CELEX: 62004CJ0247
Communautair douanewetboek
Terugbetaling of kwijtschelding van rechten bij in- of bij uitvoer
Begrip "wettelijk verschuldigd"

1       Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 236, lid 1, eerste alinea, van verordening (EEG)
nr. 2913/92 van de Raad van 12 oktober 1992 tot vaststelling van het communautair douanewetboek (PB L 302, blz. 1; hierna:
„CDW”).
2       Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen Transport Maatschappij Traffic BV (hierna: „Traffic”) en de Staatssecretaris
van Economische Zaken (hierna: „Staatssecretaris”) en betreft de weigering van laatstgenoemde om het verzoek tot terugbetaling
van de door Traffic voldane antidumpingrechten in te willigen.

Toepasselijke bepalingen
3       Artikel 4 CDW bevat de volgende definities:
„[…]
9)      douaneschuld: de op een persoon rustende verplichting tot betaling van de rechten bij invoer (douaneschuld bij invoer) of
de rechten bij uitvoer (douaneschuld bij uitvoer) die op bepaalde goederen van toepassing zijn uit hoofde van de geldende
communautaire bepalingen;
[…]
23)      geldende bepalingen: de communautaire of de nationale bepalingen;
[…]”.
4       In artikel 20, lid 1, CDW, dat is opgenomen in titel II van dit wetboek, met het opschrift „Elementen welke ten grondslag
liggen aan de toepassing van de rechten bij invoer en de rechten bij uitvoer en de andere maatregelen waaraan het goederenverkeer
is onderworpen”, is bepaald:
„1.      De bij het ontstaan van een douaneschuld wettelijk verschuldigde rechten zijn op het douanetarief van de Europese Gemeenschappen
gebaseerd.”
5       Hoofdstuk 2 van titel VII van het CDW bevat de bepalingen betreffende het ontstaan van een douaneschuld. Deze bepalingen beschrijven
met name de feiten op grond waarvan een dergelijke schuld ontstaat alsmede het tijdstip en de plaats van het ontstaan ervan.
6       In hoofdstuk 3 van deze titel, betreffende de invordering van het bedrag van de douaneschuld, bepaalt artikel 221 CDW:
„1.      Het bedrag van de rechten dient onmiddellijk na de boeking op een daartoe geëigende wijze aan de schuldenaar te worden medegedeeld.
[…]
3.      De mededeling aan de schuldenaar mag niet meer geschieden na het verstrijken van een termijn van drie jaren te rekenen vanaf
de datum waarop de douaneschuld is ontstaan. […]”
7       Hoofdstuk 4 van titel VII van het CDW bevat de bepalingen betreffende het tenietgaan van de douaneschuld.
8       Artikel 236, lid 1, eerste alinea, van dit wetboek, dat is opgenomen in titel VII, hoofdstuk 5, met het opschrift „Terugbetaling
en kwijtschelding van rechten”, luidt:
„Tot terugbetaling van rechten bij invoer of van rechten bij uitvoer wordt overgegaan wanneer wordt vastgesteld dat het bedrag
van de rechten op het tijdstip van betaling niet wettelijk verschuldigd was, dan wel dat het bedrag in strijd met artikel
220, lid 2, werd geboekt.”

Het hoofdgeding en de prejudiciële vragen
9       Bij uitnodiging tot betaling van 18 december 1997 heeft de Inspecteur Belastingdienst/Douane district Roosendaal (hierna:
„inspecteur”) Traffic mededeling gedaan dat zij 62 045,20 NLG (28 154,88 EUR) aan antidumpingheffingen verschuldigd was.
10     Na dit bedrag te hebben voldaan, heeft Traffic op 19 februari 1998 bezwaar gemaakt tegen deze uitnodiging tot betaling.
11     Op 18 mei 1998 heeft Traffic enerzijds dit bezwaar ingetrokken en anderzijds de inspecteur op basis van artikel 236 CDW om
terugbetaling van de betaalde antidumpingrechten verzocht op grond dat deze rechten niet wettelijk verschuldigd waren. Traffic
heeft met name betoogd dat de inspecteur niet bevoegd was om dergelijke rechten op te leggen. Na afwijzing van dit verzoek
heeft Traffic bij de Staatssecretaris bezwaar gemaakt, dat bij besluit van 9 oktober 2000 werd afgewezen. Traffic heeft daarop
bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven beroep ingesteld tegen dat besluit.
12     Op 13 februari 2002 heeft dat College het besluit van de Staatssecretaris nietig verklaard op grond dat laatstgenoemde zich
er niet over had uitgesproken, overeenkomstig artikel 236 CDW, of het betrokken bedrag van de rechten op het tijdstip van
betaling „wettelijk verschuldigd” was dan wel in strijd met artikel 220, lid 2, CDW was geboekt.
13     Op 19 november 2002 heeft de Staatssecretaris een besluit vastgesteld waarbij het verzoek van Traffic om terugbetaling opnieuw
werd afgewezen.
14     Traffic heeft daarop bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven beroep tot nietigverklaring van dat besluit ingesteld.
Zij heeft met name betoogd dat een bedrag aan rechten pas verschuldigd is in de zin van artikel 236 CDW nadat het ingevolge
artikel 221 van dit wetboek op een daartoe geëigende wijze aan de schuldenaar is meegedeeld. Dit zou niet het geval zijn wanneer
de mededeling van het bedrag van de rechten niet door een bevoegde autoriteit is gedaan.
15     In zijn verwijzingsbeschikking herinnert het College van Beroep voor het bedrijfsleven eraan dat in hoofdstuk 5 van titel
VII van het CDW een aantal gronden wordt opgesomd op basis waarvan terugbetaling of kwijtschelding van rechten bij uit- of
bij invoer kan plaatsvinden. Het College vraagt nu of de onbevoegdheid van een overheidsinstantie volgens het nationale recht,
een van deze gronden kan vormen, en meer in het bijzonder of een dergelijke onbevoegdheid tot de conclusie kan leiden dat
het bedrag van de rechten op het tijdstip van betaling niet „wettelijk verschuldigd” was in de zin van artikel 236 CDW.
16     De verwijzende rechter beklemtoont in dit verband dat de aan Traffic gerichte uitnodiging tot betaling van 18 december 1997
volgens Nederlands publiekrecht het karakter heeft van een besluit dat een betalingsverplichting in het leven roept. Uit dien
hoofde kon tegen deze uitnodiging tot betaling bezwaar worden gemaakt binnen de bij de Nederlandse regeling vastgestelde termijn
van zes weken vanaf de kennisgeving ervan aan de belanghebbende.
17     Het College van Beroep voor het bedrijfsleven stelt tevens vast dat de inspecteur op 18 december 1997 niet bevoegd was om
een dergelijke uitnodiging tot betaling te doen en dat hij deze bevoegdheid pas per 1 januari 1998 heeft verkregen.
18     De verwijzende rechter meent echter dat deze onbevoegdheid weliswaar kon worden ingeroepen tot staving van een bezwaar of
een beroep tegen de uitnodiging tot betaling, doch dat dit bevoegdheidsgebrek niet als grondslag voor een verzoek tot terugbetaling
of kwijtschelding van rechten bij uit- of bij invoer kan dienen.
19     In die omstandigheden heeft het College van Beroep voor het bedrijfsleven besloten de behandeling van de zaak te schorsen
en het Hof te verzoeken om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:
„Moet het begrip ‚wettelijk verschuldigd’ in artikel 236 CDW aldus worden uitgelegd dat daarmee uitsluitend gedoeld wordt
op de vraag of aan de ontstaansvoorwaarden van een douaneschuld, als neergelegd in hoofdstuk 2 van titel VII CDW, is voldaan
of is slechts sprake van wettelijke verschuldigdheid als geen grond, ook niet uit de geldende nationale bepalingen als bedoeld
in punt 23 van artikel 4 van het CDW, kan worden aangewezen, waarop de mededeling dat rechten verschuldigd zijn, kan worden
aangetast?”

De prejudiciële vraag
20     Voor de beantwoording van de vraag dient te worden vastgesteld of het feit dat het betrokken bedrag aan rechten niet in overeenstemming
met artikel 221, lid 1, CDW is meegedeeld, tot gevolg kan hebben dat dit bedrag op het tijdstip van betaling ervan niet wettelijk
verschuldigd was in de zin van artikel 236 CDW.
21     In dit verband bepaalt artikel 236, lid 1, eerste alinea, CDW dat tot terugbetaling van rechten bij invoer of van rechten
bij uitvoer wordt overgegaan met name „wanneer wordt vastgesteld dat het bedrag van de rechten op het tijdstip van betaling
niet wettelijk verschuldigd was”.
22     Zoals de Nederlandse regering en de Commissie van de Europese Gemeenschappen in hun schriftelijke en mondelinge opmerkingen
terecht hebben betoogd, bepaalt artikel 20, lid 1, CDW, dat in titel II is opgenomen, dat „de bij het ontstaan van een douaneschuld
wettelijk verschuldigde rechten op het douanetarief van de Europese Gemeenschappen [zijn] gebaseerd”. De voorschriften betreffende
het ontstaan van een douaneschuld staan bovendien in hoofdstuk 2 van titel VII van het CDW. In het bijzonder ontstaat een
douaneschuld bij invoer volgens artikel 201, lid 1, sub a, CDW wanneer aan rechten bij invoer onderworpen goederen in het
vrije verkeer worden gebracht.
23     Wat de toepassing van het douanetarief van de Europese Gemeenschappen (hierna: „gemeenschappelijk douanetarief”) betreft,
kan worden volstaan met vast te stellen dat de rechten waar het in casu om gaat, te weten antidumpingrechten, overeenkomstig
artikel 20, lid 3, sub g, CDW in dit douanetarief zijn opgenomen uit hoofde van de „overige in het kader van andere communautaire
voorschriften vastgestelde tariefmaatregelen”.
24     Wat de douaneschuld betreft, zij in herinnering gebracht dat deze ingevolge artikel 4, punt 9, CDW wordt opgevat als „de op
een persoon rustende verplichting tot betaling van de rechten bij invoer […] of de rechten bij uitvoer […] die op bepaalde
goederen van toepassing zijn uit hoofde van de geldende communautaire bepalingen”.
25     Voor de invordering van het bedrag van de douaneschuld gelden echter afzonderlijke voorschriften die zijn opgenomen in hoofdstuk
3 van titel VII van het CDW, waarin met name is bepaald dat het bedrag van deze schuld moet zijn meegedeeld alvorens deze
kan worden ingevorderd.
26     Uit deze bepalingen alsmede uit het door de gemeenschapswetgever gemaakte onderscheid tussen het bestaan van de douaneschuld
op zich en de invordering ervan volgt dat het ontstaan van de douaneschuld voorafgaat aan de mededeling van het bedrag ervan
en dus noodzakelijkerwijs losstaat van deze mededeling. Deze mededeling kan dus, zoals de advocaat-generaal in punt 31 van
haar conclusie heeft opgemerkt, niet van invloed zijn op het bestaan van de douaneschuld.
27     Daaraan moet bovendien worden toegevoegd dat de tegenovergestelde, door Traffic verdedigde, uitlegging, volgens welke rechten
slechts „wettelijk verschuldigd” zijn in de zin van het CDW indien zij rechtsgeldig aan de schuldenaar zijn meegedeeld, tot
gevolg zou hebben dat de toepassing van artikel 236 CDW afhankelijk zou worden gesteld van de naleving van het in de verschillende
lidstaten toepasselijke nationale recht, en bijgevolg afbreuk zou doen aan de uniforme toepassing van het CDW.
28     Derhalve moet worden vastgesteld dat schending van artikel 221, lid 1, CDW door de douaneautoriteiten van een lidstaat weliswaar
in de weg kan staan aan de invordering van het bedrag van de wettelijk verschuldigde rechten, of aan de inning van vertragingsrente,
doch dat dit niet wegneemt dat deze schending geen gevolgen heeft voor het bestaan van deze rechten.
29     Gelet op een en ander dient op de gestelde vraag te worden geantwoord dat de rechten bij invoer of de rechten bij uitvoer
wettelijk verschuldigd zijn in de zin van artikel 236, lid 1, eerste alinea, CDW wanneer een douaneschuld onder de voorwaarden
van hoofdstuk 2 van titel VII van dit wetboek is ontstaan, en wanneer het bedrag van deze rechten, overeenkomstig de voorschriften
van titel II van dat wetboek, door toepassing van het gemeenschappelijk douanetarief kon worden vastgesteld.
Het bedrag van de rechten bij invoer of de rechten bij uitvoer blijft wettelijk verschuldigd in de zin van artikel 236, lid
1, eerste alinea, CDW ook indien dit bedrag niet in overeenstemming met artikel 221, lid 1, van dit wetboek aan de schuldenaar
is meegedeeld.

Kosten
30     Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale
rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof
gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof van Justitie (Tweede kamer) verklaart voor recht:
Voor toepassing van artikel 236, lid 1, eerste alinea, van verordening nr. 2913/92 van de Raad van 12 oktober 1992 tot vaststelling
van het communautair douanewetboek, zijn rechten bij invoer of rechten bij uitvoer wettelijk verschuldigd wanneer een douaneschuld
onder de voorwaarden van hoofdstuk 2 van titel VII van deze verordening is ontstaan, en wanneer het bedrag van deze rechten,
overeenkomstig de voorschriften van titel II van die verordening, door toepassing van het gemeenschappelijk douanetarief van
de Europese Gemeenschappen kon worden vastgesteld.
Het bedrag van de rechten bij invoer of de rechten bij uitvoer blijft wettelijk verschuldigd in de zin van artikel 236, lid
1, eerste alinea, van verordening nr. 2913/92 ook indien dit bedrag niet in overeenstemming met artikel 221, lid 1, van deze
verordening aan de schuldenaar is meegedeeld.
ondertekeningen
*
Procestaal: Nederlands.