CELEX: 61989CJ0328
Κοινοτική διαμετακόμιση
Απαλλαγή του εγγυητή

Με Διάταξη της 19ης Δεκεμβρίου 1988, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 24 Οκτωβρίου 1989, η Corte suprema di cassazione υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 35 του κανονισμού ( ΕΟΚ) 222/77 του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 1976, περί της κοινοτικής διαμετακομίσεως ( ΕΕ ειδ. έκδ. 02/003, σ. 3 ).
Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της ελβετικής ασφαλιστικής εταιρίας Berner Allgemeine Versicherungsgesellschaft (στο εξής: Berner) και της ιταλικής Amministrazione delle finanze dello Stato, σχετικά με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από εγγύηση την οποία είχε συστήσει η Berner κατ' εφαρμογήν του άρθρου 27 του προαναφερθέντος κανονισμού 222/77.
Ο κανονισμός 222/77 του Συμβουλίου, ο οποίος κωδικοποιεί το καθεστώς της κοινοτικής διαμετακομίσεως που είχε θεσπιστεί αρχικά με τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 542/69 του Συμβουλίου, της 18ης Μαρτίου 1969 (
GU 1969, L 77, σ. 1
), θεσπίζει ένα καθεστώς που, όσον αφορά τα εμπορεύματα που δεν πληρούν τους όρους των άρθρων 9 και 10 της Συνθήκης ΕΟΚ, είναι το της « εξωτερικής κοινοτικής διαμετακομίσεως », το οποίο ρυθμίζεται στον τίτλο ΙΙ, άρθρα 12 έως 38, του κανονισμού.
Κατά το άρθρο 12 του εν λόγω κανονισμού, για να κυκλοφορήσει ένα εμπόρευμα υπό το προαναφερθέν καθεστώς, πρέπει να υποβληθεί σχετική δήλωση συντασσόμενη επί εντύπου Τ1. Η δήλωση αυτή υπογράφεται από το πρόσωπο που ζητεί να προβεί σε πράξη εξωτερικής κοινοτικής διαμετακομίσεως, το οποίο, κατά το άρθρο 13, χαρακτηρίζεται « ο κυρίως υπόχρεος », προσκομίζεται δε στο τελωνείο αναχωρήσεως. Ως «τελωνείο αναχωρήσεως» νοείται, κατά το άρθρο 11, στοιχείο γ, το τελωνείο όπου αρχίζει η πράξη διαμετακομίσεως. Το άρθρο 17 ορίζει, μεταξύ άλλων, ότι το τελωνείο αναχωρήσεως καταχωρίζει τη δήλωση ΤΙ και καθορίζει την προθεσμία εντός της οποίας πρέπει να προσκομισθούν τα εμπορεύματα στο τελωνείο προορισμού.
Δυνάμει του άρθρου 27 του εν λόγω κανονισμού,
« για να εξασφαλισθεί η είσπραξη των δασμών και των άλλων επιβαρύνσεων, που κράτος μέλος θα εδικαιούτο να απαιτήσει για τα εμπορεύματα τα οποία διέρχονται από το έδαφός του κατά τη διάρκεια της κοινοτικής διαμετακομίσεως, ο κυρίως υπόχρεος πρέπει να παρέχει εγγύηση (... ) » η οποία « (... ) συνίσταται στην εις ολόκληρο εγγύηση τρίτου προσώπου, φυσικού ή νομικού (... ) ».
Το άρθρο 35 του ίδιου κανονισμού ορίζει τα εξής:
« Ο εγγυητής απαλλάσσεται των υποχρεώσεων του έναντι των κρατών μελών διά του εδάφους των οποίων επραγματοποιήθη η κοινοτική διαμετακόμιση, όταν το παραστατικό ΤΙ εξοφλείται στο τελωνείο αναχωρήσεως.
Όταν ο εγγυητής, εντός δώδεκα μηνών από την ημερομηνία καταχωρήσεως της δηλώσεως ΤΙ, δεν έχει ειδοποιηθεί
από το τελωνείο αναχωρήοεως
σχετικά με τη μη εξόφληση του παραστατικού ΤΙ, απαλλάσσεται επίσης των υποχρεώσεων του. »
Κατόπιν των τροποποιήσεων που επέφερε στον κανονισμό 222/77 ο κανονισμός (ΕΟΚ) 3813/81 του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 1981, ο οποίος ισχύει από 1ης Ιανουαρίου 1983 (
ΕΕ 1981, L 383, σ. 28
), το δεύτερο εδάφιο της προαναφερθείσας διατάξεως αντικαταστάθηκε με το ακόλουθο κείμενο:
« Όταν ο εγγυητής, εντός 12 μηνών από την ημερομηνία καταχωρήσεως της δηλώσεως Τ1, δεν έχει ειδοποιηθεί
από τις αρμόδιες τελωνειακές αρχές τον κράτους μέλους αναχωρήσεως
σχετικά με τη μη εξόφληση του παραστατικού Τ1, απαλλάσσεται επίσης των υποχρεώσεων του. »
Δυνάμει της Συμφωνίας που συνήφθη μεταξύ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας [κανονισμός 2812/72 (ΕΟΚ) του Συμβουλίου, της 21ης Νοεμβρίου 1972 (ΕΕ ειδ. έκδ. 02/001, σ. 158)], η οποία ισχύει από 1ης Ιανουαρίου 1974 (πληροφορία δημοσιευθείσα στη
GU 1973, L 334, σ. 13
), οι κανονισμοί περί της κοινοτικής διαμετακομίσεως εφαρμόζονται στα εμπορεύματα που κυκλοφορούν μεταξύ δύο σημείων τα οποία ευρίσκονται εντός της Κοινότητας, μέσω ελβετικού εδάφους, και τα οποία είτε αποστέλλονται απ' ευθείας με ή χωρίς μεταφόρτωση στην Ελβετία, είτε αποστέλλονται περαιτέρω από την Ελβετία, αφού ενδεχομένως έχουν τεθεί σε τελωνειακή αποταμίευση. Οι κανονισμοί αυτοί μπορούν να εφαρμόζονται και σε κάθε άλλη μεταφορά εμπορευμάτων, για την οποία χρησιμοποιείται τόσο το έδαφος της Κοινότητας όσο και εκείνο της Ελβετίας.
Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, κατά τον Οκτώβριο του 1978, το ελβετικό τελωνείο του Locarno-Cadenazzo (τελωνείο αναχωρήσεως) εξέδωσε δύο πιστοποιητικά ΤΙ, για εμπορεύματα που προορίζονταν να τεθούν στην κατανάλωση στο Βέλγιο. Τα εν λόγω εμπορεύματα όμως τέθηκαν παρανόμως στην κατανάλωση στην Ιταλία.
Η εταιρία Berner, η οποία κατέστη εγγυήτρια για την πράξη σύμφωνα με την προεκτε-θείσα κανονιστική ρύθμιση, ειδοποιήθηκε από τις ελβετικές τελωνειακές υπηρεσίες, τον Ιούλιο 1979, ότι τα προλεχθέντα παραστατικά ΤΙ δεν είχαν εξοφληθεί.
Κατά τον Ιανουάριο του 1982, το τελωνείο του Como εξέδωσε κατά της εγγυήτριας διαταγή περί καταβολής του ποσού των 6250000 ιταλικών λιρών ( LIT ), λόγω μη εξοφλήσεως των προαναφερθέντων παραστατικών Tl. Η Berner άσκησε ανακοπή κατά της διαταγής αυτής ενώπιον του Tribunale di Milano, ισχυριζόμενη, μεταξύ άλλων, ότι, σε αντίθεση προς ό,τι όριζε το άρθρο 35 του κανονισμού 222/77, με την τότε ισχύουσα μορφή του, δεν είχε ειδοποιηθεί για τη μη εξόφληση από το τελωνείο αναχωρήσεως. Η Amministrazione delle finanze dello Stato, αντιθέτως, υποστήριξε ότι η ειδοποίηση περί μη εξοφλήσεως είχε κοινοποιηθεί στην εγγυήτρια, εντός της καθοριζομένης προθεσμίας, από αρμόδια ελβετική αρχή.
Η διαφορά έφτασε στην Corte suprema di cassazione, η οποία, ερμηνεύουσα το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 35 του κανονισμού 222/77, παρατήρησε ότι η νέα του διατύπωση, η οποία τέθηκε σε ισχύ μετά τα επίδικα πραγματικά περιστατικά και κάνει λόγο περί των « αρμοδίων τελωνειακών αρχών του κράτους μέλους αναχωρήσεως » εν γένει, και όχι πλέον περί του « τελωνείου αναχωρήσεως », θα μπορούσε να ερμηνευθεί είτε ως απλή αποσαφήνιση του αρχικού κειμένου είτε, αντιθέτως, ως επιφέρουσα τροποποίηση.
Η Corte suprema di cassazione ανέστειλε, ως εκ τούτου, τη δίκη και υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Πρέπει το άρθρο 35 του κανονισμού (ΕΟΚ) 222/77 του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 1976, περί της κοινοτικής διαμετακομίσεως — το οποίο, στην αρχική του μορφή, προέβλεπε ότι ο εγγυητής απαλλάσσεται των υποχρεώσεων του όταν, εντός 12 μηνών από την ημερομηνία καταχωρίσεως της δηλώσεως ΤΙ, δεν έχει ειδοποιηθεί από το τελωνείο αναχωρήσεως σχετικά με τη μη εξόφληση του παραστατικού ΤΙ — να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αποκλειστικώς αρμόδιο για την αποστολή της εν λόγω ειδοποιήσεως είναι το τελωνείο αναχωρήσεως ή μήπως είναι επίσης αρμόδιο το τελωνείο που, κατά την εθνική διοικητική οργάνωση, προΐσταται ιεραρχικώς του τελωνείου αναχωρήσεως και μπορεί να το υποκαταστήσει στην εκτέλεση αυτού του καθήκοντος; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της κυρίας υποθέσεως, το κανονιστικό πλαίσιο, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω, παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Η Berner και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι, κατά τη διάταξη του άρθρου 35 του κανονισμού 222/77, με την ισχύουσα κατά τον χρόνο των υπό κρίση πραγματικών περιστατικών μορφή του, η ευθύνη του εγγυητή γεννάται μόνον αν αυτός ειδοποιηθεί για τη μη εξόφληση του παραστατικού Τ1 από το τελωνείο αναχωρήσεως. Ο όρος « τελωνείο αναχωρήσεως » έχει την επακριβώς οριζόμενη στο προαναφερθέν άρθρο 11, στοιχείο γ, έννοια και είναι, επομένως, αρκετά σαφής ώστε να μη χρήζει οποιασδήποτε αποσαφηνίσεως. Επομένως, η τροποποίηση που επήλθε στην επίδικη διάταξη από 1ης Ιανουαρίου 1983 επιβεβαιώνει ότι αυτή, υπό την αρχική της μορφή, είχε στενότερη έννοια.
Η Ιταλική Κυβέρνηση, αντιθέτως, διατείνεται ότι σκοπός της επίδικης διατάξεως είναι να πληροφορείται ο εγγυητής, με βεβαιότητα και εντός της καθοριζομένης προθεσμίας, για την τύχη της υποχρεώσεως του ως εγγυητή. Δεν δικαιολογείται δε να αμφιβάλλει ο εγγυητής για τη γνησιότητα της πληροφορίας αυτής, όταν προέρχεται από την αρχή που προΐσταται του τελωνείου αναχωρήσεως. Η αμιγώς γραμματική ερμηνεία της επίδικης διατάξεως πρέπει, επομένως, να υποχωρήσει προ της λογικής της ερμηνείας. Η επελθούσα τροποποίηση αποσκοπούσε, κατά συνέπεια, στην αποσαφήνιση της διατάξεως.
Η τελευταία αυτή θέση δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
Όντως, όπως επισήμανε το Δικαστήριο με την απόφαση της 18ης Φεβρουαρίου 1982, στην υπόθεση
277/80, SIC ( Συλλογή 1982, σ. 629 )
, η επίδικη διάταξη αποσκοπεί στο να παρέχεται ασφάλεια του δικαίου στα πρόσωπα τα οποία καθίστανται εγγυητές πράξεων διαμετακομίσεως, σύμφωνα με τις διατάξεις του υπό κρίση κανονισμού, προβλέποντας ιδίως την απαλλαγή τους μετά την πάροδο δωδεκαμήνου, εφόσον τα πρόσωπα αυτά δεν ειδοποιήθηκαν περί της μη εξοφλήσεως του παραστατικού Τ1.
Επομένως, βάσει της επιταγής αυτής της ασφαλείας του δικαίου, τα πρόσωπα που καθίστανται εγγυητές για πράξεις διαμετακομίσεως — και τα οποία δεν έχουν άμεση σχέση με τις πράξεις αυτές — δικαιούνται να γνωρίζουν σαφώς τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες γεννάται η ευθύνη τους. Κάθε αβεβαιότητα ως προς τις προϋποθέσεις αυτές θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος της συστάσεως ασφαλείας και θα έπληττε, επομένως, αυτούς τούτους τους σκοπούς του καθεστώτος κοινοτικής διαμετακομίσεως.
Ένα από τα καθήκοντα του τελωνείου αναχωρήσεως, σύμφωνα με το άρθρο 35 του κανονισμού 222/77, όπως ίσχυε κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα, ήταν ακριβώς να ειδοποιεί τον εγγυητή σχετικά με τη μη εξόφληση του παραστατικού Τ1, οπότε εύλογο ήταν να προσδοκά αυτός ότι η ειδοποίηση αυτή θα προερχόταν αποκλειστικά από το τελωνείο αναχωρήσεως και όχι από κάποιαν άλλη αρχή, έστω και ιεραρχικώς ανώτερη του τελωνείου αναχωρήσεως. Αυτή είναι η μόνη ερμηνεία που ικανοποιεί την επιταγή της ασφαλείας του δικαίου.
Εξ άλλου, δεδομένου ότι η υποχρέωση του εγγυητή να καταβάλει τους δασμούς και τις άλλες επιβαρύνσεις — που ενδέχεται να απαιτηθούν σε περίπτωση διαπράξεως παραβάσεως ή παρατυπίας κατά την εκτέλεση της πράξεως διαμετακομίσεως — μπορεί να θεωρηθεί ως μορφή κυρώσεως, πρέπει να τονιστεί ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, μια κύρωση, έστω και μη ποινικού χαρακτήρα, μπορεί να επιβληθεί μόνο αν θεμελιώνεται σε σαφή και μη διφορούμενη νομική βάση ( απόφαση της 25ης Σεπτεμβρίου 1984, στην υπόθεση
117/83, Könecke, Συλλογή 1984, σ. 3291
).
Σύμφωνα με τις προεκτεθείσες σκέψεις, δεν συντρέχει λόγος απομακρύνσεως από την έννοια του όρου « τελωνείο αναχωρήσεως », όπως περιέχεται κατά τρόπο σαφή και ακριβή στο γράμμα των επιδίκων διατάξεων.
Την ερμηνεία αυτή επιρρωννύει η τροποποίηση την οποία επέφερε στην υπό κρίση διάταξη ο προαναφερθείς κανονισμός 3813/81, η οποία αποτελεί τροποποίηση ουσίας και όχι απλή αποσαφήνιση του προϊσχύσαντος κειμένου, όπως προκύπτει από την πρώτη αιτιολογική σκέψη του τροποποιήσαντος κανονισμού, κατά την οποία « (...) η πολυετής εμπειρία εφαρμογής του καθεστώτος κοινοτικής διαμετακομίσεως (...) υποδεικνύει τη δυνατότητα απλουστεύσεως ορισμένων διαδικασιών σχετικών με το καθεστώς αυτό ».
Επομένως, στο ερώτημα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 35 του κανονισμού 222/77, όπως είχε πριν τροποποιηθεί με τον κανονισμό 3813/81 του Συμβουλίου, έχει την έννοια ότι αρμόδιο να ειδοποιεί τον εγγυητή για τη μη εξόφληση του παραστατικού ΤΙ ήταν αποκλειστικώς το τελωνείο αναχωρήσεως.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Ιταλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με Διάταξη της 19ης Δεκεμβρίου 1988 η Corte suprema di cassazione, αποφαίνεται:

Το άρθρο 35 του κανονισμού (ΕΟΚ) 222/77 του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 1976, περί της κοινοτικής διαμετακομίσεως, όπως είχε πριν τροποποιηθεί με τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 3813/81 του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 1981, έχει την έννοια ότι αρμόδιο να ειδοποιεί τον εγγυητή για τη μη εξόφληση του παραστατικού Τ 1 ήταν αποκλειστικώς το τελωνείο αναχωρήσεως.

Diez de Velasco
Κακούρης
Kapteyn
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 15 Μαΐου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο Πρόεδρος του τετάρτου τμήματος
Μ. Diez de Velasco
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.