CELEX: 61989CJ0294
Δικηγόροι
Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών

Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 25 Σεπτεμβρίου 1989, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με αίτημα να αναγνωριστεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία, μη θεσπίζοντας, σύμφωνα με τα άρθρα 59 και 60 της Συνθήκης, όλες τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που είναι αναγκαίες προκειμένου να συμμορφωθεί προς την οδηγία 77/249/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1977, περί διευκολύνσεως της πραγματικής ασκήσεως της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από δικηγόρους ( ΕΕ ειδ. έκδ. 06/001, σ. 249, στο εξής: οδηγία 77/249 ), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη ΕΟΚ.
Οι διατάξεις που θέσπισε η Γαλλική Δημοκρατία για την εφαρμογή της προαναφερθείσας οδηγίας 77/249 περιλαμβάνονται στο διάταγμα 72-468, της 9ης Ιουνίου 1972, περί οργανώσεως του δικηγορικού επαγγέλματος, όπως το διάταγμα αυτό τροποποιήθηκε από το διάταγμα 79-233, της 22ας Μαρτίου 1979, περί της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στη Γαλλία από δικηγόρους υπηκόους των κρατών μελών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (JORF της 23.3.1979, σ. 659, στο εξής: διάταγμα 72-468 ).
Το άρθρο 126-2, πρώτο εδάφιο, του διατάγματος 72-468 ορίζει ότι « στη Γαλλία αναγνωρίζονται ως δικηγόροι οι υπήκοοι των άλλων κρατών μελών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων οι οποίοι ασκούν στη χώρα καταγωγής τους τις επαγγελματικές τους δραστηριότητες« υπό μία από τις ονομασίες που προβλέπονται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, της προαναφερθείσας οδηγίας 77/249.
Εξάλλου, το άρθρο 126-3, τέταρτο εδάφιο, του διατάγματος 72-468 προβλέπει ότι, « για να διενεργήσει διαδικαστικές πράξεις, ( ο δικηγόρος που παρέχει υπηρεσίες ) οφείλει, στις αστικές υποθέσεις, όταν η πρόσληψη δικηγόρου είναι υποχρεωτική, να ζητεί τη συνδρομή: ενώπιον tribunal de grande instance, δικηγόρου (avocat) εγγεγραμμένου στον δικηγορικό σύλλογο της περιφερείας του εν λόγω δικαστηρίου ή δικαιούμενο να παρίσταται ενώπιον του δικαστηρίου αυτού· ενώπιον cour d'appel, δικηγόρου ( avoué ) παρ' εφέταις ή, ελλείψει τέτοιου δικηγόρου, τη συνδρομή δικηγόρου (avocat) δικαιουμένου να παρίσταται ενώπιον του δικαστηρίου αυτού ». Επιπλέον, κατά το άρθρο 126-3, πέμπτο εδάφιο, του ιδίου διατάγματος, ο παρέχων υπηρεσίες δικηγόρος οφείλει, « ενώπιον των λοιπών δικαστηρίων, δικαιοδοτικών ή πειθαρχικών οργάνων ή δημοσίων αρχών (... ) υπό την επιφύλαξη της ισχύουσας πρακτικής κατά την ημέρα ενάρξεως της ισχύος του παρόντος άρθρου, να συμπράττει με εγγεγραμμένο σε γαλλικό δικηγορικό σύλλογο δικηγόρο, ο οποίος θα είναι, ενδεχομένως, υπεύθυνος ενώπιον του εν λόγω δικαστηρίου ή οργάνου ή της εν λόγω αρχής ».
Η Επιτροπή, με το έγγραφο οχλήσεως και την αιτιολογημένη γνώμη που απηύθυνε στη Γαλλική Κυβέρνηση σύμφωνα με το άρθρο 169 της Συνθήκης, διατύπωσε τρεις χωριστές αιτιάσεις κατά των διατάξεων του διατάγματος 72-468, περί της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από δικηγόρους στη Γαλλία. Η πρώτη αιτίαση αφορά το προσωπικό πεδίο εφαρμογής των διατάξεων αυτών, όπως αυτό προκύπτει από το άρθρο 126-2, πρώτο εδάφιο, του διατάγματος. Η δεύτερη αιτίαση αφορά τον τομέα στον οποίο έχει εφαρμογή η υποχρέωση που επιβάλλεται στους παρέχοντες υπηρεσίες δικηγόρους να συμπράττουν με δικηγόρο εγκατεστημένο στη Γαλλία. Η τρίτη αιτίαση αφορά την υποχρέωση που επιβάλλεται στους παρέχοντες υπηρεσίες δικηγόρους, σε υποθέσεις ενώπιον ορισμένων δικαστηρίων, να ζητούν τη συνδρομή δικηγόρου εγγεγραμμένου στον δικηγορικό σύλλογο της περιφερείας του συγκεκριμένου δικαστηρίου προκειμένου να διενεργήσουν διαδικαστικές πράξεις.
Επειδή η Γαλλική Δημοκρατία δεν συμμορφώθηκε προς την αιτιολογημένη γνώμη της Επιτροπής, η Επιτροπή άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση περιγράφεται διεξοδικώς η εξέλιξη της διαδικασίας και αναπτύσσονται οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Α — Προσωπικό πεδίο εφαρμογής του διατάγματος 72-468
Η
Επιτροπή θεωρεί ότι το άρθρο 126-2, πρώτο εδάφιο, του διατάγματος 72-468 αντιβαίνει στο άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 77/249, καθόσον εξαιρεί από τις ευνοϊκές ρυθμίσεις περί της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από δικηγόρους στη Γαλλία τους Γάλλους υπηκόους οι οποίοι ασκούν το δικηγορικό επάγγελμα σε κράτος μέλος άλλο από τη Γαλλική Δημοκρατία.
Η Γαλλική Δημοκρατία δεν αμφισβητεί την παράβαση που της προσάπτει η Επιτροπή.
Δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 77/249, με τον όρο « δικηγόρος » νοείται κάθε πρόσωπο που δικαιούται να ασκεί τις επαγγελματικές του δραστηριότητες υπό μία από τις ονομασίες που αναφέρονται στη διάταξη αυτή. Εξάλλου, το άρθρο 2 της ίδιας οδηγίας προβλέπει ότι κάθε κράτος μέλος αναγνωρίζει ως δικηγόρους, για την άσκηση των δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών, όλα τα πρόσωπα που αναφέρονται στην παράγραφο 2 του άρθρου 1.
Κατά συνέπεια, πρέπει να αναγνωρίζονται στη Γαλλία ως δικηγόροι, για την άσκηση των δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών, όχι μόνον οι υπήκοοι των άλλων κρατών μελών, αλλά και οι Γάλλοι υπήκοοι οι οποίοι δικαιούνται να ασκούν τις επαγγελματικές τους δραστηριότητες σε άλλο κράτος μέλος υπό μία από τις ονομασίες που αναφέρονται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 77/249.
Συνεπώς, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία, στερώντας στους Γάλλους υπηκόους που ασκούν το δικηγορικό επάγγελμα σε άλλο κράτος μέλος το πλεονέκτημα των διατάξεων περί της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από δικηγόρους στη Γαλλία, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη.
Β — Πεδίο της από συμφώνου ενεργείας
Η Επιτροπή θεωρεί ότι το άρθρο 126-3, πέμπτο εδάφιο, του διατάγματος 72-468 αντιβαίνει στο άρθρο 5 της οδηγίας 77/249, καθόσον επιβάλλει στους παρέχοντες υπηρεσίες δικηγόρους να συμπράττουν με δικηγόρο εγγεγραμμένο σε γαλλικό δικηγορικό σύλλογο σε διαδικασίες ενώπιον οργάνων ή αρχών που δεν αποτελούν δικαστικά όργανα, καθώς και σε διαδικασίες στις οποίες, κατά το γαλλικό δίκαιο, η πρόσληψη δικηγόρου δεν είναι υποχρεωτική.
Η Γαλλική Δημοκρατία δεν αμφισβητεί την παράβαση που της προσάπτει η Επιτροπή.
Παρατηρείται ότι το άρθρο 5 της οδηγίας 77/249 επιτρέπει στα κράτη μέλη να επιβάλλουν στους παρέχοντες υπηρεσίες δικηγόρους την υποχρέωση να συμπράττουν με δικηγόρο ασκούντα τη δραστηριότητα του ενώπιον του δικάζοντος δικαστηρίου μόνο « για την άσκηση των δραστηριοτήτων οι οποίες αφορούν την εκπροσώπηση και την υπεράσπιση πελάτη ενώπιον δικαστηρίου ».
Κατά συνέπεια, η υποχρέωση αυτή δεν μπορεί να επιβληθεί για την άσκηση δραστηριοτήτων ενώπιον οργάνων ή αρχών που δεν ασκούν δικαιοδοτική λειτουργία.
Εξάλλου, όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 1988, υπόθεση
427/85, Επιτροπή κατά Γερμανίας (Συλλογή 1988, σ. 1123, σκέψη 13)
, το άρθρο 5 της οδηγίας 77/249 δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την επιβολή στον παρέχοντα υπηρεσίες δικηγόρο ορισμένων υποχρεώσεων, εφόσον ανάλογες υποχρεώσεις δεν προβλέπονται από τους επαγγελματικούς κανόνες που θα είχαν εφαρμογή αν δεν υπήρχε παροχή υπηρεσιών κατά την έννοια της Συνθήκης.
Δεν αμφισβητείται ότι, για ορισμένες ένδικες διαδικασίες, η γαλλική νομοθεσία δεν επιβάλλει την πρόσληψη δικηγόρου. Αντιθέτως, επιτρέπει στους διαδίκους να υπερασπίζονται οι ίδιοι τα συμφέροντα τους ή, όσον αφορά τις διαδικασίες ενώπιον εμπο-ροδικείων, να επικουρούνται ή να εκπροσωπούνται από πρόσωπο το οποίο δεν είναι δικηγόρος αλλά ενεργεί κατόπιν ειδικής εντολής.
Κατά συνέπεια, ο παρέχων υπηρεσίες δικηγόρος δεν μπορεί να υποχρεωθεί να συμπράξει με δικηγόρο ασκούντα δραστηριότητα ενώπιον του δικάζοντος δικαστηρίου, στο πλαίσιο ενδίκων διαδικασιών για τις οποίες η γαλλική νομοθεσία δεν επιβάλλει την υποχρεωτική πρόσληψη δικηγόρου.
Συνεπώς, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία, υποχρεώνοντας τον παρέχοντα τις υπηρεσίες του δικηγόρο να ενεργεί από συμφώνου με δικηγόρο εγγεγραμμένο σε γαλλικό δικηγορικό σύλλογο προκειμένου να ενεργήσει πράξεις ενώπιον αρχών και οργάνων που δεν ασκούν δικαιοδοτική λειτουργία καθώς και για την άσκηση δραστηριοτήτων για τις οποίες το γαλλικό δίκαιο δεν επιβάλλει την υποχρεωτική πρόσληψη δικηγόρου, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη.
Γ — Εδαφικότητα της δικαστικής πληρεξουσιότητας
Η Επιτροπή θεωρεί ότι το τέταρτο εδάφιο του άρθρου 126-3 του διατάγματος 72-468 αντιβαίνει στα άρθρα 59 και 60 της Συνθήκης και στο άρθρο 5 της οδηγίας 77/249, καθόσον προβλέπει ότι, στις αστικές υποθέσεις όταν η πρόσληψη δικηγόρου είναι υποχρεωτική, ο παρέχων υπηρεσίες δικηγόρος που παρίσταται ενώπιον tribunal de grande instance πρέπει, για να ενεργήσει διαδικαστικές πράξεις, να ζητεί τη συνδρομή δικηγόρου εγγεγραμμένου στον δικηγορικό σύλλογο του εν λόγω δικαστηρίου ή εξουσιοδοτημένο να ενεργεί διαδικαστικές πράξεις ενώπιον του.
Κατά την Επιτροπή, ο παρέχων υπηρεσίες δικηγόρος πρέπει να έχει τη δυνατότητα να παρίσταται ενώπιον οποιουδήποτε δικαστηρίου υπό τους ίδιους όρους που ισχύουν για τους δικηγόρους οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι στον δικηγορικό σύλλογο της περιφερείας του δικαστηρίου και, ειδικότερα, για τους δικηγόρους που δικαιούνται να ενεργούν διαδικαστικές πράξεις ενώπιον του, υπό τη μόνη επιφύλαξη της υποχρεώσεως από συμφώνου ενέργειας με δικηγόρο έχοντα δικαίωμα παραστάσεως ενώπιον του δικαστηρίου αυτού.
Η Γαλλική Δημοκρατία θεωρεί ότι η υποχρέωση που απορρέει από το άρθρο 126-3, τέταρτο εδάφιο, του διατάγματος 72-468 συμβιβάζεται με την έννοια της από συμφώνου ενέργειας, η οποία περιέχεται στο άρθρο 5 της προαναφερθείσας οδηγίας 77/249. Υποστηρίζει συναφώς ότι η υποχρέωση των δικηγόρων να ζητούν τη συνδρομή δικηγόρου εγγεγραμμένου στον δικηγορικό σύλλογο της περιφερείας του δικάζοντος δικαστηρίου δικαιολογείται από το ότι, δυνάμει του άρθρου 5 της ίδιας οδηγίας, ο δικηγόρος αυτός είναι υπεύθυνος έναντι του δικάζοντος δικαστηρίου για την τήρηση των ισχυόντων διαδικαστικών και δεοντολογικών κανόνων.
Υπενθυμίζεται, προκαταρκτικώς, ότι το Δικαστήριο, αποφαινόμενο επί θέματος αφο-ρώντος την ελευθερία εγκαταστάσεως διευκρίνισε, με την απόφαση της 12ης Ιουλίου 1984, υπόθεση
107/83, Klopp (Συλλογή 1984, σ. 2971, σκέψη 20)
, ότι αν, λαμβανομένων υπόψη των ιδιομορφιών του δικηγορικού επαγγέλματος, πρέπει να αναγνωριστεί στο κράτος μέλος υποδοχής το δικαίωμα, προς το συμφέρον της ορθής απονομής της δικαιοσύνης, να αξιώνει από τους δικηγόρους που είναι εγγεγραμμένοι σε δικηγορικό σύλλογο του εδάφους του να ασκούν τις δραστηριότητες τους κατά τρόπον ώστε να διατηρούν επαρκή επαφή με τους πελάτες τους και τις δικαστικές αρχές και να τηρούν τους κανόνες δεοντολογίας, οι υποχρεώσεις αυτές δεν πρέπει να έχουν ως αποτέλεσμα να εμποδίζουν τους υπηκόους άλλων κρατών μελών να ασκούν αποτελεσματικά ένα δικαίωμα το οποίο τους εγγυάται η Συνθήκη.
Όσον αφορά την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, επιβάλλεται, κατά το άρθρο 59 της Συνθήκης, η κατάργηση όλων των περιορισμών της ελευθερίας αυτής, ώστε να επιτρέπεται στον παρέχοντα υπηρεσίες — κατά τη διατύπωση του άρθρου 60, εδάφιο 3, της Συνθήκης — να ασκεί τη δρασστηριότητά του στο κράτος όπου παρέχεται η υπηρεσία με τους ίδιους όρους που το κράτος αυτό επιβάλλει στους δικούς του υπηκόους.
Οι διατάξεις αυτές έχουν κυρίως ως στόχο να δίνουν στον παρέχοντα υπηρεσίες τη δυνατότητα να ασκεί τη δραστηριότητα του στο κράτος μέλος υποδοχής χωρίς να υφίσταται δυσμενείς διακρίσεις έναντι των υπηκόων του κράτους αυτού. Όπως διευκρίνισε το Δικαστήριο με την απόφαση της 17ης Δεκεκμβρίου 1981, υπόθεση
279/80, Webb ( Συλλογή 1981, σ. 3305, σκέψη 16 )
, από τις διατάξεις αυτές δεν συνάγεται ότι το σύνολο της εθνικής νομοθεσίας, η οποία εφαρμόζεται στους υπηκόους του εν λόγω κράτους και αφορά κανονικά μια μόνιμη δραστηριότητα των εγκατεστημένων στο κράτος αυτό προσώπων, μπορεί να τύχει εφαρμογής στο σύνολο της και κατά τον ίδιο τρόπο και σε προσωρινού χαρακτήρα δραστηριότητες, τις οποίες ασκούν πρόσωπα εγκατεστημένα σε άλλα κράτη μέλη.
Ο κανόνας της εδαφικής αποκλειστικότητας του τετάρτου εδαφίου του άρθρου 126-3 του διατάγματος 72-468 αποτελεί ακριβώς τμήμα μιας εθνικής νομοθεσίας που αφορά κατά κανόνα τις μόνιμες δραστηριότητες των εγκατεστημένων στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους δικηγόρων, οι οποίοι έχουν όλοι το δικαίωμα να παρίστανται ενώπιον του tribunal de grande instance στην περιφέρεια του οποίου είναι εγκατεστημένοι. Αντιθέτως, η κατάσταση του παρέχοντος υπηρεσίες δικηγόρου που είναι εγκατεστημένος σε άλλο κράτος μέλος δεν του παρέχει το δικαίωμα παραστάσεως ενώπιον γαλλικού tribunal de grande instance.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο κανόνας της εδαφικής αποκλειστικότητας δεν μπορεί να εφαρμοστεί στις προσωρινού χαρακτήρα δραστηριότητες που ασκούν οι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη δικηγόροι, δεδομένοι ότι, από την άποψη αυτή, οι νομικές και πραγματικές συνθήκες στην περίπτωση τους δεν επιδέχονται σύγκριση με τις συνθήκες υπό τις οποίες τελούν οι εγκατεστημένοι στο γαλλικό έδαφος δικηγόροι.
Το συμπέρασμα αυτό όμως δεν αναιρεί την υποχρέωση του παρέχοντος υπηρεσίες δικηγόρου να ενεργεί κατόπιν συμφωνίας με δικηγόρο που έχει δικαίωμα παραστάσεως ενώπιον του δικάζοντος δικαστηρίου, εντός των ορίων και σύμφωνα με τους τρόπους που καθόρισε το Δικαστήριο με την προαναφερθείσα απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 1988, Επιτροπή κατά Γερμανίας.
Με την απόφαση αυτί], το Δικαστήριο έκρινε ότι η υποχρέωση που μπορούν να επιβάλλουν τα κράτη μέλη στον παρέχοντα υπηρεσίες δικηγόρο να ενεργεί από συμφώνου με δικηγόρο έχοντα δικαίωμα παραστάσεως ενώπιον του δικάζοντος δικαστηρίου έχει ως σκοπό να του παράσχει την αναγκαία βοήθεια προκειμένου να ενεργήσει εντός ενός δικαιοδοτικού συστήματος διαφορετικού από αυτό που του είναι οικείο και να παράσχει στο δικάζον δικαστήριο τη βεβαιότητα ότι ο παρέχων υπηρεσίες δικηγόρος διαθέτει πράγματι τη βοήθεια αυτή και, επομένως, είναι σε θέση να τηρεί πλήρως τους ισχύοντες διαδικαστικούς και δεοντολογικούς κανόνες.
Από την άποψη αυτή, ο παρέχων υπηρεσίες δικηγόρος και ο τοπικός δικηγόρος, οι οποίοι υπόκεινται αμφότεροι στους κανόνες δεοντολογίας του κράτους μέλους υποδοχής, πρέπει να θεωρηθούν ότι είναι σε θέση να καθορίσουν από κοινού, τηρούντες αυτούς τους κανόνες και απολαύοντες επαγγελματικής ανεξαρτησίας, τους κατάλληλους τρόπους συνεργασίας για να φέρουν σε πέρας την εντολή που τους έχει δοθεί.
Το συμπέρασμα αυτό δεν σημαίνει ότι οι εθνικοί νομοθέτες δεν έχουν τη δυνατότητα να καθορίζουν το γενικό πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ των δύο δικηγόρων. Οι υποχρεώσεις, πάντως, που επιβάλλουν ενδεχομένως οι διατάξεις αυτές δεν πρέπει να είναι δυσανάλογες σε σχέση προς τους σκοπούς του καθήκοντος της από συμφώνου ενεργείας, όπως αυτοί περιγράφηκαν ανωτέρω.
Η Γαλλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι ο κανόνας του τετάρτου εδαφίου του άρθρου 126-3 του διατάγματος 72-468 είναι αναγκαίος ώστε το δικάζον δικαστήριο να είναι βέβαιο ότι ο παρέχων υπηρεσίες δικηγόρος θα τηρήσει πλήρως τους διαδικαστικούς και δεοντολογικούς κανόνες που ισχύουν στη Γαλλία. Αφενός, ο κανόνας αυτός είναι, κατά την καθής, απαραίτητος για την τήρηση των διατάξεων που αποβλέπουν στην ταχεία και κατ' αντιδικία εξέλιξη της διαδικασίας, ιδίως όσον αφορά τη διεξαγωγή των αποδείξεων, και οι οποίες προϋποθέτουν την ύπαρξη, μεταξύ του πληρεξουσίου δικηγόρου και του δικάζοντος δικαστηρίου, διαρκούς επαφής, την οποία ένας δικηγόρος εγκατεστημένος σε άλλο κράτος μέλος δεν μπορεί να εξασφαλίσει. Αφετέρου, ο κανόνας αυτός διευκολύνει την κίνηση πειθαρχικών διώξεων κατά του τοπικού δικηγόρου που ενεργεί από συμφώνου με τον παρέχοντα υπηρεσίες δικηγόρο.
Τα επιχειρήματα αυτά δεν μπορούν να γίνουν δεκτά.
Αφενός, όπως είπε το Δικαστήριο με την προαναφερθείσα απόφαση της 12ης Ιουλίου 1984, Klopp (σκέψη 21 ), τα σημερινά μέσα μεταφορών και τηλεπικοινωνίας προσφέρουν τη δυνατότητα να εξασφαλίζεται κατάλληλα η απαραίτητη επαφή με τις δικαστικές αρχές και τους πελάτες. Εξάλλου, η ταχεία εξέλιξη της διαδικασίας, τηρούμενης της αρχής της κατ' αντιδικία εκδικάσεως των υποθέσεων, μπορεί να διασφαλιστεί με την επιβολή στους παρέχοντες υπηρεσίες δικηγόρους υποχρεώσεων συνεπαγομένων τους ελάχιστους δυνατούς περιορισμούς κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων τους. Ο σκοπός αυτός θα μπορούσε να επιτευχθεί με την επιβολή στον προσφέροντα υπηρεσίες δικηγόρο της υποχρεώσεως να ορίσει αντίκλητο τον δικηγόρο από συμφώνου με τον οποίον ενεργεί, ώστε να μπορούν να γίνονται προς αυτόν οι επιδόσεις διαδικαστικών εγγράφων προερχομένων από το δικάζον δικαστήριο.
Αφετέρου, ο κανόνας της εδαφικής αποκλειστικότητας, καίτοι μπορεί να διευκολύνει την κίνηση πειθαρχικής διαδικασίας κατά του τοπικού δικηγόρου, δεν είναι απαραίτητος για την κίνηση της διαδικασίας αυτής.
Κατά συνέπεια, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία, επιβάλλοντας, προκειμένου για αστικές υποθέσεις, στον παρέχοντα υπηρεσίες δικηγόρο που παρίσταται ενώπιον tribunal de grande instance να ζητεί, όταν η πρόσληψη δικηγόρου είναι υποχρεωτική, τη συνδρομή δικηγόρου εγγεγραμμένου στον δικηγορικό σύλλογο της περιφερείας του δικαστηρίου αυτού ή έχοντος δικαίωμα παραστάσεως ενώπιον του, προκειμένου να ενεργήσει διαδικαστικές πράξεις, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Επειδή η Γαλλική Δημοκρατία ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, η οποία παρενέβη υπέρ των αιτημάτων της Γαλλικής Δημοκρατίας, θα φέρει τα δικαστικά της έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει:

1)
Η Γαλλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 59 και 60 της Συνθήκης ΕΟΚ και από την οδηγία 77/249/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1977, κερί διευκολύνσεως της πραγματικής ασκήσεως της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από δικηγόρους:
—
στερώντας στους Γάλλους υπηκόους που ασκούν το δικηγορικό επάγγελμα σε άλλο κράτος μέλος το πλεονέκτημα των διατάξεων κερί της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από δικηγόρους στη Γαλλία·
—
υποχρεώνοντας τον παρέχοντα τις υπηρεσίες του δικηγόρο να ενεργεί από συμφώνου με δικηγόρο μέλος γαλλικού δικηγορικού συλλόγου προκειμένου να ενεργήσει πράξεις ενώπιον αρχών και οργάνων που δεν ασκούν δικαιοδοτική λειτουργία καθώς και για την άσκηση δραστηριοτήτων για τις οποίες το γαλλικό δίκαιο δεν επιβάλλει την υποχρεωτική πρόσληψη δικηγόρου·
—
επιβάλλοντας, προκειμένου για αστικές υποθέσεις, στον παρέχοντα υπηρεσίες δικηγόρο που παρίσταται ενώπιον tribunal de grande instance να ζητεί, όταν η πρόσληψη δικηγόρου είναι υποχρεωτική, τη συνδρομή δικηγόρου εγγεγραμμένου στον δικηγορικό σύλλογο της περιφερείας του δικαστηρίου αυτού ή έχοντος δικαίωμα παραστάσεως ενώπιον του, προκειμένου να ενεργήσει διαδικαστικές πράξεις.

2)
Καταδικάζει τη Γαλλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.

3)
Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας θα φέρει τα δικαστικά της έξοδα.

Due
O'Higgins
Moitinho de Almeida
Diez de Velasco
Κακούρης
Schockweiler
Grévisse
Zuleeg
ICapteyn
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 10 Ιουλίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος
Ο. Due
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.