CELEX: 61985CJ0145
Καταβολή νομισματικών εξισωτικών ποσών
Ανώτερη βία

Με Διάταξη της 8ης Μαΐου 1985, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 15 Μαΐου 1985, το Rechtbank van Eerste Aanleg των Βρυξελλών υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, τρία προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 17, παράγραφος 3, του κανονισμού 1371/81 της Επιτροπής, της 19ης Μαΐου 1981, περί λεπτομερειών διοικητικής εφαρμογής των νομισματικών εξισωτικών ποσών (
ΕΕ L 138, σ. 1
).
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της εταιρίας Denkavit België ( στο εξής: Denkavit) και του Βελγικού Δημοσίου, που αναφέρεται κατ' ουσίαν στην προθεσμία εντός της οποίας το Βελγικό Δημόσιο έπρεπε να καταβάλει τα νομισματικά εξισωτικά ποσά (στο εξής: τα ΝΕΠ) τα οποία όφειλε λόγω εισαγωγής ζωοτροφών, που πραγματοποίησε η Denkavit από τις Κάτω Χώρες στο Βέλγιο.
Το άρθρο 17, παράγραφος 3, του προαναφερθέντος κανονισμού 1371/81 ορίζει ότι « η καταβολή των νομισματικών εξισωτικών ποσών γίνεται από τις αρμόδιες αρχές εντός προθεσμίας δύο μηνών από την ημέρα καταθέσεως πλήρους φακέλου, εκτός: α) περιπτώσεων ανωτέρας βίας ή β) περιπτώσεων κατά τις οποίες αναλαμβάνεται διοικητική έρευνα... ». Η Denkavit ισχυρίστηκε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου ότι το Βελγικό Δημόσιο προέβη στην καταβολή των επίδικων ΝΕΠ μόλις τέσσερις έως πέντε μήνες μετά την εν λόγω κατάθεση. Το Βελγικό Δημόσιο δικαιολογεί την υπέρβαση της δίμηνης προθεσμίας που καθορίζεται στο άρθρο 17, παράγραφος 3, του υπό κρίση κανονισμού, επικαλούμενο την εξαίρεση που προβλέπει η διάταξη αυτή για την περίπτωση ανώτερης βίας και, επικουρικώς, αναφέροντας τη διενέργεια διοικητικής εξετάσεως σχετικά με την ύπαρξη δικαιώματος επί των ΝΕΠ. Η Denkavit αμφισβητεί αυτούς τους ισχυρισμούς, καθώς και την ερμηνεία του άρθρου 17, παράγραφος 3, στην οποία στηρίζονται.
Το Rechtbank van Eerste Aanleg των Βρυξελλών, ενώπιον του οποίου ήχθη η υπόθεση, αποφάσισε έτσι να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα ερωτήματα:
« 1)
Το άρθρο 17, παράγραφος 3, του κανονισμού ( ΕΟΚ) 1371/81 της Επιτροπής έχει την έννοια ότι η προθεσμία δύο μηνών που τάσσει η εν λόγω διάταξη για την καταβολή των νομισματικών εξισωτικών ποσών αρχίζει την επομένη της ημέρας καταθέσεως εκ μέρους του ενδιαφερομένου στην αρμόδια εθνική αρχή της αίτησης καταβολής των ΝΕΠ και των λοιπών εγγράφων τα οποία οφείλει να προσκομίσει ή μήπως η εν λόγω προθεσμία αρχίζει μόνο αφού η αρμόδια εθνική αρχή πιστοποιήσει, κατόπιν εξετάσεως των προσκομισθέντων εγγράφων, ότι ο κατατεθείς φάκελος είναι πλήρης και ότι ο ενδιαφερόμενος δικαιούται να λάβει τα νομισματικά εξισωτικά ποσά;
2)
Μπορεί να γίνει επίκληση ανώτερης βίας κατά την έννοια του άρθρου 17, παράγραφος 3, στοιχείο α), του κανονισμού (ΕΟΚ) 1371/81 της Επιτροπής, όταν, λόγω του πολύπλόκου της ρύθμισης περί της χορηγήσεως νομισματικών εξισωτικών ποσών σε συγκεκριμένο γεωργικό τομέα, καθώς και του συνακόλουθου περίπλοκου χαρακτήρα της εξέτασης του κατατεθέντος φακέλου και του υπολογισμού των εφαρμοστέων ποσών, η αρμόδια εθνική αρχή κράτους μέλους αδυνατεί να τηρήσει την προθεσμία των δύο μηνών, που ορίζεται στο άρθρο 17, παράγραφος 3, παρά την ενεργοποίηση όλου του διαθέσιμου προσωπικού, σε περίπτωση αισθητής και απότομης αυξήσεως των αιτήσεων χορηγήσεως ΝΕΠ;
3)
Μπορεί η αρμόδια εθνική αρχή να επικαλεστεί ανώτερη βία κατά την έννοια του άρθρου 17, παράγραφος 3, στοιχείο α), του κανονισμού (ΕΟΚ) 1371/81, όταν, λόγω περιορισμών που επιβάλλονται στον προϋπολογισμό από τον εθνικό νόμο, ο αριθμός του προσωπικού της δεν μπορεί να προσαρμοστεί σε μια σημαντική και απότομη αύξηση του αριθμού των αιτήσεων χορηγήσεως νομισματικών εξισωτικών ποσών; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση εκτίθενται οι σχετικές κοινοτικές διατάξεις και τα επιχειρήματα των μερών. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω, παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο.
Ως προς την αφετηρία της προθεσμίας των δύο μηνών ( πρώτο ερώτημα )
Πρέπει καταρχάς να παρατηρηθεί ότι δεν μπορεί να γίνει δεκτή η άποψη του Βελγικού Δημοσίου, ότι η προθεσμία δύο μηνών που τάσσεται από το άρθρο 17, παράγραφος 3, του υπό κρίση κανονισμού αρχίζει μόνον όταν η αρμόδια εθνική αρχή, εν προκειμένω η κεντρική υπηρεσία ποσοστώσεων και αδειών, ολοκληρώσει τη διοικητική διαδικασία που αποσκοπεί στον έλεγχο της πληρότητας του κατατεθέντος φακέλου. Όπως προκύπτει από το ίδιο το γράμμα του άρθρου 17, παράγραφος 3, η προθεσμία αρχίζει να τρέχει « από την ημέρα καταθέσεως πλήρους φακέλου ». Επομένως, το χρονικό σημείο της κατάθεσης στην αρμόδια αρχή της αίτησης του ενδιαφερομένου με τα σχετικά δικαιολογητικά είναι το κρίσιμο χρονικό σημείο, από το οποίο αρχίζει να τρέχει η εν λόγω προθεσμία. Πρέπει να τονιστεί ότι, ως προς τις εισαγωγές από τις Κάτω Χώρες, επρόκειτο στην πραγματικότητα για ένα μόνο έγγραφο που επισυνάπτεται στην αίτηση, δηλαδή το αντίτυπο διασαφήσεως Χ-10. Αν το έγγραφο αυτό έλειπε, η αίτηση θα επιστρεφόταν και η προθεσμία δεν θα άρχιζε να τρέχει.
Στην προκειμένη περίπτωση, ο στόχος που επιδιώκεται με την εν λόγω προθεσμία διατυπώνεται στη δεύτερη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 343/74 της Επιτροπής, της 11ης Φεβρουαρίου 1974 (
PB 1974, L 40, σ. 4
), κατά την οποία σκοπός της διάταξης αυτής είναι « να αποφεύγεται στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρηματιών των κρατών μελών », ενώ ο λόγος για τον οποίο χωρούν εξαιρέσεις από αυτή την προθεσμία καταβολής ήταν να δοθεί η δυνατότητα να ληφθεί υπόψη το ότι, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, ενδέχεται να συντρέχει αδυναμία τηρήσεως της εν λόγω προθεσμίας. Η ίδια αιτιολογία επαναλαμβάνεται και στη δέκατη τέταρτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1380/75 της Επιτροπής της 29ης Μαΐου 1975 (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/013, σ. 14), του οποίου το μέρος σχετικά με τις λεπτομέρειες διοικητικής εφαρμογής των ΝΕΠ αντικαταστάθηκε από τον υπό κρίση κανονισμό. Ο στόχος αυτός, όμως, θα διακυβευόταν αν το χρονικό σημείο της έναρξης της προθεσμίας διέφερε από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο, η διάταξη του άρθρου 17, παράγραφος 3, ορίζει ότι σε όλα τα κράτη μέλη η εν λόγω προθεσμία αρχίζει να τρέχει από τη στιγμή που ο ενδιαφερόμενος καταθέτει τον πλήρη του φάκελο στην αρμόδια αρχή.
Πρέπει επίσης να υπομνηστεί ότι η παράγραφος 2 του ίδιου άρθρου 17 του υπό κρίση κανονισμού επιβάλλει στους αιτούντες την υποχρέωση να καταθέτουν τα σχετικά με τη χορήγηση των ΝΕΠ έγγραφα « εντός των δώδεκα μηνών που ακολουθούν την ημέρα κατά την οποία οι τελωνειακές αρχές αποδέχτηκαν τη διασάφηση εισαγωγής ή τη διασάφηση εξαγωγής » αλλιώς, « το δικαίωμα χορηγήσεως νομισματικών εξισωτικών ποσών χάνεται ». Όπως δέχτηκε το Δικαστήριο με την απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 1986 (υπόθεση
266/84, Denkavit France κατά Forma, Συλλογή 1986, σ. 149
), η καθιέρωση δεσμευτικής προθεσμίας για την κατάθεση της αίτησης αποτελεί αναγκαίο μέτρο. Δεδομένου ότι η παράγραφος 3 του άρθρου 17 συμπληρώνει το σύστημα επιβάλλοντας, καταρχήν, την καταβολή των ΝΕΠ εντός προθεσμίας δύο μηνών από την ημέρα καταθέσεως πλήρους φακέλου, έπεται ότι έχει, και μάλιστα κατά μείζονα λόγο, τον ίδιο δεσμευτικό και αντικειμενικό χαρακτήρα όπως η παράγραφος 2.
Πρέπει επομένως να δοθεί στο εθνικό δικαστήριο η απάντηση ότι το άρθρο 17, παράγραφος 3, του κανονισμού 1371/81 της Επιτροπής έχει την έννοια ότι η προθεσμία των δύο μηνών που τάσσεται για την καταβολή των ΝΕΠ αρχίζει την επομένη της ημέρας κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος καταθέτει στην αρμόδια εθνική αρχή την αίτηση περί καταβολής τους και τα λοιπά δικαιολογητικά έγγραφα που οφείλει να προσκομίσει.
Η έννοια της ανώτερης βίας ( δεύτερο και τρίτο ερώτημα )
Κατά το Βελγικό Δημόσιο, η συνδρομή τριών εξαιρετικών περιστάσεων, ήτοι του πολύπλοκου χαρακτήρα του συστήματος των ΝΕΠ στον τομέα των ζωοτροφών, της σημαντικής και απότομης αύξησης του αριθμού των αιτήσεων ΝΕΠ και της ύπαρξης δεσμευτικών κανόνων που περιορίζουν την πρόσληψη προσωπικού, πρέπει να θεωρηθεί ότι συνιστά ανώτερη βία κατά την έννοια του άρθρου 17, παράγραφος 3, στοιχείο α ), του κανονισμού 1371/81.
Πρέπει να υπομνηστεί ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ως ανώτερη βία πρέπει να νοούνται περιστάσεις που είναι ξένες προς τη βούληση του ενδιαφερομένου, ασυνήθεις και απρόβλεπτες και των οποίων οι συνέπειες δεν θα μπορούσαν να αποφευχθούν όση επιμέλεια και αν είχε καταβληθεί. Η έννοια αυτή πρέπει να εξετάζεται στο πλαίσιο των διατάξεων κάθε κανονισμού στον οποίο υπάρχει ο όρος « ανωτέρα βία ».
Από το στόχο του άρθρου 17, παράγραφος 3, του κανονισμού 1371/81, που είναι να αποφεύγεται η στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρηματιών των διαφόρων κρατών μελών, προκύπτει ότι οι εθνικές αρχές οφείλουν, κατά την εφαρμογή της διατάξεως αυτής, να καταβάλλουν τη μεγαλύτερη δυνατή επιμέλεια.
Πρέπει καταρχάς να διευκρινιστεί ότι ο πολύπλοκος χαρακτήρας μιας κοινοτικής ρύθμισης, στην κατάρτιση της οποίας έχει συμμετάσχει κράτος μέλος, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστά εξαιρετική και απρόβλεπτη δυσχέρεια, που θα ήταν ανυπέρβλητη για τις υπηρεσίες του, παρ' όλες τις προσπάθειες που θα μπορούσαν να καταβληθούν. Πρέπει σχετικώς να σημειωθεί ότι το άρθρο 6 του υπό κρίση κανονισμού ορίζει, προς διευκόλυνση του έργου των αρμοδίων αρχών, ότι « ο ενδιαφερόμενος πρέπει να παράσχει... όλες τις ενδείξεις που είναι αναγκαίες για τον υπολογισμό του νομισματικού εξισωτικού ποσού », ιδίως δε « κατά το μέτρο που είναι αναγκαίο για τον υπολογισμό του ( ΝΕΠ ), τη σύνθεση των αντιστοίχων προϊόντων ».
Κατά το άρθρο 17, παράγραφος 3, η προθεσμία είναι δύο μηνών για όλα τα προϊόντα αδιακρίτως. Όπως τόνισαν η Επιτροπή και η Denkavit, ο κοινοτικός νομοθέτης δεν έκρινε πράγματι αναγκαίο να καθορίσει διαφορετικές προθεσμίες ανάλογα με τα χαρακτηριστικά των διαφόρων τομέων. Όπως προκύπτει άλλωστε από την τελευταία αιτιολογική σκέψη του, ο κανονισμός 1371/81 εκδόθηκε αφού ελήφθη η σύμφωνη γνώμη όλων των οικείων επιτροπών διαχειρίσεως· τούτο δε σημαίνει ότι η πλειονότητα τουλάχιστον των κρατών μελών ήταν της γνώμης ότι η προθεσμία των δύο μηνών μπορούσε να τηρηθεί και στον τομέα των ζωοτροφών.
Ως προς το επιχείρημα περί σημαντικής και απότομης αυξήσεως του αριθμού των αιτήσεων καταβολής ΝΕΠ, πρέπει καταρχάς να διευκρινιστεί ότι η επανεισαγωγή στο Βέλγιο του συστήματος των ΝΕΠ αποτέλεσε προβλέψιμη συνέπεια της υποτίμησης του βελγικού φράγκου, που έγινε στις 22 Φεβρουαρίου 1982. Η δε αύξηση του αριθμού των αιτήσεων χορηγήσεως ΝΕΠ αποτελεί πράγματι το φυσικό και προβλέψιμο επακόλουθο της επανεισαγωγής του συστήματος των ΝΕΠ. Σχετικώς, πρέπει να υπομνηστεί ότι, αν υπάρχουν σοβαρές υπόνοιες περί της διαπράξεως καταδολιεύσεων που έχουν σχέση με ΝΕΠ, τα κράτη μέλη μπορούν, σύμφωνα με το άρθρο 17, παράγραφος 3, σημείο β), να προβούν στη διενέργεια διοικητικής εξετάσεως σχετικά με την ύπαρξη του δικαιώματος επί των αιτηθέντων ΝΕΠ' στην περίπτωση δε αυτή, δεν υποχρεούνται πλέον να τηρήσουν τη δίμηνη προθεσμία καταβολής.
Τέλος, το Βελγικό Δημόσιο φρονεί ότι μπορεί να επικαλεστεί την ανώτερη βία λόγω του ότι δεν κατέστη δυνατή η προσαρμογή του αριθμού του διαθέσιμου προσωπικού στην αύξηση του αριθμού των αιτήσεων χορηγήσεως ΝΕΠ συνεπεία των περιορισμών που επιβάλλονται κατά νόμο στον προϋπολογισμό. Πρέπει να γίνει δεκτό ότι η ανώτερη βία προϋποθέτει γεγονός κείμενο εκτός της σφαίρας ευθύνης εκείνου ο οποίος επικαλείται την ανώτερη βία. Η ανεπάρκεια όμως του αριθμού του προσωπικού που οφείλεται στους περιορισμούς που επιβάλλει ο νόμος στον κρατικό προϋπολογισμό είναι περίσταση που προκλήθηκε από το ίδιο το Βελγικό Δημόσιο και δεν είναι επομένως κατά κανένα τρόπο άσχετο με αυτό.
Πρέπει επομένως στο δεύτερο και το τρίτο ερώτημα να δοθεί η απάντηση ότι οι αρμόδιες εθνικές αρχές δεν μπορούν να επικαλεστούν ανώτερη βία κατά την έννοια του άρθρου 17, παράγραφος 3, στοιχείο α), του κανονισμού 1371/81 λόγω ανεπάρκειας του διαθέσιμου προσωπικού, παρά τη σημαντική και απότομη αύξηση του αριθμού των αιτήσεων καταβολής ΝΕΠ και παρά τα προβαλλόμενα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου γεωργικού τομέα.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οποία κατέθεσε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με Διάταξη της 8ης Μαίου 1985 το Rechtbank van Eerste Aanleg των Βρυξελλών, αποφαίνεται:

1)
Το άρθρο 17, παράγραφος 3, του κανονισμού 1371/81 της Επιτροπής έχει την έννοια ότι η προθεσμία των δύο μηνών που τάσσεται για την καταβολή των ΝΕΠ αρχίζει την επομένη της ημέρας κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος καταθέτει στην αρμόδια εθνική αρχή την αίτηση περί καταβολής τους και τα λοιπά δικαιολογητικά έγγραφα που οφείλει να προσκομίσει.

2)
Οι αρμόδιες εθνικές αρχές δεν μπορούν να επικαλεστούν ανώτερη βία κατά την έννοια του άρθρου 17, παράγραφος 3, στοιχείο α ), του κανονισμού 1371/81 λόγω ανεπάρκειας του διαθέσιμου προσωπικού, παρά τη σημαντική και απότομη αύξηση του αριθμού των αιτήσεων καταβολής ΝΕΠ και παρά τα προβαλλόμενα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου γεωργικού τομέα.

O'Higgins
Due
Bahlmann
Δημοσιεύτηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 5 Φεβρουαρίου 1987.
Ο γραμματέας
Ρ. Heim
Ο πρόεδρος του δεύτερου τμήματος
Τ. F. O'Higgins
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.