CELEX: 62005CJ0222
Agrikoltura
Kontroll tal-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer
Direttiva 85/511/KEE
Imqajma ex ufficio mill-qorti nazzjonali ta' dritt Komunitarju
Awtonomija proċedurali
Prinċipji ta' ekwivalenza u ta' effettività

It-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw, minn naħa, l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju dwar is-setgħa tal-qorti
nazzjonali li tevalwa
ex officio
l-kompatibbiltà ta’ att amministrattiv mad-Direttiva tal-Kunsill 85/511/KEE tat-18 ta’ Novembru 1985, li tintroduċi miżuri
tal-Komunità għall-kontroll tal-marda ta’ l-ilsien u tad-dwiefer (ĠU L 315, p. 11), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill
90/423/KEE, tas-26 ta’ Ġunju 1990 (ĠU L 224, p. 13, aktar ‘il quddiem id-“Direttiva 85/511”) u, min-naħa l-oħra, l-interpretazzjoni
ta’ din id-Direttiva.
Dawn it-talbiet ġew ippreżentati fil-kuntest ta’ kawżi bejn J. van der Weerd, Maatschap Van der Bijl, J.W. Schoonhoven, H.
de Rooy sr. u H. de Rooy jr., Maatschap H. en J. van’t Oever, Maatschap F. van’t Oever en W. Fien, B. van’t Oever, Maatschap
A. en J. Fien, Maatschap K. Koers en J. Stellingwerf, H. Koers, Maatschap K. en G. Polinder, G. van Wijhe u B.J. van Middendorp
u l-Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, dwar il-qatla ta’ l-annimali li jappartjenu lilhom.

Kuntest Ġuridiku

Il-leġiżlazzjoni Komunitarja
Id-Direttiva 85/511 tipprevedi miżuri Komunitarji ta’ kontroll tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer. Skond l-Artikolu 4 tagħha,
hija timponi fuq l-Istati Membri li jassiguraw li, meta razzett ikollu fih annimal wieħed jew iktar issuspettati li huma infettati
jew li huma mniġġsa bil-marda ta’ l-ilsien u tad-dwiefer, il-mezzi uffiċjali ta’ investigazzjoni sabiex tiġi kkonfermata jew
eskluża l-preżenza tal-marda jiġu attivati minnufih u, b’mod partikolari, li l-veterinarju uffiċjali jieħu l-kampjuni meħtieġa,
jew jara li jittieħdu, għall-eżami fil-laboratorju.
Barra minn dan, skond l-Artikolu 5 ta’ din id-Direttiva, l-Istati Membri għandhom jassiguraw li, malli jiġi kkonfermat li
annimal wieħed jew iktar infettati fl-Artikolu 2(ċ) jinsabu f’razzett, l-awtorità kompetenti għandha ddaħħal il-miżuri previsti
f’dan l-Artikolu, b’mod partikolari dawk li teżiġi li l-annimali kollha ta’ speċi suxxettibbli fir-razzett jinqatlu fil-post
taħt superviżjoni uffiċjali b’tali mod li jiġi evitat kull riskju ta’ tixrid tal-virus ta’ l-ilsien u tad-dwiefer.
Jirriżulta mill-Artikolu 11(1) u 13(1) ta’ l-imsemmija Direttiva li l-Istati Membri għandhom jassiguraw li l-eżamijiet fil-laboratorju
għall-iskoperta tal-preżenza tal-marda ta’ l-ilsien u tad-dwiefer u l-manipulazzjoni tal-virus ta’ l-ilsien u d-dwiefer għal
riċerka, dijanjożi u/jew fabrikazzjoni ta’ vaċċini għandha titwettaq biss fi stabbilimenti approvati u laboratorji elenkati
fil-listi li hemm fl-Annessi ta’ din l-istess Direttiva.
L-Anness B tad-Direttiva 85/511, intitolat “Laboratorji nazzjonali li għandhom x’jaqsmu mal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer”,
fid-data tal-fatti fil-kawża prinċipali, jirreferi, fit-taqsima “Olanda”, għas-“Centraal Diergeneeskundig Instituut, Lelystad”.

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
L-Artikolu 8:69 tal-liġi ġenerali fuq il-proċeduri ġudizzjarji amministrattivi (Algemene Wet Bestuursrecht) jipprovdi:
“1.      Il-Qorti li quddiemha jitressqu l-proċedimenti għandha tiddeċiedi billi tibbaża ruħha fuq ir-rikors, id-dokumenti prodotti,
l-istruttorja preliminari u l-eżami tal-kawża fis-seduta.
2.      Il-Qorti għandha tikkompleta
ex officio
l-motivi ta’ dritt.
3.      Il-Qorti tista’ tikkompleta l-fatti
ex officio
”.
Din id-dispożizzjoni hija applikabbli għall-proċeduri li jsiru quddiem il-College van Beroep voor het bedrijfsleven skond
l-Artikolu 19(1) tal-liġi ta’ rikors amministrattiv fil-qasam ekonomiku (Wet bestuursrechtspraak bedrijfsorganisatie).

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Fi Frar 2001, ġiet iddikjarata epidemija tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer fl-Olanda. F’dak iż-żmien, ir-rikorrenti fil-kawża
prinċipali kienu jrabbu l-bhejjem fejn jinsabu annimali bid-difer maqsum. L-irziezet kienu jinsabu inqas minn 2 km mill-irziezet
li kienu ġew iddikjarati infettati mill-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer mid-direttur tar-Rijksdienst voor de keuring van Vee
en Vlees (id-dipartiment nazzjonali ta’ stħarriġ ta’ frat u tal-laħam, aktar ‘il quddiem ir-“RVV”). Dan ta’ l-aħħar kien ibbaża
ruħu f’dan ir-rigward fuq ir-riżultat ta’ eżamijiet mwettqa mil-laboratorju ID-Lelystad BV (aktar ‘il quddiem “ID-Lelystad”),
ikkomunikati b’fax u li jgħid li l-kampjuni meħuda fl-irziezet infettati kienu rriżultaw pożittivi.
Wara l-konstatazzjoni tal-preżenza tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer, id-direttur tar-RVV ħa fil-konfront tar-rikorrenti
fil-kawża prinċipali deċiżjonijiet li bihom l-annimali kollha bid-difer maqsum fl-irziezet tagħhom kellhom jitqiesu ssuspettati
li kienu kkontaminati, minħabba li, peress li każ tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer kien ġie kkonstatat fil-qrib tagħhom,
ma setax jiġi eskluż li l-annimali li kien hemm f’dawn l-irziezet setgħu kienu kkontaminati b’din il-marda.
B’dawn l-istess deċiżjonijiet, id-direttur tar-RVV nnotifika lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ċertu numru ta’ miżuri intiżi
għall-kontroll tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer u għall-prevenzjoni tat-tixrid tagħha, fosthom it-tilqim u l-qatla ta’ l-annimali
kollha bid-difer maqsum li kienu jinsabu fl-irziezet tagħhom. Għalhekk, dawn l-annimali kienu ġew mlaqqma mbagħad maqtula.
Wara li ressqu lmenti kontra l-imsemmija deċiżjonijiet lid-Direttur tar-RVV li ċaħadhom bħala infondati, ir-rikorrenti fil-kawża
prinċipali ressqu rikors quddiem il-qorti tar-rinviju kontra d-deċiżjonijiet sfavorevoli meħuda mill-imsemmi direttur.
Sabiex jikkontestaw il-legalità tad-dikjarazzjoni ta’ suspett tal-preżenza tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer u, għalhekk,
tad-deċiżjonijiet tad-direttur tar-RVV, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ressqu motivi bbażati b’mod partikolari fuq il-fatt
li l-amministrazzjoni kienet interpretat b’mod żbaljat id-definizzjoni ta’ l-annimal suspettat li huwa infettat, is-sinjali
kliniċi tal-preżenza tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer u l-proċeduri applikabbli waqt it-teħid tal-kampjuni tad-demm.
Il-qorti tar-rinviju ċaħdet dawn il-motivi kollha. Madankollu, hija rrilevat li, fil-kawżi simili pendenti quddiemha, li taw
lok għas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Ġunju 2006, Dokter
et
(C‑28/05, Ġabra p. I‑5431), il-legalità ta’ deċiżjonijiet simili kienu ġew ikkontestati b’motivi oħrajn li ma tqajmux mir-rikorrenti
fil-kawża prinċipali.
B’dawn il-motivi, kien ġie sostnut li d-direttur tar-RVV ma setax jieħu l-miżuri ta’ kontroll tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer
abbażi ta’ riżultat ta’ eżamijiet magħmula mill-ID-Lelystad peress li din ta’ l-aħħar ma kinitx awtorizzata mid-Direttiva
85/511 biex twettaqhom. Barra minn hekk, id-direttur ma setax jibbaża l-miżuri tiegħu ta’ kontroll tal-marda ta’ l-ilsien
u d-dwiefer esklużivament fuq il-kontenut tal-fax li ntbagħtet mill-ID-Lelystad, li ħabbret ir-riżultati ta’ l-eżamijiet tal-laboratorju.
Huwa kellu jitlob il-fajl stabbilit minn dan il-laboratorju, jeżaminah u jivverifika jekk dawn l-eżamijiet twettqux sew.
Il-College van Beroep voor het bedrijfsleven tikkonstata li dawn il-motivi jistgħu wkoll ikollhom influwenza fuq is-soluzzjoni
ta’ dawn il-kawżi prinċipali. Madankollu, peress li dawn il-motivi ma tqajmux quddiemha, ir-regoli tal-proċedura nazzjonali
jipprekludu t-teħid in kunsiderazzjoni tagħhom. Jirriżulta mill-Artikolu 8:69 tal-liġi ġenerali fuq il-proċeduri ġudizzjarji
amministrattivi li l-qorti tista’ tiddeċiedi biss fuq punti tal-kawża li jkunu ġew sottomessi lilha. Għalkemm huwa veru li
l-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu jistabbilixxi li l-qorti għandha tikkompleta
ex officio
l-motivi ta’ dritt, din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata fis-sens li l-qorti għandha tipproċedi sabiex tqiegħed
l-ilmenti li r-rikorrenti jagħmel kontra l-att amministrattiv kkontestat f’forma ġuridika. Hemm lok li ssir distinzjoni bejn
dan l-obbligu li tikompleta
ex officio
l-imsemmija motivi u l-evalwazzjoni li l-qorti għandha twettaq minn rajha. Din ta’ l-aħħar hija meħtieġa biss fil-każ ta’
applikazzjoni ta’ regoli ta’ ordni pubbliku, jiġifieri dawk relatati mas-setgħat ta’ organi amministrattivi u dawk tal-qorti
stess kif ukoll id-dispożizzjonijiet fil-qasam ta’ ammissibbiltà.
Il-qorti tar-rinviju ssaqsi madankollu jekk hijiex, fir-rigward tad-dritt Komunitarju, marbuta li tieħu in kunsiderazzjoni
argumenti bbażati fuq dan id-dritt li ma kinux invokati mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali. Fil-fatt, titqajjem il-kwistjoni
dwar jekk dispożizzjoni proċedurali nazzjonali, li timplika li l-qorti ma tistax tevalwa motivi li jmorru lil hinn mill-kuntest
tal-kawża, tagħmilx prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju ta’ drittijiet mogħtija mill-ordinament
ġuridiku Komunitarju.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-College van Beroep voor het bedrijfsleven iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tressaq lill-Qorti
tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“1)      Id-dritt Komunitarju jeżiġi li jsir stħarriġ
ex officio
– jiġifieri stħarriġ eżerċitat skond kriterji mhux inklużi fil-kuntest oriġinali tal-kawża – skond kriterji meħuda mid-Direttiva
85/511/[…]?
2)      Fil-każ ta’ risposta pożittiva għall-ewwel domanda:
L-obbligu impost fuq l-Istati Membri, abbażi tad-dispożizzjoni ta’ l-ewwel inċiż ta’ Artikolu 11(1), flimkien mad-diżposizzjoni
tat-tieni inċiż ta’ l-Artikolu 13(1) Direttiva 85/511[...], li jassiguraw li eżamijiet fil-laboratorju għall-iskoperta tal-preżenza
tal-marda ta’ l-ilsien u tad-dwiefer, għandu jitwettaq biss fil-laboratorju msemmi fl-Anness B ta’ din id-Direttiva għandu
effett dirett?
3)      a)     L-Artikolu 11(1) tad-Direttiva 85/511[...] għandu jiġi interpretat fis-sens li għandu jkun hemm konsegwenzi ġuridiki mill-fatt
li l-preżenza tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer tiġi kkonstatata minn laboratorju mhux imsemmi fl-Anmness B ta’ din id-Direttiva?
b)     Jekk ir-risposta għad-domanda 3(a) hija pożittiva:
L-Artikolu 11(1) tad-Direttiva 85/511[...] għandu bħala għan li jħares l-interessi ta’ l-individwi bħala ma huma [ir-rikorrenti
fil-kawża prinċipali]? Jekk dan mhuwiex il-każ, dawn il-partijiet jistgħu jinvokaw ksur eventwali mill-awtoritajiet ta’ l-Istati
Membri ta’ l-obbligi li jirriżultawlhom minn din id-dispożizzjoni?
c)     Jekk jirriżulta mir-risposta għad-domanda, 3(b), li l-individwi jistgħu jinvokaw l-Artikolu 11(l) tad-Direttiva 85/511[...]
Liema konsegwenzi ġuridiċi għandhom jiġi marbuta mal-konstatazzjoni tal-preżenza tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer imwettqa
minn laboratorju mhux imsemmi fl-Anness B ta’ din id-Direttiva?
4)      Fid-dawl tad-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli 11 u 13 tad-Direttiva 85/511, hemm lok li l-Anness B tagħha jiġi interpretat
fis-sens li r-referenza ‘Centraal Diergeneeskundig Instituut, Lelystad’ tista’ jew għandha tinkludi wkoll [ID-Lelystad]?
5)      Jekk jirriżulta mir-risposti għad-domandi preliminari li l-preżenza tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer tista’ tiġi kkonstatata
minn laboratorju mhux imsemmi fl-Anness B tad-Direttiva 85/511 jew li dan l-Anness għandu jiġi interpretat fis-sens li r-referenza
‘Centraal Diergeneeskundig Instituut, Lelystad’ tista’ jew għandha tinkludi [ID Lelystad]:
Hemm lok li d-Direttiva 85/511[...] tiġi interpretata fis-sens li hija tiddisponi li organu amministrattiv nazzjonali awtorizzat
li adotta deċiżjonijiet huwa marbut bir-riżultati ta’ eżamijiet imwettqa minn laboratorju mniżżel fl-Anness B ta’ din id-Direttiva
jew, jekk jirriżulta li r-risposta għad-domanda 3(a), li dan l-organu amministrattiv jista’ jibbaża l-miżuri sabiex tinqered
il-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer fuq ir-riżultati miksuba minn laboratorju mhux imniżżel fl-Anness B tad-Direttiva, mir-riżultati
ta’ dan l-aħħar laboratorju, jew id-determinazzjoni mill-awtorità għandha l-awtonomija proċedurali ta’ l-Istat Membru b’mod
li l-Qorti li quddiemha tinsab il-kawża prinċipali għandha teżamina jekk ir-regoli f’dan ir-rigward japplikawx independentement
mill-fatt li l-eżamijiet tal-laboratorju jsiru abbażi ta’ obbligu ta’ dritt Komunitarju jew nazzjonali, u jekk l-applikazzjoni
tal-kuntest ġuridiku nazzjonali ma jirrendix l-applikazzjoni tar-Regoli Komunitarji eċċessivament diffiċli jew prattikament
impossibbli?
6)      Jekk jirriżulta li mir-risposta għall-ħames domanda li d-Direttiva 85/511[...] tirregola safejn l-awtortajiet nazzjonali jkunu
marbuta mir-riżultati tal-laboratorju:
L-awtoritajiet nazzonjali huma inkundizzjonatament marbuta bir-riżultati li jirriżultaw minn eżami tal-laboratorju intiż li
jindika l-preżenza tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer? Jekk dan mhuwiex il-każ, liema marġni ta’ diskrezzjoni tħallilhom id-Direttiva
85/511?”
Permezz ta’ digriet tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-7 ta’ Lulju 2005, il-kawżi C-222/05 sa C-225/05 ġew magħquda
flimkien għall-finijiet tal-proċedura bil-miktub u orali, kif ukoll tas-sentenza.

Fuq id-domandi preliminari

Fuq l-ewwel domanda
B’din id-domanda, il-qorti tar-rinviju ssaqsi, essenzjalment, jekk id-dritt Komunitarju jimponix fuq il-qorti nazzjonali,
fi proċedura bħal dik fil-kawża prinċipali, li tipproċedi għal stħarriġ
ex officio
tal-legalità ta’ att amministrattiv fir-rigward tal-motivi bbażati fuq ksur ta’ l-Artikolu 11 u 13 tad-Direttiva 85/511.
Fuq l-ammissibbiltà
J. van der Weerd, Maatschap Van der Bijl, J.W. Schoonhoven, Maatschap H. en J. van’t Oever, Maatschap F. van’t Oever en W.
Fien, B. van’t Oever, Maatschap A. en J. Fien, Maatschap K. Koers en J. Stellingwerf, H. Koers, Maatschap K. en G. Polinder
u G. van Wijhe (aktar ‘il quddiem “J. van der Weerd
et
”) jikkontestaw l-iżvolġiment tal-proċedura segwita quddiem il-qorti tar-rinviju. Huma jsostnu li huma invokaw id-Direttiva
85/511 quddiem din ta’ l-aħħar u li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax għalhekk teżamina l-ewwel domanda.
Skond ġurisprudenza stabbilita, il-kwistjonijiet dwar l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju magħmula mill-Imħallef nazzjonali
fil-kuntest leġiżlattiv u fattwali li huwa jiddefinixxi fuq responsabbiltà tiegħu, u li mhuwiex id-dmir tal-Qorti tal-Ġustizzja
li tivverifika l-eżattezza tagħhom, igawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza (ara s-sentenza tal-15 ta’ Mejju 2003, Salzmann,
C‑300/01, Ġabra p. I‑4899, punti 29 u 31). Iċ-ċaħda mill-Qorti tal-Ġustizzja ta’ domanda ppreżentata minn qorti nazzjonali
mhijiex possibbli ħlief meta jidher manifestament li l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju mitluba ma għandhiex x’taqsam
mal-fatti jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, meta l-problema hija ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja
ma jkollhiex għad-dispożizzjoni tagħha l-elementi ta’ fatt u ta’ dritt neċessarji sabiex twieġeb b’mod utli għad-domandi li
jkunu sarulha (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-13 ta’ Marzu 2001, PreussenElektra, C‑379/98, Ġabra p. I‑2099, punt
39, u tal-15 ta’ Ġunju 2006, Acereda Herrera, C‑466/04, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 48).
Din il-preżunzjoni ta’ rilevanza ma tistax titneħħa mis-sempliċi ċirkustanza li waħda mill-partijiet fil-kawża prinċipali
tikkontesta ċerti fatti, li mhuwiex id-dmir tal-Qorti tal-Ġustizzja li tivverifika l-eżattezza tagħhom u li minnhom tiddependi
d-definizzjoni tas-suġġett fil-kawża (sentenza Cipolla
et
, iċċitata aktar ‘il quddiem, punt 26).
F’din il-kawża, J. van der Weerd
et
isostnu li l-qorti tar-rinviju kienet, b’mod żbaljat, qieset li l-motivi bbażati fuq ksur tad-dispożizzjonijiet rilevanti
tad-Direttiva 85/511 ma tqajmux quddiemha. Issa, dan jirrigwarda preċiżament fatt li m’huwiex kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja
li tivverika l-eżattezza tiegħu.
Għalhekk l-argumentazzjoni ta’ J. van der Weerd
et
ma tistax tiġi milqugħa.
Dan jgħodd bl-istess mod għall-argumenti mqajma fis-seduta mill-Kummissjoni li ddubitat il-bżonn, mill-qorti tar-rinviju,
li tagħmel l-ewwel domanda fid-dawl tal-konklużjonijiet li waslet għalihom il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Dokter
et
, iċċitata aktar ‘il fuq. Fil-fatt, din is-sentenza ma rrendietx, b’mod manifest, ir-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dawn
il-kawżi irrilevanti fir-rigward tad-deċiżjoni li l-qorti tar-rinviju kellha tieħu.
Għalhekk, hemm lok, għall-Qorti tal-Ġustizzja, li tirrispondi għall-ewwel domanda.
Fuq il-mertu
Jirriżulta mill-ġurisprudenza li fin-nuqqas ta’ leġiżlazzjoni Komunitarja fis-suġġett, hija s-sistema legali nazzjonali ta’
kull wieħed mill-Istati Membri li għandha tagħżel il-qrati kompetenti u tirregola l-modalitajiet proċedurali ta’ rikorsi ġudizzjarji
intiżi sabiex jassiguraw il-ħarsien tad-drittijiet li għandhom l-individwi bis-saħħa tad-dritt Komunitarju, bil-kundizzjoni,
minn naħa, li dawn il-modalitajiet ma jkunux inqas favorevoli minn dawk li jikkonċernaw rikorsi simili ta’ natura domestika
(prinċipju ta’ ekwivalenza) u, min-naħa l-oħra, li ma jirrendux, fil-prattika, l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mis-sistema
legali Komunitarja impossibbli jew eċċessivament diffiċli (prinċipju ta’ effettività) (sentenzi ta’ l-14 ta’ Diċembru 1995,
Van Schijndel u van Veen, C‑430/93 u C‑431/93, Ġabra p. I‑4705, punt 17, u tad-9 ta’ Diċembru 2003, Il-Kummissjoni vs L-Italja,
C-129/00, Ġabra p. I-14637, punt 25).
Rigward il-prinċipju ta’ ekwivalenza, jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju li l-College van Beroep voor het bedrijfsleven
hija kompetenti li tqajjem
ex officio
motivi bbażati fuq ksur ta’ regoli ta’ ordni pubbliku, li skond id-dritt Olandiż huma relatati għas-setgħat ta’ organi amministrattivi
u tal-qorti stess kif ukoll id-dispożizzjonijiet fil-qasam ta’ l-ammissibbiltà. L-imsemmija regoli huma l-bażi stess tal-proċeduri
nazzjonali, peress li huma jiddefinixxu l-kundizzjonijiet li fihom jistgħu jinbdew dawn ta’ l-aħħar u l-awtoritajiet li huma
kompetenti, fil-kuntest tagħhom, sabiex jiddeterminaw il-portata tad-drittijiet u ta’ l-obbligi ta’ l-individwi.
Issa, id-dispożizzjonijiet dwar id-Direttiva 85/511 ma għandhomx, fi ħdan l-ordinament ġuridiku Komunitarju, pożizzjoni simili.
Huma la jiddeterminaw il-kundizzjonijiet li fihom jistgħu jinbdew il-proċeduri ta’ kontroll tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer
u lanqas l-awtoritajiet li huma kompetenti, f’tali kuntest, sabiex jiffissaw il-portata ta’ drittjiet u obbligi tal-partijiet.
B’hekk, dawn id-dispożizzjonijiet ma jistgħux jitqiesu li huma ekwivalenti għar-regoli nazzjonali ta’ ordni pubbliku msemmija
hawn fuq. Għalhekk, l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ ekwivalenza ma jimplikax, f’dawn il-kawżi, li l-qorti tar-rinviju hija
obbligata tipproċedi
ex officio
għal stħarriġ tal-legalità ta’ l-atti amministrattivi kkonċernati skond kriterji meħuda mid-Direttiva 85/511.
Barra minn hekk, għalkemm dawn id-dispożizzjoniet jaqgħu taħt il-politika ta’ saħħa pubblika, huma ġew invokati, fil-kawżi
prinċipali, essenzjalment sabiex jittieħdu in kunsiderazzjoni l-interessi privati ta’ l-individwi suġġetti għall-miżuri ta’
kontroll tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer.
Għal dak li jirrigwarda l-prinċipju ta’ effettività, jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li kull każ, fejn
tqum il-kwistjoni dwar jekk dispożizzjoni nazzjonali tirrendix impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju ta’ drittijiet
mogħtija lil individwi mill-ordinament ġuridiku Komunitarju, għandu jiġi analizzat billi jittieħed in kunsiderazzjoni r-rwol
ta’ din id-dispożizzjoni fil-proċedura kollha, l-iżolgiment tagħha, u l-karatteristiċi partikolari tagħha, quddiem id-diversi
qrati nazzjonali. F’din il-perspettiva, hemm lok li jittieħdu in kunsiderazzjoni, jekk ikun neċessarju, il-prinċipji li fuqhom
huwa msejjes l-ordinament ġuridiku nazzjonali, bħalma huma l-ħarsien tad-drittijiet tad-difiża, il-prinċipju ta’ ċertezza
ġuridika u l-iżvolġiment korrett tal-proċedura (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi ta’ l-14 ta’ Diċembru 1995, Peterbroeck, C-312/93,
Ġabra p. I-4599, punt 14, kif ukoll Van Schijndel u van Veen, iċċitata bil-quddiem, punt 19).
Fil-kawżi li wasslu għas-sentenzi Van Schijndel u van Veen, iċċitati aktar ‘il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat il-kompatibbiltà
tal-prinċipju ta’ effettività ma’ prinċpju ta’ dritt nazzjonali li jgħid li s-setgħa ta’ qorti li tqajjem
ex officio
motivi, fi proċedura nazzjonali, hija limitata mill-obbligu tagħha li żżomm mas-suġġett tal-kawża u li tibbaża d-deċiżjoni
tagħha fuq il-fatti li kienu ġew ippreżentati quddiemha.
Il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li din il-limitazzjoni tas-setgħa tal-qorti nazzjonali hija ġġustifikata bil-prinċipju li
jgħid li l-inizjattiva ta’ proċess tappartjeni lill-partijiet u li, għalhekk, il-qorti ma tistax taġixxi
ex officio
ħlief f’każijiet eċċezzjonali, fl-interess pubbliku. Dan il-prinċipju jħares id-drittijiet tad-difiża u jassigura l-iżvolġiment
korrett tal-proċedura, b’mod partikolari, billi tipproteġihom minn dewmien inerenti fl-evlawazzjoni ta’ motivi ġodda (ara,
f’dan is-sens, is-sentenza Van Schijndel u van Veen, iċċitata aktar ‘il quddiem, punt 21).
Billi bbażat ruħha dak li ntqal qabel, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-prinċipju ta’ effettività ma jipprekludix dispożizzjoni
nazzjonali li timpedixxi lill-qrati nazzjonali milli jqajmu
ex officio
motiv ibbażat fuq ksur ta’ dispożizzjonijiet Komunitarji, meta l-eżami ta’ dan il-motiv tobblighom jirrinunzjaw għar-rwol
passiv impost fuqhom, billi jmorru lil hinn mil-limiti tal-kawża ddefiniti mill-partijiet u billi jibbażaw ruħom fuq fatti
u ċirkustanzi diversi minn dawk li fuqhom il-parti li għandha interess li tapplika l-imsemmija dispożizzjonjiet ibbażat it-talba
tagħha (ara s-sentenza Van Schijndel u van Veen, iċċitata aktar ‘il fuq, punt 22).
F’din il-kawża, il-College van Beroep voor het bedrijfsleven indikat li l-proċedura segwita quddiemha mhijiex differenti,
fuq dan il-punt, minn dik in kwistjoni fis-sentenza Van Schijndel u van Veen, iċċitata aktar ‘il fuq. B’mod partikolari, l-eżami
ex officio
tal-motivi mhux invokati mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jażbqu l-limiti tal-kawża kif tressqet quddiemha. Dawn iż-żewġ
proċeduri huma differenti biss safejn, f’din il-kawża, il-College van Beroep voor het bedrijfsleven mhijiex qed tiddeċiedi
fl-aħħar istanza, bħal fil-kawża li tat lok għall-imsemmija sentenza, iżda fl-ewwel u l-aħħar istanza.
Issa, din iċ-ċirkustanza biss ma tpoġġix il-partijiet fil-kawża prinċipali f’sitwazzjoni partikolari li tista’ tpoġġi fid-dubju
l-prinċipji msemmija hawn fuq. Hija ma tistax għalhekk twassal għal konklużjoni differenti minn dik li waslet għaliha f’Van
Schijndel u van Veen, iċċitata aktar ‘il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja. Fil-fatt, l-imsemmija ċirkustanza ma taffettwax il-fatt
li, fil-kuntest imsemmi fil-punt preċedenti, it-teħid in kunsiderazzjoni
ex officio
, mill-qorti tar-rinviju, ta’ motivi mhux invokati mill-partijiet fil-kawża prinċipali, jista’, bħal fil-kawża li tat lok
għall-imsemmija sentenza, jikser id-drittijiet tad-difiża jew l-iżvolġiment korrett tal-proċedura, u b’mod partikolari, jista’
jwassal għal dewmien inerenti fl-evalwazzjoni ta’ motivi ġodda.
Dan ir-riżultat ma jistax jitqiegħed in kwistjoni mill-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenzi Peterbroeck, iċċitata aktar
‘il fuq; ta’ l-1 ta’ Gunju 1999, Eco Swiss (C-126/97, Ġabra p. I-3055), tas-27 ta’ Ġunju 2000, Océano Grupo Editorial u Salvat
Editores (C-240/98 sa C-244/98, Ġabra p. I-4941), tal-21 ta’ Novembru 2002, Cofidis (C-473/00, Ġabra p. I-10875) u tas-26
ta’ Ottubru 2006, Mostaza Claro, (C-168/05, Ġabra p. I-10421).
Il-ġurisprudenza ċċitata aktar ‘il fuq mhijiex rilevanti f’din il-kawża. Fil-fatt, minn naħa, hija tista’ tiġi kkaratterizzata
miċ-ċirkustanzi proprji tal-kawża li wasslu għat-tneħħija tal-possibbiltà tar-rikorrent fil-kawża prinċipali li jinvoka utilment
l-inkompattibbilità ta’ dispożizzjoni nazzjonali mad-dritt Komunitarju (ara s-sentenza Peterbroeck, iċċitata aktar ‘il fuq,
punti 16
et seq
). Min-naħa l-oħra, hija ġġustifikata mill-bżonn li jiġi assigurat li l-konsumatur jingħata l-ħarsien effettiv intiż mid-Direttiva
tal-Kunsill 93/13 KEE tal-5 ta’ April 1993, dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU L 95, p.29) (ara s-sentenzi
ċċitati aktar ‘il fuq Océano Grupo Editorial u Salvat Editores, punt 26; Cofidis, punt 33, kif ukoll Mostaza Claro, punt 29).
Barra minn hekk, hija ma tistax tiġi invokata utilment fil-kuntest ta’ l-eżami ta’ ksur tal-prinċipju ta’ effettività peress
li hija tipproċedi għal evalwazzjoni ta’ l-ekwivalenza tat-trattament ta’ motivi bbażati fuq id-dritt nazzjonali u ta’ dawk
ibbażati fuq id-dritt Komunitarju (ara s-sentenza Eco Swiss, iċċitata aktar ‘il fuq, punt 37).
Minn dan li ntqal qabel jirriżulta li l-prinċipju ta’ effettività ma jimponix, f’kawżi bħal dawk fil-kawża prinċipali, dmir
fuq il-qrati nazzjonali li jqajmu motiv ibbażat fuq dispożizzjoni Komunitarja
ex officio
, indipendentement mill-importanza tagħha għall-ordinament ġurdiku Komunitarju, meta l-partijiet jingħataw opportunità ġenwina
li jqajmu motiv ibbażat fuq id-dritt Komunitarju quddiem qorti nazzjonali. Peress li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali kellhom
l-opportunità ġenwina li jqajmu motiv ibbażat fuq id-Direttiva 85/511, il-prinċipju ta’ effettività ma jimponix fuq il-qorti
tar-rinviju li teżamina
ex officio
l-motiv ibbażat fuq l-Artikoli 11 u 13 ta’ din id-Direttiva.
Fid-dawl ta’ dak li ngħad qabel, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li d-dritt Komunitarju ma jimponix fuq il-qorti
nazzjonali, fi proċedura bħal dik fil-kawża prinċipali, li tqajjem
ex officio
motiv ta’ ksur ta’ dispożizzjonijiet ta’ leġiżlazzjoni Komunitarja, peress li la l-prinċipju ta’ ekwivalenza u lanqas il-prinċipju
ta’ effettività ma jeżiġuha.

Fuq id-domandi l-oħrajn
Fid-dawl tar-risposta għall-ewwel domanda, m’hemmx lok li tingħata risposta lid-domandi l-oħrajn li saru biss fil-każ fejn
l-qorti tar-rinviju tkun obbligata tieħu in kunsiderazzjoni
ex officio
l-motivi mhux invokati mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti
tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni ta’ l-osservazzjonijiet
lill-Qorti, barra dawk ta’ l-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi li:
Id-dritt Komunitarju ma jimponix fuq il-qorti nazzjonali, fi proċedura bħal dik fil-kawża prinċipali, li tqajjem
ex officio
motiv ta’ ksur ta’ dispożizzjonijiet ta’ leġiżlazzjoni Komunitarja, peress li la l-prinċipju ta’ ekwivalenza u lanqas il-prinċipju
ta’ effettività ma jeżiġuha.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: l-Olandiż.