CELEX: 62001TJ0304
Κοινή γεωργική πολιτική
Υγειονομικός έλεγχος
Σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών
Ρύθμιση σχετική με την προστασία της υγείας των ζώων και της δημόσιας υγείας
Αγωγή αποζημιώσεως
Εξωσυμβατική ευθύνη
Αιτιώδης σύνδεσμος
Διαδικαστικές πλημμέλειες
Ένωση επιχειρηματιών
Απαράδεκτο

Ηνωμένο Βασίλειο κατά Επιτροπής, σκέψη 99· απόφαση του Πρωτοδικείου της 16ης Ιουλίου 1998, T‑199/96, Bergaderm και
Goupil κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II‑2805, σκέψη 66). Εντούτοις, η αρχή της προλήψεως δεν έχει ως αποτέλεσμα να υποχρεώσει
τα κοινοτικά θεσμικά όργανα να ακολουθούν κάθε επιστημονική γνώμη χωρίς καμία δυνατότητα εκτιμήσεως. Τα μέτρα που ελήφθησαν
για την αντιμετώπιση της κρίσης της ΣΕΒ ήταν πάντοτε προσαρμοσμένα στους υφιστάμενους κινδύνους, σύμφωνα με την εκτίμηση των
κοινοτικών θεσμικών οργάνων.
2. Επί της υπάρξεως ζημίας
Οι ενάγοντες επικαλούνται την ύπαρξη, αφενός, οικονομικής ζημίας και, αφετέρου, ηθικής βλάβης.
Συναφώς, ισχυρίζονται κατ’ αρχάς ότι υπέστησαν άμεση, αληθή και παρούσα περιουσιακή ζημία, λόγω της εμφανίσεως της κρίσης
της ΣΕΒ στην Ισπανία, τόσο λόγω της αυξήσεως των εξόδων τους (damnum emergens) όσο και λόγω του διαφυγόντος κέρδους που θα
είχαν αποκομίσει αν δεν είχε προκληθεί η κρίση (lucrum cessans). Η ζημία που υπέστησαν συνιστά εξ ολοκλήρου απρόβλεπτη ζημία
που υπερβαίνει τους συνήθεις οικονομικούς κινδύνους που είναι εγγενείς στις δραστηριότητες του οικείου τομέα (απόφαση του
Δικαστηρίου της 26ης Ιουνίου 1990, C‑152/88, Sofrimport κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. I‑2477, σκέψη 28). Οι ενάγοντες υπολογίζουν
το ποσό της ζημίας αυτής βάσει τριών κριτηρίων. Πρώτον, επισημαίνουν ότι η εμφάνιση του πρώτου κρούσματος ΣΕΒ στην Ισπανία
προκάλεσε πτώση μεταξύ 25 και 47 % της καταναλώσεως βοείου κρέατος στη χώρα αυτή, η οποία επέφερε μείωση του όγκου των σφαγών
μέχρι και 70 %. Δεύτερον, παρατηρούν ότι η εν λόγω μείωση της καταναλώσεως επέφερε σημαντική πτώση της τιμής του βοείου κρέατος
στην Ισπανία, η οποία από 484 ισπανικές πεσέτες (ESP)/χιλιόγραμμο το 2000 έπεσε σε 331 ESP/χιλιόγραμμο κατά τη διάρκεια των
πέντε πρώτων μηνών του 2001. Τρίτον, οι ενάγοντες εντοπίζουν «παράπλευρες» ζημίες μεταξύ των οποίων τις ακόλουθες: την παρατεταμένη
διατήρηση των ζώων στους στάβλους περάν του φυσιολογικού κύκλου πάχυνσης, την αύξηση της τιμής των ζωοτροφών (κατόπιν της
απαγορεύσεως χρήσεως κρεατοστεαλεύρων), τις δαπάνες αφαιρέσεως των ΥΕΚ και τις απώλειες που συνδέονται με την υποτίμηση της
αξίας, στην αγορά, των σφαγίων η σπονδυλική στήλη των οποίων είχε αφαιρεθεί και, τέλος, την παραλαβή, τη μεταφορά και την
καταστροφή των σφαγίων, κατόπιν των μέτρων που έλαβε η Επιτροπή. Το συνολικό ποσό της οικονομικής ζημίας που υπέστησαν οι
ενάγοντες ανέρχεται, χωρίς να ληφθούν υπόψη οι ως άνω «παράπλευρες» ζημίες, σε 19 438 372,69 ευρώ.
Το Συμβούλιο υπενθυμίζει ότι η θεμελίωση ευθύνης της Κοινότητας προϋποθέτει ότι η προβαλλόμενη ζημία υπερβαίνει τα όρια των
συνήθων οικονομικών κινδύνων που είναι εγγενείς στις δραστηριότητες του οικείου τομέα (προπαρατεθείσα απόφαση Ireks-Arkady
κατά Συμβουλίου και Επιτροπής, σκέψη 11). Το Συμβούλιο εκτιμά ότι, με την προτεινόμενη μέθοδο υπολογισμού, δεν αποδεικνύεται
ότι οι ενάγοντες υπέστησαν οποιαδήποτε ζημία ούτε μπορεί να εκτιμηθεί η έκταση των εν λόγω ζημιών για κάθε επιχείρηση. Επισημαίνει,
επίσης, ότι η Κοινότητα και τα κράτη μέλη έλαβαν σημαντικά μέτρα για να αντισταθμίσουν την απώλεια των εισοδημάτων των εκτροφέων,
πλεονεκτήματα τα οποία πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τον υπολογισμό της υποτιθέμενης ζημίας (απόφαση του Δικαστηρίου της 18ης
Μαΐου 1993, C‑220/91 P, Επιτροπή κατά Stahlwerke Peine-Salzgitter, Συλλογή 1993, σ. I‑2393, σκέψη 57). Η Επιτροπή επισημαίνει
ότι, λαμβανομένης υπόψη της περιπλοκότητας υπολογισμού της προβαλλόμενης οικονομικής ζημίας, ο καθορισμός της πρέπει ενδεχομένως
να αποτελέσει αντικείμενο μεταγενέστερης αναλύσεως στο πλαίσιο νέας διαδικασίας. Εν πάση περιπτώσει, αναφέρει ότι μεγάλο μέρος
των υποτιθέμενων «παράπλευρων ζημιών» δεν μπορεί να αποζημιωθεί, καθότι αυτές προκλήθηκαν ακριβώς λόγων των μέτρων καταπολέμησης
της νόσου, τη λήψη των οποίων ζήτησαν οι ενάγοντες.
Ακολούθως, οι ενάγοντες ισχυρίζονται ότι η κρίση της ΣΕΒ τους προκάλεσε ηθική βλάβη. Πρώτον, η παράνομη συμπεριφορά των θεσμικών
οργάνων και η κοινωνική αναστάτωση που προκάλεσε η κρίση οδήγησαν στην απώλεια της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στους εκτροφείς
και τους λοιπούς επιχειρηματίες του τομέα, η οποία έβλαψε το κύρος του επαγγέλματος. Δεύτερον, το κλίμα αυτό οδήγησε σε αβεβαιότητα
για το επαγγελματικό μέλλον των εκτροφέων. Επιπλέον, η παράλειψη δράσεως ή η ανεπαρκής δράση των θεσμικών οργάνων επέφερε,
επίσης, την απώλεια της εμπιστοσύνης των εναγόντων στους οργανισμούς που εκπροσωπούν και υπερασπίζουν τα συμφέροντά τους.
Τρίτον, οι ενάγοντες περιήλθαν σε κατάσταση αναταραχής λόγω των συναισθημάτων αδυναμίας, άγχους, αγωνίας και αβεβαιότητας
που τους προκλήθηκαν. Οι ενάγοντες υπολογίζουν ότι το ποσό που αντιστοιχεί στην ηθική τους βλάβη ισοδυναμεί με το 15 % του
μεμονωμένου ποσού της αποζημιώσεως που ζητείται λόγω της πτώσεως των τιμών, ήτοι, συνολικά, σε 2 915 755,8 ευρώ.
Το Συμβούλιο υποστηρίζει ότι οι ενάγοντες ουδόλως συγκεκριμενοποίησαν την ηθική βλάβη που ισχυρίζονται ότι υπέστησαν και ότι
προέβησαν σε αυθαίρετο και μη τεκμηριωμένο ποσοτικό προσδιορισμό της. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η εκτροφή αποτελεί οικονομική
δραστηριότητα στην οποία υφίσταται ο κίνδυνος απωλειών για τους επιχειρηματίες και ότι η προβαλλόμενη βλάβη του επαγγελματικού
κύρους των εναγόντων και οι ψυχικές αναταραχές που υπέστησαν ουδόλως αποδείχθηκαν.
3. Επί της υπάρξεως αιτιώδους συνδέσμου
Οι ενάγοντες ισχυρίζονται ότι πληρούται εν προκειμένω η προϋπόθεση υπάρξεως αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της προσαπτόμενης παράνομης
συμπεριφοράς και της προβαλλόμενης ζημίας. Υποστηρίζουν ότι, αν η Επιτροπή και το Συμβούλιο είχαν λάβει τα αναγκαία μέτρα
για να αποφύγουν την επέκταση της εστίας της νόσου, θα είχαν αποφευχθεί οι ζημίες που υπέστησαν οι εκτροφείς. Η κακή διαχείριση
εκ μέρους των εν λόγω οργάνων παρεμπόδισε την άσκηση καλύτερου ελέγχου των παραγόντων που ευθύνονταν για τη διάδοση της νόσου
εκτός του γεωγραφικού εδάφους όπου εμφανίστηκε και συνιστά, ως εκ τούτου, την άμεση αιτία της κρίσεως.
Οι ενάγοντες επισημαίνουν ότι έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι τα κρεατοστεάλευρα ήταν ο φορέας μεταδόσεως της ΣΕΒ. Η Επιτροπή
και το Συμβούλιο όμως έλαβαν τα κατάλληλα μέτρα μόλις τον Δεκέμβριο του 2000, με τη θέσπιση της οδηγίας 2000/766, επιβάλλοντας
απόλυτη απαγόρευση χρησιμοποιήσεως μεταποιημένων ζωικών πρωτεϊνών στη διατροφή των ζώων εκτροφής. Κατόπιν της λήψεως των μέτρων
αυτών, η κρίση δεν επαναλήφθηκε.
Περαιτέρω, οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι η διάδοση της νόσου στην Ισπανία στα τέλη του 2000 έχει ως άμεση αιτία την απόφαση
98/256, με την οποία ήρθη ο αποκλεισμός που είχε επιβληθεί το 1996 για τα ζώντα βοοειδή, το κρέας και τα κρεατοστεάλευρα προελεύσεως
Ηνωμένου Βασιλείου. Λόγω αυτής της πρόωρης άρσης του αποκλεισμού, κατέστη δυνατή η διάδοση της ΣΕΒ στις χώρες εισαγωγής. Οι
ενάγοντες επισημαίνουν, συναφώς, ότι, αν η μέση διάρκεια επωάσεως της νόσου είναι 4 έως 5 έτη, επιστημονικές μελέτες απέδειξαν
ότι η ελάχιστη περίοδος επωάσεως ήταν περίπου 22 μήνες. Η εμφάνιση των πρώτων κρουσμάτων στην Ισπανία συνέβη δύο έτη μετά
την άρση του αποκλεισμού.
Οι ενάγοντες ισχυρίζονται, επίσης, ότι τα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση υποθέσεως διαφέρουν από εκείνα της υποθέσεως
που οδήγησε στην έκδοση της προπαρατεθείσας αποφάσεως Coldiretti κ.λπ. κατά Συμβουλίου και Επιτροπής, με την οποία το Πρωτοδικείο
απέρριψε την αγωγή για τον λόγο ότι η πτώση της κατανάλωσης βοείου κρέατος το 1996 οφειλόταν στη δημοσιοποίηση πληροφοριών
σχετικών με τη δυνατότητα μεταδόσεως της ΣΕΒ στον άνθρωπο. Εν προκειμένω, η κατανάλωση βοείου κρέατος στην Ισπανία κατέρρευσε
το 2000 χωρίς να έχει προηγηθεί δημοσίευση επιστημονικών στοιχείων σε εκλαϊκευμένη μορφή. Η αιτία της κρίσεως αυτής ήταν η
μαζική εμφάνιση νέων κρουσμάτων ΣΕΒ, το πρώτο από τα οποία σημειώθηκε στην Ισπανία τον Νοέμβριο του 2000. Συγκεκριμένα, αν
ο Ισπανός καταναλωτής γνώριζε ότι η νόσος είχε περιοριστεί στο έδαφος του Ηνωμένου Βασιλείου, δεν θα είχε πάψει να καταναλώνει
βόειο κρέας. Ο Τύπος δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος για την κρίση στην Ισπανία, για τον λόγο και μόνον ότι κατέγραψε τον
απόηχό της. Περαιτέρω, στην υπόθεση που οδήγησε στην έκδοση της προπαρατεθείσας αποφάσεως Coldiretti κ.λπ. κατά Συμβουλίου
και Επιτροπής, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι αποδείχθηκε ότι οι εκτροφείς, ακόμη και αν είχαν ληφθεί τα ζητούμενα μέτρα, δεν θα
είχαν υποστεί επίσης ζημία λόγω της πτώσεως της αγοράς. Στην υπό κρίση υπόθεση, τα μέτρα, η μη θέσπιση των οποίων επικρίνεται,
είναι αυτά ακριβώς που έλαβε το Συμβούλιο στις 4 Δεκεμβρίου 2000, ήτοι δεκαπέντε μόνον ημέρες μετά την εμφάνιση των πρώτων
κρουσμάτων της ΣΕΒ στην Ισπανία, και συγκεκριμένα η απόλυτη απαγόρευση χρήσεως κρεατοστεαλεύρων στη διατροφή των ζώων εκτροφής.
Τέλος, οι ενάγοντες επισημαίνουν ότι η έκθεση της εξεταστικής επιτροπής επιβεβαιώνει ότι η Επιτροπή και το Συμβούλιο ευθύνονται
για την κρίση που προκλήθηκε από τη διάδοση της ΣΕΒ στα άλλα κράτη μέλη. Μολονότι η έκθεση αυτή συντάχθηκε το 1997, τα συμπεράσματά
της τυγχάνουν εφαρμογής και στην υπό κρίση υπόθεση, στο μέτρο που οι διατάξεις που θέσπισαν τα εναγόμενα θεσμικά όργανα μετά
το 1997 δεν ακολούθησαν, τουλάχιστον μέχρι τον Δεκέμβριο του 2000, τις συστάσεις που είχαν διατυπωθεί με την εν λόγω έκθεση.
Τα εναγόμενα υποστηρίζουν ότι οι ενάγοντες δεν απέδειξαν ότι υφίστατο εν προκειμένω άμεσος αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ των προσαπτόμενων
παραβάσεων και της προβαλλόμενης ζημίας.
Το Συμβούλιο δέχεται ότι οι επιστημονικές γνώσεις για τη ΣΕΒ δείχνουν ότι η μετάδοση της νόσου οφείλεται κυρίως στην κατανάλωση
κρεατοστεαλεύρων που περιέχουν τον παθογόνο παράγοντα. Τονίζει, εντούτοις, ότι, από τον Ιούλιο του 1994, τα κράτη μέλη όφειλαν,
δυνάμει της αποφάσεως 94/381, να απαγορεύσουν τη χρήση πρωτεϊνών προερχομένων από ιστούς θηλαστικών στις ζωοτροφές των μηρυκαστικών.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, σύμφωνα και με την από 20 Οκτωβρίου 1997 έκθεσή της (βλ. σκέψη 64 ανωτέρω), διάφορα κράτη μέλη,
μεταξύ των οποίων και η Ισπανία, διέπραξαν παρατυπίες κατά την εφαρμογή των μέτρων που ελήφθησαν για τη ΣΕΒ και ότι, για τον
λόγο αυτό, αποφάσισε να κινήσει, στις 26 Ιουνίου 1997, διαδικασία λόγω παραβάσεως κατά δέκα κρατών μελών. Κατά τα λοιπά, είναι
επίσης σημαντικό να ληφθεί υπόψη η ενδεχόμενη ευθύνη των βρετανών παραγωγών αλεύρων και του Ηνωμένου Βασιλείου για την εμφάνιση
της νόσου στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Τα εναγόμενα ισχυρίζονται, επιπλέον, ότι οι ενάγοντες δεν απέδειξαν ότι, αν είχαν ενεργήσει νωρίτερα ή αν είχαν θεσπίσει διαφορετικά
μέτρα, θα είχε αποφευχθεί η εμφάνιση του πρώτου κρούσματος ΣΕΒ στην Ισπανία. Λαμβανομένης υπόψη της διάρκειας της περιόδου
επωάσεως της ΣΕΒ, καθώς και των παραβάσεων που διέπραξαν τα κράτη μέλη, καταλήγουν ότι, ακόμη και αν είχε αναληφθεί νωρίτερα
εντονότερη δράση των κοινοτικών οργάνων, δεν θα είχε κατ’ ανάγκη αποφευχθεί η διάδοση της νόσου. Επιπλέον, ουδόλως προκύπτει
ότι, αν είχαν ληφθεί διαφορετικά μέτρα, δεν θα είχε σημειωθεί πτώση των τιμών λόγω των στοιχείων και των πληροφοριών που θα
προέρχονταν από άλλες χώρες.
Τα εναγόμενα όργανα εκτιμούν, εξάλλου, ότι το στοιχείο που προκάλεσε τις αντιδράσεις των Ισπανών καταναλωτών ήταν η εκ μέρους
τους αντίληψη του κινδύνου. Συναφώς, η κινδυνολογική εκστρατεία των μέσων μαζικής ενημέρωσης που ξεκίνησε με την εμφάνιση
του πρώτου κρούσματος ΣΕΒ στην Ισπανία προκάλεσε ως ένα βαθμό πανικό στους καταναλωτές αυτούς. Η θέσπιση νέων απαγορευτικών
μέτρων τον Δεκέμβριο του 2000, η απουσία στην Ισπανία κρουσμάτων της νόσου του Creutzfeldt-Jakob στον άνθρωπο ή η περιορισμένη
επίπτωση της ΣΕΒ στη χώρα αυτή σε σχέση με άλλα κράτη μέλη δεν κατάφεραν να αντισταθμίσουν την εν λόγω κρίση εμπιστοσύνης
του Ισπανού καταναλωτή.
Τέλος, το Συμβούλιο αμφισβητεί την υποτιθέμενη αποδεικτική ισχύ της εκθέσεως της εξεταστικής επιτροπής για την υπό κρίση υπόθεση.
Πρώτον, η εν λόγω έκθεση συντάχθηκε τουλάχιστον ένα έτος μετά την έκδοση της αποφάσεως 98/256. Δεύτερον, το έγγραφο αυτό δεν
κάνει λόγο για τις πιθανές νομικές ευθύνες και περιορίζεται να διατυπώσει σειρά από συστάσεις και εκτιμήσεις πολιτικής φύσεως.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Κατά πάγια νομολογία, η θεμελίωση εξωσυμβατικής ευθύνης της Κοινότητας λόγω παράνομης συμπεριφοράς των οργάνων της, κατά την
έννοια του άρθρου 288, δεύτερο εδάφιο, ΕΚ, εξαρτάται από τη συνδρομή ενός συνόλου προϋποθέσεων, ήτοι της ελλείψεως νομιμότητας
της προσαπτόμενης στα θεσμικά όργανα συμπεριφοράς, του υποστατού της ζημίας και της υπάρξεως αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της
παράνομης συμπεριφοράς και της προβαλλομένης ζημίας (απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Σεπτεμβρίου 1982, 26/81, Oleifici Mediterranei
κατά ΕΟΚ, Συλλογή 1982, σ. 3057, σκέψη 16· αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 11ης Ιουλίου 1996, T-175/94, International Procurement
Services κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. II-729, σκέψη 44· της 16ης Οκτωβρίου 1996, T-336/94, Efisol κατά Επιτροπής, Συλλογή
1996, σ. II-1343, σκέψη 30, και της 11ης Ιουλίου 1997, T‑267/94, Oleifici Italiani κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. II-1239,
σκέψη 20).
Όσον αφορά την πρώτη από τις ως άνω προϋποθέσεις, η νομολογία απαιτεί να έχει αποδειχθεί η ύπαρξη κατάφωρης παραβάσεως ενός
κανόνα δικαίου που αποσκοπεί στην απονομή δικαιωμάτων στους ιδιώτες (απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Ιουλίου 2000, C-352/98 P,
Bergaderm και Goupil κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. Ι-5291, σκέψη 42). Όσον αφορά την απαίτηση σύμφωνα με την οποία η παράβαση
πρέπει να είναι κατάφωρη, αποφασιστικό κριτήριο για να θεωρηθεί ότι η εν λόγω προϋπόθεση πληρούται είναι το αν υπήρξε, εκ
μέρους του οικείου κοινοτικού οργάνου, πρόδηλη και σοβαρή υπέρβαση των ορίων που επιβάλλονται στην εξουσία εκτιμήσεως. Οσάκις
το ως άνω όργανο δεν διαθέτει παρά μόνον πολύ περιορισμένο αν όχι ανύπαρκτο περιθώριο εκτιμήσεως, η απλή παράβαση του κοινοτικού
δικαίου μπορεί να αρκεί προς απόδειξη της υπάρξεως κατάφωρης παραβάσεως (απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Δεκεμβρίου 2002,
C-312/00 P, Επιτροπή κατά Camar και Tico, Συλλογή 2002, σ. I-11355, σκέψη 54· απόφαση του Πρωτοδικείου της 12ης Ιουλίου 2001,
T-198/95, T-171/96, T-230/97, T-174/98 και T‑225/99, Comafrica και Dole Fresh Fruit Europe κατά Επιτροπής, Συλλογή 2001, σ.
II-1975, σκέψη 134).
Αν μία από τις ανωτέρω προϋποθέσεις δεν πληρούται, η αγωγή πρέπει να απορρίπτεται στο σύνολό της, χωρίς να είναι αναγκαίο
να εξεταστούν οι λοιπές προϋποθέσεις (προπαρατεθείσα απόφαση ΚΥΔΕΠ κατά Συμβουλίου και Επιτροπής, σκέψεις 19 και 81, και απόφαση
του Πρωτοδικείου της 20ής Φεβρουαρίου 2002, Τ-170/00, Förde-Reederei κατά Συμβουλίου και Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑515,
σκέψη 37).
Εν προκειμένω πρέπει να εξεταστεί, πρώτον, το ζήτημα της υπάρξεως αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της φερομένης ως παράνομης συμπεριφοράς
των κοινοτικών οργάνων και της ζημίας που ισχυρίζονται ότι υπέστησαν οι ενάγοντες.
Κατά πάγια νομολογία. αιτιώδης σύνδεσμος, κατά την έννοια του άρθρου 288, δεύτερο εδάφιο, ΕΚ, γίνεται δεκτός οσάκις υφίσταται
άμεσος σύνδεσμος μεταξύ του πταίσματος του οικείου οργάνου και της προβαλλομένης ζημίας, σύνδεσμος η απόδειξη του οποίου βαρύνει
τους ενάγοντες (απόφαση του Δικαστηρίου της 30ής Ιανουαρίου 1992, C‑363/88 και C-364/88, Finsider κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή
1992, σ. I-359, σκέψη 25· προπαρατεθείσα απόφαση Coldiretti κ.λπ. κατά Συμβουλίου και Επιτροπής, σκέψη 101).
Στην υπό κρίση υπόθεση, η παράνομη συμπεριφορά κατά της οποίας στρέφονται οι ενάγοντες συνίσταται κυρίως στη θέσπιση ανεπαρκών,
εσφαλμένων και ακατάλληλων κανόνων και μέτρων, ή στη θέσπισή τους με καθυστέρηση, για την αντιμετώπιση της νόσου της ΣΕΒ.
Οι ενάγοντες προσάπτουν κατ’ αυτόν τον τρόπο στα εναγόμενα θεσμικά όργανα τη μη εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους εποπτείας και
ελέγχου στον τομέα της υγείας των ζώων και της δημόσιας υγείας, ειδικότερα, λόγω του ότι, πρώτον, δεν έθεσαν σε εφαρμογή τις
διατάξεις του άρθρου 152, παράγραφος 4, στοιχεία β΄ και γ΄, ΕΚ· δεύτερον, δεν έλαβαν τα προβλεπόμενα στις οδηγίες 89/662 και
90/425 μέτρα διασφάλισης και, τρίτον, δεν έλεγξαν την τήρηση της κοινοτικής νομοθεσίας από τις αρχές των κρατών μελών, ιδίως
από αυτές του Ηνωμένου Βασιλείου. Πιο συγκεκριμένα, οι ενάγοντες προσάπτουν στα κοινοτικά θεσμικά όργανα, πρώτον, ότι απαγόρευσαν
με μεγάλη καθυστέρηση τη χρήση κρεατοστεαλεύρων στη διατροφή των ζώων εκτροφής, καθώς και ότι δεν προέβλεψαν εγκαίρως κατάλληλες
μεθόδους μεταποιήσεως των ζωικών αποβλήτων προκειμένου να εξασφαλίσουν την αδρανοποίηση των παραγόντων της ΣΕΒ· δεύτερον ότι
απαγόρευσαν με μεγάλη καθυστέρηση τη χρήση ΥΕΚ και, τρίτον, ότι ήραν πρόωρα τον αποκλεισμό που είχε επιβληθεί το 1996 στα
βοοειδή, τα κρέατα βοοειδών και τα κρεατοστεάλευρα προελεύσεως Ηνωμένου Βασιλείου.
Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι η εν λόγω κακή διαχείριση της κρίσεως της ΣΕΒ από το Συμβούλιο και την Επιτροπή δεν επέτρεψε
τον περιορισμό της ΣΕΒ στο έδαφος του Ηνωμένου Βασιλείου, όπου και εμφανίστηκε, και κατέστησε δυνατή τη διάδοση της νόσου
αυτής σε διάφορες χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης, μεταξύ των οποίων και η Ισπανία. Η εμφάνιση της ΣΕΒ στη χώρα αυτή προκάλεσε
πολύ σοβαρές οικονομικές ζημίες στους ενάγοντες, ιδίως λόγω της μείωσης της κατανάλωσης βοείου κρέατος και της πτώσης των
τιμών του, τους προκάλεσε δε και ηθική βλάβη. Κατά τους ενάγοντες, οι πλημμελείς ενέργειες και παραλείψεις των εναγομένων
κοινοτικών οργάνων συνιστούν, ως εκ τούτου, την άμεση αιτία των προβαλλόμενων εν προκειμένω ζημιών.
Το Συμβούλιο και η Επιτροπή διατείνονται, αντιθέτως, ότι οι ενάγοντες δεν απέδειξαν την ύπαρξη, εν προκειμένω, άμεσου αιτιώδους
συνδέσμου μεταξύ της υποτιθέμενης παράνομης συμπεριφοράς τους και των προβαλλόμενων ζημιών. Τα εν λόγω όργανα αμφισβητούν,
ειδικότερα, ότι οι ενέργειες και οι παραλείψεις τους μπορούν να θεωρηθούν ως αιτία της εμφανίσεως της ΣΕΒ στην Ισπανία. Υποστηρίζουν
ότι δεν αποδείχθηκε ότι, αν είχαν ενεργήσει νωρίτερα ή αν είχαν λάβει διαφορετικά μέτρα, θα είχε αποφευχθεί η εμφάνιση του
πρώτου κρούσματος ΣΕΒ στη χώρα αυτή. Τα εναγόμενα θεσμικά όργανα ισχυρίζονται περαιτέρω ότι, εν πάση περιπτώσει, η κρίση εμπιστοσύνης
των καταναλωτών, η οποία συνιστά την αιτία της πτώσης των τιμών και της μείωσης της κατανάλωσης βοείου κρέατος στην ισπανική
αγορά, προκλήθηκε στην πραγματικότητα από την κινδυνολογική κάλυψη από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης της εμφάνισης των πρώτων
κρουσμάτων ΣΕΒ στην Ισπανία.
Επιβάλλεται, εκ προοιμίου, η διαπίστωση ότι η πτώση της κατανάλωσης και των τιμών στην αγορά του βοείου κρέατος στην Ισπανία
συνέβη μετά την εμφάνιση, στις 22 Νοεμβρίου 2000, του πρώτου κρούσματος ΣΕΒ στη χώρα αυτή, κατόπιν του οποίου αποκαλύφθηκαν,
μεταξύ Νοεμβρίου του 2000 και Νοεμβρίου του 2001, περισσότερα από 70 κρούσματα ΣΕΒ στο ισπανικό έδαφος.
Δεν αμφισβητείται ότι, την εποχή εκείνη, ο Ισπανός καταναλωτής ήταν από αρκετά έτη ενήμερος τόσο για την ύπαρξη της νόσου
των τρελών αγελάδων στα βοοειδή του Ηνωμένου Βασιλείου και των λοιπών ευρωπαϊκών κρατών –μεταξύ των οποίων οι γείτονες χώρες
Γαλλία και Πορτογαλία– όσο και για τον κίνδυνο μεταδόσεως της νόσου αυτής στον άνθρωπο και για το ότι ήταν θανατηφόρα. Συνεπώς,
σε αντίθεση με την περίπτωση της υποθέσεως που οδήγησε στην έκδοση της προπαρατεθείσας αποφάσεως Coldiretti κ.λπ. κατά Συμβουλίου
και Επιτροπής, στην οποία η πτώση της αγοράς προκλήθηκε λόγω της δημοσιεύσεως της από 20 Μαρτίου 1996 ανακοινώσεως της ΣΕΣΕ,
η οποία έκανε λόγο για τη δυνατότητα μεταδόσεως στον άνθρωπο της νόσου της ΣΕΒ (βλ. σκέψη 113 της προπαρατεθείσας αποφάσεως
Coldiretti κ.λπ. κατά Συμβουλίου και Επιτροπής), στην υπό κρίση υπόθεση, η κατακόρυφη πτώση της ζήτησης, από την οποία προκλήθηκαν
οι προβαλλόμενες ζημίες, δεν οφείλεται στις συνέπειες που είχε για την κοινή γνώμη η διάδοση επιστημονικών πληροφοριακών στοιχείων
ή η εκλαΐκευση των κινδύνων που παρουσίαζε η ΣΕΒ για την ανθρώπινη υγεία.
Εν προκειμένω, η κρίση εμπιστοσύνης του καταναλωτή, η οποία οδήγησε στην πτώση της κατανάλωσης βοείου κρέατος στην Ισπανία,
προκλήθηκε λόγω της εμφανίσεως, στη χώρα αυτή, αγελάδων που είχαν προσβληθεί από ΣΕΒ. Σε αντίθεση με ό,τι φαίνεται να υποστηρίζουν
τα εναγόμενα κοινοτικά όργανα, η αβεβαιότητα του Ισπανού καταναλωτή προκλήθηκε λόγω αυτής καθαυτής της εμφανίσεως της ΣΕΒ
στην Ισπανία και όχι λόγω του «κινδυνολογικού» τρόπου με τον οποίο αντιμετώπισαν την πληροφορία αυτή τα ισπανικά μέσα μαζικής
ενημέρωσης. Συγκεκριμένα, για τον καθορισμό της υπάρξεως αιτιώδους συνδέσμου, δεν είναι δυνατό να διαχωριστεί στην υπό κρίση
υπόθεση το γεγονός της εμφανίσεως της νόσου στην Ισπανία από τη μετάδοση της είδησης αυτής από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης,
ανεξαρτήτως του κινδυνολογικού της ύφους.
Συνεπώς, ναι μεν η πτώση της ισπανικής αγοράς του βοείου κρέατος προκλήθηκε από την εμφάνιση της νόσου της ΣΕΒ στην Ισπανία,
η ευθύνη της Κοινότητας όμως για τις ζημίες που υπέστησαν οι ενάγοντες λόγω αυτής δεν θεμελιώνεται παρά μόνον αν οι παράνομες
πράξεις και παραλείψεις του Συμβουλίου και της Επιτροπής προκάλεσαν άμεσα την εμφάνιση της νόσου αυτής στην εν λόγω χώρα και,
επομένως, υπό την προϋπόθεση ότι, αν είχαν ληφθεί τα μέτρα που, κατά τους ενάγοντες, παρέλειψαν να λάβουν τα όργανα αυτά,
η νόσος αυτή δεν θα είχε εμφανιστεί πιθανώς στην Ισπανία.
Κατά συνέπεια, πρέπει ακολούθως να εξεταστεί αν οι ενάγοντες προσκόμισαν αποδείξεις ή ενδείξεις από τις οποίες να προκύπτει
ότι οι προσαπτόμενες στα εναγόμενα όργανα υπαίτιες πράξεις και παραλείψεις μπορούν να θεωρηθούν ως βέβαια και άμεση αιτία
της εμφανίσεως της ΣΕΒ στην Ισπανία.
1. Επί της υποτιθέμενης καθυστέρησης απαγορεύσεως της χρήσεως κρεατοστεαλεύρων και καθορισμού των κατάλληλων μεθόδων μεταποιήσεως
των ζωικών αποβλήτων
Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι η κρίση της ΣΕΒ που έπληξε την Ισπανία δεν θα είχε συμβεί αν τα εναγόμενα θεσμικά όργανα είχαν
επιβάλει, από το 1990, απόλυτη απαγόρευση χρήσεως αλεύρων ζωικής προελεύσεως στη διατροφή των ζώων εκτροφής. Η απαγόρευση
αυτή όμως επιβλήθηκε μόλις με την απόφαση 2000/766, η οποία τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2001. Οι ενάγοντες προσάπτουν,
επίσης, στα εναγόμενα θεσμικά όργανα ότι προέβλεψαν με καθυστέρηση τις κατάλληλες μεθόδους μεταποιήσεως ζωικών αποβλήτων προερχομένων
από θηλαστικά. Οι κατάλληλες μέθοδοι προβλέφθηκαν μόλις με την απόφαση 96/449, η οποία τέθηκε σε ισχύ την 1η Απριλίου 1997.
Επιβάλλεται εκ προοιμίου η διαπίστωση ότι, ακόμη και αν η ακριβής προέλευση της ΣΕΒ δεν είναι τελείως γνωστή, οι επιστημονικές
εργασίες που πραγματοποιήθηκαν σχετικά με τη νόσο αυτή δείχνουν ότι –εκτός από ένα περιορισμένο αριθμό κρουσμάτων (λιγότερο
από 10 %) που μεταδόθηκαν από τη μητέρα– η ΣΕΒ οφειλόταν πιθανότατα στην κατάποση κρεατοστεαλεύρων που περιείχαν τον μολυσματικό
παράγοντα. Συγκεκριμένα, όπως αναφέρει η απόφαση 94/381, θεωρείται ότι η παρουσία της ΣΕΒ στα βοοειδή οφείλεται σε πρωτεΐνες
μηρυκαστικών που περιείχαν τον παράγοντα της τρομώδους νόσου και αργότερα τον παράγοντα της ΣΕΒ και που δεν υποβλήθηκαν σε
ικανοποιητική επεξεργασία ώστε να αδρανοποιηθούν οι μολυσματικοί παράγοντες. Συνεπώς, για να αποφευχθεί η διάδοση της νόσου
αυτής, έπρεπε μεταξύ άλλων να απαγορευθεί η χρησιμοποίηση, στη ζωική διατροφική αλυσίδα, ιστών που θα μπορούσαν να περιέχουν
τον παράγοντα της ΣΕΒ.
Επομένως, πρέπει να εξεταστούν τα μέτρα που έλαβαν τα εναγόμενα θεσμικά όργανα για το ζήτημα αυτό, ήτοι εκείνα που αφορούν
τη χρησιμοποίηση κρεατοστεαλεύρων και τον καθορισμό των μεθόδων μεταποιήσεως ζωικών αποβλήτων. Συναφώς, η δράση των εν λόγω
θεσμικών οργάνων έγινε σε δύο στάδια που πρέπει να διακρίνονται μεταξύ τους: το πρώτο στάδιο που εκτείνεται από την ανακάλυψη
της νόσου της ΣΕΒ στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1986 μέχρι την έκδοση της αποφάσεως 94/381 της Επιτροπής, της 27ης Ιουνίου 1994,
με την οποία απαγορεύθηκε στο σύνολο της Κοινότητας η χρήση πρωτεϊνών προερχομένων από θηλαστικά στη διατροφή των μηρυκαστικών·
το δεύτερο στάδιο εκτείνεται από την έκδοση της εν λόγω αποφάσεως μέχρι την επιβολή, στις 4 Δεκεμβρίου 2000, απόλυτης απαγορεύσεως
χρήσεως μεταποιημένων ζωικών πρωτεϊνών στη διατροφή των ζώων εκτροφής, με την απόφαση 2000/766.
–       Οι ενέργειες των εναγομένων θεσμικών οργάνων πριν από τον Ιούνιο του 1994
Φαίνεται ότι τα εναγόμενα θεσμικά όργανα θεώρησαν αρχικώς ότι η ΣΕΒ αποτελούσε πρόβλημα για την υγεία των ζώων που περιοριζόταν
κυρίως στο έδαφος του Ηνωμένου Βασιλείου, όπου εντοπίστηκε η νόσος αυτή το πρώτον το 1986. Από το 1989 έλαβαν μια πρώτη σειρά
μέτρων για να αποφύγουν τη διάδοση της ΣΕΒ σε άλλα κράτη μέλη, επιβάλλοντας, μεταξύ άλλων, ορισμένες απαγορεύσεις στο ενδοκοινοτικό
εμπόριο των βοοειδών που προέρχονταν από το Ηνωμένο Βασίλειο (βλ., μεταξύ άλλων, τις αποφάσεις 89/469, 90/59 και 90/261).
Ακολούθως, με την απόφαση 90/200 θεσπίστηκαν μέτρα για τον περιορισμό του ενδοκοινοτικού εμπορίου μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου
και των άλλων κρατών μελών, για ορισμένους ιστούς και όργανα (μυαλά, νωτιαίο μυελό, αμυγδαλές, θύμο αδένα, σπλήνα και έντερα)
προερχόμενα από βοοειδή ηλικίας άνω των έξι μηνών κατά τη σφαγή, ενώ παράλληλα απαγορεύθηκε και η αποστολή άλλων ιστών και
οργάνων, μη προοριζομένων για ανθρώπινη χρήση. H απόφαση 92/290 επέβαλε σε όλα τα κράτη μέλη την υποχρέωση να μη αποστέλλουν
προς άλλα κράτη μέλη της Κοινότητας έμβρυα βοοειδών προερχόμενα από θηλυκά ζώα για τα οποία υπάρχουν υπόνοιες ή έχει βεβαιωθεί
ότι πάσχουν από ΣΕΒ· όσον αφορά το Ηνωμένο Βασίλειο, η εν λόγω απόφαση απαγόρευσε την εξαγωγή εμβρύων προερχομένων από ζώα
γεννηθέντα πριν από τον Ιούλιο του 1988.
Κατά συνέπεια, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, μολονότι οι αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου απαγόρευσαν στο έδαφός τους, από τον
Ιούλιο του 1988, τη διατροφή των μηρυκαστικών με κρεατοστεάλευρα που περιείχαν πρωτεΐνες μηρυκαστικών, τα εναγόμενα θεσμικά
όργανα δεν έλαβαν, σε πρώτο στάδιο, παρόμοια μέτρα σε κοινοτικό επίπεδο. Συγκεκριμένα, όπως αναφέρθηκε, απαγόρευσαν μόλις
τον Ιούνιο του 1994 τη χρησιμοποίηση πρωτεϊνών προερχομένων από θηλαστικά στις τροφές των μηρυκαστικών στο σύνολο της Κοινότητας,
με την έκδοση της αποφάσεως 94/381. Ομοίως, η εξαγωγή κρεατοστεαλεύρων από το Ηνωμένο Βασίλειο προς τα άλλα κράτη μέλη απαγορεύθηκε
ρητώς μόλις το 1996, με την απόφαση 96/239.
Ασφαλώς, την εποχή εκείνη τα χαρακτηριστικά της νόσου και, ειδικότερα, οι αιτίες μεταδόσεώς της, δεν ήταν εντελώς γνωστά.
Ομοίως, πριν από το 1994, οι επιπτώσεις της ΣΕΒ σε χώρες πλην του Ηνωμένου Βασιλείου –και, σε μικρότερο βαθμό, της Ιρλανδίας–
ήταν πολύ περιορισμένες. Συγκεκριμένα, μεταξύ 1988 και 1994, στην ηπειρωτική Ευρώπη, η ΣΕΒ εντοπίστηκε μόνο στη Γερμανία (4
κρούσματα), στη Δανία (1 κρούσμα), στη Γαλλία (10 κρούσματα), στην Ιταλία (2 κρούσματα) και στην Πορτογαλία (18 κρούσματα).
Επιπλέον, πολλές από αυτές τις περιπτώσεις αντιστοιχούσαν σε αγελάδες εισαχθείσες στις χώρες αυτές.
Πάντως, ήδη από το 1989 η Επιτροπή είχε θεωρήσει τη ΣΕΒ «ως μία νέα σοβαρή και μεταδοτική ασθένεια, της οποίας η παρουσία
[μπορούσε] να αποτελέσει κίνδυνο για τα βοοειδή στα υπόλοιπα κράτη μέλη» (βλ. δεύτερη αιτιολογική σκέψη της αποφάσεως 89/469).
Πρέπει, επίσης, να σημειωθεί ότι τα κοινοτικά μέτρα που θεσπίστηκαν μεταξύ 1989 και 1992 και επέβαλαν περιορισμούς στο εμπόριο
των προϊόντων που προέρχονταν από το Ηνωμένο Βασίλειο αφορούσαν, μεταξύ άλλων, τα ζώα που γεννήθηκαν πριν από την επιβολή
στο Ηνωμένο Βασίλειο της απαγορεύσεως χρήσεως κρεατοστεαλεύρων που περιέχουν πρωτεΐνες μηρυκαστικών στις τροφές των μηρυκαστικών
(βλ., ειδικότερα, το άρθρο 1 της αποφάσεως 89/469, το άρθρο 2, παράγραφος 2, της αποφάσεως 90/200 και το άρθρο 2, παράγραφοι
1 και 2, της αποφάσεως 92/290). Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί ότι η απόφαση 90/59 αναφέρει ότι «τα βοοειδή που έχουν γεννηθεί
εκτός Ηνωμένου Βασιλείου αλλά έχουν εισαχθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο μετά τις 18 Ιουλίου 1988, δεν έχουν εκτεθεί στο φορέα της
νόσου μέσω μολυσμένων ζωοτροφών».
Συνεπώς, το 1990, τα εναγόμενα θεσμικά όργανα είχαν επίγνωση, τουλάχιστον σε ορισμένο βαθμό, τόσο του κινδύνου που παρουσίαζε
η ΣΕΒ για τα ζωικά κεφάλαια των κρατών μελών όσο και της πιθανής υπάρξεως σχέσεως αιτίου-αποτελέσματος μεταξύ της μεταδόσεως
της νόσου αυτής και της καταναλώσεως μολυσμένων κρεατοστεαλεύρων μηρυκαστικών. Επομένως, εύλογα μπορεί να θεωρηθεί ότι θα
ήταν συνετό εκ μέρους των εν λόγω θεσμικών οργάνων να λάβουν, πριν από τον Ιούνιο του 1994, ειδικά μέτρα για τη χρήση των
εν λόγω αλεύρων, βάσει, μεταξύ άλλων, του άρθρου 9, παράγραφοι 3 και 4, της οδηγίας 89/662, και του άρθρου 10, παράγραφοι
3 και 4, της οδηγίας 90/425.
Εν πάση περιπτώσει, δεν είναι δυνατό να συναχθεί ότι η λήψη τέτοιων μέτρων, ακόμη και σε αυτό το αρχικό στάδιο, θα είχε οπωσδήποτε
παρεμποδίσει τη διάδοση της ΣΕΒ στην ευρωπαϊκή ήπειρο και, ειδικότερα, την εμφάνιση της νόσου αυτής στην Ισπανία το 2000.
Συγκεκριμένα, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι επτά κράτη μέλη έλαβαν, μεταξύ 1989 και 1990, μέτρα για την απαγόρευση της χρήσεως
πρωτεϊνών από ιστούς θηλαστικών στη διατροφή των μηρυκαστικών. Εντούτοις, σε ορισμένα από αυτά τα κράτη, τα εν λόγω μέτρα
δεν κατάφεραν να εμποδίσουν την εμφάνιση της ΣΕΒ στο έδαφός τους. Συναφώς, για παράδειγμα, στη Γαλλική Δημοκρατία που απαγόρευσε
τη χρήση πρωτεϊνών από θηλαστικά στη διατροφή των βοοειδών τον Ιούλιο του 1990, σημειώθηκαν 328 κρούσματα ΣΕΒ μεταξύ 1991
και Μαΐου του 2001, από τα οποία όλα πλην ενός αφορούσαν βοοειδή που είχαν γεννηθεί στη χώρα αυτή. Ομοίως, στην Ιρλανδία,
στην οποία απαγορεύθηκε η διατροφή των μηρυκαστικών με πρωτεΐνες μηρυκαστικών τον Αύγουστο του 1989, σημειώθηκαν 651 κρούσματα
μεταξύ του 1989 και του Μαΐου του 2001, που δεν αφορούσαν επίσης εισαχθέντα ζώα, διαπίστωση που ισχύει για την πλειονότητα
των κρουσμάτων πριν από το 1996 και για το σύνολό τους μετά την ημερομηνία αυτή. Τέλος, το Βασίλειο των Κάτω Χωρών απαγόρευσε
επίσης τη χρήση πρωτεϊνών από μηρυκαστικά στις τροφές μηρυκαστικών τον Αύγουστο του 1989· μεταξύ του 1997 και του Μαΐου του
2001 όμως σημειώθηκαν 16 κρούσματα ΣΕΒ στη χώρα αυτή, το σύνολο των οποίων αφορούσε μη εισαχθέντα βοοειδή.
Επιπλέον, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, ελλείψει σχετικών κοινοτικών κανόνων, το Βασίλειο της Ισπανίας μπορούσε να λάβει μέτρα
σε εθνικό επίπεδο για να απαγορεύσει τη διατροφή των μηρυκαστικών με κρεατοστεάλευρα που να περιέχουν πρωτεΐνες μηρυκαστικών
στο έδαφός του, πράγμα που έπραξαν διάφορα κράτη μέλη, όπως προαναφέρθηκε. Ασφαλώς, δεδομένου ότι η νόσος εμφανίστηκε στη
χώρα αυτή μόλις το 2000, οι ισπανικές αρχές μπορούσαν να θεωρήσουν ότι, πριν από την ημερομηνία αυτή, τα εν λόγω μέτρα δεν
ήταν απολύτως επιβεβλημένα. Ωστόσο, η ΣΕΒ εμφανίστηκε αρκετά νωρίς στις γείτονες χώρες της Ισπανίας (ήτοι το 1990 στην Πορτογαλία
και το 1991 στη Γαλλία) και, επομένως, οι ισπανικές αρχές μπορούσαν να θεωρήσουν συνετό, πριν από το 1994, να λάβουν ειδικά
μέτρα για τη χρήση κρεατοστεαλεύρων στο έδαφός τους.
–       Οι ενέργειες των εναγομένων θεσμικών οργάνων μεταξύ του Ιουνίου του 1994 και του Δεκεμβρίου του 2000
Από το 1994, τα εναγόμενα θεσμικά όργανα καθιέρωσαν σταδιακά μια στρατηγική αποβλέπουσα ειδικώς να παρεμποδίσει, στο σύνολο
της Κοινότητας, την παρεμβολή στη ζωική διατροφική αλυσίδα ιστών που ενδέχεται να περιέχουν τον παράγοντα ΣΕΒ. Η στρατηγική
αυτή προέβλεπε, αφενός, κανόνες προοριζόμενους να ελαχιστοποιήσουν τον κίνδυνο μεταδόσεως κατά την επεξεργασία των ζωικών
αποβλήτων και, αφετέρου, απαγόρευση σχετική με τις ζωοτροφές που είχε ως σκοπό να εξασφαλίσει ότι, σε περίπτωση δυσλειτουργίας
των εν λόγω συστημάτων επεξεργασίας αποβλήτων, τα βοοειδή δεν θα εκτίθεντο στον μολυσματικό παράγοντα της ΣΕΒ μέσω της διατροφής
τους.
Μεταξύ των μέτρων αυτών, πρέπει να τονιστεί η απόφαση 94/381, με την οποία απαγορεύθηκε, στο σύνολο της Κοινότητας, η χρήση
πρωτεϊνών προερχομένων από θηλαστικά στη διατροφή των μηρυκαστικών. Όπως προκύπτει από την εν λόγω απόφαση (τέταρτη αιτιολογική
σκέψη), η Επιτροπή, αφού μελέτησε λεπτομερώς την κατάσταση μαζί με την CSV, κατέληξε ότι η πρωτεΐνη που προέρχεται από ιστούς
μηρυκαστικών είναι η μόνη σημαντική ενδεχόμενη πηγή μόλυνσης από τη σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών για τα ευαίσθητα
είδη και ότι, ως εκ τούτου, ο αποκλεισμός της από τις ζωοτροφές για τα εν λόγω είδη θα ελαχιστοποιούσε την πιθανότητα μόλυνσης.
Εν πάση περιπτώσει, λαμβανομένου υπόψη ότι είναι δύσκολο να γίνει διάκριση μεταξύ της πρωτεΐνης που προέρχεται από τα μηρυκαστικά
και εκείνης που προέρχεται από άλλα είδη θηλαστικών, η Επιτροπή απαγόρευσε τη χορήγηση στα μηρυκαστικά ζωοτροφών με πρωτεΐνη
προερχόμενη από οποιοδήποτε είδος θηλαστικών με τη δυνατότητα, ωστόσο, να επιτραπεί, ανάλογα με την περίπτωση, η εφαρμογή
συστημάτων που να καθιστά δυνατή τη διάκριση της πρωτεΐνης που προέρχεται από μηρυκαστικά από εκείνη που δεν προέρχεται από
μηρυκαστικά (πέμπτη και έκτη αιτιολογική σκέψη της αποφάσεως 94/381).
Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι οι διατάξεις αυτές ήταν ανεπαρκείς, ιδίως καθότι η απόφαση 94/381 απαγόρευσε τις προερχόμενες
από θηλαστικά πρωτεΐνες μόνο στη διατροφή των μηρυκαστικών και, επομένως, όχι σε αυτή άλλων ζώων εκτροφής –ειδικότερα χοίρων
και πουλερικών. Κατά την άποψή τους, η μερική αυτή απαγόρευση οδήγησε μεταγενέστερα σε επιμολύνσεις και, κατ’ επέκταση, στη
διάδοση της ΣΕΒ.
Πρέπει να σημειωθεί, συναφώς, ότι, όπως αναφέρεται σε γνωμοδότηση της διευθύνουσας επιστημονικής επιτροπής της 27ης και της
28ης Νοεμβρίου 2000 (τρίτη αιτιολογική σκέψη της αποφάσεως 2000/766), καθώς και στην ειδική έκθεση 14/2001 του Ελεγκτικού
Συνεδρίου (σημεία 29, 30 32 και 33), στη συνέχεια αποδείχθηκε πράγματι ότι η χρήση κρεατοστεαλεύρων προερχομένων από θηλαστικά
στη διατροφή ζώων εκτροφής, πλην των μηρυκαστικών, ενέχει κίνδυνο μολύνσεως για τη διατροφή των μηρυκαστικών. Αυτός ο κίνδυνος
«επιμολύνσεως» υφίστατο τόσο στα εργοστάσια παρασκευής κρεατοστεαλεύρων όσο και στις εκμεταλλεύσεις εκτροφής.
Όπως υποστηρίζουν οι ενάγοντες, η απόλυτη απαγόρευση χρήσεως ζωικών πρωτεϊνών στη διατροφή όλων των ζώων εκτροφής επιβλήθηκε
στο σύνολο της Κοινότητας μόλις με την απόφαση 2000/766, η οποία τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2001. Είναι σημαντικό να
σημειωθεί, εν πάση περιπτώσει, ότι η έκδοση της αποφάσεως 2000/766 κατέστη αναγκαία λόγω των συστηματικών δυσλειτουργιών κατά
την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων που αφορούσαν τα κρεατοστεάλευρα σε πολλά κράτη μέλη (τέταρτη έως έκτη αιτιολογική σκέψη
της αποφάσεως 2000/766).
Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από την ειδική έκθεση 14/2001 του Ελεγκτικού Συνεδρίου (σημείο 31), η πλειονότητα των κρατών
μελών (μεταξύ των οποίων το Βασίλειο της Ισπανίας) ανέχθηκαν ορισμένο βαθμό μολύνσεως, μολονότι η κοινοτική νομοθεσία δεν
προέβλεπε περιθώριο ανοχής. Ομοίως, από επιθεωρήσεις που πραγματοποίησε το Γραφείο Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων της Επιτροπής
(ΓΤΚΘ), μεταξύ 1998 και 2000, προέκυψαν παραλείψεις ως προς τον έλεγχο του εμπορίου των αλεύρων αυτών στην πλειονότητα των
κρατών μελών.
Πέραν των παραλείψεων των κρατών μελών όσον αφορά την εφαρμογή της προαναφερθείσας απαγορεύσεως σχετικά με τις ζωοτροφές,
από τις επιθεωρήσεις του ΓΤΚΘ προέκυψε, επίσης, ότι η βιομηχανία ζωοτροφών –περιλαμβανομένων των εγκαταστάσεων επεξεργασίας
υπολειμμάτων σφαγίων και των επιχειρήσεων παρασκευής ζωοτροφών– δεν κατέβαλε επαρκείς προσπάθειες για την αποφυγή της μόλυνσης
των ζωοτροφών από κρεατοστεάλευρα και ότι οι ζωοτροφές που περιέχουν κρεατοστεάλευρα δεν είχαν πάντοτε σωστή επισήμανση (πράγμα
που συνέβη, για παράδειγμα, στην Ισπανία). Λόγω των παραλείψεων αυτών, οι κάτοχοι γεωργικών εκμεταλλεύσεων χρησιμοποιούσαν
εκ παραδρομής ζωοτροφές που μπορούσαν ενδεχομένως να μολύνουν τα ζώα τους (ειδική έκθεση 14/2001 του Ελεγκτικού Συνεδρίου,
σημείο 33).
Επιπλέον, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, από το 1994, η Επιτροπή καθόρισε σταδιακά τις μεθόδους επεξεργασίας των υπολειμμάτων
σφαγίων που πρέπει να εφαρμόζονται προκειμένου να μειώνεται η μολυσματικότητα των παραγόντων ΣΕΒ από μολυσμένα ζωικά απορρίμματα
που έχουν μεταποιηθεί σε κρεατοστεάλευρα προκειμένου να χρησιμοποιηθούν σε ζωοτροφές για εκτρεφόμενα ζώα πλην των μηρυκαστικών.
Περαιτέρω, η Επιτροπή θέσπισε μέτρα για την επιθεώρηση και την έγκριση των εγκαταστάσεων επεξεργασίας υπολειμμάτων σφαγίων
και των παραγωγών ζωοτροφών.
Συναφώς, με την απόφαση 94/382 απαγορεύθηκαν ορισμένες μέθοδοι επεξεργασίας των αποβλήτων μηρυκαστικών, οι οποίες, κατόπιν
επιστημονικής μελέτης, αποδείχθηκαν αναποτελεσματικές για την αδρανοποίηση του παθογόνου παράγοντα της ΣΕΒ (έβδομη αιτιολογική
σκέψη της αποφάσεως). Ωστόσο, οι ελάχιστοι κανόνες που θεσπίζει η εν λόγω απόφαση χαρακτηρίστηκαν ρητώς προσωρινοί, καθότι
είχε ήδη προβλεφθεί η μεταγενέστερη τροποποίησή τους βάσει των μελλοντικών επιστημονικών δεδομένων, προκειμένου να εξασφαλιστεί
η ικανοποιητική αδρανοποίηση των παραγόντων με όλες τις μεθόδους. Συγκεκριμένα, έπειτα από νέες μελέτες, η Επιτροπή κατέληξε
ότι ένα μόνον από τα συστήματα που είχαν δοκιμαστεί μπορούσε να αδρανοποιήσει πλήρως τον παράγοντα της τρομώδους νόσου στα
κρεατοστεάλευρα –ήτοι η εφαρμογή θερμικού συστήματος για την αξιοποίηση υποπροϊόντων ζωικής προέλευσης διαλείπουσας λειτουργίας
που επιτυγχάνει θερμοκρασία 133 °C υπό πίεση 3 bar και για χρονικό διάστημα 20 λεπτών της ώρας, η οποία δύναται να εφαρμόζεται
ως μοναδική επεξεργασία ή ως φάση αποστείρωσης πριν ή μετά την επεξεργασία (πέμπτη και έβδομη αιτιολογική σκέψη της αποφάσεως
96/449). Για τους λόγους αυτούς, με την απόφαση 96/449 θεσπίστηκαν, από 1ης Απριλίου 1997, ελάχιστες παράμετροι για τη μεταποίηση
των ζωικών αποβλήτων όσον αφορά την αδρανοποίηση των παραγόντων της ΣΕΒ, και επιβλήθηκε στα κράτη μέλη η υποχρέωση να μην
επιτρέπουν την εφαρμογή μεθόδων που δεν είναι σύμφωνες με τις παραμέτρους αυτές. Οι ενάγοντες, όμως, ναι μεν προσάπτουν στα
εναγόμενα όργανα ότι δεν εφάρμοσαν νωρίτερα τη μέθοδο επεξεργασίας ζωικών αποβλήτων που καθιερώθηκε με την απόφαση 96/449,
υπενθυμίζοντας ότι το Κοινοβούλιο είχε ζητήσει την εφαρμογή της το 1993, εντούτοις δεν προσκομίζουν κανένα στοιχείο ικανό
να αποδείξει, λαμβανομένων υπόψη των επιστημονικών γνώσεων εκείνης της χρονικής στιγμής, ότι οι προγενέστερες διατάξεις, ιδίως
αυτές της αποφάσεως 94/382, έπρεπε να θεωρηθούν, κατά τη χρονική στιγμή της θεσπίσεώς τους, σαφώς ανεπαρκείς ή εσφαλμένες.
Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι η απόφαση 94/474 απαγόρευσε την εξαγωγή από το Ηνωμένο Βασίλειο όλων των υλικών και προϊόντων
που καλύπτονται από την απόφαση 94/382 και είχαν παρασκευαστεί πριν από την 1η Ιανουαρίου 1995. Ακολούθως, με την απόφαση
96/239 απαγορεύθηκε πλήρως η αποστολή από το έδαφος του Ηνωμένου Βασιλείου κρεατοστεαλεύρων από θηλαστικά, καθώς και προϊόντων
παραχθέντων από βοοειδή που είχαν σφαγεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα οποία μπορούσαν να εισέλθουν στη ζωική τροφική αλυσίδα.
Τέλος, η Επιτροπή, με την απόφαση 97/735, απαγόρευσε, στο σύνολο της Κοινότητας, την αποστολή προς άλλα κράτη μέλη ή σε τρίτες
χώρες μεταποιημένων ζωικών αποβλήτων θηλαστικών που δεν είχαν μεταποιηθεί σύμφωνα με τις παραμέτρους που θέτει η απόφαση 96/449.
Επιπλέον, επέβαλε στα κράτη μέλη την υποχρέωση να φροντίζουν ώστε τα εν λόγω απόβλητα να μην μπορούν να εισέλθουν στη ζωική
τροφική αλυσίδα.
Τέλος, είναι σημαντικό να σημειωθεί περαιτέρω ότι, όπως επισήμανε το Ελεγκτικό Συνέδριο με την ειδική του έκθεση 14/2001 (σημείο
28), οι επιθεωρήσεις που πραγματοποίησε το ΓΤΚΘ κατέδειξαν, στην πλειονότητα των κρατών μελών –μεταξύ των οποίων και η Ισπανία–,
προβλήματα καθυστερημένης μεταφοράς στην εσωτερική έννομη τάξη των κοινοτικών κανόνων που αφορούν τις μεθόδους επεξεργασίας
υπολειμμάτων σφαγίων και τις ζωοτροφές, καθώς και δυσχέρειες στις διαδικασίες εγκρίσεως των εγκαταστάσεων επεξεργασίας υπολειμμάτων
σφαγίων και παρακολουθήσεως της τηρήσεως των αντίστοιχων κανόνων επεξεργασίας.
–       Συμπέρασμα
Κατόπιν του συνόλου των προεκτεθέντων, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι η εκ μέρους των εναγομένων θεσμικών οργάνων διαχείριση
των προβλημάτων που συνδέονται με τη χρήση κρεατοστεαλεύρων στη διατροφή των ζώων εκτροφής, ιδίως δε των μηρυκαστικών, και
με τη μεταποίηση ζωικών αποβλήτων δεν μπορεί να θεωρηθεί ως βέβαια και άμεση αιτία της εμφανίσεως της ΣΕΒ στην Ισπανία. Συγκεκριμένα,
δεν αποδείχθηκε ότι, αν τα εν λόγω θεσμικά όργανα είχαν θεσπίσει νωρίτερα τα μέτρα που θέσπισαν στη συνέχεια, η ΣΕΒ δεν θα
είχε εμφανιστεί με κανέναν τρόπο στη χώρα αυτή. Συναφώς, είναι σημαντικό να σημειωθεί επίσης ότι η υποτιθέμενη αναποτελεσματικότητα
ορισμένων από τα μέτρα που θέσπισαν τα εναγόμενα θεσμικά όργανα οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην εσφαλμένη και ελλιπή εφαρμογή
τους από τις αρχές των κρατών μελών και από τους επιχειρηματίες.
2. Επί της υποτιθέμενης καθυστερήσεως απαγορεύσεως της χρήσεως ΥΕΚ
Οι ενάγοντες προσάπτουν στα κοινοτικά θεσμικά όργανα ότι αντέδρασαν με μεγάλη καθυστέρηση στις συστάσεις της ομάδας εμπειρογνωμόνων
του ΠΟΥ τον Απρίλιο του 1996 και στα συμπεράσματα της CSV του Οκτωβρίου του 1996 σχετικά με την ανάγκη καταργήσεως των ΥΕΚ
από όλες τις διατροφικές αλυσίδες. Παρατηρούν, μεταξύ άλλων, ότι η Επιτροπή και το Συμβούλιο καθυστέρησαν διαδοχικά, για τρία
περίπου έτη, μέχρι την 1η Οκτωβρίου 2000, να θέσουν σε ισχύ την απαγόρευση χρησιμοποιήσεως κάθε είδους ΥΕΚ –η οποία, κατά
την απόφαση 97/534, έπρεπε να εφαρμοστεί από 1ης Ιανουαρίου 1998.
Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όπως επισημαίνουν οι ενάγοντες, οι προτάσεις της Επιτροπής για τον αποκλεισμό ακριβώς των ΥΕΚ
από τη ζωική και ανθρώπινη διατροφική αλυσίδα θεσπίστηκαν και εφαρμόστηκαν με καθυστέρηση.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί, εν πάση περιπτώσει, ότι, πριν από την έκδοση της αποφάσεως 97/534, τα εναγόμενα θεσμικά όργανα
είχαν λάβει μέτρα στον τομέα αυτό. Συναφώς, ειδικότερα, η απόφαση 90/200 απαγόρευσε την αποστολή από το Ηνωμένο Βασίλειο οργάνων
όπως τα μυαλά, ο νωτιαίος μυελός, ο θύμος αδένας, οι αμυγδαλές, η σπλήνα και τα έντερα προερχομένων από βοοειδή ηλικίας άνω
των έξι μηνών κατά τη σφαγή. Ομοίως, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι διατάξεις που θέσπισαν τα εναγόμενα θεσμικά όργανα σχετικά
με τη χρήση κρεατοστεαλεύρων στις ζωοτροφές των μηρυκαστικών, καθώς και οι σχετικές με την επεξεργασία των προαναφερθέντων
αποβλήτων ζωικής προελεύσεως.
Επιπλέον, πρέπει να επισημανθεί ότι, πριν από τη θέση σε ισχύ της αποφάσεως 2000/418, με την οποία ρυθμίστηκε τελικά η χρήση
των ΥΕΚ στο σύνολο της Κοινότητας, ορισμένα κράτη μέλη είχαν θεσπίσει εθνικούς κανόνες για τον αποκλεισμό των ΥΕΚ από τις
διατροφικές αλυσίδες. Επρόκειτο, μεταξύ άλλων, για το Βασίλειο του Βελγίου, τη Γαλλική Δημοκρατία, την Ιρλανδία, το Μεγάλο
Δουκάτο του Λουξεμβούργου, το Βασίλειο των Κάτω Χωρών, την Πορτογαλική Δημοκρατία και το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας
και της Βόρειας Ιρλανδίας. Το Βασίλειο της Ισπανίας και η Ιταλική Δημοκρατία απέκλεισαν τα ΥΕΚ από ζώα προερχόμενα από χώρες
στις οποίες είχε εμφανιστεί η ΣΕΒ.
EiΕιδικότερα, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, στις 4 Ιουλίου 1996, το Βασίλειο της Ισπανίας απαγόρευσε την εισαγωγή στο έδαφός
του ορισμένων επικίνδυνων οργάνων και ιστών προερχομένων από βοοειδή της Γαλλίας, της Ιρλανδίας, της Πορτογαλίας και της Ελβετίας
και επέβαλε την καταστροφή τους σε περίπτωση βοοειδών προερχομένων από τις χώρες αυτές. Μεταξύ των προϊόντων για τα οποία
επιβλήθηκε η ως άνω απαγόρευση περιλαμβάνονταν τα μυαλά, ο νωτιαίος μυελός, τα μάτια, ο θύμος αδένας, οι αμυγδαλές, η σπλήνα
και τα έντερα. Στις 9 Οκτωβρίου 1996, το μέτρο αυτό επεκτάθηκε και σε ορισμένα όργανα αιγοπροβάτων προερχομένων από τις προαναφερθείσες
χώρες και από το Ηνωμένο Βασίλειο, καθότι το τελευταίο δεν είχε περιληφθεί στον αρχικό κατάλογο λόγω των μέτρων που προέβλεπε
η απόφαση 96/239.
Υπό τις συνθήκες αυτές, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι η καθυστέρηση την οποία προσάπτουν οι ενάγοντες στα εναγόμενα θεσμικά
όργανα, όσον αφορά την απαγόρευση των ΥΕΚ στο σύνολο της Κοινότητας, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως καθοριστική αιτία της εμφανίσεως
της ΣΕΒ στην Ισπανία το 2000. Δεν αποδείχθηκε ότι, αν τα εν λόγω όργανα είχαν θεσπίσει νωρίτερα τα μέτρα που θέσπισαν στη
συνέχεια, η ΣΕΒ δεν θα είχε εμφανιστεί με κανέναν τρόπο στη χώρα αυτή.
3. Επί της υποτιθέμενης πρόωρης άρσης του αποκλεισμού που επιβλήθηκε στα βοοειδή, στα κρέατα βοοειδών και στα κρεατοστεάλευρα
προελεύσεως Ηνωμένου Βασιλείου
Οι ενάγοντες ισχυρίζονται ότι ο αποκλεισμός που επιβλήθηκε με την απόφαση 96/239 στα βοοειδή, στα κρέατα βοοειδών και στα
βρετανικά άλευρα ήταν αναγκαίος και πρόσφορος για να παρεμποδίσει τη διάδοση της ΣΕΒ και ότι τα εναγόμενα θεσμικά όργανα κακώς
και πρόωρα περιόρισαν αμέσως τον αποκλεισμό αυτό. Συναφώς, πρώτον, με την απόφαση 96/362 ήρθη η απαγόρευση αποστολής διαφόρων
προϊόντων όπως το σπέρμα, η ζελατίνη, το λίπος και τα προϊόντα με βάση το λίπος. Δεύτερον, η απόφαση 98/256 ήρε, από 1ης Ιουνίου
1998, την απαγόρευση εξαγωγής ζώων, κρεάτων και κρεατοστεαλεύρων από το Ηνωμένο Βασίλειο. Τέλος, τρίτον, η έκδοση της αποφάσεως
98/692 σημάδεψε το τελευταίο στάδιο της διαδικασίας σταδιακής άρσεως του αποκλεισμού που είχε επιβληθεί στη χώρα αυτή. Κατά
τους ενάγοντες, η διάδοση της νόσου στην Ισπανία στα τέλη του 2000 οφείλεται άμεσα στην πρόωρη άρση του αποκλεισμού, ιδίως
δε στην έκδοση της αποφάσεως 98/256.
Πρέπει να υπομνησθεί ότι, στις 27 Μαρτίου 1996, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 96/239, επιβάλλοντας, ως μεταβατικό μέτρο,
την απαγόρευση αποστολής ζώντων βοοειδών, σπέρματος και εμβρύων αυτών, κρεάτων ζώων του βοείου είδους, προϊόντων που έχουν
παραχθεί από ζώα του βοείου είδους, καθώς και κρεατοστεαλεύρων προερχομένων από θηλαστικά, από το έδαφος του Ηνωμένου Βασιλείου
προς άλλα κράτη μέλη και προς τρίτες χώρες. Ο αποκλεισμός αυτός δικαιολογούνταν κυρίως από την αβεβαιότητα που επικρατούσε
ως προς τον κίνδυνο μεταδόσεως της ΣΕΒ στον άνθρωπο, η οποία είχε προκαλέσει σοβαρές ανησυχίες στους καταναλωτές και αποτελούσε
συνέχεια της αποφάσεως διαφόρων κρατών μελών και τρίτων χωρών να απαγορεύσουν την εισαγωγή στο έδαφός τους ζώντων βοοειδών
και βοείου κρέατος από το Ηνωμένο Βασίλειο.
Στη συνέχεια, όπως επισημαίνουν οι ενάγοντες, η απόφαση 96/362 ήρε την απαγόρευση εξαγωγής από το Ηνωμένο Βασίλειο σπέρματος
βοοειδών και άλλων προϊόντων όπως η ζελατίνη, το όξινο φωσφορικό ασβέστιο, τα αμινοξέα και πεπτίδια, καθώς και το ζωικό λίπος
ή τα προϊόντα με βάση το λίπος, υπό τον όρο ιδίως να έχουν παραχθεί με τις μεθόδους που περιγράφονται στο παράρτημα της αποφάσεως
αυτής και σε εγκαταστάσεις που τελούν υπό επίσημο κτηνιατρικό έλεγχο. Όπως αναφέρει το προοίμιο της εν λόγω αποφάσεως, η Επιτροπή
είχε συστήσει προηγουμένως αρμόδιες επιστημονικές επιτροπές προκειμένου να εξασφαλίσει ότι τα προϊόντα αυτά ήταν ασφαλή για
την υγεία των ζώων. Οι ενάγοντες ουδόλως τεκμηρίωσαν τους ισχυρισμούς τους ούτε προσκόμισαν κανένα στοιχείο ικανό να εξηγήσει
τον λόγο για τον οποίο η αποστολή των προϊόντων αυτών από το Ηνωμένο Βασίλειο μπορούσε να έχει οποιαδήποτε επίδραση στην εμφάνιση
της ΣΕΒ στην Ισπανία.
Όσον αφορά την έκδοση της αποφάσεως 98/256, με την οποία καταργήθηκε η απόφαση 96/239, επιβάλλεται εκ προοιμίου η διαπίστωση
ότι, σε αντίθεση προς τους ισχυρισμούς των εναγόντων, η απόφαση αυτή ούτε επέφερε την άρση των περιορισμών αποστολής από το
Ηνωμένο Βασίλειο ζώντων βοοειδών και κρεατοστεαλεύρων ούτε επέβαλε αλλαγές στις αντίστοιχες αρμοδιότητες ελέγχου των αρχών
του Ηνωμένου Βασιλείου και των εναγομένων θεσμικών οργάνων. Με την εν λόγω απόφαση περιορίστηκε, απλώς, η απαγόρευση εξαγωγής
από τη Βόρεια Ιρλανδία νωπών αποστεωμένων κρεάτων, κιμά και παρασκευασμάτων κρέατος και προϊόντων με βάση το κρέας, προερχομένων
από ζώα που γεννήθηκαν και εκτράφηκαν στη Βόρεια Ιρλανδία και τα οποία ανήκαν σε αγέλες με πιστοποιητικό εξαιρέσεως από τη
ΣΕΒ και εσφάγησαν στη Βόρεια Ιρλανδία σε σφαγεία χρησιμοποιούμενα αποκλειστικά για τον σκοπό αυτό. Με εξαίρεση την εν λόγω
πολύ περιορισμένη παρέκκλιση, η απόφαση 98/256 διατήρησε την απαγόρευση εξαγωγής από το Ηνωμένο Βασίλειο ζώντων ζώων και εμβρύων
ζώων του βοείου είδους, κρεατάλευρου, οστεάλευρου και κρεατοστεάλευρου προέλευσης θηλαστικών, καθώς και κρεάτων και προϊόντων
ικανών να εισέλθουν στην ανθρώπινη ή ζωική τροφική αλυσίδα προερχομένων από βοοειδή που εσφάγησαν στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ομοίως,
τα κρεατοστεάλευρα που παράχθησαν στη Βόρεια Ιρλανδία δεν εμπίπτουν στη μερική αυτή παρέκκλιση από την απαγόρευση εξαγωγής
προϊόντων από το Ηνωμένο Βασίλειο [βλ. άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο γ΄, της αποφάσεως 98/256, σε συνδυασμό με το άρθρο
2, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, περίπτωση ii, της οδηγίας 77/99/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1976, περί υγειονομικών
προβλημάτων στον τομέα των ενδοκοινοτικών συναλλαγών προϊόντων με βάση το κρέας (ΕΕ ειδ. έκδ. 003/17, σ. 60)].
Συνεπώς, τα μέτρα που επιβλήθηκαν με την απόφαση 98/256 δεν μπορούσαν να προκαλέσουν την εμφάνιση της ΣΕΒ στην Ισπανία, δεδομένου
ότι δεν επέτρεπαν την αποστολή από το Ηνωμένο Βασίλειο ούτε κρεατοστεαλεύρων ούτε ζώντων βοοειδών. Ειδικότερα, η δυνατότητα
που δόθηκε με την απόφαση 98/256 να διατεθεί στο εμπόριο νωπό αποστεωμένο κρέας, κιμάς ή προϊόντα με βάση το κρέας προελεύσεως
Βόρειας Ιρλανδίας δεν μπορεί να αποτελεί την αιτία της εμφανίσεως της ΣΕΒ στο ισπανικό ζωικό κεφάλαιο, καθότι τα προϊόντα
αυτά προορίζονται ιδίως για ανθρώπινη κατανάλωση και δεν δίδονται ως τροφή σε μηρυκαστικά.
Τέλος, όσον αφορά την απόφαση 98/692, πρέπει να υπομνησθεί ότι με αυτή περιορίστηκε η απαγόρευση εξαγωγής, από το Ηνωμένο
Βασίλειο, νωπών αποστεωμένων κρεάτων, κιμά και παρασκευασμάτων κρέατος, προϊόντων με βάση το κρέας και τροφών προοριζομένων
για σαρκοφάγα κατοικίδια, προερχομένων από βοοειδή που γεννήθηκαν και εκτράφηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο και εσφάγησαν στη χώρα
αυτή σε σφαγεία που δεν χρησιμοποιούνταν για τη σφαγή μη επιλέξιμων βοοειδών. Πρώτον, λαμβανομένου υπόψη του είδους των προϊόντων
των οποίων επιτρεπόταν η αποστολή, ο περιορισμός του αποκλεισμού που προβλέπει η εν λόγω απόφαση δεν ήταν πλέον ικανός να
προκαλέσει τη διάδοση της ΣΕΒ εκτός Ηνωμένου Βασιλείου. Δεύτερον, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η μέση περίοδος επωάσεως
της ΣΕΒ είναι τέσσερα με πέντε χρόνια. Οι ενάγοντες δεν το αμφισβητούν, αλλά ισχυρίζονται ότι η ελάχιστη περίοδος επωάσεως
της νόσου αυτής είναι 22 μήνες. Ακόμη και αν γίνει δεκτή αυτή η ελάχιστη περίοδος των 22 μηνών, επιβάλλεται το συμπέρασμα
ότι, εν πάση περιπτώσει, δεδομένου ότι ως ημερομηνία ενάρξεως των αποστολών που επιτρέπονται βάσει της αποφάσεως 98/692 ορίστηκε
η 1η Αυγούστου 1999, η μερική αυτή άρση του αποκλεισμού δεν μπορούσε να προκαλέσει την εμφάνιση της νόσου στο ισπανικό ζωικό
κεφάλαιο τον Νοέμβριο του 2000.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι η παράνομη συμπεριφορά που προσάπτουν οι ενάγοντες στα εναγόμενα
θεσμικά όργανα, σχετικά με τη σταδιακή άρση του αποκλεισμού που επιβλήθηκε το 1996 στα προϊόντα προελεύσεως Ηνωμένου Βασιλείου,
δεν μπορεί να θεωρηθούν ως καθοριστική αιτία της εμφανίσεως της ΣΕΒ στην Ισπανία.
4. Επί της φερόμενης παραβάσεως εκ μέρους των εναγομένων θεσμικών οργάνων των υποχρεώσεών τους εποπτείας και ελέγχου στον
τομέα της υγείας των ζώων και της δημόσιας υγείας
Εκτός από τις περιπτώσεις παράνομης συμπεριφοράς που εξετάστηκαν ανωτέρω, οι ενάγοντες επικρίνουν γενικώς τις ενέργειες των
εναγομένων θεσμικών οργάνων καθ’ όλη την περίοδο από το 1990 έως το 2000, εκτιμώντας, μεταξύ άλλων, ότι αυτά παρέβησαν τις
υποχρεώσεις τους εποπτείας και ελέγχου. Οι ενάγοντες προσάπτουν, μεταξύ άλλων, στα εναγόμενα θεσμικά όργανα ότι δεν έθεσαν
σε εφαρμογή τις διατάξεις του άρθρου 152, παράγραφος 4, στοιχεία β΄ και γ΄, ΕΚ –οι οποίες προβλέπουν τη δυνατότητα θεσπίσεως
μέτρων στον κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό τομέα και αναλήψεως δράσεως ενθάρρυνσης προκειμένου να εξασφαλιστεί υψηλό επίπεδο
προστασίας της ανθρώπινης υγείας–, ότι δεν έλαβαν τα μέτρα διασφάλισης που προβλέπουν οι οδηγίες 89/662 και 90/425 και ότι
δεν έλεγξαν την τήρηση της κοινοτικής νομοθεσίας από τις αρχές των κρατών μελών, ιδίως από αυτές του Ηνωμένου Βασιλείου.
Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι ενάγοντες δεν προσδιόρισαν με ακρίβεια τις πράξεις και τις παραλείψεις, πλην εκείνων που εξετάστηκαν
προηγουμένως, που θα μπορούσαν να αποτελούν παράνομη συμπεριφορά εκ μέρους των εναγομένων θεσμικών οργάνων. Κατά μείζονα λόγο,
οι ενάγοντες ουδόλως τεκμηρίωσαν τους ισχυρισμούς τους όσον αφορά τη σχέση αιτίου-αποτελέσματος που υφίστατο συγκεκριμένα
μεταξύ των υποτιθέμενων παρατυπιών και της εμφανίσεως της ΣΕΒ στην Ισπανία το 2000.
Συναφώς, οι ενάγοντες περιορίζονται να παραπέμψουν στην έκθεση της εξεταστικής επιτροπής, η οποία, κατά την άποψή τους, επιβεβαιώνει
ότι το Συμβούλιο και η Επιτροπή ευθύνονται για την κρίση που προκλήθηκε με τη διάδοση της ΣΕΒ στα κράτη μέλη. Συγκεκριμένα,
πρέπει να σημειωθεί ότι η εν λόγω έκθεση κατέληξε στην κακή διαχείριση, εκ μέρους των εναγομένων θεσμικών οργάνων, της κρίσεως
της ΣΕΒ μεταξύ 1990 και 1994 και τους καταλόγισε ευθύνες γι’ αυτό. Στο Συμβούλιο, ειδικότερα, προσάπτεται η αδράνειά του κατά
την περίοδο αυτή. Όσον αφορά την Επιτροπή, η εξεταστική επιτροπή της προσάπτει, μεταξύ άλλων, ότι ευνόησε τη διαχείριση της
αγοράς εις βάρος της δημόσιας υγείας, ότι ανέστειλε τους κτηνιατρικούς ελέγχους στο Ηνωμένο Βασίλειο μεταξύ Ιουνίου του 1990
και Μαΐου του 1994, ότι προσπάθησε να ελαχιστοποιήσει το μέγεθος του προβλήματος, ακολουθώντας πολιτική παραπληροφόρησης,
και ότι ρύθμισε με καθυστέρηση και αναποτελεσματικά το πρόβλημα των κρεατοστεαλεύρων. Η εν λόγω έκθεση επισημαίνει, επίσης,
τη δυσλειτουργία και την έλλειψη συντονισμού των υπηρεσιών της Επιτροπής. Τέλος, η εν λόγω έκθεση επικρίνει τη λειτουργία
της CSV και της μόνιμης κτηνιατρικής επιτροπής.
Εν πάση περιπτώσει, πρέπει να σημειωθεί ότι η έκθεση της εξεταστικής επιτροπής καταλήγει ότι τη μεγαλύτερη ευθύνη για την
κρίση της ΣΕΒ έφερε η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, η οποία επέτρεψε την τροποποίηση του συστήματος παρασκευής κρεατοστεαλεύρων
λόγω του οποίου μολύνθηκε το αγγλικό ζωικό κεφάλαιο και δεν εξασφάλισε, μετά το 1988, την αποτελεσματικότητα της απαγορεύσεως
διατροφής των μηρυκαστικών με τέτοιου είδους άλευρα ούτε, στη συνέχεια, την ορθή εφαρμογή της κοινοτικής κτηνιατρικής νομοθεσίας
περί ΣΕΒ. Η έκθεση επικρίνει σθεναρά, επίσης, τη δράση των παραγωγών αλεύρων και των υπεύθυνων για τη μεταποίηση ζωικών αποβλήτων
στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι οποίοι παρασκεύασαν ένα ελαττωματικό προϊόν και αγνόησαν τους υφιστάμενους κινδύνους μολύνσεως.
Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι η έκθεση της εξεταστικής επιτροπής συντάχθηκε κατά τη διάρκεια του 1996 και εκδόθηκε τον Φεβρουάριο
του 1997, περίπου τέσσερα έτη πριν από την εμφάνιση της ΣΕΒ στην Ισπανία. Σε αντίθεση, όμως, με τους ισχυρισμούς των εναγόντων,
τα πορίσματα της εν λόγω εκθέσεως δεν μπορούν εύκολα να μεταφερθούν στην υπό κρίση υπόθεση. Συναφώς, μολονότι οι ενάγοντες
ισχυρίζονται ότι, μέχρι το 2000, τα εναγόμενα θεσμικά όργανα δεν ακολούθησαν τις συστάσεις που είχαν διατυπωθεί με την εν
λόγω έκθεση, πρέπει να σημειωθεί ότι, σε έκθεση της 14ης Νοεμβρίου 1997, η προσωρινή επιτροπή του Κοινοβουλίου που ήταν επιφορτισμένη
με την παρακολούθηση των συστάσεων σχετικά με τη ΣΕΒ διαπίστωσε ότι «η Επιτροπή [είχε] υλοποιήσει, πλήρως ή εν μέρει, το σημαντικότερο
τμήμα των συστάσεων της εξεταστικής επιτροπής για τη ΣΕΒ και ότι [είχε] θέσει σαφείς προθεσμίες για την πλήρη υλοποίησή τους».
Κατά συνέπεια, το Πρωτοδικείο εκτιμά ότι η επίκληση των πορισμάτων της εκθέσεως αυτής δεν αρκεί για να αποδειχθεί, στο πλαίσιο
της υπό κρίση υποθέσεως, η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ των πράξεων και παραλείψεων που προσάπτονται στα εναγόμενα θεσμικά
όργανα και της εμφανίσεως της ΣΕΒ στην Ισπανία το 2000.
Περαιτέρω, όσον αφορά την άποψη των εναγόντων ότι τα εναγόμενα θεσμικά όργανα δεν έλεγξαν επαρκώς την τήρηση των κοινοτικών
κτηνιατρικών ρυθμίσεων, το Πρωτοδικείο εκτιμά ότι, ακόμη και αν αυτή αποδειχθεί, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως καθοριστική αιτία
της εμφανίσεως της ΣΕΒ στην Ισπανία. Συγκεκριμένα, την ευθύνη για τον αποτελεσματικό έλεγχο της εφαρμογής της κοινοτικής κτηνιατρικής
νομοθεσίας φέρουν κυρίως τα κράτη μέλη. Όσον αφορά, ειδικότερα, τους κτηνιατρικούς ελέγχους που εφαρμόζονται στο ενδοκοινοτικό
εμπόριο, από τις οδηγίες 89/662 και 90/425 προκύπτει ότι υπεύθυνες για τους ελέγχους αυτούς είναι, μεταξύ άλλων, οι αρχές
του κράτους μέλους αποστολής των εμπορευμάτων και, σε μικρότερο βαθμό, αυτές του κράτους προορισμού. Συναφώς, εναπόκειται
στις αρχές του κράτους μέλους αποστολής να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να εξασφαλίζουν την τήρηση των κτηνιατρικών
απαιτήσεων σε όλα τα στάδια της παραγωγής, της αποθήκευσης, της εμπορίας και της μεταφοράς των προϊόντων (άρθρο 4 της οδηγίας
89/662· άρθρο 4 της οδηγίας 90/425). Ομοίως, τα κράτη μέλη, σε περίπτωση εμφανίσεως στο έδαφός τους οποιασδήποτε ζωονοσίας,
ασθενείας ή αιτίας που ενδέχεται να συνιστά σοβαρό κίνδυνο για τα ζώα ή την υγεία των ανθρώπων, πρέπει να θέσουν αμέσως σε
εφαρμογή τα μέτρα καταπολέμησης ή πρόληψης που προβλέπονται από τους κοινοτικούς κανόνες και να θεσπίσουν οποιοδήποτε άλλο
κατάλληλο μέτρο (άρθρο 9, παράγραφος 1, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 89/662· άρθρο 10, παράγραφος 1, πρώτο και δεύτερο
εδάφιο, της οδηγίας 90/425). Επιπλέον, το κράτος μέλος προορισμού μπορεί, για σοβαρούς λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας
ή της υγείας των ζώων, να λαμβάνει συντηρητικά μέτρα, εν αναμονή της λήψεως μέτρων από την Κοινότητα (άρθρο 9, παράγραφος
1, τρίτο και τέταρτο εδάφιο, της οδηγίας 89/662· άρθρο 10, παράγραφος 1, τρίτο και τέταρτο εδάφιο, της οδηγίας 90/425).
Κατά τα λοιπά, το Πρωτοδικείο εκτιμά ότι δεν έχει αποδειχθεί ότι, αν τα εν λόγω θεσμικά όργανα είχαν θεσπίσει –ή είχαν θεσπίσει
νωρίτερα– αυστηρότερα μέτρα, περιλαμβανομένων εκείνων την παράλειψη θεσπίσεως των οποίων τους προσάπτουν οι ενάγοντες, η νόσος
αυτή δεν θα είχε πλήξει σε καμία περίπτωση το ισπανικό ζωικό κεφάλαιο. Ειδικότερα, από τη δικογραφία προκύπτει ότι τόσο οι
εθνικές αρχές όσο και οι επιχειρηματίες συχνά αγνόησαν τους κοινοτικούς κανόνες. Οι πράξεις και οι παραλείψεις τους εμποδίζουν,
στην πράξη, τη διαπίστωση του άμεσου αιτιώδους συνδέσμου που πρέπει να υφίσταται μεταξύ της εικαζόμενης παράνομης συμπεριφοράς
των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και των προβαλλόμενων ζημιών.
Όπως προκύπτει από την ειδική έκθεση 14/2001 του Ελεγκτικού Συνεδρίου, οι επιθεωρήσεις που πραγματοποίησε το ΓΤΚΘ από το 1996
δείχνουν ότι η πλειονότητα των κρατών μελών (μεταξύ των οποίων και το Βασίλειο της Ισπανίας) δεν φρόντισαν με επαρκή αυστηρότητα
για τη δέουσα εφαρμογή των σχετικών με τη ΣΕΒ μέτρων στο έδαφός τους. Κατά το Ελεγκτικό Συνέδριο, η εμφάνιση το 2000 της δεύτερης
κρίσης της ΣΕΒ πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα της ελλιπούς εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας εκ μέρους των κρατών μελών,
λόγω ιδίως της εφαρμογής ανεπαρκών μέτρων εποπτείας και της μη εφαρμογής της απαγορεύσεως χρήσεως κρεατοαλεύρων στις τροφές
των μηρυκαστικών, καθώς και λόγω της ανεπάρκειας των ελέγχων που αφορούσαν το ενδοκοινοτικό εμπόριο των εν λόγω αλεύρων και
των ζωοτροφών. Η εν λόγω ελλιπής εφαρμογή, εκ μέρους των κρατών μελών, της υφιστάμενης κοινοτικής νομοθεσίας αποτέλεσε αναμφισβήτητα
εμπόδιο για την εκρίζωση της ΣΕΒ και συνέβαλε στη διάδοσή της.
Τέλος, πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη η ευθύνη ορισμένων ιδιωτικών επιχειρήσεων στη διάδοση της νόσου. Συναφώς, με την εν λόγω
ειδική έκθεση 14/2001 του Ελεγκτικού Συνεδρίου διαπιστώθηκε ότι, στον αγροδιατροφικό τομέα, δεν είχε εφαρμοστεί με επαρκή
αυστηρότητα η κοινοτική νομοθεσία σχετικά με τη ΣΕΒ, ιδίως όσον αφορά την απαγόρευση χρήσεως αλεύρων και την υποχρέωση επισημάνσεως.
Συνεπώς, δεν έχει αποδειχθεί ότι οι υποτιθέμενες παραβάσεις, εκ μέρους της Επιτροπής και του Συμβουλίου, των υποχρεώσεών τους
εποπτείας και ελέγχου στον τομέα της δημόσιας υγείας ήταν καθοριστικές για την εμφάνιση της ΣΕΒ στην Ισπανία.
5. Πρόταση
Κατόπιν του συνόλου των προεκτεθέντων, το Πρωτοδικείο φρονεί ότι δεν έχει αποδειχθεί ότι οι υποτιθέμενες παράνομες πράξεις
και παραλείψεις του Συμβουλίου και της Επιτροπής μπορούν να θεωρηθούν ως βέβαια και άμεση αιτία της εμφανίσεως της ΣΕΒ στην
Ισπανία το 2000 και της συνεπακόλουθης πτώσης της κατανάλωσης και των τιμών του βοείου κρέατος στη χώρα αυτή, οι οποίες προκάλεσαν
τις ζημίες που προβάλλουν οι ενάγοντες στην υπό κρίση υπόθεση. Περαιτέρω, δεν αποδείχθηκε ότι, ακόμη και αν τα εναγόμενα θεσμικά
όργανα είχαν θεσπίσει –ή είχαν θεσπίσει νωρίτερα– τα μέτρα την παράλειψη θεσπίσεως των οποίων τους προσάπτουν οι ενάγοντες,
η νόσος αυτή δεν θα είχε πλήξει με κανέναν τρόπο το ισπανικό ζωικό κεφάλαιο.
Κατά συνέπεια, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι δεν έχει αποδειχθεί η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της προβαλλομένης ζημίας
και της φερομένης ως υπαίτιας συμπεριφοράς των κοινοτικών οργάνων.
Επομένως, η αγωγή πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη, χωρίς να απαιτείται να αποφανθεί το Πρωτοδικείο ως προς το αν συντρέχουν
εν προκειμένω οι λοιπές προϋποθέσεις εξωσυμβατικής ευθύνης της Κοινότητας, δηλαδή το παράνομο της συμπεριφοράς που προσάπτεται
στα όργανα και το υποστατό της ζημίας.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά
έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι οι ενάγοντες ηττήθηκαν, πρέπει να φέρουν τα δικά
τους έξοδα και τα έξοδα του Συμβουλίου και της Επιτροπής, που υπέβαλαν σχετικό αίτημα.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την αγωγή ως απαράδεκτη καθόσον αφορά την Unió de Pagesos και την Confederación de Organizaciones de Agricultores
y Ganaderos.
2)
Απορρίπτει την αγωγή ως αβάσιμη κατά τα λοιπά.
3)
Οι ενάγοντες φέρουν τα δικαστικά τους έξοδα καθώς και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν το Συμβούλιο και η Επιτροπή.
García-Valdecasas
Cooke
Labucka
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 13 Δεκεμβρίου 2006.
Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος
E. Coulon

J. D. Cooke
Πίνακας περιεχομένων
Ιστορικό της διαφοράς
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Επί του παραδεκτού
Επί του πρώτου λόγου απαραδέκτου που αντλείται από διαδικαστικές πλημμέλειες σχετικές με τον προσδιορισμό των εναγόντων
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί του δευτέρου λόγου απαραδέκτου που αντλείται από την αοριστία των ουσιωδών πραγματικών και νομικών στοιχείων στα οποία
στηρίζεται η αγωγή
Επιχειρήματα των διαδίκων
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
Επί του τρίτου λόγου απαραδέκτου που αντλείται από την έλλειψη εννόμου συμφέροντος της Uniσ de pagesos και της COAG για την
άσκηση της αγωγής
Επί της ουσίας
Επιχειρήματα των διαδίκων
1. Επί της υπάρξεως παράνομης συμπεριφοράς του Συμβουλίου και της Επιτροπής
– Επί της παραβάσεως της κοινοτικής νομοθεσίας σχετικά με την προστασία της υγείας των ζώων και της δημόσιας υγείας
– Επί της παραβιάσεως των αρχών της χρηστής διοικήσεως, της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της προλήψεως
2. Επί της υπάρξεως ζημίας
3. Επί της υπάρξεως αιτιώδους συνδέσμου
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
1. Επί της υποτιθέμενης καθυστέρησης απαγορεύσεως της χρήσεως κρεατοστεαλεύρων και καθορισμού των κατάλληλων μεθόδων μεταποιήσεως
των ζωικών αποβλήτων
– Οι ενέργειες των εναγομένων θεσμικών οργάνων πριν από τον Ιούνιο του 1994
– Οι ενέργειες των εναγομένων θεσμικών οργάνων μεταξύ του Ιουνίου του 1994 και του Δεκεμβρίου του 2000
– Συμπέρασμα
2. Επί της υποτιθέμενης καθυστερήσεως απαγορεύσεως της χρήσεως ΥΕΚ
3. Επί της υποτιθέμενης πρόωρης άρσης του αποκλεισμού που επιβλήθηκε στα βοοειδή, στα κρέατα βοοειδών και στα κρεατοστεάλευρα
προελεύσεως Ηνωμένου Βασιλείου
4. Επί της φερόμενης παραβάσεως εκ μέρους των εναγομένων θεσμικών οργάνων των υποχρεώσεών τους εποπτείας και ελέγχου στον
τομέα της υγείας των ζώων και της δημόσιας υγείας
5. Πρόταση
Επί των δικαστικών εξόδων
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ισπανική.