CELEX: 62004CJ0338
Libertà ta' stabbiliment
Libertà li jiġu pprovduti servizzi
Interpretazzjoni ta' l-Artikoli 43 KE u 49 KE
Logħob ta' l-ażżard
Ġbir ta' mħatri fuq avvenimenti sportivi
Ħtieġa ta' konċessjoni
Esklużjoni ta' operaturi stabbiliti taħt ċerti forom ta' kumpannija b'kapitali
Ħtieġa ta' awtorizzazzjoni tal-pulizija
Sanzjonijiet kriminali

1       It-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw l-interpretazzjoni ta’ l-Artikoli 43 KE u 49 KE.
2       Dawn it-talbiet ġew ippreżentati fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali mibdija kontra M. Placanica, C. Palazzese u A. Sorricchio
għal innosservanza tal-leġiżlazzjoni Taljana li tirregola l-ġbir ta’ mħatri. Huma jaqgħu f’kuntest ġuridiku u fattwali simili
għal dawk li taw lok għas-sentenzi tal-21 ta’ Ottubru 1999, Zenatti (C‑67/98, Ġabra p. I‑7289), u tas-6 ta’ Novembru 2003,
Gambelli
et
(C‑243/01, Ġabra p. I‑13031).

Il-kuntest ġuridiku
3       Il-leġiżlazzjoni Taljana tistabbilixxi, essenzjalment, li l-parteċipazzjoni fl-organizzazzjoni tal-logħob ta’ l-ażżard, li
jinkludi l-ġbir ta’ mħatri, hija suġġetta għall-kisba ta’ konċessjoni u ta’ awtorizzazzjoni mill-pulizija. Kull ksur ta’ din
il-leġiżlazzjoni hija suġġetta għal sanzjonijiet kriminali li jistgħu jwasslu sa piena ta’ priġunerija ta’ tliet snin.

Il-konċessjonijiet
4       L-għoti ta’ konċessjonijiet għall-organizzazzjoni ta’ mħatri fuq avvenimenti sportivi huwa, sa’ l-2002, immexxi mill-Kumitat
olimpiku nazzjonali Taljan (Comitato olimpico nazionale italiano, iktar ’il quddiem il-"CONI") u l-Unjoni nazzjonali għat-titjib
tar-razzez ekwini (Unione nazionale per l’incremento delle razze equine, iktar ’il quddiem l-"UNIRE"), li kienu awtorizzati
li jorganizzaw l-imħatri marbuta mal-manifestazzjonijiet sportivi organizzati minnhom jew li jseħħu tal-kontroll tagħhom.
Dan jirriżulta mid-dispożizzjonijiet konġunti tad-digriet leġiżlattiv Nru 496, ta’ l-14 ta’ April 1948 (GURI Nru 118, ta’
l-14 ta’ April 1948), ta’ l-Artikolu 3(229) tal-liġi Nru 549 tat-28 ta’ Diċembru 1995 (supplement ordinarju għall-GURI Nru 302,
tad-29 ta’ Diċembru 1995) u ta’ l-Artikolu 3(78) tal-liġi Nru 662, tat-23 ta’ Diċembru 1996 (supplement ordinarju għall-GURI
Nru 303, tat-28 ta’ Diċembru 1996).
5       Ġew stabbiliti regoli speċifiċi għall-attribuzzjoni tal-konċessjonijiet permezz tad-digriet Nru 174 tal-ministeru ta’ l-Ekonomija
u tal-Finanzi, tat-2 ta’ Ġunju 1998 (GURI Nru 129, tal-5 ta’ Ġunju 1998, iktar ’il quddiem id-"digriet Nru 174/98"), għal
dak li jikkonċerna l-CONI, u permezz tad-digriet Nru 169 tal-President tar-Repubblika, tat-8 ta’ April 1998 (GURI Nru 125,
ta’ l-1 ta’ Ġunju 1998), għal dak li jikkonċerna l-UNIRE.
6       Fir-rigward ta’ konċessjonijiet attribwiti mill-CONI, id-digriet Nru 174/98 jipprovdi li l-attribuzzjoni kienet isseħħ permezz
ta’ sejħa għal offerti. F’din l-attribuzzjoni, il-CONI kellha b’mod partikolari tieħu ħsieb it-trasparenza tas-sehem fl-ishma
tal-konċessjonarji u d-distribuzzjoni razzjonali tal-punti ta’ ġbir u ta’ aċċettazzjoni ta’ mħatri fit-territorju nazzjonali.
7       Sabiex tiggarantixxi t-trasparenza tas-sehem f’ishma, l-Artikolu 2(6) tad-digriet Nru 174/98 jipprovdi li jekk il-konċessjonarju
jkun kompost minn kumpannija b’kapitali, l-azzjonijiet ta’ dritt tal-vot għandhom isiru f’isem il-persuni fiżiċi, ta’ kumpannija
f’isem kollettiv jew in Akkomandita sempliċi, u ma tistax tiġi ttrasferita b’sempliċi approvazzjoni.
8       Id-dispożizzjonijiet dwar l-attribuzzjoni tal-konċessjonijiet mill-UNIRE kienu simili.
9       Fl-2002, il-kompetenzi tal-CONI u ta’ l-UNIRE fil-qasam ta’ l-imħatri fuq l-avvenimenti sportivi ġew, wara serje ta’ interventi
leġiżlattivi, ittrasferiti lill- amministrazzjoni awtonoma tal-monopolji ta’ l-Istat taħt it-tutela tal-ministeru ta’ l-Ekonomija
u tal-Finanzi.
10     Skond emenda mdaħħla f’din l-okkażjoni permezz ta’ l-Artikolu 22(11) tal-liġi Nru 289, tas-27 ta’ Deċembru 2002 (supplement
ordinarju għall-GURI Nru 305, tal-31 ta’ Diċembru 2002, iktar ’il quddiem il-"liġi finanzjarja għall-2003"), il-kumpanniji
b’kapitali, mingħajr ebda limitazzjoni fir-rigward tal-forma tagħhom, jistgħu b’hekk jipparteċipaw għas-sejħiet għal offerti
għall-attribuzzjoni tal-konċessjonijiet.

L-awtorizzazzjonijiet tal-pulizija
11     Awtorizzazzjoni tal-pulizija tista’ tingħata esklużivament lil dawk li għandhom konċessjoni jew awtorizzazzjoni ta’ ministeru
jew ta’ entità oħra li fiha l-liġi tirriżerva l-fakultà li torganizza jew tisfrutta l-imħatri. Dawn il-kundizzjonijiet ta’
konċessjoni jirriżultaw mill-Artikolu 88 tad-digriet irjali Nru 773 li japprova t-test uniku tal-liġijiet fil-qasam tas-sigurtà
pubblika (Regio Decreto Nru 773, Testo unico delle leggi di pubblica sicurezza, tat-18 ta’ Ġunju 1931 (GURI Nru 146, tas-26
ta’ Ġunju 1931), kif emendat mill-Artikolu 37(4) tal-liġi Nru 388, tat-23 ta’ Diċembru 2000 (supplement ordinarju tal-GURI
Nru 302, tad-29 ta’ Diċembru 2000, iktar ’il quddiem id-"digriet irjali").
12     Minbarra dan, skond id-dispożizzjonijiet flimkien ta’ l-Artikoli 11 u 14 tad-digriet irjali, l-awtorizzazzjoni tal-pulizija
ma tistax tingħata lil persuna li tkun ġiet ikkundannata għal ċerti pieni jew għal ċerti infrazzjonijiet, b’mod partikolari
dawk li jikkonċernaw l-integrità u l-prattiċi tajba jew dawk li jmorru kontra l-leġiżlazzjoni tal-logħob ta’ l-ażżard.
13     La darba l-awtorizzazzjoni tingħata, il-proprjetarju tagħha għandu, skond l-Artikolu 16 tad-digriet irjali, jippermetti lill-pulizija
jidħlu fi kwalunkwe ħin fil-postijiet fejn l-attività awtorizzata titwettaq.

Is-sanzjonijiet kriminali
14     L-Artikolu 4 tal-liġi Nru 401, tat-13 ta’ Diċembru 1989, li tirregola s-settur tal-logħob u ta’ l-imħatri klandestini u l-protezzjoni
ta’ l-iżvolġiment tajjeb tal-kompetizzjonijiet sportivi (GURI Nru 294, tat-18 ta’ Diċembru 1989), kif emendat mill-Artikolu
37(5) tal-liġi Nru 388, (iktar ’il quddiem il-"liġi Nru 401/89"), jipprovdi s-sanzjonijiet kriminali segwenti għall-parteċipazzjoni
abbużiva fl-organizzazzjoni tal-logħob ta’ l-ażżard:
"1.      Kull min jipparteċipa abbużivament fl-organizzazzjoni ta’ lotteriji, imħatri jew kompetizzjonijiet ta’ tbassir legalment irriżervati
għall-Istat jew għal organizzazzjonijiet oħra konċessjonarji jkun suġġett għal piena ta’ priġunerija bejn sitt xhur u tliet
snin. Din l-istess piena tista’ tiġi imposta fuq kull persuna li torganizza mħatri jew kompetizzjonijiet ta’ tbassir fuq attivitajiet
sportivi mmexxija mill-[CONI] u l-organizzazzjonijiet li jaqgħu taħt l-awtorità tagħha jew l-[UNIRE]. Kull minn jipparteċipa
abbużivament fl-organizzazzjoni pubblika ta’ mħatri fuq kompetizzjonijiet oħra ta’ persuni jew annimali, kif ukoll fuq logħob
ta’ kapaċità, ikun suġġett għal piena minn tliet xhur sa sena ta’ priġunerija u ta’ multa ta’ mhux inqas minn miljun lira.
[…]
2.      Kull min jirreklama għall-kompetizzjonijiet, il-logħob jew l-imħatri organizzati skond il-modalitajiet deskritti fil-paragrafu
1, mingħajr madankollu ma jkun kompliċi għal wieħed mid-delitti li huma ddefiniti hemmhekk, ikun suġġett għal piena ta’ priġunerija
ta’ mhux iktar minn tliet xhur u multa ta’ bejn mitt elf lira u miljun lira.
3.      Kull min jipparteċipa f’kompetizzjoni, f’logħob jew f’imħatri organizzati skond il-metodi deskritti fil-paragrafu 1, mingħajr
madankollu ma jkun kompliċi ta’ wieħed mid-delitti li huma ddefiniti hemmhekk, jeħel piena ta’ priġunerija ta’ mhux iktar
minn tliet xhur jew għal multa ta’ bejn mitt elf lira u miljun lira.
[…]
4a.       Is-sanzjonijiet previsti fl-artikolu preżenti huma applikabbli għal kull minn jeżerċita fl-Italja, mingħajr konċessjoni u
mingħajr awtorizzazzjoni jew liċenzja skond l-Artikolu 88 tad-[digriet irjali], attività organizzata sabiex jiġi aċċettat
jew miġbur jew, fi kwalunkwe każ, li tiġi ffaċilitata l-aċċettazzjoni jew il-ġbir, ikun xi jkun il-mod, inkluż bit-telefon
jew bil-kompjuter, imħatri ta’ kull tip, aċċettati minn kwalunkwe persuna fl-Italja jew f’pajjiż ieħor.
[…]"

Il-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione
15     Fis-sentenza tagħha Nru 111/04, tas-26 ta’ April 2004 (iktar ’il quddiem is-"sentenza Gesualdi"), il-Corte suprema di cassazione
(l-Italja), ġiet mitluba teżamina l-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni Taljana fil-qasam tal-logħob ta’ l-ażżard ma’ l-Artikoli
43 KE u 49 KE. Skond l-analiżi tagħha, dik il-qorti waslet għall-konklużjoni li l-imsemmija leġiżlazzjoni ma tmurx kontra
l-Artikoli 43 KE u 49 KE.
16     Fis-sentenza Gesualdi, il-Corte suprema di cassazione ssostni li l-leġiżlatur Taljan iħaddan għal bosta snin politika espansiva
fis-settur tal-logħob ta’ l-ażżard bl-iskop evidenti li jżid id-dħul tat-taxxa u li l-ebda ġustifikazzjoni tal-leġiżlazzjoni
Taljana ma tista’ tinstab għall-iskop tal-protezzjoni tal-konsumatur jew tal-limitazzjoni tat-tendenza għal logħob tal-konsumaturi
jew tal-limitazzjoni ta’ l-offerta tal-logħob. Min-naħa l-oħra, hija tidentifika l-iskop reali tal-leġiżlazzjoni Taljana bħala
xewqa li l-attivitajiet tal-logħob ta’ l-ażżard jgħaddu minn ċirkwiti kontrollabbli sabiex jiġi prevenut l-isfruttament ta’
dawn l-attivitajiet għal finijiet kriminali. Għal dan il-motiv, il-leġiżlazzjoni Taljana tissuġġetta lil persuni li jorganizzaw
imħatri u kompetizzjonijiet ta’ tbassir, kif ukoll il-postijiet li fihom dawn l-attivitajiet iseħħu, għal kontroll u għas-sorveljanza.
Il-Corte suprema di cassazione tqis li dawn l-għanijiet, fihom infushom, jistgħu jiġġustifikaw ir-restrizzjonijiet għal-libertà
ta’ stabbiliment u għal libertà li jiġu pprovduti servizzi.
17     Għal dak li jikkonċerna l-kundizzjonijiet li għandhom l-għan li jiggarantixxu t-trasparenza ta’ l-ishma tal-konċessjonarji,
il-kundizzjonijiet li kellhom b’mod partikolari effett li jeskludu sejħiet għal offerti għall-konċessjonijiet ta’ kumpanniji
li l-azzjonisti individwali tagħhom ma kinux identifikati fi kwalunkwe mument, il-Corte suprema di cassazione tistabbilixxi
fis-sentenza Gesualdi li l-leġiżlazzjoni Taljana ma tagħmel l-ebda diskriminazzjoni għad-detriment tal-kumpanniji barranin,
lanqas b’mod indirett, għaliex għandha bħala effett li teskludi mhux biss lill-kumpanniji b’kapitali barranin li l-azzjonisti
tagħhom ma jkunux jistgħu jiġu identifikati bi preċiżjoni, iżda wkoll il-kumpanniji kollha b’kapitali Taljani li l-azzjonisti
tagħhom ma jkunux jistgħu jiġu identifikati bi preċiżjoni.

Il-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari

L-attribuzzjoni tal-konċessjonijiet
18     Jirriżulta mill-atti li, skond id-dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni Taljana, il-CONI fetħet, fil-11 ta’ Diċembru 1998, sejħa
għal offerti għall-attribuzzjoni ta’ 1,000 konċessjoni għall-organizzazzjoni ta’ mħatri fuq il-kompetizzjonijiet sportivi,
dan in-numru ta’ konċessjonijiet kien intqies, fuq il-bażi ta’ stima speċifika, li kien suffiċjenti għat-territorju nazzjonali
kollu. Fl-istess waqt, sejħa għal offerti li tirrigwarda 671 konċessjoni ġdida ġiet organizzata mill-ministeru ta’ l-Ekonomija
u tal-Finanzi bi ftehim mal-Ministeru tal-Politika Agrikola u tal-Foresti għall-aċċettazzjoni ta’ mħatri fuq il-kompetizzjonijiet
taż-żwiemel, u 329 konċessjonijiet eżistenti ġew imġedda awtomatikament.
19     L-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet dwar it-trasparenza ta’ l-ishma fis-seħħ fl-imsemmija sejħiet għal offerti kellhom b’mod
partikolari bħala konsegwenza li jeskludu mis-sejħiet għal offerti lill-operaturi stabbiliti taħt forma ta’ kumpanniji li
l-azzjonijiet tagħhom kienu kkwotati fis-swieq irregolati, peress li l-identifikazzjoni kostanti u speċifika ta’ l-azzjonisti
individwali kienet impossibbli f’dak li jikkonċerna dawn il-kumpanniji. Wara s-sejħa għal offerti, ġew attribwiti fl-1999
konċessjonijiet validi għal sitt snin u li jistgħu jiġġeddu għal perijodu ieħor ta’ sitt snin.

Il-kumpannija Stanley International Betting Ltd
20     Stanley International Betting Ltd (iktar ’il quddiem "Stanley") hija kumpannija rreġistrata taħt id-dritt Ingliż li tagħmel
parti mill-grupp Stanley Leisure plc, kumpannija rreġistrata taħt id-dritt Ingliż ikkwotata fil-Borża ta’ Londra (ir-Renju
Unit). Dawn iż-żewġ kumpanniji għandhom is-sede tagħhom f’Liverpool (ir-Renju Unit). Il-grupp jopera fis-settur tal-logħob
ta’ l-ażżard u huwa r-raba’ l-akbar
bookmaker
u l-ewwel operatur ta’ djar tal-logħob fir-Renju Unit.
21     Stanley hija waħda mill-mezzi operattivi tal-grupp Stanley Leisure plc barra r-Renju Unit. Hija debitament awtorizzata li
topera bħala
bookmaker
f’dan l-Istat Membru bis-saħħa ta’ liċenzja maħruġa mill-muniċipalità ta’ Liverpool. Hija suġġetta għall-kontrolli ta’ ordni
pubbliku u ta’ sigurtà minn naħa ta’ l-awtoritajiet Britanniċi, għall-kontrolli interni fuq ir-regolarità ta’ l-attivitajiet,
għall-kontrolli minn naħa ta’ kumpannija privata ta’ awdituri, kif ukoll għall-kontrolli minn naħa tat-Teżor pubbliku u ta’
l-amministrazzjoni tad-dwana fir-Renju Unit.
22     Peress li kienet tixtieq tikseb konċessjonijiet almenu għal 100 punt ta’ aċċettazzjoni ta’ mħatri fit-territorju Taljan, Stanley
kienet infurmat ruħha fuq il-possibbiltà li tipparteċipa għas-sejħiet għal offerti, iżda kienet indunat li hija ma kinitx
tista’ tissodisfa l-kundizzjonijiet ta’ trasparenza ta’ l-ishma minħabba l-fatt li hija kienet tifforma parti minn grupp ikkwotat
fis-swieq irregolati. Għalhekk, hija ma pparteċipatx għas-sejħa għal offerti u ma għandha l-ebda konċessjoni għall-ġestjoni
ta’ mħatri.

Iċ-ċentri ta’ trażmissjoni ta’ l-informazzjoni
23     Stanley topera fl-Italja permezz ta’ intermedjazzjoni ta’ aktar minn mitejn aġenzija, komunement imsejħa "ċentri ta’ trażmissjoni
ta’ informazzjoni" (iktar ’il quddiem iċ-"ĊTI"). Dawn l-aħħar imsemmija joffru s-servizzi tagħhom f’postijiet miftuħa għal
pubbliku li fihom huma jqegħdu mezz telematiku għad-dispożizzjoni tal-persuni li jagħmlu l-imħatri, li jippermettilhom jaċċedu
għas-server ta’ Stanley, li jinsab fir-Renju Unit. Il-persuni li jagħmlu l-imħatri b’dan il-mod ikunu jistgħu, b’mod telematiku,
jindirizzaw lil Stanley proposti ta’ mħatri sportivi magħżula fi programmi ta’ avvenimenti u ta’ kwotazzjonijiet ipprovduti
minn Stanley, kif ukoll jirċievu l-aċċettazzjoni tal-proposti tagħhom, iħallsu l-imħatri tagħhom u, jekk meħtieġ, jirċievu
r-rebħ tagħhom.
24     Iċ-ĊTI huma mmexxija minn operaturi indipendenti marbuta kuntrattwalment ma’ Stanley. M. Placanica, C. Palazzese u A. Sorricchio,
akkużati fil-kawża prinċipali, it-tlieta huma ġestjonarji ta’ ĊTI marbuta ma’ Stanley.
25     Jirriżulta mill-atti mibgħuta mit-Tribunale di Teramo li C. Palazzese u A. Sorricchio kienu, qabel ma’ bdew l-attivitajiet
tagħhom, talbu lill-Questura di Atri (Għassa tal-pulizija ta’ Atri) awtorizzazzjonijiet tal-pulizija skond l-Artikolu 88 tad-digriet
irjali. Dawn id-domandi baqgħu mingħajr risposta.

Id-domanda għal deċiżjoni preliminari tat-Tribunale di Larino (kawża C‑338/04)
26     Filwaqt akkuża lil M. Placanica li kkommetta d-delitt previst fl-Artikolu 4(4)a tal-liġi Nru 401/89, billi, bħala ġestjonarju
ta’ ĊTI f’isem Stanley, eżerċita attività organizzata ta’ ġbir ta’ mħatri mingħajr l-awtorizzazzjoni meħtieġa tal-pulizija,
il-prosekutur pubbliku ressaq proċedura kriminali kontrih quddiem it-Tribunale di Larino.
27     Din il-qorti wriet dubji fir-rigward tal-bażi tajba tal-konklużjoni li waslet għaliha l-Corte suprema di cassazione fis-sentenza
tagħha Gesualdi għal dak li jikkonċerna l-kompatibbiltà ta’ l-Artikolu 4(4)a tal-liġi Nru 401/89 mad-dritt Komunitarju. Hija
ssaqsi jekk l-għanijiet ta’ ordni pubbliku invokati mill-Corte suprema di cassazione jippermettix li jiġu ġġustifikati r-restrizzjonijiet
in kwistjoni.
28     F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale di Larino ddeċieda li jissospendi l-proċedura quddiemu u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja
d-domanda preliminari segwenti:
"Il-Qorti tal-Ġustizzja qed tintalab teżamina jekk ir-regola prevista fl-Artikolu 4(4)a tal-liġi Nru 401/89 hijiex konformi
mal-prinċipji stabbiliti mill-Artikolu 43 [KE]
et seq
kif ukoll 49 [KE] dwar l-istabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi transfruntalieri, fid-dawl ukoll tad-diverġenza
ta’ interpretazzjoni li tirriżulta mid-deċiżjonijiet tal-Qorti [...] (b’mod partikolari fis-sentenza tagħha Gambelli
et
[, iċċitata]) b’relazzjoni mad-deċiżjoni tal-Corte suprema di cassazione, Sezioni Unite [fil-kawża Gesualdi]; qed jintalab
b’mod partikolari li tiġi ddeterminata l-applikabbiltà fl-Istat Taljan ta’ reġim ta’ sanzjonijiet previsti fl-akkuża u invokati
kontra M. Placanica."

It-talbiet għal deċiżjoni preliminari tat-Tribunale di Teramo (kawżi C‑359/04 u C‑360/04)
29     L-Għassa tal-pulizija ta’ Atri, li takkuża lill-C. Palazzese u A. Sorricchio li eżerċitaw attività organizzata sabiex tiffaċilita
l-ġbir ta’ mħatri mingħajr konċessjoni jew awtorizzazzjoni tal-pulizija, ipproċediet bis-sekwestru kawtelatorju tas-sedi u
t-tagħmir tagħhom fuq il-bażi ta’ l-Artikolu 4(4)a tal-liġi Nru 401/89. Wara li l-prosekutur pubbliku kkonvalida s-sekwestri,
C. Palazzese u A. Sorricchio ressqu rikors kull wieħed kontra dawn il-miżuri ta’ sekwestru quddiem it-Tribunale di Teramo.
30     Din il-qorti tqis li r-restrizzjonijiet imposti fuq il-kumpanniji b’kapitali kkwotati fis-swieq regolati li pprekludewhom,
fl-1999, milli jipparteċipaw fl-aħħar sejħiet għal offerti fiż-żmien għall-għoti tal-konċessjonijiet biex jeżerċitaw attivitajiet
ta’ mħatri, huma inkompatibbli mal-prinċipji tad-dritt Komunitarju peress li huma joperaw diskriminazzjoni lejn l-operaturi
mhux Taljani. Konsegwentement, bħal fil-każ tat-Tribunale di Larino, l-imsemmija qorti kellha dubji fir-rigward tal-bażi tajba
tas-sentenza Gesualdi.
31     F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale di Teramo ddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda
preliminari segwenti:
"It-Tribunale [di Teramo] għandu bżonn ikun jaf b’mod partikolari jekk [l-ewwel subparagrafu ta’ l-Artikolu 43 KE u l-ewwel
subparagrafu ta’ l-Artikolu 49 KE] jistgħux jiġu interpretati fis-sens li jippermettu lill-Istati Membri li jidderogaw temporanjament
(għal perijodu ta’ bejn sitta u tnax-il sena) mis-sistema tal-libertà ta’ stabbiliment u libertà li jiġu pprovduti servizzi
fl-Unjoni Ewropea u li jilleġiżlaw kif ġej, mingħajr ma jipperikolaw il-prinċipji Komunitarji msemmija iktar ’il fuq:
–       li jattribwixxu lil xi persuni konċessjonijiet għall-eżerċizzju ta’ attivitajiet ta’ għoti ta’ servizzi stabbiliti, għal terminu
ta’ minn sitta sa tnax-il sena, fuq il-bażi ta’ sistema normattiva li kienet wasslet sabiex teskludi mill-aġġudikazzjoni ċerti
tipi ta’ konkorrenti (mhux Taljani);
–       wara temenda din is-sistema ġuridika, wara li tkun ħadet in kunsiderazzjoni n-non konformità tagħha mal-prinċipji msemmija
fl-Artikoli 43 [KE] u 49 [...] KE, sabiex tippermetti fil-futur il-parteċipazzjoni fl-aġġudikazzjoni operaturi li kienu sabu
ruħhom preċedentement esklużi;
–       mingħajr madankollu tirrevoka l-konċessjonijiet għall-attività mogħtija taħt il-kappa tas-sistema ġuridika preċedenti, b’hekk
meqjus li jmur kontra, kif rajna, il-prinċipji tal-libertà ta’ stabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi u lanqas
għall-organizzazzjoni ta’ aġġudikazzjoni ġdida konformi mar-regoli ġodda li josservaw l-imsemmija prinċipji;
–       min-naħa l-oħra jkomplu jippersegwixxu kriminalment kull persuna li taġixxi ma’ operaturi li, [filwaqt li huma] awtorizzati
jeżerċitaw attività bħal din fl-Istat Membru li minnu joriġinaw, madankollu ma setgħux jitolbu konċessjoni għall-attività
proprju minħabba restrizzjonijiet imposti mis-sistema preċedenti ta’ għoti ta’ konċessjonijiet, li wara ġiet irrevokata."
32     Permezz ta’ l-ewwel digriet tal-president tal-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-14 ta’ Ottubru 2004, il-kawżi C‑359/04 u C‑360/04
ġew magħquda għall-finijiet tal-proċedura bil-miktub u orali kif ukoll tas-sentenza. Permezz tat-tieni digriet tal-president
tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-27 ta’ Jannar 2006, il-kawża C‑338/04 ġiet magħquda mal-kawżi C‑359/04 u C‑360/04 għall-finijiet
tal-proċedura orali u tas-sentenza.

Fuq l-ammissibbiltà tad-domandi preliminari
33     Fil-kawża C‑338/04, il-gvernijiet kollha, bl-eċċezzjoni tal-gvern Belġjan, ippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom, li fihom
ikkontestaw l-ammissibbiltà tad-domanda magħmula. Għal dak li jikkonċerna l-kawżi C‑359/04 u C‑360/04, il-gvern Taljan u Spanjol
iqajmu l-kwistjoni ta’ l-ammissibbiltà tad-domanda magħmula. Għal dak li jirrigwarda l-kawża C‑338/04, il-gvern Portugiż u
Finlandiż isostnu li d-deċiżjoni tar-rinviju tat-Tribunale di Larino ma għandhiex informazzjoni suffiċjenti sabiex tiġi permessa
tagħti risposta peress li, skond il-gvern Taljan, Ġermaniż, Spanjol u Franċiż, id-domanda magħmula tikkonċerna l-interpretazzjoni
tad-dritt nazzjonali u mhux id-dritt Komunitarju u konsegwentement tistieden lill-Qorti tippronunzja ruħha fuq il-kompatibbiltà
tan-normi tad-dritt intern mad-dritt Komunitarju. Il-gvern Taljan u Spanjol jesprimu riżervi identiċi għal dak li jikkonċerna
l-ammissibbiltà tad-domanda magħmula fil-kawżi C‑359/04 u C‑360/04.
34     Peress li din hija informazzjoni li għandha tiġi mogħtija lill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ deċiżjoni tar-rinviju,
jeħtieġ li jiġi mfakkar li din l-informazzjoni ma sservix biss sabiex tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposti
utili, iżda li huma għandhom ukoll jagħtu lill-gvernijiet ta’ l-Istati Membri, kif ukoll lill-partijiet l-oħra interessati,
il-possibbiltà li jippreżentaw l-osservazzjonijiet skond l-Artikolu 23 ta’ l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja. Jirriżulta minn
ġurisprudenza kostanti li, għal dawn il-finijiet, huwa, minn naħa, neċessarju li l-imħallef nazzjonali jiddefinixxi l-kuntest
fattwali u leġiżlattiv li fih jaqgħu d-domandi li huwa jagħmel jew li, għall-inqas, huwa jispjega s-sitwazzjonijiet fattwali
li fuqhom dawn id-domandi huma bbażati. Min-naħa l-oħra, id-deċiżjoni tar-rinviju għandha tindika r-raġunijiet preċiżi li
wasslu lill-imħallef nazzjonali jitlob l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju u għaliex iqis neċessarju li jistaqsi d-domandi
preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja. F’dan il-kuntest, huwa indispensabbli li l-imħallef nazzjonali jagħti spjegazzjonijiet
minimi fuq ir-raġunijiet ta’ l-għażla tad-dispożizzjonijiet Komunitarji li tagħhom huwa jitlob l-interpretazzjoni u dwar ir-rabta
li huwa jistabbilixxi bejn dawn id-dispożizzjonijiet u l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli fil-kawża prinċipali (ara b’mod
partikolari, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-26 ta’ Jannar 1993, Telemarsicabruzzo
et
, C‑320/90 sa C‑322/90, Ġabra p. I‑393, punt 6; tas-6 ta’ Diċembru 2005, ABNA
et
, C‑453/03, C‑11/04, C‑12/04 u C‑194/04, Ġabra p. I‑10423, punti 45 sa 47; kif ukoll tad-19 ta’ Settembru 2006, Wilson, C‑506/04,
li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punti 38 u 39).
35     Id-deċiżjoni tar-rinviju tat-Tribunale di Larino (kawża C‑338/04) tissodisfa dawn l-eżiġenzi. Fil-fatt, sa fejn il-kuntest
ġuridiku nazzjonali kif ukoll l-argumenti invokati mill-partijiet huma essenzjalment identiċi għall-kuntest li fih tidħol
is-sentenza Gambelli
et
, iċċitata iktar ’il fuq, riferiment għal din is-sentenza kien suffiċjenti sabiex tippermetti kemm lill-Qorti tal-Ġustizzja
kif ukoll lill-gvernijiet ta’ l-Istati Membri u partijiet oħra interessati jidentifikaw is-suġġett tal-kawża prinċipali.
36     Għal dak li jikkonċerna l-qsim tar-responsabbiltajiet fil-kuntest tas-sistema ta’ kooperazzjoni stabbilita mill-Artikolu 234
KE, huwa veru li l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali tappartjeni lill-qrati nazzjonali u mhux lill-Qorti tal-Ġustizzja,
u mhijiex din l-aħħar imsemmija li trid tippronunzja ruħha, fil-kuntest ta’ proċedura mressqa taħt dan l-Artikolu, fuq il-kompatibbiltà
tan-normi tad-dritt intern mad-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju. Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja hija kompetenti
li tagħti lill-qorti nazzjonali l-elementi kollha ta’ interpretazzjoni rilevanti tad-dritt Komunitarju li jippermetti lil
din tevalwa l-kompatibbiltà tan-normi tad-dritt intern mal-leġiżlazzjoni Komunitarja (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi
tat-30 ta’ Novembru 1995, Gebhard, C‑55/94, Ġabra p. I‑4165, punt 19, kif ukoll Wilson, iċċitata iktar ’il fuq, punti 34 u
35).
37     F’dan ir-rigward, l-avukat ġenerali ġustament irrileva, fil-punt 70 tal-konklużjonijiet tiegħu, li l-kontenut litterali tad-domanda
magħmula għal deċiżjoni preliminari mit-Tribunale di Larino (kawża C‑338/04) tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tippronunzja
ruħha fuq il-kompatibbiltà ta’ dispożizzjoni tad-dritt intern mad-dritt Komunitarju. Madankollu, għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja
ma tistax tirrispondi għal din id-domanda kif ġiet ifformulata, xejn ma jwaqqafha milli tagħti risposta xierqa lill-qorti
tar-rinviju billi tagħtiha l-elementi ta’ interpretazzjoni rilevanti tad-dritt Komunitarju li jippermettilha tiddeċiedi hi
stess fuq il-kompatibbiltà tad-dritt intern mad-dritt Komunitarju.
38     Id-domanda preliminari magħmula mit-Tribunale di Teramo (C‑359/04 u C‑360/04), fir-rigward ta’ dawn, tidentifika bi preċiżjoni
l-effetti ta’ serje ta’ interventi leġiżlattivi nazzjonali u ssaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kompatibbiltà ta’ dawn
l-effetti mat-trattat KE. Konsegwentement, din id-domanda ma titlobx lill-Qorti tal-Ġustizzja tippronunzja ruħha fuq l-interpretazzjoni
tad-dritt nazzjonali jew fuq il-kompatibbiltà ta’ din mad-dritt Komunitarju.
39     Konsegwentement, id-domandi magħmula jridu jiġu ddikjarati ammissibbli.

Fuq id-domandi preliminari
40     Jirriżulta mill-atti mibgħuta lill-Qorti tal-Ġustizzja li operatur li jixtieq jeżerċita, fl-Italja, attività fis-settur tal-logħob
ta’ l-ażżard għandu jkun konformi mal-leġiżlazzjoni nazzjonali li tippreżenta l-karatteristiċi segwenti, jiġifieri:
–       l-obbligu li jkollu konċessjoni;
–       metodu ta’ attribuzzjoni ta’ l-imsemmija konċessjonijiet, permezz ta’ sejħa għal offerti li jeskludu ċerti tipi ta’ operaturi
u, b’mod partikolari, il-kumpanniji li fihom l-azzjonisti individwali ma kinux identifikabbli fi kwalunkwe ħin;
–       l-obbligu li jkollu awtorizzazzjoni tal-pulizija, u
–       sanzjonijiet kriminali fil-każ ta’ l-inosservanza tal-leġiżlazzjoni in kwistjoni.
41     Permezz tad-domandi magħmula, li jeħtieġ li jiġu eżaminati f’daqqa, il-qrati tar-rinviju essenzjalment jistaqsu jekk l-Artikoli
43 KE u 49 KE jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali dwar il-logħob ta’ l-ażżard, bħal dak fil-kawżi prinċipali, sa fejn miżura
bħal din ikollha karatteristiċi bħal dawn.
42     Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-leġiżlazzjoni nazzjonali in kwistjoni fil-kawżi prinċipali tinkludi, fis-sens li
hija tipprojbixxi – taħt piena ta’ sanzjonijiet kriminali – l-eżerċizzju ta’ attivitajiet fis-settur tal-logħob ta’ l-ażżard
fin-nuqqas ta’ konċessjoni jew ta’ awtorizzazzjoni tal-pulizija maħruġa mill-Istat, ta’ restrizzjonijiet għal-libertà ta’
stabbiliment kif ukoll għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi (sentenza Gambelli
et
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 59, u d-dispożittiv).
43     Minn naħa, ir-restrizzjonijiet imposti fuq intermedjarji bħalma huma l-akkużati fil-kawża prinċipali jammontaw għal xkiel
għal-libertà ta’ stabbiliment tal-kumpanniji stabbiliti fi Stat Membru ieħor, bħal Stanley, li jsegwu l-attività ta’ ġbir
ta’ mħatri fl-Istati Membri l-oħra permezz ta’ l-intermedjazzjoni ta’ organizzazzjoni ta’ aġenziji, bħal ĊTI mmexxija mill-akkużat
fil-kawża prinċipali (ara s-sentenza Gambelli
et
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 46).
44     Min-naħa l-oħra, il-projbizzjoni imposta fuq intermedjarji bħall-akkużat fil-kawża prinċipali li tiffaċilita l-għoti ta’ servizzi
ta’ mħatri fuq avvenimenti sportivi organizzati minn fornitur, bħal Stanley, stabbilit fi Stat Membri ieħor bħal dak li fih
dawn l-intermedjarji jeżerċitaw l-attività tagħhom, jammonta għal restrizzjoni tad-dritt ta’ l-imsemmi fornitur għal-libertà
li jiġu pprovduti servizzi, u dan anki jekk l-intermedjarji huma stabbiliti fl-istess Stat Membru bħad-destinatarji ta’ l-imsemmija
servizzi (sentenza Gambelli
et
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 58).
45     F’dawn iċ-ċirkustanzi, jeħtieġ li jiġi eżaminat jekk ir-restrizzjonijiet in kwistjoni fil-kawża prinċipali jistgħux ikunu
ammessi bħala miżuri derogatorji espressament previsti fl-Artikoli 45 KE u 46 KE jew ġustifikati, skond il-ġurisprudenza tal-Qorti
tal-Ġustizzja, permezz ta’ raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali (sentenza Gambelli
et
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 60).
46     F’dan ir-rigward, ċertu numru ta’ raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali, bħall-għan ta’ protezzjoni tal-konsumaturi,
ta’ prevenzjoni tal-frodi u ta’ l-inċitazzjoni taċ-ċittadini għal nefqa eċċessiva marbuta mal-logħob kif ukoll tal-prevenzjoni
ta’ problemi ta’ ordni soċjali in ġenerali ġew ammessi mill-ġurisprudenza (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi ta’ l-24 ta’ Marzu
1994, Schindler, C‑275/92, Ġabra p. I‑1039, punti 57 sa 60; tal-21 ta’ Settembru 1999, Läärä
et
, C‑124/97, Ġabra p. I‑6067, punti 32 u 33; Zenatti, iċċitata iktar ’il fuq, punti 30 u 31, kif ukoll Gambelli
et
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 67).
47     F’dan il-kuntest, il-karatteristiċi ta’ ordni morali, reliġjuża jew kulturali, kif ukoll il-konsegwenzi moralment u finanzjarjament
dannużi għall-individwu u għas-soċjetà li huma relatati mal-logħob u l-imħatri jistgħu jkunu ta’ natura li jiġġustifikaw l-eżistenza
favur l-awtoritajiet nazzjonali ta’ poter diskrezzjonali suffiċjenti sabiex jiġu ddeterminati l-ħtiġijiet li jinkludu l-protezzjoni
tal-konsumatur u ta’ l-ordni soċjali (sentenza Gambelli
et
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 63).
48     F’dan ir-rigward, jekk l-Istati Membri huma liberi li jiffissaw l-għanijiet tal-politika tagħhom fil-qasam tal-logħob ta’
l-ażżard u, skond il-każ, li jiġi ddefinit bi preċiżjoni l-livell ta’ protezzjoni mfitxxija, ir-restrizzjonijiet li huma jimponu
għandhom madankollu jissodisfaw il-kundizzjonijiet li jirriżultaw mill-ġurisprudenza tal-Qorti f’dak li jikkonċerna l-proporzjonalità
tagħhom.
49     Konsegwentement, jeħtieġ li jiġi eżaminat separatament għal kull wieħed mir-restrizzjonijiet imposti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali
b’mod partikolari jekk hijiex xierqa sabiex tiggarantixxi t-twettiq ta’ l-għan jew ta’ l-għanijiet invokati mill-Istat Membru
in kwistjoni u jekk din tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq. Fi kwalunkwe każ, dawn ir-restrizzjonijiet
għandhom ikunu applikati b’mod mhux diskriminatorju (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Gebhard, iċċitati iktar ’il fuq punt
37, Gambelli
et
, punti 64 u 65, kif ukoll tat-13 ta’ Novembru 2003, Lindman, C‑42/02, Ġabra p. I‑13519, punt 25).

Fuq il-ħtieġa ta’ konċessjoni
50     Sabiex ikun jista’ jaġixxi fis-settur tal-logħob ta’ l-ażżard fl-Italja, operatur għandu jkollu konċessjoni. Skond is-sistema
tal-konċessjonijiet użati, in-numru ta’ operaturi huwa limitat. Għal dak li jikkonċerna l-aċċettazzjoni ta’ l-imħatri, in-numru
ta’ konċessjonijiet u n-numru ta’ konċessjonijiet għall-aċċettazzjoni ta’ mħatri fuq il-kompetizzjonijiet taż-żwiemel numru
huma limitati kull wieħed għal 1,000.
51     Jeħtieġ li jingħad mill-bidu li l-fatt li dan in-numru ta’ konċessjonijiet għaż-żewġ kategoriji, hekk kif jirriżulta mill-atti,
meqjus li huwa "suffiċjenti" għat-territorju kollu nazzjonali fuq il-bażi ta’ stima speċifika fih innifsu ma jiġġustifikax
ix-xkiel għal-libertà ta’ stabbiliment kif ukoll għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi li tirriżulta minn din il-limitazzjoni.
52     Għal dak li jikkonċerna l-għanijiet li jistgħu jiġġustifikaw dawn ix-xkiel, trid issir distinzjoni fil-kuntest preżenti bejn,
minn naħa, l-għan tat-tnaqqis ta’ l-okkazzjonijiet tal-logħob u, min-naħa l-oħra, sa fejn il-logħob ta’ l-ażżard huma awtorizzati,
l-għan tal-ġlieda kontra l-kriminalità billi jissuġġetta l-operaturi attivi f’dan is-settur għal kontroll u billi jindirizza
l-attivitajiet tal-logħob ta’ l-ażżard lejn ċirkwiti kkontrollati b’dan il-mod.
53     Fir-rigward ta’ l-ewwel tip ta’ għan, jirriżulta mill-ġurisprudenza li jekk ir-restrizzjonijiet ta’ numru ta’ operaturi jistgħu,
fil-prinċipju, jiġu ġġustifikati, dawn ir-restrizzjonijiet għandhom fi kwalunkwe każ iwieġbu għal aspirazzjoni li verament
jitnaqqsu l-okkażjonijiet tal-logħob u li jiġu limitati l-attivitajiet f’dan il-qasam b’mod koerenti u sistematiku (ara, f’dan
is-sens, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Zenatti, punti 35 u 36, kif ukoll Gambelli
et
, punti 62 u 67).
54     Madankollu, huwa stabbilit, skond il-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione, li l-leġiżlatur Taljan iħaddan politika
espansiva fis-settur tal-logħob ta’ l-ażżard bl-iskop li jżid id-dħul fiskali u li l-ebda ġustifikazzjoni tal-leġiżlazzjoni
Taljana ma tista’ toħroġ mill-oġġettivi tal-limitazzjoni tat-tendenza għal-logħob tal-konsumaturi jew tal-limitazzjoni ta’
l-offerta tal-logħob.
55     Fil-fatt, huwa t-tieni tip ta’ għan, jiġifieri dak li jitwaqqaf l-operat ta’ l-attivitajiet tal-logħob ta’ l-ażżard għal finijiet
kriminali jew frawdolenti fiċ-ċirkwiti kontrollabbli, li huwa identifikat bħala l-għan reali tal-leġiżlazzjoni Taljana in
kwistjoni f’dan il-każ fil-kawżi prinċipali kemm mill-Corte suprema di cassazione kif ukoll mill-Gvern Taljan fl-osservazzjonijiet
tiegħu ppreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. F’din il-perspettiva, politika ta’ espansjoni kkontrollata fis-settur tal-logħob
ta’ l-ażżard jista’ jkun kompletament koerenti ma’ l-għan li jinġibed il-lagħba li jeżerċitaw attivitajiet ta’ logħob u ta’
l-imħatri klandestini fihom infushom ipprojbiti lejn attivitajiet awtorizzati u rregolati. B’hekk, kif żvelaw b’mod partikolari
l-gvernijiet Belġjan u Franċiż, sabiex jintlaħaq dan il-għan, l-operaturi awtorizzati għandhom jagħtu alternattiva affidabbli,
iżda fl-istess waqt attraenti, għall-attività pprojbita, li fiha nnifisha tkun tista’ timplika l-offerta ta’ firxa estiża
ta’ logħob, riklamar ta’ ċertu wesa’ u l-użu ta’ teknika ġdida ta’ distribuzzjoni.
56     Il-gvern Taljan barra minn hekk ikkwota elementi fattwali, bħalma huma b’mod partikolari investigazzjoni magħmula fis-settur
tal-logħob u l-imħatri mis-sitt Kummissjoni permanenti (Finanzi u Teżor Pubbliku) tas-Senat Taljan. Din l-investigazzjoni
kkonkludiet li l-attivitajiet tal-logħob u ta’ l-imħatri klandestini pprojbiti fihom infushom jammontaw għal problema kunsiderevoli
fl-Italja li għaliha tista’ tingħata rimedju bl-espansjoni ta’ attivitajiet awtorizzati u rregolati. B’hekk, skond l-imsemmija
investigazzjoni, nofs il-fatturat totali tas-settur tal-logħob ta’ l-ażżard fl-Italja huwa ġġenerat mill-attivitajiet illegali.
Min-naħa l-oħra, huwa qies li huwa possibbli, bl-estensjoni ta’ l-attivitajiet tal-logħob u mħatri awtorizzati mil-liġi, li
tiġi rkuprata mill-imsemmija attivitajiet illegali parti mill-fatturat ta’ ammont għall-inqas ekwivalenti għal dak iġġenerat
mill-attivitajiet awtorizzati mil-liġi.
57     Fil-fatt f’dawn iċ-ċirkustanzi, sistema ta’ konċessjonijiet tista’ tkun mekkaniżmu effikaċi sabiex jippermetti li jiġu kkontrollati
l-operaturi attivi fis-settur tal-logħob ta’ l-ażżard bl-iskop li jiġi pprevenut l-operat ta’ dawn l-attivitajiet għall-finijiet
kriminali jew frawdolenti. Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tiddisponix minn elementi fattwali suffiċjenti sabiex
tevalwa, fiha nnifisha l-limitazzjoni tan-numru globali tal-konċessjonijiet fir-rigward ta’ l-eżiġenzi li jirriżultaw mid-dritt
Komunitarju.
58     Huma l-qrati tar-rinviju li jridu jivverifikaw jekk, sa fejn hija tillimita n-numru ta’ operaturi li joperaw fis-settur tal-logħob
ta’ l-ażżard, il-leġiżlazzjoni nazzjonali verament tilħaqx l-għan invokat mill-gvern Taljan, jiġifieri dak li jitwaqqaf it-twettiq
ta’ l-attivitajiet f’dan is-settur għall-finijiet kriminali jew frawdolenti. Minbarra dan, huma l-qrati tar-rinviju li jridu
jivverifikaw jekk dawn ir-restrizzjonijiet jissodisfawx il-kundizzjonijiet li jirriżultaw mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja
għal dak li jikkonċerna l-proporzjonalità tagħhom.

Fuq is-sejħiet għal offerti
59     It-Tribunale di Teramo (kawżi C‑359/04 u C‑360/04) jsostni espliċitament l-esklużjoni tal-kumpanniji b’kapitali, li fihom
l-azzjonisti individwali ma kinux identifikabbli f’kull mument, u b’hekk tat-totalità tal-kumpanniji kkwotati fis-swieq irregolati,
mis-sejħiet għal offerti għall-għoti ta’ konċessjonijiet. Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej irrilevat li din ir-restrizzjoni
għandha bħala konsegwenza li teskludi minn dawn is-sejħiet għal offerti l-akbar operaturi Komunitarji fis-settur tal-logħob
ta’ l-ażżard, operaturi li huma stabbiliti taħt forma ta’ kumpanniji b’kapitali li l-ishma tagħhom huma kkwotati fis-swieq
irregolati.
60     Preliminarjament, jeħtieġ li jingħad li l-kwistjoni tal-legalità tal-kundizzjonijiet imposti fil-kuntest tas-sejħa għal offerti
ta’ l-1999 hija l-bogħod milli tkun bla skop mill-emendi leġiżlattivi li seħħew fl-2002, li ppermettew lill-kumpanniji kollha
b’kapitali, mingħajr ebda limitazzjoni fir-rigward tal-forma tagħhom, li jipparteċipaw għas-sejħiet għal offerti fid-dawl
ta’ attribuzzjoni ta’ konċessjonijiet. Fil-fatt, hekk kif jirrileva t-Tribunale di Teramo, peress li l-konċessjonijiet mogħtija
fl-1999 kienu jiswew għal perijodu ta’ sitt snin u jistgħu jiġġeddu għal perijodu ġdid ta’ sitt snin, u li l-ebda sejħa ġdida
għal offerti ma kienet prevista fil-frattemp, l-esklużjoni mis-settur tal-logħob ta’ l-ażżard tal-kumpanniji b’kapitali kkwotati
fis-swieq irregolati kif ukoll ta’ l-intermedjarji bħall-akkużati fil-kawża prinċipali li jkunu jistgħu jaġixxu f’isem kumpanniji
bħal dawn tirriskja li tipproduċi l-effetti tagħha sa’ l-2011.
61     Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li, anki jekk l-esklużjoni mis-sejħiet għal offerti hija applikabbli għall-kumpanniji
b’kapitali kollha kkwotati fis-swieq irregolati mingħajr ebda distinzjoni, li jistgħu jkunu interessati fil-konċessjonijiet,
kemm jekk stabbiliti fl-Italja jew fi Stat Membru ieħor, sa fejn in-nuqqas ta’ operaturi barranin fost il-konċessjonarji huwa
dovut għal-fatt li l-leġiżlazzjoni Taljana fil-qasam tas-sejħiet għal offerti teskludu, fil-prattika, il-possibbiltà għall-kumpanniji
b’kapitali kkwotati fis-swieq irregolati ta’ Stati Membri oħra li jiksbu konċessjonijiet, il-leġiżlazzjoni nazzjonali fil-qasam
tas-sejħa għal offerti tikkostitwixxi, fl-ewwel lok, restrizzjoni għal-libertà ta’ stabbiliment (sentenza Gambelli
et
, iċċitata iktar ’il fuq, punt 48).
62     Indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk l-esklużjoni tal-kumpanniji b’kapitali kkwotati fis-swieq irregolati huwiex applikabbli,
fil-fatt, bl-istess mod għall-operaturi stabbiliti fl-Italja u għal dawk minn Stati Membri oħra, din l-esklużjoni totali tmur
lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan li jiġu evitati li l-operaturi attivi fis-settur tal-logħob ta’
l-ażżard ma jkunux implikati f’attivitajiet kriminali jew frawdolenti. Fil-fatt, hekk kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt
125 tal-konklużjonijiet tiegħu, jeżistu mezzi oħra sabiex jiġu kkontrollati l-kontijiet u l-attivitajiet ta’ l-operaturi fis-settur
tal-logħob ta’ l-ażżard filwaqt li tiġi limitata mill-inqas il-libertà ta’ stabbiliment u l-libertà li jiġu provduti servizzi,
bħal, dak li jikkonsisti fil-ġbir ta’ informazzjoni fuq ir-rappreżentanti tagħhom jew l-azzjonisti prinċipali tagħhom. Din
il-kostatazzjoni hija kkonfermata mill-fatt li l-leġiżlatur Taljan ħaseb li seta’ jirrevoka kompletament l-imsemmija esklużjoni
mil-liġi finanzjarja għall-2003 mingħajr madankollu ma jissostitwixxiha b’miżuri restrittivi oħra.
63     Għal dak li jikkonċerna l-konsegwenzi li jirriżultaw mill-illegalità ta’ l-esklużjoni ta’ ċertu numru ta’ operaturi mis-sejħiet
għal offerti fid-dawl ta’ l-attribuzzjoni tal-konċessjonijiet eżistenti, huwa l-ordinament ġuridiku nazzjonali li għandu jipprovdi
l-modalitajiet proċedurali li jassiguraw il-protezzjoni tad-drittijiet li l-operaturi joħorġu mill-effett dirett tad-dritt
Komunitarju, madankollu bil-kundizzjoni li ma jkunux inqas favorevoli minn dawk li jirrigwardaw is-sitwazzjonijiet simili
ta’ natura interna (prinċipju ta’ ekwivalenza) u li huma ma jirrendux prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli
l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku komunitarja (prinċipju ta’ effettività) (ara s-sentenzi ta’
l-20 ta’ Settembru 2001 Courage u Crehan C‑453/99, Ġabra p. I‑6297, punt 29 kif ukoll tad-19 ta’ Settembru 2006, i-21 Germany
u Arcor, C-392/04 u C-422/04, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 57). Kemm revoka u r-riattribuzzjoni tal-konċessjonijiet
antiki kif ukoll is-sejħa ġdida għal numru adegwat ta’ konċessjonijiet ġodda jistgħu jkunu soluzzjonijiet xierqa f’dan ir-rigward.
Madankollu, jeħtieġ li jiġi kkostatat, fi kwalunkwe każ, li, fin-nuqqas ta’ proċedura ta’ għoti ta’ konċessjonijiet miftuħa
għal operaturi li kienu ġew illegalment esklużi mill-possibbiltà li jibbenefikaw minn konċessjoni fl-aħħar sejħa għal offerti,
in-nuqqas ta’ konċessjoni ma tistax tkun is-suġġett ta’ sanzjonijiet fil-konfront ta’ operaturi bħal dawn.
64     L-Artikoli 43 KE u 49 KE għandhom għalhekk jiġu interpretati fis-sens li huma jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik
fil-kawżi prinċipali, li teskludi u barra minn hekk tkompli teskludi mis-settur tal-logħob ta’ l-ażżard operaturi stabbiliti
taħt il-forma ta’ kumpanniji b’kapitali li fihom l-ishma huma kkwotati fis-swieq irregolati.

Fuq il-ħtieġa ta’ awtorizzazzjoni tal-pulizija
65     Il-ħtieġa li l-operaturi attivi fis-settur tal-logħob ta’ l-ażżard kif ukoll il-postijiet minn fejn joperaw ikunu suġġetti
għal verifika inizjali kif u għal sorveljanza tkompli tikkontribwixxi b’mod ċar għall-għan li jiġi evitat li dawn l-operaturi
ma jkunux implikati f’attivitajiet kriminali jew frawdolenti u jidher li hija miżura ċertament proporzjonata għal dan l-għan.
66     Madankollu, jirriżulta mill-atti li l-akkużati fil-kawża prinċipali kienu lesti li jiksbu l-awtorizzazzjonijiet tal-pulizija
u li jissuġġettaw ruħhom għal kontroll bħal dan u għal sorveljanza bħal din. Fil-fatt, peress li l-awtorizzazzjonijiet tal-pulizija
huma mogħtija biss lill-proprjetarji ta’ konċessjoni, kien ikun impossibbli għall-akkużati fil-kawża prinċipali li jkollhom
awtorizzazzjonijiet bħal dawn. F’dan ir-rigward, jirriżulta wkoll mill-atti li C. Palazzese u A. Sorricchio kienu, qabel ma
bdew l-attivitajiet tagħhom, talbu lill-awtorizzazzjonijiet tal-pulizija skond l-Artikolu 88 tad-digriet irjali, iżda li t-talbiet
tagħom kienu baqgħu mingħajr eżitu.
67     Madankollu, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 123 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-proċedura ta’ ħruġ ta’ awtorizzazzjonijiet
mill-pulizija hija, f’dawn iċ-ċirkustanzi, ivvizzjata minħabba difetti identifikati iktar ’il fuq li jaffettwaw il-ħruġ ta’
konċessjonijiet. In-nuqqas ta’ awtorizzazzjoni tal-pulizija ma tistax, konsegwentement u fi kwalunkwe każ, tiġi imputata lil
persuni bħalma huma l-akkużati fil-kawża prinċipali, li ma setgħux jiksbu awtorizzazzjonijiet bħal dawn minħabba l-fatt li
l-ħruġ ta’ awtorizzazzjoni bħal din kienet tippresupponi l-attribuzzjoni ta’ konċessjoni minnha l-imsemmija persuni ma setgħux
jibbenefikaw bi ksur tad-dritt Komunitarju.

Fuq is-sanzjonijiet kriminali
68     Jekk, bħala prinċipju, il-leġiżlazzjoni kriminali hija kompetenza ta’ l-Istati Membri, hija ġurisprudenza stabbilita li d-dritt
Komunitarju jimponi limiti għal dik il-kompetenza, leġiżlazzjoni bħal din ma tistax, fil-fatt, tirrestrinġi l-libertajiet
fundamentali garantiti mid-dritt Komunitarja (ara s-sentenza tad-19 ta’ Jannar 1999, Calfa, C‑348/96, Ġabra p. I‑11, punt
17).
69     Minbarra dan jirriżulta mill-ġurisprudenza li Stat Membru ma jistax japplika sanzjoni kriminali għal formalità amministrattiva
mhux sodisfatta meta twettiq ta’ dik il-formalità hija rifjutata jew magħmula impossibbli mill-Istat Membru kkonċernat bi
ksur tad-dritt Komunitarju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-15 ta’ Diċembru 1983, Rienks, 5/83, Ġabra p. 4233, punti 10
u 11).
70     Madankollu, jidher li persuni bħall-akkużati fil-kawża prinċipali, fil-kwalità tagħhom ta’ ġestjonarji ta’ ĊTI marbuta ma’
kumpannija li torganizza mħatri, li hija kkwotata fis-swieq irregolati u hija stabbilita fi Stat Membru ieħor, ma jistgħu
bl-ebda mod ikollhom il-konċessjonijiet u l-awtorizzazzjonijiet tal-pulizija meħtieġa mil-leġiżlazzjoni Taljana peress li,
bi ksur tad-dritt Komunitarju, ir-Repubblika Taljana tissuġġetta l-ħruġ ta’ awtorizzazzjoni tal-pulizija għall-possessjoni
ta’ konċessjoni u li, fl-epoka ta’ l-aħħar sejħa għal offerti tal-kawżi prinċipali, dan l-Istat Membru kien irrifjuta li jagħti
konċessjonijiet lill-kumpanniji kkwotati fis-swieq irregolati. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-Repubblika Taljana ma tistax tapplika
sanzjonijiet kriminali għall-eżerċizzju ta’ attività organizzata ta’ ġbir ta’ mħatri mingħajr konċessjoni jew awtorizzazzjoni
tal-pulizija lill-persuni bħal dawk akkużati fil-kawża prinċipali.
71     Konsegwentement jeħtieġ li jiġi kkostatat jekk l-Artikoli 43 KE u 49 KE għandhomx jiġu interpretati fis-sens li huma jipprekludu
leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik fil-kawżi prinċipali, li timponi sanzjoni kriminali fuq persuni bħal dawk akkużati fil-kawża
prinċipali għaliex wettqu attività organizzata ta’ ġbir ta’ mħatri fin-nuqqas ta’ konċessjoni jew ta’ awtorizzazzjoni tal-pulizija
meħtieġa mil-leġiżlazzjoni nazzjonali meta dawn il-persuni ma kellhomx dawn il-konċessjonijiet jew awtorizzazzjonijiet minħabba
rifjut ta’ dan l-Istat Membru, bi ksur tad-dritt Komunitarju, li dawn jiġu konċessi lilhom.
72     Fir-rigward tal-kunsiderazzjonijiet kollha msemmija iktar ’il fuq, hemm lok li tingħata risposta għad-domandi magħmula hekk:
1)      Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi l-eżerċizzju ta’ attivitajiet ta’ ġbir, aċċettazzjoni, ta’ reġistrazzjoni u ta’ trażmissjoni
tal-proposti ta’ mħatri, b’mod partikolari fuq l-avvenimenti sportivi, fin-nuqqas ta’ konċessjoni jew ta’ awtorizzazzjoni
tal-pulizija mogħtija mill-Istat Membru kkonċernat, tikkostitwixxi restrizzjoni tal-libertà ta’ stabbiliment kif ukoll għal-libertà
li jiġu pprovduti servizzi previsti rispettivament fl-Artikoli 43 KE u 49 KE.
2)      Huma l-qrati tar-rinviju li għandhom jivverifikaw jekk, sa fejn hija tillimita n-numru ta’ l-operaturi fir-rigward tas-settur
tal-logħob ta’ l-ażżard, il-leġiżlazzjoni nazzjonali tilħaqx verament il-għan li jitwaqqaf l-operat ta’ l-attivitajiet f’dan
is-settur għal finijiet kriminali jew frawdolenti.
3)      L-Artikoli 43 KE u 49 KE għandhom jiġu interpretati fis-sens li huma jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik fil-kawżi
prinċipali, li teskludi u li tkompli teskludi mis-settur tal-logħob ta’ l-ażżard operaturi stabbiliti taħt forma ta’ kumpanniji
b’kapitali li l-azzjonijiet tagħhom huma kkwotati fis-swieq irregolati.
4)      L-Artikoli 43 KE u 49 KE għandhom jiġu interpretati fis-sens li huma jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik fil-kawżi
prinċipali, li timponi sanzjoni kriminali fuq persuni bħal dawk akkużati fil-kawżi prinċipali, talli jkunu eżerċitaw attività
organizzata ta’ ġbir ta’ mħatri fin-nuqqas ta’ konċessjoni jew ta’ awtorizzazzjoni tal-pulizija meħtieġa mil-leġiżlazzjoni
nazzjonali, meta dawn il-persuni ma kellhomx l-imsemmija konċessjonijiet jew awtorizzazzjonijiet minħabba r-rifjut ta’ dan
l-Istat Membru, bi ksur tad-dritt Komunitarju, li dawn jiġu konċessi.

Fuq l-ispejjeż
73     Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni ta’ l-osservazzjonijiet
lill-Qorti, barra dawk ta’ l-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi l-eżerċizzju ta’ attivitajiet ta’ ġbir, aċċettazzjoni, ta’ reġistrazzjoni u ta’ trażmissjoni
ta’ proposti ta’ mħatri, b’mod partikolari fuq avvenimenti sportivi, fin-nuqqas ta’ konċessjoni jew ta’ awtorizzazzjoni tal-pulizija
mogħtija mill-Istat Membru kkonċernat, tikkostitwixxi restrizzjoni tal-libertà ta’ stabbiliment kif ukoll tal-libertà li jiġu
pprovduti servizzi previsti rispettivament fl-Artikoli 43 KE u 49 KE.
2)
Huma l-qrati tar-rinviju li għandhom jivverifikaw jekk, sa fejn hija tillimita n-numru ta’ operaturi fir-rigward tas-settur
tal-logħob ta’ l-ażżard, il-leġiżlazzjoni nazzjonali tilħaqx verament il-għan li jitwaqqaf l-operat ta’ l-attivitajiet f’dan
is-settur għal finijiet kriminali jew frawdolenti.
3)
L-Artikoli 43 KE u 49 KE għandhom jiġu interpretati fis-sens li huma jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik fil-kawża
prinċipali, li teskludi u li tkompli teskludi mis-settur tal-logħob ta’ l-ażżard operaturi stabbiliti taħt forma ta’ kumpannija
b’kapitali li l-azzjonijiet tagħhom huma kkwotati fis-swieq irregolati.
4)
L-Artikoli 43 KE u 49 KE għandhom jiġu interpretati fis-sens li huma jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik fil-kawża
prinċipali, li timponi sanzjoni kriminali fuq persuni bħal dawk akkużati fil-kawżi prinċipali, talli jkunu eżerċitaw attività
organizzata ta’ ġbir ta’ mħatri fin-nuqqas ta’ konċessjoni jew ta' awtorizzazzjoni tal-pulizija meħtieġa mil-leġiżlazzjoni
nazzjonali, meta dawn il-persuni ma kellhomx l-imsemmija konċessjonijiet jew awtorizzazzjonijiet minħabba r-rifjut ta’ dan
l-Istat Membru, bi ksur tad-dritt Komunitarju, li dawn jiġu konċessi.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: it-Taljan.