CELEX: 62004CJ0423
Ίση μεταχείριση μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως
Οδηγία 79/7/ΕΟΚ
Άρνηση χορηγήσεως συντάξεως γήρατος σε ηλικία 60 ετών σε τρανσεξουαλικό άτομο το οποίο υποβλήθηκε σε εγχείρηση αλλαγής φύλου ώστε να γίνει από άνδρας γυναίκα

K. B., σκέψεις 30 έως 34).
32     Η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου ισχυρίζεται ότι κανένα δικαίωμα απονεμόμενο από το κοινοτικό δίκαιο δεν προσβλήθηκε με
την απόφαση περί μη χορηγήσεως συντάξεως της 12ης Μαρτίου 2002, δεδομένου ότι το δικαίωμα συνταξιοδοτήσεως απορρέει μόνον
από το εθνικό δίκαιο.
33     Συναφώς, αρκεί να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, το κοινοτικό δίκαιο δεν θίγει την εξουσία των κρατών μελών να διαρρυθμίζουν
τα συστήματά τους κοινωνικής ασφαλίσεως και ότι, ελλείψει εναρμονίσεως σε κοινοτικό επίπεδο, εναπόκειται στη νομοθεσία κάθε
κράτους μέλους να καθορίσει, αφενός, τις προϋποθέσεις του δικαιώματος ή της υποχρεωτικής υπαγωγής σε σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως
και, αφετέρου, τις προϋποθέσεις χορηγήσεως δικαιώματος προς λήψη παροχών. Εντούτοις, τα κράτη μέλη εξακολουθούν να υπέχουν
την υποχρέωση να τηρούν, κατά την άσκηση της αρμοδιότητας αυτής, το κοινοτικό δίκαιο (αποφάσεις της 12ης Ιουλίου 2001, C-157/99,
Smits και Peerbooms, Συλλογή 2001, σ. I-5473, σκέψεις 44 έως 46, και της 4ης Δεκεμβρίου 2003, C-92/02, Kristiansen, Συλλογή
2003, σ. I-14597, σκέψη 31).
34     Εξάλλου, οι διακρίσεις που αντιβαίνουν στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7 δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρεκκλίσεως
του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της ίδιας αυτής οδηγίας παρά μόνον υπό την προϋπόθεση ότι είναι αναγκαίες για την
επίτευξη των στόχων που επιδιώκει η εν λόγω οδηγία, παρέχοντας στα κράτη μέλη την ευχέρεια να ορίζουν διαφορετική ηλικία συνταξιοδοτήσεως
για τους άνδρες απ’ ό,τι για τις γυναίκες (απόφαση της 7ης Ιουλίου 1992, C-9/91, Equal Opportunities Commission, Συλλογή 1992,
σ. I-4297, σκέψη 13).
35     Καίτοι οι αιτιολογικές σκέψεις της οδηγίας 79/7 δεν διευκρινίζουν τον λόγο υπάρξεως των προβλεπομένων παρεκκλίσεων, από τη
φύση των εξαιρέσεων που περιλαμβάνονται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας μπορεί να συναχθεί ότι ο κοινοτικός
νομοθέτης θέλησε να επιτρέψει στα κράτη μέλη να διατηρήσουν προσωρινώς, όσον αφορά τις συντάξεις, τα πλεονεκτήματα που έχουν
αναγνωριστεί στις γυναίκες, ώστε αυτά να μπορέσουν να προβούν προοδευτικώς στην τροποποίηση, ως προς το σημείο αυτό, των συνταξιοδοτικών
τους συστημάτων χωρίς να διαταραχθεί η περίπλοκη οικονομική ισορροπία των συστημάτων αυτών, η σπουδαιότητα της οποίας δεν
μπορεί να παραγνωριστεί. Μεταξύ ακριβώς των πλεονεκτημάτων αυτών περιλαμβάνεται, όπως προβλέπει το άρθρο 7, παράγραφος 1,
σημείο α΄, της ίδιας οδηγίας, και η δυνατότητα, όσον αφορά τις γυναίκες εργαζόμενες, να αποκτούν συνταξιοδοτικά δικαιώματα
νωρίτερα απ’ ό,τι οι άνδρες εργαζόμενοι (προπαρατεθείσα απόφαση Equal Opportunities Commission, σκέψη 15).
36     Κατά πάγια νομολογία, η εξαίρεση από την απαγόρευση των διακρίσεων λόγω φύλου, την οποία προβλέπει το άρθρο 7, παράγραφος
1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 79/7, πρέπει να ερμηνεύεται στενώς (βλ. τις αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 1986, 152/84, Marshall,
Συλλογή 723, σκέψη 36, και 262/84, Beets-Proper, Συλλογή 1984, σ. 773, σκέψη 38, καθώς και της 30ής Μαρτίου 1993, C-328/91,
Thomas κ.λπ., Συλλογή 1993, σ. I-1247, σκέψη 8).
37     Επομένως, η διάταξη αυτή έχει την έννοια ότι αφορά μόνον τον καθορισμό διαφορετικών ηλικιών συνταξιοδοτήσεως για τους άνδρες
απ’ ό,τι για τις γυναίκες. Ωστόσο, η διαφορά της κύριας δίκης δεν αφορά ένα τέτοιο μέτρο.
38     Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7 έχει την έννοια ότι απαγορεύει νομοθεσία η οποία αρνείται
τη χορήγηση συντάξεως γήρατος σε άτομο το οποίο από άνδρας έγινε γυναίκα, σύμφωνα με τις διατάξεις του εθνικού δικαίου, με
την αιτιολογία ότι δεν συμπλήρωσε το εξηκοστό πέμπτο έτος της ηλικίας του, ενώ το ίδιο αυτό άτομο θα εδικαιούτο τέτοια σύνταξη
στην ηλικία των 60 ετών αν εθεωρείτο γυναίκα κατά το εθνικό δίκαιο.

Επί του δευτέρου ερωτήματος
39     Με το δεύτερο ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι η οδηγία 79/7 απαγορεύει την
επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική νομοθεσία, αν τα αποτελέσματα της αποφάσεως αυτής πρέπει να περιοριστούν διαχρονικώς.
40     Μόνον κατ’ εξαίρεση μπορεί το Δικαστήριο, κατ’ εφαρμογήν της γενικής αρχής της ασφάλειας δικαίου που είναι συμφυής προς την
κοινοτική έννομη τάξη, να αποφασίσει τον περιορισμό της δυνατότητας που έχει κάθε ενδιαφερόμενος να επικαλεστεί μια διάταξη
που αυτό έχει ερμηνεύσει, προκειμένου να τεθούν υπό αμφισβήτηση έννομες σχέσεις που έχουν καλοπίστως συναφθεί (αποφάσεις της
2ας Φεβρουαρίου 1988, 24/86, Blaizot, Συλλογή 1988, σ. 379, σκέψη 28, και της 23ης Μαΐου 2000, C-104/98, Buchner κ.λπ., Συλλογή
2000, σ. I-3625, σκέψη 39).
41     Επιπλέον, κατά παγία νομολογία, οι οικονομικές συνέπειες που θα μπορούσε να έχει επί κράτους μέλους απόφαση εκδοθείσα επί
προδικαστικής παραπομπής δεν δικαιολογούν καθαυτές τον κατά χρόνο περιορισμό των αποτελεσμάτων της αποφάσεως αυτής (αποφάσεις
της 20ής Σεπτεμβρίου 2001, C-184/99, Grzelczyk, Συλλογή 2001, σ. I-6193, σκέψη 52, και της 15ης Μαρτίου 2005, C-209/03, Bidar,
Συλλογή 2005, σ. I-2119, σκέψη 68).
42     Το Δικαστήριο κατέφυγε στη λύση αυτή μόνον υπό πολύ ειδικές περιστάσεις, αφενός, όταν υπήρχε κίνδυνος σοβαρών οικονομικών
επιπτώσεων οφειλομένων ιδίως στον μεγάλο αριθμό των εννόμων σχέσεων που είχαν συσταθεί καλοπίστως βάσει ρυθμίσεως η οποία
εθεωρείτο νομίμως ισχύουσα και, αφετέρου, όταν καθίστατο σαφές ότι οι ιδιώτες και οι εθνικές αρχές είχαν ωθηθεί σε συμπεριφορά
μη σύμφωνη προς την κοινοτική νομοθεσία λόγω αντικειμενικής και σοβαρής αβεβαιότητας ως προς το περιεχόμενο των κοινοτικών
διατάξεων, αβεβαιότητας στη δημιουργία της οποίας είχε συμβάλει η ίδια η συμπεριφορά άλλων κρατών μελών ή της Επιτροπής των
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Bidar, σκέψη 69).
43     Εν προκειμένω, η έναρξη ισχύος, στις 4 Απριλίου 2005, του νόμου του 2004 μπορεί να καταργήσει ένδικες διαφορές όπως αυτή της
κύριας δίκης. Επιπλέον, τόσο με τις γραπτές παρατηρήσεις τις οποίες η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου κατέθεσε ενώπιον του
Δικαστηρίου όσο και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η κυβέρνηση αυτή δεν ενέμεινε στο αίτημα περί διαχρονικού περιορισμού
των αποτελεσμάτων της αποφάσεως που είχε υποβάλει στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης.
44     Κατά συνέπεια, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι δεν συντρέχει λόγος διαχρονικού περιορισμού των αποτελεσμάτων
της παρούσας αποφάσεως.

Επί των δικαστικών εξόδων
45     Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της
αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως, έχει την έννοια ότι απαγορεύει νομοθεσία
η οποία αρνείται τη χορήγηση συντάξεως γήρατος σε άτομο το οποίο από άνδρας έγινε γυναίκα, σύμφωνα με τις διατάξεις του εθνικού
δικαίου, με την αιτιολογία ότι δεν συμπλήρωσε το εξηκοστό πέμπτο έτος της ηλικίας του, ενώ το ίδιο αυτό άτομο θα εδικαιούτο
τέτοια σύνταξη στην ηλικία των 60 ετών αν εθεωρείτο γυναίκα κατά το εθνικό δίκαιο.
2)
Δεν συντρέχει λόγος διαχρονικού περιορισμού των αποτελεσμάτων της παρούσας αποφάσεως.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.