CELEX: 62006CJ0207
Κανονισμός (ΕΚ) 615/98
Επιστροφές κατά την εξαγωγή
Καλή μεταχείριση των ζωντανών βοοειδών κατά τη μεταφορά
Οδηγία 91/628/ΕΟΚ
Εφαρμογή των κανόνων προστασίας των ζώων κατά τη μεταφορά τους
Κανόνες για τη διάρκεια ταξιδιού και ανάπαυσης και για τη θαλάσσια μεταφορά βοοειδών με προορισμό γεωγραφικό σημείο εκτός Κοινότητας
Τάισμα και πότισμα των ζώων κατά τη διάρκεια του ταξιδιού

Η αίτηση έκδοσης προδικαστικής απόφασης αφορά την ερμηνεία του άρθρου 1 του κανονισμού (ΕΚ) 615/98 της Επιτροπής, της 18ης Μαρτίου 1998, για ειδικές λεπτομέρειες εφαρμογής του καθεστώτος των επιστροφών κατά την εξαγωγή όσον αφορά την καλή μεταχείριση των ζωντανών βοοειδών κατά τη μεταφορά (
ΕΕ L 82, σ. 19
), και των διατάξεων της οδηγίας 91/628/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Νοεμβρίου 1991, για την προστασία των ζώων κατά τη μεταφορά και για την τροποποίηση των οδηγιών 90/425/ΕΟΚ και 91/496/ΕΟΚ (
ΕΕ L 340, σ. 17
), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 95/29/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 1995 (
ΕΕ L 148, σ. 52
, στο εξής: οδηγία 91/628).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε κατά την εκδίκαση διαφοράς μεταξύ της Schwaninger Martin Viehhandel — Viehexport (στο εξής: Schwaninger) και του Zollamt Salzburg, Erstattungen (στο εξής: Zollamt), αντικείμενο της οποίας είναι η απόρριψη της αίτησης καταβολής επιστροφών κατά την εξαγωγή κατόπιν της μεταφοράς ζωντανών βοοειδών στην Αλβανία.
Το νομικό πλαίσιο
Το άρθρο 13, παράγραφος 9, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού (ΕΟΚ) 805/68 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1968, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του βοείου κρέατος (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/003, σ. 72), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 2634/97 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1997 (
ΕΕ L 356, σ. 13
, στο εξής: κανονισμός 805/68), προβλέπει ότι η καταβολή της επιστροφής κατά την εξαγωγή ζωντανών ζώων εξαρτάται από την τήρηση της κοινοτικής νομοθεσίας σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων και, ειδικότερα, την προστασία τους κατά τη μεταφορά.
Ο κανονισμός 615/98
Οι τρόποι εφαρμογής του κανονισμού 805/68 διασαφηνίστηκαν με τον κανονισμό 615/98.
Το άρθρο 1 του κανονισμού 615/98 ορίζει ότι η καταβολή των επιστροφών κατά την εξαγωγή ζωντανών βοοειδών εξαρτάται από την τήρηση, κατά τη μεταφορά των ζώων μέχρι την πρώτη εκφόρτωση στην τρίτη χώρα τελικού προορισμού, των διατάξεων της οδηγίας 91/628 και των διατάξεων του εν λόγω κανονισμού.
Σύμφωνα με το άρθρο 2 του κανονισμού αυτού, τα ζώα ελέγχονται κατά την έξοδο από το τελωνειακό έδαφος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Ο επίσημος κτηνίατρος πρέπει να εξακριβώσει και να πιστοποιήσει ότι τα ζώα μπορούν να πραγματοποιήσουν το ταξίδι που προβλέπεται σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας 91/628, ότι το μέσο μεταφοράς με το οποίο τα ζώα θα εγκαταλείψουν το τελωνειακό έδαφος της Κοινότητας είναι σύμφωνο με τα προβλεπόμενα στις διατάξεις της οδηγίας αυτής και ότι έχουν ληφθεί μέτρα για την περιποίηση των ζώων κατά τη διάρκεια του ταξιδιού σύμφωνα με τις διατάξεις της εν λόγω οδηγίας.
Το άρθρο 5, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού ορίζει τα εξής:
«1.   Ο εξαγωγέας παρέχει στις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους όπου έγινε δεκτή η διασάφηση εξαγωγής όλες τις αναγκαίες λεπτομέρειες για το ταξίδι, το αργότερο κατά την υποβολή της διασάφησης εξαγωγής.
Ταυτόχρονα, ή το αργότερο όταν λάβει γνώση σχετικά, ο εξαγωγέας ενημερώνει τις αρμόδιες αρχές για τις ενδεχόμενες αλλαγές του μέσου μεταφοράς.»
Βάσει της παραγράφου 2 του ίδιου αυτού άρθρου 5, στην αίτηση καταβολής των επιστροφών κατά την εξαγωγή επισυνάπτεται η απόδειξη ότι τηρήθηκαν οι διατάξεις του άρθρου 1 του κανονισμού αυτού, η οποία παρέχεται με την προσκόμιση του αντιγράφου ελέγχου T5 και της έκθεσης ελέγχου μιας εταιρίας ελέγχου, συνοδευόμενης από το κτηνιατρικό πιστοποιητικό.
Εντούτοις, το άρθρο 5, παράγραφος 3, του κανονισμού 615/98 ορίζει ότι δεν πληρώνεται επιστροφή κατά την εξαγωγή για τα ζώα τα οποία πεθαίνουν κατά τη μεταφορά ή για τα οποία η αρμόδια αρχή, έχοντας υπόψη τα έγγραφα που αναφέρονται στην παράγραφο 2 του εν λόγω άρθρου 5, τις εκθέσεις ελέγχου που αναφέρονται στο άρθρο 4 του κανονισμού αυτού και/ή οποιοδήποτε άλλο στοιχείο το οποίο διαθέτει σχετικά με την τήρηση των διατάξεων του άρθρου 1 του εν λόγω κανονισμού, θεωρεί ότι δεν έχει τηρηθεί η οδηγία 91/628.
Η οδηγία 91/628
Η οδηγία 91/628 εφαρμόζεται, σύμφωνα με το άρθρο της 1, παράγραφος 1, στοιχείο α’, στις μεταφορές των κατοικίδιων βοοειδών.
Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας νοείται ως:
«[…]
β)
“μεταφορά”: κάθε μετακίνηση ζώου με μεταφορικό μέσο, η οποία περιλαμβάνει φόρτωση και εκφόρτωση του ζώου,
[…]
η)
“διάρκεια ανάπαυσης”: το συνεχές χρονικό διάστημα κατά τη διάρκεια ταξιδιού, κατά τη διάρκεια του οποίου τα ζώα δεν μετακινούνται με μεταφορικό μέσο.
[…]»
To άρθρο 5, μέρος Α, παράγραφος 2, στοιχείο δ’, της ίδιας αυτής οδηγίας ορίζει ότι τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε ο μεταφορέας:
«να βεβαιώνεται:
i)
ότι το πρωτότυπο του σχεδίου δρομολογίου που αναφέρεται στο στοιχείο β’:
—
συμπληρώνεται δεόντως από τα αρμόδια πρόσωπα την κατάλληλη στιγμή,
[…]
ii)
ότι το προσωπικό στο οποίο ανατίθεται η μεταφορά:
—
αναφέρει στο σχέδιο δρομολογίου τις ώρες και τους τόπους στους οποίους τα μεταφερόμενα ζώα ταΐστηκαν και ποτίστηκαν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού,
[…]».
Το κεφάλαιο VII του παραρτήματος της οδηγίας 91/628, το οποίο αποτελεί το σημείο 48 του εν λόγω παραρτήματος, αφορά τα διαστήματα ποτίσματος και παροχής τροφής και τη διάρκεια ταξιδιού και ανάπαυσης. Το εν λόγω σημείο 48 προβλέπει, μεταξύ άλλων, τα εξής:
«[…]
2.
Η διάρκεια ταξιδιού των ζώων των ειδών που αναφέρονται στο σημείο 1 δεν πρέπει να υπερβαίνει τις 8 ώρες.
3.
Η ανώτατη διάρκεια ταξιδιού που αναφέρεται στο σημείο 2 μπορεί να παρατείνεται εάν το όχημα που χρησιμοποιείται για τη μεταφορά πληροί τους ακόλουθους πρόσθετους όρους:
—
στο δάπεδο του οχήματος υπάρχει αρκετή στρωμνή,
—
το όχημα μεταφέρει επαρκή ποσότητα ζωοτροφών ανάλογα με τα μεταφερόμενα ζωικά είδη και τη διάρκεια του ταξιδιού,
—
υπάρχει άμεση πρόσβαση στα ζώα,
—
υπάρχει δυνατότητα συμπληρωματικού αερισμού, ο οποίος μπορεί να ρυθμίζεται ανάλογα με την (εσωτερική και εξωτερική) θερμοκρασία,
—
υπάρχουν κινητά χωρίσματα για τη δημιουργία διαμερισμάτων,
—
τα οχήματα διαθέτουν σύστημα που επιτρέπει τη σύνδεση με την υδροδότηση κατά τις στάσεις,
[…]
4.
Όταν χρησιμοποιείται οδικό όχημα που πληροί τους όρους του σημείου 3, τα διαστήματα ποτίσματος και παροχής τροφής καθώς και η διάρκεια ταξιδιού και ανάπαυσης είναι οι εξής:
[…]
δ)
σε όλα τα άλλα ζώα των ειδών που αναφέρονται στο σημείο 1 πρέπει να παρέχεται, ύστερα από 14 ώρες μεταφοράς, επαρκής χρόνος ανάπαυσης, τουλάχιστον μιας ώρας, ιδίως για να ποτίζονται και, αν χρειάζεται, να ταΐζονται. Μετά από αυτόν το χρόνο ανάπαυσης, το ταξίδι μπορεί να συνεχίζεται για άλλες 14 ώρες.
5.
Μετά την καθορισμένη διάρκεια ταξιδιού, τα ζώα πρέπει να εκφορτώνονται και να τους παρέχεται τροφή, νερό και χρόνος ανάπαυσης τουλάχιστον 24 ωρών.
[…]
7.
α)
Τα ζώα δεν πρέπει να μεταφέρονται διά θαλάσσης, εφόσον η μέγιστη διάρκεια ταξιδίου υπερβαίνει εκείνη που προβλέπεται στο σημείο 2, εκτός εάν τηρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στα σημεία 3 και 4, εξαιρουμένων των διαρκειών ταξιδίου και των περιόδων ανάπαυσης.
β)
Σε περίπτωση θαλάσσιας μεταφοράς που συνδέει τακτικά και απευθείας δύο γεωγραφικά σημεία της Κοινότητας με τη βοήθεια οχημάτων που φορτώνονται στα πλοία χωρίς να εκφορτώνονται τα ζώα, πρέπει να προβλέπεται, για τα ζώα, διάρκεια ανάπαυσης 12 ωρών μετά την εκφόρτωσή τους στο λιμένα προορισμού ή στην άμεση γειτονία του, εκτός εάν η διάρκεια της θαλάσσιας μεταφοράς εντάσσεται στο γενικό πρόγραμμα των σημείων 2 έως 4.
[…]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Στις 23 Οκτωβρίου 2002 η Schwaninger προέβη στη διασάφηση της εξαγωγής 33 βοοειδών προς την Αλβανία και ζήτησε να της χορηγηθεί η σχετική επιστροφή κατά την εξαγωγή. Τα ζώα μεταφέρθηκαν σε διάστημα 14 ωρών οδικώς από την Αυστρία στην Ιταλία, όπου εκφορτώθηκαν στο λιμάνι της Τεργέστης. Μετά από ανάπαυση 24 ωρών, κατά τη διάρκεια της οποίας ταΐστηκαν και ποτίστηκαν, τα βοοειδή φορτώθηκαν και πάλι στο όχημα, το οποίο φορτώθηκε σε πορθμείο τύπου roll-on/roll-off. Ο διάπλους από την Τεργέστη στο Δυρράχιο (Αλβανία) διάρκεσε 41 ώρες και 30 λεπτά. Τέλος, τα ζώα μεταφέρθηκαν οδικώς με το ίδιο όχημα, χωρίς καμία διακοπή, μέχρι τη Lushnja (Αλβανία), όπου έφθασαν την ίδια ημέρα και εκφορτώθηκαν τελικά μετά από ταξίδι συνολικής διάρκειας 46 ωρών.
Το Zollamt διαπίστωσε ότι στο σχέδιο δρομολογίου που του είχε υποβληθεί δεν είχε καταχωριστεί από το προσωπικό στο οποίο είχε ανατεθεί η μεταφορά κανένα στοιχείο σχετικά με το τάισμα και το πότισμα των ζώων κατά τη φάση της θαλάσσιας μεταφοράς, οπότε συνήγαγε ότι τα ζώα δεν είχαν ούτε ταϊστεί ούτε ποτιστεί για χρονικό διάστημα 46 ωρών. Συναφώς το Zollamt χαρακτήρισε άνευ σημασίας μια ένορκη δήλωση του οδηγού του οχήματος, η οποία υποβλήθηκε εκ των υστέρων και περιείχε τα στοιχεία για το πότισμα και το τάισμα των ζώων τα οποία έλειπαν από το σχέδιο δρομολογίου. Κατά συνέπεια, το Zollamt αποφάσισε να απορρίψει την αίτηση χορήγησης επιστροφής κατά την εξαγωγή που του είχε υποβληθεί.
Η Schwaninger, κατόπιν της απόρριψης σε πρώτο βαθμό της προσφυγής της κατά της ανωτέρω απορριπτικής απόφασης, άσκησε στις 9 Σεπτεμβρίου 2005 έφεση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ισχυριζόμενη ότι ο μόνος λόγος στον οποίο μπορούσε, κατά την προσβαλλόμενη δικαστική απόφαση, να στηριχτεί η άρνηση χορήγησης επιστροφής κατά την εξαγωγή ήταν η μη καταχώριση ορισμένων στοιχείων στο σχέδιο δρομολογίου της σχετικής μεταφοράς.
Το Unabhängiger Finanzsenat Salzburg-Aigen έκρινε ότι η επίλυση της διαφοράς που είχε υποβληθεί στην κρίση του εξαρτάται από την ερμηνεία ορισμένων διατάξεων του κοινοτικού δικαίου, οπότε ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 1 του κανονισμού […] 615/98 […] την έννοια ότι το […] σημείο 48, παράγραφος 7, στοιχείο β’, του παραρτήματος της οδηγίας 91/628 […] εφαρμόζεται κατ’ αναλογία στις περιπτώσεις θαλάσσιας μεταφοράς που συνδέει τακτικά και απευθείας ένα γεωγραφικό σημείο της Κοινότητας με ένα γεωγραφικό σημείο που βρίσκεται σε τρίτη χώρα με τη βοήθεια οχημάτων που φορτώνονται στα πλοία χωρίς να εκφορτώνονται τα ζώα;
2)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα: Έχει το […] σημείο 48, παράγραφος 7 στοιχείο β’, του παραρτήματος της οδηγίας 91/628 […] την έννοια ότι, σε περίπτωση μεταφοράς βοοειδών, η διάρκεια της θαλάσσιας μεταφοράς δεν ανταποκρίνεται στον κανόνα της παραγράφου 4, στοιχείο δ’, αν στα ζώα δεν παρέχεται, ύστερα από 14 ώρες μεταφοράς, τουλάχιστον μιας ώρας ανάπαυση;
3)
Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα: Έχει η εφαρμοστέα στην περίπτωση αυτή διάταξη του […] σημείου 48, παράγραφος 7, στοιχείο α’, του παραρτήματος της οδηγίας 91/628 […] την έννοια ότι η διάρκεια της θαλάσσιας μεταφοράς που συνδέει τακτικά και απευθείας ένα γεωγραφικό σημείο της Κοινότητας με ένα γεωγραφικό σημείο που βρίσκεται σε τρίτη χώρα με τη βοήθεια οχημάτων που φορτώνονται στα πλοία χωρίς να εκφορτώνονται τα ζώα δεν ασκεί καμία επιρροή, εφόσον τα ζώα ταΐζονται και ποτίζονται τακτικά, και ότι, σ’ αυτή την περίπτωση, μετά την εκφόρτωση του φορτηγού στον λιμένα προορισμού αρχίζει αμέσως μια νέα οδική μεταφορά 29 ωρών;
4)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο τρίτο ερώτημα: Έχει το άρθρο 5, μέρος Α, παράγραφος 2, στοιχείο δ’, ii, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας 91/628 […] την έννοια ότι το προσωπικό στο οποίο ανατίθεται η μεταφορά οφείλει να καταχωρίσει στο σχέδιο δρομολογίου πότε τα μεταφερόμενα ζώα ταΐστηκαν και ποτίστηκαν κατά τη διάρκεια της θαλάσσιας μεταφοράς και ότι η εκ των προτέρων δακτυλογραφημένη καταχώριση της φράσης “κατά τη διάρκεια της θαλάσσιας μεταφοράς τα ζώα ταΐζονται και ποτίζονται το βράδυ, το πρωί, το μεσημέρι, το βράδυ, το πρωί” δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της οδηγίας 91/628, πράγμα που έχει ως έννομη συνέπεια ότι η μη ύπαρξη καταχωρίσεων σχετικά με την περιποίηση των ζώων επισύρει την απώλεια του δικαιώματος επιστροφής κατά την εξαγωγή, εφόσον η απαιτούμενη απόδειξη δεν προσκομίζεται με άλλο τρόπο;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου ερωτήματος
Με το πρώτο ερώτημα το αιτούν δικαστήριο θέτει κατ’ ουσία το ζήτημα του περιεχομένου της παραπομπής που κάνει ο κανονισμός 615/98 στην οδηγία 91/628 και συγκεκριμένα το ζήτημα αν, κατ’ εφαρμογή της παραπομπής αυτής, η μεταφορά που εκτελεί ένα πορθμείο που συνδέει τακτικά και απευθείας ένα γεωγραφικό σημείο της Κοινότητας με ένα γεωγραφικό σημείο που βρίσκεται σε τρίτη χώρα εμπίπτει στο σημείο 48, παράγραφος 7, στοιχείο α’, του παραρτήματος της οδηγίας αυτής ή πρέπει να εφαρμόζεται κατ’ αναλογία το σημείο 7, στοιχείο β’, του ίδιου αυτού σημείου 48.
Κατά το αιτούν δικαστήριο, μολονότι το σημείο 48, παράγραφος 7, στοιχείο β’, του παραρτήματος της οδηγίας 91/628 περιορίζει ρητά το πεδίο εφαρμογής του στις θαλάσσιες μεταφορές μόνο μεταξύ δύο γεωγραφικών σημείων της Κοινότητας, το πεδίο εφαρμογής του σημείου αυτού πρέπει οπωσδήποτε να διευρυνθεί, ώστε να καλύπτει και τις μεταφορές με πορθμεία, όπως είναι η επίμαχη στην κύρια δίκη μεταφορά, οι οποίες συνδέουν ένα σημείο της Κοινότητας με ένα σημείο που βρίσκεται σε τρίτη χώρα. Η διεύρυνση αυτή δικαιολογείται άλλωστε, κατά το αιτούν δικαστήριο, από την παραπομπή την οποία κάνει το άρθρο 1 του κανονισμού 615/98 στην οδηγία 91/628 και η οποία απαιτεί την τήρηση των διατάξεων της οδηγίας κατά τη μεταφορά των ζώων μέχρι την πρώτη εκφόρτωσή τους στην τρίτη χώρα τελικού προορισμού.
Επισημαίνεται ευθύς εξαρχής ότι το άρθρο 1 του κανονισμού 615/98 προβλέπει ότι, για την εφαρμογή του άρθρου 13, παράγραφος 9, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 805/68, η καταβολή των επιστροφών κατά την εξαγωγή ζωντανών βοοειδών της κλάσης 0102 της Συνδυασμένης Ονοματολογίας εξαρτάται από την τήρηση, μεταξύ άλλων, των διατάξεων της οδηγίας 91/628 κατά τη μεταφορά των ζώων μέχρι την πρώτη εκφόρτωσή τους στην τρίτη χώρα τελικού προορισμού (βλ. απόφαση της 17ης Ιανουαρίου 2008,
C-37/06 και C-58/06, Viamex Agrar Handel και ZVK, Συλλογή 2008, σ. I-69
, σκέψη 17).
Όσον αφορά το περιεχόμενο της γενικής παραπομπής που κάνει το άρθρο 1 του κανονισμού 615/98 στην οδηγία 91/628, το Δικαστήριο έχει δεχτεί ότι σκοπός του άρθρου αυτού είναι να διασφαλίσει ότι, για την εφαρμογή του άρθρου 13, παράγραφος 9, του κανονισμού 805/68, θα τηρούνται οι εφαρμοστέες διατάξεις της εν λόγω οδηγίας σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζωντανών ζώων, και ειδικότερα σχετικά με την προστασία των ζώων κατά τη μεταφορά τους (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Viamex Agrar Handel και ZVK, σκέψη 19).
Εντούτοις, το γεγονός ότι το άρθρο 1 του κανονισμού 615/98 αναφέρεται στις διατάξεις της οδηγίας 91/628, οι οποίες θέτουν τις προϋποθέσεις της καταβολής των επιστροφών, δεν μπορεί να έχει ως συνέπεια την τροποποίηση του πεδίου εφαρμογής των εν λόγω διατάξεων. Το γεγονός ότι ο κοινοτικός νομοθέτης επέβαλε την εφαρμογή των διατάξεων αυτών μέχρι την πρώτη εκφόρτωση των ζώων στην τρίτη χώρα τελικού προορισμού δεν μπορεί να ερμηνευθεί με την έννοια ότι το νομικό καθεστώς που διέπει συγκεκριμένη μεταφορά μεταξύ δύο σημείων της Κοινότητας εφαρμόζεται κατ’ ανάγκη και στην ίδια μεταφορά που πραγματοποιείται μεταξύ ενός γεωγραφικού σημείου της Κοινότητας και ενός γεωγραφικού σημείου της οικείας τρίτης χώρας.
Μολονότι το άρθρο 1 του κανονισμού 615/98 εξαρτά την καταβολή των επιστροφών κατά την εξαγωγή από την τήρηση των διατάξεων της οδηγίας 91/628 κατά τις διάφορες φάσεις της μεταφοράς των ζώων μέχρι την πρώτη εκφόρτωσή τους στην τρίτη χώρα τελικού προορισμού, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι επιτακτικές διατάξεις του σημείου 48, παράγραφος 7, στοιχείο β’, του παραρτήματος της ίδιας αυτής οδηγίας αφορούν ρητά τις ενδοκοινοτικές μεταφορές και δεν επιτρέπεται συνεπώς να εφαρμόζονται στις ομοειδείς μεταφορές προς τρίτες χώρες.
Συγκεκριμένα, το σημείο 48 του παραρτήματος της οδηγίας 91/628 πρέπει να ερμηνευθεί με την έννοια, πρώτον, ότι η παράγραφος 7, στοιχείο β’, του σημείου αυτού εφαρμόζεται στις μεταφορές με πορθμεία που συνδέουν τακτικά και απευθείας δύο γεωγραφικά σημεία της Κοινότητας και που πρέπει εξ ορισμού να είναι σε θέση να τηρούν τους όρους που επιβάλλει το σημείο αυτό και, δεύτερον, ότι, όταν δεν εφαρμόζεται το σημείο 48, παράγραφος 7, στοιχείο β’, πρέπει να πληρούνται οι όροι του σημείου 48, παράγραφος 7, στοιχείο α’.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η παραπομπή που κάνει το άρθρο 1 του κανονισμού 615/98 στην οδηγία 91/628 δεν έχει την έννοια ότι το σημείο 48, παράγραφος 7, στοιχείο β’, του παραρτήματός της, το πεδίο εφαρμογής του οποίου περιορίζεται ρητά στις θαλάσσιες μεταφορές μεταξύ δύο γεωγραφικών σημείων της Κοινότητας, πρέπει να εφαρμόζεται στις μεταφορές με πορθμεία που συνδέουν τακτικά ένα γεωγραφικό σημείο της Κοινότητας με ένα γεωγραφικό σημείο που βρίσκεται σε τρίτη χώρα.
Κατόπιν των παραπάνω σκέψεων, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 1 του κανονισμού 615/98 δεν έχει την έννοια ότι το σημείο 48, παράγραφος 7, στοιχείο β’, του παραρτήματος της οδηγίας 91/628 εφαρμόζεται στις περιπτώσεις θαλάσσιας μεταφοράς που συνδέει, με τη βοήθεια οχημάτων που φορτώνονται στα πλοία χωρίς να εκφορτώνονται τα ζώα, ένα γεωγραφικό σημείο της Κοινότητας με ένα γεωγραφικό σημείο που βρίσκεται σε τρίτη χώρα.
Επί του δεύτερου ερωτήματος
Το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε το δεύτερο αυτό ερώτημα για την περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα.
Κατόπιν της αρνητικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα, δεν χρειάζεται να δοθεί απάντηση στο δεύτερο ερώτημα.
Επί του τρίτου ερωτήματος
Με το τρίτο ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν, κατ’ εφαρμογή του σημείου 48, παράγραφος 7, στοιχείο α’, του παραρτήματος της οδηγίας 91/628, δεν πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η διάρκεια της θαλάσσιας μεταφοράς μεταξύ ενός γεωγραφικού σημείου της Κοινότητας και ενός γεωγραφικού σημείου που βρίσκεται σε τρίτη χώρα, εφόσον, πρώτον, τα οχήματα με τα οποία γίνεται η μεταφορά φορτώνονται στα πλοία χωρίς να εκφορτώνονται τα ζώα και, δεύτερον, τα ζώα ταΐζονται και ποτίζονται τακτικά, καθώς και αν, σ’ αυτή την περίπτωση, μπορεί να αρχίσει μια νέα οδική μεταφορά 29 ωρών αμέσως μετά την εκφόρτωση των οχημάτων αυτών στον λιμένα της τρίτης χώρας προορισμού.
Τονίζεται ότι, εφόσον δεν υπάρχουν ειδικές διατάξεις για τις μεταφορές με πορθμεία, όπως είναι η επίμαχη εν προκειμένω μεταφορά, και δεδομένου ότι το σημείο 48, παράγραφος 7, στοιχείο β’, του παραρτήματος της οδηγίας 91/628 δεν έχει εφαρμογή σε αυτό το είδος μεταφοράς, οι συνθήκες υπό τις οποίες πρέπει να διεξάγεται η μεταφορά των ζώων με τέτοια πορθμεία μπορούν να προσδιορίζονται μόνο με βάση την παράγραφο 7, στοιχείο α’, του εν λόγω το σημείου 48, η οποία θέτει τους γενικούς κανόνες που έχουν εφαρμογή στις θαλάσσιες μεταφορές.
Όσον αφορά τη διάρκεια της εν λόγω μεταφοράς, από το γράμμα του σημείου 48, παράγραφος 7, στοιχείο α’, του παραρτήματος της οδηγίας 91/628 προκύπτει σαφώς ότι η διάρκεια του θαλάσσιου ταξιδιού επιτρέπεται να υπερβαίνει τις οκτώ ώρες, αν τηρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στα σημεία 3 και 4 του εν λόγω σημείου 48, εξαιρουμένων των διαρκειών ταξιδιού και των περιόδων ανάπαυσης. Επισημαίνεται ότι μεταξύ των προϋποθέσεων που πρέπει να τηρούνται καταλέγονται οι σχετικές με τα διαστήματα ποτίσματος και ταΐσματος των ζώων.
Κατά συνέπεια, στην περίπτωση μεταφοράς με πορθμείο που συνδέει τακτικά ένα γεωγραφικό σημείο της Κοινότητας με ένα γεωγραφικό σημείο που βρίσκεται σε τρίτη χώρα, η διάρκεια της μεταφοράς δεν πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, αν τα ζώα μεταφέρονται σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που προβλέπει το σημείο 48, παράγραφοι 3 και 4, του παραρτήματος της οδηγίας 91/628, με την εξαίρεση της προϋπόθεσης σχετικά με τη διάρκεια των ταξιδιών και τις περιόδους ανάπαυσης.
Όσον αφορά το ζήτημα αν είναι δυνατόν να αρχίσει νέα περίοδος οδικής μεταφοράς που να είναι σύμφωνη με τις προϋποθέσεις του σημείου 48, παράγραφος 4, στοιχείο γ’, του παραρτήματος της οδηγίας 91/628 αμέσως μετά την εκφόρτωση του οχήματος στον λιμένα προορισμού της τρίτης χώρας, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το σημείο 48, παράγραφος 7, στοιχείο α’, του εν λόγω παραρτήματος δεν προβλέπει σε καμία περίπτωση ότι πριν αρχίσει οποιαδήποτε νέα οδική μεταφορά τα ζώα πρέπει να αναπαύονται μετά την εκφόρτωση του οχήματος αυτού από το πλοίο.
Κατά συνέπεια, αν η μεταφορά με πορθμείο είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις του εν λόγω σημείου 48, παράγραφος 7, στοιχείο α’, και έχουν τηρηθεί όλες οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στις παραγράφους 3 και 4 του ίδιου αυτού σημείου 48, με την εξαίρεση της προϋπόθεσης σχετικά με τη διάρκεια του ταξιδιού και τις περιόδους ανάπαυσης, μπορεί να αρχίσει, σύμφωνα με την παράγραφο 4, στοιχείο δ’, του ίδιου αυτού σημείου 48, νέα οδική μεταφορά αμέσως μετά την εκφόρτωση του οχήματος στον λιμένα της τρίτης χώρας προορισμού.
Κατόπιν των παραπάνω σκέψεων, στο τρίτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το σημείο 48, παράγραφος 7, στοιχείο α’, του παραρτήματος της οδηγίας 91/628 έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση θαλάσσιας μεταφοράς που συνδέει ένα γεωγραφικό σημείο της Κοινότητας με ένα γεωγραφικό σημείο που βρίσκεται σε τρίτη χώρα με τη βοήθεια οχημάτων που φορτώνονται στα πλοία χωρίς να εκφορτώνονται τα ζώα, η διάρκεια της μεταφοράς δεν πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, αν τα ζώα μεταφέρονται σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που προβλέπουν οι παράγραφοι 3 και 4 του ίδιου αυτού σημείου 48, με την εξαίρεση της προϋπόθεσης σχετικά με τη διάρκεια του ταξιδιού και τις περιόδους ανάπαυσης. Αν αυτό πράγματι συμβαίνει, μπορεί να αρχίσει, σύμφωνα με την παράγραφο 4, στοιχείο δ’, του εν λόγω σημείου 48, νέα οδική μεταφορά αμέσως μετά την εκφόρτωση του οχήματος στον λιμένα της τρίτης χώρας προορισμού.
Επί του τέταρτου ερωτήματος
Με το τέταρτο ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο θέτει κατ’ ουσία το ζήτημα αν η καταχώριση, πριν από τη θαλάσσια μεταφορά, της φράσης «τα ζώα ταΐζονται και ποτίζονται το βράδυ, το πρωί, το μεσημέρι, το βράδυ, το πρωί» ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του άρθρου 5, μέρος Α, παράγραφος 2, στοιχείο δ’, ii, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας 91/628 και, σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο ερώτημα αυτό, αν η μη τήρηση της εν λόγω διάταξης μπορεί να έχει ως συνέπεια την απώλεια του δικαιώματος επιστροφής κατά την εξαγωγή.
Υπενθυμίζεται συναφώς ότι, κατά το άρθρο 5, μέρος Α, παράγραφος 2, στοιχείο δ’, i και ii, της οδηγίας 91/628, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε ο μεταφορέας να βεβαιώνεται ότι το πρωτότυπο του σχεδίου δρομολογίου συμπληρώνεται δεόντως από τα αρμόδια πρόσωπα την κατάλληλη στιγμή και ότι το προσωπικό στο οποίο ανατίθεται η μεταφορά αναφέρει στο σχέδιο δρομολογίου τις ώρες και τους τόπους στους οποίους τα μεταφερόμενα ζώα ταΐστηκαν και ποτίστηκαν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού.
Από το γράμμα της εν λόγω διάταξης προκύπτει σαφώς ότι το σχέδιο δρομολογίου, ανεξάρτητα από το χρονικό σημείο κατά το οποίο συμπληρώνεται, πρέπει, για να πληροί τις τυπικές απαιτήσεις του άρθρου 5, μέρος Α, παράγραφος 2, στοιχείο δ’, ii, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας 91/628, να περιλαμβάνει τα στοιχεία για τις ώρες και τους τόπους ταΐσματος και ποτίσματος των ζώων κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, τα οποία πρέπει να έχουν καταχωριστεί από το προσωπικό στο οποίο έχει ανατεθεί η μεταφορά.
Όσον αφορά τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει η μη τήρηση των απαιτήσεων αυτών, το Δικαστήριο έχει δεχτεί ότι, όταν η αρμόδια αρχή κράτους μέλους εκτιμά ότι δεν έχει τηρηθεί η οδηγία 91/628, χωρίς όμως η μη τήρησή της να προκαλέσει τον θάνατο των ζώων, ο κοινοτικός νομοθέτης παραχωρεί στην εν λόγω αρχή ορισμένο περιθώριο εκτίμησης προκειμένου να κρίνει αν η μη τήρηση μιας διάταξης της εν λόγω οδηγίας μπορεί να συνεπάγεται την απώλεια, τη μείωση ή τη διατήρηση της επιστροφής κατά την εξαγωγή. Το περιθώριο αυτό εκτίμησης δεν είναι πάντως απεριόριστο, δεδομένου ότι το πλαίσιό του καθορίζεται από το άρθρο 5 του κανονισμού 615/98 (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Viamex Agrar Handel και ZVK, σκέψεις 38 και 39).
Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει δεχτεί ότι εναπόκειται στην αρμόδια αρχή να εκτιμήσει αν η παράβαση μιας διάταξης της οδηγίας 91/628 επηρέασε την καλή μεταχείριση των ζώων, αν η παράβαση μπορεί, ενδεχομένως, να επανορθωθεί και αν πρέπει να επισύρει την απώλεια, τη μείωση ή τη διατήρηση της επιστροφής κατά την εξαγωγή (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Viamex Agrar Handel και ZVK, σκέψη 44).
Επομένως, σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, η αρμόδια αρχή μπορεί, αν θεωρεί ότι από το σύνολο των εγγράφων που έχει υποβάλει ο εξαγωγέας δεν αποδεικνύεται ότι έχει τηρηθεί η οδηγία 91/628, να αποφασίσει να μη δεχτεί την αίτηση χορήγησης επιστροφής κατά την εξαγωγή.
Εντούτοις, το Δικαστήριο, για να καταλήξει στην απόφαση αυτή, δέχτηκε ότι η αρμόδια αρχή οφείλει, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 5, παράγραφος 3, του κανονισμού 615/98, να στηρίζεται σε αντικειμενικά και συγκεκριμένα στοιχεία σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων, από τα οποία να μπορεί να αποδειχτεί ότι από τα έγγραφα που επισυνάπτει ο εξαγωγέας στην αίτησή του για επιστροφή κατά την εξαγωγή δεν αποδεικνύεται η τήρηση των διατάξεων της οδηγίας 91/628 κατά τη μεταφορά, ενώ ο εξαγωγέας έχει τη δυνατότητα να αποδείξει, εφόσον είναι αναγκαίο, ότι δεν είναι λυσιτελή τα στοιχεία βάσει των οποίων η αρμόδια αρχή έκρινε ότι δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις του κανονισμού αυτού και της οδηγίας αυτής (βλ. απόφαση της 13ης Μαρτίου 2008,
C-96/06, Viamex Agrar Handel, Συλλογή 2008, σ. I-1413
, σκέψη 41).
Εν πάση περιπτώσει, η αρμόδια αρχή υποχρεούται να αιτιολογεί την απόφασή της παραθέτοντας τους συγκεκριμένους λόγους για τους οποίους κρίνει ότι από τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισε ο εξαγωγέας δεν μπορεί να συναχθεί ότι τηρήθηκαν οι διατάξεις της οδηγίας 91/628. Προς τούτο, η αρχή αυτή υποχρεούται, μεταξύ άλλων, να εξετάζει αντικειμενικά τα έγγραφα που της υποβάλλει ο εξαγωγέας και να αποδεικνύει ότι, βάσει των στοιχείων που παραθέτει η ίδια, τα έγγραφα που επισυνάπτονται στην αίτηση για επιστροφή κατά την εξαγωγή δεν αποδεικνύουν ότι τηρήθηκαν οι κρίσιμες για την υπόθεση διατάξεις της εν λόγω οδηγίας (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Viamex Agrar Handel, σκέψη 42).
Μολονότι η μνεία ότι τα ζώα, κατά τη διάρκεια της θαλάσσιας μεταφοράς, ταΐζονται και ποτίζονται «το βράδυ, το πρωί, το μεσημέρι, το βράδυ, το πρωί» δεν ανταποκρίνεται πλήρως στις απαιτήσεις του άρθρου 5, μέρος Α, παράγραφος 2, στοιχείο δ’, ii, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας 91/628, δεν μπορεί να συναχθεί πάντως το συμπέρασμα ότι τα ζώα ούτε ταΐστηκαν ούτε ποτίστηκαν.
Η καταχώριση, πριν από τη θαλάσσια μεταφορά, της φράσης ότι τα ζώα ταΐζονται και ποτίζονται σε χρονικά σημεία που μπορούν να συγκεκριμενοποιηθούν επαρκώς μπορεί να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της οδηγίας 91/628, εφόσον αποδεικνύεται ότι το τάισμα και το πότισμα αυτό όντως πραγματοποιήθηκαν.
Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει, στη διαφορά της κύριας δίκης, αν από το σύνολο των εγγράφων που έχει υποβάλει ο εξαγωγέας, μεταξύ των οποίων καταλέγονται το σχέδιο δρομολογίου και η ένορκη δήλωση στην οποία αναφέρεται η σκέψη 15 της παρούσας απόφασης, συνάγεται ότι τα ζώα μεταφέρθηκαν σύμφωνα με τις απαιτήσεις της οδηγίας 91/628.
Κατόπιν των παραπάνω σκέψεων, στο τέταρτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το σχέδιο δρομολογίου στο οποίο έχει δακτυλογραφηθεί, πριν από τη θαλάσσια μεταφορά, η φράση ότι τα ζώα, κατά τη διάρκεια της θαλάσσιας μεταφοράς, ταΐζονται και ποτίζονται «το βράδυ, το πρωί, το μεσημέρι, το βράδυ, το πρωί» μπορεί να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της οδηγίας 91/628, εφόσον αποδεικνύεται ότι το τάισμα και το πότισμα αυτό όντως πραγματοποιήθηκαν. Αν η αρμόδια αρχή κρίνει, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα έγγραφα που έχει προσκομίσει ο εξαγωγέας, ότι δεν έχουν τηρηθεί οι απαιτήσεις της εν λόγω οδηγίας, οφείλει να εκτιμήσει αν η μη τήρηση αυτή επηρέασε την καλή μεταχείριση των ζώων, αν η παράβαση αυτή μπορεί, ενδεχομένως, να επανορθωθεί και αν πρέπει να επισύρει την απώλεια, τη μείωση ή τη διατήρηση της επιστροφής κατά την εξαγωγή.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:

1)
Το άρθρο 1 του κανονισμού (ΕΚ) 615/98 της Επιτροπής, της 18ης Μαρτίου 1998, για ειδικές λεπτομέρειες εφαρμογής του καθεστώτος των επιστροφών κατά την εξαγωγή όσον αφορά την καλή μεταχείριση των ζωντανών βοοειδών κατά τη μεταφορά, δεν έχει την έννοια ότι το σημείο 48, παράγραφος 7, στοιχείο β’, του παραρτήματος της οδηγίας 91/628/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Νοεμβρίου 1991, για την προστασία των ζώων κατά τη μεταφορά και για την τροποποίηση των οδηγιών 90/425/ΕΟΚ και 91/496/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 95/29/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 1995, εφαρμόζεται στις περιπτώσεις θαλάσσιας μεταφοράς που συνδέει, με τη βοήθεια οχημάτων που φορτώνονται στα πλοία χωρίς να εκφορτώνονται τα ζώα, ένα γεωγραφικό σημείο της Κοινότητας με ένα γεωγραφικό σημείο που βρίσκεται σε τρίτη χώρα.

2)
To σημείο 48, παράγραφος 7, στοιχείο α’, του παραρτήματος της οδηγίας 91/628, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 95/29, έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση θαλάσσιας μεταφοράς που συνδέει ένα γεωγραφικό σημείο της Κοινότητας με ένα γεωγραφικό σημείο που βρίσκεται σε τρίτη χώρα με τη βοήθεια οχημάτων που φορτώνονται στα πλοία χωρίς να εκφορτώνονται τα ζώα, η διάρκεια της μεταφοράς δεν πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, αν τα ζώα μεταφέρονται σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που προβλέπουν οι παράγραφοι 3 και 4 του ίδιου αυτού σημείου 48, με την εξαίρεση της προϋπόθεσης σχετικά με τη διάρκεια του ταξιδιού και τις περιόδους ανάπαυσης. Αν αυτό πράγματι συμβαίνει, μπορεί να αρχίσει, σύμφωνα με την παράγραφο 4, στοιχείο δ’, του εν λόγω σημείου 48, νέα οδική μεταφορά αμέσως μετά την εκφόρτωση του οχήματος στον λιμένα της τρίτης χώρας προορισμού.

3)
To σχέδιο δρομολογίου στο οποίο έχει δακτυλογραφηθεί, πριν από τη θαλάσσια μεταφορά, η φράση ότι τα ζώα, κατά τη διάρκεια της θαλάσσιας μεταφοράς, ταΐζονται και ποτίζονται «το βράδυ, το πρωί, το μεσημέρι, το βράδυ, το πρωί» μπορεί να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της οδηγίας 91/628, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 95/29, εφόσον αποδεικνύεται ότι το τάισμα και το πότισμα αυτό όντως πραγματοποιήθηκαν. Αν η αρμόδια αρχή κρίνει, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα έγγραφα που έχει προσκομίσει ο εξαγωγέας, ότι δεν έχουν τηρηθεί οι απαιτήσεις της εν λόγω οδηγίας, οφείλει να εκτιμήσει αν η μη τήρηση αυτή επηρέασε την καλή μεταχείριση των ζώων, αν η παράβαση αυτή μπορεί, ενδεχομένως, να επανορθωθεί και αν πρέπει να επισύρει την απώλεια, τη μείωση ή τη διατήρηση της επιστροφής κατά την εξαγωγή.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.