CELEX: 62009CJ0241
Odesłanie prejudycjalne
Właściwość Trybunału
Częściowe wycofanie skargi przez skarżącą w postępowaniu krajowym
Zmiana odnośnych ram prawnych
Odpowiedź Trybunału nie jest już konieczna dla rozstrzygnięcia sporu
Umorzenie postępowania

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 1, 2 i 18 dyrektywy 2003/55/WE Parlamentu Europejskiego
i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylającej dyrektywę 98/30/WE
(Dz.U. L 176, s. 57 – sprostowanie – Dz.U. 2004, L 16, s. 75), a także art. 3 rozporządzenia (WE) nr 1775/2005 Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 28 września 2005 r. w sprawie warunków dostępu do sieci przesyłowych gazu ziemnego (Dz.U. L 289,
s. 1).
Wniosek ten został przedstawiony w ramach postępowania pomiędzy Fluxys SA (zwaną dalej „Fluxys”), spółką odpowiedzialną za
zarządzanie siecią przesyłu gazu ziemnego w Belgii, a Commission de régulation de l’électricité et du gaz (CREG) (Komisją
Regulacji Energii Elektrycznej i Gazu) w przedmiocie decyzji tej komisji z dnia 6 czerwca 2008 r. ustalającej taryfy za przesyłanie
gazu przeznaczonego do dystrybucji na terenie kraju w okresie od 2008 do 2011 r.

Ramy prawne

Prawo Unii
Artykuł 1 ust. 1 dyrektywy 2003/55 stanowi:
„Niniejsza dyrektywa ustala wspólne zasady przesyłu, dystrybucji, dostaw i magazynowania gazu ziemnego. Określa przepisy dotyczące
organizacji i działania sektora gazu ziemnego, dostępu do rynku, kryteria i procedury stosowane w udzielaniu zezwoleń na przesył,
dystrybucję, dostawy i magazynowanie gazu ziemnego oraz na eksploatację systemów”.
Artykuł 2 pkt 3 dyrektywy 2003/55 określa na jej potrzeby pojęcie „przesyłu”, w następujący sposób:
„»[P]rzesył« oznacza transport gazu ziemnego siecią gazociągów wysokociśnieniowych z wyłączeniem sieci gazociągów kopalnianych,
w celu dostarczenia go odbiorcom, ale nie oznacza dostaw”.
Artykuł 18 ust. 1 dyrektywy 2003/55 stanowi:
„Państwa członkowskie zapewniają wdrożenie systemu dostępu stron trzecich do systemu przesyłowego i dystrybucyjnego oraz do
instalacji LNG [skroplonego gazu ziemnego] na podstawie opublikowanych taryf, stosowanych dla wszystkich uprawnionych odbiorców,
w tym przedsiębiorstw dostaw, oraz stosowanych w sposób obiektywny i niedyskryminacyjny wśród użytkowników systemu. Państwa
członkowskie zapewniają, że zatwierdzenie tych taryf albo metodologii [sposobu] ich obliczania przez urząd regulacji, o którym
mowa w art. 25 ust. 1, odbędzie się przed ich wejściem w życie oraz że te taryfy i metodologie [sposoby], w przypadku gdy
tylko metodologie [sposoby] są zatwierdzane, są publikowane przed ich wejściem w życie”.
Rozporządzenie nr 1775/2005 stanowi w art. 3 ust. 1:
Taryfy lub metodologie [sposoby] ich obliczania stosowane przez operatorów systemów przesyłowych i zatwierdzone przez urzędy
regulacji zgodnie z art. 25 ust. 2 dyrektywy 2003/55 […], jak również taryfy opublikowane zgodnie z art. 18 ust. 1 tej dyrektywy
są przejrzyste, uwzględniają potrzebę zachowania integralności systemu oraz potrzebę jego udoskonalania, odzwierciedlają faktycznie
poniesione koszty w stopniu, w jakim koszty te odpowiadają tym, jakie ponosi porównywalny pod względem skuteczności i struktury
operator sieci, oraz są przejrzyste, równocześnie zapewniając odpowiedni zwrot nakładów inwestycyjnych, a w uzasadnionych
przypadkach uwzględniają wyniki analizy porównawczej taryf przeprowadzonej przez urzędy regulacji. Taryfy i metodologie [sposoby]
wykorzystywane do ich obliczania stosowane są w sposób niedyskryminacyjny.
[...]”.

Prawo krajowe wynikające z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
W Belgii dystrybucja gazu ziemnego jest regulowana przez loi du 12 avril 1965 relative au transport de produits gazeux et
autres par canalisations (ustawę z dnia 12 kwietnia 1965 r. o przesyle rurociągowym produktów gazowych i innych,
Moniteur belge
z dnia 7 maja 1965 r., s. 5260). Z postanowienia odsyłającego wynika, że przepisami mającym i zastosowanie do sporu przed
sądem krajowym w chwili wydania tego postanowienia były przepisy tej ustawy w brzmieniu zmienionym przez loi du 10 mars 2009
portant modification de la loi du 12 avril 1965 relative au transport de produits gazeux et autres par canalisations (ustawę
z dnia 10 marca 2009 r. zmieniającą ustawę z dnia 12 kwietnia 1965 r. o przesyle rurociągowym produktów gazowych i innych,
Moniteur belge
z dnia 31 marca 2009 r., s. 25173, zwaną dalej „ustawą gazową”).
Artykuł 1 ust. 7a określa „przesył” jako:
„Działalność polegającą na przesyłaniu gazu ziemnego z wyłączeniem dystrybucji i dostaw gazu ziemnego na terytorium belgijskim”.
Artykuł 15/5c tej ustawy stanowi:
„§ 1. Operator sieci przesyłowej, operator instalacji magazynowania gazu ziemnego i operator instalacji skroplonego gazu ziemnego
przedkładają [CREG] indywidualnie wnioski o zatwierdzenie ich odpowiednich taryf, jak również taryf na usługi dodatkowe. Indywidualnie
ogłaszają zatwierdzone taryfy dla odpowiednich rodzajów działalności, zgodnie z wytycznymi zawartymi w niniejszym rozdziale.
[...]
§ 4.      Operatorzy sieci przedstawiają [CREG] do zatwierdzenia propozycję dochodu oraz taryf, ustalonych na podstawie całkowitego
dochodu, o którym mowa w art. 15/5a.
[...]”.
Artykuł 15/5d ust. 1 rzeczonej ustawy stanowi:
„[...] [P]rzepisy niniejszego rozdziału oraz dekretu królewskiego z dnia 8 czerwca 2007 r. w sprawie metodologii ustalania
całkowitego dochodu z uwzględnieniem sprawiedliwej marży, ogólnej struktury taryfowej, podstawowych zasad w zakresie taryf,
procedur, ogłaszania taryf, sprawozdań rocznych, rachunkowości, kontroli kosztów w zakresie taryf, różnic w dochodach operatorów
oraz obiektywnej formuły indeksacji, o których mowa w ustawie z dnia 12 kwietnia 1965 r. o przesyle rurociągowym produktów
gazowych i innych w wersji opublikowanej w
Moniteur belge
z dnia 29 czerwca 2007 r., stosują się do taryf na tranzyt gazu ziemnego i do operatorów systemu przesyłowego gazu ziemnego
prowadzących działalność tranzytową, z następującymi wyjątkami:
1°      taryfy stosowane są przez okres ustalony w drodze umowy między operatorem sieci przesyłowej i użytkownikiem tej sieci;
2°      w celu zapewnienia długoterminowej stabilności cen okres regulacji, o którym mowa w art. 15/5a, może być dłuższy niż 4 lata;
3°      sprawiedliwa marża dla tranzytu jest ustalana zgodnie z art. 4–8 ww. dekretu królewskiego z dnia 8 czerwca 2007 r., przy czym:
a)      wartość początkowa majątku regulowanego dla tranzytu podlega zatwierdzeniu przez [CREG] na wniosek operatora z uwzględnieniem
wszystkich instalacji przesyłowych znajdujących się w Belgii i używanych do celów tranzytu;
b)      iloczyn współczynnika beta i premii za ryzyko jako składnik stopy zwrotu R, o której mowa w ww. dekrecie królewskim, zostaje
ustalony na 7%;
[...]”.
Artykuł 15/19 ustawy o gazie przewiduje, że umowy zawarte przed dniem 1 lipca 2004 r. zgodnie z art. 3 akapit 1 dyrektywy
Rady nr 91/296/EWG z dnia 31 maja 1991 r. w sprawie przesyłu gazu ziemnego poprzez sieci (Dz.U. L 147, s. 37) (zwane dalej
„umowami historycznymi), zachowują ważność i są w dalszym ciągu wykonywane zgodnie z przepisami wspomnianej dyrektywy.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
W 2007 r. zgodnie z art. 15/5c ustawy o gazie Fluxys przedłożył CREG do zatwierdzenia propozycję taryf dotyczących, po pierwsze,
czynności przesyłu gazu przeznaczonego do dystrybucji w innym państwie (zwanych dalej „tranzytem”), oraz po drugie, za czynności
przesyłu gazu przeznaczonego do dystrybucji w Belgii (zwane dalej „przesyłem”) oraz czynności magazynowania, wszystkie dotyczące
okresu od 2008 do 2011 r.
W odniesieniu do propozycji taryf dotyczących czynności tranzytu CREG wydała dwie decyzje, odpowiednio, w dniu 15 maja i 6 czerwca
2008 r. Wyrokiem cour d’appel de Bruxelles z dnia 10 listopada 2008 r. skutki tych decyzji zostały zawieszone z uwagi na bezprawny
prima facie charakter tych decyzji.
Jeżeli chodzi o propozycje taryfowe Fluxys dotyczące czynności przesyłu i magazynowania, CREG odmówiła ich zatwierdzenia i sama
decyzją z dnia 19 grudnia 2007 r. określiła taryfy tymczasowe, nakazując ponadto tej spółce przedstawienie nowego budżetu
zawierającego nowe propozycje taryfowe. Po przedstawieniu tych propozycji CREG wydała w dniu 6 czerwca 2008 r. nową decyzję,
w której ustaliła taryfy tymczasowe za czynności przesyłu i magazynowania. W owych decyzjach wskazała, iż nie była w stanie
na podstawie dowodów przedstawionych przez Fluxys ustalić alokacji kosztów poszczególnych wykonywanych przez nią czynności
przesyłu i w związku z tym dokonała nowego obliczenia, dystrybuując koszty pomiędzy te czynności. Na podstawie tych obliczeń
CREG postanowiła ustalić w doniesieniu do czynności przesyłu niższe taryfy niż taryfy proponowane przez tę spółkę.
Kwestionując metodę zastosowaną przez CREG przy ustalaniu taryf za przesył i magazynowanie, Fluxys wniosła w dniu 27 czerwca
2008 r. skargę do cour d’appel de Bruxelles w celu zawieszenia i stwierdzenia nieważności rzeczonej decyzji z dnia 6 czerwca
2008 r. w sprawie tych taryf. Podniosła, iż CREG błędnie dokonała przeniesienia części kosztów operacyjnych czynności przesyłu
na czynności tranzytu. Fluxys stwierdziła w szczególności, iż CREG naruszyła ustawę o gazie, która ustanawia zasady obliczania
poszczególnych taryf za, po pierwsze, czynności tranzytu, oraz po drugie, za czynności przesyłu i magazynowania, poprzez zastosowanie
tych samych zasad do wszystkich tych czynności.
W postępowaniu przed sądem odsyłającym CREG podniosła między innymi, iż uregulowanie Unii Europejskiej, a w szczególności
dyrektywa 2003/55 sprzeciwia się uregulowaniu krajowemu, takiemu jak obowiązujące w prawie belgijskim, które ustanawia różne
metody taryfowe dla poszczególnych rodzajów przesyłu gazu ziemnego.
W postanowieniu odsyłającym cour d’appel de Bruxelles podkreśla, iż rozstrzygnięcie sporu związane jest z oceną prawa belgijskiego,
a w szczególności art. 15/5d ustawy o gazie, zamienionego przez ustawę o gazie z 2009 r., z którego wynika, że metoda ustalania
taryf za czynności tranzytu jest inna niż metoda stosowana przy ustalaniu taryf za pozostałe czynności przesyłu gazu ziemnego.
Zgodnie z tymi przepisami przy ustalaniu taryf za czynności tranzytu nie można uwzględniać kosztów eksploatacji sieci dla
całej działalności operatora sieci przesyłowej. Z uwagi na te względy sąd krajowy zawiesił wykonanie decyzji CREG z dnia 6 czerwca
2008 r.
W tych okolicznościach cour d’appel de Bruxelles postanowił zawiesić postępowanie i skierował do Trybunału następujące pytanie
prejudycjalne:
„Czy art. 1, 2 i 18 dyrektywy [2003/55] i art. 3 rozporządzenia [1775/2005] stoją na przeszkodzie wprowadzeniu w drodze przepisów
krajowych szczególnego systemu taryfowego w odniesieniu do działalności w zakresie tranzytu jako wyjątku od zasad regulujących
działalność w zakresie przesyłu, poprzez utworzenie w ramach działalności przesyłu rozróżnienia na „przesyłanie” i „tranzyt?”.

Postępowanie przed Trybunałem
Pismem z dnia 7 kwietnia 2010 r., które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 28 kwietnia 2010 r., przedstawiciele Fluxys
poinformowali Trybunał, iż „zostało zawarte porozumienie z CREG […] w sprawie stosowania systemu taryfowego, który nie opiera
się już na rozróżnieniu pomiędzy przesyłem na potrzeby krajowe i tranzytem, lecz który odzwierciedla na podstawie tej samej
metody koszty usług świadczonych w stosunku do każdej działalności i które są właściwe dla danej działalności”. W piśmie tym
informowano również o tym, iż „zgodnie z tym porozumieniem Fluxys wycofuje wszystkie zarzuty podniesione przed cour d’appel
de Bruxelles przeciwko decyzji CREG, w tym zarzuty związane z podziałem na tranzyt i przesył krajowy”, z wyjątkiem zarzutu
dotyczącego umów historycznych objętych wyjątkiem.
W związku z tym pismem Trybunał zwrócił się do sądu odsyłającego o wskazanie skutków tego wycofania w zakresie postępowania
w trybie prejudycjalnym.
Pismem, które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 17 maja 2010 r., cour d’appel de Bruxelles poinformował, iż podtrzymuje
wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, ponieważ, niezależnie od częściowego wycofania skargi przez Fluxys,
decyzja CREG z dnia 6 czerwca 2008 r. nie została wycofana i „Fluxys podtrzymuje swoje roszczenie o stwierdzenie nieważności”
tej decyzji w zakresie zarzutów innych niż wycofane, dotyczących naruszenia przepisów ustawy gazowej dotyczących metody obliczania
taryf. Ponadto sąd ten poinformował Trybunał o tym, że na podstawie art. 825 belgijskiego kodeksu postępowania sądowego ważność
częściowego wycofania skargi przez Fluxys „jest uzależniona od zaakceptowania tego wycofania przez stronę przeciwną” oraz
że w ramach postępowania przed sądem krajowym CREG nie zaakceptowała tego wycofania. Dodał on wreszcie, iż „ponieważ chodzi
o dziedzinę, która należy do zakresu polityki publicznej”, podlega ona nieograniczonej jurysdykcji, tak że sąd nie ma obowiązku
orzekać wyłącznie na podstawie zarzutów podniesionych przez strony.
Pismem, które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 1 czerwca 2010 r., rząd belgijski poinformował Trybunał, że w wyniku
wezwania do usunięcia uchybień wystosowanego przez Komisję Europejską na podstawie art. 258 TFUE i dotyczącego ustawy o gazie
ustawa ta została zmieniona przez loi du 29 avril 2010 modifiant la loi du 12 avril 1965 relative au transport de produits
gazeux et autres par canalisations en ce qui concerne les tarifs de transit (ustawę z dnia 29 kwietnia 2010 r. zmieniającą
ustawę z dnia 12 kwietnia 1965 r. o przesyle rurociągowym produktów gazowych i innych,
Moniteur belge
z dnia 21 maja 2010 r., s. 31397).
Z akt postępowania przedstawionych Trybunałowi wynika również, że wyrokiem z dnia 8 lipca 2010 r. belgijski trybunał konstytucyjny
stwierdził nieważność ex tunc ww. ustawy z dnia 10 marca 2009 r. z powodu jej sprzeczności z dyrektywą 2003/55 i rozporządzeniem
nr 1775/2005.

W przedmiocie ponownego otwarcia procedury ustnej
Pismem z dnia 17 listopada 2010 r. CREG wniosła o ponowne otwarcie procedury ustnej, podnosząc zasadniczo to, iż należy poddać
kontradyktoryjnej debacie „kwestie ważności oraz stosowania w czasie wyjątku dotyczącego umów nazywanych »historycznymi«,
ustanowionego przez art. 32 ust. 1 dyrektywy gazowej”, ponieważ rzecznik generalna oparła się w swojej opinii na całkowicie
nowych dowodach i względach, w odniesieniu do których CREG nie miała możliwości przedstawienia uwag.
W tym zakresie należy przypomnieć, że Trybunał może z urzędu lub na wniosek rzecznika generalnego lub też na wniosek stron
zarządzić otwarcie procedury ustnej na nowo, stosownie do art. 61 regulaminu, jeżeli uzna, że sprawa nie została dostatecznie
wyjaśniona lub że podstawą rozstrzygnięcia będzie argument, który nie był przedmiotem dyskusji stron (zob. w szczególności
wyrok z dnia 8 września 2009 r. w sprawie C‑42/07 Liga Portuguesa de Futebol Profissional i Bwin International, Zb.Orz. s. I‑7633,
pkt 31 oraz przywołane tam orzecznictwo).
Z kolei statut Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz jego regulamin nie dają stronom możliwości przedkładania uwag
w odpowiedzi na opinię przedstawioną przez rzecznika generalnego (zob. ww. wyrok w sprawie Liga Portuguesa de Futebol Profissional
i Bwin International, pkt 32).
Trybunał uważa, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, że w zakresie w jakim nie ma już potrzeby odpowiadać na pytanie prejudycjalne,
należy oddalić wniosek o otwarcie procedury ustnej na nowo.

W przedmiocie odesłania prejudycjalnego
Z orzecznictwa Trybunału wynika, że wyłącznie do sądów krajowych, przed którymi toczy się postępowanie i które powinny wziąć
odpowiedzialność za wydane następnie orzeczenie sądowe, należy dokonanie oceny, z uwzględnieniem charakterystycznych okoliczności
każdej sprawy, zarówno niezbędności orzeczenia prejudycjalnego dla wydania przez nie wyroku, jak i znaczenia pytań, które
stawiają Trybunałowi (zob. w szczególności wyrok z dnia 15 czerwca 1995 r. w sprawach połączonych od C‑422/93 do C‑424/93
Zabala Erasun i in. Rec. s. I‑1567, pkt 14).
Niemniej jednak przy korzystaniu ze swobodnego uznania sąd krajowy pełni we współpracy z Trybunałem przyznaną im wspólnie
funkcję w celu zapewnienia przestrzegania prawa w stosowaniu i interpretacji prawa Unii. W związku z tym problemy, jakie mogą
powstać przy wykonywaniu prawa do swobodnego uznania przez sąd krajowy, oraz dotyczące stosunków utrzymywanych przez niego
z Trybunałem na podstawie art. 267 TFUE, objęte są wyłącznie przepisami prawa Unii (zobacz ww. wyrok w sprawie Zabala Erasun
i in., pkt 15).
W tym celu konieczne jest, aby Trybunał posiadał informacje co do stanu faktycznego i prawnego postępowania przed sądem krajowym,
ponieważ informacje przedstawione w postanowieniach odsyłających nie tylko powinny umożliwić Trybunałowi udzielenie pomocnych
odpowiedzi, lecz także pozwolić rządom państw członkowskich i innym zainteresowanym uczestnikom postępowania na przedstawienie
uwag zgodnie z art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości. Do Trybunału należy czuwanie nad zapewnieniem tej możliwości przy
uwzględnieniu faktu, że na mocy wskazanego postanowienia zainteresowanym doręcza się jedynie postanowienia odsyłające (zob.
wyrok z dnia 1 kwietnia 1982 r. w sprawach połączonych od 141/81 do 143/81 Holdijk i in., Rec. s. 1299, pkt 6; a także postanowienie
z dnia 28 czerwca 2000 r. w sprawie C‑116/00 Laguillaumie, Rec. s. I‑4979, pkt 14).
W związku z tym o ile Trybunał powinien być w stanie w jak największym stopniu oprzeć się na ocenie sądu krajowego co do niezbędności
kierowanych do Trybunału pytań prejudycjalnych, to należy mu umożliwić dokonanie wszelkiej oceny związanej z wykonywaniem
przez niego jego własnych zadań, w szczególności w celu zbadania w razie potrzeby, do czego zobowiązane są wszystkie sądy,
jego własnej jurysdykcji (ww. wyrok w sprawie Zabala Erasun i in., pkt 16).
W niniejszej sprawie z pism przedstawionych Trybunałowi po złożeniu wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika,
że po pierwsze Fluxys zrzekła się zarzutów podniesionych przed sądem odsyłającym dotyczących zgodności z prawem metody ustalania
taryf stosowanych przez CREG w decyzji zaskarżonej do sądu odsyłającego oraz że dochodzi ona stwierdzenia nieważności zaskarżonych
decyzji przed cour d’appel de Bruxelles jedynie w odniesieniu do umów historycznych korzystających ze zwolnienia na podstawie
art. 32 ust. 1 dyrektywy 2003/55. Ponadto w następstwie wyroku trybunału konstytucjonalnego z dnia 8 lipca 2010 r. uregulowaniem
krajowym właściwym przed sądem odsyłającym nie jest już uregulowanie uwzględnione w ramach wniosku o wydanie orzeczenia w trybie
prejudycjalnym.
W tych okolicznościach Trybunał może stwierdzić jedynie, po pierwsze, że ramami prawnymi, w które wpisuje się postępowanie
przed sądem krajowym, nie są już ramy prawne opisane przez cour d’appel de Bruxelles w postanowieniu odsyłającym, aczkolwiek
zdaniem tego sądu przepisy krajowe mające zastosowanie w wyniku ww. wyroku trybunału konstytucjonalnego powodują powstanie
tego samego pytania odnośnie do ich zgodności z prawem Unii, co przepisy, których nieważność stwierdzono w tym wyroku, oraz
po drugie, że strona skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym nie podnosi już naruszenia przez CREG art. 15/5d ustawy
o gazie.
Z powyższego wynika, że z uwagi na rozwój postępowania przed sądem krajowym, tak z punktu widzenia proceduralnego, jak i z punktu
widzenia prawa właściwego, Trybunał nie jest już w stanie orzekać co do przedstawionego mu pytania.

W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Nie ma już konieczności udzielania odpowiedzi na pytanie prejudycjalne przedstawione w sprawie C‑241/09.
Podpisy
*

Język postępowania: francuski.