. Grass
J.-P. Puissochet
–
Procestaal: Duits.