CELEX: 62003CJ0072
Φορολογικές επιβαρύνσεις ισοδυνάμου αποτελέσματος με δασμό
Τέλος επιβαλλόμενο επί των μαρμάρων που εξορύσσονται στο έδαφος δήμου λόγω της μεταφοράς τους πέραν των ορίων της δημοτικής περιφέρειας

Legros κ.λπ., σκέψη 12).
Πρέπει να εξεταστεί εν συνεχεία αν ένα τέλος όπως το τέλος επί των μαρμάρων συνιστά φορολογική επιβάρυνση ισοδυνάμου αποτελέσματος
με δασμό κατά την έννοια του άρθρου 23 ΕΚ.
Όπως έχει επανειλημμένως κρίνει το Δικαστήριο, μια οικονομική επιβάρυνση, έστω και ελάχιστη, η οποία επιβάλλεται μονομερώς,
ανεξαρτήτως της ονομασίας και της τεχνικής της, και η οποία πλήττει τα εγχώρια ή αλλοδαπά εμπορεύματα λόγω της διελεύσεως
των συνόρων, όταν δεν είναι κατά κυριολεξία δασμός, συνιστά φορολογική επιβάρυνση ισοδυνάμου αποτελέσματος, κατά την έννοια
του άρθρου 23 ΕΚ (βλ. αποφάσεις της 9ης Νοεμβρίου 1983, 158/82, Επιτροπή κατά Δανίας, Συλλογή 1983, σ. 3573, σκέψη 18· Legros
κ.λπ., προπαρατεθείσα, σκέψη 13· της 22ας Ιουνίου 1994, C-426/92, Deutsches Milch-Kontor, Συλλογή 1994, σ. I-2757, σκέψη 50·
και της 14ης Σεπτεμβρίου 1995, C-485/93 και C-486/93, Σιμιτζή, Συλλογή 1995, σ. I-2655, σκέψη 15, και της 17ης Σεπτεμβρίου
1997, C-347/95, UCAL, Συλλογή 1997, σ. I-911, σκέψη 18).
Ωστόσο, η Ιταλική Κυβέρνηση και ο Δήμος της Carrara υποστηρίζουν ότι η απαγόρευση του άρθρου 23 ΕΚ, η οποία επαναλαμβάνεται
επίσης στο άρθρο 25 EΚ, πρέπει να αφορά αποκλειστικά τους δασμούς και τις φορολογικές επιβαρύνσεις ισοδυνάμου αποτελέσματος
με δασμούς που επιβάλλονται στο εμπόριο «μεταξύ των κρατών μελών».
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι η δικαιολόγηση της  απαγορεύσεως των δασμών και των φορολογικών επιβαρύνσεων ισοδυνάμου
αποτελέσματος έγκειται στο ότι οι οικονομικές επιβαρύνσεις, που επιβάλλονται λόγω της διελεύσεως των συνόρων, συνιστούν εμπόδιο
για την κυκλοφορία των εμπορευμάτων (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 1ης Ιουλίου 1969,  2/69 και 3/69, Brachfeld και Chougol,
Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 59, σκέψη 14, και της 9ης Αυγούστου 1994, C‑363/93, C‑407/93 έως C‑411/93, Lancry κ.λπ., Συλλογή
1994, σ. I‑3957, σκέψη 25). Η ίδια όμως η αρχή της τελωνειακής ενώσεως, όπως απορρέει από το άρθρο 23 ΕΚ, απαιτεί τη διασφάλιση
γενικώς της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, όχι μόνο στο πλαίσιο του διακρατικού εμπορίου, αλλά ευρύτερα στο σύνολο
του εδάφους της τελωνειακής ενώσεως. Το ότι τα άρθρα 23 ΕΚ και 25 ΕΚ αναφέρουν ρητώς μόνο τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών
οφείλεται στο ότι οι συντάκτες της Συνθήκης προϋπέθεσαν την ανυπαρξία φορολογικών επιβαρύνσεων με τα χαρακτηριστικά του δασμού
στο εσωτερικό των κρατών αυτών (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Lancry, σκέψη 21).
Πρέπει επί πλέον να τονισθεί ότι το 1986 η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη παρενέβαλε στη Συνθήκη ΕΟΚ ένα άρθρο 8 Α (το οποίο κατέστη
το άρθρο 7 Α της Συνθήκης ΕΚ, το οποίο και αυτό κατέστη, κατόπιν τροποποιήσεως, το άρθρο 14 ΕΚ) το οποίο καθόρισε ως στόχο
την εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1992. Το άρθρο 14, παράγραφος 2, ΕΚ ορίζει όμως την εσωτερική
αγορά ως «ένα χώρο χωρίς εσωτερικά σύνορα στον οποίο εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των προσώπων, των
υπηρεσιών και των κεφαλαίων», χωρίς η διάταξη αυτή να κάνει διάκριση μεταξύ διακρατικών και ενδοκρατικών συνόρων.
Εφόσον τα άρθρα 23 EΚ επ. πρέπει να ερμηνευθούν σε συνδυασμό με το άρθρο 14, παράγραφος 2, EΚ, η απουσία φορολογικών επιβαρύνσεων
–τόσο διακρατικών όσο και ενδοκρατικών– με τα χαρακτηριστικά του δασμού ή της φορολογικής επιβαρύνσεως ισοδυνάμου αποτελέσματος
συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση για την υλοποίηση μιας τελωνειακής ενώσεως εντός της οποίας εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία
των εμπορευμάτων.
Έτσι, το Δικαστήριο έχει κρίνει με τις αποφάσεις του Legros κ.λπ. (προπαρατεθείσα, σκέψη 18), Lancry κ.λπ. (προπαρατεθείσα,
σκέψη 32) και Σιμιτζή (προπαρατεθείσα, σκέψη 17) ότι μια φορολογική επιβάρυνση που επιβάλλεται λόγω διελεύσεως εδαφικών ορίων
στο εσωτερικό ενός κράτους μέλους συνιστά φορολογική επιβάρυνση ισοδυνάμου αποτελέσματος με δασμό.
Πρέπει να τονιστεί, περαιτέρω, ότι το πρόβλημα που ανέκυψε στην υπόθεση της κύριας δίκης δεν εμφανίζεται ως κατάσταση της
οποίας τα στοιχεία περιορίζονται αποκλειστικώς στο εσωτερικό ενός κράτους μέλους. Συγκεκριμένα, δεν αμφισβητείται ότι το τέλος
επί των μαρμάρων εφαρμόζεται σε κάθε μάρμαρο της Carrara που εξέρχεται των εδαφικών ορίων του δήμου αυτού, χωρίς να γίνεται
διάκριση μεταξύ των μαρμάρων των οποίων ο τελικός προορισμός βρίσκεται στην Ιταλία και των μαρμάρων που προορίζονται για άλλα
κράτη μέλη. Το τέλος επί των μαρμάρων επηρεάζει συνεπώς εκ της φύσεώς του και του περιεχομένου του το εμπόριο μεταξύ κρατών
μελών (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Lancry κ.λπ., σκέψη 30· βλ., υπό την έννοια αυτή, όσον αφορά τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος
με ποσοτικό περιορισμό, αποφάσεις της 15ης Δεκεμβρίου 1982, 286/81, Oosthoek’s Uitgeversmaatschappij, Συλλογή 1982, σ. 4575,
σκέψη 9· της 15ης Δεκεμβρίου 1993, C‑277/91, C‑318/91 και C‑319/91, Ligur Carni κ.λπ., Συλλλογή 1993, σ. I‑6621, σκέψεις 36
και 37· της 13ης Ιανουαρίου 2000, C‑254/98, TK-Heimdienst, Συλλογή 2000, σ. I‑151, σκέψεις 27 έως 31, και της 5ης Δεκεμβρίου
2000, C‑448/98, Guimont, Συλλογή 2000, σ. I‑10663, σκέψεις 21 έως 23).
Ο Δήμος της Carrara ισχυρίζεται ωστόσο ότι διάφορες περιστάσεις εμποδίζουν τον χαρακτηρισμό του τέλους επί των μαρμάρων ως
φορολογικής επιβαρύνσεως ισοδυνάμου αποτελέσματος με δασμό. Τονίζει συναφώς ότι, αντίθετα προς τη φορολογική επιβάρυνση για
την οποία επρόκειτο στις προπαρατεθείσες αποφάσεις Legros κ.λπ., Lancry κ.λπ. και Σιμιτζή, το επίδικο στο πλαίσιο της κύριας
δίκης τέλος επιβάλλεται από ένα οργανισμό τοπικής αυτοδιοικήσεως μικρού μεγέθους και αφορά μια κατηγορία προϊόντων, ήτοι τα
μάρμαρα της Carrara, και όχι το σύνολο των προϊόντων που διαβαίνουν τα εδαφικά όρια του δήμου.
Τα επιχειρήματα αυτά δεν μπορούν να γίνουν δεκτά. Συγκεκριμένα, πρέπει να υπομνησθεί ότι το άρθρο 23 EΚ, όπως και το άρθρο
25 EΚ, απαγορεύει κάθε οικονομική επιβάρυνση που συνιστά δασμολογικό εμπόδιο στις συναλλαγές, έστω και ελάχιστο, και η οποία
επιβάλλεται μονομερώς από αρμόδια δημόσια αρχή κράτους μέλους (βλ. ανωτέρω σκέψη 20). Επομένως, για τον χαρακτηρισμό μιας
φορολογικής επιβαρύνσεως ως επιβαρύνσεως ισοδυνάμου αποτελέσματος με δασμό, είναι αδιάφορο το μέγεθος του οργανισμού τοπικής
αυτοδιοικήσεως που επέβαλε τη φορολογική επιβάρυνση, εφόσον η επιβάρυνση αυτή συνιστά εμπόδιο για το εμπόριο εντός της εσωτερικής
αγοράς.
Επί πλέον, δεδομένου ότι τα άρθρα 23 ΕΚ και 25 ΕΚ αποσκοπούν στην εξάλειψη κάθε φορολογικού εμποδίου στο εμπόριο, είναι αδιάφορο
το ότι το επίδικο στο πλαίσιο της κύριας δίκης τέλος επιβάλλεται σε μια συγκεκριμένη κατηγορία εμπορευμάτων (βλ. αποφάσεις
της 22ας Απριλίου 1999, C-109/98, CRT France International, Συλλογή 1999, σ. I-2237, και της 21ης Σεπτεμβρίου 2000, C-441/98
και C-442/98, Μιχαηλίδης, Συλλογή 2000, σ. I-7145) ή σε κάθε εμπόρευμα που διαβαίνει τα εδαφικά όρια του οικείου οργανισμού
τοπικής αυτοδιοικήσεως (βλ. προπαρατεθείσες αποφάσεις Legros κ.λπ. και Lancry κ.λπ.).
Ο καθού στο πλαίσιο της κύριας δίκης τονίζει επί πλέον τον ειδικό σκοπό του εν λόγω τέλους. Τα έσοδα που προκύπτουν από το
τέλος αυτό προορίζονται για την κάλυψη των δαπανών που ο Δήμος της Carrara πραγματοποιεί λόγω της λειτουργίας της βιομηχανίας
μαρμάρου στο έδαφός του. Το τέλος εξυπηρετεί το συμφέρον του συνόλου των επιχειρηματιών της βιομηχανίας αυτής, συμπεριλαμβανομένων
αυτών που εμπορεύονται στην αλλοδαπή τα οικεία προϊόντα.
Το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει ότι οι δασμοί και οι φορολογικές επιβαρύνσεις ισοδυνάμου αποτελέσματος απαγορεύονται ανεξαρτήτως
του σκοπού για τον οποίο θεσπίστηκαν ή του προορισμού των εξ αυτών προερχομένων εσόδων (βλ. αποφάσεις της 1ης Ιουλίου 1969,
24/68, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 55 και Σιμιτζή, όπ.π., σκέψη 14). Ωστόσο, το Δικαστήριο έχει δεχθεί
ότι μια επιβάρυνση που συνιστά αμοιβή υπηρεσίας που παρέχεται πραγματικά στον επιχειρηματία ο οποίος οφείλει να καταβάλει
την επιβάρυνση αυτή, εφόσον το ποσό της αμοιβής είναι ανάλογο προς την υπηρεσία αυτή, δεν συνιστά φορολογική επιβάρυνση ισοδυνάμου
αποτελέσματος προς δασμό (αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 1975, 63/74, Cadsky, Συλλογή τόμος 1975, σ. 99, σκέψη 8· της 9ης
Νοεμβρίου 1983, 158/82, Επιτροπή κατά Δανίας, Συλλογή 1983, σ. 3573, σκέψη 19, και προπαρατεθείσα απόφαση CRT France International,
σκέψη 17).
Τούτο ωστόσο δεν ισχύει εν προκειμένω. Συγκεκριμένα, υπάρχει μια έμμεση το πολύ σχέση μεταξύ του επίμαχου στο πλαίσιο της
κύριας δίκης τέλους και των υπηρεσιών που παρέχονται στους επιχειρηματίες τους οποίους αφορά το τέλος αυτό. Έτσι, από τις
παρατηρήσεις του Δήμου της Carrara προκύπτει ότι το τέλος αυτό αποσκοπεί κυρίως να καλύψει τα έξοδα τα οποία πραγματοποιεί
ο δήμος για την αποκατάσταση και τη συντήρηση του οδικού δικτύου, τη δημιουργία λιμενικών υποδομών, τη συντήρηση ενός μουσείου,
τις έρευνες σχετικά με την ασφάλεια των λατομείων, τη δραστηριότητα εκπαιδεύσεως μεταλλειολόγων ή ακόμη την κοινωνική πρόνοια
για τους εργαζομένους. Πολλές όμως από τις υπηρεσίες αυτές δεν ωφελούν ειδικώς τους επιχειρηματίες που μεταφέρουν μάρμαρο
εκτός του εδάφους του Δήμου της Carrara.
Όσον αφορά το επιχείρημα που αντλείται από το γεγονός ότι οι «τοπικοί» επιχειρηματίες που καταβάλλουν δημοτικούς φόρους συντελούν
ήδη στις δαπάνες που προκαλεί στον δήμο η βιομηχανία του μαρμάρου, πρέπει να υπομνησθεί ότι το γενεσιουργό του τέλους γεγονός
συνίσταται στη διέλευση των μαρμάρων από τα εδαφικά όρια του δήμου, ανεξάρτητα από το αν ο οικείος επιχειρηματίας υπόκειται
στους δημοτικούς φόρους.
Εν πάση περιπτώσει, το γεγονός ότι ένα τέλος που επιβάλλεται λόγω της διελεύσεως διακρατικών ή ενδοκρατικών συνόρων θεσπίστηκε
για να αντισταθμίσει μια τοπική επιβάρυνση που πλήττει το όμοιο εγχώριο προϊόν δεν αρκεί για να αποκλειστεί ο χαρακτηρισμός
του ως φορολογικής επιβαρύνσεως ισοδυνάμου αποτελέσματος με δασμό. Συγκεκριμένα, εάν τούτο συνέβαινε, θα καθίστατο κενή περιεχομένου
και άνευ αντικειμένου η απαγόρευση των φορολογικών επιβαρύνσεων αποτελέσματος ισοδυνάμου προς δασμό (βλ., υπό την έννοια αυτή,
αποφάσεις της 31ης Μαΐου 1979, 132/78, Denkavit, Συλλογή τόμος 1979/Ι, σ. 985, σκέψη 8, και Μιχαηλίδης, προπαρατεθείσα, σκέψη
23 ).
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει συνεπώς ότι μια αναλογική προς το βάρος εμπορεύματος επιβάρυνση, που εισπράττεται μόνο σε ένα
δήμο κράτους μέλους και επιβάλλεται σε μια κατηγορία εμπορευμάτων λόγω της μεταφοράς τους πέραν των ορίων της δημοτικής περιφέρειας,
συνιστά φορολογική επιβάρυνση ισοδυνάμου προς εξαγωγικό δασμό αποτελέσματος κατά την έννοια του άρθρου 23 ΕΚ, παρά το γεγονός
ότι η επιβάρυνση πλήττει επίσης και τα εμπορεύματα των οποίων ο τελικός προορισμός βρίσκεται στο εσωτερικό του οικείου κράτους
μέλους.

Επί των διαχρονικών αποτελεσμάτων της παρούσας αποφάσεως
Ο Δήμος της Carrara ζητεί από το Δικαστήριο,  στην περίπτωση κατά την οποία θα θεωρούσε ότι ένα τέλος όπως το επίδικο στο
πλαίσιο της κύριας δίκης είναι ασύμβατο προς τις σχετικές διατάξεις της Συνθήκης, να περιορίσει τα διαχρονικά αποτελέσματα
της παρούσας αποφάσεως. Ο Δήμος της Carrara  επικαλείται, αφενός, την αβεβαιότητα που συνδέεται με το νομικό πλαίσιο που εφαρμόζεται
στο επίμαχο τέλος και, αφετέρου, τις σοβαρές οικονομικές συνέπειες που θα προκύψουν για τον προϋπολογισμό του Δήμου της Carrara
αν δεν περιοριστούν τα διαχρονικά αποτελέσματα της αποφάσεως.
Πρέπει να υπομνησθεί ότι μόνο εξαιρετικώς το Δικαστήριο μπορεί, κατ’ εφαρμογήν της γενικής αρχής της ασφαλείας δικαίου που
είναι σύμφυτη με την κοινοτική έννομη τάξη, να προβεί στον περιορισμό της δυνατότητας που έχει κάθε ενδιαφερόμενος να επικαλεστεί
μια διάταξη που αυτό έχει ερμηνεύσει προκειμένου να τεθούν υπό αμφισβήτηση έννομες σχέσεις που έχουν καλοπίστως συναφθεί (αποφάσεις
Legros κ.λπ., προπαρατεθείσα, σκέψη 30, και της 23ης Μαΐου 2000, C‑104/98, Buchner κ.λπ., Συλλογή 2000, σ. I‑3625, σκέψη 39).
Συναφώς, το Δικαστήριο έκρινε, με την απόφαση Legros κ.λπ. (προπαρατεθείσα, σκέψεις 30 έως 36), ότι, για επιτακτικούς λόγους
ασφαλείας δικαίου, δεν μπορούσε να γίνει επίκληση των διατάξεων της Συνθήκης περί των επιβαρύνσεων ισοδυνάμου αποτελέσματος
προς εισαγωγικό δασμό προς στήριξη αιτήσεων επιστροφής μιας επιβαρύνσεως, όπως η «εισφορά θαλάσσης», που είχε καταβληθεί πριν
από την ημερομηνία της αποφάσεως αυτής, ήτοι πριν από τις 16 Ιουλίου 1992, παρά μόνον από εκείνους τους αιτούντες οι οποίοι,
πριν από την εν λόγω ημερομηνία, είχαν ασκήσει ένδικη προσφυγή ή ισοδύναμη διοικητική ένσταση (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση
Σιμιτζή, σκέψη 30).
Το επίδικο όμως τέλος –ως τέλος που επιβάλλεται λόγω της διελεύσεως ενός εδαφικού ορίου στο εσωτερικό ενός κράτους μέλους–
πρέπει να χαρακτηριστεί επιβάρυνση της ιδίας φύσεως με την επίμαχη στην προπαρατεθείσα υπόθεση Legros κ.λπ. «εισφορά θαλάσσης».
Μπορεί, συνεπώς, να γίνει δεκτό ότι, μέχρι τις 16 Ιουλίου 1992, ο Δήμος της Carrara μπορούσε ευλόγως να θεωρεί ότι το επίδικο
τέλος ήταν σύμφωνο προς το κοινοτικό δίκαιο.
Πρέπει συνεπώς να ληφθούν υπόψη οι ίδιοι λόγοι ασφαλείας δίκαιου και, κατά συνέπεια, να αποφασισθεί ότι ο διαχρονικός περιορισμός
που αποφασίστηκε με την προπαρατεθείσα απόφαση Legros κ.λπ. εφαρμόζεται και σε αιτήσεις επιστροφής ποσών που εισπράχθηκαν
υπό τη μορφή του επίδικου στο πλαίσιο της κύριας δίκης τέλους.
Αντιθέτως, δεν πρέπει να περιοριστούν τα αποτελέσματα της παρούσας αποφάσεως μετά τις 16 Ιουλίου 1992, ημερομηνία της προπαρατεθείσας
αποφάσεως Legros κ.λπ. Συγκεκριμένα, μετά την ημερομηνία αυτή, ο Δήμος της Carrara δεν μπορούσε να αγνοεί ότι το επίδικο τέλος
δεν ήταν συμβατό προς το κοινοτικό δίκαιο.
Συμπερασματικώς, πρέπει να διευκρινιστεί ότι δεν μπορεί να γίνει επίκληση των διατάξεων της Συνθήκης περί των φορολογικών
επιβαρύνσεων ισοδυνάμου αποτελέσματος προς δασμό προς στήριξη αιτήσεων επιστροφής ποσών που εισπράχθηκαν πριν από τις 16 Ιουλίου
1992 υπό τη μορφή του επίδικου τέλους, παρά μόνον από τους αιτούντες οι οποίοι, πριν από την ημερομηνία αυτή, είχαν ασκήσει
ένδικη προσφυγή ή υποβάλει ισοδύναμη διοικητική ένσταση.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα που πραγματοποιήθηκαν για την
κατάθεση παρατηρήσεων στο Δικαστήριο, πέραν αυτών των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Μια αναλογική προς το βάρος εμπορεύματος επιβάρυνση, που εισπράττεται μόνο σε ένα δήμο κράτους μέλους και επιβάλλεται σε μια
κατηγορία εμπορευμάτων λόγω της μεταφοράς τους πέραν των ορίων της δημοτικής περιφέρειας, συνιστά φορολογική επιβάρυνση ισοδυνάμου
προς εξαγωγικό δασμό αποτελέσματος κατά την έννοια του άρθρου 23 ΕΚ, παρά το γεγονός ότι η επιβάρυνση πλήττει επίσης και τα
εμπορεύματα των οποίων ο τελικός προορισμός βρίσκεται στο εσωτερικό του οικείου κράτους μέλους.
2)
Δεν μπορεί να γίνει επίκληση του άρθρου 23 ΕΚ προς στήριξη αιτήσεων επιστροφής ποσών που εισπράχθηκαν πριν από τις 16 Ιουλίου
1992 υπό τη μορφή του τέλους επί των μαρμάρων, παρά μόνον από τους αιτούντες οι οποίοι, πριν από την ημερομηνία αυτή, είχαν
ασκήσει ένδικη προσφυγή ή υποβάλει ισοδύναμη διοικητική ένσταση.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.