CELEX: 62001CJ0380
Οδηγία 76/207/ΕΟΚ
Ίση μεταχείριση μεταξύ ανδρών και γυναικών
Επαγγελματική προώθηση
Αρχή του αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου
Απαράδεκτο

αυτή ήταν παράνομη, διότι η εφαρμοστέα ρύθμιση υποχρεώνει το θιγόμενο άτομο να ζητήσει την αποκατάσταση της ζημίας
του από την αρχή που την προκάλεσε. Υποστήριξε επίσης ότι ο δικαστικός έλεγχος τον οποίο ασκεί, όσον αφορά μια τέτοια απόφαση,
το Verwaltungsgerichtshof, ενεργώντας ως ακυρωτικό, δεν πληροί τις προϋποθέσεις μιας αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.
Πράγματι, το ως άνω δικαστήριο δεν έχει καμία αρμοδιότητα «ελέγχου της εκτιμήσεως των αποδείξεων», οπότε τα πραγματικά ζητήματα
εμπίπτουν σε τελική ανάλυση στην κρίση της διοικητικής αρχής.
Με τη διάταξή του το Verwaltungsgerichtshof υπογραμμίζει ότι η ενώπιόν του προσφυγή είναι, εκ της φύσεώς της, αίτηση αναιρέσεως.
Ως ακυρωτικό δικαστήριο δεν μπορεί παρά να ασκήσει περιορισμένο έλεγχο σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά. Στο πλαίσιο αυτό
και λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας του Δικαστηρίου, θεωρεί ότι είναι τουλάχιστον αμφίβολο αν η δικαστική προστασία που
εξασφαλίζει στην προκείμενη περίπτωση αποκλειστικά το Verwaltungsgerichtshof πληροί επαρκώς τις προϋποθέσεις του κοινοτικού
δικαίου, υπό την έννοια του άρθρου 6 της οδηγίας 76/207.
Υπό τις συνθήκες αυτές, θεωρώντας ότι είναι απαραίτητη μια απόφαση επί του ζητήματος αυτού για την επίλυση της εκκρεμούς ενώπιόν
του διαφοράς, το Verwaltungsgerichtshof αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό
ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 6 της οδηγίας 76/207 [...] την έννοια ότι η προβλεπόμενη στην εν λόγω οδηγία δυνατότητα δικαστικής επιδιώξεως
των δικαιωμάτων (εν προκειμένω: μιας αξιώσεως αποζημιώσεως) δεν εξασφαλίζεται επαρκώς από το αυστριακό Verwaltungsgerichtshof
και μόνον, λαμβανομένων υπόψη των εκ του νόμου περιορισμένων αρμοδιοτήτων του (δεδομένου ότι λειτουργεί αποκλειστικά ως ακυρωτικό
δικαστήριο χωρίς δυνατότητα ελέγχου των πραγματικών περιστατικών);»
Ύστερα από τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα, το Verwaltungsgerichtshof διαβίβασε στο Δικαστήριο διάταξη την οποία εξέδωσε
στις 26 Μαρτίου 2003 και με την οποία υποβάλλει παρατηρήσεις επί της σχέσεως μεταξύ της διαδικασίας περί αποζημιώσεως δυνάμει
του άρθρου 15, παράγραφος 1, του B-GBG και εκείνης που αφορά αστική αγωγή αποζημιώσεως δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 1,
του AHG.

Επί του παραδεκτού του προδικαστικού ερωτήματος
Απαντώντας σε έγγραφη ερώτηση του Δικαστηρίου επί της σχέσεως μεταξύ των δύο διαδικασιών που κίνησε ο G. Schneider, τη μία
εκ των οποίων ενώπιον του Landesgericht für Zivilrechtsachen Wien και την άλλη ενώπιον του Verwaltungsgerichtshof, η Αυστριακή
Κυβέρνηση εκθέτει ότι η άσκηση αγωγής αποζημιώσεως κατά του Δημοσίου ενώπιον των αστικών δικαστηρίων δεν αποκλείει ούτε περιορίζει
την άσκηση διοικητικής προσφυγής κατά του Δημοσίου προς αναγνώριση της ευθύνης του, βάσει των διατάξεων του B-GBG. Υπογραμμίζει
ότι, αντιστρόφως, όταν ένας προσφεύγων επικαλείται ενώπιον διοικητικού δικαστηρίου τα δικαιώματα τα οποία αντλεί λόγω παραβάσεως
των διατάξεων του B‑GBG, εξακολουθούν να είναι αρμόδια τα αστικά δικαστήρια, στο πλαίσιο της γενικής αρμοδιότητάς τους, για
να αποφαίνονται επί διαφορών στις οποίες ανακύπτει ζήτημα ευθύνης του Δημοσίου. Επομένως, αιτήματα όπως τα επίμαχα στην υπόθεση
της κύριας δίκης μπορούν να υποβάλλονται, στην Αυστρία, ενώπιον τόσο των αστικών όσο και των διοικητικών δικαστηρίων.
Η Αυστριακή Κυβέρνηση διευκρινίζει ότι το δεδικασμένο της αστικής δίκης δεν δεσμεύει, κατ’ αρχήν, τα διοικητικά δικαστήρια
και αντιστρόφως. Πράγματι, οι αποφάσεις των αστικών και των διοικητικών δικαστηρίων έχουν διαφορετικά αντικείμενα, οπότε,
σε περίπτωση που κριθεί ότι στερείται ερείσματος το προβαλλόμενο ενώπιον των αστικών δικαστηρίων δικαίωμα, τούτο δεν μπορεί
να δεσμεύει το διοικητικό δικαστήριο κατά την εκτίμηση του βασίμου των υποβαλλόμενων ενώπιόν του αιτημάτων.
Εξάλλου, από την ως άνω απάντηση της Αυστριακής Κυβερνήσεως προκύπτει ότι ο G. Schneider άσκησε αγωγή αποζημιώσεως κατά του
Δημοσίου στηριζόμενη στον AHG λόγω ανεπαρκούς μεταφοράς του άρθρου 2, παράγραφος 4, της οδηγίας 76/207 στην εθνική έννομη
τάξη και ότι τα διαδοχικώς επιληφθέντα της υποθέσεως αστικά δικαστήρια απέρριψαν την αγωγή του G. Schneider, με την αιτιολογία
ότι δεν υφίστατο άμεσος αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της προβαλλόμενης προσβολής του κοινοτικού δικαίου, δηλαδή της μη υπάρξεως
ρήτρας παρεκκλίσεως, και της προβαλλόμενης ζημίας.
Η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων παρατηρεί, κατ’ αρχάς, ότι, εφόσον τα μέσα ένδικης προστασίας στο πλαίσιο της ευθύνης
του Δημοσίου των οποίων έκανε χρήση ο G. Schneider ενώπιον του Landesgericht für Zivilrehtsachen Wien και του Oberlandesgericht
Wien έδωσαν τη δυνατότητα πλήρους ελέγχου της επίμαχης στην κύρια δίκη αποφάσεως του Bundesminister für Justiz τόσο σχετικά
με τα πραγματικά περιστατικά όσο και από νομική άποψη, οι περιορισμοί που συνδέονται με την παράλληλη διοικητική διαδικασία
δεν μπορούν να έχουν κάποια σημασία. Αν οι ενώπιον των αστικών δικαστηρίων διαδικασίες είναι σύμφωνες προς τις προϋποθέσεις
του άρθρου 6 της οδηγίας 76/207, τότε πληρούνται στην υπόθεση της κύριας δίκης οι σχετικές προϋποθέσεις του κοινοτικού δικαίου
και, επομένως, το προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο. Αν και οι επίμαχες διαδικασίες ενώπιον των αστικών και διοικητικών
δικαστηρίων διαφέρουν και στηρίζονται σε διαφορετικές νομοθετικές ρυθμίσεις, μια διαδικασία με σκοπό τη χορήγηση αποζημιώσεως
επιδιώκει σε τελική ανάλυση το ίδιο αποτέλεσμα με μια διαδικασία που κινείται ενώπιον του διοικητικού δικαστηρίου.
Λαμβανομένης υπόψη της διατάξεως του Verwaltungsgerichtshof της 26ης Μαρτίου 2003, που περιήλθε στο Δικαστήριο ύστερα από
τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα, το Δικαστήριο υπενθυμίζει, κατ’ αρχάς, ότι η προφορική διαδικασία ενώπιόν του περατώθηκε
μετά τις ως άνω προτάσεις. Εντούτοις, το Δικαστήριο είχε τη δυνατότητα, δυνάμει του Κανονισμού Διαδικασίας του, να διοργανώσει
εκ νέου προφορική διαδικασία και να γνωστοποιήσει, για τον λόγο αυτό, την ως άνω διάταξη στους διαδίκους της κύριας δίκης
και στα λοιπά ενδιαφερόμενα μέρη στην προδικαστική διαδικασία προκειμένου να τους παράσχει τη δυνατότητα να υποβάλουν παρατηρήσεις.
Εν προκειμένω, το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν υπήρχε λόγος επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας και πληροφόρησε σχετικά το
αιτούν δικαστήριο, καθώς και τους διαδίκους της κύριας δίκης, τα κράτη μέλη και τα κοινοτικά όργανα που είχαν υποβάλει παρατηρήσεις.
Όσον αφορά το προδικαστικό ερώτημα, πρέπει να υπομνησθεί ότι από πάγια νομολογία προκύπτει ότι η διαδικασία του άρθρου 234
ΕΚ αποτελεί μέσο συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων, με την οποία το Δικαστήριο τους παρέχει τα
ερμηνευτικά στοιχεία του κοινοτικού δικαίου που είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς επί της οποίας καλούνται να αποφανθούν
(βλ. την απόφαση της 16ης Ιουλίου 1992, C-83/91, Meilicke, Συλλογή 1992, σ. Ι-4871, σκέψη 22· τις διατάξεις της 9ης Αυγούστου
1994, C-378/93, La Pyramide, Συλλογή 1994, σ. Ι-3999, σκέψη 10, και της 25ης Μαΐου 1998, C-361/97, Nour, Συλλογή 1998, σ. Ι-3101,
σκέψη 10).
Στο πλαίσιο της συνεργασίας αυτής, απόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο, που έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει
την ευθύνη της μέλλουσας να εκδοθεί δικαστικής αποφάσεως, να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιομορφίες της υποθέσεως, τόσο
την αναγκαιότητα μιας προδικαστικής αποφάσεως για την έκδοση της δικής του αποφάσεως όσο και το λυσιτελές των ερωτημάτων που
υποβάλλει στο Δικαστήριο. Συνεπώς, εφόσον τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου, το Δικαστήριο
υποχρεούται, κατ’ αρχήν, να απαντήσει (βλ. τις αποφάσεις της 15ης Δεκεμβρίου 1995, C-415/93, Bosman, Συλλογή 1995, σ. Ι-4921,
σκέψη 59· της 13ης Μαρτίου 2001, C-379/98, PreussenElektra, Συλλογή 2001, σ. Ι-2099, σκέψη 38, και της 22ας Ιανουαρίου 2002,
C-390/99, Canal Satélite Digital, Συλλογή 2002, σ. Ι-607, σκέψη 18).
Εντούτοις, το Δικαστήριο έχει επίσης δεχθεί ότι, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, πρέπει να ερευνά τις συνθήκες υπό τις οποίες
του έχουν υποβληθεί τα ερωτήματα από τον εθνικό δικαστή, προκειμένου να ελέγξει κατά πόσον είναι αρμόδιο να απαντήσει. Δεν
είναι δυνατόν να προβληθεί άρνηση απαντήσεως σε προδικαστικό ερώτημα εθνικού δικαστηρίου παρά μόνον όταν προδήλως προκύπτει
ότι η ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου την οποία ζητεί το εθνικό δικαστήριο δεν έχει καμία σχέση με το υποστατό ή το αντικείμενο
της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως ή ακόμα όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά
ή νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του υποβλήθηκαν (βλ. τις προπαρατεθείσες
αποφάσεις PreussenElektra, σκέψη 39, και Canal Satélite Digital, σκέψη 19).
Πράγματι, το πνεύμα συνεργασίας που πρέπει να πρυτανεύει κατά τη λειτουργία της διαδικασίας των προδικαστικών ερωτημάτων συνεπάγεται
ότι το εθνικό δικαστήριο σέβεται την αποστολή που έχει ανατεθεί στο Δικαστήριο, η οποία συνίσταται στη συμβολή για την απονομή
της δικαιοσύνης εντός των κρατών μελών και όχι στη διατύπωση συμβουλευτικών γνωμών σχετικών με γενικά ή υποθετικά ερωτήματα
(βλ. την προαναφερθείσα απόφαση Meilicke, σκέψη 25, και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι το άρθρο 6 της οδηγίας 76/207, δυνάμει του οποίου κάθε άτομο που θεωρεί ότι θίγεται από τη μη
εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως πρέπει να μπορεί να διεκδικεί τα δικαιώματά του διά της δικαστικής οδού, δεν διευκρινίζει
τη φύση των δικαστηρίων στα οποία τα κράτη μέλη υποχρεούνται να αναθέσουν την αποστολή αυτή. Πράγματι, η επιταγή που θέτει
το ως άνω άρθρο 6 ικανοποιείται όταν το άτομο που θεωρεί ότι θίγεται από τη μη εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μπορεί
να διεκδικήσει αποτελεσματικά τα δικαιώματά του ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου.
Η οδηγία 76/207 μεταφέρθηκε στο αυστριακό δίκαιο με τον B-GBG, η εφαρμογή του οποίου μπορεί να αμφισβητηθεί ενώπιον μιας διοικητικής
αρχής, στη συνέχεια δε ενώπιον της διοικητικής δικαιοσύνης.
Εντούτοις, όπως προκύπτει από τη δικογραφία που έχει υποβληθεί στο Δικαστήριο, στην Αυστρία υφίσταται και δυνατότητα ασκήσεως
ενώπιον των αστικών δικαστηρίων γενικής αγωγής αποζημιώσεως λόγω ευθύνης του Δημοσίου, η οποία στηρίζεται στο άρθρο 1, παράγραφος
1, του AHG, με αίτημα την αποκατάσταση της ζημίας που προκλήθηκε εξαιτίας μιας αποφάσεως που θεωρείται παράνομη με γνώμονα
την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών στο πλαίσιο των προαγωγών δημοσίων υπαλλήλων και δικαστικών λειτουργών.
Όπως σημείωσε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 35 των προτάσεών του, η αυστριακή έννομη τάξη παρέχει στους ιδιώτες ένδικο
βοήθημα με το οποίο μπορούν να επικαλεστούν τη μη τήρηση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως έναντί τους, με γενικές διατάξεις
περί ευθύνης του Δημοσίου, η εφαρμογή των οποίων ελέγχεται όσον αφορά τόσο τα πραγματικά όσο και τα νομικά ζητήματα από τα
εθνικά δικαστήρια σε τρεις βαθμούς δικαιοδοσίας.
Δεν αμφισβητείται ότι μια τέτοια δικαστική οδός ικανοποιεί την επιταγή πρόσφορης και αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας
όπως ορίζει το άρθρο 6 της οδηγίας 76/207.
Όμως, στην υπόθεση της κύριας δίκης διαπιστώνεται ότι ο G. Schneider κίνησε διαδικασίες ενώπιον του Landesgericht Wien και
του Oberlandesgericht Wien, καθώς και ενώπιον του Oberster Gerichtshof, με σκοπό την αποκατάσταση της ζημίας την οποία υποστηρίζει
ότι υπέστη λόγω της παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών με την απορριπτική απόφαση.
Επομένως, ένα δικαιοδοτικό σύστημα όπως το επίμαχο στην κύρια δίκη ικανοποιεί πλήρως την επιταγή του άρθρου 6 της οδηγίας
76/207 για τα μέσα ένδικης προστασίας, όσον αφορά την ευθύνη του Δημοσίου, που προβλέπονται ενώπιον των αστικών δικαστηρίων
δυνάμει γενικών διατάξεων όπως αυτές του AHG, των οποίων έκανε χρήση ο G. Schneider.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το ζήτημα αν η διαδικασία ενώπιον του διοικητικού δικαστηρίου ικανοποιεί τις επιταγές του άρθρου 6
της οδηγίας 76/207 είναι αλυσιτελές για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης, οπότε το προδικαστικό ερώτημα είναι υποθετικό.
Επομένως, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 22 και 23 της παρούσας αποφάσεως, το Δικαστήριο είναι αναρμόδιο να απαντήσει σε ένα
τέτοιο ερώτημα.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω στοιχείων, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο.

Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Αυστριακή Κυβέρνηση και η Επιτροπή, που υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται.
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με απόφαση που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 4 Οκτωβρίου 2001 το Verwaltungsgerichtshof
(Αυστρία), αποφαίνεται:
Η αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως που υπέβαλε το Verwaltungsgerichtshof με διάταξη της 13ης Σεπτεμβρίου 2001 είναι
απαράδεκτη.
Jann
Timmermans
Rosas
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 5 Φεβρουαρίου 2004.
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
R. Grass

Β. Σκουρής
*
Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.