CELEX: 61990CJ0213
Ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων
Ίση μεταχείρηση
Συμμετοχή στη διοίκηση οργανισμών δημοσίου δικαίου και άσκηση αρμοδιότητας δημοσίου δικαίου

Με απόφαση της 12ης Ιουλίου 1990, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Ιουλίου 1990, το Cour de cassation του Λουξεμβούργου υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, ένα προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 7, 48, 117, 118, 118 Α και 189, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΟΚ και 7 και 8 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1612/68, της 15ης Οκτωβρίου 1968, περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων στο εσωτερικό της Κοινότητος ( ΕΕ ειδ. έκδ., 05/001, σ. 33 ) που τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 312/76 του Συμβουλίου, της 9ης Φεβρουαρίου 1976 ( ΕΕ ειδ. έκδ. 05/002, σ. 68 ).
Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Association de soutien aux travailleurs immigrés (Σωματείου Αρωγής των Μεταναστών Εργαζομένων, στο εξής: ASTI ) και του chambre des employés privés ( Επιμελητηρίου των ιδιωτικών υπαλλήλων ).
Το chambre des employés privés συνεστήθη με τον νόμο του Μεγάλου Δουκάτου του Λουξεμβούργου της 4ης Απριλίου 1924, περί ιδρύσεως επαγγελματικών επιμελητηρίων με αιρετά όργανα. Ο νόμος αυτός προέβλεψε επίσης τη σύσταση γεωργικού, βιοτεχνικού, εμπορικού και εργατικού επιμελητηρίου. Με νόμο της 12ης Φεβρουαρίου 1964 συνεστήθη το Επιμελητήριο των δημοσίων υπαλλήλων, με αποτέλεσμα την κάλυψη του συνόλου των επαγγελματικών κλάδων εκτός των ελευθερίων επαγγελμάτων. Βάσει του νόμου, γενική αποστολή των επαγγελματικών επιμελητηρίων είναι η διασφάλιση και η υπεράσπιση των συμφερόντων των μελών τους.
Τα επαγγελματικά επιμελητήρια έχουν το δικαίωμα να υποβάλλουν προτάσεις στην Κυβέρνηση, τις οποίες αυτή υποχρεούται να εξετάζει και να καταθέτει στο Κοινοβούλιο. Ο νομοθέτης υποχρεούται να ζητεί τη γνώμη των επαγγελματικών επιμελητηρίων για κάθε νόμο, διάταγμα ή ρύθμιση που τα αφορά.
Δυνάμει του άρθρου 6 του νόμου του 1924 το δικαίωμα του εκλέγειν για την ανάδειξη των οργάνων των επιμελητηρίων παρέχεται μόνο στα άτομα που έχουν την ιθαγένεια του Λουξεμβούργου. Προς κάλυψη των εξόδων τους, τα επιμελητήρια μπορούν, σύμφωνα με το άρθρο 3, όπως τροποποιήθηκε με τον νόμο της 3ης Ιουνίου 1926, να επιβάλλουν στα μέλη τους την υποχρέωση καταβολής εισφοράς, εισπραττόμενη μέσω παρακρατήσεως του σχετικού ποσού εκ μέρους του εργοδότη από τις αποδοχές τους. Πριν από την τροποποίηση αυτή η υποχρέωση καταβολής εισφοράς βάρυνε μόνο τους εκλογείς.
Το ASTI πληροφόρησε το chambre des employés privés, με έγγραφο που του απηύθυνε στις 17 Μαρτίου 1987, ότι, υπό την ιδιότητα του ως εργοδότη και με σύμφωνη γνώμη των τριών αλλοδαπών μισθωτών που απασχολεί, υπηκόων άλλων κρατών μελών, αποφάσισε να μην καταβάλλει εισφορές στο ανωτέρω επιμελητήριο, με την αιτιολογία ότι θεωρούσε παράλογο να καταβάλλει εισφορές σε έναν οργανισμό για λογαριασμό μισθωτών οι οποίοι αποκλείονται από αυτόν.
Το chambre des employés privés άσκησε αγωγή ενώπιον του tribunal de paix ( ειρηνοδικείου) της πολέως του Λουξεμβούργου, με απόφαση της 13ης Οκτωβρίου 1989 του οποίου το ASTI υποχρεώθηκε να καταβάλει τις μη καταβληθείσες εισφορές. Το ASTI άσκησε αναίρεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Cour de cassation του Λουξεμβούργου, το οποίο, με απόφαση της 12ης Ιουλίου 1990, ανέστειλε τη διαδικασία μέχρις ότου το Δικαστήριο εκδώσει απόφαση επί του ακολούθου προδικαστικού ερωτήματος:
« Πρέπει να ερμηνευθούν τα άρθρα 7, 48, 117, 118, 118 Α και 189, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΟΚ και τα άρθρα 7 και 8 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1612/68 του Συμβουλίου, ή ορισμένα από τα άρθρα αυτά, υπό την έννοια ότι απαγορεύουν στα κράτη μέλη της Κοινότητας να επιβάλλουν με τη νομοθεσία τους στους αλλοδαπούς εργαζομένους, υπηκόους των άλλων κρατών μελών, οι οποίοι είναι υποχρεωτικώς μέλη των επαγγελματικών επιμελητηρίων, την υποχρέωση καταβολής εισφορών, εφόσον δεν τους παρέχουν παράλληλα το δικαίωμα να συμμετέχουν στην εκλογή των οργάνων του Επιμελητηρίου και επιφυλάσσουν το δικαίωμα αυτό μόνο στους ημεδαπούς; »
Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτούνται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Λαμβανομένων υπόψη των αιτιολογικών σκέψεων της αποφάσεως του αιτούντος δικαστηρίου και των παρατηρήσεων που αναπτύχθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου, με το προδικαστικό ερώτημα το εθνικό δικαστήριο ζητεί να πληροφορηθεί αν, βάσει του κοινοτικού δικαίου, απαγορεύεται σε μία εθνική νομοθεσία να στερεί από τους αλλοδαπούς εργαζομένους το δικαίωμα ψήφου για την ανάδειξη των οργάνων ενός επαγγελματικού επιμελητηρίου, στο οποίο υπάγονται υποχρεωτικά και για το οποίο υποχρεούνται να καταβάλλουν εισφορές, αποστολή του οποίου είναι η υπεράσπιση των συμφερόντων των υπαγομένων σ' αυτό εργαζομένων και το οποίο ασκεί συμβουλευτική αρμοδιότητα στον νομοθετικό τομέα.
Από τη δικογραφία προκύπτει ότι τα υπαγόμενα στο chambre des employés privés άτομα έχουν την ιδιότητα του εργαζομένου. Συνεπώς, η συμφωνία προς το κοινοτικό δίκαιο της προεκτιθεμένης διαφορετικής μεταχειρίσεως μεταξύ ημεδαπών και αλλοδαπών πρέπει να εκτιμηθεί σε συνάρτηση με τις διατάξεις περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων και όχι με το άρθρο 7 της Συνθήκης, διότι το άρθρο αυτό ισχύει αυτοτελώς μόνο στις περιπτώσεις που διέπονται από το κοινοτικό δίκαιο, για τις οποίες η Συνθήκη δεν προβλέπει ειδικούς κανόνες περί απαγορεύσεως των διακρίσεων ( βλ. ως πλέον πρόσφατη την απόφαση της 7ης Μαρτίου 1991,
C-10/90, Masgio, Συλλογή 1991, σ. I-1119
).
Στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, η θεμελιώδης αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων διακηρύσσεται στο άρθρο 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης. Η αρχή αυτή υπενθυμίζεται στην πέμπτη και την έκτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1612/68 και σε πολλές κατ' ιδίαν διατάξεις του εν λόγω κανονισμού, ιδίως στα άρθρα 7 και 8, στα οποία αναφέρεται το εθνικό δικαστήριο.
Πρέπει να εξεταστεί, καταρχάς, η τελευταία αυτή διάταξη, η οποία είναι η πλέον ειδική.
Δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο,
« ο εργαζόμενος υπήκοος κράτους μέλους που απασχολείται στην επικράτεια άλλου κράτους μέλους απολαύει ίσης μεταχειρίσεως ως προς την συμμετοχή του σε συνδικαλιστικές οργανώσεις και την άσκηση των συνδικαλιστικών του δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένου και του δικαιώματος ψήφου και της καταλήψεως θέσεων διοικήσεως ή διευθύνσεως μιας συνδικαλιστικής οργανώσεως· είναι δυνατόν να αποκλεισθεί η συμμετοχή του από τη διοίκηση οργανισμών δημοσίου δικαίου και από την άσκηση λειτουργήματος δημοσίου δικαίου. Απολαύει εξ άλλου του δικαιώματος εκλογιμότητας στα όργανα εκπροσωπήσεως των εργαζομένων στην επιχείρηση ».
Σε αντίθεση προς την Επιτροπή και το ASTI, ή Κυβέρνηση του Λουξεμβούργου αμφισβητεί τη δυνατότητα εφαρμογής της διατάξεως αυτής σε περίπτωση όπως αυτή της κύριας δίκης, με την αιτιολογία ότι το εν λόγω επαγγελματικό επιμελητήριο αποτελεί θεσμικό όργανο εκπροσωπήσεως, η λειτουργία του οποίου προβλέπεται από τον νόμο, ότι η υπαγωγή σ' αυτό είναι υποχρεωτική και ότι, ως εκ τούτου, διαφέρει από τις ελεύθερες συνδικαλιστικές οργανώσεις.
Πρέπει να σημειωθεί ότι η ισχύς του προαναφερθέντος άρθρου 8, παράγραφος 1, η οποία συνιστά ειδική έκφραση της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων στον ειδικό τομέα της συμμετοχής των εργαζομένων στις συνδικαλιστικές οργανώσεις και τις συνδικαλιστικές δραστηριότητες, δεν μπορεί να περιορίζεται με βάση θεωρήσεις που ανάγονται στη νομική μορφή του οικείου οργανισμού.
Αντίθετα, η άσκηση των δικαιωμάτων που αναφέρονται στη διάταξη αυτή υπερβαίνει το πλαίσιο των συνδικαλιστικών οργανώσεων αυτών καθαυτών και περιλαμβάνει, ιδίως, τη συμμετοχή των εργαζομένων σε οργανισμούς που, έστω και αν δεν έχουν τη νομική μορφή των συνδικαλιστικών οργανώσεων, ασκούν ανάλογες λειτουργίες υπερασπίσεως των συμφερόντων των εργαζομένων και εκπροσωπήσεως τους.
Επομένως, το δικαίωμα συμμετοχής στις εκλογές ενός οργανισμού όπως το chambre des employés privés, του οποίου η γενική αποστολή συνίσταται στη διαφύλαξη των συμφερόντων των μελών του και οι περισσότερες από τις λειτουργίες του είναι χαρακτηριστικές μιας συνδικαλιστικής οργανώσεως, πρέπει να θεωρηθεί ως συνδικαλιστικό δικαίωμα υπό την έννοια της προαναφερθείσας διατάξεως, χωρίς να είναι μάλιστα αναγκαίο να εξεταστεί το ζήτημα αν ένα τέτοιο επαγγελματικό επιμελητήριο πρέπει να χαρακτηριστεί ή όχι ως συνδικαλιστική οργάνωση.
Επικουρικά, η Κυβέρνηση του Λουξεμβούργου ισχυρίζεται ότι, εν πάση περιπτώσει, αυτό το επαγγελματικό επιμελητήριο υπάγεται στην εξαίρεση που προβλέπεται στο προαναφερθέν άρθρο 8, παράγραφος 1, λόγω της φύσεως του ως οργανισμού δημοσίου δικαίου και της συμμετοχής του στην άσκηση δημοσίας εξουσίας μέσω της συμβουλευτικής του αρμοδιότητας.
Συναφώς πρέπει να σημειωθεί ότι, όπως προκύπτει ήδη από την απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 1980,
149/79, Επιτροπή κατά Βελγίου (Rec. 1980, σ. 3881, σκέψη 15)
, ο αποκλεισμός « της συμμετοχής στη διοίκηση οργανισμών δημοσίου δικαίου και της ασκήσεως λειτουργήματος δημοσίου δικαίου », ο οποίος προβλέπεται στο άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 1612/68, είναι αντίστοιχος της εξαιρέσεως που προβλέπεται στο άρθρο 48, παράγραφος 4, της Συνθήκης, βάσει δε αυτού επιτρέπεται ενδεχομένως ο αποκλεισμός των εργαζομένων των άλλων κρατών μελών από ορισμένες μόνο δραστηριότητες, οι οποίες προϋποθέτουν τη συμμετοχή στην άσκηση δημοσίας εξουσίας.
Συνεπώς, ο αποκλεισμός των εργαζομένων των άλλων κρατών μελών από το δικαίωμα συμμετοχής στις εκλογές των επαγγελματικών επιμελητηρίων δεν μπορεί να δικαιολογηθεί, δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 1, από τη νομική φύση του εν λόγω επιμελητηρίου κατά το εθνικό δίκαιο, ούτε από το γεγονός ότι ορισμένες από τις λειτουργίες του μπορούν να περιλαμβάνουν τη συμμετοχή στην άσκηση δημοσίας εξουσίας.
Επομένως, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 1612/68 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αυτό απαγορεύει στις εθνικές νομοθεσίες να στερούν τους αλλοδαπούς εργαζομένους από το δικαίωμα ψήφου για την ανάδειξη των οργάνων ενός επαγγελματικού επιμελητηρίου, στο οποίο υπάγονται υποχρεωτικά και για το οποίο υποχρεούνται να καταβάλλουν εισφορές, αποστολή του οποίου είναι η υπεράσπιση των συμφερόντων των υπαγομένων σ' αυτό εργαζομένων και το οποίο ασκεί συμβουλευτική αρμοδιότητα στον νομοθετικό τομέα.
Επί των δικαστικών εξόδων
Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Κυβέρνηση του Λουξεμβούργου και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε το Cour de cassation του Λουξεμβούργου, με απόφαση της 12ης Ιουλίου 1990, αποφαίνεται:

Το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 1612/68 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αυτό απαγορεύει στις εθνικές νομοθεσίες να στερούν τους αλλοδαπούς εργαζομένους από το δικαίωμα ψήφου για την ανάδειξη των οργάνων ενός επαγγελματικού επιμελητηρίου, στο οποίο υπάγονται υποχρεωτικά και για το οποίο υποχρεούνται να καταβάλλουν εισφορές, αποστολή του οποίου είναι η υπεράσπιση των συμφερόντων των υπαγομένων σ' αυτό εργαζομένων και το οποίο ασκεί συμβουλευτική αρμοδιότητα στον νομοθετικό τομέα.

Mancini
O'Higgins
Rodríguez Iglesias
Slynn
Joliét
Schockweiler
Grévisse
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 4 Ιουλίου 1991.
Ο Γραμματέας
J.-G. Giraud
Ο προεδρεύων
F. Mancini
Πρόεδρος τμήματος
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.