CELEX: 62005CJ0467
Αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις
Απόφαση-πλαίσιο 2001/220/ΔΕΥ
Οδηγία 2004/80/ΕΚ
Έννοια του όρου "θύμα" σε ποινικές διαδικασίες
Nομικό πρόσωπο
Επιστροφή περιουσιακών στοιχείων κατασχεθέντων στο πλαίσιο μιας ποινικής διαδικασίας

της 9ης Μαρτίου 2006, C-293/04, Beemsterboer Coldstore Services, Συλλογή 2006, σ. I-2263, σκέψη 21, και την εκεί παρατιθέμενη
νομολογία).
Όμως, το ζήτημα που βρίσκεται στο επίκεντρο της διαφοράς της κύριας δίκης, δηλαδή το της δικαιοδοτικής αρμοδιότητας προς έκδοση
αποφάσεως σχετικά με την επιστροφή στο θύμα περιουσιακών στοιχείων που έχουν κατασχεθεί κατά τη διάρκεια ποινικής διαδικασίας,
εμπίπτει στον τομέα των δικονομικών κανόνων, οπότε δεν υφίσταται κανένα πρόσκομμα σχετικά με τη χρονική εφαρμογή του νόμου
που να εμποδίζει να ληφθούν υπόψη, στο πλαίσιο της διαφοράς αυτής, οι σχετικές διατάξεις της αποφάσεως-πλαισίου προκειμένου
το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο να ερμηνευθεί σύμφωνα με αυτήν.
Επομένως, η αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως είναι παραδεκτή.

Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Με τα δύο ερωτήματά του, που πρέπει να εξεταστούν μαζί, το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ’ ουσίαν αν η απόφαση-πλαίσιο πρέπει
να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι, στο πλαίσιο μιας ποινικής διαδικασίας και, ειδικότερα, μιας διαδικασίας εκτελέσεως μεταγενέστερης
αμετάκλητης καταδικαστικής αποφάσεως, όπως αυτή της κύριας δίκης, η κατά την απόφαση-πλαίσιο έννοια του όρου «θύμα» περιλαμβάνει
τα νομικά πρόσωπα που έχουν υποστεί ζημία προκληθείσα απευθείας από πράξεις ή παραλείψεις τελεσθείσες κατά παράβαση της ποινικής
νομοθεσίας κράτους μέλους.
Το άρθρο 1, στοιχείο α΄, της αποφάσεως-πλαισίου ορίζει το θύμα, για τους σκοπούς εφαρμογής της, ως το «φυσικό πρόσωπο» που
υπέστη ζημία, περιλαμβανομένης της σωματικής ή ψυχικής βλάβης, της συγκινησιακής δοκιμασίας ή της οικονομικής απώλειας που
προκαλείται απευθείας από πράξεις ή παραλείψεις οι οποίες παραβιάζουν την ποινική νομοθεσία κράτους μέλους.
Από το γράμμα της διατάξεως αυτής προκύπτει ότι η απόφαση-πλαίσιο αφορά μόνον τα φυσικά πρόσωπα που έχουν υποστεί ζημία απευθείας
προκληθείσα από πράξεις αντιβαίνουσες προς την ποινική νομοθεσία κράτους μέλους.
Μια ερμηνεία της αποφάσεως-πλαισίου υπό την έννοια ότι αυτή αφορά επίσης τα «νομικά πρόσωπα» τα οποία, όπως και η πολιτική
αγωγή στην υπόθεση της κύριας δίκης, υποστηρίζουν ότι έχουν υποστεί ζημία απευθείας προκληθείσα από ποινική παράβαση θα αντέβαινε
προς το γράμμα του άρθρου 1, στοιχείο α΄, της ως άνω αποφάσεως-πλαισίου.
Σ’ αυτό προστίθεται το γεγονός ότι καμία άλλη διάταξη της αποφάσεως-πλαισίου δεν περιλαμβάνει κάποια ένδειξη ότι ο νομοθέτης
της Ευρωπαϊκής Ενώσεως θέλησε να επεκτείνει την έννοια του όρου «θύμα» στα νομικά πρόσωπα για τους σκοπούς εφαρμογής της αποφάσεως
αυτής. Αντιθέτως, διάφορες άλλες διατάξεις της επιβεβαιώνουν ότι σκοπός του νομοθέτη ήταν να περιλάβει αποκλειστικά τα φυσικά
πρόσωπα που υφίστανται ζημία από ποινική παράβαση.
Συναφώς, επιπλέον του άρθρου 1, στοιχείο α΄, της αποφάσεως-πλαισίου, που αναφέρει, ως ενδεχόμενες ζημίες, τη σωματική ή ψυχική
βλάβη και τη συγκινησιακή δοκιμασία, πρέπει να μνημονευθεί το άρθρο 2, παράγραφος 1, της αποφάσεως-πλαισίου, που υποχρεώνει
τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν στα θύματα μεταχείριση που βασίζεται στον οφειλόμενο σεβασμό της αξιοπρέπειάς τους, η παράγραφος
2 του ίδιου άρθρου 2, που κάνει λόγο για ειδική μεταχείριση της οποίας πρέπει να τυγχάνουν τα ιδιαιτέρως ευάλωτα θύματα, καθώς
και το άρθρο 8, παράγραφος 1, της αποφάσεως-πλαισίου, που υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ένα επαρκές επίπεδο προστασίας
στην οικογένεια του θύματος ή στα πρόσωπα που εξομοιώνονται με μέλη της οικογενείας του.
Η οδηγία δεν μπορεί να κλονίσει την ερμηνεία αυτή. Η απόφαση-πλαίσιο και η οδηγία διέπουν διαφορετικούς τομείς. Η οδηγία θεσπίζει
ένα σύστημα συνεργασίας για τη διευκόλυνση της αποζημιώσεως των θυμάτων εγκληματικών πράξεων σε υποθέσεις με διασυνοριακό
χαρακτήρα. Αποσκοπεί να εξασφαλίσει ότι, σε περιπτώσεις εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας τελούμενων εντός κράτους μέλους διαφορετικού
από εκείνο της συνήθους διαμονής του θύματος, το θύμα θα λαμβάνει αποζημίωση από το πρώτο αυτό κράτος. Αντιθέτως, η απόφαση-πλαίσιο
αφορά τις νομοθεσίες των κρατών μελών σχετικά με τη διασφάλιση των συμφερόντων του θύματος στο πλαίσιο των ποινικών διαδικασιών.
Αποσκοπεί να εξασφαλίσει την εκ μέρους του δράστη ποινικής παραβάσεως αποκατάσταση της ζημίας του θύματος.
Επομένως, ακόμα και αν υποτεθεί ότι οι διατάξεις μιας οδηγίας εκδοθείσας δυνάμει της Συνθήκης ΕΚ μπορούν να έχουν μια οποιαδήποτε
επίπτωση επί της ερμηνείας των διατάξεων μιας αποφάσεως-πλαισίου που στηρίζεται στη Συνθήκη ΕΕ και ότι η κατά την οδηγία έννοια
του όρου «θύμα» μπορεί να ερμηνευθεί ως καλύπτουσα τα νομικά πρόσωπα, εν πάση περιπτώσει η οδηγία και η απόφαση-πλαίσιο δεν
έχουν μεταξύ τους τέτοια σχέση που να επιτάσσει την ομοιόμορφη ερμηνεία της εν λόγω εννοίας.
Εξάλλου, μια κατάσταση όπως αυτή της κύριας δίκης δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Όπως προκύπτει από τη σκέψη
57 της παρούσας αποφάσεως, η οδηγία προβλέπει αποζημίωση μόνο στην περίπτωση εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας που διαπράττονται
εντός κράτους μέλους διαφορετικού από εκείνο της συνήθους διαμονής του θύματος, ενώ η υπόθεση της κύριας δίκης αφορά εγκλήματα
πλαστογραφίας λογιστικών εγγράφων, διακεκριμένης καταχρήσεως εμπιστοσύνης και παράνομης χρηματοδοτήσεως πολιτικών κομμάτων
που τελέστηκαν κυρίως στο έδαφος του κράτους μέλους διαμονής του θύματος.
Επομένως, στα υποβληθέντα ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η απόφαση-πλαίσιο πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι,
στο πλαίσιο μιας ποινικής διαδικασίας και, ειδικότερα, διαδικασίας εκτελέσεως μεταγενέστερης αμετάκλητης καταδικαστικής αποφάσεως,
όπως αυτή της κύριας δίκης, η κατά την απόφαση-πλαίσιο έννοια του όρου «θύμα» δεν περιλαμβάνει τα νομικά πρόσωπα που έχουν
υποστεί ζημία προκληθείσα απευθείας από πράξεις ή παραλείψεις τελεσθείσες κατά παράβαση της ποινικής νομοθεσίας κράτους μέλους.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
Η απόφαση-πλαίσιο 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2001, σχετικά με το καθεστώς των θυμάτων σε ποινικές διαδικασίες,
πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι, στο πλαίσιο μιας ποινικής διαδικασίας και, ειδικότερα, μιας διαδικασίας εκτελέσεως
μεταγενέστερης μιας αμετάκλητης καταδικαστικής αποφάσεως, όπως αυτή της κύριας δίκης, η κατά την απόφαση-πλαίσιο έννοια του
όρου «θύμα» δεν περιλαμβάνει τα νομικά πρόσωπα που έχουν υποστεί ζημία προκληθείσα απευθείας από πράξεις ή παραλείψεις τελεσθείσες
κατά παράβαση της ποινικής νομοθεσίας κράτους μέλους.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.