CELEX: 61987CJ0193(01)
Υπάλληλος
Συνδικαλιστική οργάνωση
Δικαίωμα του συνδικαλίζεσθαι

Με προσφυγή που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 22 Ιουνίου 1987 και πρωτοκολλήθηκε με τον αριθμό υποθέσεως C-193/87, ο Maurissen, μόνιμος υπάλληλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ζήτησε, κατ' εφαρμογή του άρθρου 91 του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως των υπαλλήλων, την ακύρωση δύο αποφάσεων του προέδρου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, της 17ης και της 31ης Μαρτίου 1987, σχετικών με την άσκηση της συνδικαλιστικής δραστηριότητας στο Ελεγκτικό Συνέδριο.
Με προσφυγή που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 22 Ιουνίου 1987 και πρωτοκολλήθηκε με αριθμό υποθέσεως C-194/87, η Union syndicale Luxembourg, service public européen, ζήτησε, δυνάμει του άρθρου 173, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΟΚ, την ακύρωση των ίδιων αποφάσεων.
Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, με έντυπη προκήρυξη, που έφερε ημερομηνία 26 Φεβρουαρίου 1987 και αναφερόταν στις προθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με τις προβλέψεις δαπανών για το οικονομικό έτος 1988, η εκτελεστική επιτροπή της Union syndicale Λουξεμβούργου κατάγγειλε την προβλεπόμενη αύξηση του αριθμού των εκτάκτων υπαλλήλων. Κατά το κείμενο της προκηρύξεως, από μια τέτοια αύξηση υπήρχε κίνδυνος όχι μόνο να υποβαθμιστεί η ευρωπαϊκή δημοσιοϋπαλληλία, αλλά και να απειληθεί η ανεξαρτησία του Συνεδρίου και να υπονομευθεί ο ρόλος του ως « δημοσιονομικής συνειδήσεως της Ευρώπης ».
Στις 17 Μαρτίου 1987 ο πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου απηύθυνε στον Maurissen, μοναδικό υπάλληλο του Συνεδρίου του οποίου το όνομα περιλαμβανόταν μεταξύ των μελών της εκτελεστικής επιτροπής της Union syndicale που αναγράφονταν στο κάτω μέρος της προκηρύξεως, έγγραφο με το οποίο, αφού αποδοκίμαζε την προκήρυξη, τόσον ως προς τη μορφή όσο και ως προς το περιεχόμενο της, του γνωστοποιούσε την απόφαση του να απαγορεύσει προσωρινώς στην υπηρεσία εσωτερικού ταχυδρομείου τη διανομή συνδικαλιστικών δελτίων. Με το ίδιο έγγραφο, κάλεσε τον Maurissen να αποστέλλει εφεξής τα δελτία αυτά στην επιτροπή προσωπικού, η οποία θα μπορούσε να χρησιμοποιεί για τη διανομή τους τις υπηρεσίες του εσωτερικού ταχυδρομείου, διευκρινίζοντας ταυτόχρονα ότι οποιοσδήποτε άλλος τρόπος διανομής θα έπρεπε να γίνεται με αποκλειστικά δική του πρωτοβουλία.
Εξάλλου, στις 11 Μαρτίου 1987 ο γενικός γραμματέας της Union syndicale Λουξεμβούργου πληροφόρησε τον πρόεδρο του Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με τη σύσταση συνδικαλιστικής αντιπροσωπείας στο Συνέδριο, ζητώντας του να απαλλάξει από την άσκηση των υπηρεσιακών τους καθηκόντων τα μέλη της αντιπροσωπείας που ορίζονταν για να μετάσχουν σε συνεδριάσεις με την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αφορώσες ζητήματα προσωπικού.
Στις 31 Μαρτίου 1987, σημειώνοντας ότι έλαβε γνώση της συστάσεως συνδικαλιστικής αντιπροσωπείας, ο πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου απάντησε στο γενικό γραμματέα της Union syndicale ότι δεν μπορούσε να δεχθεί το αίτημά του περί απαλλαγής από την άσκηση των υπηρεσιακών καθηκόντων.
Οι υπό κρίση προσφυγές στρέφονται κατά των αποφάσεων αυτών της 17ης και της 31ης Μαρτίου 1987.
Επειδή το Ελεγκτικό Συνέδριο αμφισβήτησε το παραδεκτό εκατέρας των προσφυγών, το Δικαστήριο αποφάσισε να αποφανθεί προκαταρκτικώς με χωριστή απόφαση επί των προβαλλομένων λόγων απαραδέκτου.
Με απόφαση της 11ης Μαΐου 1989, το Δικαστήριο δέχτηκε τύποις την προσφυγή του Maurissen. Δέχτηκε, εξάλλου, τύποις την προσφυγή της Union syndicale, κατά το μέτρο που στρέφεται κατά της αποφάσεως της 31ης Μαρτίου 1987, ενώ την απέρριψε ως απαράδεκτη κατά το μέτρο που στρεφόταν κατά της αποφάσεως της 17ης Μαρτίου 1987.
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι λόγοι ακυρώσεως και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω, παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Προς εξέταση του βάσιμου της προσφυγής, πρέπει καταρχάς να υπομνηστεί ότι, κατά το άρθρο 24α του κανονισμού της υπηρεσιακής τους κατάστασης, « οι υπάλληλοι απολαύουν του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαιδύνανται ιδίως να είναι μέλη συνδικαλιστικών ή επαγγελματικών οργανώσεων των υπαλλήλων που εργάζονται στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες ».
Στα κοινοτικά όργανα, καθώς και στους οργανισμούς που — δυνάμει του άρθρου 1 του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως των υπαλλήλων — εξομοιούνται προς αυτά όσον αφορά την εφαρμογή αυτού του κανονισμού, εναπόκειται να μην πράττουν τίποτε που θα μπορούσε να εμποδίσει την άσκηση της συνδικαλιστικής ελευθερίας, την οποία αναγνωρίζουν οι προαναφερθείσες διατάξεις του άρθρου 24α.
Όπως προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου ( αποφάσεις της 8ης Οκτωβρίου 1974 στην υπόθεση
175/73, Union syndicale, Rec. 1974, σ. 917
, και στην υπόθεση
18/74, Syndicat général du personnel, Rec. 1974, σ. 933
), η αναγνωριζόμενη ως άνω συνδικαλιστική ελευθερία συνεπάγεται, σύμφωνα με τις γενικές αρχές του εργατικού δικαίου, όχι μόνο το δικαίωμα των υπαλλήλων να συγκροτούν ελεύθερα ενώσεις της επιλογής τους, αλλά και το δικαίωμα των ενώσεων αυτών να επιδίδονται σε κάθε θεμιτή δραστηριότητα προς υπεράσπιση των επαγγελματικών συμφερόντων των μελών τους.
Απ' αυτό έπεται, πρώτον, ότι τα κοινοτικά όργανα και οι κοινοτικοί οργανισμοί δεν μπορούν να απαγορεύουν στους υπαλλήλους να εγγράφονται σε συνδικαλιστικές ή επαγγελματικές οργανώσεις και να συμμετέχουν στη συνδικαλιστική δράση, ούτε να τους περιάγουν, καθ' οποιονδήποτε τρόπο, σε δυσμενέστερη θέση λόγω της συμμετοχής τους ή της δράσης τους αυτής.
Προκύπτει, δεύτερον, ότι τα κοινοτικά όργανα και οι κοινοτικοί οργανισμοί πρέπει να αποδέχονται, και χωρίς να επιφυλάσσουν αδικαιολογήτως διαφορετική μεταχείριση στις κατ' ιδίαν συνδικαλιστικές και επαγγελματικές οργανώσεις, τη δυνατότητα τους να διαδραματίζουν το ρόλο που τους προσιδιάζει, αναλαμβάνοντας ιδίως ενέργειες για να ενημερώνουν τους υπαλλήλους, να τους εκπροσωπούν έναντι των εν λόγω οργάνων και οργανισμών και να συμμετέχουν σε διαβουλεύσεις με τα εν λόγω όργανα και οργανισμούς εφ' όλων των θεμάτων που ενδιαφέρουν το προσωπικό.
Με γνώμονα τις προεκτεθείσες σκέψεις πρέπει να εκτιμηθεί και η νομιμότητα των επιδίκων αποφάσεων.
Επί της προσφυγής του Maurissen κατά το μέτρο που στρέφεται κατά της αποφάσεως της 17ης Μαρτίου 1987
Προς στήριξη αυτού του σκέλους της προσφυγής του, ο Maurissen προβάλλει δύο λόγους: αφενός, παράβαση του άρθρου 24α του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως των υπαλλήλων και, αφετέρου, παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως των υπαλλήλων.
Επί νου πρώνου Aóyov
Πρέπει να σημειωθεί ότι η απόφαση της 17ης Μαρτίου 1987 καταργεί τη δυνατότητα χρήσεως της υπηρεσίας εσωτερικού ταχυδρομείου προς διανομή των συνδικαλιστικών δελτίων. Δεν απαγορεύει τη διανομή των εν λόγω δελτίων στο χώρο του Ελεγκτικού Συνεδρίου όπως προκύπτει ειδικότερα από το ίδιο το κείμενο της, η απόφαση αυτή δεν εμποδίζει τους συνδικαλιστικούς υπευθύνους να καταφεύγουν, με δική τους « πρωτοβουλία », σε « οποιονδήποτε άλλο τρόπο διανομής ».
Έτσι, η απόφαση αυτή αρνείται απλώς ένα πλεονέκτημα, του οποίου η μεν παροχή θα διευκόλυνε ασφαλώς τη δράση του Maurissen ως συνδικαλιστικού υπευθύνου, η δε μη παροχή δεν έχει ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της ασκήσεως της συνδικαλιστικής του δραστηριότητας.
Μια τέτοια απόφαση θα μπορούσε να ελεγχθεί μόνον αν το δικαίωμα επί του πλεονεκτήματος το οποίο αρνείται να παράσχει μπορούσε να βρει έρεισμα, όπως υποστηρίζει ο Maurissen, είτε σε κάποια γενική αρχή του εργατικού δικαίου ισχύουσα στην κοινοτική έννομη τάξη, είτε στις διατάξεις του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως ή σε πράξεις, μονομερείς ή συμβατικές, εκδοθείσες προς εφαρμογή τους, είτε ακόμη στο καθήκον αρωγής.
Σχετικώς, πρέπει καταρχάς να σημειωθεί ότι, ναι μεν η ελευθερία του συνδικαλίζεσθαι συνιστά γενική αρχή του εργατικού δικαίου, το περιεχόμενο της όμως δεν εκτείνεται σε τέτοιο μέτρο ώστε να περιλαμβάνει και την υποχρέωση των κοινοτικών οργάνων και οργανισμών να θέτουν την υπηρεσία του εσωτερικού τους ταχυδρομείου στη διάθεση των συνδικαλιστικών οργανώσεων για τη διανομή στο προσωπικό των ανακοινώσεων που εκδίδουν οι οργανώσεις αυτές.
Το άρθρο 24α του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως, που εκφράζει την αναγνώριση της ελευθερίας του συνδικαλίζεσθαι στο πλαίσιο της κοινοτικής δημοσιοϋπαλληλίας, δεν διευκρινίζει τίποτε σχετικά με την παροχή τέτοιων διευκολύνσεων. Εξάλλου, η διάταξη αυτή δεν έχει συμπληρωθεί, ως προς το ζήτημα αυτό, ούτε από γενική εκτελεστική διάταξη του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ούτε από συμφωνία συναφθείσα μεταξύ του τελευταίου και αυτής ή εκείνης της συνδικαλιστικής ή επαγγελματικής οργανώσεως.
Πρέπει, τέλος, να σημειωθεί, όσον αφορά το καθήκον αρωγής, ότι αυτό εντάσσεται στο πλαίσιο των ατομικών σχέσεων μεταξύ της αρμόδιας για τους διορισμούς αρχής και των υπαλλήλων που υπάγονται σ' αυτήν δεν χωρεί επίκλησή του προς επίλυση προβλημάτων που ανάγονται στις συλλογικές σχέσεις μεταξύ κοινοτικών οργάνων και οργανισμών, αφενός, και συνδικαλιστικών ή επαγγελματικών οργανώσεων, αφετέρου.
Επομένως, ο πρώτος λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
Επί νου δεντέρον λόγον
Ο λόγος αυτός έγκειται στο ότι ο πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, αρνούμενος να παράσχει στους συνδικαλιστικούς υπευθύνους μεταχείριση εξίσου ευνοϊκή με εκείνη που παρέχουν τα άλλα κοινοτικά όργανα και κοινοτικοί οργανισμοί για τη διανομή συνδικαλιστικών δελτίων, παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως των υπαλλήλων.
Πρέπει να σημειωθεί ότι, ναι μεν είναι αληθές ότι ορισμένα άλλα κοινοτικά όργανα και κοινοτικοί οργανισμοί παρέχουν για το θέμα αυτό, κατά ποικίλους άλλωστε τρόπους, διευκολύνσεις στις συνδικαλιστικές ή επαγγελματικές οργανώσεις και τους εκπροσώπους τους, πρόκειται όμως για πλεονεκτήματα που, ελλείψει οποιασδήποτε νομικής υποχρεώσεως απορρέουσας από τον κανονισμό υπηρεσιακής καταστάσεως, παρέχονται χαριστικώς βάσει των εξουσιών προς οργάνωση της υπηρεσίας η δυνάμει ρητών συμφωνιών που έχουν συναφθεί μεταξύ του οργάνου ή οργανισμού και των εκπροσώπων του προσωπικού του.
Τέτοια μέτρα, οφειλόμενα σε ιδία πρωτοβουλία των οργάνων ή οργανισμών, δεν μπορούν να προβληθούν προς στήριξη του λόγου περί παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως.
Άρα, και ο δεύτερος λόγος πρέπει να απορριφθεί.
Επομένως, η προσφυγή του Maurissen, κατά το μέτρο που στρέφεται κατά της αποφάσεως της 17ης Μαρτίου 1987, πρέπει να απορριφθεί.
Επί των προσφυγών κατά το μέτρο που στρέφονται κατά της αποφάσεως της 31ης Μαρτίου 1987
Πρέπει, καταρχάς, να εξεταστεί ο λόγος τον οποίο οι προσφεύγοντες στηρίζουν στη συνδικαλιστική ελευθερία, η οποία διασφαλίζεται με το άρθρο 24α του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως των υπαλλήλων.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο αναγνώρισε μεν την αρχή της ελευθερίας του συνδικαλίζεσθαι, αναφέρθηκε όμως συγκεκριμένα στην απόφαση του Συμβουλίου της 23ης Ιουνίου 1981, με την οποία καθιερώθηκε η διαδικασία διαβουλεύσεως. Υποστήριξε ότι, ναι μεν υποχρεούται, δυνάμει της αποφάσεως αυτής, να χορηγεί απαλλαγή από την άσκηση των υπηρεσιακών τους καθηκόντων στους εκπροσώπους του προσωπικού του, οι οποίοι ορίζονται από τις συνδικαλιστικές ή επαγγελματικές οργανώσεις, για να μεταβαίνουν στις συνεδριάσεις της προβλεπόμενης από την απόφαση « επιτροπής διαβουλεύσεως », μια τέτοια όμως υποχρέωση δεν μπορεί να επεκταθεί και στις προπαρασκευαστικές συνεδριάσεις τις οποίες διοργανώνει η Επιτροπή.
Σχετικώς, πρέπει καταρχάς να σημειωθεί ότι η προβλεπόμενη με την απόφαση του Συμβουλίου της 23ης Ιουνίου 1981 διαδικασία διαβουλεύσεως εφαρμόζεται για τις « προτάσεις, τις οποίες υποβάλλει στο Συμβούλιο η Επιτροπή και που αφορούν την τροποποίηση του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως των υπαλλήλων των Κοινοτήτων ή το καθεστώς των λοιπών υπαλλήλων των Κοινοτήτων, ή ακόμη την εφαρμογή των διατάξεων του εν λόγω κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως ή του εν λόγω καθεστώτος περί των αμοιβών ή των συντάξεων ».
Η διαδικασία αυτή εφαρμόζεται μέσω της λεγομένης « επιτροπής διαβουλεύσεως », η οποία αποτελείται από εκπροσώπους των κρατών μελών και των διοικητικών αρχών των κοινοτικών οργάνων και οργανισμών, αλλά και από εκπροσώπους του προσωπικού, οι οποίοι ορίζονται από τις συνδικαλιστικές και επαγγελματικές οργανώσεις.
Πρέπει να σημειωθεί εξάλλου ότι, όσον αφορά τις τροποποιήσεις του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως και την εξέλιξη των αμοιβών και των συντάξεων, αρμόδιο για τη λήψη των αναγκαίων αποφάσεων είναι μεν το Συμβούλιο, το όργανο όμως αυτό μπορεί να ενεργήσει μόνο βάσει προτάσεως της Επιτροπής και σε στενή συνεργασία μαζί της. Οι εργασίες της προβλεπόμενης στην απόφαση της 23ης Ιουνίου 1981« επιτροπής διαβουλεύσεως » εντάσσονται έτσι σε μια διαδικασία της οποίας τα πρώτα στάδια εξελίσσονται στο πλαίσιο της Επιτροπής και στις συνεδριάσεις μεταξύ της Επιτροπής και των εκπροσώπων των συνδικάτων.
Επομένως, τα κοινοτικά όργανα και οι κοινοτικοί οργανισμοί υποχρεούνται να μην εμποδίζουν τις συνδικαλιστικές δραστηριότητες που είναι αναγκαίες για την εξασφάλιση της αποτελεσματικής συμμετοχής σ' αυτή τη διαδικασία διαβουλεύσεως. Πράγματι, η συνδικαλιστική ελευθερία συνεπάγεται ακριβώς να έχουν τα συνδικάτα τη δυνατότητα να συμμετέχουν σ' αυτήν τη διαβούλευση και να συμβάλλουν έτσι στη διαμόρφωση των αποφάσεων.
Εξ αυτού έπεται ότι, όταν η Επιτροπή αποφασίζει να συγκαλέσει σε συνεδρίαση τους εκπροσώπους των συνδικαλιστικών ή επαγγελματικών οργανώσεων για να προετοιμάσει τις προτάσεις που θα υποβάλει στο Συμβούλιο, οι εν λόγω εκπρόσωποι πρέπει να τυγχάνουν των αναγκαίων διευκολύνσεων για να συμμετάσχουν στις συνεδριάσεις.
Οι συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι πρέπει έτσι να απαλλάσσονται, προς το σκοπό αυτόν, των υπηρεσιακών τους καθηκόντων, με διαδικασίες που πρέπει να καθοριστούν, είτε μονομερώς είτε συμβατικώς, από τις αρχές του κάθε κοινοτικού οργάνου ή οργανισμού.
Επομένως, η απόφαση της 31ης Μαρτίου 1987 πρέπει να ακυρωθεί, διότι, ως εκ της γενικής της διατυπώσεως και του χαρακτήρα αρχής τον οποίον προσλαμβάνει, αρνείται στους εκπροσώπους των συνδικαλιστικών ή επαγγελματικών οργανώσεων κάθε απαλλαγή από την άσκηση των υπηρεσιακών τους καθηκόντων, για να μπορούν να μεταβαίνουν στις συνεδριάσεις τις οποίες διοργανώνει η Επιτροπή. Υπ' αυτές τις συνθήκες, παρέλκει η εξέταση του δεύτερου λόγου τον οποίο προβάλλουν οι προσφεύγοντες.
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι πρέπει να γίνουν δεκτές^ οι προσφυγές κατά το μέτρο που στρέφονται κατά της αποφάσεως της 31ης Μαρτίου 1987 του προέδρου του Ελεγκτικού Συνεδρίου και να απορριφθεί η προσφυγή του Maurissen κατά τα λοιπά.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπήρχε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Ωστόσο, κατά το άρθρο 70 του ίδιου κανονισμού, προκειμένου περί προσφυγών υπαλλήλων των Κοινοτήτων, τα θεσμικά όργανα φέρουν τα δικαστικά τους έξοδα.
Στην υπόθεση 193/87, το Ελεγκτικό Συνέδριο πρέπει να φέρει τα δικά του δικαστικά έξοδα. Πρέπει εξάλλου να επιβαρυνθεί με το ήμισυ των εξόδων στα οποία υποβλήθηκε ο Maurissen, ο οποίος επέτυχε την ακύρωση της μιας από τις αποφάσεις τις οποίες προσέβαλε με την προσφυγή του.
Στην υπόθεση 194/87, εφόσον η Union syndicale νίκησε ως προς το ένα σκέλος και ηττήθηκε ως προς το έτερο σκέλος της προσφυγής, πρέπει να οριστεί ότι κάθε διάδικος, περιλαμβανομένης και της Internationale des services publics, η οποία παρενέβη υπέρ της Union syndicale, θα φέρει τα δικαστικά του έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει:

1)
Ακυρώνει την από 31 Μαρτίου 1987 απόφαση του προέδρου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

2)
Απορρίπτει την προσφυγή του Maurissen κατά τα λοιπά.

3)
Στην υπόθεση C-193/87 το Ελεγκτικό Συνέδριο φέρει τα δικά του δικαστικά έξοδα και το ήμισυ των δικαστικών εξόδων του Maurissen, περιλαμβανομένων και εκείνων της διαδικασίας των ασφαλιστικών μέτρων.

4)
Στην υπόθεση C-194/87 κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα.

Due
Slynn
Κακούρης
Zuleeg
Schockweiler
Koopmans
Moitinho de Almeida
Rodríguez Iglesias
Grévisse
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 18 Ιανουαρίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο πρόεδρος
Ο. Due
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.