CELEX: 61989CJ0046
Εξωσυμβατική ευθύνη
Άρση του συμπληρωματικού μηχανισμού κατά τις συναλλαγές
Πρώιμες πατάτες

Με δικόγραφο που κατέθεσαν στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 21 Φεβρουαρίου 1989, η Société d' initiatives et de coopération agricoles ( SICA) και η Société d' intérêt professionnel des producteurs et expéditeurs de fruits, légumes, bulbes et fleurs d' Ille-et-Vilaine (Sipefel), γαλλικές οργανώσεις παραγωγών πρωίμων πατατών (στο εξής: ενάγουσες), άσκησαν αγωγή, κατ' εφαρμογήν των άρθρων 178 και 215, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητούν αποκατάσταση της ζημίας που προκλήθηκε από την έκδοση του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 530/88 της Επιτροπής, της 26ης Φεβρουαρίου 1988, για την απόσυρση των πρωίμων πατατών από τον πίνακα των προϊόντων που υπόκεινται στον συμπληρωματικό μηχανισμό στις συναλλαγές (
ΕΕ L 53, σ. 71
), τον οποίο θεωρούν παράνομο.
Το άρθρο 81 της Πράξεως για τους όρους προσχωρήσεως του Βασιλείου της Ισπανίας και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας και για τις προσαρμογές των συνθηκών (
ΕΕ 1985, L 302, σ. 23
στο εξής: Πράξη Προσχωρήσεως) θεσπίζει συμπληρωματικό μηχανισμό κατά τις συναλλαγές (στο εξής: ΣΜΣ), για ορισμένα προϊόντα, μεταξύ της Κοινότητας υπό τη σύνθεση που είχε στις 31 Δεκεμβρίου 1985 (στο εξής: Κοινότητα των Δέκα ) και της Ισπανίας. Ο ΣΜΣ προβλέπει σύστημα επιτηρήσεως για την αποφυγή υπερβολικών εισαγωγών που θα μπορούσαν να διαταράξουν τις αγορές. Αποσκοπεί στο αρμονικό και βαθμιαίο άνοιγμα της αγοράς και την πλήρη πραγματοποίηση της ελεύθερης κυκλοφορίας στο εσωτερικό της Κοινότητας κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου ( άρθρο 83, παράγραφος 2, της Πράξεως Προσχωρήσεως ).
Κατά τις διατάξεις των άρθρων 81, 83 και 85 της Πράξεως Προσχωρήσεως, η εφαρμογή του ΣΜΣ περιλαμβάνει τρία στοιχεία, ήτοι τον καθορισμό ενδεικτικών ανωτάτων ορίων εισαγωγής, την εξέταση της εξελίξεως του εμπορίου μεταξύ των προσχωρούντων κρατών και της Κοινότητας των Δέκα και την ενδεχόμενη λήψη συντηρητικών ή οριστικών μέτρων σχετικών με το εμπόριο.
Δυνάμει του άρθρου 81, παράγραφος 3, της Πράξεως Προσχωρήσεως, μπορεί να αποφασιστεί η απόσυρση ορισμένων προϊόντων από τον πίνακα των προϊόντων που υπόκεινται στον ΣΜΣ, μεταξύ δε άλλων των πρωίμων πατατών. Θα πρέπει σχετικώς να ληφθεί ιδίως υπόψη η κατάσταση στο επίπεδο των διαρθρώσεων της παραγωγής και της εμπορίας των σχετικών προϊόντων.
Κατά το άρθρο 85, παράγραφος 4, της Πράξεως Προσχωρήσεως, η εφαρμογή του ΣΜΣ δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να έχει ως αποτέλεσμα μεταχείριση των προϊόντων προελεύσεως Ισπανίας ή της Κοινότητας των Δέκα λιγότερο ευνοϊκή από τη μεταχείριση των προϊόντων προελεύσεως τρίτων χωρών.
Ο κανονισμός ( ΕΟΚ ) 569/86 του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 1986 (
ΕΕ L 55, σ. 106
), καθορίζει τους γενικούς κανόνες εφαρμογής του ΣΜΣ. Προβλέπει σύστημα εγγυοδοσίας και « πιστοποιητικών ΣΜΣ » για τον έλεγχο της εξελίξεως των εμπορικών συναλλαγών.
Το άρθρο 5, παράγραφος 1, του ιδίου κανονισμού προβλέπει ότι, οσάκις η κατάσταση της αγοράς απαιτεί τον περιορισμό ή την αναστολή των εισαγωγών στην αγορά συγκεκριμένου κράτους μέλους, μπορεί να περιοριστεί ή να ανασταλεί η έκδοση πιστοποιητικών ΣΜΣ. Το άρθρο 6 ορίζει ότι, για την εκτίμηση της καταστάσεως της αγοράς κράτους μέλους στο οποίο εφαρμόζεται ο ΣΜΣ λαμβάνονται υπόψη ιδίως η εξέλιξη των τιμών στην εσωτερική αγορά του οικείου κράτους μέλους, η εξέλιξη της εσωτερικής ζητήσεως στο εν λόγω κράτος μέλος και οι ποσότητες προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο εμπορικών συναλλαγών, είτε ως έχουν είτε μετά από μεταποίηση, μεταξύ του εν λόγω κράτους μέλους και των λοιπών κρατών μελών καθώς και των τρίτων χωρών.
Ως προς τις επιπτώσεις της προσχωρήσεως της Ισπανίας και της Πορτογαλίας στο εμπόριο της Κοινότητας με τις τρίτες χώρες, επιβάλλεται να τονιστεί ότι η Επιτροπή διεξήγαγε διαπραγματεύσεις με ορισμένες τρίτες χώρες της Μεσογείου. Οι διαπραγματεύσεις αυτές κατέληξαν στη σύναψη προσθέτων πρωτοκόλλων στις Συμφωνίες Συνεργασίας και Συνδέσεως που είχαν συναφθεί μεταξύ της Κοινότητας και των εν λόγω τρίτων χωρών ( στο εξής: πρωτόκολλα ). Τα πρωτόκολλα αυτά αποβλέπουν στη διατήρηση της παραδοσιακής ροής των εξαγωγών των τρίτων χωρών της Μεσογείου προς την Κοινότητα μετά την προσχώρηση. Προς τον σκοπό αυτό,προβλέπουν σύστημα δασμολογικού αφοπλισμού που εφαρμόζεται στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ ΕΟΚ και των οικείων τρίτων χωρών [ βλέπε, μεταξύ άλλων, πρόσθετο πρωτόκολλο της Συμφωνίας Συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου (
ΕΕ 1987, L 297, σ. 11
) ].
Οι κανονισμοί ( ΕΟΚ ) 451/89 και 452/89 του Συμβουλίου, της 20ής Φεβρουαρίου 1989 (
ΕΕ L 52, σσ. 7 και 15
), θέσπισαν σύστημα επιτηρήσεως μετά το άνοιγμα κοινοτικών δασμολογικών ποσοστώσεων για πρώιμες πατάτες Αιγύπτου και Μαρόκου, στο τέλος του 1988. Οι κανονισμοί αυτοί άρχισαν να εφαρμόζονται από 1ης Ιανουαρίου 1989.
Οι πρώιμες πατάτες αποσύρθηκαν από τον πίνακα των προϊόντων που υπόκεινται στον ΣΜΣ με τον προαναφερθέντα κανονισμό 530/88, από 1ης Ιανουαρίου 1988. Κατά την τρίτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού, η εφαρμογή του ΣΜΣ κατά τα δύο τελευταία έτη έδειξε μία κανονική εξέλιξη στο εμπόριο των πρωίμων πατατών και, κατά συνέπεια, δεν είναι πλέον αναγκαία η συνέχιση της παρακολουθήσεως της εξελίξεως των εμπορικών συναλλαγών που αφορούν τα προϊόντα αυτά με τη βοήθεια του ΣΜΣ.
Οι ενάγουσες υποστηρίζουν ότι τους προκλήθηκε ζημία από την απόφαση περί αποσύρσεως. Η απόσυρση προκάλεσε αύξηση των εισαγωγών πρωίμων πατατών προελεύσεως τρίτων μεσογειακών χωρών προς την Κοινότητα και, κατά συνέπεια, πτώση των τιμών.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται λεπτομερώς τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία, καθώς και οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Οι ενάγουσες αιτιώνται, καταρχάς, την Επιτροπή ότι εξέδωσε, βάσει του άρθρου 81, παράγραφος 3, της Πράξεως Προσχωρήσεως, τον κανονισμό 530/88 χωρίς να τηρήσει τις τρεις προϋποθέσεις που προβλέπει το άρθρο 6 του προαναφερθέντος κανονισμού 569/86. Τονίζουν ότι η τρίτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 530/88 περιορίζεται να αναφέρει ότι το εμπόριο πρωίμων πατατών κατά τα έτη 1986 και 1987 εξελίχθηκε κανονικά και ότι, κατά συνέπεια, δεν είναι πλέον αναγκαία η παρακολούθηση της εξελίξεως του εμπορίου για τα εν λόγω προϊόντα με τη βοήθεια του ΣΜΣ.
Επιβάλλεται να τονιστεί ότι η απόσυρση προϊόντος από τον πίνακα των προϊόντων που υπόκεινται στον ΣΜΣ ρυθμίζεται με το άρθρο 81, παράγραφος 3, της Πράξεως Προσχωρήσεως και ότι η τήρηση των τριών προϋποθέσεων του άρθρου 6 του κανονισμού 569/86 προβλέπεται μόνο για την περίπτωση εφαρμογής των μέτρων διασφαλίσεως που προβλέπει το άρθρο 5 του εν λόγω κανονισμού, σχετικά με προϊόντα που δεν αποσύρονται από τον πίνακα.
Πράγματι, τα άρθρα 5 και 6 του κανονισμού 569/86 ρυθμίζουν κατάσταση αντίθετη προς εκείνη στην οποία αναφέρεται το άρθρο 81, παράγραφος 3. Η απόφαση περί αποσύρσεως προϊόντος από τον πίνακα ΣΜΣ λαμβάνεται βάσει της αρχής της απελευθερώσεως του εμπορίου. Αντιθέτως, τα άρθρα 5 και 6 του κανονισμού 569/86 παρέχουν στην Επιτροπή τη δυνατότητα, κατά το άρθρο 85 της Πράξεως Προσχωρήσεως, να περιορίζει τις εισαγωγές προϊόντων περιλαμβανομένων στον πίνακα, επιτρέποντας την πρόσκαιρη παρέκκλιση από την ανωτέρω αρχή.
Συνεπώς, η πρώτη αιτίαση πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη.
Οι ενάγουσες υποστηρίζουν, επίσης, ότι η διαπίστωση της Επιτροπής ότι το εμπόριο πρωίμων πατατών κατά τα έτη 1986/1987 και 1987/1988 εξελίχθηκε κανονικά (τρίτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 530/88 ) στηρίζεται σε προφανώς πεπλανημένη εκτίμηση.
Προς στήριξη της δευτέρας αυτής αιτιάσεως οι ενάγουσες επικαλούνται τα ακόλουθα ιδίως περιστατικά:
—
η εξέλιξη των εξαγωγών πρωίμων πατατών από την Ισπανία προς την Κοινότητα των Δέκα κατά τα έτη 1986/1987 και 1987/1988 παρουσίασε σημαντικές αρρυθμίες
—
το επίπεδο των ισπανικών εξαγωγών πρωίμων πατατών προς τη Γαλλία κατά τα έτη 1987/1988 ήταν ιδιαίτερα υψηλό σε σύγκριση με το επίπεδο των ιδίων εξαγωγών κατά τα δέκα προηγούμενα έτη.
Η Επιτροπή διευκρίνισε ότι, για να χαρακτηρίσει ως « ομαλή » την εξέλιξη του εμπορίου πρωίμων πατατών κατά τα έτη 1986/1987 και 1987/1988, έλαβε υπόψη της τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ Ισπανίας και Κοινότητας των Δέκα, στο σύνολο τους, συγκρίνοντας την εξέλιξη του με την εξέλιξη που είχε παρουσιάσει κατά τα προ της προσχωρήσεως έτη, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη την εξέλιξη της παραγωγής διατηρουμένων πατατών στην Κοινότητα των Δέκα.
Πρέπει, καταρχάς, να τονιστεί ότι η αγορά των πρωίμων πατατών συνδέεται στενά με την αγορά των διατηρουμένων πατατών, όπως έχει ήδη επανειλημμένως υπογραμμίσει το Δικαστήριο ( βλέπε αποφάσεις της 5ης Ιουλίου 1984, Société d' initiatives et de coopération agricoles κατά Επιτροπής,
114/83, Συλλογή 1984, σ. 2589
, και της 13ης Δεκεμβρίου 1984, GAARM κατά Επιτροπής,
289/83, Συλλογή 1984, σ. 4295
).
Στην προκειμένη περίπτωση, από τον πίνακα που προσκόμισε η Επιτροπή με το υπόμνημα απαντήσεως και ο οποίος περιέχει όλα τα στοιχεία των περιόδων εμπορίας πατατών των ετών 1982/1983 έως 1987/1988 συνάγεται ότι η μείωση του επιπέδου εισαγωγών πρωίμων πατατών από την Ισπανία προς την Κοινότητα των Δέκα, η οποία από 94676 τόνους την περίοδο 1986/1987 μειώθηκε σε 59964 τόνους την περίοδο 1987/1988, αντιστοιχεί σε παράλληλη αύξηση της παραγωγής διατηρουμένων πατατών κατά την περίοδο 1987/1988. Εξάλλου, από τα ανωτέρω στοιχεία δεν προκύπτει σημαντική διακύμανση σε σχέση με τα προ της προσχωρήσεως έτη.
Κατά συνέπεια, δεν αποδεικνύεται ότι το συμπέρασμα της Επιτροπής, ότι το εμπόριο πρωίμων πατατών μεταξύ Ισπανίας και Κοινότητας των Δέκα εξελίχθηκε κανονικά μετά την προσχώρηση, στηρίζεται σε προφανώς πεπλανημένες διαπιστώσεις των πραγματικών περιστατικών.
Από το αυξημένο επίπεδο των ισπανικών εξαγωγών πρωίμων πατατών προς τη Γαλλία κατά τα έτη 1987/1988 δεν μπορεί να συναχθεί διαφορετικό συμπέρασμα.
Πράγματι, δυνάμει της Πράξεως Προσχωρήσεως, και ιδίως του άρθρου 81, παράγραφος 1, η εφαρμογή του ΣΜΣ αφορά το εμπόριο μεταξύ της Κοινότητας των Δέκα και της Ισπανίας. Όπως προκύπτει από τον σκοπό του συστήματος ΣΜΣ, δηλαδή την πλήρη πραγματοποίηση της ελεύθερης κυκλοφορίας στο εσωτερικό της Κοινότητας κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, το ενδεδειγμένο της εφαρμογής του συστήματος ΣΜΣ πρέπει να κρίνεται βάσει του συνόλου των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ Ισπανίας και Κοινότητας των Δέκα και όχι βάσει των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ Ισπανίας και ενός κράτους μέλους.
Συνεπώς, και η δεύτερη αιτίαση πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη.
Οι ενάγουσες ισχυρίζονται, τρίτον, ότι ο κανονισμός 530/88 είναι παράνομος διότι εκδόθηκε πριν από τη θέσπιση συστήματος επιτηρήσεως των εισαγωγών πρωίμων πατατών προελεύσεως τρίτων χωρών της Μεσογείου, δυνάμει των πρωτοκόλλων. Εξάλλου, επικουρικώς υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πταίσμα που μπορεί να θεμελιώσει την ευθύνη της, εκδίδοντας τον κανονισμό 530/88 χωρίς παράλληλα να θεσπίσει μηχανισμό επιτηρήσεως ευθύς από της θέσεως σε ισχύ του εν λόγω κανονισμού, την 1η Ιανουαρίου 1988.
Κατά την προφορική διαδικασία οι ενάγουσες παραιτήθηκαν ρητώς από την επικουρική αυτή αιτίαση. Εξακολούθησαν, ωστόσο, να αιτιώνται την Επιτροπή ότι δεν διατήρησε στον πίνακα τις πρώιμες πατάτες μέχρι να τεθεί σε ισχύ, την 1η Ιανουαρίου 1989, ο μηχανισμός επιτηρήσεως που προβλέπουν οι προαναφερθέντες κανονισμοί 451/89 και 452/89.
Επιβάλλεται να γίνει διάκριση μεταξύ του συστήματος ΣΜΣ και του συστήματος επιτηρήσεως που έχει θεσπιστεί στο πλαίσιο των πρωτοκόλλων. Πράγματι, τα δύο συστήματα εξυπηρετούν σκοπούς διαφορετικούς και υπόκεινται σε προϋποθέσεις διαφορετικές.
Σκοπός του συστήματος ΣΜΣ είναι η διευκόλυνση της πλήρους πραγματοποιήσεως της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων στο εσωτερικό της Κοινότητας κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου. Με το άρθρο 3 του κανονισμού 569/86, το οποίο επιβάλλει σύστημα πιστοποιητικών στις εμπορικές ανταλλαγές με τις τρίτες χώρες, το σύστημα ΣΜΣ αποσκοπεί να διασφαλίσει, σύμφωνα με το άρθρο 85, παράγραφος 4, της Πράξεως Προσχωρήσεως, την τήρηση της αρχής της κοινοτικής προτιμήσεως, και ιδίως να αποτρέψει το ενδεχόμενο να αποδοθούν στις εισαγωγές προελεύσεως Ισπανίας οι διαταραχές που θα μπορούσαν να προκαλέσουν στις αγορές εισαγωγές προελεύσεως τρίτων χωρών.
Αντιθέτως, σκοπός των πρωτοκόλλων είναι να καταστήσουν δυνατή τη διατήρηση της παραδοσιακής ροής των εξαγωγών από τις τρίτες χώρες προς την Κοινότητα, μετά την προσχώρηση, μέσω δασμολογικού αφοπλισμού εφαρμοζομένου στο εμπόριο μεταξύ της Κοινότητας και των οικείων τρίτων χωρών. Το σύστημα επιτηρήσεως που έχει θεσπιστεί στο πλαίσιο των πρωτοκόλλων περιορίζεται σε στατιστική παρακολούθηση της εξελίξεως των εισαγωγών προελεύσεως τρίτων χωρών, ενόψει του προαναφερθέντος δασμολογικού αφοπλισμού.
Κατά συνέπεια, μεταξύ του συστήματος ΣΜΣ και των πρωτοκόλλων δεν υφίσταται σχέση από την οποία να μπορεί να συναχθεί, κατά τον ένα ή τον άλλο τρόπο, υποχρέωση της Κοινότητας να διατηρήσει την εφαρμογή του συστήματος ΣΜΣ στις πρώιμες πατάτες μέχρι της λήψεως, στο πλαίσιο των πρωτοκόλλων, καταλλήλων μέτρων επιτηρήσεως των εισαγομένων προϊόντων προελεύσεως τρίτων χωρών.
Συνεπώς, και η τελευταία αυτή αιτίαση στερείται ερείσματος.
Δεδομένου ότι οι ενάγουσες δεν προέβαλαν κανένα επιχείρημα που να κλονίζει τη νομιμότητα του κανονισμού 530/88, παρέλκει να εξεταστεί αν συντρέχουν οι υπόλοιπες προϋποθέσεις από τις οποίες εξαρτάται η θεμελίωση ευθύνης της Κοινότητας. Συνεπώς, η αγωγή πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Δεδομένου ότι οι ενάγουσες ηττήθηκαν, πρέπει να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα, περιλαμβανομένων των εξόδων του παρεμβαίνοντος.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα)
αποφασίζει:

1)
Απορρίπτει την αγωγή.

2)
Καταδικάζει τις ενάγουσες στα δικαστικά έξοδα, περιλαμβανομένων των εξόδων του παρεμβαίνοντος.

Díez de Velasco
Κακούρης
Kapteyn
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 11 Οκτωβρίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο πρόεδρος του τέταρτου τμήματος
Díez de Velasco
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.