CELEX: 61990CJ0031
Ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως
Άρθρα 2 και 4 της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ

Με απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 1990 που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 31 Ιανουαρίου 1990, το δικαστήριο των Social Security Commissioners υπέβαλε, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, τέσσερα προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 2 και 4 της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, για την προοδευτική εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως ( ΕΕ ειδ. έκδ. 05/003, σ. 160).
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς ενώπιον του εν λόγω δικαστηρίου μεταξύ της Johnson και του Adjudication Officer, η οποία αφορά την άρνηση του τελευταίου να χορηγήσει στην Johnson επίδομα βαριάς αναπηρίας ( Severe Disablement Allowance, στο εξής: SDΑ ).
Από τη δικογραφία προκύπτει ότι η Johnson έπαυσε να εργάζεται το 1970 για να ασχοληθεί με την ανατροφή της θυγατέρας της που ήταν έξι ετών και με την οποία ζούσε μόνη. Το 1980, θέλησε να εργασθεί εκ νέου, πράγμα το οποίο δεν μπόρεσε να πράξει λόγω παθήσεως στην πλάτη. Λόγω της ανικανότητας της προς εργασία, έλαβε το 1981 σύνταξη αναπηρίας μη εξαρτώμενη από την καταβολή εισφορών ( Non Contributory Invalidity Pension, στο εξής: NCIP) κατ' εφαρμογή του άρθρου 36, παράγραφος 2, του Social Security Act του 1975, που ίσχυε τότε. Η καταβολή της NCIP διακόπηκε εντούτοις αφότου η Johnson άρχισε να συγκατοικεί με τον νυν σύντροφο της, για τον λόγο ότι δεν μπορούσε να αποδείξει ότι πληρούσε την πρόσθετη προϋπόθεση που έθετε το προαναφερθέν άρθρο 36, παράγραφος 2, για τις γυναίκες που συζούν ως έγγαμες, δηλαδή την ανικανότητα να εκτελέσει τις συνήθεις οικιακές εργασίες.
Με το άρθρο 11 του Health and Social Security Act ( νόμου περί υγείας και κοινωνικής ασφαλίσεως ) του 1984, η NCIP καταργήθηκε από τις 20 Νοεμβρίου 1984 και η καινούργια παροχή, το SDA, την οποία μπορούν να αξιώσουν άτομα και των δύο φύλων υπό τις ίδιες προϋποθέσεις, θεσπίστηκε με αναδρομική ισχύ από τις 29 Νοεμβρίου 1984. Παρά ταύτα, το άρθρο 20, παράγραφος 1, των Social Security (Severe Disablement Allowance) Regulations (κανονισμών κοινωνικής ασφαλίσεως — επίδομα βαριάς αναπηρίας) του 1984 επέτρεπε στα άτομα που μπορούσαν να αξιώσουν την παλιά NCIP να τύχουν αυτομάτως, από τις 29 Νοεμβρίου 1984, του καινούργιου SDA, χωρίς να χρειάζεται να αποδείξουν ότι πληρούσαν τις καινούργιες προϋποθέσεις.
Στις 17 Αυγούστου 1987, η Johnson υπέβαλε, μέσω του Citizen Advice Bureau, αίτηση χορηγήσεως του SD Α, στηριζόμενη στο άρθρο 20, παράγραφος 1, των Social Security Regulations του 1984. Υποστηρίζει ότι δικαιούνταν τη NCIP κατά τον αμέσως προς της 29ης Νοεμβρίου 1984 προηγηθέντα χρόνο, εάν δεν υπήρχε η προϋπόθεση της ανικανότητας εκτελέσεως των οικιακών εργασιών, η οποία συνιστούσε πρόσθετη προϋπόθεση για τις έγγαμες ή τις γυναίκες που ζουν ως έγγαμες και η οποία, όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση της 24ης Ιουνίου 1987,
384/85, Borrie Clarke ( Συλλογή 1987, 2865 )
, πρέπει να θεωρηθεί ότι εισάγει διακρίσεις.
Ο Adjudication Officer και, κατόπιν εφέσεως, το Sutton Social Security Appeal Tribunal, απέρριψαν αυτή την αίτηση με αποφάσεις της 13ης Νοεμβρίου 1987 και της 24ης Οκτωβρίου 1988 αντιστοίχως.
Ενώπιον των Social Security Commissioners, οι οποίοι επελήφθησαν της εφέσεως, ο Adjudication Officer ισχυρίστηκε, κατ' αρχάς, ότι η Johnson δεν ενέπιπτε στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 79/7, όπως αυτό καθορίζεται στο άρθρο 2. Υποστήριξε, αναφερόμενος στην απόφαση του Δικαστηρίου της 27ης Ιουνίου 1989,
48, 106 και 107/88, Achterberg-te Riele (Συλλογή 1989, σ. 1963 )
, ότι η Johnson δεν μπορούσε να θεωρηθεί ως άτομο του οποίου η δραστηριότητα διακόπηκε λόγω ασθενείας ή λόγω κάποιου από τους άλλους κινδύνους που προβλέποντα στο άρθρο 3 της οδηγίας, δεδομένου ότι είχε σταματήσει εκουσίως να εργάζεται, για να ασχοληθεί με τη μέριμνα της θυγατέρας της. Στη συνέχεια, ο Adjudication Officer ισχυρίστηκε ότι, και αν ακόμη ενέπιπτε στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 79/7, στο μέτρο που ποτέ δεν ζήτησε τη NCIP πριν από τις 29 Νοεμβρίου 1984, δεν μπορούσε να πληροί τις προϋποθέσεις για να λαμβάνει το SDA αφού δεν αποδείκνυε ότι ήταν δικαιούχος της NCIP ή, τουλάχιστον, ότι είχε ζητήσει το επίδομα.
Θεωρώντας απαραίτητη την ερμηνεία της οδηγίας για την επίλυση της διαφοράς, το δικαστήριο των Social Security Commissioners ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
« 1)
Έχει το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ την έννοια ότι περιλαμβάνει στο πεδίο εφαρμογής του τη γυναίκα ( ή τον άνδρα ) που εργαζόταν αλλά εγκατέλειψε την εργασία της χάριν της μέριμνας του τέκνου της και στη συνέχεια δεν μπόρεσε να αρχίσει εκ νέου να εργάζεται λόγω ασθενείας;
2)
Ειδικότερα, πρέπει η γυναίκα αυτή ( ή αυτός ο άνδρας ) να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας στην περίπτωση που, εάν δεν ήταν ασθενής, θα εργαζόταν ή θα αναζητούσε εργασία, ή απαιτείται εν πάση περιπτώσει το πρόσωπο το οποίο ισχυρίζεται ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας να έχει κατ' αρχήν εγκαταλείψει την εργασία του όχι για να ασχοληθεί με τη μέριμνα τέκνου, αλλά λόγω επελεύσεως ενός από τους κινδύνους που αναφέρονται στο άρθρο 3;
3)
Πρέπει, για την εξέταση της θέσεως της γυναίκας αυτής σε σχέση με το άρθρο 2 της οδηγίας, να εξακριβωθεί αν αυτή αναζήτησε ή όχι εργασία στο διάστημα που μεσολάβησε από τη λήξη της υποχρεώσεως μέριμνας του τέκνου της μέχρι την εκδήλωση της ασθενείας η οποία ήδη την εμποδίζει να εργαστεί;
4)
Έχει το άρθρο 4 της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ άμεσο αποτέλεσμα ώστε να παρέχει στη γυναίκα δικαίωμα παροχών ( στο εξής: παροχές Β ) για τον μετά την υποβολή της αιτήσεως της χρόνο, στην περίπτωση όπου:
i)
ένα κράτος μέλος είχε προβλέψει επίδομα αναπηρίας ( όπως το μη εξαρτώμενο από την καταβολή εισφορών επίδομα αναπηρίας που εξετάστηκε στην υπόθεση Clarke) (στο εξής: επίδομα Α), που εξηρτάτο από όρον ο οποίος δεν επέτρεπε την παροχή του επιδόματος σε έγγαμες γυναίκες ή σε γυναίκες που συζούν με τον σύντροφο τους εκτός αν πληρούσαν και έναν πρόσθετο όρο, που δεν ίσχυε για τους άνδρες·
ii)
το επίδομα Α καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από το επίδομα Β·
iii)
το δικαίωμα για το επίδομα Β εξαρτάται, τουλάχιστον σε ορισμένες περιπτώσεις, από το προηγούμενο δικαίωμα για το καταργηθέν επίδομα Α·
iv)
η εν λόγω γυναίκα δεν κατοχύρωσε το δικαίωμα της για το επίδομα Α κατά το εσωτερικό δίκαιο με την υποβολή της σχετικής αιτήσεως πριν την κατάργηση του επιδόματος, εάν δεν υποβάλει αίτηση τώρα δεν θα αποκτήσει το δικαίωμα, δεδομένου ότι το δικαίωμα αυτό δεν μπορεί να αποκτηθεί για περίοδο μεγαλύτερη των δώδεκα μηνών πριν από την ημερομηνία υποβολής της σχετικής αιτήσεως; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση εκτίθενται διεξοδικά τα πραγματικά περιστατικά και το νομικό πλαίσιο της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται παρακάτω παρά μόνο στο μέτρο που είναι αναγκαίο για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Τα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το δικαστήριο των Social Security Commissioners θέτου δύο χωριστά προβλήματα: αφενός, το πρόβλημα της ερμηνείας του προσωπικού πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 79/7 (πρώτο, δεύτερο και τρίτο ερώτημα) και, αφετέρου, το περιεχόμενο της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως που προβλέπει το άρθρο 4 της οδηγίας 75/7 σε σχέση με τις προϋποθέσεις λήψεως του επιδόματος κοινωνικής ασφαλίσεως ( τέταρτο ερώτημα ).
Κατά το άρθρο 1 της οδηγίας 79/7, αυτή
« (... ) αποσκοπεί στην προοδευτική εφαρμογή, στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως και των άλλων στοιχείων κοινωνικής προστασίας που προβλέπεται στο άρθρο 3 της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως, η οποία καλείται στο εξής “ αρχή της ίσης μεταχειρίσεως”».
Εφαρμόζεται, κατά το άρθρο 2,
« επί του ενεργού πληθυσμού, συμπεριλαμβανομένων και των ανεξάρτητα εργαζομένων, των εργαζομένων των οποίων η δραστηριότης έχει διακοπεί λόγω ασθενείας, ατυχήματος ή μη ηθελημένης ανεργίας και επί των προσώπων που αναζητούν εργασία, καθώς και επί των συνταξιούχων και των αναπήρων εργαζομένων ».
Κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 3, η οδηγία εφαρμόζεται:
« α)
στα νομικά συστήματα που εξασφαλίζουν προστασία κατά των ακολούθων κινδύνων:
—
ασθενείας,
—
αναπηρίας,
—
γήρατος,
—
εργατικού ατυχήματος και επαγγελματικής ασθενείας,
—
ανεργίας·
β)
στις διατάξεις που αφορούν την κοινωνική πρόνοια, κατά το μέτρο που προορίζονται να συμπληρώσουν ή να υποκαταστήσουν τα συστήματα που αναφέρονται στην περίπτωση α ».
Το άρθρο 4 ορίζει ότι:
« Η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως συνεπάγεται την απουσία κάθε διακρίσεως που βασίζεται στο φύλο, είτε άμεσα είτε έμμεσα, σε συσχετισμό ιδίως με την οικογενειακή κατάσταση και ιδιαίτερα όσον αφορά:
—
το πεδίο εφαρμογής των συστημάτων και τους όρους πρόσβασης στα συστήματα αυτά,
—
την υποχρέωση καταβολής εισφορών και τον υπολογισμό των εισφορών,
—
τον υπολογισμό των παροχών, συμπεριλαμβανομένων των προσαυξήσεων λόγω συζύγου και προστατευομένου προσώπου και τις προϋποθέσεις διάρκειας και διατηρήσεως του δικαιώματος επί των παροχών. »
Κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 7, η οδηγία
« (... ) δεν θίγει την ευχέρεια που έχουν τα κράτη μέλη να αποκλείουν από το πεδίο εφαρμογής της:
α)
(...)
β)
(... ) την απόκτηση δικαιωμάτων επί παροχών μετά από περιόδους διακοπής της εργασίας, λόγω μορφώσεως των τέκνων ».
Επί του προσωπικού πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 79/7
Με τα τρία πρώτα ερωτήματα, τα οποία, πρέπει να εξεταστούν μαζί, το δικαστήριο των Social Security Commissioners ζητεί, ουσιαστικώς, να διευκρινιστεί αν ένα πρόσωπο το οποίο διέκοψε την επαγγελματική του δραστηριότητα για να ασχοληθεί με τη μόρφωση των τέκνων του και το οποίο εμποδίζεται λόγω ασθενείας να επαναρχίσει εργασία εμπίπτει ή όχι στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 79/7.
Ειδικότερα, με το δεύτερο και τρίτο ερώτημα ζητείται να διευκρινιστεί συναφώς:
—
εάν ένα πρόσωπο το οποίο, ελλείψει ασθενείας, θα εργαζόταν ή θα αναζητούσε εργασία πρέπει, για να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 79/7, να έχει εγκαταλείψει την προηγούμενη επαγγελματική του δραστηριότητα λόγω επελεύσεως ενός από τους κινδύνους που προβλέπει το άρθρο 3 της οδηγίας·
—
εάν το γεγονός ότι το πρόσωπο αυτό αναζητούσε ή όχι εργασία κατά την επέλευση ενός από τους κινδύνους που αναφέρονται στο άρθρο 3 της οδηγίας είναι καθοριστικό για να διευκρινιστεί αν αυτό το πρόσωπο εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 79/7.
Από τον συνδυασμό των άρθρων 2 και 3 της οδηγίας 79/7 προκύπτει ότι αυτή έχει εφαρμογή μόνο στα πρόσωπα που είναι διαθέσιμα στην αγορά εργασίας ή που έπαψαν να είναι διαθέσιμα λόγω επελεύσεως ενός από τους κινδύνους που αναφέρονται στην οδηγία.
Πρώτον, από τα παραπάνω προκύπτει ότι ένα πρόσωπο το οποίο εγκατέλειψε την επαγγελματική του δραστηριότητα για να ασχοληθεί με τη μόρφωση των τέκνων του δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 79/7 ως εργαζόμενος του οποίου η δραστηριότητα διακόπηκε λόγω ενός από τους κινδύνους που αναφέρονται στην οδηγία, δεδομένου ότι η διακοπή της εργασίας λόγω μορφώσεως των τέκνων δεν περιλαμβάνεται στους κινδύνους που απαριθμούνται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο α, της οδηγίας.
Δεύτερον, προκύπτει ότι το πρόσωπο αυτό μπορεί εντούτοις να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 79/7 ως πρόσωπο που αναζητεί εργασία, του οποίου η αναζήτηση καθίσταται εφεξής αδύνατη λόγω επελεύσεως ενός από τους κινδύνους που αναφέρονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο α, της οδηγίας.
Πράγματι, η ιδιότητα του αιτούντος εργασία αρκεί για να περιληφθεί κάποιος στον ενεργό πληθυσμό κατά την έννοια του άρθρου 2 της οδηγίας και αυτό χωρίς να υπάρχει, ανάγκη διακρίσεως ανάλογα με τον λόγο για τον οποίο ο ενδιαφερόμενος εγκατέλειψε προηγούμενη εργασία ή ανάλογα με το αν άσκησε ή όχι στο παρελθόν κάποια επαγγελματική δραστηριότητα.
Ο ενδιαφερόμενος οφείλει, ωστόσο, να αποδείξει την ιδιότητα του αιτούντος εργασία κατά τη στιγμή επελεύσεως ενός από τους κινδύνους που μνημονεύονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο α, της οδηγίας. Συναφώς, εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να κρίνει εάν ο ενδιαφερόμενος αναζητούσε όντως εργασία τη στιγμή κατά την οποία επήλθε στο πρόσωπο του ένας από τους κινδύνους που αναφέρονται στην οδηγία, λαμβάνοντας κυρίως υπόψη την εγγραφή σε οργανισμό απασχολήσεως επιφορτισμένο με την έρευνα των προσφορών εργασίας ή με την παροχή συνδρομής στους αιτούντες εργασία κατά τις προσπάθειες τους, τις αιτήσεις υποψηφιότητας του ενδιαφερομένου προς εργοδότες ή βεβαιώσεις επιχειρήσεων που πιστοποιούν ότι ο ενδιαφερόμενος παρουσιάστηκε σε συνεντεύξεις προσλήψεως.
Έπεται ότι, από τα πρόσωπα που εγκατέλειψαν την επαγγελματική τους δραστηριότητα για να ασχοληθούν με τη μόρφωση των τέκνων τους, απολαύουν της προστασίας που εγγυάται η οδηγία 79/7 μόνο εκείνα που κατέστησαν ανίκανα προς εργασία κατά την περίοδο που αναζητούσαν εργασία.
Βεβαίως, όπως εξέθεσαν το Ηνωμένο Βασίλειο και η Επιτροπή, οι γυναίκες είναι κυρίως εκείνες που διακόπτουν την επαγγελματική τους δραστηριότητα για να ασχοληθούν με τη μόρφωση των τέκνων και που, εκ του λόγου αυτού, υφίστανται κάποια δυσμενή μεταχείριση όταν αρρωστήσουν ή καταστούν ανάπηρες πριν ακόμη αναζητήσουν εκ νέου εργασία.
Πρέπει ωστόσο να παρατηρηθεί ότι, σύμφωνα με την πρώτη αιτιολογική της σκέψη και το άρθρο 1, η οδηγία 79/7 δεν αποσκοπεί παρά στην προοδευτική εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως. Όσον αφορά την κοινωνική προστασία μη εργαζομένων μητέρων, από το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο β, της οδηγίας 79/7 συνάγεται ότι η ρύθμιση που αφορά την απόκτηση δικαιωμάτων προς παροχές μετά από περιόδους διακοπής της εργασίας λόγω μορφώσεως των τέκνων εξακολουθεί να εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών.
Υπό τις συνθήκες αυτές, εναπόκειται στον κοινοτικό νομοθέτη να θεσπίσει τα αναγκαία μέτρα τα οποία θεωρεί κατάλληλα για να εξαφανίσει τις διακρίσεις που εξακολουθούν να υφίστανται συναφώς σε ορισμένες εθνικές νομοθεσίες.
Επομένως, στα τρία πρώτα ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7 έχει την έννοια ότι η οδηγία δεν εφαρμόζεται στο πρόσωπο το οποίο διέκοψε την επαγγελματική του δραστηριότητα για να ασχοληθεί με τη μόρφωση των τέκνων του και που αδυνατεί, λόγω ασθενείας, να επαναρχίσει να εργάζεται παρά μόνο αν το πρόσωπο αυτό αναζητούσε εργασία, η προσδοκία δε αυτή τερματίστηκε λόγω της επελεύσεως ενός των κινδύνων που προβλέπονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο α, της οδηγίας, χωρίς να εξετάζεται ο λόγος για τον οποίο το πρόσωπο αυτό εγκατέλειψε την προηγούμενη εργασία. Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να διαπιστώσει αν το πρόσωπο που επικαλείται την οδηγία 79/7 αναζητούσε πράγματι εργασία κατά τον χρόνο της επελεύσεως ενός των κινδύνων που απαριθμεί το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο α, της οδηγίας.
Επί της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως που προβλέπεται στο άρθρο 4 της οδηγίας 79/7
Με το τέταρτο ερώτημα, το εθνικό δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 4 της οδηγίας 79/7 αντιβαίνει στα αποτελέσματα μιας εθνικής νομοθεσίας που εξαρτά το δικαίωμα παροχής από προηγούμενη αίτηση για άλλη παροχή, εφεξής καταργηθείσα, η οποία συνεπαγόταν προϋπόθεση εισάγουσα διακρίσεις εις βάρος των εργαζομένων γυναικών και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, ποιες συνέπειες θα είχε το ασυμβίβαστο της επίμαχης εθνικής νομοθεσίας με το άρθρο 4 της οδηγίας.
Από τη δικογραφία προκύπτει ότι το άρθρο 165 Α του Social Security Act του 1975, που καθορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει ένα επίδομα, έχει ως συνέπεια ότι το πρόσωπο που δεν ζήτησε την καταβολή της NCIP πριν από την κατάργηση αυτής της παροχής δεν μπορεί να αξιώσει αυτομάτως το SDA δυνάμει του άρθρου 20, παράγραφος 1, των Social Security (Severe Disablement Allowance) Regulations του 1984.
Συναφώς πρέπει να υπομνησθεί ότι η χορήγηση της NCIP στις έγγαμες ή στις γυναίκες που ζουν ως έγγαμες εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από την προϋπόθεση ότι η ενδιαφερόμενη ήταν ανίκανη να εκτελέσει τις συνήθεις οικιακές εργασίες, προϋπόθεση η οποία εισάγει αναμφισβήτητα δυσμενείς διακρίσεις.
Απαιτώντας από τις γυναίκες να έχουν ζητήσει τη NCIP για να μπορούν να λαμβάνουν τη SD Α, το προαναφερθέν άρθρο 165 Α, σε συνδυασμό με το άρθρο 20, παράγραφος 1, αφήνει να υφίσταται αυτή η δυσμενής διάκριση, δεδομένου ότι σχεδόν το σύνολο των γυναικών που υπήρξαν θύματα της δυσμενούς διακρίσεως, την οποία συνιστά το κριτήριο της ανικανότητας εκτελέσεως των οικιακών εργασιών, δεν μπορούν στο εξής να αξιώσουν αυτομάτως την καταβολή του SDA, ενώ οι άνδρες που βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση απολαύουν αυτομάτως του εν λόγω δικαιώματος. Πράγματι, οι τελευταίοι έχουν δικαίωμα στη NCIP και κατά συνέπεια μπορούσαν εύλογα να ζητήσουν την παροχή, ενώ οι γυναίκες δεν είχαν λόγο να υποβάλουν τέτοια αίτηση δεδομένου ότι γνώριζαν ότι δεν είχαν το σχετικό δικαίωμα.
Όπως έκρινε το Δικαστήριο με την προαναφερθείσα απόφαση της 24ης Ιουνίου 1987, Borrie Clarke, σκέψη 19, η οδηγία δεν προβλέπει καμία παρέκκλιση από την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως που καθιερώνει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας, ώστε να επιτρέπεται η παράταση των αποτελεσμάτων δυσμενούς διακρίσεως των προγενέστερων εθνικών διατάξεων. Συνεπώς, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να αφήσουν να υφίστανται μετά τις 22 Δεκεμβρίου 1984, ημερομηνία λήξεως της προθεσμίας που τάχθηκε από την οδηγία για τη συμμόρφωση των εθνικών νομοθεσιών, άνισες μεταχειρίσεις.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να αναγνωριστεί ότι εθνική νομοθεσία όπως αυτή που προκύπτει από τον συνδυασμό του άρθρου 165 Α του Social Security Act του 1975 και του άρθρου 20, παράγραφος 1, των Social Security (Severe Disablement Allowance) Regulations του 1984, εξαρτώσα το δικαίωμα παροχής από προηγούμενη αίτηση για άλλη παροχή, η οποία νομοθεσία συνεπαγόταν μια προϋπόθεση εισάγουσα δυσμενείς διακρίσεις εις βάρος των εργαζομένων γυναικών, πρέπει να θεωρηθεί ασυμβίβαστη με το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7.
Πρέπει τέλος να υπογραμμισθεί, όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση της 24ης Ιουνίου 1987, Borrie Clarke, που προαναφέρθηκε, σκέψη 9, ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, εξεταζόμενο αυτό καθαυτό και λαμβανομένου υπόψη του σκοπού και του περιεχομένου της οδηγίας 79/7 είναι αρκετά σαφές ώστε να μπορεί να το επικαλεστεί ο πολίτης ενώπιον εθνικού δικαστηρίου για να το αναγκάσει στη μη εφαρμογή κάθε εθνικής διατάξεως που αντίκειται στο άρθρο αυτό.
Από την ίδια απόφαση ( σκέψη 12 ) συνάγεται επίσης ότι από τις 23 Δεκεμβρίου 1984 οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα ίσης μεταχειρίσεως και υπαγωγής στην ίδια ρύθμιση όπως και οι άνδρες που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση, ρύθμιση η οποία παραμένει, ελλείψει ορθής εφαρμογής της οδηγίας, το μόνο έγκυρο σύστημα αναφοράς.
Στο τέταρτο ερώτημα προσήκει επομένως η απάντηση ότι μπορεί να γίνει επίκληση του άρθρου 4 της οδηγίας 79/7 από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, για να αποκλειστεί η εφαρμογή εθνικής νομοθεσίας η οποία εξαρτά το δικαίωμα για ορισμένη παροχή από προηγούμενη υποβολή αιτήσεως για άλλη παροχή που έχει πλέον καταργηθεί, η οποία νομοθεσία συνεπαγόταν προϋπόθεση συνιστώσα δυσμενή διάκριση εις βάρος των εργαζομένων γυναικών. Ελλείψει καταλλήλων μέτρων εφαρμογής του άρθρου 4 της οδηγίας 79/7, οι γυναίκες που θίγονται από τη διατήρηση της διακρίσεως έχουν το δικαίωμα ίσης μεταχειρίσεως και υπαγωγής στο ίδιο καθεστώς με τους άνδρες που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση, καθεστώς το οποίο παραμένει, εφόσον δεν έχει εκτελεστεί η εν λόγω οδηγία, το μόνο έγκυρο σύστημα αναφοράς.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 1990 το δικαστήριο των Social Security Commissioners, αποφαίνεται:

1)
Το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως, έχει την έννοια ότι η οδηγία δεν εφαρμόζεται στο πρόσωπο το οποίο διέκοψε την επαγγελματική του δραστηριότητα για να ασχοληθεί με τη μόρφωση των τέκνων του και που αδυνατεί, λόγω ασθενείας, να επαναρχίσει να εργάζεται παρά μόνο αν το πρόσωπο αυτό αναζητούσε εργασία, η προσδοκία δε αυτή τερματίστηκε λόγω της επελεύσεως ενός των κινδύνων που προβλέπονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο α, της οδηγίας, χωρίς να εξετάζεται ο λόγος για τον οποίο το πρόσωπο αυτό εγκατέλειψε την προηγούμενη εργασία. Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να διαπιστώσει αν το πρόσωπο που επικαλείται την οδηγία 79/7/ΕΟΚ αναζητούσε πράγματι εργασία κατά τον χρόνο της επελεύσεως ενός των κινδύνων που απαριθμεί το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο α, της οδηγίας.

2)
Μπορεί να γίνει επίκληση του άρθρου 4, της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, για να αποκλειστεί η εφαρμογή εθνικής νομοθεσίας η οποία εξαρτά το δικαίωμα για ορισμένη παροχή από προηγούμενη υποβολή αιτήσεως για άλλη παροχή που έχει πλέον καταργηθεί, η οποία νομοθεσία συνεπαγόταν προϋπόθεση συνιστώσα δυσμενή διάκριση εις βάρος των εργαζομένων γυναικών. Ελλείψει καταλλήλων μέτρων εφαρμογής του άρθρου 4 της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ, οι γυναίκες που θίγονται από τη διατήρηση της διακρίσεως έχουν το δικαίωμα ίσης μεταχειρίσεως και υπαγωγής στο ίδιο καθεστώς με τους άνδρες που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση, καθεστώς το οποίο παραμένει, εφόσον δεν έχει εκτελεστεί η εν λόγω οδηγία, το μόνο έγκυρο σύστημα αναφοράς.

Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Slynn
Joliét
Zuleeg
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο, στις 11 Ιουλίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giiaud
Ο Πρόεδρος του πέμπτου τμήματος
J. C. Moitinho de Almeida
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.