CELEX: 62009CJ0159
Οδηγίες 84/450/ΕΟΚ και 97/55/ΕΚ
Προϋποθέσεις θεμιτού της συγκριτικής διαφημίσεως
Σύγκριση των τιμών επιλεγμένων τροφίμων που διατίθενται στο εμπόριο από δύο ανταγωνιστικές αλυσίδες καταστημάτων
Αγαθά που ικανοποιούν τις ίδιες ανάγκες ή που έχουν τον ίδιο σκοπό
Παραπλανητική διαφήμιση
Σύγκριση αφορώσα ένα επαληθεύσιμο χαρακτηριστικό

Lidl Belgium, προαναφερθείσα, σκέψεις 83 και 84).
Διαφήμιση όπως η επίδικη ενδέχεται επίσης να είναι παραπλανητική αν το αιτούν δικαστήριο διαπιστώσει ότι, προς εκτίμηση της
συγκρίσεως των τιμών στην οποία προβαίνει η εν λόγω διαφήμιση, επιλέχθηκαν τρόφιμα που έχουν στην πραγματικότητα αντικειμενικές
διαφορές ικανές να επηρεάσουν αισθητά την επιλογή του αγοραστή.
Πράγματι, μια τέτοια διαφήμιση, όταν δεν αναφέρει τις εν λόγω διαφορές, επειδή πραγματοποιείται μόνον όσον αφορά την τιμή,
είναι ικανή να εκληφθεί από τον μέσο καταναλωτή ως εκφράζουσα σιωπηρώς την ύπαρξη ισοδυναμίας μεταξύ εκείνων των χαρακτηριστικών
των εν λόγω προϊόντων που είναι επίσης ικανά να επηρεάσουν αισθητά τις εκ μέρους του καταναλωτή αυτού επιλογές.
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει, σχετικά με μια σύγκριση τιμών μεταξύ δύο ανταγωνιστικών καταστημάτων, ότι, στις περιπτώσεις
όπου η επιλογή του αγοραστή μπορεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το σήμα των προϊόντων και όπου η σύγκριση αφορά ανταγωνιστικά
προϊόντα των οποίων τα σήματα διαφέρουν σημαντικά ως προς τη φήμη, η παράλειψη της αναφοράς του πλέον φημισμένου σήματος αντιβαίνει
προς το άρθρο 3α, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 84/450 (απόφαση Pippig Augenoptik, προαναφερθείσα, σκέψη 53).
Ενδεχομένως, μπορεί να ισχύει το ίδιο όσον αφορά άλλα χαρακτηριστικά των συγκρινόμενων προϊόντων, όπως η σύνθεση ή ο τρόπος
παραγωγής τους στα οποία αναφέρεται το προδικαστικό ερώτημα, όταν προκύπτει ότι τέτοια χαρακτηριστικά, όπως και η τιμή, είναι
εκ φύσεως ικανά να επηρεάσουν αισθητά τις επιλογές του αγοραστή.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η μη ενημέρωση του καταναλωτή επί των διαφορών που υπάρχουν μεταξύ των προϊόντων τα οποία αποτελούν
το αντικείμενο συγκρίσεως πραγματοποιούμενης μόνον όσον αφορά την τιμή είναι ικανή να τον παραπλανήσει σχετικά με τους λόγους
που εξηγούν την έντονα προβαλλόμενη διαφορά τιμής και σχετικά με το οικονομικό πλεονέκτημα που μπορεί πράγματι να έχει ο εν
λόγω καταναλωτής πραγματοποιώντας τις αγορές του από τον διαφημιζόμενο και όχι από κάποιο συγκεκριμένο ανταγωνιστή και να
επηρεάσει, αντιστοίχως, την οικονομική συμπεριφορά του καταναλωτή αυτού. Πράγματι, ο τελευταίος μπορεί να σχηματίσει την εντύπωση
ότι θα έχει όντως κάποιο οικονομικό πλεονέκτημα απορρέον από τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα της προσφοράς του διαφημιζόμενου
και όχι από την ύπαρξη αντικειμενικών διαφορών μεταξύ των συγκρινόμενων προϊόντων.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να δοθεί συμπληρωματικώς στο αιτούν δικαστήριο η απάντηση ότι το
άρθρο 3α, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 84/450 έχει την έννοια ότι διαφήμιση όπως αυτή της κύριας δίκης μπορεί να
έχει παραπλανητικό χαρακτήρα, ιδίως:
–        αν διαπιστώνεται, λαμβανομένων υπόψη όλων των κρίσιμων συνθηκών της υπό κρίση υποθέσεως, ιδίως των ενδείξεων ή παραλείψεων
της διαφημίσεως αυτής, ότι σημαντικός αριθμός καταναλωτών στους οποίους απευθύνεται η διαφήμιση ενδέχεται να λάβει την αφορώσα
τη διενέργεια αγορών απόφασή του έχοντας πεπλανημένα την εντύπωση ότι η εκ μέρους του διαφημιζόμενου επιλογή προϊόντων είναι
αντιπροσωπευτική του γενικού επιπέδου των τιμών του τελευταίου σε σχέση με εκείνο του ανταγωνιστή του και ότι, επομένως, οι
καταναλωτές αυτοί θα εξοικονομήσουν τα ποσά που προβάλλει η εν λόγω διαφήμιση πραγματοποιώντας τακτικά τις αγορές ειδών τρέχουσας
καταναλώσεως από τον διαφημιζόμενο και όχι από τον ανταγωνιστή αυτού, ή έχοντας την πεπλανημένη εντύπωση ότι όλα τα προϊόντα
του διαφημιζόμενου είναι φθηνότερα από εκείνα του ανταγωνιστή του, ή
–        αν διαπιστώνεται ότι, στο πλαίσιο συγκρίσεως αφορώσας αποκλειστικά την τιμή, επιλέχθηκαν τρόφιμα τα οποία παρουσιάζουν διαφορές
ικανές να επηρεάσουν αισθητά τις επιλογές του μέσου καταναλωτή, χωρίς οι εν λόγω διαφορές να προκύπτουν από τη διαφήμιση αυτή.

Επί του άρθρου 3α, παράγραφος 1, στοιχείο γ΄, της οδηγίας 84/450
Το άρθρο 3α, παράγραφος 1, στοιχείο γ΄, της οδηγίας 84/450 εξαρτά το θεμιτό μιας συγκριτικής διαφημίσεως από την προϋπόθεση
ότι αυτή συγκρίνει αντικειμενικά ένα ή περισσότερα ουσιώδη, κρίσιμα, επαληθεύσιμα και αντιπροσωπευτικά χαρακτηριστικά των
οικείων αγαθών και υπηρεσιών, στα οποία μπορεί να περιλαμβάνεται και η τιμή.
Η πέμπτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 97/55 υπογραμμίζει συναφώς ότι η συγκριτική διαφήμιση, όταν συγκρίνει ουσιώδη, κρίσιμα,
επαληθεύσιμα και αντιπροσωπευτικά χαρακτηριστικά και δεν είναι παραπλανητική, μπορεί να αποτελεί θεμιτό τρόπο ενημερώσεως
των καταναλωτών περί του συμφέροντός τους (απόφαση De Landtsheer Emmanuel, προαναφερθείσα, σκέψη 62).
Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που διαθέτει και των προβληθέντων ενώπιόν του επιχειρημάτων, το Δικαστήριο θα εξετάσει, εν
προκειμένω, μόνο τη σχετική με τον επαληθεύσιμο χαρακτήρα υποχρέωση.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, με την προαναφερθείσα απόφαση Lidl Belgium, που αφορούσε συγκριτική διαφήμιση σχετική με
την τιμή, το Δικαστήριο δέχθηκε ότι η επαληθευσιμότητα των τιμών προϊόντων που συνθέτουν δύο ομάδες προϊόντων προϋποθέτει
κατ’ ανάγκη ότι τα προϊόντα των οποίων οι τιμές συγκρίνονται με τον τρόπο αυτόν πρέπει να μπορούν να προσδιορίζονται χωριστά
και συγκεκριμένα βάσει των πληροφοριών που περιλαμβάνει το διαφημιστικό μήνυμα. Οι τιμές των προϊόντων είναι επαληθεύσιμες
μόνον εάν τα προϊόντα αυτά μπορούν να προσδιοριστούν συγκεκριμένα (βλ., επ’ αυτού, απόφαση Lidl Belgium, προαναφερθείσα, σκέψη
61).
Εντούτοις, σύμφωνα με τον σκοπό της προστασίας των καταναλωτών τον οποίο επιδιώκει η οδηγία 84/450, αυτή η δυνατότητα προσδιορισμού
είναι ικανή να παράσχει τη δυνατότητα σε εκείνον προς τον οποίο απευθύνεται το σχετικό μήνυμα να βεβαιωθεί ότι ενημερώθηκε
ορθώς όσον αφορά τις μέλλουσες αγορές του προϊόντων τρέχουσας καταναλώσεως (απόφαση Lidl Belgium, προαναφερθείσα, σκέψη 72).
Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται εν προκειμένω να εξακριβώσει αν η περιγραφή των συγκρινομένων προϊόντων, όπως αυτή προκύπτει
από την επίδικη διαφήμιση, είναι αρκούντως συγκεκριμένη ώστε να παρέχει τη δυνατότητα στον καταναλωτή να προσδιορίσει τα προϊόντα
που αποτελούν το αντικείμενο της συγκρίσεως προκειμένου να εξακριβώσει αν οι τιμές είναι όντως ακριβές, όπως προβάλλεται στην
επίμαχη διαφήμιση.
Όπως τόνισε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ενδέχεται να είναι διαφορετικό το συμπέρασμα αν προκύπτει ότι τα
καταστήματα τα οποία αφορά η επίδικη διαφήμιση διαθέτουν στην αγορά τρόφιμα τα οποία μπορούν να ανταποκρίνονται στον προσδιορισμό
που περιλαμβάνεται στις ταμειακές αποδείξεις αγοράς οι οποίες απεικονίζονται στη διαφήμιση αυτή, έτσι ώστε να μην είναι πλέον
δυνατός ο ακριβής προσδιορισμός των συγκρινόμενων με τον τρόπο αυτόν αγαθών.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να δοθεί περαιτέρω στο αιτούν δικαστήριο η απάντηση ότι το άρθρο 3α, παράγραφος
1, στοιχείο γ΄, της οδηγίας 84/450 έχει την έννοια ότι η προϋπόθεση περί του επαληθεύσιμου χαρακτήρα την οποία θέτει η εν
λόγω διάταξη επιβάλλει, όσον αφορά διαφήμιση όπως αυτή της κύριας δίκης που συγκρίνει τις τιμές δύο ομάδων προϊόντων, ότι
τα εν λόγω προϊόντα πρέπει να μπορούν να προσδιορίζονται επακριβώς βάσει των περιεχομένων στη διαφήμιση αυτή πληροφοριών.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι κατέθεσαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 3α, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 10ης Σεπτεμβρίου 1984, για την προσέγγιση
των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παραπλανητική διαφήμιση, όπως τροποποιήθηκε
με την οδηγία 97/55/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 1997, έχει την έννοια ότι το γεγονός
και μόνον ότι τα τρόφιμα διαφέρουν ως προς τον τρόπο που καταναλώνονται και την ικανοποίηση που παρέχει η κατανάλωσή τους,
σε συνάρτηση με τις συνθήκες και τον τόπο παραγωγής τους, τα συστατικά τους και την ταυτότητα του παραγωγού τους, δεν είναι
ικανό να αποκλείσει το ενδεχόμενο η σύγκριση τέτοιων προϊόντων να πληροί την προϋπόθεση που θέτει η εν λόγω διάταξη, η οποία
ορίζει ότι τα οικεία προϊόντα πρέπει να ικανοποιούν τις ίδιες ανάγκες ή να έχουν τον ίδιο σκοπό, δηλαδή να έχουν μεταξύ τους
επαρκή βαθμό εναλλαξιμότητας.
Το άρθρο 3α, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 84/450, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 97/55, έχει την έννοια ότι διαφήμιση
όπως αυτή της κύριας δίκης μπορεί να έχει παραπλανητικό χαρακτήρα, ιδίως:
–      αν διαπιστώνεται, λαμβανομένων υπόψη όλων των κρίσιμων συνθηκών της υπό κρίση υποθέσεως, ιδίως των ενδείξεων ή παραλείψεων
της διαφημίσεως αυτής, ότι σημαντικός αριθμός καταναλωτών στους οποίους απευθύνεται η διαφήμιση ενδέχεται να λάβει την αφορώσα
τη διενέργεια αγορών απόφασή του έχοντας πεπλανημένα την εντύπωση ότι η εκ μέρους του διαφημιζόμενου επιλογή προϊόντων είναι
αντιπροσωπευτική του γενικού επιπέδου των τιμών του τελευταίου σε σχέση με εκείνο του ανταγωνιστή του και ότι, επομένως, οι
καταναλωτές αυτοί θα εξοικονομήσουν τα ποσά που προβάλλει η εν λόγω διαφήμιση πραγματοποιώντας τακτικά τις αγορές ειδών τρέχουσας
καταναλώσεως από τον διαφημιζόμενο και όχι από τον ανταγωνιστή αυτού, ή έχοντας την πεπλανημένη εντύπωση ότι όλα τα προϊόντα
του διαφημιζόμενου είναι φθηνότερα από εκείνα του ανταγωνιστή του, ή
–      αν διαπιστώνεται ότι, στο πλαίσιο συγκρίσεως αφορώσας αποκλειστικά την τιμή, επιλέχθηκαν τρόφιμα τα οποία παρουσιάζουν διαφορές
ικανές να επηρεάσουν αισθητά τις επιλογές του μέσου καταναλωτή, χωρίς οι εν λόγω διαφορές να προκύπτουν από τη διαφήμιση αυτή.
Το άρθρο 3α, παράγραφος 1, στοιχείο γ΄, της οδηγίας 84/450, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 97/55, έχει την έννοια ότι η
προϋπόθεση περί του επαληθεύσιμου χαρακτήρα την οποία θέτει η εν λόγω διάταξη επιβάλλει, όσον αφορά διαφήμιση όπως αυτή της
κύριας δίκης που συγκρίνει τις τιμές δύο ομάδων προϊόντων, ότι τα εν λόγω προϊόντα πρέπει να μπορούν να προσδιορίζονται επακριβώς
βάσει των περιεχόμενων στη διαφήμιση αυτή πληροφοριών.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.