CELEX: 61989CJ0034
Εκκαθάριση των λογαριασμών ΕΓΤΠΕ
Οικονομικό έτος 1986
Αναζήτηση ενισχύσεων που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως

Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 9 Φεβρουαρίου 1989, η Ιταλική Δημοκρατία άσκησε, δυνάμει του άρθρου 173, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί τη μερική ακύρωση της αποφάσεως 88/630/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 29ης Νοεμβρίου 1988, σχετικά με την εκκαθάριση των λογαριασμών των κρατών μελών που αφορούν τις δαπάνες που έχουν χρηματοδοτηθεί από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων ( ΕΓΤΠΕ ), τμήμα Εγγυήσεων, για το οικονομικό έτος 1986 (
ΕΕ L 353, σ. 30
), κατά το μέτρο που η απόφαση αυτή αποκλείει την επιβάρυνση του ΕΓΤΠΕ με το ποσό των 10410055894 ιταλικών λιρών ( LIT) που καταβλήθηκε από τις ιταλικές αρχές σε ορισμένους παραγωγούς ελαιολάδου υπό μορφή προκαταβολών επί της ενισχύσεως για την παραγωγή κατά τα έτη 1978 μέχρι 1984.
Με την προσφυγή ζητήθηκε, καταρχάς, η ακύρωση της εν λόγω αποφάσεως κατά το μέτρο που απέκλεισε επίσης την επιβάρυνση του ΕΓΤΠΕ με το ποσό των 54186548420 LIT που αφορούσε ορισμένα αντισταθμίσματα για τις οργανώσεις παραγωγών στον τομέα των οπωρολαχανικών. Με έγγραφο της 21ης Δεκεμβρίου 1989 η Ιταλική Κυβέρνηση γνωστοποίησε ότι παραιτείται από το κεφάλαιο της προσφυγής σχετικά με τις αντισταθμίσεις.
Ο κανονισμός 136/66/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 1966, περί δημιουργίας κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των λιπαρών ουσιών (
JO 172, σ. 3025
), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 1562/78 του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 1978 ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/021, σ. 248 ), θεσπίζει σύστημα ενισχύσεων για την παραγωγή και κατανάλωση ελαιολάδου εντός της Κοινότητας. Το άρθρο 5 του κανονισμού 136/66/ΕΟΚ προβλέπει ότι η ενίσχυση για την παραγωγή καθορίζεται κάθε έτος προ της 1ης Αυγούστου για την περίοδο εμπορίας που αρχίζει το επόμενο έτος. Το άρθρο 12 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 2753/78 του Συμβουλίου, της 23ης Νοεμβρίου 1978, με τον οποίο θεσπίστηκαν για την περίοδο 1978/1979 οι γενικοί κανόνες για την ενίσχυση για την παραγωγή ελαιολάδου (
JO L 331, σ. 10
), επιτρέπει στα κράτη μέλη να καταβάλλουν στις οργανώσεις παραγωγών προκαταβολή μη υπερβαίνουσα το 70 ο/ο του ύψους της ενισχύσεως που ζητήθηκε. Ανάλογες διατάξεις περιέχονταν στους κανονισμούς που εφαρμόστηκαν στις περιόδους 1979/1980, 1980/1981, 1981/1982, 1982/1983 και 1983/1984.
Ο ιταλικός οργανισμός παρεμβάσεως ΑΙΜΑ κατέβαλε, σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές, προκαταβολές επί της ενισχύσεως για την παραγωγή ελαιολάδου για τις περιόδους 1978/1979 μέχρι 1983/1984. Αποδείχθηκε ότι για τις περιόδους αυτές οι προκαταβολές υπερέβαιναν τις πράγματι οφειλόμενες ενισχύσεις, λόγω της μειώσεως των ποσοτήτων ελαιολάδου που μπορούσαν να τύχουν ενισχύσεως. Το άρθρο 8 του κανονισμού (ΕΟΚ) 729/70 του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 1970, περί χρηματοδοτήσεως της κοινής γεωργικής πολιτικής ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/005, σ. 93 ), επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση αναζητήσεως της διαφοράς μεταξύ της προκαταβολής και της πράγματι οφειλομένης ενισχύσεως. Οι δύο πρώτες παράγραφοι του άρθρου αυτού έχουν ως εξής:
« 1.
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν, σύμφωνα με τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις, τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να:
—
εξασφαλίσουν την πραγματοποίηση και την κανονικότητα των χρηματοδοτούμενων από το ταμείο πράξεων,
—
προλάβουν και διώξουν ανωμαλίες,
—
ανακτήσουν τα απολεσθέντα εξαιτίας πλημμελειών ή αμελειών ποσά.
Τα κράτη μέλη ενημερώνουν την Επιτροπή για τα ληφθέντα μέτρα προς τον σκοπό αυτό και ιδίως για την πορεία των διοικητικών και δικαστικών διαδικασιών.
2.
Σε περίπτωση μη πλήρους ανακτήσεως, οι οικονομικές συνέπειες των πλημμελειών ή αμελειών αναλαμβάνονται από την Κοινότητα, εκτός εκείνων που προκύπτουν από πλημμέλειες ή αμέλειες καταλογιστέες στα διοικητικά όργανα ή οργανισμούς των κρατών μελών.
Τα ανακτηθέντα ποσά καταβάλλονται στις υπηρεσίες ή οργανισμούς που ενεργούν πληρωμές, οι οποίοι τα εγγράφουν ως απομείωση των χρηματοδοτουμενων από το ταμείο δαπανών. »
Κατά τους ελέγχους που διενεργήθηκαν στον ΑΙΜΑ το 1985 οι υπηρεσίες της Επιτροπής οδηγήθηκαν στη διαπίστωση ότι ο υπολογισμός και η αναζήτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών της ενισχύσεως δεν ήταν ικανοποιητικοί. Η Επιτροπή πληροφόρησε σχετικά τις ιταλικές αρχές με τηλετύπημα της 29ης Ιουλίου 1986, καλώντας τες να παράσχουν επειγόντως πληροφορίες συναφώς. Οι εν λόγω αρχές ανταποκρίθηκαν, στις 28 Ιουνίου 1988, πληροφορώντας την Επιτροπή ότι άρχιζε η αποστολή επιστολών σχετικών με την αναζήτηση των υπερβολικών ενισχύσεων προς τους δικαιούχους των ενισχύσεων. Εν τω μεταξύ η Επιτροπή είχε ωστόσο συντάξει τη συνοπτική της έκθεση της 15ης Ιουνίου 1988 για το οικονομικό έτος 1986, όπου προτεινόταν να μην επιβαρυνθεί το ΕΓΤΠΕ με τα ποσά που έπρεπε να αναζητηθούν, διότι οι καθυστερήσεις της διαδικασίας αναζητήσεως ήταν απαράδεκτες. Η στάση της Επιτροπής συγκεκριμενοποιήθηκε τελικά με την επίδικη απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 1988.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία, καθώς και οι λόγοι ακυρώσεως και οι ισχυρισμοί των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Η Ιταλική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι ουδείς κοινοτικός κανόνας υποχρεώνει τις εθνικές αρχές να κινούν διαδικασίες αναζητήσεως αχρεωστήτως καταβληθέντων εντός προθεσμίας συντομότερης της συνήθους προθεσμίας παραγραφής που προβλέπεται από τις ισχύουσες εθνικές διατάξεις, η οποία, εν προκειμένω, είναι δεκαετής. Κατά την Ιταλική Κυβέρνηση η προθεσμία αυτή δεν είχε παρέλθει, όταν απεστάλησαν οι επιστολές σχετικά με την αναζήτηση στα τέλη Ιουνίου 1988.
Η Επιτροπή θεωρεί, αντίθετα, ότι καθυστερήσεις τεσσάρων μέχρι δέκα ετών για την κίνηση των διαδικασιών αναζητήσεως των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών για τις περιόδους 1978/1979 και 1983/1984 συνιστούν αμέλεια κατά το άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού 729/70, της οποίας οι χρηματοοικονομικές συνέπειες επιβαρύνουν το κράτος.
Πρέπει να υπογραμμιστεί συναφώς ότι το άρθρο 8 του κανονισμού 729/70 διακρίνει, στις δύο πρώτες παραγράφους, δύο είδη σχέσεων. Η πρώτη, που αφορά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών παρεμβάσεως και των συναλλασσομένων, διέπεται, κατά την πρώτη πρόταση της παραγράφου 1 του εν λόγω άρθρου, από το εθνικό δίκαιο, εντός των ορίων που επιβάλλει η τήρηση του κοινοτικού δικαίου ( βλέπε, ιδίως, απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 1983, Deutsche Milchkontor κατά Γερμανίας,
205/82 έως 215/82, Συλλογή 1983, σ. 2633
).
Το δεύτερο είδος σχέσεων που ενδιαφέρει εν προκειμένω αφορά τις σχέσεις μεταξύ κρατών μελών και Επιτροπής. Οι σχέσεις αυτές δεν αφορούν τη χορήγηση ενισχύσεων ούτε την αναζήτηση υπερβολικών καταβολών αυτές καθεαυτές, αλλά το ζήτημα αν η αντίστοιχη χρηματοοικονομική επιβάρυνση επιβαρύνει το οικείο κράτος μέλος ή την Κοινότητα. Η απάντηση στο εν λόγω ερώτημα, που έχει άμεσες συνέπειες στον κοινοτικό προϋπολογισμό, δεν μπορεί να καθορίζεται από το εθνικό δίκαιο, που διαφέρει στα κράτη μέλη, αλλά πρέπει να προσφέρεται από το κοινοτικό δίκαιο. Θα ήταν, πράγματι, αντίθετο προς τον ενιαίο χαρακτήρα της κοινής γεωργικής πολιτικής και προς τον κοινοτικό προϋπολογισμό να μπορούν τα κράτη μέλη να μεταβάλλουν τις χρηματοοικονομικές συνέπειες αυτής της πολιτικής ανάλογα με τους εθνικούς τους κανόνες, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων περί προθεσμιών.
Από αυτό συνάγεται ότι η ευθύνη για τις αμέλειες κατά το άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού 729/70, στο πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ κρατών μελών και Επιτροπής, πρέπει να καθορίζεται από το κοινοτικό δίκαιο. Το δίκαιο αυτό επιβάλλει διάφορες υποχρεώσεις στα κράτη μέλη και την Επιτροπή, όσον αφορά τις ρυθμίσεις που μπορούν να έχουν χρηματοοικονομικές συνέπειες.
Τα κράτη μέλη πρέπει, καταρχάς, να τηρούν τη γενική υποχρέωση επιμέλειας του άρθρου 5 της Συνθήκης ΕΟΚ, όπως συγκεκριμενοποιείται στις δύο πρώτες παραγράφους του προαναφερθέντος άρθρου 8, όσον αφορά τη χρηματοδότηση της κοινής γεωργικής πολιτικής. Η υποχρέωση αυτή συνεπάγεται ότι τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν αμελλητί μέτρα προς αποκατάσταση των πλημμελειών. Πράγματι, μετά την πάροδο ορισμένου χρόνου, υπάρχει κίνδυνος η αναζήτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών να καταστεί περίπλοκη ή αδύνατη, λόγω ορισμένων περιστάσεων, όπως, ιδίως, η παύση των (επιχειρηματικών) δραστηριοτήτων ή η απώλεια λογιστικών εγγράφων. Το Δικαστήριο είχε ήδη την ευκαιρία να αποφανθεί συναφώς σε διαφορετικό πλαίσιο ( βλέπε απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 1987, Ιταλία κατά Επιτροπής,
343/85, Συλλογή 1987, σ. 4711
).
Οι συνθήκες αυτές ανακύπτουν, ιδίως, όταν ένα κράτος μέλος αναμένει, όπως εν προκειμένω, τέσσερα έως δέκα έτη μέχρι να κινήσει τις διαδικασίες αναζητήσεως των αχρεωστήτως καταβληθέντων. Είναι, επομένως, φανερό ότι οι ιταλικές αρχές δεν ενήργησαν με τη δέουσα επιμέλεια.
Ο βέβαιος και προβλεπτός χαρακτήρας των χρηματοοικονομικών σχέσεων μεταξύ Επιτροπής και κρατών μελών συνιστά, κατά παγία νομολογία (βλέπε, τελευταία, την απόφαση της 27ης Μαρτίου 1990, Ιταλία κατά Επιτροπής,
C-10/88, Συλλογή 1990, σ. I-1229
), τη δεύτερη απαίτηση. Αν η Επιτροπή θέλει να προσδώσει χρηματοοικονομικά αποτελέσματα στην αδράνεια ή την παράλειψη των εθνικών αρχών κατά την εκτέλεση των κοινοτικών τους υποχρεώσεων, όπως επιβάλλονται με το άρθρο 8 του κανονισμού 729/70, η βεβαιότητα και το προβλεπτό των χρηματοοικονομικών σχέσεων απαιτούν από την Επιτροπή να αναφέρει σαφώς αυτό που τους προσάπτει και να συναγάγει τις χρηματοοικονομικές συνέπειες της παραβάσεως μόνο μετά πάροδο εύλογης προθεσμίας.
Δεν μπορεί να προσαφθεί, εν προκειμένω, στην Επιτροπή ότι παραβίασε τις αρχές αυτές της χρηστής διοικήσεως. Πράγματι, από τη δικογραφία προκύπτει ότι οι υπηρεσίες της Επιτροπής είχαν ήδη επισημάνει καθυστερήσεις στις διαδικασίες αναζητήσεως κατά τους ελέγχους στον ΑΙΜΑ το 1985 και ότι, ήδη πριν από τη σύνταξη της συνοπτικής εκθέσεως, η Επιτροπή είχε ειδοποιήσει τις ιταλικές αρχές, με έγγραφο της 15ης Απριλίου 1988, για την πρόθεση της να μην επιβαρύνει το ΕΓΤΠΕ με το επίδικο ποσό των 10410055894 LIT.
Πρέπει να παρατηρηθεί, τέλος, ότι οι ιταλικές αρχές λογικά δεν μπορούσαν να αγνοούν ότι η αδράνεια τους μπορούσε να έχει χρηματοοικονομικές επιπτώσεις.
Από τις προαναφερθείσες σκέψεις προκύπτει ότι οι λόγοι που επικαλέστηκε η Ιταλική Δημοκρατία είναι αβάσιμοι και ότι, επομένως, η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα έξοδα, εφόσον υπήρξε σχετικό αίτημα. Επειδή η Ιταλική Δημοκρατία ηττήθηκε κατά κύριο λόγο, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα, εκτός εκείνων που αντιστοιχούν στην αιτίαση από την οποία παραιτήθηκε κατά τη διάρκεια της δίκης και ως προς την οποία οι διάδικοι συμφώνησαν να φέρει ο καθένας τα δικαστικά του έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει:

1)
Απορρίπτει την προσφυγή.

2)
Καταδικάζει την Ιταλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα, εκτός αυτών που αντιστοιχούν στην αιτίαση από την οποία παραιτήθηκε κατά τη διάρκεια της δίκης.

Due
Mancini
O'Higgins
Moitinho de Almeida
Diez de Velasco
Schockweiler
Grévisse
Zuleeg
Kapteyn
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 11 Οκτωβρίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος
Ο. Due
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.