CELEX: 61985CJ0286
Ίση μεταχείριση σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως
Άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ

Με Διάταξη της 13ης Μαΐου 1985, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 23 Σεπτεμβρίου 1985, το High Court του Δουβλίνου υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 4 της οδηγίας 79/7 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως ( ΕΕ ειδ. έκδ. 05/003, σ. 160), με τα οποία ερωτάται αν μπορεί να θεωρηθεί ότι η διάταξη αυτή παράγει άμεσα αποτελέσματα στη Δημοκρατία της Ιρλανδίας από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, ημερομηνία κατά την οποία τα κράτη μέλη όφειλαν να έχουν εκδώσει τα αναγκαία για την εκτέλεση της μέτρα.
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο δύο προσφυγών που άσκησαν ενώπιον του High Court η McDermott και η Cotter κατά του Υπουργού Κοινωνικής Πρόνοιας και του Attorney-General. Οι προσφυγές αυτές αποσκοπούν στην ακύρωση των αποφάσεων που εκδόθηκαν από τον Υπουργό Κοινωνικής Πρόνοιας ή για λογαριασμό του, περί παύσεως της καταβολής στις ενδιαφερόμενες του επιδόματος ανεργίας μετά την πάροδο χρονικού διαστήματος 312ημερών, στην περίπτωση δε της Cotter, και περί αυτοδικαίας παύσεως της καταβολής του επιδόματος του αναλογικού προς τις αποδοχές της. Οι προσφεύγουσες στην κύρια δίκη ισχυρίστηκαν ότι ένας άνδρας ή μια άγαμη γυναίκα στη θέση τους θα είχε αξίωση να εξακολουθήσει να του καταβάλλεται το επίδομα ανεργίας για ένα περαιτέρω χρονικό διάστημα 78ημερών. Παρατήρησαν επίσης ότι, ως έγγαμες γυναίκες, εισέπρατταν, για ίσο χρόνο καταβολής ασφαλιστικών εισφορών, χαμηλότερα επιδόματα ανεργίας από ό,τι οι άνδρες.
Οι προσφεύγουσες ζήτησαν από το High Court, στις 4 Φεβρουαρίου 1985, να ακυρώσει τις προαναφερθείσες αποφάσεις περί παύσεως της καταβολής των επιδομάτων, υποστηρίζοντας ότι οι αποφάσεις αυτές θίγουν τα δικαιώματα που αντλούν οι προσφεύγουσες από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7 του Συμβουλίου (στο εξής;της οδηγίας).
Δεν αμφισβητείται ότι οι διατάξεις των κεφαλαίων 4 και 6 του δεύτερου μέρους του Social Welfare ( Consolidation ) Act 1981 ( Νόμου περί κωδικοποιήσεως των διατάξεων περί κοινωνικής ασφαλίσεως και κοινωνικής προνοίας του 1981 ) προβλέπουν για τις έγγαμες γυναίκες επίδομα ανεργίας μειωμένο, τόσο ως προς το ύψος όσο και ως προς τη διάρκεια της καταβολής του, σε σχέση προς τους άνδρες, έγγαμους ή άγαμους, και τις άγαμες γυναίκες.
Όπως προκύπτει, ωστόσο, από τη δικογραφία, οι καθών υποστήριξαν ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου ότι το άρθρο 4 της οδηγίας δεν επέβαλλε στην Ιρλανδία καμία σαφή και ορισμένη υποχρέωση ως προς τον τρόπο υλοποίησης της οδηγίας και ότι επομένως η Ιρλανδία διέθετε από την άποψη αυτή ευρεία διακριτική ευχέρεια. Κατά την άποψη τους, δεν χωρούσε, συνεπώς, επίκληση του άρθρου 4 ενώπιον των ιρλανδικών δικαστηρίων.
Λόγω του ότι είχε αμφιβολίες ως προς τα αποτελέσματα της οδηγίας, το High Court, ενώπιον του οποίου εκκρεμεί η διαφορά, ανέβαλε την έκδοση οριστικής αποφάσεως και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα δύο ερωτήματα:
« 1)
Παράγουν οι διατάξεις της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ, και ειδικότερα το άρθρο 4, άμεσα αποτελέσματα στη Δημοκρατία της Ιρλανδίας από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, έτσι ώστε να απονέμουν εναγώγιμα δικαιώματα κοινοτικού δικαίου στις έγγαμες γυναίκες, όπως είναι οι προσφεύγουσες, υπό τις περιστάσεις των υπό κρίση υποθέσεων;
2)
Αν η απάντηση στο ερώτημα 1 είναι καταφατική, σημαίνει αυτό ότι οι εθνικές διατάξεις σαν τις περιεχόμενες στα κεφάλαια 4 και 6 του μέρους 2 του Social Welfare (Consolidation) Act 1981, όπως έχει τροποποιηθεί, καθίστανται ανενεργές και ότι οι προσφεύγουσες, έγγαμες δηλαδή γυναίκες που κατοικούν σε κράτος μέλος το οποίο έχει παραλείψει να καταργήσει ή να προσαρμόσει τις διατάξεις αυτές, δικαιούνται ίσης μεταχειρίσεως ως προς τις σχετικές παροχές κοινωνικής ασφαλίσεως από τις 23 Δεκεμβρίου 1984 και έχουν σχετική αξίωση παροχής εννόμου προστασίας κατά του κράτους μέλους αυτού; »
Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, το άρθρο 34, παράγραφος 6, του Social Welfare ( Consolidation ) Act 1981 καταργήθηκε από το άρθρο 6, στοιχείο ( c) του Social Welfare (No. 2) Act 1985, κατά το οποίο οι έγγαμες γυναίκες δικαιούνται επιδόματος ανεργίας και επιδόματος αναλογικού προς τις αποδοχές για την ίδια χρονική διάρκεια με τους άλλους δικαιούχους. Το άρθρο 6 του τελευταίου νόμου τέθηκε σε ισχύ στις 15 Μαΐου 1986 και προσέδωσε στην κατάργηση περιορισμένη αναδρομική ενέργεια, καθόσον στη νέα ρύθμιση μπορούσαν να υπαχθούν μόνο οι έγγαμες γυναίκες, οι οποίες εισέπρατταν επιδόματα ανεργίας κατά το χρονικό διάστημα των 78ημερών που προηγούνταν της ενάρξεως της ισχύος του εν λόγω άρθρου. Επομένως, οι δύο προσφεύγουσες στις κύριες δίκες, οι οποίες είχαν παύσει να λαμβάνουν το επίδομα ανεργίας τον Ιανουάριο 1985, δεν μπορούσαν να υπαχθούν στη νέα ευεργετική ρύθμιση.
Όπως προκύπτει επίσης από τη δικογραφία, το άρθρο 2 του νόμου του 1985 τροποποίησε ιδίως τα κεφάλαια 4 και 6 του νόμου του 1981, προβλέποντας επίδομα ανεργίας ίσου ύψους για τους άνδρες και τις γυναίκες. Και αυτό το άρθρο τέθηκε επίσης σε ισχύ στις 15 Μαΐου 1986, κατά το μέτρο που αφορά τα επιδόματα ανεργίας.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται οι παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω, παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο.
Επί του πρώτου ερωτήματος
Με το πρώτο ερώτημα, το High Court θέλει κατ' ουσία να πληροφορηθεί αν, βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας, γεννώνται δικαιώματα υπέρ των ιδιωτών στα κράτη μέλη από την πάροδο της προθεσμίας που είχε ταχθεί στα κράτη μέλη για τη συμμόρφωση τους.
Πρέπει να υπομνηστεί ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, όπως έχει διατυπωθεί ιδίως στην απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 1982 (υπόθεση
8/81, Becker, Συλλογή 1982, σ. 53
), σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες προκύπτει ότι, από απόψεως περιεχομένου, οι διατάξεις μιας οδηγίας δεν περιέχουν αιρέσεις και είναι επαρκώς ακριβείς, οι ιδιώτες μπορούν να τις επικαλεστούν, καίτοι δεν έχουν ληφθεί εμπροθέσμως εκτελεστικά μέτρα, είτε εναντίον κάθε εθνικής διατάξεως που δεν είναι σύμφωνη με την οδηγία, είτε καθόσον δύνανται να προσδιορίσουν δικαιώματα, τα οποία οι ιδιώτες είναι σε θέση να προβάλουν έναντι του κράτους.
Η νομολογία αυτή θεμελιώνεται στο δεσμευτικό χαρακτήρα που έχουν οι οδηγίες για τα κράτη μέλη και στη σκέψη ότι το κράτος μέλος που δεν εξέδωσε εμπροθέσμως τα εκτελεστικά μέτρα που επιβάλλει η οδηγία δεν μπορεί να αντιτάξει στους ιδιώτες την εκ μέρους του μη εκπλήρωση των υποχρεώσεων που υπέχει από την οδηγία αυτή.
Όπως έχει δεχτεί το Δικαστήριο με την απόφαση της 24ης Ιουνίου 1986 ( υπόθεση
150/85, Drake, Συλλογή σ. 1955
), ο σκοπός που διατυπώνεται με το άρθρο 1 της οδηγίας 79/7 υλοποιείται με το άρθρο 4, παράγραφος 1, που απαγορεύει, σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως, κάθε διάκριση βασιζόμενη στο φύλο, είτε άμεσα είτε έμμεσα ( σε συσχετισμό ιδίως με την οικογενειακή κατάσταση ), όσον αφορά ιδίως το πεδίο εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως και τις προϋποθέσεις υπαγωγής σ' αυτά.
Πρέπει να σημειωθεί ότι, όπως έχει δεχτεί το Δικαστήριο με την απόφαση της 4ης Δεκεμβρίου 1986 ( υπόθεση
71/85, FNV, Συλλογή σ. 3855
), το άρθρο 4, παράγραφος 1, λαμβανόμενο μόνο του, αλλά και συνεκτιμώμενο με το σκοπό και το περιεχόμενο της προαναφερθείσας οδηγίας, είναι αρκετά ακριβές, ώστε να μπορεί να το επικαλεστεί ο διάδικος και να το εφαρμόσει ο δικαστής. Επιπλέον, το άρθρο αυτό δεν απονέμει καμία ευχέρεια στα κράτη μέλη να περιορίζουν την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης στο πεδίο εφαρμογής στο οποίο αναφέρεται ή να την εξαρτούν από προϋποθέσεις.
Όσον αφορά το επιχείρημα ότι η ύπαρξη πολλών εναλλακτικών λύσεων για την υλοποίηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης αποκλείει το να γεννώνται από την οδηγία δικαιώματα υπέρ των ιδιωτών, αρκεί να επισημανθεί ότι, όπως έχει ήδη δεχτεί το Δικαστήριο με την απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 1982 (προαναφερθείσα υπόθεση 8/81, Becker), δεν μπορεί να προβληθεί το γεγονός ότι οι οδηγίες αφήνουν τα κράτη μέλη ελεύθερα να επιλέξουν τον τύπο και τα μέσα προς επίτευξη του σκοπούμενου αποτελέσματος, για να ματαιωθεί η παραγωγή οποιουδήποτε αποτελέσματος από εκείνες τις διατάξεις της οδηγίας των οποίων μπορεί να γίνει επίκληση ενώπιον των δικαστηρίων.
Από τις προηγηθείσες σκέψεις προκύπτει ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, είναι αρκετά ακριβές και απαλλαγμένο αιρέσεων, ώστε, και ελλείψει εκτελεστικών μέτρων, οι ιδιώτες να μπορούν, από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, να το επικαλούνται ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, για να ματαιώσουν την εφαρμογή κάθε διατάξεως εθνικού δικαίου που δεν είναι σύμφωνη προς το εν λόγω άρθρο.
Πρέπει επομένως στο πρώτο από τα υποβαλλόμενα ερωτήματα να δοθεί η απάντηση ότι, σε περίπτωση που δεν έχουν εκδοθεί εκτελεστικά μέτρα της οδηγίας 79/7 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, μπορεί, από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, να γίνεται επίκληση του άρθρου 4, παράγραφος 1, που απαγορεύει κάθε διάκριση βασιζόμενη στο φύλο σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως, για να ματαιώνεται η εφαρμογή κάθε διατάξεως εθνικού δικαίου που δεν είναι σύμφωνη προς το εν λόγω άρθρο.
Επί του δεύτερου ερωτήματος
Ως προς το δεύτερο ερώτημα που υποβάλλει το High Court, το οποίο ζητεί κατ' ουσία να πληροφορηθεί αν, ελλείψει εκτελεστικών μέτρων του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας, οι έγγαμες γυναίκες, από τις οποίες η εθνική νομοθεσία στερεί το δικαίωμα επι μιας παροχής, έχουν αποκτήσει από τις 23 Δεκεμβρίου 1984 το δικαίωμα αυτό υπό τις ίδιες προϋποθέσεις με τους άνδρες, αρκεί να παρατηρηθεί ότι, όπως έχει ήδη δεχτεί το Δικαστήριο με την προαναφερθείσα απόφαση της 4ης Δεκεμβρίου 1986, έως ότου η κυβέρνηση του οικείου κράτους μέλους εκδώσει τα αναγκαία εκτελεστικά μέτρα, οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα να υπάγονται στο ίδιο καθεστώς με τους άνδρες που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση, καθεστώς που, ενόσω δεν έχουν εκδοθεί εκτελεστικά μέτρα της οδηγίας αυτής, εξακολουθεί να παραμένει το μόνο ισχύον σύστημα αναφοράς.
Πρέπει, επομένως, στο δεύτερο ερώτημα να δοθεί η απάντηση ότι, ελλείψει εκτελεστικών μέτρων του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας, οι γυναίκες δικαιούνται να υπάγονται στο ίδιο καθεστώς με τους άνδρες που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση, καθεστώς που, ενόσω δεν έχουν εκδοθεί εκτελεστικά μέτρα της οδηγίας αυτής, εξακολουθεί να παραμένει το μόνο ισχύον σύστημα αναφοράς.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η ολλανδική κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με Διάταξη της 13ης Μαΐου 1985 το High Court του Δουβλίνου, αποφαίνεται:

1)
Σε περίπτωση που δεν έχουν εκδοθεί εκτελεστικά μέτρο της οδηγίας 79/7 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, μπορεί, οπό τις 23 Δεκεμβρίου 1984, νο γίνεται επίκληση του άρθρου 4, παράγραφος 1, που απαγορεύει κάθε διάκριση βασιζόμενη στο φύλο σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως, για να ματαιώνεται η εφαρμογή κάθε διατάξεως εθνικού δικαίου που δεν είναι σύμφωνη προς το εν λόγω άρθρο.

2)
Ελλείψει εκτελεστικών μέτρων του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας, οι γυναίκες δικαιούνται να υπάγονται στο ίδιο καθεστώς με τους άνδρες που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση, καθεστώς που, ενόσω δεν έχουν εκδοθεί εκτελεστικά μέτρα της οδηγίας αυτής, εξακολουθεί να παραμένει το μόνο ισχύον σύστημα αναφοράς.

Mackenzie Stuart
Galmot
Κακούρης
O'Higgins
Schockweiler
Bosco
Koopmans
Due
Everling
Bahlmann
Joliét
Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Δημοσιεύτηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 24 Μαρτίου 1987.
Ο γραμματέας
Ρ. Heim
Ο πρόεδρος
Α. J. Mackenzie Stuart
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.