CELEX: 61989CJ0085
Κοινωνική ασφάλιση
Παροχές γήρατος
Αναπροσαρμογή και εκ νέου υπολογισμός των παροχών

Με απόφαση της 7ης Μαρτίου 1989, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 15 Μαρτίου 1989, το Tribunal du travail της Nivelles υπέβαλε, βάσει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 51 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητος [ όπως έχει κωδικοποιηθεί με τον κανονισμό ( ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983,
EE L 230, σ. 6
].
Το ερώτημα αυτό υποβλήθηκε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της προσφεύγουσας της κυρίας δίκης, Μ. Ravida, και του Office national des pensions (στο εξής: ONP), βελγικού οργανισμού αρμοδίου για την καταβολή παροχών γήρατος.
Από τη δικογραφία προκύπτει ότι η Ravida, όπως και ο σύζυγός της, έχει εργαστεί ως μισθωτός στην Ιταλία και στο Βέλγιο.
Βάσει της επαγγελματικής της σταδιοδρομίας στην Ιταλία, η Ravida απέκτησε δικαίωμα συντάξεως λόγω αποχωρήσεως κατόπιν συμπληρώσεως συνταξίμου χρόνου υπηρεσίας (στο εξής: σύνταξη λόγω αποχωρήσεως) στο κράτος αυτό από 1ης Απριλίου 1978. Εξάλλου, απέκτησε δικαίωμα συντάξεως επιζώντος στο ίδιο κράτος βάσει της επαγγελματικής σταδιοδρομίας του συζύγου της, ο οποίος απεβίωσε τον Σεπτέμβριο του 1978.
Τα δικαιώματα συντάξεως λόγω αποχωρήσεως και συντάξεως επιζώντος βάσει των δραστηριοτήτων που άσκησαν στο Βέλγιο η Μ. Ravida και ο σύζυγός της, αντιστοίχως, γεννήθηκαν στο κράτος αυτό από 1ης Απριλίου 1980.
Κατά την ημερομηνία αυτή, το συνολικό ποσό των συντάξεων λόγω αποχωρήσεως και επιζώντος, τις οποίες ελάμβανε η Ravida από τον αρμόδιο ιταλικό φορέα, ανερχόταν σε 20997 βελγικά φράγκα ( BFR ). Το Caisse nationale des pensions de retraite et de survie (στο εξής: CNPRS), του οποίου διάδοχος είναι το ΟΝΡ, κατέβαλλε 87962 BFR και 95543 BFR ως βελγικές συντάξεις λόγω αποχωρήσεως και επιζώντος αντίστοιχα. Έτσι, η Ravida ελάμβανε συνολικώς 204502 BFR.
Το άρθρο 52, όμως, του βελγικού βασιλικού διατάγματος της 21ης Δεκεμβρίου 1967 περιέχει κανόνα περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, κατά τον οποίο η σύνταξη επιζώντος δεν μπορεί να σωρευθεί με μία ή περισσότερες συντάξεις λόγω αποχωρήσεως ή οποιοδήποτε άλλο ανάλογο πλεονέκτημα, που χορηγούνται δυνάμει βελγικής ή άλλης νομοθεσίας, παρά μόνο μέχρις ενός ανωτάτου ορίου.
Στην περίπτωση της Ravida, το ανώτατο αυτό όριο ήταν 197057 BFR. Ως εκ τούτου, η εκκαθαρισμένη σύνταξη επιζώντος που χορηγούσε ο βελγικός φορέας μειώθηκε κατά 7445 BFR, κατά τρπον ώστε το συνολικό ποσό των βελγικών συντάξεων λόγω αποχωρήσεως και επιζώντος να ανέρχεται σε 176060 BFR και το άρθροισμα των βελγικών και ιταλικών συντάξεων να είναι ίσο προς το ανώτατο όριο των 197057 BFR.
Από την απόφαση περί παραπομπής πορκύπτει ότι οι αποφάσεις περί καθορισμού των ως άνω δικαιωμάτων συντάξεως της Ravida της κοινοποιήθηκαν στις 10 Δεκεμβρίου 1982 και ότι δεν προσβλήθηκαν εμπροθέσμως.
Εν συνεχεία, το CNPRS διαπίστωσε ότι, κατ' εφαρμογή των ιταλικών κανόνων περί αναπροσαρμογής των συντάξεων, η ιταλική σύνταξη λόγω αποχωρήσεως της Ravida είχε αυξηθεί, οπότε το συνολικό ποσό των τεσσάρων συντάξεων υπερέβαινε το ανώτατο όριο που καθορίζει η βελγική νομοθεσία. Κατόπιν αυτού, ο εν λόγω οργανισμός αποφάσισε να μειώσει, από τον Ιούλιο του 1986, το ποσό της βελγικής συντάξεως επιζώντος που ελάμβανε η ενδιαφερομένη, ώστε να τηρείται το ανώτατο αυτό όριο.
Η Ravida προσέφυγε τότε ενώπιον του Tribunal du travail της Nivelles, ισχυριζόμενη ότι η απόφαση αυτή ήταν αντίθετη προς το άρθρο 51, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71.
Υπ' αυτές τις συνθήκες, το Tribunal du travail της Nivelles ανέστειλε τη δίκη μέχρις ότου το Δικαστήριο εκδώσει προδικαστική απόφαση επί του ακολούθου ερωτήματος:
« Όταν η νομοθεσία κράτους μέλους προβλέπει ανώτατο όριο σωρεύσεως για τις συντάξεις λόγω αποχωρήσεως και επιζώντων (εν προκειμένω, το άρθρο 52 του βασιλικού διατάγματος της 21ης Δεκεμβρίου 1967 ) και το ανώτατο αυτό όριο έχει καθοριστεί, κατά την ημερομηνία ενάρξεως της καταβολής της συντάξεως, λαμβανομένης υπόψη και της παροχής που χορηγείται σε άλλο κράτος μέλος, μπορεί ο αρμόδιος φορέας του πρώτου κράτους να λάβει υπόψη τις αναπροσαρμογές της παροχής που χορηγεί το άλλο κράτος μέλος προκειμένου να υπολογίσει εκ νέου και να μειώσει, εφαρμόζοντας σιωπηρώς το άρθρο 51, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71, το ποσό της αρχικώς χορηγηθείσας σύνταξης, εάν σε δεδομένη στιγμή γίνεται υπέρβαση του εθνικού ανωτάτου ορίου λόγω της μεταβολής της παροχής που καταβάλλει το άλλο κράτος; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση εκτίθενται διεξοδικώς το ιστορικό της διαφοράς και η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον είναι απαραίτητο για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Ενόψει των στοιχείων της δικογραφίας της κυρίας δίκης, το προδικαστικό ερώτημα πρέπει να εννοηθεί ότι αφορά το ζήτημα αν το άρθρο 51 του κανονισμού 1408/71 έχει την έννοια ότι, όταν, βάσει εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, το ποσό της συντάξεως που καταβάλλει ένα κράτος μέλος σε εργαζόμενο, σωρευόμενο με το ποσό παροχής διαφορετικής φύσεως την οποία καταβάλλει άλλο κράτος μέλος, δεν υπερβαίνει ορισμένο ανώτατο όριο, η σύνταξη πρέπει να υπολογίζεται εκ νέου, προκειμένου να αποφευχθεί η υπέρβαση του ανωτάτου αυτού ορίου, σε περίπτωση μεταγενεστέρων μεταβολών της άλλης παροχής λόγω της εν γένει εξελίξεως της οικονομικής και κοινωνικής καταστάσεως.
Προκαταρκτικώς, πρέπει να αναφερθεί ότι, στηριζόμενο στο γεγονός ότι η σύνταξη επιζώντος που χορηγείται σε εργαζόμενο βάσει της επαγγελματικής σταδιοδρομίας του συζύγου του δεν είναι της ιδίας φύσεως με τη σύνταξη λόγω αποχωρήσεως που καταβάλλεται βάσει της επαγγελματικής σταδιοδρομίας του ιδίου εργαζομένου, το ΟΝΡ υποστηρίζει, με τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου, ότι περιπτώσεις όπως αυτή που αποτελεί αντικείμενο της κυρίας δίκης διέπονται από το άρθρο 12, παράγραφος 2, πρώτη περίοδος, του κανονισμού 1408/71.
Κατά το ΟΝΡ, η διάταξη αυτή έχει ως συνέπεια ότι ο οργανισμός που οφείλει να καταβάλλει σύνταξη επιζώντος υποκείμενη σε κανόνα που προβλέπει ανώτατο όριο βάσει εθνικών διατάξεων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως μπορεί να λαμβάνει υπόψη τις από οποιαδήποτε αιτία αναπροσαρμογές παροχής διαφορετικής φύσεως χορηγουμενης στον ίδιο εργαζόμενο, κατά τρόπον ώστε να εξασφαλίζεται σταθερά η τήρηση του εθνικού κανόνα που προβλέπει ανώτατο όριο. Επομένως, είναι αλυσιτελής η αναφορά του εθνικού δικαστηρίου στο άρθρο 51 του κανονισμού 1408/71.
Η επιχειρηματολογία αυτή πρέπει να απορριφθεί. Ναι μεν είναι αληθές ότι οι διατάξεις που επικαλείται, κατά τα ανωτέρω, το ΟΝΡ επιτρέπουν να αντιτάσσονται στον εργαζόμενο οι κανόνες περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως τους οποίους περιέχουν οι εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις για την περίπτωση σωρεύσεως συντάξεως με παροχές διαφορετικής φύσεως, οι διατάξεις όμως αυτές πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τον καθορισμό του τρόπου υπολογισμού της συντάξεως και, ενδεχομένως, για τον εκ νέου υπολογισμό της, όχι δε και για τον προσδιορισμό των περιστάσεων υπό τις οποίες πρέπει να γίνεται εκ νέου ο υπολογισμός αυτός. Τις περιστάσεις αυτές προσδιορίζει το άρθρο 51 του κανονισμού 1408/71, του οποίου την ερμηνεία αφορά η παρούσα υπόθεση.
Σχετικώς, πρέπει να υπομνηστεί ότι, προκειμένου να υπολογίσει το ποσό των παροχών γήρατος που οφείλονται σε εργαζόμενο ο οποίος έχει υπαχθεί στη νομοθεσία δύο ή περισσοτέρων κρατών μελών, ο αρμόδιος φορέας καθενός από τα κράτη αυτά πρέπει να προβεί σε σύγκριση μεταξύ του ποσού που οφείλεται δυνάμει μόνης της εθνικής νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων της περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, και του ποσού που προκύπτει από την εφαρμογή του άρθρου 46 του κανονισμό 1408/71. Για την εκκαθάριση καθεμιάς από τις παροχές πρέπει να εφαρμόζεται εκείνο από τα δύο συστήματα που είναι ευνοϊκότερο για τον εργαζόμενο.
Όπως αναφέρει το Δικαστήριο στην απόφαση της 2ας Φεβρουαρίου 1982, Sinatra (
7/81, Συλλογή 1982, σ. 137
), κάθε μεταγενέστερη μεταβολή της μιας από τις παροχές συνεπάγεται, καταρχήν, νέα σύγκριση μεταξύ του εθνικού συστήματος και του κοινοτικού συστήματος, για να προσδιοριστεί ποιο είναι το ευνοϊκότερο για τον εργαζόμενο ύστερα από την επελθούσα μεταβολή.
Με την ίδια απόφαση, ωστόσο, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, προκειμένου να μειωθεί η επιβάρυνση της Διοικήσεως την οποία συνεπάγεται η επανεξέταση της καταστάσεως του εργαζομένου σε κάθε περίπτωση μεταβολής των χορηγουμένων παροχών, το άρθρο 51, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 αποκλείει τον εκ νέου υπολογισμό των παροχών σύμφωνα με το άρθρο 46, επομένως δε και νέα σύγκριση μεταξύ του εθνικού συστήματος και του κοινοτικού συστήματος, όταν η μεταβολή οφείλεται σε γεγονότα ξένα προς την ατομική κατάσταση του εργαζομένου και είναι συνέπεια της εν γένει εξελίξεως της οικονομικής και κοινωνικής καταστάσεως.
Με την απόφαση της 1ης Μαρτίου 1984, Cinciuolo (
104/83, Συλλογή 1984, σ. 1285
), το Δικαστήριο διευκρίνισε επίσης ότι, υπό την ερμηνεία αυτή, το άρθρο 51, παράγραφος 1, εφαρμόζεται όχι μόνον όταν η μεταβολή αφορά παροχή της οποίας το ποσό έχει καθοριστεί σύμφωνα με το άρθρο 46, αλλά και όταν αφορά παροχή η οποία, μέσω των εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, έχει επηρεάσει τον αρχικό υπολογισμό των παροχών γήρατος.
Νέος υπολογισμός των παροχών γήρατος, δυνάμει της παραγράφου 2 του άρθρου 51, πρέπει να γίνεται μόνο σε περίπτωση που η μεταβολή οφείλεται σε αλλαγή του τρόπου καθορισμού ή των κανόνων υπολογισμού μιας παροχής, λόγω, ιδίως, μεταβολής της προσωπικής καταστάσεως του εργαζομένου.
Από τα ανωτέρω έπεται ότι μόνο το γεγονός ότι η παροχή που μεταβλήθηκε κατόπιν της εν γένει εξελίξεως της οικονομικής και κοινωνικής καταστάσεως δεν είναι της ιδίας φύσεως όπως οι παροχές γήρατος δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη προκειμένου να αποκλειστεί η εφαρμογή του άρθρου 51, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 και δεν μπορεί να δικαιολογήσει την εφαρμογή — ακόμα και « σιωπηρή » — του άρθρου 51, παράγραφος 2, όπως την αντιλαμβάνεται το εθνικό δικαστήριο στην απόφαση περί παραπομπής.
Κατά συνέπεια, και αν ακόμα, σε περίπτωση όπως της διαφοράς της κυρίας δίκης, η σύνταξη επιζώντος την οποία χορηγεί κράτος μέλος σε εργαζόμενο υπόκειται σε ανώτατο όριο βάσει των κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως τους οποίους περιέχει η νομοθεσία του κράτους αυτού, για να ληφθεί υπόψη σύνταξη λόγω αποχωρήσεως την οποία χορηγεί στον εργαζόμενο αυτό άλλο κράτος μέλος, το άρθρο 51, παράγραφος 1, κωλύει τον εκ νέου υπολογισμό της συντάξεως επιζώντος εξ αιτίας των αναπροσαρμογών της συντάξεως λόγω αποχωρήσεως, όταν οι αναπροσαρμογές αυτές αποτελούν συνέπεια της εν γένει εξελίξεως της οικονομικής και κοινωνικής καταστάσεως.
Επομένως, στο προδικαστικό ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 51 του κανονισμού 1408/71 έχει την έννοια ότι, όταν, βάσει εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, το ποσό της συντάξεως που καταβάλλει ένα κράτος μέλος σε εργαζόμενο, σωρευόμενο με το ποσό παροχής διαφορετικής φύσεως την οποία καταβάλλει άλλο κράτος μέλος, δεν υπερβαίνει ορισμένο ανώτατο όριο, η σύνταξη δεν πρέπει να υπολογίζεται εκ νέου, προκειμένου να αποφευχθεί η υπέρβαση του ανωτάτου αυτού ορίου, σε περίπτωση μεταγενεστέρων μεταβολών της άλλης παροχής λόγω της εν γένει εξελίξεως της οικονομικής και κοινωνικής καταστάσεως.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οποία κατέθεσε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει, ως προς τους διαδίκους της κυρίας δίκης, χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που προέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε το Tribunal du travail της Nivelles με διάταξη της 7ης Μαρτίου 1989, αποφαίνεται:

Το άρθρο 51 του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητος, έχει την έννοια ότι, όταν, βάσει εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, το ποσό της συντάξεως που καταβάλλει ένα κράτος μέλος σε εργαζόμενο, σωρευόμενο με το ποσό παροχής διαφορετικής φύσεως την οποία καταβάλλει άλλο κράτος μέλος, δεν υπερβαίνει ορισμένο ανώτατο όριο, η σύνταξη δεν πρέπει να υπολογίζεται εκ νέου, προκειμένου να αποφευχθεί η υπέρβαση του ανωτάτου αυτού ορίου, σε περίπτωση μεταγενεστέρων μεταβολών της άλλης παροχής λόγω της εν γένει εξελίξεως της οικονομικής και κοινωνικής καταστάσεως.

Zuleeg
Moitinho de Almeida
Grévisse
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 21 Μαρτίου 1990.
Ο γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο πρόεδρος του τρίτου τμήματος
M. Zuleeg
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.