CELEX: 62008CJ0581
Szósta dyrektywa VAT
Artykuł 5 ust. 6 zdanie drugie
Pojęcie "próbka"
Pojęcie "prezent o małej wartości"
Nagrania muzyczne
Bezpłatne rozpowszechnianie w celach promocyjnych

Pytanie sądu krajowego dotyczy wykładni pojęć „próbka” i „prezenty o małej wartości” zawartych w art. 5 ust. 6 zdanie drugie
szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu
do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, s. 1
– wyd. spec. w jęz. polskim rozdz. 9, t. 1, s. 23, zwanej dalej „szóstą dyrektywą”).
Pytanie to zostało podniesione w związku ze sporem sądowym pomiędzy spółką EMI Group Ltd (zwanej dalej „spółką EMI”) a Commissioners
for Her Majesty’s Revenue and Customs (brytyjskim organem podatkowym, zwanym dalej „Commissioners”) w przedmiocie wniosku
spółki EMI o zwrot kwot niesłusznie zapłaconych z tytułu podatku od wartości dodanej (zwanego dalej „podatkiem VAT”) w okresie
od kwietnia 1987 r. do czerwca 2003 r. z tytułu bezpłatnych egzemplarzy nagrań muzycznych dostarczanych różnych osobom w celu
promocji wydawnictw muzycznych spółki oraz w przedmiocie wezwania do zapłaty podatku VAT za rozprowadzanie takich egzemplarzy,
doręczonego spółce EMI przez Commissioners za okres od lipca 2003 r. do grudnia 2004 r.

Ramy prawne

Prawo Unii Europejskiej
Artykuł 2 szóstej dyrektywy stanowi:
„Opodatkowaniu podatkiem [VAT] podlega:
1)      dostawa towarów lub usług świadczona odpłatnie na terytorium kraju przez podatnika, który jako taki występuje [dostawa towarów
lub świadczenie usług dokonywane odpłatnie na terytorium kraju przez podatnika, działającego w takim charakterze];
2)      przywóz towarów”.
Artykuł 5 ust. 6 szóstej dyrektywy stanowi:
„Zastosowanie przez podatnika towarów stanowiących część aktywów jego przedsiębiorstwa do celów prywatnych jego lub jego pracowników,
lub też pozbycie się ich nieodpłatnie albo bardziej ogólnie użycie ich do celów innych niż prowadzona przez niego działalność,
jeśli podatek od wartości dodanej od powyższych towarów lub ich części składowych podlegały w całości lub w części odliczeniu,
będzie traktowane jako dostawa odpłatna. Jednakże jako takie nie jest traktowane przekazanie próbek towarów lub towarów stanowiących
prezenty o małej wartości do celów działalności podatnika [Wykorzystanie przez podatnika towarów stanowiących część majątku
jego przedsiębiorstwa do celów prywatnych podatnika lub jego pracowników, które przekazuje nieodpłatnie lub, w ujęciu ogólnym,
które przeznacza do celów innych niż prowadzona przez niego działalność, gdy VAT od powyższych towarów lub ich części podlegał
w całości lub w części odliczeniu, jest uznawane za odpłatną dostawę towarów. Za odpłatną dostawę towarów nie uznaje się jednakże
wykorzystania do celów działalności przedsiębiorstwa podatnika towarów stanowiących prezenty o niskiej wartości i próbki.]”.
Szósta dyrektywa została uchylona przez dyrektywę Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu
podatku od wartości dodanej (Dz.U. L 347, s. 1), której art. 16 ust. 2 jest odpowiednikiem art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej
dyrektywy.

Prawo krajowe
Przepisy krajowe mające zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują się w § 5 ust. 1 Value Added Tax Act 1994 (ustawy o podatku
VAT z 1994 r.) oraz w ust. 5 pkt 1, 2, 2 ZA i 3 załącznika 4 do tej ustawy; były one wielokrotnie nowelizowane w okresie istotnym
dla niniejszej sprawy.
Przepisy te w brzmieniu aktualnie obowiązującym stanowią, że przekazanie albo zbycie przez przedsiębiorcę będącego podatnikiem,
odpłatnie albo bezpłatnie, towarów stanowiących część majątku jego przedsiębiorstwa traktuje się jako dostawę z wyłączeniem
przekazywania prezentów handlowych oraz próbek. Wartość prezentów przekazanych na rzecz tej samej osoby nie może przekraczać
50 GBP rocznie. Do października 2003 r. wyjątek nie obejmował prezentów stanowiących część serii. Jeśli chodzi o próbki, to
w wypadku przekazywania na rzecz tej samej osoby kilku identycznych próbek jedynie pierwsza z nich jest zwolniona z opodatkowania.
Do lipca 1993 r. zwolnienie to obowiązywało wyłącznie w odniesieniu do próbek przemysłowych przedstawionych w formie zwykle
niedostępnej w powszechnej sprzedaży.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
Spółka EMI jest spółką prawa angielskiego prowadzącą działalność w zakresie nagrań i wydawnictw muzycznych. Od 1987 r. w celu
promocji nowych nagrań muzycznych, które wydaje, spółka EMI dostarcza bezpłatne egzemplarze tych nagrań w postaci płyt winylowych,
kaset oraz płyt kompaktowych do różnych osób, mogących ocenić wartość handlową nagrań oraz wpłynąć na poziom popularności
wykonawców.
W ramach omawianej strategii promocyjnej tego rodzaju bezpłatne egzemplarze dostarcza się w szczególności osobom zatrudnionym
w prasie, rozgłośniach radiowych, stacjach telewizyjnych oraz agencjach reklamowych, placówkach handlu detalicznego oraz kinach.
Spółka EMI korzysta także z usług osób zajmujących się promocją, określanych jako „pluggers” (zwanych dalej „popularyzatorami”),
którzy dysponują możliwościami promowania nagrań w środkach przekazu audiowizualnego oraz w prasie i którzy rozprowadzają
omawiane nagrania, również nieodpłatnie, osobom, z którymi utrzymują kontakt, wytypowanym i ujętym w specjalnych wykazach
sporządzonych dla każdej nowej płyty kompaktowej.
W tym celu spółka EMI dostarcza nagrań muzycznych pod różnymi postaciami: nagrywalnych płyt kompaktowych z zabezpieczeniem
cyfrowym, na których znajduje się nazwa odbiorcy i które umożliwiają prześledzenie adresatów poszczególnych egzemplarzy, przeznaczonych
do rozpowszechniania przed wypuszczeniem albumu; nagrywalnych płyt kompaktowych bez zabezpieczenia cyfrowego, umieszczonych
w białym tekturowym etui, przeznaczonych do rozpowszechniania przed wypuszczeniem albumu; zwykłych płyt kompaktowych bez zabezpieczenia
cyfrowego, umieszczonych w tekturowym etui z tą samą szatą graficzną, co płyty przeznaczone do publicznej sprzedaży, i wreszcie
płyt kompaktowych w końcowej postaci, przeznaczonych do sprzedaży. Na tych ostatnich znajduje się nalepka z napisem: „egzemplarz
promocyjny nieprzeznaczony do sprzedaży”. Na pozostałych płytach znajduje się napis, który stwierdza, iż prawa własności intelektualnej
przysługują spółce EMI.
Zgodnie z postanowieniem odsyłającym około 90% promocyjnych płyt kompaktowych przesyła się oznaczonym osobom, z wyjątkiem
płyt przesyłanych osobom wskazanym ze względu na ich stanowisko w uniwersytecie lub innej uczelni wyższej. Liczba potencjalnych
odbiorców nagrań muzycznych, które spółka EMI uznaje za osoby wpływowe w odniesieniu do danego gatunku muzycznego, wynosi
około 7000. Podczas promocji danego nagrania ustalany jest wykaz szczególny, obejmujący 200–500 odbiorców. Wykaz taki obejmuje
nazwiska osób uznawanych za najbardziej wpływowe dla celów promocji sprzedaży nagrań określonego rodzaju muzyki. Gdy nowe
nagranie muzyczne ma zostać wprowadzone do obrotu, spółka EMI rozprowadza zazwyczaj od 2500 do 3750 egzemplarzy bezpłatnych.
Każdy z popularyzatorów może otrzymać do 600 płyt kompaktowych przeznaczonych do dalszego rozpowszechniania w celach promocyjnych.
Z drugiej strony egzemplarze mogą być rozsyłane oddzielnie do szeregu osób zatrudnionych w jednej organizacji, np. w BBC.
W okresie od kwietnia 1987 r. do czerwca 2003 r. spółka EMI wykazywała podatek VAT w odniesieniu do egzemplarzy rozprowadzanych
w określonych wyżej okolicznościach. Następnie, uznawszy że przepisy krajowe są niezgodne z art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej
dyrektywy, na mocy którego podatek VAT nie obciąża tego rodzaju dystrybucji, spółka EMI skierowała do Commissioners wniosek
o zwrot kwot wpłaconych tytułem podatku VAT w związku z omawianym rozprowadzaniem. Gdy Commissioners oddalili wniosek o zwrot
podatku, spółka EMI skierowała skargę do sądu krajowego.
Ponadto z uwagi na fakt, iż poczynając od lipca 2003 r. spółka EMI zaprzestała rozliczania się z podatku VAT z tytułu bezpłatnego
promocyjnego rozprowadzania egzemplarzy płyt kompaktowych, Commissioners wydali decyzję podatkową dotyczącą tych czynności
za okres od lipca 2003 r. do grudnia 2004 r., którą to decyzję spółka EMI także zaskarżyła przed sądem krajowym, zaś obie
skargi zostały połączone do łącznego rozpoznania.
W tych okolicznościach VAT and Duties Tribunal, London Tribunal Centre (sąd ds. podatku VAT w Londynie) postanowił zawiesić
postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne:
„1)      W jaki sposób należy interpretować art. 5 ust. 6 zdanie ostatnie szóstej dyrektywy w odniesieniu do okoliczności niniejszej
sprawy?
2)      W szczególności jakie są istotne cechy charakterystyczne »próbki« w rozumieniu art. 5 ust. 6 zdanie ostatnie szóstej dyrektywy?
3)      Czy państwu członkowskiemu wolno ograniczyć wykładnię pojęcia »próbka« zawartego w art. 5 ust. 6 zdanie ostatnie szóstej dyrektywy
do:
a)      próbki przemysłowej w formie zwykle niedostępnej w sprzedaży publicznej, przekazywanej rzeczywistemu lub potencjalnemu klientowi
przedsiębiorstwa (do roku 1993);
b)      tylko jednej albo tylko pierwszej z szeregu próbek przekazanych przez tę samą osobę temu samemu odbiorcy, jeżeli próbki te
są identyczne albo nie różnią się w sposób istotny pomiędzy sobą (po roku 1993)?
4)      Czy państwu członkowskiemu wolno ograniczyć wykładnię pojęcia »prezenty o małej wartości« zawartego w art. 5 ust. 6 zdanie
ostatnie szóstej dyrektywy w taki sposób, aby wyłączyć spod zakresu tego pojęcia:
a)      prezent w postaci towarów stanowiących część serii prezentów lub następujących po sobie prezentów przekazywanych okresowo
na rzecz tej samej osoby (do października 2003 r.);
b)      wszelkie prezenty handlowe przekazane na rzecz tej samej osoby w dowolnym dwunastomiesięcznym okresie, jeżeli łączna wartość
prezentów przekracza 50 GBP (od października 2003 r.)?
5)      W wypadku udzielenia twierdzącej odpowiedzi na pytanie 3 pkt b) powyżej albo na jakąkolwiek część pytania 4 powyżej, czy w sytuacji,
gdy podatnik przekazuje podobne lub identyczne prezenty w postaci nagrań muzycznych dwóm lub więcej osobom z powodu ich osobistych
właściwości polegających na tym, iż mogą one mieć wpływ na popularność danego artysty, państwo członkowskie może traktować
te przedmioty jako przekazane tej samej osobie tylko dlatego, że osoby te są zatrudnione przez ten sam podmiot?
6)      Czy odpowiedzi na pytania od 1 do 5 powyżej byłyby inne, gdyby odbiorca był podatnikiem (lub był zatrudniony przez podatnika),
który mógłby odliczyć naliczony podatek podlegający zapłacie z tytułu dostawy towarów stanowiących próbkę?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytania pierwszego w zakresie dotyczącym pojęcia próbek, jak również w przedmiocie pytania drugiego i trzeciego
W pytaniu pierwszym w zakresie dotyczącym pojęcia próbek, jak również w pytaniu drugim i trzecim, sąd krajowy zmierza do ustalenia,
w jaki sposób należy interpretować pojęcie „próbki” w rozumieniu art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej dyrektywy, a w szczególności
czy pojęcie to obejmuje wyłącznie towary w formie niedostępnej w sprzedaży i wyłącznie pierwsze egzemplarze serii jednakowych
towarów przeznaczonych dla tego samego odbiorcy.
Na wstępie należy stwierdzić, że szósta dyrektywa nie zawiera żadnej definicji tego pojęcia. Należy zatem – dla potrzeb jego
wykładni – uwzględnić brzmienie, kontekst oraz cel art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej dyrektywy (zob. podobnie wyrok z dnia
6 marca 2008 r. w sprawie C‑98/07 Nordania Finans i BG Factoring, Zb.Orz., s. I‑1281, pkt 17 i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym względzie należy przypomnieć, że art. 5 ust. 6 zdanie pierwsze szóstej dyrektywy zrównuje określone czynności, z tytułu
których podatnik nie otrzymuje żadnego rzeczywistego świadczenia wzajemnego, z dostawą towarów dokonywaną odpłatnie, która
podlega podatkowi VAT na mocy art. 2 ust. 1 szóstej dyrektywy. Zgodnie z mocno utrwalonym orzecznictwem celem tego przepisu
jest zapewnienie równego traktowania – z jednej strony – podatnika, który przeznacza towary do celów prywatnych swoich lub
swoich pracowników, oraz – z drugiej strony – odbiorcy końcowego, który nabywa towar tego samego rodzaju (zob. w szczególności
wyrok z dnia 20 stycznia 2005 r. w sprawie C‑412/03 Hotel Scandic Gåsabäck, Zb.Orz. s. I‑743, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).
Jak wskazał rząd niemiecki, celem opodatkowania świadczeń, o których mowa w art. 5 ust. 6 zdanie pierwsze szóstej dyrektywy,
jest bowiem wykluczenie sytuacji, w których ostateczne wykorzystanie towaru lub usługi pozostanie nieopodatkowane.
Artykuł 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej dyrektywy stanowi wyjątek od tej reguły, albowiem na mocy tego przepisu następuje zwolnienie
z opodatkowania świadczeń dokonanych dla potrzeb przedsiębiorstwa, polegających na przekazywaniu prezentów o małej wartości
oraz próbek (zob. podobnie wyrok z dnia 27 kwietnia 1999 r. w sprawie C‑48/97 Kuwait Petroleum, Rec. s. I‑2323, pkt 23).
W konsekwencji brzmienie art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej dyrektywy podlega wykładni ścisłej, tak by nie podważać celów,
jakim służy art. 5 ust. 6 zdanie pierwsze tej dyrektywy, a także mając na uwadze, by wyjątek dotyczący próbek oraz prezentów
o małej wartości nie został pozbawiony swej skuteczności (zob. analogicznie wyroki: z dnia 18 listopada 2004 r. w sprawie
C‑284/03 Temco Europe, Zb.Orz. s. I‑11237, pkt 17; oraz z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie C‑434/05 Horizon College, Zb.Orz.
s. I‑4793, pkt 16).
Biorąc pod uwagę niemożliwość objęcia jednolitą i wyczerpującą definicją nieskończenie wielu towarów o bardzo różnym charakterze,
które mogą stanowić przedmiot czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT, a także uwzględniając okoliczności gospodarcze
właściwe każdej czynności, w ramach których tego rodzaju towary mogą być przekazywane przez podatnika w charakterze próbek,
należy dokonać analizy dwuetapowej. W ramach pierwszego etapu analizy należy zbadać, czy sporne towary wykazują istotne cechy
wspólne wszystkim rodzajom towarów, a w ramach drugiego etapu należy zbadać konkretne okoliczności, w jakich towary te zostały
przekazane przez podatnika.
W ramach pierwszego etapu analizy należy wskazać, że cel wyjątku ustanowionego na mocy art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej
dyrektywy w odniesieniu do „przekazani[a] próbek towarów [wykorzystania (…) towarów stanowiących (…) próbki]” polega na odzwierciedleniu
rzeczywistości gospodarczej, w której przekazywanie próbek określonego produktu ma na celu jego promocję, pozwalając równocześnie
na dokonanie oceny jego jakości oraz ustalenie, czy wykazuje on właściwości poszukiwane przez potencjalnego lub rzeczywistego
nabywcę.
Ponadto, mając na względzie art. 5 ust. 6 zdanie pierwsze szóstej dyrektywy, wyjątek dotyczący próbek nie ma na celu zwolnienia
z opodatkowania podatkiem VAT dostawy towarów służącej zaspokojeniu potrzeb odbiorcy końcowego w zakresie danego towaru.
W ramach drugiego etapu analizy należy wpierw ustalić, czy pojęcie próbek może zostać ograniczone do towarów występujących
w postaci zazwyczaj niedostępnej w publicznej sprzedaży.
Z punktu 23 niniejszego wyroku wynika, że cel wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej dyrektywy, nie
polega na zwolnieniu z opodatkowania podatkiem VAT towarów będących przedmiotem ostatecznego wykorzystania, poza wykorzystaniem,
które stanowi nieodłączny element takich działań promocyjnych.
Tymczasem towary przekazywane w charakterze próbek, które są tożsame z produktem końcowym przeznaczonym do wprowadzenia do
obrotu, z pewnością mogą być przedmiotem ostatecznego wykorzystania.
Na tej podstawie nie można jednak uzasadniać objęcia omawianym wyjątkiem dotyczącym próbek jedynie takich egzemplarzy okazowych,
które są różne od przedstawianego przez nie produktu, zważywszy że w wielu wypadkach udostępnienie egzemplarzy okazowych w postaci
odpowiadającej produktowi końcowemu stanowi niezbędny element jego oceny.
Należy bowiem stwierdzić, że w celu umożliwienia oceny towarów przekazywanych w charakterze „próbek” niezbędne jest, by miały
one wszelkie istotne cechy charakterystyczne przedstawianego produktu w jego końcowej postaci. Podczas gdy egzemplarze okazowe
mogą, w pewnych wypadkach, przejawiać wszystkie istotne cechy charakterystyczne przedstawianego produktu bez przyjmowania
jego postaci końcowej, w innych wypadkach może jednak okazać się niezbędne, ze względu na cechy danego produktu, by egzemplarze
okazowe odpowiadały dokładnie produktowi końcowemu, tak by jego cechy mogły zostać ukazane potencjalnemu lub rzeczywistemu
nabywcy.
Powyższe ma tym bardziej zastosowanie do produktów o charakterze artystycznym, a w szczególności do płyt kompaktowych, takich
jak płyty będące przedmiotem sporu przed sądem krajowym, co do których niezbędne jest ich udostępnienie w postaci ostatecznej,
aby odbiorca mógł je w pełni ocenić. W wypadku bowiem przekazywania płyty kompaktowej danej osobie w tym celu, aby w ramach
swych obowiązków wypromowała ona tę płytę wśród odbiorców, osoba ta może w pełni docenić wartość tej płyty jedynie wówczas,
gdy będzie miała możność przesłuchania jej w całości i to w takiej postaci, w jakiej będzie ona dostępna na rynku.
Gdy chodzi, po drugie, o kwestię, czy pojęcie próbek zakłada, że bezpośredni ich odbiorca będzie potencjalnym lub rzeczywistym
nabywcą towarów, które próbki te przedstawiają, należy stwierdzić, że nie kłóci się z celem art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej
dyrektywy, by towary mogły zostać przekazane w formie „próbek” osobie innej niż tego rodzaju nabywca, pod warunkiem że tego
rodzaju przekazanie odpowiada celom przekazania próbek wskazanych w pkt 22 niniejszego wyroku.
W szczególności w dziedzinie produktów o charakterze artystycznym przekazywanie egzemplarzy bezpłatnych nowych dzieł pośrednikowi,
którego zadaniem jest dokonanie krytycznej oceny tych dzieł oraz który może wobec tego wpłynąć na popularność tego produktu
na rynku, co dotyczy np. dziennikarzy albo osób prowadzących programy radiowe, opiera się na mechanizmie promocyjnym, w którym
wykorzystanie próbki stanowi nieodłączną konsekwencję procesu promocji i oceny.
Po trzecie, gdy chodzi o szczególną praktykę związaną z dziedziną, której dotyczy spór przed sądem krajowym, a mianowicie
promocję nagrań muzycznych poprzez przekazywanie bardzo licznych egzemplarzy płyt kompaktowych „popularyzatorom”, sąd krajowy
pragnie ustalić, czy pojęcie próbek należy rozumieć w ten sposób, że w sytuacji gdy podatnik przekazuje określoną ilość towarów
temu samemu odbiorcy, zaś poszczególne przekazywane towary nie różnią się w sposób istotny między sobą, każdy z nich może
zostać uznany jako wykorzystany w charakterze próbki, czy też wyłącznie pierwszy przekazany egzemplarz może zostać w ten sposób
określony.
W tym zakresie, nawet jeśli przekazanie tylko jednego egzemplarza okazowego mogłoby wystarczyć do oceny towaru, nie można
uznać, by przekazywanie większej ilości egzemplarzy okazowych w charakterze „próbek” było z zasady wyłączone spod zakresu
zastosowania wyjątku dotyczącego „próbek” określonego w art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej dyrektywy, albowiem ilość próbek,
jakie podatnik może przekazać temu samemu odbiorcy względnie pośrednikowi, zależy od charakteru produktu przedstawianego przez
próbki, jak i użytku, jaki odbiorca ma z tego produktu uczynić.
W niektórych bowiem wypadkach przekazanie kilku a nawet wielu egzemplarzy okazowych tego samego produktu określonemu odbiorcy
może być niezbędne dla realizacji celów, jakim służy przekazywanie próbek.
Zatem w wypadku nagrań muzycznych może być niezbędne, dla celów krytyki i promocji płyty kompaktowej, by liczne egzemplarze
tej płyty zostały przekazane pośrednikom, tak aby mogli oni następnie przekazać je osobom wytypowanym ze względu na posiadaną
zdolność do wpłynięcia na sprzedaż nagrania muzycznego.
Sam fakt, że liczba egzemplarzy przekazywanych w takich okolicznościach może wynosić kilkaset sztuk, w wypadku gdy przedsiębiorca
prowadzący działalność w zakresie produkcji i sprzedaży nagrań muzycznych, taki jak spółka EMI, korzysta z usług „popularyzatorów”
w celu rozprowadzania egzemplarzy swych nowych nagrań, nie może zostać sam w sobie uznany za sprzeczny z celem, jakiemu ma
służyć wyjątek dotyczący próbek, pod warunkiem że ilość egzemplarzy wynika z charakteru przedstawianego produktu oraz z użytku,
jaki z produktu ma czynić „popularyzator” działający w charakterze pośrednika. Przy tym zadaniem sądu krajowego jest potwierdzenie
tych okoliczności faktycznych.
Podobnie możliwość, iż „popularyzator”, zamiast przekazywać udostępnione mu bezpłatne egzemplarze nagrań muzycznych zgodnie
z ustaleniami, wykorzystuje je w sposób noszący znamiona nadużycia, na przykład poprzez wprowadzenie ich do zwykłej sprzedaży,
pozostaje sama w sobie bez wpływu na klasyfikację tychże bezpłatnych egzemplarzy jako „próbek”.
Państwa członkowskie mogą jednak, w celu zapewnienia pełnego poszanowania ograniczeń wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 6
zdanie drugie szóstej dyrektywy, nałożyć na podatników rozprowadzających próbki dla potrzeb swego przedsiębiorstwa obowiązek
zastosowania zabezpieczeń pozwalających zapobiegać ryzyku wykorzystywania próbek w sposób stanowiący nadużycie. Zabezpieczenia
takie mogą przykładowo obejmować obowiązek umieszczenia nalepki informującej, że dany towar jest próbką, albo zamieszczania
w umowach postanowień przewidujących odpowiedzialność cywilną pośredników, takich jak „popularyzatorzy”, którzy otrzymują
próbki w celu ich przekazywania innym osobom.
Nadużyciem jest jednakże takie końcowe wykorzystanie przekazanej próbki, które nie jest nieodłącznie związane z oceną produktu
przez nią przedstawianego.
Zważywszy na poprzedzające rozważania, na pytanie pierwsze w zakresie dotyczącym pojęcia próbek, jak również na pytanie drugie
i trzecie, należy udzielić odpowiedzi, iż „próbką” w rozumieniu art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej dyrektywy jest egzemplarz
okazowy produktu, mający na celu promocję jego sprzedaży i pozwalający na ocenę jego cech i właściwości bez wykorzystania
końcowego innego niż nieodłącznie powiązane z takimi działaniami promocyjnymi. Prawo krajowe nie może ograniczać tego pojęcia
w sposób ogólny jedynie do egzemplarzy okazowych mających postać inną niż przeznaczona do sprzedaży lub jedynie do pierwszego
z serii jednakowych egzemplarzy okazowych przekazywanych przez podatnika na rzecz tego samego odbiorcy, bez uwzględniania
charakteru przedstawianego produktu oraz okoliczności gospodarczych właściwych dla każdej czynności przekazania egzemplarzy
okazowych.

W przedmiocie pytania pierwszego w zakresie dotyczącym pojęcia prezentu o małej wartości oraz w przedmiocie pytania czwartego
W pytaniu pierwszym w zakresie dotyczącym pojęcia „prezenty o małej wartości” w rozumieniu art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej
dyrektywy, jak również w pytaniu czwartym sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy przepis ten należy rozumieć w ten sposób,
iż zakazuje on, by przepisy krajowe przewidywały ilościowe ograniczenia dotyczące liczby lub wartości prezentów, które mogą
być regularnie otrzymywane w danym, z góry określonym okresie przez tę samą osobę.
Bez potrzeby badania, czy pojęcie „mała wartość” stanowi pojęcie właściwe prawu Unii Europejskiej, czy też stanowi dorozumiane
odesłanie do prawa krajowego – przy czym za tą ostatnią wykładnią opowiedziały się zarówno państwa członkowskie, które przedstawiły
swe uwagi, jak i Komisja – należy stwierdzić, że ani brzmienie, ani kontekst, ani też cel art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej
dyrektywy nie dostarczają niezbędnych wskazówek pozwalających na jednolite i precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia. Państwom
członkowskim przysługuje zatem pewien zakres swobodnego uznania w odniesieniu do jego wykładni, pod warunkiem że uwzględnią
one cel oraz miejsce tego przepisu w strukturze szóstej dyrektywy (zob. analogicznie wyrok z dnia 14 września 2006 r. w sprawie
C‑72/05 Wollny, Zb.Orz. s. I‑8297, pkt 28).
W konsekwencji należy zbadać, czy ograniczenia ilościowe, przewidziane w przepisach spornych w postępowaniu przed sądem krajowym,
odpowiadają tym wymogom.
Zgodnie z tym, co twierdzą wszystkie państwa członkowskie, które przedstawiły swoje uwagi, a także Komisja, fakt ustalania
w przepisach krajowych ograniczenia pieniężnego, takiego jak ograniczenie ustanowione w przepisach będących przedmiotem sporu
przed sądem krajowym, tj. ograniczenia kwotowego w wysokości 50 GBP, nie wykracza poza zakres swobodnego uznania przyznanego
państwom członkowskich. To samo ma tym bardziej zastosowanie do przepisu przewidującego, że tego rodzaju ograniczenie dotyczy
łącznej wartości prezentów przekazanych na rzecz tej samej osoby w okresie dwunastomiesięcznym lub też stanowiących część
serii kolejnych prezentów. Tego rodzaju ograniczenia są bowiem zgodne z celami art. 5 ust. 6 szóstej dyrektywy, nie pozbawiając
skuteczności ustanowionego w tym przepisie wyjątku w zakresie prezentów o małej wartości.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, na pytanie pierwsze w zakresie dotyczącym pojęcia „prezenty o małej wartości” w rozumieniu
art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej dyrektywy, jak również na pytanie czwarte, należy udzielić odpowiedzi, że pojęcie to należy
rozumieć w ten sposób, iż nie stoi ono na przeszkodzie temu, by przepisy krajowe przewidywały ograniczenie pieniężne, takie
jak ograniczenie ustanowione w przepisach będących przedmiotem sporu przed sądem krajowym, to jest ograniczenie do kwoty 50 GBP,
w odniesieniu do prezentów przekazywanych na rzecz tej samej osoby w okresie dwunastomiesięcznym lub też stanowiących część
serii kolejnych prezentów.

W przedmiocie pytania piątego
Piąte pytanie sądu krajowego, które – zważywszy na jego brzmienie –dotyczy jedynie pojęcia „prezenty o małej wartości” w rozumieniu
art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej dyrektywy, zmierza w istocie do ustalenia, czy dla potrzeb stosowania określonych ograniczeń
przepis krajowy może stanowić, że prezenty przekazywane przez podatnika osobom zatrudnionym przez jednego pracodawcę należy
uznawać za prezenty przekazane tej samej osobie.
W tym względzie należy stwierdzić, że choć państwom członkowskim przysługuje określony zakres swobodnego uznania przy dokonywaniu
wykładni pojęcia „mała wartość”, tak jak zostało to zresztą wskazane w pkt 42 niniejszego wyroku, to jednak przepis krajowy,
stanowiący iż prezenty przekazywane przez podatnika osobom zatrudnionym przez tego samego pracodawcę należy uznawać za prezenty
przekazane tej samej osobie, tj. ich wspólnemu pracodawcy, nie jest zgodny z celami, jakie przyświecają art. 5 ust. 6 szóstej
dyrektywy.
Tego rodzaju przepis krajowy, a tym bardziej przepis przewidujący ograniczenie pieniężne w odniesieniu do ogółu prezentów
przekazanych na rzecz tej samej osoby w danym, z góry określonym okresie, pozbawiłby bowiem skuteczności normę, wedle której
prezenty o małej wartości, przekazane dla potrzeb przedsiębiorstwa, zwolnione są z opodatkowania podatkiem VAT.
Klasyfikacja przekazania określonego towaru jako wręczenie „prezentu o małej wartości” zależy od tego, kto – w zamiarze darczyńcy
– jest ostatecznym obdarowanym, niezależnie od stosunku pracy istniejącego pomiędzy obdarowanym a jego pracodawcą albo okoliczności,
że wielu obdarowanych zatrudnionych jest przez tego samego pracodawcę.
W konsekwencji na pytanie piąte należy udzielić odpowiedzi, iż art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej dyrektywy zakazuje, by
przepisy krajowe przewidywały domniemanie, na mocy którego towary stanowiące „prezent o małej wartości” w rozumieniu tego
przepisu, przekazane przez podatnika na rzecz różnych osób zatrudnionych przez tego samego pracodawcę, należy uznawać za prezenty
przekazane na rzecz tej samej osoby.

W przedmiocie pytania szóstego
Szóste pytanie sądu krajowego zmierza w istocie do ustalenia, czy okoliczność, że odbiorca „próbek” w rozumieniu art. 5 ust. 6
zdanie drugie szóstej dyrektywy jest podatnikiem podatku VAT uprawnionym do odliczenia podatku naliczonego z tytułu dostawy
próbek, ma znaczenie dla udzielenia odpowiedzi na pięć pierwszych pytań.
W tym zakresie należy stwierdzić, że ze wskazanego przepisu wynika, iż nie przewiduje on różnicy w zależności od statusu podatkowego
odbiorcy próbek.
Wobec tego na pytanie szóste należy udzielić odpowiedzi, że status podatkowy odbiorcy próbek nie ma wpływu na odpowiedzi udzielone
na pozostałe pytania.

W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
1)
„Próbką” w rozumieniu art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji
ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona
podstawa wymiaru podatku jest egzemplarz okazowy produktu, mający na celu promocję jego sprzedaży i pozwalający na ocenę jego
cech i właściwości bez wykorzystania końcowego innego niż nieodłącznie powiązane z takimi działaniami promocyjnymi. Prawo
krajowe nie może ograniczać tego pojęcia w sposób ogólny jedynie do egzemplarzy okazowych mających postać inną niż przeznaczona
do sprzedaży lub jedynie do pierwszego z serii jednakowych egzemplarzy okazowych przekazywanych przez podatnika na rzecz tego
samego odbiorcy bez uwzględniania charakteru przedstawianego produktu oraz okoliczności gospodarczych właściwych dla każdej
czynności przekazania egzemplarzy okazowych.
2)
Pojęcie „prezenty o małej wartości” w rozumieniu art. 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej dyrektywy 77/388 należy rozumieć w ten
sposób, że nie stoi ono na przeszkodzie temu, by przepisy krajowe przewidywały ograniczenie pieniężne, takie jak ograniczenie
ustanowione w przepisach będących przedmiotem sporu przed sądem krajowym, to jest ograniczenie do kwoty 50 GBP, w odniesieniu
do prezentów przekazywanych na rzecz tej samej osoby w okresie dwunastomiesięcznym lub też stanowiących część serii kolejnych
prezentów.
3)
Artykuł 5 ust. 6 zdanie drugie szóstej dyrektywy 77/388 zakazuje, by przepisy krajowe przewidywały domniemanie, na mocy którego
towary stanowiące „prezent o małej wartości” w rozumieniu tego przepisu, przekazane przez podatnika na rzecz różnych osób
zatrudnionych przez tego samego pracodawcę, należy uznawać za prezenty przekazane na rzecz tej samej osoby.
4)
Status podatkowy odbiorcy próbek nie ma wpływu na odpowiedzi udzielone na pozostałe pytania.
Podpisy
*
Język postępowania: angielski.