CELEX: 62008CJ0384
Άρθρα 43 ΕΚ και 48 ΕΚ
Περιφερειακή ρύθμιση θεσπίζουσα ελάχιστη υποχρεωτική απόσταση μεταξύ των πρατηρίων διανομής καυσίμων κατά μήκος οδικού δικτύου
Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου και αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως
Ελευθερία εγκαταστάσεως
Περιορισμός

Caixabank France, σκέψεις 11 έως 14, και της 28ης Απριλίου 2009, C-518/06, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή 2009, σ. I‑3491,
σκέψεις 62 έως 64 και 70 έως 71).
Υπ’ αυτές τις περιστάσεις, πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο ο επίμαχος περιορισμός μπορεί να γίνει δεκτός βάσει ενός από τους
λόγους του άρθρου 46 ΕΚ ή να δικαιολογηθεί, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος.
Το αιτούν δικαστήριο αναγνώρισε ως λυσιτελείς βάσει της επίμαχης νομοθεσίας, τους σκοπούς της οδικής ασφάλειας, της προστασίας
της υγείας και του περιβάλλοντος καθώς και του εξορθολογισμού της παρεχόμενης στους χρήστες υπηρεσίας.
Στις γραπτές παρατηρήσεις της, η ιταλική κυβέρνηση απέσχε από την προσκόμιση στοιχείων προκειμένου να δικαιολογήσει την εν
λόγω ρύθμιση, αρκούμενη, όπως προκύπτει από τη σκέψη 26 της παρούσας αποφάσεως, να ισχυριστεί ότι αυτή δεν ισχύει πλέον.
Το άρθρο 46, παράγραφος 1, ΕΚ δέχεται ιδίως περιορισμούς της ελευθερίας εγκαταστάσεως που δικαιολογούνται από λόγους δημόσιας
υγείας (βλ. κατ’ αυτή την έννοια, προπαρατεθείσα απόφαση Hartlauer, σκέψη 46).
Εξάλλου, η νομολογία του Δικαστηρίου έχει αναγνωρίσει ορισμένους λόγους γενικού συμφέροντος δυνάμενους να δικαιολογήσουν περιορισμούς
των θεμελιωδών ελευθεριών της Συνθήκης. Μεταξύ τέτοιου είδους λόγων, οι οποίοι έχουν ήδη αναγνωριστεί από το Δικαστήριο, είναι
η οδική ασφάλεια (βλ., ιδίως, αποφάσεις της 5ης Οκτωβρίου 1994, C-55/93, van Schaik, Συλλογή 1994, σ. Ι‑4837, σκέψη 19, και
της 15ης Μαρτίου 2007, C-54/05, Επιτροπή κατά Φινλανδίας, Συλλογή 2007, σ. Ι-2473, σκέψη 40 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία),
η προστασία του περιβάλλοντος (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 1988, 302/86, Επιτροπή κατά Δανίας, Συλλογή
1988, σ. 4607, σκέψη 9, καθώς και της 14ης Δεκεμβρίου 2004, C-309/02, Radlberger Getränkegesellschaft και S. Spitz, Συλλογή
2004, σ. I‑11763, σκέψη 75) και η προστασία των καταναλωτών (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 4ης Δεκεμβρίου 1986, 220/83,
Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1986, σ. 3663, σκέψη 20, προπαρατεθείσα απόφαση Caixabank France, σκέψη 21, καθώς και της 29ης
Νοεμβρίου 2007, C-393/05, Επιτροπή κατά Αυστρίας, Συλλογή 2007, σ. I‑10195, σκέψη 52 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Εντούτοις, υπενθυμίζεται ότι, ανεξαρτήτως της υπάρξεως θεμιτού σκοπού από τη σκοπιά του δικαίου της Ένωσης, προϋπόθεση για
να δικαιολογηθεί ένας περιορισμός των θεμελιωδών ελευθεριών τις οποίες εγγυάται η Συνθήκη ΕΚ αποτελεί ότι το επίμαχο μέτρο
είναι κατάλληλο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού και δεν υπερβαίνει τα αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού αυτού
όρια (βλ., κατ’ αυτήν την έννοια, αποφάσεις της 26ης Νοεμβρίου 2002, C-100/01, Oteiza Olazabal, Συλλογή 2002, σ. I‑10981,
σκέψη 43, της 16ης Οκτωβρίου 2008, C‑527/06, Renneberg, Συλλογή 2008, σ. I-7735, σκέψη 81, της 11ης Ιουνίου 2009, C-155/08
και C‑157/08, X και Passenheim-van Schoot, Συλλογή 2009, σ. I‑5093, σκέψη 47, καθώς και της 17ης Νοεμβρίου 2009, C‑169/08,
Presidente del Consiglio dei Ministri, Συλλογή 2009, σ. I‑10821, σκέψη 42). Επιπλέον, η εθνική νομοθεσία είναι κατάλληλη για
την επίτευξη του προβαλλόμενου σκοπού μόνον αν αποσκοπεί πράγματι στην επίτευξή του με συνέπεια και συστηματικότητα (βλ. ιδίως,
προπαρατεθείσες αποφάσεις Hartlauer, σκέψη 55, και Presidente del Consiglio dei Ministri, σκέψη 42).
Εν προκειμένω, όσον αφορά, πρώτον, τους σκοπούς της οδικής ασφάλειας, καθώς και της προστασίας της υγείας και του περιβάλλοντος,
η επίμαχη νομοθεσία προφανώς δεν ανταποκρίνεται εν προκειμένω, υπό την επιφύλαξη των επαληθεύσεων στις οποίες οφείλει να προβεί
το αιτούν δικαστήριο, να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις που αναφέρθηκαν στην προηγούμενη σκέψη.
Ειδικότερα, όπως υπογραμμίζει και το αιτούν δικαστήριο, η εν λόγω νομοθεσία εφαρμόζεται αποκλειστικώς στην περίπτωση δημιουργίας
νέων πρακτορείων. Αντιθέτως, δεν εφαρμόζεται στα προϋπάρχοντα πρατήρια, πράγμα που θα προϋπέθετε, λόγου χάρη, τη σταδιακή
μετατόπιση αυτών προκειμένου να τηρηθούν οι σχετικές με την ελάχιστη απόσταση απαιτήσεις. Όπως επισήμανε το εθνικό δικαστήριο,
η περίσταση αυτή θέτει υπό αμφισβήτηση τη συνέπεια της επίμαχης νομοθεσίας ως προς τους προαναφερθέντες σκοπούς.
Εξάλλου, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι οι σκοποί της οδικής ασφάλειας καθώς και της προστασίας της υγείας και του περιβάλλοντος
είναι δυνατό να επιτευχθούν με κανόνες περί ελάχιστης υποχρεωτικής αποστάσεως μεταξύ πρατηρίων διανομής καυσίμων κατά μήκος
του οδικού δικτύου, από τις διαπιστώσεις του αιτούντος δικαστηρίου προκύπτει ότι οι σκοποί αυτοί μπορούν να επιτευχθούν πιο
αποτελεσματικά, και τούτο λαμβανομένου υπόψη του κάθε συγκεκριμένου πρατηρίου, στο πλαίσιο των ελέγχων στους οποίους οφείλουν
πάντως οι δήμοι να προβαίνουν σε περίπτωση αιτήσεων χορηγήσεως αδείας κατασκευής νέου πρατηρίου διανομής καυσίμων. Όπως προκύπτει
από τη σκέψη 4 της παρούσας αποφάσεως, οι έλεγχοι αυτοί αφορούν ιδίως τη συμφωνία του εν λόγω πρατηρίου με τις διατάξεις του
σχεδίου χρήσεως γης καθώς και με τις επιταγές περί υγειονομικής, περιβαλλοντικής και οδικής ασφάλειας. Υπ’ αυτές τις συνθήκες,
όπως επισημαίνει και το αιτούν δικαστήριο, η θέσπιση ελάχιστης αποστάσεως βαίνει μάλλον πέραν του αναγκαίου μέτρου για την
επίτευξη των επιδιωκόμενων σκοπών.
Όσον αφορά, δεύτερον, τον συνιστάμενο στον «εξορθολογισμό της παρεχόμενης στους χρήστες υπηρεσίας» σκοπό που αναφέρει η απόφαση
περί παραπομπής, υπενθυμίζεται, αφενός, ότι σκοποί αμιγώς οικονομικής φύσεως δεν μπορούν να αποτελέσουν λόγους γενικού συμφέροντος
που δικαιολογούν περιορισμό θεμελιώδους ελευθερίας η οποία διασφαλίζεται από τη Συνθήκη (βλ. απόφαση της 17ης Μαρτίου 2005,
C-109/04, Kranemann, Συλλογή 2005, σ. I‑2421, σκέψη 34 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Αφετέρου, ακόμη και αν υποτεθεί ότι ο σκοπός αυτός είναι δυνατό να θεωρηθεί, ως αναγόμενος στην προστασία των καταναλωτών,
ότι συνιστά επιτακτικό λόγο γενικού συμφέροντος και όχι λόγο αμιγώς οικονομικής φύσεως, είναι δύσκολο να διαγνωσθεί κατά ποιον
τρόπο ρύθμιση όπως η επίμαχη είναι δυνατό να προστατέψει τους καταναλωτές ή να τους εξασφαλίσει οφέλη. Αντιθέτως, όπως το
αιτούν δικαστήριο επισήμανε κατ’ ουσίαν, παρεμποδίζοντας την είσοδο νέων επιχειρηματιών στην αγορά, τέτοιου είδους ρύθμιση
ευνοεί μάλλον τη θέση των ήδη υφιστάμενων επιχειρηματιών στο ιταλικό έδαφος, χωρίς οι καταναλωτές να αντλούν από το γεγονός
αυτό πραγματικά πλεονεκτήματα. Εν πάση περιπτώσει, η ως άνω ρύθμιση βαίνει κατά πάσα πιθανότητα πέραν του αναγκαίου για την
επίτευξη ενός ενδεχόμενου σκοπού προστασίας των καταναλωτών, στοιχείο η επαλήθευση του οποίου απόκειται, εφόσον κριθεί αναγκαίο,
στο αιτούν δικαστήριο.
Βάσει των προεκτεθέντων, στο υποβληθέν ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 43 ΕΚ, σε συνδυασμό με το άρθρο 48 ΕΚ, έχει
την έννοια ότι ρύθμιση εθνικού δικαίου, όπως η επίμαχη, η οποία θεσπίζει ελάχιστες υποχρεωτικές αποστάσεις μεταξύ πρακτορείων
διανομής καυσίμων κατά μήκος του οδικού δικτύου συνιστά περιορισμό της ελευθερίας εγκαταστάσεως που κατοχυρώνει η Συνθήκη.
Σε περιστάσεις όπως αυτές της διαφοράς στην κύρια δίκη, ο περιορισμός αυτός δεν είναι μάλλον δυνατό να δικαιολογηθεί από σκοπούς
οδικής ασφάλειας, προστασίας της υγείας και του περιβάλλοντος όπως και εξορθολογισμού της παρεχόμενης στους χρήστες υπηρεσίας,
στοιχείο η επαλήθευση του οποίου απόκειται στο αιτούν δικαστήριο.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 43 ΕΚ, σε συνδυασμό με το άρθρο 48 ΕΚ, έχει την έννοια ότι ρύθμιση εθνικού δικαίου, όπως η επίμαχη, η οποία θεσπίζει
ελάχιστες υποχρεωτικές αποστάσεις μεταξύ πρατηρίων διανομής καυσίμων κατά μήκος του οδικού δικτύου συνιστά περιορισμό της
ελευθερίας εγκαταστάσεως που κατοχυρώνει η Συνθήκη ΕΚ. Σε περιστάσεις όπως αυτές της διαφοράς στην κύρια δίκη, ο περιορισμός
αυτός δεν είναι μάλλον δυνατό να δικαιολογηθεί από σκοπούς οδικής ασφάλειας, προστασίας της υγείας και του περιβάλλοντος όπως
και εξορθολογισμού της παρεχόμενης στους χρήστες υπηρεσίας, στοιχείο η επαλήθευση του οποίου απόκειται στο αιτούν δικαστήριο.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.