CELEX: 61989CJ0110
Αγορά των σιτηρών
Άρθρο 34 της Συνθήκης ΕΟΚ
Κανονισμός (ΕΟΚ) 2727/75

Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 6 Απριλίου 1989, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί ότι η Ελληνική Δημοκρατία, περιορίζοντας και απαγορεύοντας τις εξαγωγές αραβοσίτου από ιδιώτες το φθινόπωρο του 1985, ενώ την ίδια εποχή επιτράπηκαν εξαγωγές αραβοσίτου από την Κεντρική Υπηρεσία Διαχειρίσεως Εθνικών Προϊόντων ( στο εξής: ΚΥΔΕΠ ), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το κοινοτικό δίκαιο, ειδικότερα δε από τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 2727/75 του Συμβουλίου, όπως έχει τροποποιηθεί, της 29ης Οκτωβρίου 1975, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των σιτηρών ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/013, σ. 158 ) — αναπόσπαστο μέρος της οποίας αποτελεί το άρθρο 34 της Συνθήκης —, και τους σχετικούς εκτελεστικούς κανονισμούς.
Κατά την Επιτροπή, στην οποία υποβλήθηκαν αρχικά ορισμένες καταγγελίες επιχειρηματιών, οι ελληνικές αρχές απαγόρευσαν ή περιόρισαν τις εξαγωγές αραβοσίτου κατά το διάστημα από 1η Σεπτεμβρίου μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1985. Κατά το διάστημα αυτό μόνον η ΚΥΔΕΠ μπορούσε να εξάγει ελεύθερα αραβόσιτο.
Η Επιτροπή, κρίνοντας ότι οι περιορισμοί αυτοί των εξαγωγών αντέβαιναν προς τις διατάξεις του προαναφερθέντος κανονισμού 2727/75 και του άρθρου 34 της Συνθήκης ΕΟΚ, κίνησε κατά της Ελληνικής Δημοκρατίας τη διαδικασία αναγνωρίσεως παραβάσεως.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Δύο παρατηρήσεις πρέπει να γίνουν προκαταρκτικώς.
Πρώτον, το Δικαστήριο δεν μπορεί να εξετάσει το αίτημα της Επιτροπής να αναγνωριστεί η εκ μέρους της καθής παράβαση της υποχρεώσεως συνεργασίας που υπέχει από το άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΟΚ, αίτημα που υποβλήθηκε προφορικά κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση. Πρόκειται για νέο αίτημα ενόψει του αντικειμένου της διαφοράς, όπως αυτό έχει προσδιοριστεί, κατά τα προβλεπόμενα από το άρθρο 38, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, στο εισαγωγικό της δίκης δικόγραφο. Επιπλέον, το αίτημα αυτό, δεδομένου ότι ενέχει αιτίαση η οποία δεν μνημονευόταν στην αιτιολογημένη γνώμη, δεν πληροί τις προϋποθέσεις που θέτει η διαδικασία αναγνωρίσεως παραβάσεως.
Δεύτερον, τα αιτήματα της προσφυγής δεν αφορούν τις εθνικές διατάξεις που διέπουν τη διαδικασία των εξαγωγών αραβοσίτου, αλλά μόνο τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι ελληνικές αρχές απαγόρευσαν ή περιόρισαν όντως τις εξαγωγές αυτές.
Κατά συνέπεια, η προσφυγή δεν αφορά τις διατάξεις των αποφάσεων Ε4/10110/1.40, της 4ης Δεκεμβρίου 1980, και Β3.1871, της 12ης Δεκεμβρίου 1980, του Υπουργού Εμπορίου, κατά τις οποίες προϋπόθεση των εξαγωγών ορισμένων προϊόντων, μεταξύ των οποίων ο αραβόσιτος, είναι η εκ μέρους Τράπεζας θεώρηση ενός εντύπου « δηλώσεωςτιμολογίου εξαγωγής », το δε Δικαστήριο δεν υποχρεούται κατά την εκδίκαση της προσφυγής να αποφανθεί επί του ζητήματος αν οι διατάξεις αυτές συμβιβάζονται με το κοινοτικό δίκαιο.
Προκειμένου να κριθεί το βάσιμο της προσφυγής, το αντικείμενο της οποίας οριοθετήθηκε ανωτέρω, πρέπει να εξακριβωθεί καταρχάς το υποστατό των πραγματικών περιστατικών τα οποία επικαλείται η Επιτροπή και στη συνέχεια, εφόσον αποδειχθούν τα περιστατικά αυτά, αν συμβιβάζονται με τις διατάξεις του άρθρου 34 της Συνθήκης και του προαναφερθέντος κανονισμού 2727/75.
Επί του υποστατού των περιορισμών στις εξαγωγές αραβοσίτου που επιβλήθηκαν στους επιχειρηματίες πλην της ΚΥΔΕΠ
Για να αποδείξει το υποστατό των περιστατικών τα οποία προσάπτει στην Ελληνική Δημοκρατία, η Επιτροπή, η οποία φέρει το βάρος της αποδείξεως, αναφέρει καταρχάς ένα τηλετύπημα της Τράπεζας της Ελλάδας, το οποίο στάλθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 1985 στις εμπορικές τράπεζες και κατά το οποίο ήταν αναγκαία, για τις εξαγωγές αραβοσίτου, η προηγούμενη θεώρηση του τμήματος ελέγχου εξαγωγών της Τράπεζας της Ελλάδας. Η Ελληνική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η διαδικασία αυτή απέβλεπε αποκλειστικά και μόνο στη βελτίωση της στατιστικής παρακολουθήσεως των εξαγωγών αραβοσίτου και όχι στον περιορισμό τους. Στο σημείο αυτό πρέπει να τονιστεί ότι η καθής, παρά τις διευκρινίσεις που της ζήτησε το Δικαστήριο, δεν παρέσχε κανένα στοιχείο σε σχέση με τον τρόπο εφαρμογής της διαδικασίας αυτής κατά την κρίσιμη περίοδο. Επιπλέον, οι ακριβείς λόγοι για τους οποίους οι ελληνικές αρχές εφάρμοσαν για στατιστικούς λόγους μια τόσο επαχθή για τους επιχειρηματίες διαδικασία δεν εκτίθενται σε κανένα υπόμνημα και σε καμία από τις απαντήσεις της καθής.
Δεύτερον, η Επιτροπή προσκομίζει δύο επιστολές, της 12ης Δεκεμβρίου 1985 και της 14ης Ιανουαρίου 1986, με τις οποίες ένας εξαγωγέας, η εταιρία Cargill, διαμαρτύρεται στην Τράπεζα της Ελλάδας για την άρνηση μιας υπηρεσίας της τράπεζας αυτής να της επιτρέψει να εξαγάγει αραβόσιτο κατά το τέλος του 1985. Στις επιστολές αυτές δεν δόθηκε καμία απάντηση. Η Ελληνική Δημοκρατία υποστηρίζει απλώς ότι οι επιστολές αυτές δεν έχουν καμία αποδεικτική αξία, χωρίς όμως να αποδεικνύει ως αναληθή τα συγκεκριμένα γεγονότα που αναφέρονται στις επιστολές αυτές.
Τρίτον, από τα συγκλίνοντα στοιχεία που περιέχουν τα έγγραφα τα οποία πρόσθεσε η Επιτροπή στη δικογραφία προκύπτει ότι μια επιχείρηση, η εταιρία Καδινόπουλος, στην οποία είχε χορηγηθεί κατά την κρίσιμη περίοδο θεώρηση της Τράπεζας της Ελλάδας, υπέστη πιέσεις από τον Υφυπουργό Εμπορίου, ο οποίος φρονούσε ότι οι υπεύθυνοι της Τράπεζας της Ελλάδας δεν είχαν ακολουθήσει τις οδηγίες του σχετικά με την απαγόρευση των εξαγωγών αραβοσίτου. Το αποτέλεσμα ήταν η ματαίωση ή τουλάχιστον η καθυστέρηση των εξαγωγών αραβοσίτου για τις οποίες είχε χορηγηθεί αρχικά η θεώρηση. Απαντώντας σε σχετική ερώτηση του Δικαστηρίου, η Ελληνική Δημοκρατία δεν παρέσχε τις αναγκαίες διευκρινίσεις προς ανασκευή των δημοσιευμάτων του Τύπου σχετικά με το γεγονός αυτό.
Τα στοιχεία αυτά αποτελούν ένα σύνολο συγκλινουσών ενδείξεων που αποδεικνύουν την ύπαρξη, αν όχι πλήρους απαγορεύσεως, τουλάχιστον διαφόρων περιορισμών των εξαγωγών αραβοσίτου. Η Ελληνική Δημοκρατία έπρεπε, για να αμφισβητήσει κατ' ουσία την αλήθεια των στοιχείων αυτών, μεταξύ άλλων να αναφέρει σαφώς, όπως της ζητήθηκε εξάλλου από την Επιτροπή και το Δικαστήριο, τις συνθήκες υπό τις οποίες εξετάζονταν οι αιτήσεις θεωρήσεως εξαγωγής που υποβάλλονταν στην Τράπεζα της Ελλάδας κατά την κρίσιμη περίοδο. Η καθής δεν παρέσχε τα στοιχεία αυτά και αρκέστηκε να υποστηρίξει ότι δεν τα διέθετε, επειδή δεν γινόταν κεντρική επεξεργασία των αιτήσεων στο κεντρικό κατάστημα της Τράπεζας της Ελλάδας. Ο λόγος αυτός δεν μπορεί να γίνει δεκτός, καθόσον μάλιστα το προαναφερθέν τηλετύπημα της 2ας Σεπτεμβρίου 1985 προέβλεπε ρητά ότι οι αιτήσεις θεωρήσεως θα εξετάζονταν από τις κεντρικές υπηρεσίες της Τράπεζας της Ελλάδας.
Οι εξαγωγές όμως αραβοσίτου από την ΚΥΔΕΠ πραγματοποιήθηκαν κανονικά, όπως αποδεικνύεται, μεταξύ άλλων, από ένα τηλετύπημα της 7ης Νοεμβρίου 1985, με το οποίο ο ανωτέρω οργανισμός κάλεσε τους ιδιώτες επιχειρηματίες να του υποβάλουν προσφορές για την άμεση εξαγωγή 30000 τόνων αραβοσίτου.
Πρέπει να τονιστεί ότι αυτή η διαφορά μεταχειρίσεως μεταξύ ιδιωτών επιχειρηματιών και ΚΥΔΕΠ εντάσσεται σε περίοδο κατά την οποία, όπως έκρινε ήδη το Δικαστήριο με την απόφαση της 19ης Μαρτίου 1991,
C-32/89, Ελλάδα κατά Επιτροπής (Συλλογή 1991, σ. Ι-1321, σκέψεις 15 επ. )
, οι ελληνικές αρχές κατηύθυναν, κατά παράβαση των διατάξεων του κοινοτικού δικαίου, τις παρεμβάσεις του οργανισμού αυτού στην αγορά των σιτηρών.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή απέδειξε ότι οι ελληνικές αρχές παρακώλυσαν και περιόρισαν, με διάφορα μέτρα, τις εξαγωγές αραβοσίτου από τους επιχειρηματίες, πλην της ΚΥΔΕΠ.
Επί της παραβάσεως των διατάξεων του άρθρου 34 της Συνθήκης και του κανονισμού 2727/75
Πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι ανωτέρω διαπιστωθέντες περιορισμοί των εξαγωγών ίσχυαν αδιακρίτως τόσο για τις εξαγωγές αραβοσίτου στο εσωτερικό της Κοινότητας όσο και για τις εξαγωγές προς τρίτες χώρες.
Όσον αφορά το ενδοκοινοτικό εμπόριο, πρέπει να τονιστεί, όπως υπενθυμίζεται και με το άρθρο 21 του προαναφερθέντος κανονισμού 2727/75, ότι οι διατάξεις της Συνθήκης περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων στο εσωτερικό της Κοινότητας, και συγκεκριμένα το άρθρο 34 της Συνθήκης, έχει εφαρμογή και στον τομέα των σιτηρών. Κατά συνέπεια, οι ποσοτικοί περιορισμοί των εξαγωγών, καθώς και όλα τα μέτρα ισοδυνάμου προς αυτούς αποτελέσματος στον τομέα αυτό, απαγορεύονται μεταξύ των κρατών μελών.
Οι εξαγωγές σιτηρών προς τις τρίτες χώρες διέπονται από τις διατάξεις του τίτλου II του προαναφερθέντος κανονισμού 2727/75. Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να λαμβάνουν προσωρινά μέτρα αναστολής των εξαγωγών μόνον εντός του ειδικού πλαισίου των μέτρων διασφαλίσεως του άρθρου 20 του κανονισμού αυτού και του εκτελεστικού κανονισμού ( ΕΟΚ ) 2748/75 του Συμβουλίου, της 29ης Οκτωβρίου 1975, περί καθορισμού των όρων εφαρμογής των μέτρων διασφαλίσεως στον τομέα των σιτηρών ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/013, σ. 225 ). Εκτός από την τελευταία αυτή περίπτωση, η οποία δεν συντρέχει εν προκειμένω, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να περιορίζουν τις εξαγωγές σιτηρών προς τις τρίτες χώρες.
Κατά συνέπεια, κανένα από τα περιοριστικά μέτρα στα οποία αναφέρεται η προσφυγή της Επιτροπής δεν μπορεί, ανεξάρτητα από τον προορισμό των επίμαχων εξαγωγών, να δικαιολογηθεί βάσει των κανόνων που τα διέπουν.
Πρέπει τέλος να υπενθυμιστεί ότι οι κοινές οργανώσεις αγορών στηρίζονται στην αρχή της ανοιχτής αγοράς, στην οποία έχει ελεύθερη πρόσβαση κάθε παραγωγός υπό συνθήκες πραγματικού ανταγωνισμού και της οποίας η λειτουργία ρυθμίζεται αποκλειστικά από τα νομοθετήματα που προβλέπουν οι οργανώσεις αυτές. Ειδικότερα, στους τομείς που καλύπτονται από κοινή οργάνωση αγορών, και κατά μείζονα λόγο όταν η οργάνωση αυτή στηρίζεται, όπως εν προκειμένω, σε κοινό σύστημα τιμών, τα κράτη μέλη δεν μπορούν πλέον να παρεμβαίνουν με μονομερή μέτρα που επηρεάζουν το εμπόριο και τον μηχανισμό σχηματισμού των τιμών, όπως έχουν διαμορφωθεί από την κοινή οργάνωση (βλέπε απόφαση της 12ης Ιουλίου 1990,
C-35/88, Επιτροπή κατά Ελλάδας, Συλλογή 1990, σ. I-3125, σκέψη 29
).
Κατά συνέπεια, κάθε παρέμβαση κράτους μέλους, σκοπός της οποίας είναι ο προς όφελος ενός μόνον οργανισμού περιορισμός των εξαγωγών που πραγματοποιούν οι άλλοι επιχειρηματίες, είναι ασυμβίβαστη προς τις αρχές της κοινής οργανώσεως των αγορών.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι περιορισμοί των εξαγωγών αραβοσίτου που επέβαλε υπό τις ανωτέρω συνθήκες η Ελληνική Δημοκρατία συνιστούν παράβαση των διατάξεων του άρθρου 34 της Συνθήκης και του προαναφερθέντος κανονισμού 2727/75.
Κατά συνέπεια, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η Ελληνική Δημοκρατία, παρακωλύοντας και περιορίζοντας με διάφορα μέτρα, κατά την περίοδο από 1η Σεπτεμβρίου μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1985, τις εξαγωγές αραβοσίτου από τους επιχειρηματίες πλην της ΚΥΔΕΠ, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 34 της Συνθήκης και τις διατάξεις του κανονισμού 2727/75 του Συμβουλίου, της 29ης Οκτωβρίου 1975.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Δεδομένου ότι η Ελληνική Δημοκρατία ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει:

1)
Η Ελληνική Δημοκρατία, παρακωλύοντας και περιορίζοντας με διάφορα μέτρα, κατά την περίοδο από 1η Σεπτεμβρίου μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1985, τις εξαγωγές αραβοσίτου από τους επιχειρηματίες πλην της ΚΥΔΕΠ, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 34 της Συνθήκης και τις διατάξεις του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 2727/75 του Συμβουλίου, της 29ης Οκτωβρίου 1975, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των σιτηρών.

2)
Καταδικάζει την Ελληνική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.

Due
Rodríguez Iglesias
Díez de Velasco
Slynn
Κακούρης
Joliét
Grévisse
Zuleeg
Kapteyn
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 30 Μαΐου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος
Ο. Due
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ελληνική.