CELEX: 62008CJ0262
Έκτη οδηγία ΦΠΑ
Απαλλαγές
Άρθρο 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄
Νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη
Πράξεις στενά συνδεόμενες
Δεόντως αναγνωρισμένα νοσηλευτικά ιδρύματα και κέντρα ιατρικής περιθάλψεως και διαγνώσεως
Ιδιωτική τράπεζα βλαστικών κυττάρων
Υπηρεσίες συλλογής, μεταφοράς, αναλύσεως και αποθηκεύσεως αίματος από τον ομφάλιο λώρο νεογνών
Ενδεχόμενη αυτόλογη ή αλλογενής χρήση των βλαστικών κυττάρων

L.u.P., σκέψη 27).
Μολονότι η «νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη» και οι «παροχές ιατρικής περιθάλψεως» πρέπει να έχουν θεραπευτικό σκοπό, αυτό
δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι ο θεραπευτικός σκοπός μιας παροχής υπηρεσιών επιδέχεται ιδιαίτερα στενή ερμηνεία (βλ. αποφάσεις
της 11ης Ιανουαρίου 2001, C‑76/99, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 2001, σ. I‑249, σκέψη 23, και της 20ής Νοεμβρίου 2003, C‑212/01,
Unterpertinger, Συλλογή 2003, σ. I‑13859, σκέψη 40).
Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, οι προληπτικού χαρακτήρα ιατρικές υπηρεσίες μπορούν να απαλλάσσονται από τον φόρο βάσει των
στοιχείων β΄ ή γ΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 13, Α, της έκτης οδηγίας. Συγκεκριμένα, ακόμη και αν τα πρόσωπα που υποβάλλονται
σε ιατρικές εξετάσεις ή σε άλλες ιατρικές επεμβάσεις προληπτικού χαρακτήρα δεν πάσχουν από καμία ασθένεια ή ανωμαλία της υγείας,
η κατάταξη των εν λόγω υπηρεσιών στις «παροχές ιατρικής περιθάλψεως» συνάδει με τον σκοπό της μειώσεως του κόστους της ιατρικής
περιθάλψεως, στον οποίον κατατείνουν αμφότερες οι απαλλαγές των στοιχείων β΄ και γ΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 13, Α, της
έκτης οδηγίας (βλ., συναφώς, προπαρατεθείσα απόφαση L.u.P., σκέψη 29 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Επομένως, οι ιατρικές
υπηρεσίες που παρέχονται με σκοπό την προστασία της υγείας, περιλαμβανομένης της διατηρήσεως ή της αποκαταστάσεώς της, εμπίπτουν
στην απαλλαγή του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχεία β΄ και γ΄, της εν λόγω οδηγίας (βλ., συναφώς, προπαρατεθείσες αποφάσεις
Unterpertinger, σκέψεις 40 και 41, καθώς και D’Ambrumenil και Dispute Resolution Services, σκέψεις 58 και 59).
Η απάντηση στα υποβληθέντα ερωτήματα πρέπει να δοθεί υπό το πρίσμα των επισημάνσεων αυτών.

Επί του πρώτου και του δεύτερου ερωτήματος, σε συνδυασμό με το τέταρτο ερώτημα
Με τα δύο πρώτα ερωτήματα, σε συνδυασμό με το τέταρτο ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ουσιαστικά ζητεί να διευκρινιστεί αν η
συλλογή, η μεταφορά, η ανάλυση και η συντήρηση ομφαλικού αίματος, προκειμένου τα λαμβανόμενα από αυτό βλαστικά κύτταρα να
μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον για αυτόλογη ιατρική θεραπεία, εμπίπτουν στην απαλλαγή του άρθρου 13, A, παράγραφος
1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, ως πράξεις «στενά συνδεόμενες» με «νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη», κατά την έννοια
της διατάξεως αυτής.
Στο πλαίσιο αυτό, με το πρώτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν πράξεις όπως οι επίμαχες στην κύρια
δίκη θεωρούνται πράξεις «στενά συνδεόμενες» με «νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη», κατά την έννοια του άρθρου 13, A, παράγραφος
1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, ακόμη και αν η νοσοκομειακή περίθαλψη δεν έχει παρασχεθεί, δεν παρέχεται ή δεν έχει καν
προγραμματιστεί. Το δεύτερο ερώτημα αφορά, ειδικότερα, το αν οι επίμαχες στην κύρια δίκη πράξεις εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής
του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας ως πράξεις προληπτικού χαρακτήρα. Επιπλέον, με το τέταρτο ερώτημα
τίθεται το ζήτημα αν η απάντηση στα δύο πρώτα ερωτήματα διαφοροποιείται σε περίπτωση που υποκείμενος στον φόρο όπως η CopyGene
έχει λάβει άδεια παροχής υπηρεσιών συνδεόμενων τόσο με αυτόλογες όσο και με αλλογενείς μεταμοσχεύσεις.
Όσον αφορά, πρώτον, το ζήτημα που τίθεται με το δεύτερο ερώτημα, δηλαδή το αν πράξεις όπως οι επίμαχες στην κύρια δίκη καλύπτονται
από το άρθρο 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας ως πράξεις προληπτικού χαρακτήρα, από τη σκέψη 30 της παρούσας
αποφάσεως προκύπτει ότι η παροχή ιατρικών υπηρεσιών με σκοπό την πρόληψη μπορεί να χαρακτηριστεί ως πράξη «ιατρικής περιθάλψεως»
κατά την έννοια της διατάξεως αυτής.
Ωστόσο, στην υπό κρίση υπόθεση, ούτε το αιτούν δικαστήριο ούτε όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο διατύπωσαν την άποψη
ότι αυτές καθαυτές οι επίμαχες στην κύρια δίκη πράξεις μπορούν να χαρακτηριστούν ως πράξεις «ιατρικής περιθάλψεως» κατά την
έννοια του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας.
Εν πάση περιπτώσει, μολονότι ο εντοπισμός μιας ασθένειας μπορεί βεβαίως να δικαιολογήσει τη λήψη ομφαλικών βλαστικών κυττάρων,
εντούτοις από τη δικογραφία προκύπτει ότι η CopyGene παρέχει υπηρεσίες με μοναδικό σκοπό να εξασφαλιστεί ότι το συγκεκριμένο
μέσο θεραπείας θα είναι διαθέσιμο αν ποτέ η θεραπεία αυτή καταστεί αναγκαία, χωρίς όμως οι εν λόγω υπηρεσίες να αποσκοπούν,
αυτές καθαυτές, στην αποτροπή, αποφυγή ή πρόληψη ασθένειας, βλάβης ή ανωμαλίας της υγείας ή στον εντοπισμό λανθανουσών ή νέων
ασθενειών. Αν τούτο συμβαίνει, πράγμα που θα διαπιστωθεί από το αιτούν δικαστήριο εφόσον απαιτείται, δεν μπορεί να θεωρηθεί
ότι δραστηριότητες όπως οι επίμαχες στην κύρια δίκη έχουν προληπτικό χαρακτήρα.
Αντιθέτως, αν το εν λόγω δικαστήριο αποφανθεί ότι η ανάλυση του ομφαλικού αίματος όντως αποσκοπεί στο να καταστεί δυνατή η
ιατρική διάγνωση και ότι δεν πρόκειται απλώς για έλεγχο της βιωσιμότητας των βλαστικών κυττάρων, θα πρέπει να γίνει δεκτό
ότι πρόκειται για υπηρεσίες διαγνωστικής φύσεως, οι οποίες μπορούν να τύχουν της απαλλαγής του άρθρου 13, A, παράγραφος 1,
στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, εφόσον πληρούνται οι λοιπές προϋποθέσεις που προβλέπει η εν λόγω διάταξη και η οδηγία.
Όσον αφορά, εν συνεχεία, τις «στενά συνδεόμενες» με «νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη» υπηρεσίες, κατά την έννοια του άρθρου
13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, από τη διατύπωση της διατάξεως αυτή προκύπτει ότι δεν καλύπτονται παροχές
μη συνδεόμενες με τη νοσοκομειακή ή την ιατρική περίθαλψη των αποδεκτών των υπηρεσιών αυτών (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Dornier,
σκέψη 33, και απόφαση της 1ης Δεκεμβρίου 2005, C‑394/04 και C‑395/04, Υγεία, Συλλογή 2005, σ. I‑10373, σκέψη 17).
Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, κατά συνέπεια, ως «πράξεις […] στενά συνδεόμενες» με νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη, κατά
την έννοια του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, μπορούν να χαρακτηριστούν μόνον οι παροχές που
είναι παρεπόμενες της νοσοκομειακής ή της ιατρικής περιθάλψεως των αποδεκτών τους, η οποία αποτελεί την κύρια παροχή (βλ.
προπαρατεθείσα απόφαση Υγεία, σκέψη 18).
Συναφώς, από τη νομολογία προκύπτει ότι μια παροχή θεωρείται παρεπόμενη της κύριας παροχής όταν δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά
το μέσο ώστε να αντληθεί το μεγαλύτερο δυνατό όφελος από την κυρίως παρεχόμενη υπηρεσία (βλ. προπαρατεθείσες αποφάσεις Επιτροπή
κατά Γαλλίας, σκέψη 27, Dornier, σκέψη 34, Υγεία, σκέψη 19, καθώς και απόφαση της 14ης Ιουνίου 2007, C‑434/05, Horizon College,
Συλλογή 2007, σ. I‑4793, σκέψη 29 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Όσον αφορά τις ιατρικές υπηρεσίες, το Δικαστήριο έχει
διευκρινίσει ότι, λαμβανομένου υπόψη του σκοπού της απαλλαγής του άρθρου 13, Α, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας,
«στενά συνδεόμενες [...] πράξεις» κατά την έννοια της διατάξεως αυτής μπορούν να είναι μόνον οι υπηρεσίες που λογικά εντάσσονται
στο πλαίσιο των παρεχομένων υπηρεσιών νοσοκομειακής και ιατρικής περιθάλψεως και αποτελούν απαραίτητο στάδιο για την παροχή
των υπηρεσιών αυτών, προς επίτευξη των αντίστοιχων θεραπευτικών και νοσηλευτικών σκοπών (βλ., συναφώς, προπαρατεθείσα απόφαση
Υγεία, σκέψη 25).
Εν προκειμένω, από τη δικογραφία προκύπτει ότι, λόγω, ιδίως, της σχετικής δανικής νομοθεσίας και της συμβάσεως που συνάπτει
η CopyGene με τους γονείς που είναι πελάτες της, τα ομφαλικά βλαστικά κύτταρα μπορούν να χρησιμοποιηθούν, στο πλαίσιο των
επίμαχων στην κύρια δίκη δραστηριοτήτων, μόνο για θεραπευτικούς σκοπούς, δηλαδή για μεταμοσχεύσεις, αποκλειομένων άλλων χρήσεων,
όπως, π.χ., η έρευνα.
Σύμφωνα με τη δικογραφία, τέτοιες θεραπείες απαιτούν πολύπλοκες ιατρικές πράξεις, οι οποίες πρέπει να πραγματοποιούνται κατά
κανόνα, αν όχι αποκλειστικά, σε νοσοκομείο. Οι θεραπείες αυτές, εφόσον αποσκοπούν στην αντιμετώπιση και, στο μέτρο του δυνατού,
στην εξάλειψη ασθενειών και ανωμαλιών της υγείας, εμπίπτουν, όπως προκύπτει από τη σκέψη 28 της παρούσας αποφάσεως, στην έννοια
του όρου «ιατρική περίθαλψη» του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας.
Πάντως, οι Κυβερνήσεις της Δανίας και της Ελλάδας, καθώς και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων προβάλλουν, κατ’ ουσίαν,
ότι, σύμφωνα με την υπάρχουσα επιστημονική γνώση, η σύνδεση των επίμαχων στην κύρια δίκη υπηρεσιών με ενδεχόμενη μέλλουσα
νοσοκομειακή περίθαλψη είναι τόσο μακρινή και υποθετική, ώστε δεν μπορεί να γίνει λόγος για υπηρεσίες στενά συνδεόμενες με
νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη κατά την έννοια του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας.
Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι, όπως προκύπτει από τη σκέψη 24 της παρούσας αποφάσεως, οι προβλεπόμενες από το άρθρο 13 της έκτης
οδηγίας απαλλαγές αποτελούν αυτοτελείς έννοιες του δικαίου της Ενώσεως. Συνεπώς, η ερμηνεία του άρθρου 13, A, παράγραφος 1,
στοιχείο β΄, της οδηγίας αυτής δεν πρέπει εν προκειμένω να στηριχθεί ως επί το πλείστον στην «υπάρχουσα» επιστημονική γνώση,
πολλώ δε μάλλον που, σύμφωνα με τη δικογραφία, οι επιστημονικές γνώσεις στον τομέα τον οποίο αφορά η αίτηση εκδόσεως προδικαστικής
αποφάσεως εξελίσσονται διαρκώς. Η διαπίστωση του επιπέδου των επιστημονικών γνώσεων σε τομέα όπως ο επίμαχος στην κύρια δίκη
είναι εξαιρετικά δυσχερής για τα δικαστήρια.
Εξάλλου, η απαλλαγή του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας δεν θέτει καμία «χρονικής φύσεως προϋπόθεση»,
όπως αυτή για την οποία γίνεται λόγος στο πρώτο ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου. Η επιβολή τέτοιας προϋποθέσεως δεν προκύπτει
ούτε από τον σκοπό της απαλλαγής αυτής ούτε από το σύστημα της έκτης οδηγίας. Επομένως, το ενδεχόμενο για το οποίο γίνεται
λόγος στο συγκεκριμένο ερώτημα, δηλαδή το να υφίσταται χρονική απόσταση μεταξύ της λήψεως των ομφαλικών βλαστικών κυττάρων
και της ενδεχόμενης χρήσεώς τους για σκοπούς νοσοκομειακής ή ιατρικής περιθάλψεως δεν αποκλείει πράξεις όπως οι επίμαχες στην
υπόθεση της κύριας δίκης να μπορούν να τύχουν της προβλεπόμενης από την εν λόγω διάταξη απαλλαγής, κατά μείζονα λόγο διότι,
όπως τονίζει το αιτούν δικαστήριο στο δεύτερο μέρος του πρώτου ερωτήματος, η λήψη αίματος που περιέχει ομφαλικά βλαστικά κύτταρα
είναι δυνατή μόνον κατά τον τοκετό.
Πάντως, τούτο δεν σημαίνει ότι οι επίμαχες στην υπόθεση της κύριας δίκης πράξεις μπορούν να θεωρηθούν ως πράξεις «στενά συνδεόμενες»
με «νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη», κατά την έννοια του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας.
Συναφώς, δεν αμφισβητείται ότι, ανεξαρτήτως της ακρίβειας των αριθμητικών στοιχείων που προκύπτουν από την υφιστάμενη επιστημονική
γνώση, οι περισσότεροι εκ των ληπτών των επίμαχων στην υπόθεση της κύριας δίκης υπηρεσιών δεν λαμβάνουν ούτε είναι πιθανό
να λάβουν στο μέλλον κύρια παροχή που να εμπίπτει στην έννοια του όρου «νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη» του άρθρου 13,
A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας. Επομένως, το πρώτο ερώτημα στηρίζεται στην παραδοχή ότι, κατά τον χρόνο της
παροχής υπηρεσιών όπως οι επίμαχες στην υπόθεση της κύριας δίκης, το σύνηθες είναι η νοσοκομειακή ή η ιατρική περίθαλψη να
μην έχει παρασχεθεί, να μην παρέχεται, να μην είναι αναγκαία ή να μην έχει προγραμματιστεί και να μην είναι καν πιθανή.
Συγκεκριμένα, η σχέση μεταξύ των επίμαχων στην υπόθεση της κύριας δίκης πράξεων και της παροχής νοσοκομειακής και ιατρικής
περιθάλψεως, η οποία αποτελεί την κύρια παροχή, μπορεί να χαρακτηριστεί ως αρκούντως στενή μόνον αν, πρώτον, η ιατρική επιστήμη
προοδεύσει σε τέτοιο βαθμό ώστε να καθίσταται δυνατή ή επιτακτική η χρήση των ομφαλικών βλαστικών κυττάρων για τη θεραπεία
ή την πρόληψη συγκεκριμένης ασθένειας και, δεύτερον, η ασθένεια αυτή να έχει εμφανιστεί ή να υπάρχει κίνδυνος να εμφανιστεί
σε συγκεκριμένη περίπτωση.
Υπό τις συνθήκες αυτές, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι μοναδικός σκοπός των επίμαχων στην υπόθεση της κύριας δίκης πράξεων είναι
να καταστεί δυνατή η χρήση των διατηρηθέντων ομφαλικών βλαστικών κυττάρων στο πλαίσιο ιατρικής περιθάλψεως παρεχόμενης εντός
νοσοκομείου, αποκλειομένου οποιουδήποτε άλλου σκοπού, δεν μπορεί, πάντως, να γίνει δεκτό ότι η παροχή των επίμαχων στην υπόθεση
της κύριας δίκης υπηρεσιών έχει όντως παρεπόμενο χαρακτήρα σε σχέση με την κύρια παροχή προς τους λήπτες των υπηρεσιών αυτών,
η οποία συνίσταται στη νοσοκομειακή ή ιατρική περίθαλψή τους.
Επομένως, οι υπηρεσίες αυτές δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως «στενά συνδεόμενες» με «νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη»
κατά την έννοια του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας. Συγκεκριμένα, στον βαθμό που η νοσοκομειακή
και η ιατρική περίθαλψη δεν έχει παρασχεθεί, δεν παρέχεται ούτε έχει προγραμματιστεί, η στενή σύνδεση υπηρεσιών όπως οι επίμαχες
στην υπόθεση της κύριας δίκης με ιατρική περίθαλψη παρεχόμενη εντός νοσοκομείου μπορεί μόνο να πιθανολογηθεί, υπό την προϋπόθεση
της πραγματοποιήσεως ορισμένων ενδεχομένων.
Τέλος, όσον αφορά το ενδεχόμενο για το οποίο γίνεται λόγος στο τέταρτο ερώτημα, δηλαδή το να χρησιμοποιηθούν τα ομφαλικά βλαστικά
κύτταρα για αλλογενή αντί για αυτόλογη μεταμόσχευση, αρκεί η παρατήρηση ότι τούτο δεν ασκεί, καταρχήν, επιρροή επί των διαπιστώσεων
που διατυπώθηκαν στις σκέψεις 34 και 50 της παρούσας αποφάσεως.
Κατόπιν των ανωτέρω, στο πρώτο και στο δεύτερο ερώτημα, σε συνδυασμό με το τέταρτο ερώτημα, πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι
ο όρος «στενά συνδεόμενες» με «νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη» πράξεις, του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της
έκτης οδηγίας, δεν καλύπτει την παροχή υπηρεσιών όπως οι επίμαχες στην υπόθεση της κύριας δίκης, οι οποίες συνίστανται στη
λήψη, μεταφορά και ανάλυση ομφαλικού αίματος, καθώς και στην αποθήκευση των βλαστικών κυττάρων που περιέχει το αίμα αυτό,
εφόσον η σχέση των υπηρεσιών αυτών με ιατρική περίθαλψη εντός νοσοκομείου, η οποία δεν έχει παρασχεθεί, δεν παρέχεται ούτε
προγραμματίζεται, μπορεί μόνο να πιθανολογηθεί.

Επί του τρίτου ερωτήματος, σε συνδυασμό με το τέταρτο ερώτημα
Αντικείμενο του τρίτου ερωτήματος είναι, κατ’ ουσίαν, το αν, υπό περιστάσεις όπως αυτές της υποθέσεως της κύριας δίκης, οι
εθνικές αρχές δύνανται κατά νόμο να θεωρήσουν ότι υποκείμενοι στον φόρο όπως η CopyGene δεν αποτελούν «άλλα ιδρύματα της αυτής
φύσεως [με νοσοκομειακά ιδρύματα, κέντρα ιατρικής περιθάλψεως και διαγνωστικά κέντρα] δεόντως αναγνωρισμένα» κατά την έννοια
του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας.
Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο ερωτά ειδικότερα αν, εφόσον οι επίμαχες στην υπόθεση της κύριας δίκης υπηρεσίες των
ιδιωτικών τραπεζών βλαστικών κυττάρων παρέχονται από ιατρικό προσωπικό που έχει σχετική άδεια, αλλά οι εν λόγω τράπεζες βλαστικών
κυττάρων, μολονότι έχουν λάβει από τις αρμόδιες υγειονομικές αρχές κράτους μέλους, βάσει της οδηγίας 2004/23, άδεια χρήσεως
ανθρώπινων ιστών και κυττάρων, δεν λαμβάνουν ενίσχυση από το δημόσιο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως και η καταβαλλόμενη σε
αυτές αμοιβή δεν καλύπτεται από το σύστημα αυτό, το άρθρο 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας απαγορεύει στις
εθνικές αρχές να αποφασίζουν ότι υποκείμενοι στον φόρο όπως η CopyGene δεν αποτελούν «άλλα ιδρύματα της αυτής φύσεως [με νοσοκομειακά
ιδρύματα, κέντρα ιατρικής περιθάλψεως και διαγνωστικά κέντρα] δεόντως αναγνωρισμένα», κατά την έννοια της διατάξεως αυτής.
Αντικείμενο του τέταρτου ερωτήματος είναι αν η απάντηση στο τρίτο ερώτημα διαφοροποιείται ανάλογα με το αν υποκείμενος στον
φόρο, όπως η CopyGene, έχει λάβει άδεια παροχής υπηρεσιών συνδεόμενων τόσο με αυτόλογες όσο και με αυτογενείς μεταμοσχεύσεις.
Κατά το άρθρο 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να απαλλάσσουν από τον ΦΠΑ τις
υπηρεσίες που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της διατάξεως αυτής, εφόσον αυτές «παρέχονται από οργανισμούς δημοσίου δικαίου
ή υπό κοινωνικές συνθήκες παρεμφερείς προς τις ισχύουσες για τους οργανισμούς αυτούς, από νοσηλευτικά ιδρύματα, κέντρα ιατρικής
περιθάλψεως και διαγνώσεως, καθώς και από άλλα ιδρύματα της αυτής φύσεως, δεόντως αναγνωρισμένα».
Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι οι αναφερθέντες στη σκέψη 26 της παρούσας αποφάσεως κανόνες ερμηνείας των απαλλαγών του άρθρου
13 της έκτης οδηγίας έχουν εφαρμογή στις ειδικές προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται για τη χορήγηση των απαλλαγών αυτών
και, ειδικότερα, όσων αφορούν την ιδιότητα ή την ταυτότητα του οικονομικού φορέα που παρέχει τις απαλλασσόμενες υπηρεσίες
(βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Eulitz, σκέψη 42 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Όσον αφορά το άρθρο 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η
διάταξη αυτή αφορά δεόντως αναγνωρισμένα ιδρύματα που επιδιώκουν κοινωνικούς σκοπούς, όπως είναι η προστασία της υγείας (βλ.,
συναφώς, προπαρατεθείσα απόφαση Dornier, σκέψη 47).
Όσον αφορά, καταρχάς, τη σημασία του όρου «άλλα ιδρύματα της αυτής φύσεως [με νοσηλευτικά ιδρύματα, κέντρα ιατρικής περιθάλψεως
και διαγνώσεως]» του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, η Δανική και η Ελληνική Κυβέρνηση προβάλλουν
ότι η CopyGene δεν μπορεί να εξομοιωθεί με νοσηλευτικά ιδρύματα και με κέντρα ιατρικής περιθάλψεως και διαγνώσεως.
Απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να κρίνει, εφόσον είναι απαραίτητο, αν επιχείρηση όπως η CopyGene είναι «της αυτής φύσεως»
με νοσηλευτικά ιδρύματα και κέντρα ιατρικής περιθάλψεως και διαγνώσεως. Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο,
εφόσον οι διαγνωστικές ιατρικές αναλύσεις εμπίπτουν, λόγω του θεραπευτικού σκοπού τους, στην έννοια της «ιατρικής περιθάλψεως»
του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, ιδιωτικό εργαστήριο που πραγματοποιεί τέτοιες αναλύσεις πρέπει
να θεωρείται ίδρυμα «της αυτής φύσεως» με νοσηλευτικά ιδρύματα και κέντρα ιατρικής περιθάλψεως και διαγνώσεως κατά την έννοια
της διατάξεως αυτής (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση L.u.P., σκέψεις 18 και 35). Τούτου δοθέντος, η CopyGene, ερωτηθείσα κατά την
επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου, ανέφερε ότι, κατά κανόνα, πραγματοποιεί ανάλυση των ομφαλικών βλαστικών
κυττάρων με αποκλειστικό σκοπό να γνωρίζει αν υπάρχει επαρκής αριθμός «βιώσιμων» κυττάρων, ώστε να δικαιολογείται η διατήρηση
του συγκεκριμένου δείγματος.
Όσον αφορά την έννοια του όρου «ιδρύματα [...] δεόντως αναγνωρισμένα», δηλαδή τη μόνη από τις προαναφερθείσες, στη σκέψη 56
της παρούσας αποφάσεως, προϋποθέσεις για τις οποίες έγινε λόγος τόσο στις υποβληθείσες στο Δικαστήριο παρατηρήσεις όσο και
στην απόφαση περί παραπομπής, από τη νομολογία προκύπτει ότι, για να θεωρηθεί ένα ίδρυμα αναγνωρισμένο, κατά την έννοια του
άρθρου 13, Α, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, δεν απαιτείται τυπική διαδικασία αναγνωρίσεως ούτε πρέπει η αναγνώρισή
του να στηρίζεται κατ’ ανάγκη σε εθνικές φορολογικές διατάξεις (βλ., συναφώς προπαρατεθείσα απόφαση Dornier, σκέψεις 64, 65,
67 και 76).
Επομένως, το γεγονός ότι το Βασίλειο της Δανίας δεν έκανε χρήση της ευχέρειας που παρέχει το άρθρο 13, A, παράγραφος 2, στοιχείο
α΄, της έκτης οδηγίας, δηλαδή δεν προέβλεψε ότι η χορήγηση κάθε μιας από τις απαλλαγές της παραγράφου 1, στοιχείο β΄, του
άρθρου αυτού σε οργανισμούς δημοσίου δικαίου εξαρτάται από την κατά περίπτωση συνδρομή μιας ή περισσοτέρων εκ των προϋποθέσεων
της παραγράφου 2, δεν συνεπάγεται ότι ένα ίδρυμα δεν μπορεί να αναγνωριστεί ως δικαιούχος της απαλλαγής του άρθρου 13, A,
παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας (βλ., κατ’ αναλογία, προπαρατεθείσα απόφαση Dornier, σκέψη 66).
Συνεπώς, απόκειται, κατ’ αρχήν, στο εθνικό δίκαιο κάθε κράτους μέλους να θέσει τους κανόνες σύμφωνα με τους οποίους μπορεί
να χορηγηθεί τέτοια αναγνώριση στα ιδρύματα που τη ζητούν. Τα κράτη μέλη διαθέτουν σχετικώς εξουσία εκτιμήσεως (προπαρατεθείσες
αποφάσεις Dornier, σκέψεις 64 και 81, καθώς και L.u.P., σκέψη 42).
Όταν ένας υποκείμενος στον φόρο ζητεί να αναγνωριστεί ως νοσηλευτικό ίδρυμα ή κέντρο ιατρικής περιθάλψεως και διαγνώσεως,
κατά την έννοια του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να τηρούν τα όρια
της εξουσίας εκτιμήσεως που παρέχει η διάταξη αυτή, εφαρμόζοντας τις αρχές του κοινοτικού δικαίου, ιδίως την αρχή της ίσης
μεταχειρίσεως, η οποία, στον τομέα του ΦΠΑ, διατυπώνεται ως αρχή της ουδετερότητας του φόρου (βλ., συναφώς, προπαρατεθείσες
αποφάσεις Dornier, σκέψη 69, και L.u.P., σκέψη 48).
Στο πλαίσιο αυτό, κατά τον καθορισμό των οργανισμών που πρέπει να «αναγνωρίζονται» ως νοσηλευτικά ιδρύματα ή κέντρα ιατρικής
περιθάλψεως και διαγνώσεως, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, οι εθνικές αρχές οφείλουν, στο πλαίσιο του κοινοτικού δικαίου
και υπό τον έλεγχο των εθνικών δικαστηρίων, να λαμβάνουν υπόψη πολλά στοιχεία, όπως είναι ο χαρακτήρας των δραστηριοτήτων
του οικείου υποκειμένου στον φόρο ως γενικού συμφέροντος, το γεγονός ότι άλλοι υποκείμενοι στον φόρο που ασκούν τις ίδιες
δραστηριότητες έχουν τύχει παρόμοιας αναγνωρίσεως, καθώς και το γεγονός ότι το κόστος των οικείων υπηρεσιών επιβαρύνει ενδεχομένως
κατά μεγάλο μέρος τα ταμεία υγείας ή άλλους οργανισμούς κοινωνικής ασφαλίσεως (βλ., συναφώς, αποφάσεις της 10ης Σεπτεμβρίου
2002, C‑141/00, Kügler, Συλλογή 2002, σ. I‑6833, σκέψεις 57 και 58, προπαρατεθείσες αποφάσεις Dornier, σκέψεις 72 και 73,
καθώς και L.u.P., σκέψη 53).
Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι, όσον αφορά τη μεταφορά του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας
στην εσωτερική νομοθεσία, το Βασίλειο της Δανίας δεν έχει θεσπίσει κανόνα ή ειδική διαδικασία που να έχουν εφαρμογή στους
παρέχοντες υπηρεσίες οι οποίοι δεν είναι οργανισμοί δημοσίου δικαίου. Πάντως, αντιθέτως προς ό,τι άφησε να εννοηθεί η CopyGene
κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το γεγονός ότι πολλά άλλα κράτη μέλη συστηματικά απαλλάσσουν από τον ΦΠΑ την παροχή υπηρεσιών
από ιδιωτικές τράπεζες ομφαλικών βλαστικών κυττάρων δεν ασκεί επιρροή στην απάντηση που θα δοθεί το τρίτο προδικαστικό ερώτημα.
Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από σκέψεις 63 και 64 της παρούσας αποφάσεως, οι δανικές αρχές διαθέτουν, στον τομέα αυτόν, εξουσία
εκτιμήσεως, υπό την προϋπόθεση της τηρήσεως του δικαίου της Ενώσεως, ιδίως δε της αρχής της ουδετερότητας του φόρου.
Από τη διατύπωση του τρίτου ερωτήματος προκύπτει ότι στα στοιχεία που το αιτούν δικαστήριο θεωρεί συναφώς σημαντικά καταλέγονται,
ειδικότερα, πρώτον, το γεγονός ότι οι υπηρεσίες της CopyGene παρέχονται από ιατρικό προσωπικό που έχει σχετική άδεια, δεύτερον,
το γεγονός ότι η παροχή των υπηρεσιών αυτών δεν τυγχάνει ενισχύσεως από το δημόσιο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως και η σχετική
αμοιβή δεν καλύπτεται από το σύστημα αυτό και, τρίτον, το γεγονός ότι η CopyGene έχει λάβει, από τις αρμόδιες υγειονομικές
αρχές, άδεια χρήσεως ομφαλικών βλαστικών κυττάρων, κατ’ εφαρμογήν της εθνικής νομοθεσίας με την οποία μεταφέρθηκε στο εσωτερικό
δίκαιο η οδηγία 2004/23.
Όσον αφορά, πρώτον, το γεγονός ότι οι υπηρεσίες της CopyGene παρέχονται, βάσει συμβάσεων που έχει συνάψει η εταιρία, από ιατρικό
προσωπικό που έχει σχετική άδεια, δηλαδή νοσοκόμες, μαίες και ιατρικό τεχνικό προσωπικό, από τη δικογραφία δεν προκύπτει για
ποιες υπηρεσίες έχει λάβει το εν λόγω προσωπικό «άδεια» βάσει της οικείας εθνικής νομοθεσίας, της οποίας το περιεχόμενο δεν
προκύπτει από τη δικογραφία. Τούτου δοθέντος, τονίζεται ότι, εν πάση περιπτώσει, αυτό καθαυτό το γεγονός ότι πρόκειται για
εκπαιδευμένο ιατρικό προσωπικό δεν εμποδίζει τις δανικές αρχές να μη χορηγήσουν σε υποκείμενο στον φόρο, όπως η CopyGene,
την αναγνώριση βάσει της οποίας θα μπορούσε να τύχει της απαλλαγής του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης
οδηγίας.
Όσον αφορά, στη συνέχεια, το γεγονός ότι, για τις επίμαχες στην κύρια δίκη υπηρεσίες της CopyGene, δεν καταβάλλεται ενίσχυση
από το δημόσιο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, το οποίο δεν καλύπτει τη σχετική αμοιβή, από τη νομολογία που παρατίθεται στη
σκέψη 65 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι οι εθνικές αρχές υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη τους το στοιχείο αυτό όταν
καθορίζουν αν ένας φορέας πρέπει να τύχει της αναγνωρίσεως που προβλέπει το άρθρο 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης
οδηγίας.
Εξάλλου, το στοιχείο αυτό πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη όταν εξετάζεται αν ένας υποκείμενος στον φόρο παρέχει υπηρεσίες
υπό «κοινωνικές συνθήκες παρεμφερείς προς τις ισχύουσες [για οργανισμούς δημοσίου δικαίου]», κατά την έννοια της ίδιας διατάξεως,
ζήτημα το οποίο δεν έχει τεθεί στο πλαίσιο της εξεταζόμενης αιτήσεως εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως.
Πρέπει, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι το νόημα των προεκτεθέντων στις σκέψεις 69 και 70 της παρούσας αποφάσεως δεν είναι ότι,
οσάκις η παροχή των υπηρεσιών αυτών δεν καλύπτεται από τους οργανισμούς κοινωνικής ασφαλίσεως, αποκλείεται πάντοτε η χορήγηση
της απαλλαγής του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας. Αντιθέτως, πρόκειται μάλλον για στοιχείο το
οποίο πρέπει να σταθμίζεται και το οποίο ενδεχομένως εξισορροπείται, π.χ., από την ανάγκη διασφαλίσεως της ίσης μεταχειρίσεως.
Συγκεκριμένα, από τη νομολογία προκύπτει επίσης ότι, αν, π.χ., η κατάσταση υποκειμένου στον φόρο είναι συγκρίσιμη προς εκείνη
άλλων επιχειρηματιών που παρέχουν τις ίδιες υπηρεσίες, το γεγονός ότι το κόστος των παροχών αυτών δεν επιβαρύνει πλήρως τους
οργανισμούς κοινωνικής ασφαλίσεως δεν δικαιολογεί από μόνο του διαφορετική μεταχείριση των παρεχόντων τις εν λόγω υπηρεσίες
όσον αφορά την επιβολή ΦΠΑ (βλ., συναφώς, προπαρατεθείσα απόφαση Dornier, σκέψη 75).
Επιπλέον, αντιθέτως προς ό,τι φαίνεται να υποστηρίζει η Ελληνική Κυβέρνηση, το γεγονός ότι υποκείμενος στον φόρο όπως η CopyGene
είναι πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου δεν συνεπάγεται αυτοδικαίως ότι δεν μπορεί να τύχει της απαλλαγής του άρθρου 13, A, παράγραφος
1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας. Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τα στοιχεία ιβ΄, ιγ΄ και ιζ΄ του άρθρου 13, Α, παράγραφος
1, της έκτης οδηγίας, ο κοινοτικός νομοθέτης όρισε ρητώς τις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι προβλεπόμενες από τη διάταξη αυτή
απαλλαγές χορηγούνται μόνο σε φορείς μη κερδοσκοπικού ή μη εμπορικού χαρακτήρα (βλ. απόφαση της 26ης Μαΐου 2005, C‑498/03,
Kingscrest Associates και Montecello, Συλλογή 2005, σ. I‑4427, σκέψη 37).
Εξάλλου, πρέπει να διευκρινιστεί ότι, βάσει ιδίως της αρχής της ουδετερότητας του φόρου, οι φορολογικές αρχές πρέπει να ακολουθούν
την ίδια πρακτική κατά την εξέταση φορέων που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση και είναι ανταγωνιστές. Συναφώς, ο εκπρόσωπος
της CopyGene επιβεβαίωσε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι στη Δανία δεν υπάρχει άλλη ιδιωτική τράπεζα βλαστικών κυττάρων.
Τέλος, όσον αφορά το γεγονός ότι η CopyGene έχει λάβει, από τις αρμόδιες υγειονομικές αρχές, άδεια χρήσεως ομφαλικών βλαστικών
κυττάρων, κατ’ εφαρμογήν της εθνικής νομοθεσίας με την οποία μεταφέρθηκε στο εσωτερικό δίκαιο η οδηγία 2004/23, είναι αληθές
ότι το στοιχείο αυτό οδηγεί, σε ορισμένο βαθμό, στο συμπέρασμα ότι η CopyGene παρέχει υπηρεσίες συναφείς με νοσοκομειακή και
ιατρική περίθαλψη. Επομένως, η χορήγηση της άδειας αυτής αποτελεί στοιχείο βάσει του οποίου μπορεί να γίνει δεκτό ότι η συγκεκριμένη
επιχείρηση είναι «δεόντως αναγνωρισμένη», κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας.
Ωστόσο, προκειμένου να μην απολέσουν οι εθνικές αρχές την εξουσία εκτιμήσεως που η διάταξη αυτή τους παρέχει, η χορήγηση άδειας
για την παροχή των υπηρεσιών όπως οι επίμαχες στην υπόθεση της κύριας δίκης, κατ’ εφαρμογήν των κανόνων της Ενώσεως που ισχύουν
στον συγκεκριμένο τομέα για την ποιότητα και την ασφάλεια, δεν συνεπάγεται αυτοδικαίως, από μόνη της, ότι έχει χορηγηθεί η
προβλεπόμενη από το άρθρο 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας αναγνώριση. Συγκεκριμένα, όπως προβάλλει η Δανική
Κυβέρνηση, η χορήγηση άδειας είναι προαπαιτούμενο για την παροχή υπηρεσιών από ιδιωτική τράπεζα ομφαλικού αίματος. Πλην όμως,
η χορήγηση της άδειας δεν ισοδυναμεί με αναγνώριση κατά την έννοια του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης
οδηγίας.
Το ίδιο ισχύει και για τις λοιπές διατάξεις της δανικής νομοθεσίας σχετικά με τις ιδιωτικές τράπεζες βλαστικών κυττάρων, τις
οποίες επικαλείται η CopyGene και οι οποίες παρατίθενται στη σκέψη 13 της παρούσας αποφάσεως.
Κατά συνέπεια, οι δανικές αρχές επιτρέπεται, βάσει του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, να θεωρούν
ότι η CopyGene δεν αποτελεί ίδρυμα «δεόντως αναγνωρισμένο» όσον αφορά τη χορήγηση της επίμαχης στην υπόθεση της κύριας δίκης
απαλλαγής.
Τούτου δοθέντος, το συγκεκριμένο άρθρο δεν μπορεί να ερμηνευθεί κατά την έννοια ότι υποχρεώνει τις αρμόδιες αρχές να μην εξομοιώνουν
υποκείμενο στον φόρο όπως η CopyGene με ίδρυμα «δεόντως αναγνωρισμένο» όσον αφορά τη χορήγηση της εν λόγω απαλλαγής.
Υπό τις συνθήκες αυτές, απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξετάσει, εφόσον είναι απαραίτητο, αν η μη αναγνώριση ενός ιδρύματος
ως της αυτής φύσεως με νοσηλευτικά ιδρύματα και κέντρα ιατρικής περιθάλψεως και διαγνώσεως, ενόψει της χορηγήσεως της απαλλαγής
του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, συνάδει προς τις επιταγές της νομολογίας που παρατίθεται στις
σκέψεις 63 έως 65 της παρούσας αποφάσεως και, ειδικότερα, την αρχή της ουδετερότητας του φόρου. Προς τούτο, πρέπει να λαμβάνονται
υπόψη, π.χ., η πάγια διοικητική πρακτική, καθώς και κάθε άλλη πρακτική που ακολουθείται όσον αφορά τον καθορισμό του καθεστώτος
που εφαρμόζεται στην παροχή παραϊατρικών υπηρεσιών, καθώς και οι απαλλαγές από τον ΦΠΑ σε τομείς συγκρίσιμους προς τους επίμαχους
στην υπόθεση της κύριας δίκης.
Όσον αφορά το τέταρτο ερώτημα, αρκεί η παρατήρηση ότι η απάντηση στο τρίτο ερώτημα δεν διαφοροποιείται ανάλογα με το αν η
θεραπεία είναι αυτόλογη ή αλλογενής.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο τρίτο ερώτημα, σε συνδυασμό με το τέταρτο, πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, εφόσον οι επίμαχες
στην υπόθεση της κύριας δίκης υπηρεσίες των ιδιωτικών τραπεζών βλαστικών κυττάρων παρέχονται από ιατρικό προσωπικό που έχει
σχετική άδεια, αλλά οι εν λόγω τράπεζες βλαστικών κυττάρων, μολονότι έχουν λάβει από τις αρμόδιες υγειονομικές αρχές κράτους
μέλους, βάσει της οδηγίας 2004/23, άδεια χρήσεως ανθρώπινων ιστών και κυττάρων, δεν λαμβάνουν ενίσχυση από το δημόσιο σύστημα
κοινωνικής ασφαλίσεως και η καταβαλλόμενη σε αυτές αμοιβή δεν καλύπτεται από το σύστημα αυτό, οι δανικές αρχές επιτρέπεται,
βάσει του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, να θεωρούν ότι υποκείμενοι στον φόρο όπως η CopyGene
δεν αποτελούν «άλλα ιδρύματα της αυτής φύσεως [με νοσοκομειακά ιδρύματα, κέντρα ιατρικής περιθάλψεως και διαγνωστικά κέντρα]
δεόντως αναγνωρισμένα», κατά την έννοια της διατάξεως αυτής. Πάντως, η διάταξη αυτή δεν μπορεί να ερμηνευθεί κατά την έννοια
ότι υποχρεώνει τις αρμόδιες αρχές να μην εξομοιώνουν υποκείμενο στον φόρο όπως η CopyGene με ίδρυμα «δεόντως αναγνωρισμένο»
όσον αφορά τη χορήγηση της εν λόγω απαλλαγής. Απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξετάσει, εφόσον είναι απαραίτητο, αν η μη
αναγνώριση ενός ιδρύματος ως της αυτής φύσεως με νοσηλευτικά ιδρύματα και κέντρα ιατρικής περιθάλψεως και διαγνώσεως, ενόψει
της χορηγήσεως της απαλλαγής του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, συνάδει προς τις επιταγές της
παρατεθείσας στις σκέψεις 63 έως 65 της παρούσας αποφάσεως νομολογίας και, ειδικότερα, την αρχή της ουδετερότητας του φόρου.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον
του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι κατέθεσαν
παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Ο όρος «στενά συνδεόμενες» με «νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη» πράξεις, του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της
έκτης οδηγίας 77/388/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 1977, περί εναρμονίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών, των σχετικών
με τους φόρους κύκλου εργασιών – Κοινό σύστημα φόρου προστιθεμένης αξίας: ομοιόμορφη φορολογική βάση, δεν καλύπτει την παροχή
υπηρεσιών όπως οι επίμαχες στην υπόθεση της κύριας δίκης, οι οποίες συνίστανται στη λήψη, μεταφορά και ανάλυση ομφαλικού αίματος,
καθώς και στην αποθήκευση των βλαστικών κυττάρων που περιέχει το αίμα αυτό, δεδομένου ότι η σχέση των υπηρεσιών αυτών με ιατρική
περίθαλψη εντός νοσοκομείου, η οποία δεν έχει παρασχεθεί, δεν παρέχεται ούτε προγραμματίζεται, μπορεί μόνο να πιθανολογηθεί.
2)
Εφόσον οι επίμαχες στην υπόθεση της κύριας δίκης υπηρεσίες των ιδιωτικών τραπεζών βλαστικών κυττάρων παρέχονται από ιατρικό
προσωπικό που έχει σχετική άδεια, αλλά οι εν λόγω τράπεζες βλαστικών κυττάρων, μολονότι έχουν λάβει από τις αρμόδιες υγειονομικές
αρχές κράτους μέλους, βάσει της οδηγίας 2004/23/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004,
για τη θέσπιση προτύπων ποιότητας και ασφάλειας για τη δωρεά, την προμήθεια, τον έλεγχο, την επεξεργασία, τη συντήρηση, την
αποθήκευση και τη διανομή ανθρώπινων ιστών και κυττάρων, δεν λαμβάνουν ενίσχυση από το δημόσιο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως
και η καταβαλλόμενη σε αυτές αμοιβή δεν καλύπτεται από το σύστημα αυτό, οι δανικές αρχές επιτρέπεται, βάσει του άρθρου 13,
A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας, να θεωρούν ότι υποκείμενοι στον φόρο όπως η CopyGene δεν αποτελούν «άλλα
ιδρύματα της αυτής φύσεως [με νοσοκομειακά ιδρύματα, κέντρα ιατρικής περιθάλψεως και διαγνωστικά κέντρα] δεόντως αναγνωρισμένα»,
κατά την έννοια της διατάξεως αυτής. Πάντως, η διάταξη αυτή δεν μπορεί να ερμηνευθεί ούτε υπό την έννοια ότι υποχρεώνει τις
αρμόδιες αρχές να μην εξομοιώνουν υποκείμενο στον φόρο όπως η CopyGene με ίδρυμα «δεόντως αναγνωρισμένο» όσον αφορά τη χορήγηση
της εν λόγω απαλλαγής. Απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξετάσει, εφόσον είναι απαραίτητο, αν η μη αναγνώριση ενός ιδρύματος
ως της αυτής φύσεως με νοσηλευτικά ιδρύματα και κέντρα ιατρικής περιθάλψεως και διαγνώσεως, ενόψει της χορηγήσεως της απαλλαγής
του άρθρου 13, A, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της έκτης οδηγίας77/388, συνάδει προς το δίκαιο της Ενώσεως και, ειδικότερα,
προς την αρχή της ουδετερότητας του φόρου.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η δανική.