CELEX: 61999TJ0158
Κρατικές ενισχύσεις
Ενισχύσεις για περιφερειακή ανάπτυξη
Κανονικός χαρακτήρας της υπογραφής του δικηγόρου επί του δικογράφου της προσφυγής
Νομιμοποίηση για την άσκηση προσφυγής
Αιτιολογία
Συμβατό με την κοινή αγορά
Δεν υφίσταται δυσμενής διάκριση
Δικαίωμα εγκαταστάσεως των εγχωρίων ανταγωνιστών του δικαιούχου της ενισχύσεως
Προστασία του περιβάλλοντος
Κατάχρηση εξουσίας

, αλλά στην εξέταση του βασίμου της εκτιμήσεως της Επιτροπής όσον αφορά το συμβατό της εν λόγω ενισχύσεως (βλ., υπό
την έννοια αυτή, την προπαρατεθείσα στην ανωτέρω σκέψη 56 απόφαση Επιτροπή κατά Sytraval και Brink’s France, σκέψη 67).
98     Επομένως, ο δεύτερος λόγος πρέπει να απορριφθεί.

Επί του τρίτου λόγου που αντλείται από την παράβαση του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης
Επιχειρήματα των διαδίκων
99     Οι προσφεύγουσες προσάπτουν, πρώτον, στην Επιτροπή, το γεγονός ότι δεν συμπεριέλαβε στην παρασχεθείσα στο ξενοδοχείο Siemens
κρατική ενίσχυση ύψους 1 703 873 ευρώ (23 445 810 ATS) τη δέσμευση που ανέλαβαν τα ιαματικά λουτρά του Loipersdorf, δημόσια
επιχείρηση, να προβαίνουν σε κρατήσεις, ημερησίως, στο ξενοδοχείο Siemens, 50 δωματίων, στην τιμή της αγοράς, για διάστημα
τριών ετών.
100   Όμως, μια τέτοια δέσμευση συνεπάγεται επιδότηση 7 267,28 ευρώ (100 000 ATS) ημερησίως, δηλαδή περίπου 7 957 675 ευρώ (109 500 000
ATS) για διάστημα τριών ετών. Υπό τις συνθήκες αυτές, το συνολικό ποσό της επίμαχης ενισχύσεως δεν είναι πλέον 1 703 873 ευρώ
(23 445 810 ATS), αλλά 9 661 549 ευρώ (132 945 810 ATS). Επομένως, ενόψει του ποσού της συνολικής επενδύσεως των 38 100 000
ευρώ (524 000 000 ATS), η Επιτροπή όφειλε να λάβει ως ισοδύναμο ακαθάριστης επιδότησης όχι τον συντελεστή του 4,45 %, αλλά
συντελεστή 25,4 %.
101   Αυτή η κράτηση δωματίων, όποιος και αν είναι ο αριθμός τους, δεν έχει άλλη συνέπεια, όσον αφορά τα έσοδα των ιαματικών πηγών
από εισιτήρια εισόδου και παραγγελίες φαγητού, παρά μόνο ότι θα μπορούν να φιλοξενούνται κάθε ημέρα δωρεάν στο ξενοδοχείο
Siemens 100 πρόσωπα.
102   Δεύτερον, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη ούτε την υποχρέωση που είχαν αναλάβει τα ιαματικά
λουτρά του Loipersdorf να θέσουν στην αποκλειστική διάθεση του ξενοδοχείου Siemens 200 θέσεις κατακλίσεως στις αίθουσες αναπαύσεως
που βρίσκονται παραπλεύρως των ιαματικών πηγών, στην επίσημη τιμή εισόδου, και να επιφυλάσσουν στο ξενοδοχείο αυτό άμεση και
αποκλειστική πρόσβαση στις πηγές.
103   Η Επιτροπή αντιτείνει ότι η συναφθείσα μεταξύ του ξενοδοχείου Siemens και της επιχειρήσεως ιαματικών λουτρών του Loipersdorf
συμφωνία δεν περιλαμβάνει υποσχέσεις μυστικών κρατικών ενισχύσεων. Δεδομένου ότι τα ιαματικά λουτρά αποτελούν εμπορική επιχείρηση,
δεν επιδιώχθηκε σε καμιά φάση της καταστρώσεως του προγράμματος η δωρεάν κράτηση δωματίων. Αντιθέτως, αυτά έπρεπε να αποτελούν
αντικείμενο εμπορικής συναλλαγής ως στοιχείο ενός συνόλου παροχών προς τους πελάτες των πηγών.
104   Η εξασφάλιση κρατήσεων δωματίων δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ενίσχυση διότι το σύνολο των εσόδων που διασφαλίζονται στην
επιχείρηση ιαματικών λουτρών από τη ρήτρα καθημερινής κρατήσεως 200 θέσεων κατακλίσεως υπερβαίνει σαφώς το σύνολο του κόστους
που προκύπτει από τη μόνιμη κράτηση 50 δωματίων για τρία έτη.
105   Εξάλλου, οι υποχρεώσεις κρατήσεως δωματίων και θέσεων κατακλίσεως έχουν διάρκεια, αντιστοίχως, τριών και είκοσι ετών. Ύστερα
από το έκτο έτος, η ρήτρα κρατήσεως θέσεων κατακλίσεως μπορεί να τροποποιηθεί υπό την έννοια της μειώσεως του πραγματικού
μέσου αριθμού σχετικών θέσεων. Παρ’ όλα αυτά, η κράτηση 200 καρτών προσβάσεως στις αίθουσες αναπαύσεως που βρίσκονται παραπλεύρως
των λουτρών φαίνεται ρεαλιστική για μια ξενοδοχειακή εγκατάσταση δυναμικότητας 500 κλινών. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι
το ξενοδοχείο Siemens δεν θα υποχρεωθεί να επιδιώξει την προσαρμογή της ρήτρας κρατήσεως θέσεων κατακλίσεως, ενόψει του προβληθέντος
από τις προσφεύγουσες συντελεστή πληρότητας 77 % των ξενοδοχείων ιαματικών λουτρών. Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν συντρέχει
λόγος να αναμένεται, ύστερα από το έκτο έτος εφαρμογής της συμφωνίας, ουσιώδης μείωση των μισθώσεων θέσεων κατακλίσεως που
έχουν διασφαλιστεί για τα ιαματικά λουτρά.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
106   Η έννοια της κρατικής ενισχύσεως, όπως ορίζεται στη Συνθήκη, είναι νομικής φύσεως και πρέπει να ερμηνεύεται βάσει αντικειμενικών
στοιχείων (απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Μαΐου 2000, C-83/98 P, Γαλλία κατά Ladbroke Racing και Επιτροπής, Συλλογή 2000,
σ. I-3271, σκέψη 25).
107   Ένα μέτρο που μια δημόσια επιχείρηση υιοθετεί, όπως συμβαίνει εν προκειμένω, απέναντι μιας ιδιωτικής επιχειρήσεως υπό τη μορφή
συμβάσεως κρατήσεως δωματίων δεν είναι δυνατό, από το γεγονός απλώς και μόνο ότι τα δύο συμβαλλόμενα μέρη δεσμεύονται για
αμοιβαίες παροχές, να αποκλειστεί a priori από την έννοια της κρατικής ενισχύσεως σύμφωνα με το νόημα του άρθρου 92, παράγραφος
1, της Συνθήκης (βλ., υπό την έννοια αυτή, την απόφαση του Πρωτοδικείου της 28ης Ιανουαρίου 1999, T-14/96, BAI κατά Επιτροπής,
Συλλογή 1999, σ. II-139, σκέψη 71).
108   Ο χαρακτηρισμός ενός μέτρου ως κρατικής ενισχύσεως εξαρτάται από το εάν η δικαιούχος επιχείρηση λαμβάνει οικονομικό πλεονέκτημα
του οποίου δεν θα ετύγχανε υπό κανονικές συνθήκες αγοράς (απόφαση του Πρωτοδικείου της 17ης Οκτωβρίου 2002, T-98/00, Linde
κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II-3961, σκέψη 39).
109   Εν προκειμένω, οι προσφεύγουσες δεν μπορούν να προσάψουν στην Επιτροπή το γεγονός ότι δεν συμπεριέλαβε στο ποσόν της επίμαχης
κρατικής ενισχύσεως τις οικονομικές επιβαρύνσεις των ιαματικών λουτρών που απορρέουν από την υποχρέωσή τους να προβαίνουν
καθημερινώς στην κράτηση 50 δωματίων στο ξενοδοχείο Siemens.
110   Πράγματι, η Επιτροπή προέβη, στο σημείο 2.2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, στην εξέταση της συμφωνίας περί αμοιβαίων κρατήσεων
μεταξύ των ιαματικών λουτρών και του ξενοδοχείου Siemens.
111   Εξάλλου, δεν προκύπτει ότι η Επιτροπή κακώς εκτίμησε ότι οι αυστριακές αρχές της είχαν παράσχει επαρκή στοιχεία καταδεικνύοντα
ότι τα ιαματικά λουτρά είχαν συνάψει τη σύμβαση αυτή για λόγους καθαρώς οικονομικούς και ότι οι διατάξεις της πράξεως αυτής
δεν περιελάμβαναν κανένα στοιχείο κρατικής ενισχύσεως.
112   Η επιχειρηματολογία των προσφευγουσών δεν επιτρέπει να συναχθεί ότι οι όροι της συμφωνίας που συνάφθηκε μεταξύ του ξενοδοχείου
Siemens και των ιαματικών λουτρών του Loipersdorf εξέρχονται των ορίων του πλαισίου μιας συνήθους εμπορικής συμβάσεως συναφθείσας
μεταξύ δύο ιδιωτών επιχειρηματιών.
113   Πρώτον, αντίθετα προς ό,τι υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, η ρήτρα καθημερινής κρατήσεως 50 δωματίων στο ξενοδοχείο Siemens
ουδόλως έχει ως συνέπεια να καθίσταται δυνατή η φιλοξενία δωρεάν, κάθε ημέρα, 100 προσώπων δαπάνες της επιχειρήσεως ιαματικών
λουτρών.
114   Αφενός, τα έσοδα που προέρχονται από την τιμή των δωματίων που καταβάλλεται από τους πελάτες στο ξενοδοχείο Siemens, σε περίπτωση
που διατίθενται όλα ή μέρος των 50 δωματίων, δεν μπορούν να χαρακτηρισθούν, στο πλαίσιο υγιούς ανταγωνισμού, ως πόροι κρατικής
προελεύσεως.
115   Αφετέρου, το τυχόν διαφυγόν κέρδος που προκύπτει για τα ιαματικά λουτρά λόγω της υποχρεώσεώς τους να καταβάλλουν επί τρία
έτη τη μέση τιμή των 50 δωματίων, σε περίπτωση όπου αυτά όντως δεν θα διατίθενταν, αντισταθμίζεται από τα έσοδα που εισπράττουν
τα ιαματικά λουτρά βάσει της εξασφαλισμένης εκ μέρους του ξενοδοχείου Siemens μισθώσεως των 200 ξαπλώστρων στις αίθουσες αναπαύσεως
που βρίσκονται παραπλεύρως των ιαματικών πηγών.
116   Βάσει του συντελεστή πληρότητας 77 % που οι ίδιες οι προσφεύγουσες εκτιμούν ότι ισχύει για τα ξενοδοχεία ιαματικών λουτρών
του Loipersdorf, το ξενοδοχείο Siemens, δυναμικότητας 500 κλινών, πρέπει να θεωρηθεί ως ικανό να τηρήσει, εν πάση περιπτώσει,
τη ρήτρα κρατήσεως των 200 ξαπλώστρων προς όφελος της επιχειρήσεως ιαματικών λουτρών.
117   Ενόψει της ενιαίας τιμής των 18,09 ευρώ (249 ATS) για την ημερήσια μίσθωση των ξαπλώστρων, όπως ισχυρίζεται η παρεμβαίνουσα,
χωρίς να έχει διαψευσθεί επί του σημείου αυτού από τις προσφεύγουσες, η ρήτρα κρατήσεως των 200 θέσεων μπορεί να παράσχει
στα ιαματικά λουτρά καθημερινά έσοδα ίσα περίπου προς 3 618 ευρώ (49 800 ATS), δηλαδή, βάσει του συμφωνηθέντος αριθμού των
357 εργασίμων ημερών κατ’ έτος, ετήσια έσοδα της τάξεως του 1 291 626 ευρώ (17 778 600 ATS) και περίπου 25 832 520 ευρώ (355 572 000
ATS) για όλη τη διάρκεια ισχύος της ρήτρας που έχει ορισθεί από τους συμβαλλομένους στα είκοσι έτη.
118   Δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί κάποια αναθεώρηση προς τα κάτω της ρήτρας κρατήσεως των 200 θέσεων ύστερα από το έκτο έτος εφαρμογής
της συμφωνίας, εφόσον το ξενοδοχείο Siemens πρέπει να θεωρηθεί, λόγω του συντελεστή πληρότητας 77 % όπως ισχυρίζονται οι προσφεύγουσες,
ως δυνάμενο, σε κάθε περίπτωση, να εξασφαλίζει την πλήρη χρήση των 200 θέσεων από τους πελάτες του.
119   Ενόψει της αντικαταβολής των 25 000 000 και πλέον ευρώ (344 000 000 ATS), που είναι δυνατό να λάβουν τα ιαματικά λουτρά σε
διάστημα είκοσι ετών δυνάμει της ρήτρας κρατήσεως των 200 ξαπλώστρων, δεν είναι δυνατό, όπως είναι επόμενο, να γίνει δεκτός
ο ισχυρισμός των προσφευγουσών, ότι η δέσμευση των ιαματικών λουτρών για ημερήσια κράτηση 50 δωματίων στο ξενοδοχείο Siemens
επί τρία έτη συνεπάγεται επιδότηση 7 957 675 ευρώ (109 500 000 ATS).
120   Επιβάλλεται επιπλέον να σημειωθεί ότι το ποσό των εσόδων που οι προσφεύγουσες αποδίδουν στο ξενοδοχείο Siemens βάσει της ρήτρας
κρατήσεως των 50 δωματίων στηρίζεται σε εκτίμηση, μη αποδεικνυόμενη, της τιμής μιας διανυκτερεύσεως σε 145,35 ευρώ (2 000
ATS), και τούτο ενώ, π.χ., η Royal Bank of Scotland είχε εκτιμήσει την τιμή αυτή σε περίπου 87,20 ευρώ (1 200 ATS), στο πλαίσιο
της μελέτης αγοράς που της είχε ζητηθεί να καταρτίσει ενόψει της κατασκευής του ξενοδοχείου Siemens.
121   Η έκπτωση 10 %, περί της οποίας δεν γίνεται μνεία στην προσβαλλομένη απόφαση και η οποία προβλέπεται υπέρ του ξενοδοχείου
Siemens στη ρήτρα κρατήσεως των 200 ξαπλώστρων, δεν μπορεί, κατ’ ουσίαν, να θέσει υπό αμφισβήτηση τα ανωτέρω συμπεράσματα.
122   Επομένως, οι προσφεύγουσες δεν μπόρεσαν να καταδείξουν την ύπαρξη στοιχείων κρατικής ενισχύσεως στους όρους της συμφωνίας
περί αμοιβαίων κρατήσεων.
123   Πρέπει να θεωρηθεί ότι από τον τρίτο λόγο ακυρώσεως δεν αποκαλύπτεται κάποια σοβαρή δυσχέρεια η οποία θα επέβαλλε στην Επιτροπή
την υποχρέωση να κινήσει την επίσημη διαδικασία εξετάσεως του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης.

Επί του τετάρτου λόγου που αντλείται από την παράβαση του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γ΄, της Συνθήκης
Επιχειρήματα των διαδίκων
124   Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, προκειμένου να εκτιμηθεί το συμβατό μιας κρατικής ενισχύσεως με την κοινή αγορά, πρέπει
να ληφθούν υπόψη οι υφιστάμενες υπερδυνατότητες, η μειωμένη αύξηση ζητήσεως, η θέση του δικαιούχου στη σχετική αγορά καθώς
και ο τρόπος χορηγήσεως της ενισχύσεως.
125   Όμως, η διάθεση κλινών δεν παύει να μειώνεται τόσο στην κοινότητα του Loipersdorf όσο και στην περιοχή θερμών λουτρών του
Steier. Το 1996 καταγράφηκαν 133 196 διανυκτερεύσεις, δηλαδή συνολική πληρότητα 60,8 % της δυναμικότητας σε κλίνες. Όμως,
πέντε έτη προηγουμένως, τα ξενοδοχεία του Loipersdorf είχαν σημειώσει 266,9 ημέρες πληρότητας, δηλαδή συντελεστή 73 %. Η εξέλιξη
είναι ανάλογη και στις άλλες εγκαταστάσεις ιαματικών λουτρών του Steier.
126   Οι ελπίδες συστάσεως μιας εντελώς νέας μονάδας για την επιτυχή αντιμετώπιση του κορεσμού της οικείας περιοχής ιαματικών λουτρών
διαψεύσθηκαν. Ελλείψει επαρκούς συντελεστή πληρότητας, ο διεθνής ξενοδοχειακός όμιλος Steigenberger απεχώρησε από το Bad Waltershof,
και τούτο λόγω αδυναμίας προσελκύσεως επαρκούς αριθμού Γερμανών πελατών. Όσον αφορά τα ιαματικά λουτρά του Bad Blumau, οι
προσδοκίες δεν επαληθεύθηκαν, και τούτο παρά την άνευ προηγουμένου διαφημιστική καμπάνια που είχε γίνει για την προσέλκυση
πελατών από όλο τον κόσμο.
127   Οι αυστριακές αρχές παρέσχον στην Επιτροπή μόνο μια μελέτη σχετικά με τα ιαματικά λουτρά του Blumau, η οποία ανατρέχει στο 1994.
Οι λοιπές γνώμες στις οποίες αναφέρεται η Επιτροπή έχουν σχέση με την εκτίμηση του επίμαχου σχεδίου σε αναφορά μόνο με κριτήρια
διαχειρίσεως επιχειρήσεων και αφορούν την οικονομική δικαιολόγηση της επενδύσεως εκ μέρους των επενδυτών και τη βιωσιμότητα
του σχεδίου αυτού. Συναφώς, η μελέτη των Pannell Kerr Forster Associates που μνημονεύει η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα
ότι δεν πρόκειται για ιδιαιτέρως ελκυστική επένδυση.
128   Λόγω της λειτουργίας του ξενοδοχείου Siemens, η ζήτηση, ιδίως η διεθνής, δεν μπορεί να καλύψει πλήρως την προσφορά νέων κλινών.
Κατά συνέπεια, μια επένδυση της τάξεως αυτής, συνοδευομένη από την αμφισβητούμενη κρατική ενίσχυση, συνεπάγεται καταστροφικό
ανταγωνισμό μεταξύ των ξενοδοχείων και νοθεύει τους όρους του ανταγωνισμού.
129   Δεν πρέπει να χορηγηθεί κρατική ενίσχυση όταν η αγορά βρίσκεται σε προσωρινή ισορροπία ή όταν ο δικαιούχος της ενισχύσεως
διαθέτει, όπως συμβαίνει εν προκειμένω, σημαντικά ίδια μέσα. Εξάλλου, η Siemens AG Αυστρίας έχει ήδη τύχει επανειλημμένων
κρατικών ενισχύσεων (απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Μαΐου 1997, C‑278/95 P, Siemens κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. I‑2507).
130   Η Επιτροπή απαντά ότι η προσβαλλομένη απόφαση στηρίζεται στις μελέτες και γνώμες που παρατίθενται στο σημείο 2.2. Η μελέτη
του 1994 όχι μόνον δεν στερείται καμιάς ενδεικτικής αξίας αλλά και αφορά τις μακροπρόθεσμες προοπτικές του ιαματικού τουρισμού
στο Steier και υποβάλλει ορισμένες προτάσεις για την ανάπτυξή του. Επομένως, οι προτάσεις αυτές δεν μπορούν να θεωρηθούν ανίσχυρες
λίγα μόνο έτη αργότερα, όταν απλώς άρχισε η εφαρμογή τους.
131   Ο υπαινιγμός που περιλαμβάνεται στη μελέτη Kerr Forster Associates σχετικά με την ανυπαρξία ιδιαιτέρως ενδιαφερουσών δυνατοτήτων
επενδύσεων δεν σημαίνει ότι το σχέδιο δεν είναι βιώσιμο· μάλλον υπονοεί ότι οι προοπτικές κέρδους είναι, σε σχέση με αυτές
άλλων επενδύσεων, σχετικώς μέτριες. Έτσι, καταδεικνύεται ότι μια κρατική ενίσχυση ήταν αναγκαία ως ενθάρρυνση. Επομένως, ορθώς,
στην προσβαλλομένη απόφαση, η μελέτη θεωρήθηκε ως καθοριστική.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
132   Το άρθρο 92 της Συνθήκης ορίζει, στην παράγραφό του 3, στοιχείο γ΄, ότι μπορούν να θεωρηθούν ως συμβατές με την κοινή αγορά
οι ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν
τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.
133   Συναφώς, αντίθετα προς ό,τι υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, δεν προκύπτει ότι οι εκτιμήσεις επί των οποίων η Επιτροπή στηρίχθηκε
προκειμένου να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η εγκριθείσα κρατική ενίσχυση μπορούσε να ευνοήσει την ανάπτυξη μιας περιοχής,
που είχε επιλεγεί στο πλαίσιο των ενισχύσεων για την περιφερειακή ανάπτυξη του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γ΄, της Συνθήκης,
παρουσίαζαν σοβαρές δυσχέρειες δυνάμενες να δικαιολογήσουν την προσφυγή στην επίσημη διαδικασία της εξετάσεως του άρθρου 93,
παράγραφος 2, της Συνθήκης.
134   Έτσι, το Πρωτοδικείο δεν μπορεί να θεωρήσει ως δεδομένες ούτε την προβαλλομένη μείωση της διαθέσεως κλινών στην περιοχή των
ιαματικών λουτρών του Steier ούτε την αποδιδόμενη από τις προσφεύγουσες αστάθεια στη σχετική αγορά. Οι ίδιες οι προσφεύγουσες
πιστώνουν τα ξενοδοχεία ιαματικών λουτρών με τωρινό συντελεστή πληρότητας 77 %, ενώ, ταυτόχρονα, παρατηρούν ότι η συνολική
πληρότητα της δυναμικότητας σε κλίνες ήταν μόνο 60,8 % το 1996.
135   Επομένως, το Πρωτοδικείο εκτιμά ότι η Επιτροπή όφειλε να έχει προβεί σε εμπεριστατωμένη ανάλυση της οικείας αγοράς προκειμένου
να μπορέσει να διαπιστώσει, στο σημείο 3.2.2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, τη σταθερή τάση προς τα άνω και τον μη κορεσμένο
χαρακτήρα της περιφερειακής αγοράς του τουρισμού ευμάρειας τον οποίο αφορά η εν λόγω ενίσχυση, τον υψηλό συντελεστή εκμεταλλεύσεως
των τεσσάρων ξενοδοχείων τεσσάρων αστέρων του Loipersdorf και, τέλος, την ικανότητα του ξενοδοχείου Siemens να προσελκύσει
επιπλέον πελάτες από όλον τον κόσμο χωρίς τη δημιουργία πλεονάσματος δυνατοτήτων.
136   Εξάλλου, οι προσφεύγουσες περιορίστηκαν στο να ισχυριστούν, γενικώς, χωρίς καμιά προσπάθεια συγκεκριμενοποιήσεως, τον απηρχαιωμένο
χαρακτήρα της εκθέσεως σχετικά με την περιφερειακή ανάπτυξη του Steier που είχε καταρτισθεί τον Οκτώβριο του 1994 από το Institut
für Technologie- und Regionalpolitik.
137   Όπως επισημαίνεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, στην έκθεση αυτή υπογραμμίζεται, χωρίς αυτό να αμφισβητείται από τις προσφεύγουσες,
ότι η βελτίωση των υφισταμένων υποδομών στην περιοχή των ιαματικών λουτρών του Steier αποτελεί προηγούμενη προϋπόθεση για
την ανάπτυξη του τουρισμού του. Με την έκθεση αυτή συνιστάται η ανάπτυξη στην περιοχή ενός στηριζόμενου στα ιαματικά λουτρά
και στις φροντίδες υγείας τουρισμού προσανατολισμένου στη διεθνή πελατεία και, για τον σκοπό αυτό, τόσο η διαφοροποίηση της
προσφοράς σε τουριστικές παροχές όσο και ο προνομιακός προσανατολισμός της προς ορισμένες κατηγορίες πελατών. Συναφώς, θεωρήθηκε
ουσιώδης η επέκταση των ξενοδοχειακών δυνατοτήτων σε επίπεδο ανώτερο αυτού των υφισταμένων ξενοδοχείων, επίπεδο στο οποίο
αναμφιβόλως ανήκει το ξενοδοχείο Siemens.
138   Οι προσφεύγουσες δεν αμφισβήτησαν την προσδοκώμενη θετική πτυχή της επιδοτηθείσας επενδύσεως στην περιφερειακή αγορά εργασίας
όπου το σχέδιο εμφανίζεται ως δυνάμενο να συντελέσει στην άμεση δημιουργία 150 θέσεων εργασίας. Ούτε, εξάλλου, οι προσφεύγουσες
αρνήθηκαν τις προοπτικές μειώσεως της ανεργίας για το εργατικό δυναμικό, ιδίως το γυναικείο, το οποίο αφορούν οι δυνάμενες
να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας στον τουρισμό ευμάρειας.
139   Ούτε, άλλωστε, οι προσφεύγουσες θεμελιώνουν τον ισχυρισμό τους σχετικά με το ότι η Siemens AG Αυστρίας είχε ήδη επανειλημμένως
τύχει κρατικών ενισχύσεων. Το νομολογιακό προηγούμενο που προβάλλεται προς στήριξη του ισχυρισμού αυτού αφορούσε κρατικές
ενισχύσεις που είχαν καταβληθεί στη Siemens SA, εταιρία βελγικού δικαίου με έδρα τις Βρυξέλλες, δραστηριοποιημένη σε άλλον
εκτός της ξενοδοχειακής βιομηχανίας τομέα. Επομένως, το συμβατό με την κοινή αγορά της χορηγηθείσας στο ξενοδοχείο Siemens
ενισχύσεως έπρεπε να εκτιμηθεί ενόψει αυτών και μόνο των χαρακτηριστικών.
140   Η περιεχόμενη στη μελέτη των Pannell Kerr Forster Associates αναφορά στη μικρή αποδοτικότητα του επίμαχου σχεδίου κατασκευής
ξενοδοχείου δεν είναι ικανή, αυτή καθεαυτή, να καταδείξει ότι τούτο είναι κατά βάση ακατάλληλο για την προώθηση της αναπτύξεως
της περιοχής των ιαματικών λουτρών του Steier.
141   Πρέπει να θεωρηθεί ότι από τον τέταρτο λόγο δεν αποκαλύπτεται κάποια σοβαρή δυσχέρεια η οποία θα επέβαλλε στην Επιτροπή την
υποχρέωση να κινήσει την επίσημη διαδικασία εξετάσεως του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης.

Επί του πέμπτου λόγου που αντλείται από την παράβαση του άρθρου 6, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως,
άρθρο 12, πρώτο εδάφιο, ΕΚ)
Επιχειρήματα των διαδίκων
142   Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η υπόσχεση εγγυημένης πληρότητας συνδεόμενης με κρατήσεις εξασφαλίζουσες άμεση πρόσβαση
στα ιαματικά λουτρά συνιστά παραβίαση της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων που έχει θεσπιστεί με το άρθρο 6, πρώτο εδάφιο,
της Συνθήκης.
143   Κατά την Επιτροπή, οι προσφεύγουσες ουδόλως διευκρινίζουν κατά ποίον τρόπο έχουν αποτελέσει το αντικείμενο δυσμενούς διακρίσεως
λόγω της ιθαγένειάς τους, κατά την έννοια της προπαρατεθείσας διατάξεως. Οι ενδιαφερόμενες δεν ισχυρίζονται ότι το ξενοδοχείο
Siemens έτυχε προτιμησιακής μεταχειρίσεως σε σχέση με τους αυστριακούς ανταγωνιστές του λόγω της ιδιότητάς του ως θυγατρικής
γερμανικού ομίλου.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
144   Το άρθρο 6 της Συνθήκης ορίζει, στο πρώτο του εδάφιο, ότι απαγορεύεται κάθε διάκριση λόγω ιθαγενείας«εντός του πεδίου εφαρμογής
της [...] Συνθήκης» και«με την επιφύλαξη των ειδικών διατάξεών της».
145   Εν προκειμένω, αφενός, δεν αμφισβητείται ότι η δικαιούχος της αμφισβητουμένης ενισχύσεως επιχείρηση είναι εταιρία αυστριακού
δικαίου ενώ ούτε καν προβλήθηκε ο ισχυρισμός ότι η ενίσχυση αυτή εγκρίθηκε λόγω της ιδιότητας που έχει η δικαιούχος ως θυγατρική
μη αυστριακού ομίλου.
146   Αφετέρου, το άρθρο 6, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης προορίζεται να εφαρμόζεται κατά τρόπο αυτοτελή μόνο σε διεπόμενες από το
κοινοτικό δίκαιο καταστάσεις για τις οποίες η Συνθήκη δεν προβλέπει ειδικούς κανόνες σχετικούς με την απαγόρευση διακρίσεων
(αποφάσεις του Δικαστηρίου της 10ης Δεκεμβρίου 1991, C-179/90, Merci convenzionali porto di Genova, Συλλογή 1991, σ. Ι-5889,
σκέψη 11, και της 14ης Ιουλίου 1994, C-379/92, Peralta, Συλλογή 1994, σ. Ι-3453, σκέψη 18).
147   Εξ αυτού έπεται ότι το άρθρο 6, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης δεν μπορεί να εφαρμοστεί κατά τρόπο αυτοτελή στο πλαίσιο της υπό
κρίση διαφοράς, και τούτο λόγω της υπάρξεως των κανόνων ανταγωνισμού της Συνθήκης ΕΚ. Οι εν λόγω κανόνες αφορούν τις δυσμενείς
διακρίσεις όχι σε σχέση με την ιθαγένεια των φερομένων ως θιγομένων επιχειρήσεων αλλά σε σχέση με την αφορώσα συγκεκριμένο
τομέα και συγκεκριμένη περιοχή αγορά που λαμβάνεται υπόψη.
148   Πρέπει να θεωρηθεί ότι από τον πέμπτο λόγο δεν αποκαλύπτεται κάποια σοβαρή δυσχέρεια η οποία θα επέβαλλε στην Επιτροπή την
υποχρέωση να κινήσει την επίσημη διαδικασία εξετάσεως του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης.

Επί του έκτου λόγου που αντλείται από την παράβαση κοινοτικών διατάξεων σχετικών με την ελευθερία εγκαταστάσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
149   Οι προσφεύγουσες επισημαίνουν ότι η επίδικη ενίσχυση είναι αντίθετη προς το γενικό πρόγραμμα σχετικά με την ελευθερία εγκαταστάσεως
το οποίο αποσκοπεί στο να διασφαλίζει, σύμφωνα με το άρθρο 54, παράγραφος 3, στοιχείο η΄, της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 44, παράγραφος
2, στοιχείο η΄, ΕΚ) ότι οι όροι εγκαταστάσεως δεν θα νοθεύονται με τη χορήγηση ενισχύσεων από τα κράτη μέλη. Οι διατάξεις
αυτές έχουν ως αντικείμενο να εμποδίζουν ώστε οι αλλοδαπές επιχειρήσεις να τυγχάνουν, όταν εγκαθίστανται σε κράτος μέλος,
πλεονεκτημάτων που οι επιχειρήσεις αυτού του κράτους μέλους δεν διαθέτουν.
150   Η Επιτροπή εκτιμά ότι μια ατομική ενίσχυση δεν μπορεί να υπαχθεί στο άρθρο 54, παράγραφος 3, στοιχείο η΄, της Συνθήκης. Κάθε
εγκρίνουσα κρατική ενίσχυση απόφαση θέτει κατ’ ανάγκην σε πλεονεκτική μοίρα μόνο τη δικαιούχο επιχείρηση, καθιστώντας έτσι
δυσχερέστερους τους όρους εγκαταστάσεως των ανταγωνιστών. Κατά συνέπεια, η επιχειρηματολογία των προσφευγουσών συνεπάγεται
ότι δυνάμει της διατάξεως αυτής απαγορεύονται εξ ολοκλήρου οι ατομικές ενισχύσεις, πράγμα που τα υψηλά συμβαλλόμενα μέρη ουδέποτε,
βεβαίως, είχαν επιδιώξει.
151   Επομένως, πρέπει μάλλον να θεωρηθεί ότι η προβαλλομένη διάταξη έχει ως στόχο την απαγόρευση των ενισχύσεων για εγκατάσταση
στην αλλοδαπή. Όμως, η προσβαλλομένη απόφαση δεν αφορά αυτόν τον τύπο ενισχύσεων.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
152   Από τις ανωτέρω αναπτύξεις, ιδίως από την εξέταση του πέμπτου λόγου ακυρώσεως, προκύπτει ότι η προσβαλλομένη απόφαση θεωρεί
συμβατή με την κοινή αγορά ενίσχυση χορηγηθείσα από τις αυστριακές αρχές για την εγκατάσταση μιας επιχειρήσεως αυστριακού
δικαίου κείμενης στο αυστριακό έδαφος.
153   Πάντως, όπως προκύπτει από το άρθρο 52, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 43, πρώτο εδάφιο,
ΕΚ) και από το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 48, πρώτο εδάφιο, ΕΚ), οι διατάξεις σχετικά με το δικαίωμα
εγκαταστάσεως σκοπούν στην κατάργηση των περιορισμών που παρακωλύουν την ελευθερία εγκαταστάσεως των υπηκόων και εταιριών
κράτους μέλους στο έδαφος άλλου κράτους μέλους, θέμα άσχετο προς την υπό κρίση περίπτωση.
154   Εξ αυτού έπεται ότι οι προβαλλόμενες διατάξεις δεν μπορούν να τύχουν εφαρμογής στην υπό κρίση περίπτωση.
155   Πρέπει να θεωρηθεί ότι από τον έκτο λόγο ακυρώσεως δεν αποκαλύπτεται κάποια σοβαρή δυσχέρεια η οποία θα επέβαλλε στην Επιτροπή
την υποχρέωση να κινήσει επίσημη διαδικασία εξετάσεως του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης.

Επί του εβδόμου λόγου που αντλείται από την παράβαση κοινοτικών διατάξεων σχετικών με την προστασία του περιβάλλοντος
Επιχειρήματα των διαδίκων
156   Οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι η Επιτροπή έχει παραβεί τις διατάξεις του άρθρου 130 Ρ της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως,
άρθρου 174 ΕΚ), στο μέτρο που για το σχέδιο κατασκευής ακινήτου απαιτούνταν εκτίμηση των επιπτώσεών του στο περιβάλλον, όπως
ορίζει η οδηγία 85/337/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1985, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων
και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον (ΕΕ L 175, σ. 40). Όμως, η Επιτροπή δεν εξέτασε, στις αιτιολογικές σκέψεις της προσβαλλομένης
αποφάσεως, σε ποια έκταση οι περιβαλλοντικές οχλήσεις από το σχέδιο θα είχαν επίπτωση στην ανάπτυξη της περιοχής των ιαματικών
λουτρών του Steier.
157   Η Επιτροπή θεωρεί ότι αναφορικά με το σχέδιο κατασκευής ξενοδοχειακής μονάδας ήταν αναγκαία η εξέταση του συμβατού του με
το περιβάλλον. Παρ’ όλα αυτά, δεν λέχθηκε ότι τέτοια εξέταση δεν έλαβε χώρα ούτε καταδείχθηκε σε ποιο βαθμό το γεγονός ότι
έπρεπε να έχει γίνει μια τέτοια εξέταση συνεπάγεται ότι είναι παράνομη η προσβαλλόμενη απόφαση. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν είναι
αρμόδια να αποφανθεί επί του συμβατού με το περιβάλλον σχεδίων ατομικών ενισχύσεων, ιδίως στο πλαίσιο αποφάσεως βάσει του
άρθρου 93, παράγραφος 3, της Συνθήκης.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
158   Η μόνη αιτία ασυμβάτου του επίμαχου σχεδίου κατασκευής ξενοδοχειακής μονάδας με το άρθρο 130 Ρ της Συνθήκης, που προβάλλουν
οι προσφεύγουσες, είναι η ανυπαρξία εκτιμήσεως των επιπτώσεών του στο περιβάλλον. Πάντως, μολονότι τα«ξενοδοχειακά συγκροτήματα»
περιλαμβάνονται, πράγματι, μεταξύ των σχεδίων που μνημονεύονται στο παράρτημα ΙΙ, σημείο 12, της οδηγίας 85/337, όπως τροποποιήθηκε
με την οδηγία 97/11/ΕΚ του Συμβουλίου, της 3ης Μαρτίου 1997 (ΕΕ L 73, σ. 5), υπόκεινται, υπ’ αυτήν τους την ιδιότητα, δυνάμει
του άρθρου 4, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, σε εκτίμηση του αντίκτυπου τους στο περιβάλλον μόνο εφόσον τα κράτη μέλη θεωρούν
ότι τα χαρακτηριστικά τους επιβάλλουν κάτι τέτοιο.
159   Κατά συνέπεια, μολονότι τυχόν παράβαση της οδηγίας 85/337 από τις αρμόδιες εθνικές αρχές θα επέσυρε, ενδεχομένως, διαδικασία
διαπιστώσεως παραβάσεως κράτους μέλους βάσει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 226 ΕΚ), τούτο όμως δεν θα μπορούσε
να συνιστά σοβαρή δυσχέρεια όσον αφορά την εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση του συμβατού της επίδικης ενισχύσεως με την κοινή
αγορά.
160   Όλως επικουρικώς, πρέπει να επισημανθεί ότι το Verwaltungsgerichtshof της Δημοκρατίας της Αυστρίας απέρριψε, με απόφαση της
23ης Μαΐου 2001, την εναντίωση που είχε προβληθεί, μεταξύ άλλων, από τρεις από τις προσφεύγουσες κατά της αδείας για την υλοποίηση
του σχεδίου κατασκευής του ξενοδοχείου Siemens, για τον λόγο ότι δεν ήταν εν προκειμένω αναγκαία μελέτη για τις επιπτώσεις
στο περιβάλλον.
161   Επομένως, πρέπει να θεωρηθεί ότι με την προβολή του εβδόμου λόγου ακυρώσεως δεν αποκαλύπτεται κάποια σοβαρή δυσχέρεια η οποία
θα επέβαλλε στην Επιτροπή την υποχρέωση να κινήσει την επίσημη διαδικασία εξετάσεως του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης.

Επί του ογδόου λόγου που αντλείται από την κατάχρηση εξουσίας
Επιχειρήματα των διαδίκων
162   Οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι η προσβαλλομένη απόφαση εκδόθηκε για σκοπό διαφορετικό από τον επικαλούμενο. Αφενός, με
την απόφαση αυτή αποκλείστηκε, από την εκτίμηση της επίμαχης κρατικής ενισχύσεως, η συμφωνία περί αμοιβαίων κρατήσεων μεταξύ
των ιαματικών λουτρών και του ξενοδοχείου Siemens. Αφετέρου, η προσβαλλομένη απόφαση αναφέρεται στη μελέτη των Pannell Kerr
Forster Associates, και τούτο μολονότι η εν λόγω μελέτη δεν θεωρεί το επίμαχο σχέδιο κατασκευής ξενοδοχείου ως«ιδιαιτέρως
ελκυστική επένδυση».
163   Η Επιτροπή αποκλείει οποιαδήποτε περίπτωση καταχρήσεως εξουσίας. Η συμφωνία περί αμοιβαίων κρατήσεων αποτελεί συναλλαγή κοινού
δικαίου εξ επαχθούς αιτίας. Η έλλειψη ιδιαίτερου συμφέροντος όσον αφορά την επίμαχη επένδυση που έχει επισημανθεί με την προπαρατεθείσα
μελέτη σημαίνει απλώς ότι ο ενδιαφερόμενος επενδυτής δεν μπορεί να υπολογίζει σε θεαματικά κέρδη.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
164   Κατά πάγια νομολογία, μια απόφαση πάσχει από κατάχρηση εξουσίας μόνον εφόσον προκύπτει, βάσει αντικειμενικών καταλλήλων και
συγκλινόντων στοιχείων ότι αυτή εκδόθηκε με αποκλειστικό, ή τουλάχιστον καθοριστικό, γνώμονα την επίτευξη σκοπών διαφορετικών
αυτών που προβάλλονται από το οικείο όργανο ή για την αποφυγή διαδικασίας που ειδικώς προβλέπεται από τη Συνθήκη για την αντιμετώπιση
των συγκεκριμένων περιστάσεων (απόφαση του Πρωτοδικείου της 8ης Ιουλίου 1999, Τ-266/97, Vlaamse Televisie Maatschappij κατά
Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. II-2329, σκέψη 131).
165   Πάντως, από κανένα στοιχείο της δικογραφίας δεν προκύπτουν ενδείξεις που να στηρίζουν την άποψη ότι η διαδικασία που κατέληξε
στην έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως κινήθηκε για σκοπό διαφορετικό από αυτόν της εγκρίσεως ενισχύσεως για την ανάπτυξη
προς τούτο επιλεγείσας περιοχής.
166   Επομένως, ο όγδοος λόγος δεν μπορεί να γίνει δεκτός.
167   Υπό τις συνθήκες αυτές, κανένας από τους λόγους που προβλήθηκαν από τις προσφεύγουσες δεν επιτρέπει να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή
αντιμετώπιζε σοβαρές δυσχέρειες οι οποίες της επέβαλλαν να κινήσει την επίσημη διαδικασία εξετάσεως του άρθρου 93, παράγραφος
2, της Συνθήκης.
168   Επομένως, η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.

Επί των δικαστικών εξόδων
169   Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον
υπήρξε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι οι προσφεύγουσες ηττήθηκαν, πρέπει αυτές να καταδικασθούν στα
έξοδα της Επιτροπής, σύμφωνα με τα σχετικά αιτήματα του εν λόγω κοινοτικού οργάνου.
170   Δυνάμει του άρθρου 87, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας, τα κράτη μέλη που παρεμβαίνουν σε διαφορά φέρουν
τα δικαστικά τους έξοδα. Εξ αυτού έπεται ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας πρέπει να φέρει τα δικά της δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ (πρώτο πενταμελές τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Καταδικάζει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα της Επιτροπής.
3)
Η Δημοκρατία της Αυστρίας φέρει τα δικά της δικαστικά έξοδα.
Vesterdorf
Azizi
Jaeger
Legal

Martins Ribeiro
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 13 Ιανουαρίου 2004.
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
H. Jung

B. Vesterdorf
*
Γλώσσα διαδικασίας:  η γερμανική.