CELEX: 62009CJ0077
Φυτοπροστατευτικά προϊόντα
Οδηγία 2006/134/ΕΚ
Κύρος
Περιορισμοί στη χρήση του fenarimol ως δραστικής ουσίας

Intertanko κ.λπ., σκέψη 69).
Τα κριτήρια βάσει των οποίων οι δραστικές ουσίες μπορούν να καταχωριστούν στο παράρτημα Ι της οδηγίας 91/414 καθορίζονται
με γενικούς όρους από το άρθρο 5 της οδηγίας αυτής. Κατά την παράγραφο 1 της διατάξεως αυτής, για να καταχωριστεί μια ουσία
στο παράρτημα Ι της εν λόγω οδηγίας πρέπει να πληρούνται δύο προϋποθέσεις. Πρέπει, βάσει των τρεχουσών επιστημονικών και τεχνικών
γνώσεων, να μπορεί να αναμένεται ότι τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα που την περιέχουν πληρούν τους ακόλουθους όρους:
«α)      τα υπολείμματά τους, που προέρχονται από εφαρμογή σύμφωνη με την ορθή πρακτική φυτοϋγείας, δεν έχουν βλαβερή επίδραση στην
υγεία των ανθρώπων ή των ζώων ή στα υπόγεια ύδατα ή μη αποδεκτή επίδραση στο περιβάλλον […]·
β)      η χρήση τους, που είναι αποτέλεσμα εφαρμογής σύμφωνης με την ορθή πρακτική φυτοϋγείας, δεν έχει βλαβερή επίδραση στην υγεία
των ανθρώπων ή των ζώων ή μη αποδεκτή επίδραση στο περιβάλλον, όπως προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, σημεία
iv και v.»
Το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 91/414 προβλέπει ότι, για να καταχωριστεί μια δραστική ουσία στο παράρτημα Ι της εν
λόγω οδηγίας, λαμβάνονται ιδιαιτέρως υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία:
«α)      στις περιπτώσεις που απαιτείται, μια αποδεκτή ημερήσια λήψη (ADI) για τον άνθρωπο·
β)      εφόσον είναι αναγκαίο, ένα αποδεκτό επίπεδο έκθεσης του χρήστη·
γ)      στις περιπτώσεις που απαιτείται, μια εκτίμηση της τύχης της και της κατανομής της στο περιβάλλον, καθώς και η επίδρασή της
στα είδη μη-στόχους.»
Τέλος, οι προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται για την υποβολή του φακέλου καταχωρίσεως μιας δραστικής ουσίας στο παράρτημα
Ι της οδηγίας 91/414 διευκρινίζονται στο παράρτημα ΙΙ της οδηγίας αυτής.
Δεν αμφισβητείται ότι καμία από τις διατάξεις αυτές δεν περιέχει ειδικά κριτήρια που να αφορούν την αξιολόγηση των επενεργειών
μιας δραστικής ουσίας στο ενδοκρινικό σύστημα. Ωστόσο, οι επενέργειες αυτές εμπίπτουν χωρίς αμφιβολία στην εκτίμηση των βλαβερών
επιδράσεων στην υγεία των ανθρώπων ή των ζώων, στην οποία αναφέρεται το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της οδηγίας 91/414.
Συνεπώς, δεν διαπιστώνεται παραβίαση της αρχής της ασφάλειας δικαίου και η οδηγία 2006/134 δεν είναι ανίσχυρη λόγω παραβιάσεως
της αρχής αυτής.

Επί της υπάρξεως πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως
Η Gowan φρονεί ότι η οδηγία 2006/134 δεν δικαιολογείται βάσει καμίας από τις επιστημονικές μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σύμφωνα
με την οδηγία 91/414 και οι οποίες, στο σύνολό τους, καταδεικνύουν ότι οι χρήσεις για τις οποίες ζητήθηκε η καταχώριση της
ουσίας fenarimol ανταποκρίνονται στα κριτήρια της οδηγίας αυτής. Αφιστάμενη από τις επιστημονικές γνώμες που της υποβλήθηκαν,
η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της επιστημονικής υπεροχής.
Η Gowan θεωρεί ότι εφόσον το Ηνωμένο Βασίλειο, περατώνοντας την επιστημονική αξιολόγησή του, πρότεινε την καταχώριση της ουσίας
fenarimol, η Επιτροπή δεν μπορούσε, αναιτιολογήτως και χωρίς επιστημονική δικαιολογία, να αναθεωρήσει την αρχική εκτίμησή
της και να επιβάλει αδικαιολόγητους περιορισμούς στη χρήση της ουσίας αυτής.
Πρέπει να υπομνησθεί ότι, όπως προκύπτει από την πέμπτη, έκτη και ένατη αιτιολογική σκέψη της, η οδηγία 91/414 αποσκοπεί στην
εξάλειψη των εμποδίων στο ενδοκοινοτικό εμπόριο φυτοπροστατευτικών προϊόντων, διατηρώντας παράλληλα ένα υψηλό επίπεδο προστασίας
του περιβάλλοντος και της υγείας των ανθρώπων και των ζώων (απόφαση της 18ης Ιουλίου 2007, C‑326/05 P, Industrias Químicas
del Vallés κατά Επιτροπής, Συλλογή 2007, σ. I‑6557, σκέψη 74).
Πρέπει να αναγνωριστεί ότι η Επιτροπή, για να είναι σε θέση να επιδιώξει αποτελεσματικά τον σκοπό που της έχει ανατεθεί, λαμβανομένων
υπόψη των περίπλοκων επιστημονικών αξιολογήσεων τις οποίες οφείλει να πραγματοποιεί οσάκις, στο πλαίσιο της εξετάσεως των
αιτήσεων καταχωρίσεως δραστικών ουσιών στο παράρτημα Ι της οδηγίας 91/414, προβαίνει στην αξιολόγηση των κινδύνων που συνεπάγεται
η χρήση των ουσιών αυτών, διαθέτει ευρεία εξουσία εκτιμήσεως .
Εντούτοις, η άσκηση της εξουσίας αυτής δεν εξαιρείται του δικαστικού ελέγχου. Πράγματι, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι,
στο πλαίσιο του ελέγχου αυτού, ο δικαστής της Ένωσης οφείλει να εξακριβώνει την τήρηση των διαδικαστικών κανόνων, το υποστατό
των πραγματικών περιστατικών που έλαβε υπόψη της η Επιτροπή, την απουσία πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως των πραγματικών αυτών
περιστατικών καθώς και την απουσία καταχρήσεως εξουσίας (αποφάσεις της 25ης Ιανουαρίου 1979, 98/78, Racke, Συλλογή τόμος 1979/Ι,
σ. 55, σκέψη 5, και της 22ας Οκτωβρίου 1991, C-16/90, Nölle, Συλλογή 1991, σ. I-5163, σκέψη 12).
Ειδικότερα, προκειμένου να εξακριβωθεί μήπως το αρμόδιο θεσμικό όργανο υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως, ο δικαστής της
Ένωσης οφείλει να ελέγχει κατά πόσον το όργανο αυτό εξέτασε, με επιμέλεια και αμεροληψία, όλα τα κρίσιμα στοιχεία της συγκεκριμένης
περιπτώσεως, στοιχεία επί των οποίων στηρίζονται τα συναχθέντα συμπεράσματα (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 21ης Νοεμβρίου
1991, C-269/90, Technische Universität München, Συλλογή 1991, σ. I‑5469, σκέψη 14).
Πρέπει, επίσης, να υπομνησθεί ότι από το άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο β΄, του κανονισμού 3600/92 προκύπτει ότι εναπόκειται
στον κοινοποιούντα να προσκομίσει την απόδειξη περί του ότι, βάσει των πληροφοριακών στοιχείων που υποβάλλονται για ένα ή
πλείονα παρασκευάσματα που αντιστοιχούν σε περιορισμένη σειρά αντιπροσωπευτικών χρήσεων, πληρούνται οι προϋποθέσεις της οδηγίας
91/414 από πλευράς των κριτηρίων του άρθρου 5 της οδηγίας αυτής.
Ακριβώς με γνώμονα τις προεκτεθείσες σκέψεις πρέπει να εξεταστεί αν η οδηγία 2006/134 στερείται επιστημονικού ερείσματος.
Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, στο πλαίσιο της οδηγίας 91/414, η Επιτροπή υποχρεούται μεν να λαμβάνει υπόψη της την επιστημονική
αξιολόγηση την οποία έχει ετοιμάσει το εισηγούμενο κράτος μέλος, πλην όμως η αξιολόγηση αυτή δεν δεσμεύει την Επιτροπή ούτε,
ενδεχομένως, το Συμβούλιο, που διατηρούν, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 19 της οδηγίας αυτής, το δικαίωμα να θεσπίσουν
μέτρα διαχειρίσεως του κινδύνου διαφορετικά από αυτά που προτείνει το εισηγούμενο κράτος μέλος.
Όσον αφορά την οδηγία 2006/134, πρέπει να παρατηρηθεί ότι τα συμπεράσματα του εισηγούμενου κράτους μέλους κατά το πέρας της
εκ μέρους του επιστημονικής αξιολογήσεως των ιδιοτήτων του fenarimol και των κινδύνων που ενέχει η χρησιμοποίηση της ουσίας
αυτής για τις χρήσεις που προτείνει ο κοινοποιών επικυρώθηκαν από την ομάδα εργασίας «αξιολόγηση» της μόνιμης επιτροπής για
την τροφική αλυσίδα και την υγεία των ζώων.
Όσον αφορά, ειδικότερα, το ζήτημα των κινδύνων διαταράξεως της φυσιολογικής ενδοκρινικής λειτουργίας που συνδέονται με τη
χρήση του fenarimol, από τον φάκελο καταδεικνύεται ότι τα στοιχεία που παρέσχε ο κοινοποιών φορέας, ειδικότερα η προσκομισθείσα
το 2003 συμπληρωματική μελέτη βάσει πλήρους αναλύσεως του κύκλου ζωής που πραγματοποιήθηκε στα ψάρια, επιβεβαίωσαν την αρχική
αξιολόγηση του εισηγούμενου κράτους μέλους ως προς την απουσία μη αποδεκτού κινδύνου και έγιναν δεκτά από την ομάδα εργασίας
«αξιολόγηση».
Ως προς την απόφαση για την καταχώριση του fenarimol στο παράρτημα Ι της οδηγίας 91/414, πρέπει να τονιστεί ότι η οδηγία 2006/134
δεν ανατρέπει τα αποτελέσματα της επιστημονικής αξιολογήσεως των κινδύνων από τη χρήση της δραστικής αυτής ουσίας, δεδομένου
ότι η τελευταία αυτή οδηγία επιτρέπει τη χρήση της ουσίας στα φυτοπροστατευτικά προϊόντα.
Συναφώς, στην πέμπτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 2006/134 υπενθυμίζεται ότι, από «τις διάφορες εξετάσεις προέκυψε ότι τα
φυτοπροστατευτικά προϊόντα που περιέχουν fenarimol πληρούν, κατά κανόνα, τις απαιτήσεις του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχεία
α΄ και β΄, της οδηγίας 91/414/ΕΟΚ, όσον αφορά τις χρήσεις που εξετάστηκαν και παρουσιάστηκαν αναλυτικά στην έκθεση ανασκόπησης
της Επιτροπής, υπό την προϋπόθεση ότι εφαρμόζονται κατάλληλα μέτρα άμβλυνσης του κινδύνου.»
Υπό τις περιστάσεις αυτές, δεν μπορεί να προσαφθεί στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη της με επιμέλεια και αμεροληψία τα επιστημονικά
στοιχεία που παρουσίασε το εισηγούμενο κράτος μέλος κατά το στάδιο της αξιολογήσεως των κινδύνων τους οποίους ενέχει η χρήση
του fenarimol.
Με το ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο ζητείται ουσιαστικά να καθοριστεί κατά πόσον οι περιορισμοί στη χρήση του fenarimol
οι οποίοι απορρέουν από την οδηγία 91/414 βαίνουν πέραν του αναγκαίου για την επίτευξη των σκοπών που επιδιώκει η οδηγία αυτή,
υπό το φως της επιστημονικής αξιολογήσεως που πραγματοποιήθηκε βάσει των στοιχείων που παρέσχε η Gowan. Το ζήτημα αυτό εμπίπτει
την εξέταση της οδηγίας 2006/134 από πλευράς των αρχών της προφυλάξεως και της αναλογικότητας.
Συνεπώς, πρέπει να συναχθεί ότι, λαμβανομένων υπόψη των επιστημονικών στοιχείων που προκύπτουν από την αξιολόγηση των κινδύνων
τους οποίους ενέχουν οι προτεινόμενες από τον κοινοποιούντα χρήσεις του fenarimol, από την εξέταση του φακέλου δεν προέκυψε
κανένα στοιχείο από το οποίο να μπορεί να συναχθεί ότι η οδηγία 2006/134 πάσχει από πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως εκ μέρους της
Επιτροπής.

Επί της παραβιάσεως των αρχών της προφυλάξεως και της αναλογικότητας
Η Gowan αμφισβητεί ότι η προσφυγή στην αρχή της προφυλάξεως δικαιολογεί τους περιορισμούς που επιβλήθηκαν στη χρήση του fenarimol.
Κατ’ αυτήν, η αρχή αυτή μπορεί να εφαρμοστεί μόνον σε περίπτωση επιστημονικής αβεβαιότητας (απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης
Σεπτεμβρίου 2002, T‑13/99, Pfizer Animal Health κατά Συμβουλίου, Συλλογή 2002, σ. II‑3305, σκέψη 142), πηγάζουσας, μεταξύ
άλλων, από ανεπαρκή, αλυσιτελή ή ασαφή δεδομένα (ανακοίνωση της Επιτροπής για την αρχή της προφύλαξης, της 2ας Φεβρουαρίου
2000 [COM(2000) 1 τελικό]). Αντιθέτως, η αρχή αυτή δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής με την αιτιολογία ότι δεν έχει αποδειχθεί
η μη ύπαρξη κινδύνου (προτάσεις του γενικού εισαγγελέα J. Mischo στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 21ης Μαρτίου
2000, C-6/99, Greenpeace France κ.λπ., Συλλογή 2000, σ. I‑1651).
Η Gowan ισχυρίζεται ότι υπέβαλε όλες τις μελέτες που επέτρεπαν τη διαπίστωση των επενεργειών του fenarimol στο ενδοκρινικό
σύστημα. Υπ’ αυτές τις περιστάσεις, η εκ μέρους της Επιτροπής επίκληση της αρχής της προφυλάξεως ισοδυναμεί με επιβολή, στα
πρόσωπα που ζητούν την καταχώριση μιας δραστικής ουσίας στο παράρτημα Ι της οδηγίας 91/414, της υποχρεώσεως να αποδείξουν
αυτή καθαυτήν την απουσία ενός κινδύνου που δεν περιλαμβάνεται μεταξύ εκείνων που προβλέπει η οδηγία ως κρίσιμους για την
εν λόγω καταχώριση.
Κατά την Gowan, έστω και αν υποτεθεί ότι εξακολουθεί να υφίσταται επιστημονική αβεβαιότητα ως προς τις επενέργειες του fenarimol
στο ενδοκρινικό σύστημα, κάθε μέτρο που θεσπίζεται δυνάμει της αρχής της προφυλάξεως πρέπει να είναι ανάλογο προς τους σκοπούς
της οδηγίας 91/414, δεδομένου ότι τα μέτρα αυτά σπανίως μπορούν να μηδενίσουν τον κίνδυνο αυτό (ανακοίνωση της Επιτροπής για
την αρχή της προφύλαξης, της 2ας Φεβρουαρίου 2000, σ. 3, σημείο 6). Όμως, οι περιορισμοί στη χρήση του fenarimol που απορρέουν
από την οδηγία αυτή ισοδυναμούν, στην πράξη, με απαγόρευση της ουσίας αυτής.
Πρέπει να υπομνησθεί ότι από το άρθρο 191, παράγραφοι 1 και 2, ΣΛΕΕ προκύπτει ότι η προστασία της ανθρώπινης υγείας περιλαμβάνεται
στους σκοπούς της πολιτικής της Ένωσης στον τομέα του περιβάλλοντος. Η πολιτική αυτή, η οποία αποβλέπει σε υψηλό επίπεδο προστασίας,
στηρίζεται, μεταξύ άλλων, στην αρχή της προφυλάξεως. Οι επιταγές της πολιτικής αυτής πρέπει να ενσωματώνονται στον καθορισμό
και την εφαρμογή των λοιπών πολιτικών της Ένωσης. Επιπλέον, όπως προβλέπει το άρθρο 168 ΣΛΕΕ, οι επιταγές της προστασίας της
ανθρώπινης υγείας αποτελούν συστατικό όλων των πολιτικών και δράσεων της Ένωσης και πρέπει, συνεπώς, να λαμβάνονται υπόψη
κατά την εφαρμογή της κοινής γεωργικής πολιτικής από τα όργανα της Ένωσης.
Η αρχή της προφυλάξεως έχει εφαρμογή οσάκις τα όργανα της Ένωσης λαμβάνουν, στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής, μέτρα
προστασίας της ανθρώπινης υγείας (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, αποφάσεις της 5ης Μαΐου 1998, C‑157/96, National Farmers’ Union
κ.λπ., Συλλογή 1998, σ. I-2211, σκέψη 64, και C-180/96, Ηνωμένο Βασίλειο κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. I-2265, σκέψη 100).
Από την αρχή της προφυλάξεως απορρέει ότι, οσάκις υφίστανται αμφιβολίες ως προς τη συνδρομή ή τη σημασία κινδύνων για την
ανθρώπινη υγεία, τα κοινοτικά όργανα μπορούν να λαμβάνουν μέτρα προστασίας, χωρίς να χρειάζεται να αναμείνουν να αποδειχθεί
πλήρως το υποστατό και η σοβαρότητα των εν λόγω κινδύνων (βλ. προμνησθείσες αποφάσεις National Farmers’ Union κ.λπ., σκέψη
63, και C-180/96, σκέψη 99, καθώς και απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2003, C‑236/01, Monsanto Agricoltura Italia κ.λπ., Συλλογή
2003, σ. I‑8105, σκέψη 111).
Καίτοι η οδηγία 91/414 προβλέπει, ως μία από τις δυνατές εκφράσεις της αρχής της προφυλάξεως, διαδικασία προηγουμένης εγκρίσεως
των φυτοπροστατευτικών προϊόντων, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, δεδομένου ότι η αρχή της προφυλάξεως αποτελεί αναπόσπαστο μέρος
της διαδικασίας λήψεως αποφάσεως που οδηγεί στη θέσπιση οποιουδήποτε μέτρου προστασίας της ανθρώπινης υγείας, οσάκις η Επιτροπή
ή, ενδεχομένως, το Συμβούλιο αποφαίνονται επί αιτήσεως καταχωρίσεως μιας δραστικής ουσίας στο παράρτημα Ι της οδηγίας 91/414,
τα όργανα αυτά μπορούν να λαμβάνουν μέτρα προστασίας, δυνάμει της αρχής της προφυλάξεως χωρίς να χρειάζεται να αναμείνουν
την πλήρη απόδειξη του υποστατού και της σοβαρότητας των κινδύνων αυτών.
Μια σωστή εφαρμογή της αρχής της προφυλάξεως προϋποθέτει, πρώτον, τον προσδιορισμό των δυνητικώς αρνητικών για την υγεία συνεπειών
της προτεινόμενης χρήσεως της επίμαχης ουσίας και, δεύτερον, μια συνολική αξιολόγηση του κινδύνου για την υγεία βάσει των
πλέον αξιόπιστων διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων και των πλέον πρόσφατων αποτελεσμάτων της διεθνούς έρευνας (βλ., κατ’
αναλογία, απόφαση της 28ης Ιανουαρίου 2010, C-333/08, Επιτροπή κατά Γαλλίας, η οποία δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στη Συλλογή,
σκέψη 92 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Οσάκις αποδεικνύεται αδύνατο να προσδιοριστεί με βεβαιότητα η ύπαρξη ή η έκταση του προβαλλόμενου κινδύνου λόγω της ανεπαρκούς,
αλυσιτελούς ή ανακριβούς φύσεως των αποτελεσμάτων των μελετών, αλλά η πιθανότητα προκλήσεως πραγματικής βλάβης στη δημόσια
υγεία εξακολουθεί να υπάρχει στην υποθετική περίπτωση της επελεύσεως του κινδύνου αυτού, η αρχή της προφυλάξεως δικαιολογεί
τη λήψη περιοριστικών μέτρων με την επιφύλαξη ότι τα μέτρα αυτά δεν δημιουργούν δυσμενείς διακρίσεις και είναι αντικειμενικά
(βλ. προμνησθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Γαλλίας, σκέψη 93 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Όσον αφορά τη διαδικασία καταχωρίσεως του fenarimol στο παράρτημα Ι της οδηγίας 91/414, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η επιστημονική
αξιολόγηση των ιδιοτήτων και των κινδύνων που ενέχει η χρήση αυτής της δραστικής ουσίας επέτρεψε μεν τη συναγωγή του –εκτιθέμενου
στην πέμπτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 2006/134– συμπεράσματος σύμφωνα με το οποίο μπορεί να θεωρηθεί ότι «τα φυτοπροστατευτικά
προϊόντα που περιέχουν fenarimol πληρούν, κατά κανόνα, τις απαιτήσεις του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχεία α΄ και β΄, της
οδηγίας 91/414[…] όσον αφορά τις χρήσεις που εξετάστηκαν και παρουσιάστηκαν αναλυτικά στην έκθεση ανασκόπησης της Επιτροπής»,
πλην όμως, κατά την κατάρτιση του σχεδίου αποφάσεως για την καταχώριση του fenarimol στο παράρτημα Ι της οδηγίας 91/414 φάνηκε
ότι εξακολουθούσαν να υφίστανται ορισμένες ανησυχίες ως προς τις ενδογενείς τοξικές επιδράσεις της ουσίας fenarimol, «καθώς
και [τις] δυνητικές ιδιότητες διατάραξης της φυσιολογικής ενδοκρινικής λειτουργίας», που δικαιολογούσαν, συνεπώς, το «[να
μην] επιτρέπεται η απεριόριστη χρήση της».
Όμως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι ανησυχίες αυτές στηρίζονται σε απλές θεωρήσεις καθαρά υποθετικής φύσεως. Πέραν των επιστημονικών
στοιχείων που επικαλέστηκαν ορισμένα κράτη μέλη στο πλαίσιο των εργασιών της μόνιμης επιτροπής για την τροφική αλυσίδα και
την υγεία των ζώων, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η Επιτροπή, με τις γραπτές παρατηρήσεις της, αναφέρθηκε σε διάφορες μελέτες
και εκθέσεις αφιερωμένες στο ζήτημα των επενεργειών ορισμένων ουσιών που διαταράσσουν το ενδοκρινικό σύστημα, ιδίως δε στην
ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο –Κοινοτική στρατηγική για τους Ενδοκρινικούς Διαταράκτες–
Μια σειρά ουσιών των οποίων εικάζεται η επίδραση στα ορμονικά συστήματα του ανθρώπου και της άγριας πανίδας, της 17ης Δεκεμβρίου
1999 [COM (1999) 706 τελικό]. Επιπλέον, όπως υπογραμμίζεται στη δέκατη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 2006/134, οι εργασίες
του ΟΟΣΑ που αποσκοπούσαν στην εκπόνηση κατευθυντηρίων γραμμών για τις δοκιμές, προκειμένου να βελτιωθεί περαιτέρω η αξιολόγηση
των δυνητικών ιδιοτήτων διαταράξεως της φυσιολογικής ενδοκρινικής λειτουργίας, δεν είχαν ακόμα ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία
εκδόσεως της οδηγίας 2006/134.
Λαμβανομένων υπόψη αυτών των στοιχείων, που αποδεικνύουν ότι υπήρχαν ακόμα ορισμένες επιστημονικές αβεβαιότητες ως προς την
αξιολόγηση των επιδράσεων ουσιών όπως το fenarimol στο ενδοκρινικό σύστημα, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή προέβη σε
προδήλως εσφαλμένη εφαρμογή της αρχής της προφυλάξεως συνοδεύοντας την έγκριση της ουσίας αυτής με περιορισμούς στη χρήση
της.
Πρέπει, ακόμα να εξακριβωθεί κατά πόσον οι περιορισμοί αυτοί συνάδουν προς την αρχή της αναλογικότητας.
Κατά πάγια νομολογία, η αρχή της αναλογικότητας, που περιλαμβάνεται στις γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης, απαιτεί να
είναι τα προβλεπόμενα από διάταξη του δικαίου της Ένωσης μέσα πρόσφορα για την υλοποίηση των νομίμως επιδιωκομένων από την
οικεία ρύθμιση σκοπών και να μην υπερβαίνουν το αναγκαίο για την επίτευξη του σκοπού αυτού μέτρο (απόφαση της 8ης Ιουνίου
2010, C‑58/08, Vodafone κ.λπ., η οποία δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 51 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Όσον αφορά τον δικαστικό έλεγχο των προϋποθέσεων που αναφέρονται προηγούμενη σκέψη, επιβάλλεται να αναγνωριστεί στην Επιτροπή
ευρεία διακριτική ευχέρεια όταν αυτή θεσπίζει, στο πλαίσιο της διαδικασίας καταχωρίσεως μιας ουσίας στο παράρτημα Ι της οδηγίας
91/414, μέτρα διαχειρίσεως των κινδύνων. Πράγματι, ο τομέας αυτός συνεπάγεται για την Επιτροπή, μεταξύ άλλων, επιλογές πολιτικής
φύσεως καθώς και σύνθετες εκτιμήσεις. Η νομιμότητα μέτρου που θεσπίζεται στον τομέα αυτόν μπορεί να επηρεαστεί μόνον όταν
το μέτρο είναι προδήλως απρόσφορο (βλ., κατ’ αναλογία, αποφάσεις της 12ης Ιουλίου 2005, C‑154/04 και C‑155/04, Alliance for
Natural Health κ.λπ., Συλλογή 2005, σ. I‑6451, σκέψη 52, και της 7ης Ιουλίου 2009, C‑558/07, S.P.C.M. κ.λπ., Συλλογή 2009,
σ. I‑5783, σκέψη 42 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Όσον αφορά το κατά πόσον τα μέτρα περιορισμού της χρήσεως του fenarimol είναι πρόσφορα για την επίτευξη των σκοπών της οδηγίας
91/414, από τη διαδικασία που κατέληξε στην έκδοση της οδηγίας 2006/134 και από τις αιτιολογικές σκέψεις αυτής της οδηγίας
προκύπτει ότι η Επιτροπή προσπάθησε να επιτύχει ισορροπία μεταξύ, αφενός, των σκοπών της οδηγίας 91/414 σχετικά με τη βελτίωση
της παραγωγής φυτικών προϊόντων και την προστασία της υγείας των ανθρώπων και των ζώων, των υπογείων υδάτων και του περιβάλλοντος
και, αφετέρου, του συμφέροντος του κοινοποιούντος για την καταχώριση του fenarimol στο παράρτημα Ι της οδηγίας 91/414 κατά
το πέρας της επιστημονικής αξιολογήσεως των κινδύνων που ενέχει η ουσία αυτή. Λαμβανομένων υπόψη των ανησυχιών όσον αφορά
τις συνιστάμενες σε διατάραξη του ενδοκρινικού συστήματος δυνητικές επιδράσεις του fenarimol και των συναφών επιστημονικών
αβεβαιοτήτων που δικαιολόγησαν την εκ μέρους της Επιτροπής προσφυγή στην αρχή της προφυλάξεως, οι περιορισμοί από τους οποίους
η οδηγία 2006/134 εξαρτά τη χρήση της ουσίας αυτής δεν φαίνονται απρόσφοροι προς επίτευξη των σκοπών αυτών.
Όσον αφορά τον αναγκαίο χαρακτήρα του επίδικου μέτρου, η Gowan αμφισβητεί ότι το μέτρο αυτό είναι αναγκαίο, με το αιτιολογικό
ότι οι όροι της καταχωρίσεως του fenarimol μπορούν να εξομοιωθούν προς απλή και καθαρή απαγόρευση αυτής της δραστικής ουσίας
και βαίνουν, συνεπώς, πέραν του αναγκαίου για την επίτευξη των επιδιωκομένων σκοπών μέτρο. Συναφώς, πρέπει να παρατηρηθεί
ότι, ναι μεν η ισχύς της καταχωρίσεως του fenarimol στο παράρτημα Ι της οδηγίας 91/414 περιορίστηκε στους 18 μήνες, πλην όμως
από την ενδέκατη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 2006/134 προκύπτει ότι ο χρονικός αυτός περιορισμός δεν εμποδίζει τυχόν ανανέωση
της καταχωρίσεως αυτής σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 5, παράγραφος 5, της οδηγίας 91/414.
Ομοίως, από την έκτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 2006/134 προκύπτει ρητώς ότι το γεγονός ότι η έγκριση του fenarimol ισχύει
μόνο για τις χρήσεις που έχουν πράγματι αξιολογηθεί και έχουν κριθεί ως πληρούσες τους όρους της οδηγίας 91/414 δεν εμποδίζει
την καταχώριση και άλλων χρήσεων στο παράρτημα Ι της οδηγίας αυτής, μετά από ολοκληρωμένη αξιολόγησή τους.
Υπό τις περιστάσεις αυτές, και ιδίως λαμβανομένης υπόψη της ευρείας διακριτικής ευχέρειας την οποία διαθέτει στον συγκεκριμένο
τομέα η Επιτροπή, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι τα συνιστάμενα σε περιορισμούς της χρήσεως του fenarimol μέτρα υπερβαίνουν το
δυνάμενο να θεωρηθεί ως αναγκαίο για την επίτευξη των επιδιωκομένων σκοπών μέτρο.
Βάσει των στοιχείων αυτών, η οδηγία 2006/134 δεν είναι ανίσχυρη λόγω παραβιάσεως της αρχής της προφυλάξεως και της αρχής της
αναλογικότητας.
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι από την εξέταση του προδικαστικού ερωτήματος δεν προέκυψαν στοιχεία ικανά να
επηρεάσουν το κύρος της οδηγίας 2006/134.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:
Από την εξέταση του προδικαστικού ερωτήματος δεν προέκυψαν στοιχεία ικανά να επηρεάσουν το κύρος της οδηγίας 2006/134/ΕΚ της
Επιτροπής, της 11ης Δεκεμβρίου 2006, για την τροποποίηση της οδηγίας 91/414/EOK του Συμβουλίου ώστε να καταχωριστεί η ουσία
fenarimol ως δραστική ουσία.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.