CELEX: 62003CJ0445
Niet-nakoming
Vrij verrichten van diensten
Voorwaarden die door ontvangende lidstaat worden gesteld aan ondernemingen die op zijn grondgebied werknemers uit derde land ter beschikking stellen

De Commissie van de Europese Gemeenschappen verzoekt het Hof vast te stellen dat het Groothertogdom Luxemburg,
–
door voor een in een andere lidstaat gevestigde dienstverrichter die zijn personeel – onderdanen van derde landen die rechtmatig
in die andere lidstaat verblijven en werken – ter beschikking wil stellen, een individuele of collectieve werkvergunning voor
te schrijven waarvan de afgifte afhankelijk is van overwegingen die verband houden met de arbeidsmarkt en van het bestaan
van een overeenkomst voor onbepaalde tijd en een tewerkstelling bij de dienstverrichter sinds ten minste zes maanden, en
–
door van die dienstverrichter een bankgarantie van ten minste 60 000 LUF (1 487 EUR) te eisen,
de verplichtingen niet is nagekomen die op hem rusten krachtens artikel 49 EG.
Het nationale recht
Het Groothertogelijk Besluit van 12 mei 1972 tot vaststelling van bepalingen die gelden voor de tewerkstelling van buitenlandse
werknemers op het grondgebied van het Groothertogdom Luxemburg (
Mémorial
A 1972, blz. 945), zoals gewijzigd bij groothertogelijk besluit van 17 juni 1994 (
Mémorial
A 1994, blz. 1034; hierna: „groothertogelijk besluit van 12 mei 1972”), bepaalt in artikel 1, eerste en vierde alinea:
„Onverminderd de bepalingen betreffende de binnenkomst en het verblijf in het Groothertogdom Luxemburg, mag een vreemdeling
niet op het Luxemburgse grondgebied als hand- of hoofdarbeider werken indien hij daarvoor geen toestemming heeft gekregen
overeenkomstig de bepalingen van dit besluit.
[…]
De bepalingen van dit besluit zijn niet van toepassing op werknemers die onderdaan zijn van een lidstaat van de Europese Unie
of van een staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte.”
Krachtens artikel 2 van het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 wordt de in artikel 1 van het besluit bedoelde toestemming
geconstateerd door de afgifte aan de werknemer, door de Minister van Arbeid of zijn gemachtigde, van een werkvergunning van
één van de vier in het artikel genoemde categorieën.
Artikel 4, eerste, tweede, vijfde en zesde alinea, van het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 luidt:
„Een werkgever kan geen buitenlands werknemer tewerkstellen die geen geldige werkvergunning heeft, en moet van tevoren bij
het Office national du Travail aangifte doen van de post waarin moet worden voorzien.
Deze aangifte in twee mede door de werknemer ondertekende exemplaren geldt als aanvraag voor de verkrijging of verlenging
van een werkvergunning wanneer het een werknemer betreft die nog geen werkvergunning heeft, wiens werkvergunning is verstreken
of wiens werkvergunning slechts voor een bepaalde werkgever of beroep geldt.
[…]
Het Office national du Travail geeft de betrokken werknemer een bewijs dat het de overeenkomstig de tweede alinea van dit
artikel gedane aangifte heeft ontvangen. Dit ontvangstbewijs geldt als voorlopige werkvergunning. Aan de werkgever wordt een
kopie daarvan toegestuurd.
Indien de werkvergunning wordt geweigerd, verliest de voorlopige vergunning automatisch haar geldigheid.”
Artikel 8 van het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 luidt:
„De werkvergunning wordt door de Minister van Arbeid of zijn gemachtigde verleend, geweigerd of ingetrokken na advies van
de [bijzondere adviescommissie] bedoeld in artikel 7 bis van dit besluit en van de dienst voor arbeidsbemiddeling. Beide adviezen
houden met name rekening met de situatie, de ontwikkeling en de structuur van de arbeidsmarkt.”
Artikel 9, lid 1, van het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 luidt:
„In uitzonderlijke gevallen kan, op verzoek van de onderneming onder wier gezag de werknemers worden tewerkgesteld, een collectieve
werkvergunning worden afgegeven voor buitenlandse werknemers die tijdelijk in het Groothertogdom Luxemburg ter beschikking
worden gesteld voor rekening van een buitenlandse of Luxemburgse onderneming.
De in de vorige alinea bedoelde collectieve werkvergunning kan slechts worden verleend voor werknemers die met de onderneming
die hen ter beschikking stelt, een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd hebben gesloten, mits die overeenkomst is ingegaan
meer dan zes maanden voor de tewerkstelling op het grondgebied van het Groothertogdom Luxemburg waarvoor de collectieve vergunning
wordt aangevraagd.”
Artikel 9 bis, eerste en tweede alinea, van het besluit luidt:
„Individuele en collectieve werkvergunningen worden slechts afgegeven nadat de werkgever bij een erkende financiële instelling
een bankgarantie heeft gesteld voor de eventuele kosten van de repatriëring van de werknemers voor wie de vergunning wordt
aangevraagd.
Het bedrag van de bankgarantie wordt vastgesteld door de bij artikel 7 bis van dit besluit ingestelde bijzondere commissie,
maar kan niet lager zijn dan 60 000 LUF per werknemer.”
De precontentieuze procedure
Van mening dat de voorwaarden van de artikelen 1, 4, 8, 9 en 9 bis van het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 indruisen
tegen artikel 49 EG, heeft de Commissie de niet-nakomingsprocedure ingeleid.
Na het Groothertogdom Luxemburg in de gelegenheid te hebben gesteld om zijn opmerkingen te maken, heeft de Commissie op 21
maart 2002 een met redenen omkleed advies uitgebracht waarin zij deze lidstaat verzocht binnen een termijn van twee maanden
na de kennisgeving ervan de nodige maatregelen te nemen om aan dit advies te voldoen. Aangezien het Groothertogdom Luxemburg
geen gevolg heeft gegeven aan dit advies, heeft de Commissie het onderhavige beroep ingesteld.
Het beroep
Argumenten van partijen
De Commissie stelt in de eerste plaats dat het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972, door de tijdelijke terbeschikkingstelling
van werknemers op het Luxemburgse grondgebied afhankelijk te stellen van de voorwaarden die gelden voor de toegang van werknemers
tot de plaatselijke arbeidsmarkt, een discriminatie oplevert ten nadele van ondernemingen die diensten verrichten. Zij voegt
daaraan toe dat hoe dan ook het besluit beperkingen meebrengt die in strijd zijn met artikel 49 EG.
Met betrekking tot de verschillende door het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 gestelde voorwaarden betoogt zij in
de tweede plaats, dat het vereiste van een voorafgaande werkvergunning de vrijheid van dienstverrichting illusoir maakt, en
dat de verkrijging van die vergunning onder de discretionaire bevoegdheid van de plaatselijke administratie valt. Indien werknemers
voor dienstverrichtingen ter beschikking worden gesteld, kan de naleving van de Luxemburgse regels inzake sociale bescherming
met minder dwingende maatregelen worden gegarandeerd.
Het vereiste van een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd die meer dan zes maanden voor de terbeschikkingstelling is ingegaan,
is volgens haar in strijd met het evenredigheidsbeginsel. Wanneer is voldaan aan de professionele verplichtingen waarin voor
de tewerkstelling van een onderdaan van een derde land wordt voorzien door de regeling van de lidstaat waar de dienstverrichter
is gevestigd, moet worden aangenomen dat deze onderdaan een regelmatige en gewone betrekking heeft. Het betrokken vereiste
houdt geen rekening met de bijzondere kenmerken van bepaalde sectoren waarin vaak wordt gewerkt met arbeidsovereenkomsten
voor bepaalde tijd, noch met de hypothese van occasionele en zeer korte dienstverrichtingen.
Wat de bankgarantie betreft, stelt zij dat deze een extra economische last vormt voor de in het buitenland gevestigde werkgevers,
die reeds heffingen moeten betalen of een bankgarantie stellen voor het verkrijgen van werkvergunningen in hun lidstaat van
herkomst. Ook kunnen andere, minder restrictieve maatregelen garanderen dat de werknemer na afloop van de dienstverrichting
terugkeert naar de lidstaat van vestiging van de werkgever.
De Luxemburgse regering antwoordt in de eerste plaats dat het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 moet worden beoordeeld
in het licht van de nationale sociale reglementering die strenge normen oplegt met betrekking tot het minimumloon, de veiligheid
op de werkplaats en de duur van de arbeidsovereenkomst. De enige doeltreffende manier om de naleving van deze reglementering
te garanderen, ook in het kader van dienstverrichtingen door buitenlandse ondernemingen die onderdanen van derde landen tewerkstellen,
is een op administratieve vergunningen gebaseerde controle. De betrokken voorwaarden dienen een doelstelling van algemeen
belang, namelijk de sociale bescherming van de werknemers, doordat zij het risico van uitbuiting van deze laatsten, met name
die welke afkomstig zijn uit derde landen, pogen uit te sluiten, en zijn zonder onderscheid van toepassing op buitenlandse
dienstverrichters en in Luxemburg gevestigde ondernemingen, teneinde omgekeerde discriminatie van deze laatste te vermijden.
In de tweede plaats betwist zij de juistheid van de grieven van de Commissie met betrekking tot de verschillende door het
groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 gestelde voorwaarden.
Aangaande het vereiste van voorafgaande vergunning stelt zij dat de verwijzingen naar de situatie van de arbeidsmarkt en naar
de uitzonderlijke gevallen in de artikelen 8 en 9 van het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 enkel uitvoering geven
aan het beginsel dat gemeenschapsonderdanen voorrang hebben bij de tewerkstelling, zoals dat is neergelegd in verordening
(EEG) nr. 1612/68 van de Raad van 15 oktober 1968 betreffende het vrije verkeer van werknemers binnen de Gemeenschap (PB L
257, blz. 2). Bovendien sluit de rechterlijke controle op de besluiten om een vergunning te weigeren elke discretionaire bevoegdheid
van de Luxemburgse autoriteiten uit.
Verder betwist zij dat de collectieve vergunningen tot gevolg hebben dat de dienstverrichting illusoir wordt gemaakt, en beklemtoont
zij dat de dienstverrichter een aanvraag kan indienen voordat de opdracht definitief wordt toegewezen, en dat deze aanvraag
via een vereenvoudigde procedure wordt behandeld.
Het vereiste van een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd die ten minste zes maanden voor de terbeschikkingstelling is
ingegaan, dient te garanderen dat de werknemer een stabiele band heeft met de lidstaat van herkomst en een nauwe en regelmatige
band met de onderneming die hem ter beschikking stelt, teneinde te vermijden dat werknemers uit derde landen worden uitgebuit
en de mededinging wordt vervalst door sociale dumping. Bij gebreke van enig vooruitzicht op werk van lange duur bij de onderneming
van herkomst, zou de gedetacheerde werknemer, zodra hij een bepaalde tijd op de Luxemburgse arbeidsmarkt is, kunnen trachten
er te blijven. Verder betwist zij dat het litigieuze vereiste onevenredig is, nu wegens de grote verschillen tussen de landen
ter zake de bescherming van werknemers niet noodzakelijk gegarandeerd is in de lidstaat waaruit de ter beschikking gestelde
werknemer afkomstig is.
Het vereiste van een bankgarantie komt neer op het verkrijgen van een garantiebrief van een bankinstelling, hetgeen per half
jaar slechts ongeveer 25 EUR kost.
Beoordeling door het Hof
Volgens vaste rechtspraak verlangt artikel 49 EG niet alleen de afschaffing van iedere discriminatie van de in een andere
lidstaat gevestigde dienstverrichter op grond van diens nationaliteit, maar tevens de opheffing van iedere beperking – ook
indien deze zonder onderscheid geldt voor binnenlandse dienstverrichters en dienstverrichters uit andere lidstaten – die de
werkzaamheden van de dienstverrichter die in een andere lidstaat is gevestigd en aldaar rechtmatig gelijksoortige diensten
verricht, verbiedt, belemmert of minder aantrekkelijk maakt (zie met name arrest van 24 januari 2000, Portugaia Construções,
C-164/99, Jurispr. blz. I-787, punt 16, en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Een nationale regeling op een gebied dat niet op gemeenschapsniveau is geharmoniseerd, die geldt voor iedere persoon of onderneming
die op het grondgebied van de betrokken lidstaat werkzaam is, kan, ondanks het feit dat zij tot een beperking van de vrijheid
van dienstverrichting leidt, gerechtvaardigd zijn voorzover zij beantwoordt aan een dwingende reden van algemeen belang, wanneer
dat belang niet reeds wordt gewaarborgd door de regels die voor de dienstverrichter gelden in de lidstaat waar hij is gevestigd,
en zij geschikt is om de verwezenlijking van het gestelde doel te waarborgen en niet verder gaat dan ter bereiking van dat
doel noodzakelijk is (zie arrest van 23 november 1999, Arblade e.a., C-369/96 en C-376/96, Jurispr. blz. I-8453, punten 34
en 35, en arrest Portugaia Construções, reeds aangehaald, punt 19).
Tegen de achtergrond van die beginselen moet worden beoordeeld of de betrokken vereisten verenigbaar zijn met artikel 49 EG.
Het staat buiten kijf dat de voorwaarden waaraan een dienstverrichter die werknemers uit een derde land op het Luxemburgse
grondgebied ter beschikking wil stellen, krachtens het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 moet voldoen, wegens de daaraan
verbonden administratieve en financiële lasten de voorgenomen terbeschikkingstelling en derhalve ook de verrichting van diensten
door de betrokken onderneming bemoeilijkt (zie in die zin arrest van 25 oktober 2001, Finalarte e.a., C-49/98, C-50/98, C-52/98–C-54/98
en C-68/98–C-71/98, Jurispr. blz. I-7831, punt 30).
Aangaande de terbeschikkingstelling van werknemers uit een derde land door een communautaire dienstverrichter is door het
Hof reeds beslist, dat een nationale wettelijke regeling die de verrichting van bepaalde diensten op het nationale grondgebied
door een in een andere lidstaat gevestigde onderneming afhankelijk stelt van de afgifte van een vergunning door de overheid,
een beperking op het vrij verrichten van diensten in de zin van artikel 49 EG vormt (zie arrest van 9 augustus 1994, Vander
Elst, C-43/93, Jurispr. blz. I-3803, punt 15).
De kwestie van de terbeschikkingstelling van werknemers in loondienst die onderdaan van een derde land zijn, in het kader
van de verrichting van grensoverschrijdende diensten, is op gemeenschapsniveau niet geharmoniseerd. Het door de Commissie
op 12 februari 1999 ingediende voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de voorwaarden
voor de terbeschikkingstelling, in het raam van verrichting van grensoverschrijdende diensten, van werknemers in loondienst
die onderdaan van een derde land zijn (PB 1999, C 67, blz. 12), is immers tot op heden nog niet goedgekeurd. Bovendien geldt
het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 zonder onderscheid voor ondernemingen die buiten of op het Luxemburgse grondgebied
zijn gevestigd, zoals met name blijkt uit artikel 9, lid 1, van dit besluit.
Derhalve moet worden onderzocht of de beperkingen van de vrijheid van dienstverrichting die het gevolg zijn van het groothertogelijk
besluit van 12 mei 1972, gerechtvaardigd blijken door een doelstelling van algemeen belang en, zo ja, of zij nodig zijn om
die doelstelling doeltreffend en met passende middelen na te streven (zie arrest Finalarte e.a., reeds aangehaald, punt 37).
In casu worden tot staving van de vereisten in het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 redenen van sociale bescherming
en stabiliteit van de arbeidsmarkt aangevoerd.
In de eerste plaats wijst de Luxemburgse regering op de noodzaak om te zorgen voor de naleving van de nationale regeling inzake
met name het minimumloon, de veiligheid op de werkplaats en de duur van de arbeidsovereenkomst, teneinde de sociale bescherming
van de op haar grondgebied ter beschikking gestelde werknemers en gelijke mededingingsvoorwaarden op sociaal gebied tussen
in Luxemburg en in het buitenland gevestigde ondernemingen te garanderen. Met name is het vereiste dat bij een aanvraag voor
een collectieve werkvergunning sprake moet zijn van arbeidsovereenkomsten voor onbepaalde tijd die sinds ten minste zes maanden
tussen de betrokken werknemers en hun onderneming van herkomst van kracht zijn, bedoeld om het risico te vermijden dat werknemers
uit derde landen door middel van precaire overeenkomsten en lage lonen worden uitgebuit en dat de mededinging wordt vervalst
door sociale dumping.
Stellig is de bescherming van de werknemers een van de dwingende redenen van algemeen belang die door het Hof reeds zijn erkend
(zie met name reeds aangehaalde arresten Finalarte e.a., punt 33, en Portugaia Construções, punt 20). Ook belet het gemeenschapsrecht
de lidstaten niet, hun wetgeving of collectieve arbeidsovereenkomsten tussen de sociale partners te laten gelden voor eenieder
die op hun grondgebied – zelfs tijdelijk – arbeid in loondienst verricht, ongeacht het land van vestiging van de werkgever,
en verbiedt het de lidstaten niet, de inachtneming van deze voorschriften met passende middelen af te dwingen (zie arrest
van 3 februari 1982, Seco en Desquenne & Giral, 62/81 en 63/81, Jurispr. blz. 223, punt 14), wanneer blijkt dat de door die
voorschriften verleende bescherming niet wordt geboden door identieke of wezenlijk vergelijkbare verplichtingen waaraan de
onderneming reeds is onderworpen in de lidstaat waar zij is gevestigd (zie arrest van 28 maart 1996, Guiot, C-272/94, Jurispr.
blz. I‑1905, punten 16 en 17, en arrest Arblade e.a., reeds aangehaald, punt 51).
Een werkvergunning zoals die door het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 is ingevoerd, kan evenwel niet als een passend
middel worden aangemerkt. Zij brengt immers formaliteiten en vertragingen met zich, die het vrij verrichten van diensten door
middel van ter beschikking gestelde werknemers die onderdaan zijn van een derde staat, ontmoedigen.
De verplichting voor een dienstverrichter om de plaatselijke autoriteiten in kennis te stellen van de aanwezigheid van een
of meer ter beschikking gestelde werknemers, de vermoedelijke duur van die aanwezigheid en de dienst of diensten die de terbeschikkingstelling
nodig maakt of maken, zou een even doeltreffende en minder beperkende maatregel zijn dan het onderhavige vereiste. Zij zou
die autoriteiten in staat stellen de naleving van de Luxemburgse sociale reglementering gedurende de terbeschikkingstelling
te controleren, en daarbij rekening te houden met de verplichtingen waaraan de onderneming reeds moet voldoen krachtens de
sociaalrechtelijke regels van de lidstaat van herkomst.
Dat de afgifte van een collectieve werkvergunning afhankelijk wordt gesteld van het bestaan van arbeidsovereenkomsten voor
onbepaalde tijd die sinds ten minste zes maanden voor het begin van de terbeschikkingstelling op het Luxemburgse grondgebied
van kracht zijn tussen de betrokken werknemers en hun onderneming van herkomst, gaat bovendien verder dan op grond van de
doelstelling van sociale bescherming kan worden geëist als voorwaarde voor het verrichten van diensten door middel van terbeschikkingstelling
van werknemers uit derde landen.
Zoals de Commissie terecht opmerkt, bemoeilijkt dit vereiste namelijk sterk de terbeschikkingstelling van werknemers uit een
derde land op het Luxemburgse grondgebied voor het verrichten van diensten in sectoren waarin wegens de bijzondere kenmerken
van de betrokken activiteiten vaak overeenkomsten voor korte tijd of voor een bepaald werk worden gesloten. Dienaangaande
moet worden opgemerkt dat blijkens de door de Luxemburgse regering verstrekte gegevens op grond van de nationale regeling
inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde soorten opdrachten dergelijke overeenkomsten kunnen worden gesloten voor de aanwerving
van werknemers uit de Gemeenschap.
Zoals de advocaat-generaal in punt 52 van zijn conclusie beklemtoont, beïnvloedt het betrokken vereiste ook de situatie van
pas opgerichte ondernemingen die in Luxemburg diensten willen verrichten met werknemers uit derde landen.
Bovendien houdt het vereiste geen rekening met de sociale maatregelen waaraan de onderneming die werknemers ter beschikking
wil stellen, met name op het gebied van de arbeidsvoorwaarden en bezoldiging, in de staat van herkomst is onderworpen krachtens
het recht van die lidstaat of een eventuele samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en de betrokken derde
staat, en waarvan de toepassing het reële gevaar van uitbuiting van werknemers of vervalsing van de mededinging tussen ondernemingen
kan uitbannen (zie arrest Vander Elst, reeds aangehaald, punt 25).
De door het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 gestelde voorwaarden zijn dus geen passende middelen om de doelstelling
van bescherming van de werknemers te bereiken.
Zoals de Luxemburgse regering met betrekking tot het in de punten 32 tot en met 35 van dit arrest bedoelde vereiste uitdrukkelijk
verklaart, wil het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 in de tweede plaats voorkomen dat de nationale arbeidsmarkt wordt
verstoord door een toevloed van werknemers uit derde landen.
Ofschoon het vermijden van verstoringen op de arbeidsmarkt stellig een dwingende reden van algemeen belang is (zie in die
zin arrest van 27 maart 1990, Rush Portuguesa, C-113/89, Jurispr. blz. I-1417, punt 13), hebben werknemers in dienst van een
in een lidstaat gevestigde onderneming, die in een andere lidstaat ter beschikking worden gesteld om daar diensten te verrichten,
echter niet de bedoeling zich op de arbeidsmarkt van laatstbedoelde lidstaat te begeven, aangezien zij, na hun taak te hebben
volbracht, naar hun land van herkomst of woonplaats terugkeren (zie reeds aangehaalde arresten Rush Portuguesa, punt 15, Vander
Elst, punt 21, en Finalarte e.a., punt 22).
Het Hof heeft evenwel reeds geoordeeld dat een lidstaat kan nagaan of een in een andere lidstaat gevestigde onderneming die
op zijn grondgebied werknemers uit een derde land ter beschikking stelt, de vrijheid van dienstverrichting niet voor een ander
doel dan de betrokken dienst gebruikt, bijvoorbeeld om haar personeel te laten overkomen om werknemers werk te verschaffen
of ter beschikking te stellen (zie arrest Rush Portuguesa, reeds aangehaald, punt 17).
Die controle moet geschieden met inachtneming van de door het gemeenschapsrecht gestelde beperkingen, met name die welke voortvloeien
uit de vrijheid van dienstverrichting, die niet illusoir mag worden gemaakt en waarvan de uitoefening niet aan de beoordelingsvrijheid
van de administratie onderworpen mag zijn (arrest Rush Portuguesa, reeds aangehaald, punt 17).
Zoals in punt 30 van onderhavig arrest is opgemerkt, kan de noodzaak om een werkvergunning te verkrijgen, wegens de formaliteiten
en de procedurele vertraging die dat impliceert, in casu het verrichten van diensten met gedetacheerde werknemers uit derde
landen op het Luxemburgse grondgebied oninteressant maken.
Zoals de Commissie opmerkt, heeft het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972, door te bepalen dat de aanvragen voor individuele
werkvergunningen moeten worden onderzocht tegen de achtergrond van de situatie van de arbeidsmarkt en dat een collectieve
werkvergunning slechts in uitzonderlijke gevallen kan worden afgegeven, bovendien tot gevolg dat met betrekking tot de mogelijkheid
om werknemers uit derde landen op het Luxemburgse grondgebied ter beschikking te stellen voor een dienstverrichting, de administratie
over een beoordelingsvrijheid beschikt.
Anders dan de Luxemburgse regering betoogt, zijn overwegingen betreffende het beginsel dat gemeenschapsonderdanen voorrang
hebben voor een tewerkstelling niet relevant voor werknemers die ter beschikking zullen worden gesteld in het kader van een
dienstverrichting, en die dus niet op de arbeidsmarkt van de ontvangende lidstaat zullen komen. Het door de regering gestelde
feit dat de besluiten van de administratie door de rechter kunnen worden getoetst, bevestigt de analyse dat het verkrijgen
van de vereiste werkvergunning voor de dienstverrichter aanleiding kan geven tot nadelige vertragingen.
Aangaande het vereiste dat bij een aanvraag van een collectieve werkvergunning sprake moet zijn van arbeidsovereenkomsten
voor onbepaalde tijd die sinds ten minste zes maanden van kracht zijn tussen de betrokken werknemers en hun onderneming van
herkomst, is in de punten 33 en 34 van dit arrest al opgemerkt dat dienstverrichtingen door ter beschikking gestelde werknemers
uit derde landen die op het Luxemburgse grondgebied worden verricht door ondernemingen in een sector waarin vaak overeenkomsten
voor korte tijd of voor een bepaald werk worden gesloten, of door pas opgerichte ondernemingen, daardoor sterk wordt bemoeilijkt.
Dit vereiste is ook onevenredig aan de doelstelling om te garanderen dat de werknemers na ter beschikking te zijn gesteld,
terugkeren naar hun lidstaat van herkomst.
De verplichting voor een dienstverrichter om tegenover de plaatselijke autoriteiten aan te tonen dat de betrokken werknemers
in de lidstaat waar zij door de onderneming worden tewerkgesteld, voldoen aan alle voorschriften, met name inzake verblijf,
werkvergunning en sociale zekerheid, zou die autoriteiten immers op een minder restrictieve en even doeltreffende wijze als
de onderhavige vereisten de waarborg bieden dat die werknemers zich in een reguliere situatie bevinden en dat zij hun hoofdactiviteit
uitoefenen in de lidstaat waar de dienstverrichter is gevestigd. In combinatie met de door deze onderneming verstrekte gegevens
over de voorziene duur van de terbeschikkingstelling (zie punt 31 van dit arrest) zouden de Luxemburgse autoriteiten met behulp
van die informatie in voorkomend geval de maatregelen kunnen nemen die na afloop van die periode noodzakelijk zijn.
In dat verband vormt de verplichting om voor het verkrijgen van een werkvergunning een bankgarantie te stellen voor de eventuele
kosten van de repatriëring van een werknemer na afloop van diens terbeschikkingstelling voor de dienstverrichters een last
die onevenredig is aan het beoogde doel. Zoals de advocaat-generaal in punt 56 van zijn conclusie opmerkt, zijn namelijk zeer
wel maatregelen denkbaar die de vrijheid van dienstverrichting beter respecteren dan deze algemene verplichting van voorafgaande
zekerheidstelling, bijvoorbeeld een verplichting om de daadwerkelijke kosten van een eventuele repatriëring te betalen.
De door het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 gestelde voorwaarden zijn dus niet geschikt om het doel, voorkomen dat
de plaatselijke arbeidsmarkt wordt verstoord, te verwezenlijken.
Derhalve zijn de grieven van de Commissie tegen het groothertogelijk besluit van 12 mei 1972 gegrond.
Bijgevolg moet worden vastgesteld dat het Groothertogdom Luxemburg, door voor in een andere lidstaat gevestigde dienstverrichters
die werknemers – onderdanen van een derde land – op zijn grondgebied ter beschikking willen stellen, een individuele werkvergunning
voor te schrijven waarvan de afgifte afhankelijk is van overwegingen die verband houden met de arbeidsmarkt, of een collectieve
werkvergunning die slechts in uitzonderlijke gevallen wordt afgegeven voorzover tussen de betrokken werknemers en de onderneming
van herkomst sinds ten minste zes maanden voor het begin van de terbeschikkingstelling een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde
tijd van kracht is, en door van die dienstverrichters een bankgarantie te eisen, de verplichtingen niet is nagekomen die op
hem rusten krachtens artikel 49 EG.
Kosten
Volgens artikel 69, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen,
voorzover dit is gevorderd. Daar het Groothertogdom Luxemburg in het ongelijk is gesteld, moet het overeenkomstig de vordering
van de Commissie in de kosten worden verwezen.
Het Hof van Justitie (Eerste kamer) verklaart:
1)
Door voor in een andere lidstaat gevestigde dienstverrichters die werknemers – onderdanen van een derde land – op zijn grondgebied
ter beschikking willen stellen, een individuele werkvergunning voor te schrijven waarvan de afgifte afhankelijk is van overwegingen
die verband houden met de arbeidsmarkt, of een collectieve werkvergunning die slechts in uitzonderlijke gevallen wordt afgegeven
voorzover tussen de betrokken werknemers en de onderneming van herkomst sinds ten minste zes maanden voor het begin van de
terbeschikkingstelling een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd van kracht is, en door van die dienstverrichters een bankgarantie
te eisen, is het Groothertogdom Luxemburg de verplichtingen niet nagekomen die op hem rusten krachtens artikel 49 EG.
2)
Het Groothertogdom Luxemburg wordt verwezen in de kosten.
ondertekeningen
–
Procestaal: Frans.