CELEX: 62009CJ0108
Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων
Δημόσια υγεία
Εμπορία φακών επαφής μέσω Διαδικτύου
Εθνική ρύθμιση που επιτρέπει την πώληση φακών επαφής μόνο σε καταστήματα ιατρικών ειδών
Οδηγία 2000/31/ΕΚ
Κοινωνία της πληροφορίας
Ηλεκτρονικό εμπόριο

Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 34 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Κατά συνέπεια, πρέπει να χαρακτηρίζονται ως μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικό περιορισμό τα μέτρα κράτους μέλους
τα οποία σκοπούν ή έχουν ως αποτέλεσμα τη δυσμενέστερη μεταχείριση των προϊόντων που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη, καθώς
και οι διατάξεις που αφορούν τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν τα εμπορεύματα αυτά, ακόμη και αν οι διατάξεις αυτές ισχύουν
αδιακρίτως για όλα τα προϊόντα (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψεις 35 και 37).
Υπάγεται επίσης στην κατηγορία αυτή κάθε άλλο μέτρο που παρακωλύει την πρόσβαση στην αγορά κράτους μέλους των προϊόντων καταγωγής
άλλων κρατών μελών (προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 37).
Για τον λόγο αυτόν, δύναται να παρακωλύσει άμεσα ή έμμεσα, πραγματικά ή δυνητικά, το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, υπό την
έννοια της νομολογίας της προπαρατεθείσας αποφάσεως Dassonville, η εφαρμογή επί προϊόντων προερχομένων από άλλα κράτη μέλη
εθνικών διατάξεων που περιορίζουν ή απαγορεύουν ορισμένους τρόπους πωλήσεως, εκτός αν οι διατάξεις αυτές δεν ισχύουν για όλες
τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται εντός αυτού του κράτους μέλους και δεν επηρεάζουν κατά τον ίδιο τρόπο,
τόσο από νομικής απόψεως όσο και στην πράξη, τη διάθεση στο εμπόριο των εγχώριων και των προερχόμενων από άλλα κράτη μέλη
προϊόντων. Συγκεκριμένα, η εφαρμογή ρυθμίσεων αυτού του είδους στην πώληση προϊόντων που προέρχονται από άλλο κράτος μέλος
και πληρούν τις προδιαγραφές που έχει θέσει το κράτος αυτό δύναται να παρακωλύσει την πρόσβασή τους στην αγορά ή να την καταστήσει
δυσχερέστερη απ’ ό,τι την πρόσβαση των εγχώριων προϊόντων στην αγορά (βλ., συναφώς, αποφάσεις της 24ης Νοεμβρίου 1993, C-267/91
και C-268/91, Keck και Mithouard, Συλλογή 1993, σ. I-6097, σκέψεις 16 και 17, καθώς και προπαρατεθείσα Επιτροπή κατά Ιταλίας,
σκέψη 36).
Επομένως, πρέπει να εξετασθεί κατά πόσον η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση πληροί τις δύο προϋποθέσεις που αναφέρονται
στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας αποφάσεως, τουτέστιν κατά πόσον ισχύει για όλες τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται
εντός αυτού του κράτους μέλους και κατά πόσον επηρεάζει κατά τον ίδιο τρόπο, τόσο από νομικής απόψεως όσο και στην πράξη,
τη διάθεση στο εμπόριο των εγχώριων και των προερχόμενων από άλλα κράτη μέλη προϊόντων.
Όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η εν λόγω νομοθεσία ισχύει για όλες τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται
στην πώληση φακών επαφής, ως εκ τούτου, η προϋπόθεση αυτή πληρούται.
Όσον αφορά τη δεύτερη προϋπόθεση, δεν αμφισβητήθηκε ότι η απαγόρευση πωλήσεως φακών επαφής μέσω Διαδικτύου ισχύει για τους
προερχόμενους από άλλα κράτη μέλη φακούς επαφής που πωλούνται δι’ αλληλογραφίας και παραδίδονται στους καταναλωτές που κατοικούν
στην Ουγγαρία. Διαπιστώνεται, επομένως, ότι η απαγόρευση πωλήσεως φακών επαφής δι’ αλληλογραφίας στερεί τις εγκατεστημένες
σε άλλα κράτη μέλη επιχειρήσεις ενός ιδιαιτέρως αποτελεσματικού τρόπου εμπορίας των προϊόντων αυτών και δυσχεραίνει σημαντικά
την πρόσβασή τους στην αγορά του οικείου κράτους μέλους (βλ., κατ’ αναλογία, όσον αφορά τα φάρμακα, προπαρατεθείσα απόφαση
Deutscher Apothekerverband, σκέψη 74).
Υπό τις συνθήκες αυτές, η εν λόγω η ρύθμιση δεν θίγει κατά τον ίδιο τρόπο την εμπορία φακών επαφής εκ μέρους ουγγρικών επιχειρήσεων
και εκείνη εκ μέρους επιχειρήσεων άλλων κρατών μελών.
Εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι η εν λόγω ρύθμιση συνιστά μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικό περιορισμό απαγορευόμενο
από το άρθρο 34 ΣΛΕΕ, εκτός και αν μπορεί να δικαιολογηθεί για αντικειμενικούς λόγους.
Επί του κατά πόσο δικαιολογείται το εμπόδιο στην ελεύθερη διακίνηση των αγαθών
Κατά πάγια νομολογία, τέτοιο εμπόδιο στην ελεύθερη διακίνηση των αγαθών μπορεί να δικαιολογηθεί για λόγους γενικού συμφέροντος
που παρατίθενται στο άρθρο 36 ΣΛΕΕ ή λόγω επιτακτικής ανάγκης. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις το εθνικό μέτρο πρέπει να είναι
κατάλληλο για να διασφαλισθεί η υλοποίηση του επιδιωκόμενου σκοπού και να μην υπερβαίνει το αναγκαίο για την επίτευξη του
σκοπού αυτού μέτρο (βλ., μεταξύ άλλων, προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 59 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Ως προς τούτο, εάν το εν λόγω μέτρο εμπίπτει στον τομέα της δημόσιας υγείας, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η υγεία
και η ζωή των ανθρώπων κατέχουν την πρώτη θέση μεταξύ των αγαθών και των συμφερόντων που προστατεύει η Συνθήκη και ότι εναπόκειται
στα κράτη μέλη να καθορίζουν το επίπεδο προστασίας της δημόσιας υγείας που επιθυμούν να εξασφαλίσουν καθώς και τον τρόπο κατά
τον οποίο πρέπει να επιτευχθεί το επίπεδο αυτό. Δεδομένου ότι μπορεί να ποικίλλει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, πρέπει
να γίνει δεκτό ότι τα κράτη μέλη διαθέτουν περιθώρια εκτιμήσεως (βλ. απόφαση της 1ης Ιουνίου 2010, C‑570/07 και C‑571/07,
Blanco Pérez et Chao Gómez, μη δημοσιευθείσα ακόμα στη Συλλογή, σκέψη 44 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Στην προκειμένη περίπτωση, η προβαλλόμενη από την Ουγγρική Κυβέρνηση δικαιολόγηση άπτεται της ανάγκης να διασφαλισθεί η προστασία
της υγείας των χρηστών φακών επαφής. Επομένως, η δικαιολόγηση αυτή υπηρετεί ανάγκες αναγόμενες στην προστασία της δημόσιας
υγείας που προβλέπονται στο άρθρο 36 ΣΛΕΕ, ικανές να δικαιολογήσουν εμπόδιο στην ελεύθερη διακίνηση των αγαθών.
Επομένως, πρέπει να εξετασθεί κατά πόσον η επίμαχη στην κύρια δίκη ρύθμιση είναι κατάλληλη για να διασφαλισθεί η υλοποίηση
του επιδιωκόμενου σκοπού.
Ως προς τούτο, η Ουγγρική και η Ισπανική Κυβέρνηση υποστηρίζουν ότι είναι αναγκαίο να επιβάλλεται στους πελάτες η υποχρέωση
να παραλαμβάνουν τους φακούς επαφής σε ειδικευμένα καταστήματα, καθότι πρέπει να έχουν πρόσβαση σε έναν οπτικό ο οποίος να
πραγματοποιεί τους απαραίτητους φυσικούς ελέγχους, να προβαίνει σε εξετάσεις και να δίνει οδηγίες στους πελάτες όσον αφορά
τη χρήση των εν λόγω φακών.
Πρέπει, συναφώς, να υπομνησθεί ότι, όπως σημειώθηκε στη σκέψη 35 της παρούσας αποφάσεως, η απλή χρήση φακών επαφής ενδέχεται,
σε ειδικές περιπτώσεις, να προκαλέσει φλεγμονές του οφθαλμού, ή ακόμα και μόνιμα προβλήματα οράσεως.
Λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων που επομένως ελλοχεύουν για τη δημόσια υγεία, ένα κράτος μέλος μπορεί να απαιτήσει να παραδίδονται
οι φακοί επαφής από ειδικευμένο προσωπικό, το οποίο να εφιστά την προσοχή του πελάτη στους κινδύνους αυτούς, να προβαίνει
σε εξετάσεις του πελάτη και είτε να του συνιστά τη χρήση φακών είτε να τον αποτρέπει από αυτήν, καλώντας ενδεχομένως τον ενδιαφερόμενο
να συμβουλευθεί οφθαλμίατρο. Εξαιτίας των κινδύνων αυτών, ένα κράτος μέλος μπορεί επίσης, στην περίπτωση που δεν αντενδείκνυται
η χρήση φακών, να απαιτήσει τη συνδρομή ειδικευμένου προσωπικού, το οποίο να καθορίζει το κατάλληλο είδος φακών, να εξετάζει
την εφαρμογή των φακών στα μάτια του πελάτη και να παράσχει σε αυτόν πληροφορίες σχετικά με τη χρήση και τη συντήρηση των
φακών επαφής (βλ., συναφώς, απόφαση της 25ης Μαΐου 1993, C‑271/92, LPO, Συλλογή 1993, σ. I-2899, σκέψη 11).
Συγκεκριμένα, αν και δεν εξουδετερώνει πλήρως τους κινδύνους που διατρέχουν οι χρήστες επαφών, η συνδρομή ειδικευμένου οπτικού
και οι υπηρεσίες που αυτός παρέχει ενδέχεται να μειώσουν τους κινδύνους αυτούς. Επομένως, στον βαθμό που προβλέπει την παράδοση
των φακών επαφής στα καταστήματα οπτικών που προσφέρουν υπηρεσίες τέτοιου οπτικού, η επίμαχη στην κύρια δίκη ρύθμιση είναι
κατάλληλη για να διασφαλισθεί η υλοποίηση του σκοπού που ανάγεται στην προστασία της υγείας των εν λόγω χρηστών.
Επιπλέον, πρέπει, εντούτοις, να μην υπερβαίνει η ρύθμιση αυτή το αναγκαίο για την επίτευξη του σκοπού αυτού μέτρο, ήτοι δεν
πρέπει να υπάρχουν μέτρα για την επίτευξή του, τα οποία να προσβάλλουν λιγότερο την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων.
Όσον αφορά, πρώτον, την απαίτηση φυσικής παρουσίας του πελάτη προκειμένου να υποβληθεί σε οφθαλμολογική εξέταση από οπτικό
στο κατάστημα πωλήσεως, πρέπει, αφενός, να παρατηρηθεί ότι προληπτικές εξετάσεις που γίνονται ενδεικτικώς μπορούν ενδεχομένως
να πραγματοποιηθούν από οφθαλμίατρο, εκτός του καταστήματος οπτικών.
Αφετέρου, ουδόλως διαπιστώνεται από τη δικογραφία που διαβιβάστηκε στο Δικαστήριο ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη ρύθμιση επιβάλλει
στον οπτικό την υποχρέωση να εξαρτά κάθε παράδοση φακών από προληπτική εξέταση ή από προηγούμενη επίσκεψη σε ιατρό, ούτε ότι
εξαρτά την παράδοση αυτή από απαιτήσεις, ιδίως, στην περίπτωση διαδοχικών παραδόσεων φακών στον ίδιο πελάτη.
Επομένως, τέτοια εξέταση και επίσκεψη σε ιατρό πρέπει να θεωρηθούν προαιρετικές, με αποτέλεσμα η πραγματοποίησή τους να επαφίεται,
κυρίως, στην ευθύνη κάθε χρήστη φακών επαφής, το δε καθήκον του οπτικού συνίσταται, συναφώς, στην παροχή συμβουλών στους χρήστες.
Εντούτοις, μπορούν να παρασχεθούν στους πελάτες συμβουλές, κατά τρόπο ισοδύναμο, πριν την παράδοση των φακών επαφής, στο πλαίσιο
της εμπορίας αυτών μέσω Διαδικτύου, τούτο δε διαμέσου στοιχείων αμφίδρομης επικοινωνίας που υφίστανται στο Διαδίκτυο, τα οποία
πρέπει υποχρεωτικώς να χρησιμοποιεί ο πελάτης πριν του δοθεί η δυνατότητα να πραγματοποιήσει την αγορά των εν λόγω φακών (βλ.,
συναφώς, όσον αφορά την εμπορία φαρμάκων μέσω Διαδικτύου, προπαρατεθείσα απόφαση Deutscher Apothekerverband, σκέψη 114).
Δεύτερον, το κράτος μέλος μπορεί ασφαλώς να απαιτήσει –όπως διαπιστώθηκε στη σκέψη 63 της παρούσας αποφάσεως– να καθορίζεται
ο κατάλληλος τύπος φακών επαφής από οπτικό, ο οποίος να υποχρεούται, εν προκειμένω, να εξετάσει την εφαρμογή των φακών επαφής
στα μάτια του πελάτη και να του παράσχει συμβουλές με σκοπό την ορθή χρήση και τη συντήρηση αυτών.
Πρέπει, εντούτοις, να σημειωθεί ότι η παροχή των εν λόγω υπηρεσιών επιβάλλεται, καταρχήν, μόνον κατά την πρώτη παράδοση φακών
επαφής. Πράγματι, κατά τις μεταγενέστερες παραδόσεις δεν είναι, κατά γενικό κανόνα, απαραίτητο να παρέχονται στον πελάτη τέτοιες
υπηρεσίες. Αρκεί να αναφέρει ο πελάτης στον πωλητή τον τύπο φακών επαφής που έλαβε κατά την πρώτη παράδοση, τα χαρακτηριστικά
των οποίων ενδέχεται να προσαρμόσθηκαν από οφθαλμίατρο, ο οποίος έδωσε νέα συνταγή λαμβάνουσα υπόψη τυχόν μεταβολές στην όραση
του πελάτη.
Τρίτον, εάν η παρατεταμένη χρήση φακών επαφής πρέπει να συνοδεύεται από συμπληρωματικές πληροφορίες και συμβουλές, αυτές μπορούν
να παρέχονται στον πελάτη μέσω στοιχείων αμφίδρομης επικοινωνίας που υπάρχουν στην ιστοσελίδα του παρόχου στο Διαδίκτυο.
Επιπλέον, το κράτος μέλος μπορεί να επιβάλει στους ενδιαφερόμενους οικονομικούς φορείς την υποχρέωση διαθέσεως στον πελάτη
ειδικευμένου οπτικού, ο οποίος να παρέχει εξ αποστάσεως στον πελάτη πληροφορίες και εξατομικευμένες συμβουλές σχετικά με τη
χρήση και τη συντήρηση των φακών επαφής. Η παροχή τέτοιων πληροφοριών και συμβουλών εξ αποστάσεως μπορεί, εξάλλου, να παρουσιάζει
πλεονεκτήματα, καθότι επιτρέπει στον χρήστη φακών να διατυπώνει τις ερωτήσεις του εύστοχα και μετά από σκέψη, χωρίς να χρειάζεται
να μετακινηθεί (βλ., συναφώς, όσον αφορά την εμπορία φαρμάκων μέσω Διαδικτύου, προπαρατεθείσα απόφαση Deutscher Apothekerverband,
σκέψη 113).
Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι ο αναγόμενος στην προστασία της υγείας των χρηστών φακών επαφής σκοπός μπορεί να υλοποιηθεί μέσω
λιγότερο περιοριστικών μέτρων από εκείνα που απορρέουν από την επίμαχη στην κύρια δίκη ρύθμιση, τα οποία συνίστανται στην
υποβολή σε περιορισμούς μόνον της πρώτης παραδόσεως φακών, καθώς και στην επιβολή στους ενδιαφερόμενους οικονομικούς φορείς
της υποχρεώσεως να θέτουν στη διάθεση του πελάτη ειδικευμένο οπτικό.
Συνεπώς, οσάκις κράτος μέλος υιοθετεί ρύθμιση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, υπερβαίνει τα υπομνησθέντα στη σκέψη 58 της
παρούσας αποφάσεως περιθώρια εκτιμήσεως, η δε ρύθμιση αυτή πρέπει, ως εκ τούτου, να θεωρηθεί ως υπερβαίνουσα το αναγκαίο για
την επίτευξη του προβαλλόμενου σκοπού μέτρο.
Για τους ίδιους λόγους, στον βαθμό που περιέχει απαγόρευση πωλήσεως φακών επαφής μέσω Διαδικτύου, η εν λόγω ρύθμιση δεν μπορεί
να θεωρηθεί ανάλογη προς τον σκοπό της προστασίας της δημόσιας υγείας, υπό την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 4, της οδηγίας
2000/31.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, στα υποβληθέντα από το αιτούν δικαστήριο ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι εθνική νομοθεσία
σχετικά με την εμπορία φακών επαφής εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2000/31, καθόσον αφορά την πράξη πωλήσεως τέτοιων
φακών μέσω Διαδικτύου. Αντιθέτως, εθνική νομοθεσία σχετικά με την παράδοση των εν λόγω φακών δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής
της οδηγίας αυτής.
Τα άρθρα 34 ΣΛΕΕ και 36 ΣΛΕΕ, καθώς και η οδηγία 2000/31, πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι απαγορεύουν εθνική ρύθμιση
η οποία επιτρέπει την εμπορία φακών επαφής μόνο σε ειδικευμένα καταστήματα ιατρικών ειδών.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι κατέθεσαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
Εθνική νομοθεσία σχετικά με την εμπορία φακών επαφής εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2000/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2000, για ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως
του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά (οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο), καθόσον αφορά την πράξη πωλήσεως τέτοιων
φακών μέσω Διαδικτύου. Αντιθέτως, εθνική νομοθεσία σχετικά με την παράδοση των εν λόγω φακών δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής
της οδηγίας αυτής.
Τα άρθρα 34 ΣΛΕΕ και 36 ΣΛΕΕ, καθώς και η οδηγία 2000/31, πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι απαγορεύουν εθνική ρύθμιση
η οποία επιτρέπει την εμπορία φακών επαφής μόνο σε ειδικευμένα καταστήματα ιατρικών ειδών.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ουγγρική.