CELEX: 62006CJ0494
Odwołanie
Pomoc państwa
Utworzenie przez przedsiębiorstwo stałych placówek w niektórych państwach trzecich
Pożyczki o obniżonym oprocentowaniu
Wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi
Zakłócenie konkurencji
Wymiana handlowa z państwami trzecimi
Decyzja Komisji
Niezgodność z prawem pomocy państwa
Obowiązek uzasadnienia

W odwołaniu Komisja Wspólnot Europejskich wnosi o uchylenie wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 6 września 2006 r. w sprawach połączonych T-304/04 i T-316/04 Włochy i Wam przeciwko Komisji (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”), w którym Sąd Pierwszej Instancji stwierdził nieważność decyzji 2006/177/WE z dnia w sprawie pomocy państwa nr C 4/2003 (ex NN 102/2002) przyznanej przez Włochy na rzecz WAM SpA (
Dz.U. 2006, L 63, s. 11
, zwanej dalej „sporną decyzją”).
Okoliczności powstania sporu
Artykuł 2 ustawy nr 394 z dnia 29 lipca 1981 r. (GURI nr 206 z dnia ) w sprawie środków wsparcia dla włoskiego eksportu stanowi podstawę prawną, zgodnie z którą władze włoskie mogą przyznawać subwencje finansowe przedsiębiorstwom eksportowym realizującym programy penetracji rynków w państwach trzecich.
Wam SpA (zwana dalej „Wam”) jest włoską spółką prowadzącą działalność w zakresie projektowania, produkcji i sprzedaży urządzeń do mieszania przemysłowego wykorzystywanych głównie w przemyśle spożywczym, chemicznym, farmaceutycznym i sektorze ochrony środowiska.
W dniu 24 listopada 1995 r. władze włoskie postanowiły przyznać Wam pierwszą pożyczkę o obniżonym oprocentowaniu w kwocie 2281485000 LIT (w przybliżeniu 1,18 mln EUR) w celu ułatwienia tej spółce penetracji rynku japońskiego, południowokoreańskiego i tajwańskiego. Ze względu na kryzys gospodarczy w Korei i na Tajwanie planowane projekty nie zostały w tych krajach zrealizowane. Wam rzeczywiście otrzymała pożyczkę w wysokości 1358505421 LIT (około 700000 EUR), przeznaczoną na złagodzenie obciążenia kosztami utworzenia stałych struktur i promocji handlowej na Dalekim Wschodzie.
W dniu 9 listopada 2000 r. te same władze postanowiły przyznać Wam kolejną pożyczkę o obniżonym oprocentowaniu w kwocie 3603574689 LIT (około 1,8 mln EUR). Program finansowany ze środków pochodzących z tej pożyczki miał być realizowany w Chinach przez Wam oraz przez Wam Bulk Handling Machinery (Shanghai) Co. Ltd — lokalną spółkę, w pełni kontrolowaną przez Wam.
W następstwie skargi, która wpłynęła w 1999 r., Komisja wszczęła dochodzenie w sprawie domniemanej pomocy państwa na rzecz Wam. W dniu 21 stycznia 2003 r. podjęła ona decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE, która to decyzja dotyczyła domniemanej pomocy na rzecz Wam.
W dniu 19 maja 2004 r. Komisja wydała sporną decyzję. Jeżeli chodzi o odpowiedź na pytanie, czy pierwsza i druga pomoc (zwane dalej „sporną pomocą”) są „pomocą państwa” w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, w motywach 75–79 spornej decyzji wskazano:
„(75)
[Sporna pomoc była] realizowana za pomocą dotacji z finansów publicznych, w formie pożyczek uprzywilejowanych [o obniżonym oprocentowaniu], udzielanych konkretnemu przedsiębiorstwu, a mianowicie WAM SpA. Dotacje te prowadzą do poprawy sytuacji finansowej beneficjenta pomocy. Jeśli chodzi o potencjalny wpływ na handel pomiędzy państwami członkowskimi, Europejski Trybunał Sprawiedliwości podkreślił, iż nawet jeśli pomoc skierowana jest na wywóz poza obszar UE, niemniej jednak może to mieć wpływ na wymianę wewnątrzwspólnotową. Ponadto mając na uwadze zależność pomiędzy rynkami, na których działają przedsiębiorstwa wspólnotowe, istnieje możliwość, iż pomoc taka mogłaby zaburzyć konkurencję w ramach Wspólnoty.
(76)
WAM SpA ma filie na całym świecie. Niektóre z nich mają swoje siedziby niemal we wszystkich państwach członkowskich UE, tj. we Francji, Holandii, Finlandii, Wielkiej Brytanii, Danii, Belgii oraz Niemczech. W szczególności podmiot wnoszący skargę podkreślił, [że] między nim a WAM Engineering, która jest filią WAM SpA. na Wielką Brytanię [Zjednoczone Królestwo] i Irlandię, panuje zacięta konkurencja na rynku wewnątrzwspólnotowym oraz że traci on wiele zamówień na rzecz włoskiej spółki. Ponadto, jeśli chodzi o konkurencję skierowaną na zewnątrz wśród przedsiębiorstw wspólnotowych, okazało się, że program finansowany przez [drugą pomoc], mający na celu wsparcie penetracji handlowej w Chinach, musiał być realizowany wspólnie przez WAM SpA. oraz »WAM Bulk Handling Machinery Shangai Co Ltd«, która jest miejscową firmą kontrolowaną w 100% przez WAM SpA.
(77)
Według prawa precedensowego ETS, nawet jeśli beneficjent wywozi niemal całą produkcję poza obszar UE, EOG oraz [krajów przystępujących], dotowanie czynności wywozowych może jednak wpływać na handel pomiędzy państwami członkowskimi.
(78)
Ponadto w omawianym przypadku ustalono, iż sprzedaż za granicą stanowiła, od roku 1995 do 1999, 52–57,5% całkowitego rocznego obrotu WAM SpA., z czego dwie trzecie odbywało się na obszarze UE (w bezwzględnych danych liczbowych, około 10 mln EUR w stosunku do 5 mln EUR).
(79)
Zatem bez względu na to, czy [sporna pomoc] wspiera wywóz do innych państw członkowskich UE lub poza UE, może wywierać potencjalny wpływ na handel pomiędzy państwami członkowskimi, a zatem podlega art. 87 ust. 1 [WE]”.
Skarga do Sądu Pierwszej Instancji i zaskarżony wyrok
Republika Włoska oraz Wam wniosły, każda z osobna, do Sądu Pierwszej Instancji skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji. Skargi te zostały następnie połączone. Republika Włoska przedstawiła w swej skardze siedem, natomiast Wam — dziesięć zarzutów. Jednym z podniesionych zarzutów było nieprzedstawienie przez Komisję wystarczającego uzasadnienia spornej decyzji.
W zaskarżonym wyroku druga izba Sądu Pierwszej Instancji stwierdziła nieważność spornej decyzji. Takie rozstrzygnięcie Sądu było uzasadnione stwierdzeniem naruszenia przez Komisję obowiązku uzasadnienia.
Sąd przypomniał w pkt 59 zaskarżonego wyroku, iż aby uznać, że „pomoc” rozumiana jako pomoc państwa jest niezgodna ze wspólnym rynkiem, konieczne jest spełnienie wszystkich warunków przewidzianych w art. 87 ust. 1 WE. Są to następujące przesłanki. Po pierwsze, musi mieć miejsce interwencja państwa lub przy użyciu zasobów państwowych. Po drugie, musi istnieć możliwość, że interwencja ta wpłynie na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Po trzecie, konieczne jest, aby przyznawała ona beneficjentowi korzyść poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów. Po czwarte, musi ona zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem.
Sąd stwierdził w pkt 63 zaskarżonego wyroku, że nie zostało ustalone w sposób automatyczny, iż sporna pomoc wpłynęła na wymianę handlową między państwami członkowskimi albo zakłóciła lub groziła zakłóceniem konkurencji, i że w związku z tym możliwość taką należy wykazać. W tym zakresie Komisja powinna była zawrzeć w spornej decyzji istotne wskazania w zakresie przewidywalnych skutków spornej pomocy. Sąd podkreślił jednak, że Komisja nie była zobowiązana do wykazania rzeczywistych skutków tej pomocy.
W pkt 66 zaskarżonego wyroku Sąd uznał, że uzasadnienie przedstawione w motywach 75 i 77 spornej decyzji było „oparte na przypomnieniu zasad wywiedzionych z orzecznictwa oraz na tym, iż nie można wykluczyć skutków w zakresie wymiany handlowej i konkurencji [i] że nie może ona sama w sobie być uznana za spełniającą wymogi przewidziane w art. 253 WE”.
W odniesieniu do ustalenia zawartego w motywie 75 spornej decyzji, zgodnie z którą „[d]otacje te prowadzą do poprawy sytuacji finansowej beneficjenta pomocy”, Sąd uznał, że nie odnosi się ono bezpośrednio do warunków dotyczących wpływu na wymianę handlową lub zakłócenia konkurencji, lecz w sposób bardziej ogólny do warunku w postaci przyznania korzyści konkretnej spółce, co stanowi kolejny element charakteryzujący pojęcie pomocy w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE. Sąd w rozwinięciu stwierdził w pkt 67 zaskarżonego wyroku, iż „przyznanie pomocy konkretnej spółce, właściwe pomocy państwa każdego rodzaju, jak również towarzyszące jej polepszenie sytuacji finansowej tej spółki są niewystarczające, by wykazać, że pomoc ta spełnia wszystkie kryteria ustanowione w art. 87 ust. 1 WE”.
W odniesieniu do elementów uzasadnienia zawartych w motywach 76 i 78 spornej decyzji, Sąd stwierdził w pkt 68 zaskarżonego wyroku, że stanowią one „dane pozwalające wykazać, że Wam działa na rynku światowym i rynku wspólnotowym, że uczestniczy w wymianie handlowej przede wszystkim jako eksporter i konkuruje z innymi przedsiębiorstwami”.
Sąd stwierdził jednak w pkt 69 zaskarżonego wyroku, że „informacje te nie wskazują, w jaki sposób w związku z przyznaniem pomocy i zważywszy na cechy charakterystyczne i okoliczności niniejszej sprawy miał wystąpić wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi albo zakłócenie lub zagrożenie zakłóceniem konkurencji. Nie są to zresztą wszystkie okoliczności, jakie należy uwzględnić, dokonując analizy ewentualnych skutków spornej pomocy”.
Sąd nie uwzględnił argumentu Komisji, jakoby zakłócenie konkurencji było konsekwencją faktu, że dzięki spornej pomocy uległa umocnieniu pozycja Wam wobec przedsiębiorstw z innych państw członkowskich, które mogły stać się jej konkurentami.
Sąd orzekł, iż argument ten nie jest słuszny, gdyż w spornej decyzji ani nie wspomniano o tym w sposób wyraźny, ani też nie zawierała ona wystarczających elementów uzasadniających owo umocnienie. Z tych samych powodów Sąd nie uwzględnił argumentu, iż sporna pomoc umożliwiła Wam wykonanie programu penetracji zagranicznych rynków i wykorzystanie zasobów dla realizacji innych celów na poziomie wspólnotowym.
Sąd nie uznał za słuszne twierdzenia Komisji, jakoby badanie stosunku współzależności między rynkiem wspólnotowym a rynkiem dalekowschodnim było bezcelowe, skoro Wam uczestniczyła w wewnątrzwspólnotowej wymianie handlowej. Sąd Pierwszej Instancji orzekł w pkt 74 zaskarżonego wyroku, że „samo stwierdzenie, że Wam była zaangażowana w wewnątrzwspólnotową wymianę handlową, nie wystarczy, aby wykazać możliwy wpływ na taką wymianę handlową bądź zakłócenie lub zagrożenie zakłóceniem konkurencji. Z tego względu istniała konieczność szczegółowego zbadania skutków pomocy, biorąc w szczególności pod uwagę okoliczność, że pokrywała ona wydatki poniesione na rynku dalekowschodnim, jak również, w odpowiednim przypadku, współzależność między tym rynkiem a rynkiem europejskim”.
Ponadto Sąd stwierdził w pkt 74 zaskarżonego wyroku, że w spornej decyzji była mowa o współzależności rynków, na których prowadzą działalność przedsiębiorstwa mające swe siedziby we Wspólnocie, natomiast — inaczej niż w przypadku wyroku z dnia 21 marca 1990 r. w sprawie
C-142/87 Belgia przeciwko Komisji, zwanego „wyrokiem w sprawie Tubemeuse”, Rec. s. I-959
, pkt 36–38 — nie przedstawiono w nim konkretnego materiału dowodowego na poparcie tezy, zawartej w motywie 75 tej decyzji i opartej na zasadzie wywiedzionej z ww. wyroku w sprawie Tubemeuse, że współzależność ta oznacza, że sporna pomoc może mieć wpływ na konkurencję w obrębie Wspólnoty.
Wreszcie w odniesieniu do motywu 79 spornej decyzji, zgodnie z którym „bez względu na to, czy [sporna pomoc] wspiera wywóz do innych państw członkowskich UE lub poza UE, może wywierać potencjalny wpływ na handel pomiędzy państwami członkowskimi, a zatem podlega art. 87 ust. 1 traktatu”, Sąd stwierdził w pkt 75 wyroku, że decyzja ta „nie zawiera formalnej oceny w zakresie zakłócenia konkurencji, w związku z czym zdaje się nie uwzględniać bezwzględnego charakteru tego warunku stosowania omawianego artykułu”.
W pkt 75 zaskarżonego wyroku Sąd z jednej strony zauważył, iż „nic nie wskazuje na to, aby sporna pomoc wspierała eksport do innych państw członkowskich, a z drugiej strony pomoc ta nie służy w sposób bezpośredni i natychmiastowy wsparciu eksportu poza Unię Europejską, lecz służy finansowaniu programu penetracji rynków”.
Sąd stwierdził w pkt 76 wyroku, że elementy uzasadnienia, o których mowa w motywach 74–79 spornej decyzji, nie pozwalają zrozumieć, w jaki sposób w niniejszym przypadku sporna pomoc może wpływać na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi oraz zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem, i że w związku z tym okoliczności, o których mowa w spornej decyzji, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia dla wniosków Komisji w kwestii stosowania art. 87 ust. 1 WE.
W konsekwencji Sąd, nie zbadawszy innych zarzutów podniesionych przez Republikę Włoską i Wam, stwierdził nieważność spornej decyzji ze względu na brak wystarczającego jej uzasadnienia, które nie zawierało dostatecznej liczby elementów pozwalających na stwierdzenie, że zostały spełnione wszystkie warunki stosowania art. 87 ust. 1 WE.
Żądania stron
W swoim odwołaniu Komisja wnosi do Trybunału o:
—
uchylenie zaskarżonego wyroku, oraz
—
oddalenie skargi jako niedopuszczalnej w ramach ostatecznego rozstrzygnięcia sporu,
—
tytułem żądania ewentualnego — przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania, jak również
—
obciążenie Republiki Włoskiej i Wam kosztami postępowania w obydwu instancjach.
Republika Włoska wnosi do Trybunału o uznanie za niedopuszczalne albo oddalenie odwołania Komisji i obciążenie jej kosztami postępowania.
Wam zwraca się do Trybunału, tytułem żądania głównego, o oddalenie odwołania jako niedopuszczalnego albo, tytułem żądania ewentualnego, jako bezpodstawnego. Tytułem dalszego żądania ewentualnego, Wam wnosi do Trybunału o stwierdzenie nieważności spornej decyzji z innych powodów albo tytułem jeszcze dalszego żądania ewentualnego — o odesłanie sprawy do Sądu w celu ponownego rozstrzygnięcia, a w każdym razie o obciążenie Komisji wszystkimi kosztami postępowania, w tym także kosztami niniejszej instancji.
W przedmiocie odwołania
W przedmiocie dopuszczalności
Zarówno Republika Włoska, jak i Wam kwestionują dopuszczalność odwołania.
Republika Włoska podnosi, iż twierdzenie Komisji, że wyrok Sądu Pierwszej Instancji jest niespójny z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości, stanowi zarzut odwołania, który nie dotyczy kwestii prawnej.
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości odwołanie do Trybunału jest ograniczone do kwestii prawnych. Może ono być oparte na zarzutach odnoszących się między innymi do naruszenia prawa wspólnotowego przez Sąd.
Jak zauważyła rzecznik generalna w pkt 20 opinii, odwołanie Komisji oparte jest właśnie na zarzucie, że Sąd Pierwszej Instancji naruszył prawo wspólnotowe poprzez odstąpienie od wynikającej z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości wykładni art. 87 WE i 253 WE i niezastosowanie jej.
W konsekwencji należy odrzucić twierdzenie Republiki Włoskiej, jakoby odwołanie nie dotyczyło kwestii prawnej.
Jeśli chodzi o argument Wam, iż odwołanie wniesione przez Komisję wymaga raczej dokonania przez Trybunał Sprawiedliwości z jednej strony kontroli istoty zaskarżonego wyroku Sądu Pierwszej Instancji, nie zaś ograniczenia się przezeń do kontroli „istotnych wymogów proceduralnych”, o których mowa w art. 230 WE, a z drugiej strony przeprowadzenia kontroli materialnej, do której Trybunał nie jest uprawniony na etapie odwołania, należy przede wszystkim stwierdzić, że art. 230 WE przyznaje Trybunałowi uprawnienie do dokonywania kontroli aktów instytucji wspólnotowych innych niż Sąd Pierwszej Instancji. Kwestia odwołań od orzeczeń Sądu Pierwszej Instancji została natomiast uregulowana w art. 225 ust. 1 WE oraz w statucie Trybunału Sprawiedliwości.
Następnie konieczne jest przypomnienie, że obowiązek uzasadnienia stanowi istotny wymóg proceduralny, który należy odróżnić od kwestii zasadności uzasadnienia wchodzącej w zakres materialnej legalności spornego aktu (zob. podobnie wyrok z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie C-310/99 Włochy przeciwko Komisji, Rec. s. I-2289, pkt 48). Skoro jedyny zarzut odwołania podnoszony przez Komisję ma właśnie na celu podważenie dokonanej przez Sąd analizy prawnej obowiązku uzasadnienia, nie można czynić jej zarzutów w związku ze zwróceniem się do Trybunału o ponowne zbadanie istoty spornej decyzji.
W związku z powyższym należy również odrzucić argument Wam dotyczący dopuszczalności jedynego zarzutu podniesionego przez Komisję.
Odwołanie należy zatem uznać za dopuszczalne.
Co do istoty sprawy
Argumentacja stron
Komisja wysuwa jedyny zarzut, zgodnie z którym zaskarżony wyrok narusza prawo w zakresie, w jakim stwierdzono w nim brak uzasadnienia spornej decyzji. Podnosi ona, iż Sąd Pierwszej Instancji naruszył normę zawartą w art. 87 ust. 1 WE w związku z art. 253 WE, orzekając, że w ramach stosowania art. 87 ust. 1 WE samo stwierdzenie udziału przedsiębiorstwa w wymianie wewnątrzwspólnotowej nie wystarcza, by wykazać istnienie wpływu na wymianę handlową i zakłócenia konkurencji. Komisja podnosi, że sformułowanie przez Sąd wymogu uzasadnienia tego rodzaju stoi w sprzeczności z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w tej materii.
Komisja wskazuje, że samo uczestnictwo Wam w wymianie wewnątrzwspólnotowej dowodzi możliwości wpływu rozpatrywanej dotacji na ową wymianę.
W sposób sprzeczny z treścią pkt 73 i 74 zaskarżonego wyroku, odnosząc się krytycznie do braku w spornej decyzji wystarczającej liczby elementów dotyczących umocnienia pozycji Wam w stosunku do konkurencji, Komisja podnosi, iż zgodnie z orzecznictwem Trybunału, w sytuacji gdy pomoc zmniejsza obciążenie przedsiębiorstwa kosztami, które zmuszone jest ono ponosić w zwyczajnych okolicznościach i umacnia jego pozycję w ramach wewnątrzwspólnotowej wymiany handlowej względem innych konkurencyjnych przedsiębiorstw, wpływa na tę wymianę i co do zasady zakłóca konkurencję. W związku z tym Komisja podkreśla, iż nie powinna być zmuszona do badania rzeczywistych skutków pomocy.
Komisja odmawia racji zawartemu w zaskarżonym wyroku twierdzeniu o istnieniu braku uzasadnienia, opartego na tym, iż sporna decyzja nie zawiera żadnej argumentacji dotyczącej współzależności rynku wspólnotowego i rynku dalekowschodniego, na który ma wpływ sporna pomoc. Zdaniem Komisji Sąd pominął oczywisty wniosek, iż środki pieniężne mają charakter zastępowalny, w związku z czym w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo prowadzi działalność w ramach Wspólnoty, nie jest konieczne szczegółowe wykazanie istnienia możliwości, iż pomoc przeznaczona na penetrację rynków pozawspólnotowych ma wpływ także na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi i może powodować zakłócenia konkurencji.
Wreszcie Komisja przywołuje orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym w sytuacji gdy z samych okoliczności przyznania pomocy wynika, że może ona wpływać na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi oraz zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem, Komisja może poprzestać na wskazaniu tych okoliczności w uzasadnieniu swej decyzji. Komisja twierdzi, że to właśnie uczyniła w spornej decyzji.
Wam podnosi, że odwołanie jest całkowicie bezzasadne. W opinii Wam Sąd słusznie zastosował utrwalone orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym obowiązek uzasadnienia nie zostaje zrealizowany, jeśli ma ono charakter abstrakcyjnej lub czysto hipotetycznej oceny. Wam wskazuje, że można uznać, iż warunki wpływu na wymianę i zakłócenia konkurencji zostały spełnione jedynie na podstawie danych faktycznych, które stanowią konkretny, a nie jedynie abstrakcyjny dowód na to, w jaki sposób w danym przypadku interwencja państwa albo interwencja polegająca na zastosowaniu środków państwowych powoduje umocnienie pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstwa, które z niej korzysta, i zmniejszenie ciążących na nim kosztów produkcji.
Zdaniem Republiki Włoskiej Sąd nie naruszył art. 87 ust. 1 WE, a jego wyrok wpisuje się w określoną linię orzecznictwa. W wyroku z dnia 17 września 1980 r. w sprawie
730/79 Philip Morris Holland przeciwko Komisji, Rec. s. 2671
zdefiniowano wpływ na wewnątrzwspólnotową wymianę handlową w ten sposób, iż ma on miejsce, gdy dotacja „wzmacnia pozycję jednego przedsiębiorstwa względem innych przedsiębiorstw konkurencyjnych w wewnątrzwspólnotowej wymianie handlowej”.
Republika Włoska wskazuje, że sporna decyzja jest właśnie pozbawiona nawet ogólnej analizy cech charakterystycznych konkurencji wewnętrzwspólnotowej, na którą może potencjalnie wywierać wpływ pomoc, i „relatywnego umocnienia”, które powinno tłumaczyć wpływ na wymianę wewnątrzwspólnotową. Stwierdzenie zawarte w pkt 15 odwołania, dotyczące ewentualnego skutku w postaci umocnienia jest niedopuszczalne, zważywszy iż Sąd stwierdził w pkt 73 zaskarżonego wyroku, że istnienie tego rodzaju skutku zostało po raz pierwszy podniesione w trakcie rozprawy przed Sądem.
Republika Włoska podnosi ten sam zarzut niedopuszczalności w odniesieniu do uwagi zawartej w pkt 15 odwołania, dotyczącej skutku w postaci zakłócenia konkurencji związanego z tym, iż przedsiębiorstwo, dzięki dotacji, nie ponosi kosztów, które ponosiłoby w zwyczajnych okolicznościach.
Zdaniem tego państwa członkowskiego z pkt 56 wyroku z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie
C-372/97 Włochy przeciwko Komisji, Rec. s. I-3679
wynika, iż uzasadnienie jest wystarczające, jeżeli Komisja określi, przynajmniej w sposób ogólny, zwyczajne koszty, jakie ponosi określona kategoria przedsiębiorstw, i odniesie je do przedmiotu pomocy. W niniejszej sprawie w spornej decyzji nie przedstawiono powodu, dla którego poniesione wydatki miałyby stanowić „normalne koszty”.
Ponadto Republika Włoska twierdzi, że ww. wyrok w sprawie Tubemeuse wskazuje w sposób wyraźny, iż nie można domniemywać, że ewentualna korzyść w sferze konkurencji pozawspólnotowej obejmuje również korzyść w sferze konkurencji wspólnotowej. A zatem Sąd słusznie stwierdził brak uzasadnienia w tym zakresie.
Wreszcie Republika Włoska twierdzi, że argumentacja Komisji, jakoby Sąd nie uwzględnił zastępowalnego charakteru środków pieniężnych, jest niedopuszczalna z uwagi na fakt, iż nie wchodzi ona w zakres zarzutu prawnego opartego na braku uzasadnienia i stanowi uzasadnienie dodatkowe, uzupełniające uzasadnienie zawarte w spornej decyzji. W każdym przypadku teoria „uwolnienia środków” nie stanowi wystarczającego uzasadnienia braku dodatkowych wyjaśnień, jako że mogłaby ona równie dobrze uzasadniać brak jakiegokolwiek wpływu spornej pomocy na rynek wspólnotowy.
Ocena Trybunału
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uzasadnienie, jakiego wymaga art. 253 WE, powinno być dostosowane do charakteru aktu i przedstawiać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie instytucji, która wydała kwestionowany akt, pozwalając zainteresowanym poznać podstawy podjętej decyzji, a sądowi wspólnotowemu dokonać jej kontroli. Nie jest wymagane, by uzasadnienie podawało w sposób szczegółowy wszystkie istotne okoliczności prawne i faktyczne, o tyle, że kwestia, czy uzasadnienie danego aktu spełnia wymagania art. 253 WE, musi być oceniania nie tylko z uwzględnieniem jego brzmienia, lecz również jego kontekstu, jak i całości zasad prawnych dotyczących danej dziedziny (wyrok z dnia 6 września 2006 r. w sprawie
C-88/03 Belgia przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-7115
, pkt 88, i przytoczone tam orzecznictwo).
Powyższa zasada stosowana przy uznawaniu danego środka za pomoc państwa wymaga wskazania powodów, dla których Komisja uznaje, że środek ten objęty jest zakresem zastosowania art. 87 ust. 1 WE. W tym zakresie, również w przypadku gdy z okoliczności, w których pomoc została przyznana, wynika, że może ona mieć wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi oraz może zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji, Komisja musi przynajmniej wskazać te okoliczności w uzasadnieniu swojej decyzji (ww. wyrok w sprawie Portugalia przeciwko Komisji, pkt 89, i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym kontekście należy sprecyzować, iż również zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, do celów zakwalifikowania działania krajowego jako pomocy państwa nie jest konieczne stwierdzenie faktycznego wpływu pomocy na wymianę handlową między państwami członkowskimi i rzeczywistego zakłócenia konkurencji, lecz jedynie zbadanie, czy pomoc może mieć wpływ na tę wymianę handlową i zakłócać konkurencję (wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie
C-222/04 Cassa di Risparmio di Firenze i in., Zb.Orz. s. I-289
, pkt 140, i przytoczone tam orzecznictwo).
Jeśli chodzi w szczególności o warunek w postaci wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi, z orzecznictwa wynika, iż przyznanie przez państwo członkowskie na rzecz niektórych podatników pomocy w postaci obniżenia podatku należy uznać za mogące wpłynąć na wymianę handlową i w konsekwencji spełniające ów warunek, jeżeli podatnicy ci prowadzą działalność gospodarczą, która jest objęta tego rodzaju wymianą albo jeżeli nie można wykluczyć, że konkurują oni z podmiotami mającymi siedzibę w innych państwach członkowskich (zob. podobnie wyrok z dnia 3 marca 2005 r. w sprawie
C-172/03 Heiser, Zb.Orz. s. I-1627
, pkt 35; ww. wyrok w sprawie Portugalia przeciwko Komisji, pkt 91).
Co więcej, Trybunał orzekł, iż jeśli pomoc przyznana przez państwo członkowskie wzmacnia pozycję przedsiębiorstwa w stosunku do innych przedsiębiorstw konkurencyjnych w wewnątrzwspólnotowej wymianie handlowej, należy uznać, że ma ona wpływ na tę ostatnią (zob. ww. wyrok w sprawie Cassa di Risparmio di Firenze i in., pkt 141, i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym zakresie okoliczność, że dany sektor gospodarki jest przedmiotem liberalizacji na płaszczyźnie wspólnotowej, może oznaczać faktyczny lub potencjalny wpływ pomocy na konkurencję, jak i na wymianę handlową między państwami członkowskimi (zob. ww. wyrok w sprawie Cassa di Risparmio di Firenze i in., pkt 141, i przytoczone tam orzecznictwo).
Jeśli chodzi o warunek w postaci zakłócenia konkurencji, należy przypomnieć, że pomoc mająca na celu uwolnienie przedsiębiorstwa od kosztów, które musi ono ponosić w ramach zwykłego zarządu lub działalności, zakłóca co do zasady warunki konkurencji (wyrok z dnia 19 września 2000 r. w sprawie
C-156/98 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. s. I-6857
, pkt 30; ww. wyrok w sprawie Heiser, pkt 55).
W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że Sąd nie pominął przywołanego powyżej orzecznictwa dotyczącego obowiązku uzasadnienia spoczywającego na Komisji, gdy wydaje ona decyzje w sprawie pomocy państwa, stwierdzając w pkt 76 wyroku, że elementy uzasadnienia, o których mowa w motywach 74–79 spornej decyzji, nie pozwalają zrozumieć, w jaki sposób w danym przypadku sporna pomoc może wpływać na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi oraz zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem.
Jeżeli bowiem chodzi o wspomniane okoliczności niniejszej sprawy, Sąd słusznie podkreślił — przede wszystkim w pkt 63 zaskarżonego wyroku — że sporna pomoc służy finansowaniu poprzez pożyczki o obniżonym oprocentowaniu kosztów penetracji rynków w państwach trzecich, przeznaczone na utworzenie stałych struktur oraz pokrycie kosztów promocji handlowej oraz że ich ekwiwalent w postaci dotacji opiewa na stosunkowo niską kwotę. Ponadto w pkt 75 tego wyroku Sąd wskazał, iż omawiana pomoc nie służy w sposób bezpośredni i natychmiastowy wsparciu eksportu poza Unię Europejską, lecz jest przeznaczona na finansowanie programu penetracji rynków.
Biorąc pod uwagę szczególne okoliczności sprawy, należy uznać, że Sąd nie naruszył prawa, stwierdzając w pkt 63 zaskarżonego wyroku, iż do Komisji należało w szczególności zbadanie, czy sporna pomoc może wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi bądź zakłócać konkurencję i zawarcie w spornej decyzji istotnych wskazówek co do jej przewidywalnych skutków.
W tym względzie w pkt 64 zaskarżonego wyroku Sąd słusznie uznał, iż wystarczyłoby, gdyby Komisja w należyty sposób wyjaśniła, jak sporna pomoc może wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi bądź zakłócać konkurencję lub zagrozić jej zakłóceniem. W tym kontekście Sąd podkreślił w szczególności, że Komisja nie jest zobowiązana dokonywać analizy rzeczywistej sytuacji ekonomicznej na badanym rynku, przebiegu wymiany handlowej między państwami członkowskimi ani wykazywać rzeczywistego skutku spornej pomocy, zwłaszcza w odniesieniu do cen stosowanych przez Wam, czy też badać sprzedaży Wam na rynku Zjednoczonego Królestwa.
Odnośnie do prawidłowego stosowania tych zasad, Sąd słusznie stwierdził w pkt 66 zaskarżonego wyroku, że nie można uznać, iż ogólne uzasadnienie, takie jak to, które zawarto w motywach 75 i 76 zaskarżonej decyzji, polegające na przypomnieniu zasad wywiedzionych z ww. wyroku w sprawie Tubemeuse, samo w sobie spełnia wymogi przewidziane w art. 253 WE.
Jeśli chodzi o elementy uzasadnienia zawarte w motywach 76 i 78 spornej decyzji, Sąd, nie naruszając prawa, stwierdził w pkt 68–74, a przede wszystkim w pkt 72 zaskarżonego wyroku, iż motywy te, nawet jeśli odczytywać je w związku z zasadami zawartymi w motywie 75 i z uwzględnieniem faktu, iż sytuacja finansowa Wam uległa polepszeniu, są niewystarczające dla zrozumienia, w jaki sposób w niniejszej sprawie sporna pomoc może wpływać na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi oraz zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem.
Albowiem, wbrew twierdzeniom Komisji w tym zakresie, sam fakt uczestnictwa Wam w wewnątrzwspólnotowej wymianie handlowej, polegającego na eksporcie znacznej części produkcji w obrębie Unii, nie wystarcza — w szczególnych okolicznościach przywołanych w pkt 55 niniejszego wyroku — dla wykazania istnienia tych skutków.
W tym względzie należy w szczególności zauważyć, iż wprawdzie z orzecznictwa przywołanego w pkt 50 i 52 niniejszego wyroku wynika, że skutki takie mogą co do zasady powstać w związku z faktem, że podmiot korzystający z pomocy jest aktywny na zliberalizowanym rynku europejskim, jednak w niniejszej sprawie w odróżnieniu od okoliczności leżących u podstaw wspomnianych spraw, pomoc nie ma bezpośredniego związku z działalnością podmiotu z niej korzystającego na tym rynku, lecz służy finansowaniu wydatków związanych z penetracją rynków państw trzecich. W związku z tym i tym bardziej, że jest to pomoc, której ekwiwalent w postaci dotacji opiewa na stosunkowo niską kwotę, wpływ omawianej pomocy na wewnątrzwspólnotową wymianę handlową i konkurencję nie jest natychmiastowy i jest trudniej dostrzegalny, w związku z czym konieczne staje się bardziej szczegółowe uzasadnienie decyzji przez Komisję.
Wreszcie w kwestii orzecznictwa przywołanego w pkt 54 niniejszego wyroku, zgodnie z którym pomoc mająca na celu uwolnienie przedsiębiorstwa od kosztów, które musi ono ponosić w ramach zwykłego zarządu lub działalności, zakłóca co do zasady warunki konkurencji, wystarczy stwierdzić, że cel omawianej pomocy nie polega, ściśle rzecz biorąc, na uwolnieniu Wam od tego rodzaju kosztów.
Jak wynika z powyższych rozważań, intencją Sądu Pierwszej Instancji — który w pkt 62–76 zaskarżonego wyroku uznał w zasadzie, że Komisja powinna była dokonać bardziej dogłębnej analizy potencjalnych skutków rozpatrywanej pomocy z punktu widzenia wymiany handlowej między państwami członkowskimi i konkurencji, a także powinna była zawrzeć w spornej decyzji dodatkowe wskazówki dotyczące tych skutków — nie było odstępstwo od przywołanego powyżej orzecznictwa, lecz miał on na względzie szczególne okoliczności niniejszej sprawy, w związku z czym nie można zarzucić mu naruszenia prawa w tym zakresie.
Wniosku tego nie podważają zresztą argumenty sformułowane przez Komisję w odniesieniu do pkt 74 zaskarżonego wyroku. Wnioski Komisji dotyczące badania współzależności rynku wspólnotowego i rynku dalekowschodniego wskazują ma możliwość pośredniego wpływu na wymianę handlową i na konkurencję wewnątrzwspólnotową, o którym mowa w ramach żądania głównego w ww. wyroku w sprawie Tubemeuse. Tymczasem choć badanie stosunku współzależności w tej postaci nie jest wymagane w sytuacji, gdy zostanie wykazane, że pomoc ma bezpośredni wpływ na rynki wewnątrzwspólnotowe, należy jednak stwierdzić, że sporna decyzja, nie dowodzi tego w stopniu wystarczającym, co znalazło potwierdzenie w poprzedzających punktach niniejszego wyroku.
Z całokształtu powyższych rozważań wynika, że odwołanie należy oddalić.
W przedmiocie kosztów
Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 118 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Republika Włoska i Wam wniosły o obciążenie Komisji kosztami postępowania, a Komisja przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania w obydwu instancjach.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1)
Odwołanie zostaje oddalone.

2)
Komisja Wspólnot Europejskich zostaje obciążona kosztami postępowania w obydwu instancjach.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: włoski.