CELEX: 62017TJ0350
Ανταγωνισμός
Συμπράξεις
Αγορά αερομεταφοράς εμπορευμάτων
Απόφαση με την οποία διαπιστώνεται παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Κοινότητας και της Ελβετίας
Συντονισμός στοιχείων τιμολόγησης των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων (επίναυλου καυσίμου, επίναυλου ασφαλείας, καταβολής προμηθειών επί των επιναύλων)
Ανταλλαγή πληροφοριών
Εδαφική αρμοδιότητα της Επιτροπής
Αρχή ne bis in idem
Εξαναγκασμός από το κράτος
Ενιαία και διαρκής παράβαση
Ποσό του προστίμου
Αξία των πωλήσεων
Σοβαρότητα της παραβάσεως
Πλήρης δικαιοδοσία

(
)

[
παραλειπόμενα
]
II.
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου την 1η Ιουνίου 2017, οι προσφεύγουσες άσκησαν την υπό κρίση προσφυγή.
Η Επιτροπή κατέθεσε το υπόμνημα αντικρούσεως στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 29 Σεπτεμβρίου 2017.
Οι προσφεύγουσες κατέθεσαν το υπόμνημα απαντήσεως στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 15 Δεκεμβρίου 2017.
Η Επιτροπή κατέθεσε το υπόμνημα ανταπαντήσεως στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 2 Μαρτίου 2018.
Κατόπιν προτάσεως του τετάρτου τμήματος, το Γενικό Δικαστήριο αποφάσισε, στις 24 Απριλίου 2019, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 28 του Κανονισμού Διαδικασίας, να παραπέμψει την υπό κρίση υπόθεση ενώπιον πενταμελούς τμήματος.
Στις 7 Ιουνίου 2019, το Γενικό Δικαστήριο, στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας που προβλέπει το άρθρο 89 του Κανονισμού Διαδικασίας, έθεσε γραπτές ερωτήσεις στους διαδίκους. Οι διάδικοι απάντησαν εντός της ταχθείσας προθεσμίας.
Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν στις ερωτήσεις που έθεσε το Γενικό Δικαστήριο κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 26ης Ιουνίου 2019. Οι προσφεύγουσες υπέβαλαν, στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, νέο στοιχείο το οποίο το Γενικό Δικαστήριο αποφάσισε να περιληφθεί στη δικογραφία, επιφυλασσόμενο ως προς το ζήτημα  του παραδεκτού  του.
Με διάταξη της 31ης Ιουλίου 2020, το Γενικό Δικαστήριο (τέταρτο πενταμελές τμήμα), κρίνοντας ότι δεν είχε διαφωτιστεί επαρκώς και ότι έπρεπε να καλέσει τους διαδίκους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με επιχείρημα επί του οποίου δεν διεξήχθη μεταξύ των διαδίκων συζήτηση, διέταξε την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 113 του Κανονισμού Διαδικασίας.
Οι διάδικοι απάντησαν, εντός της ταχθείσας προθεσμίας, σε σειρά ερωτήσεων που τους έθεσε το Γενικό Δικαστήριο στις 4 Αυγούστου 2020 και εν συνεχεία υπέβαλαν παρατηρήσεις επί των αντίστοιχων απαντήσεών τους.
Με απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 2020, το Γενικό Δικαστήριο περάτωσε εκ νέου την προφορική διαδικασία.
Οι προσφεύγουσες ζητούν από το Γενικό Δικαστήριο:
–        να ακυρώσει, εν όλω ή εν μέρει, την προσβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που τις αφορά·
–        περαιτέρω, ή επικουρικώς, να μειώσει σημαντικά το ποσό του προστίμου το οποίο τους επιβλήθηκε·
–        να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα·
–        να διατάξει οποιοδήποτε μέτρο κρίνει πρόσφορο υπό τις περιστάσεις της παρούσας υποθέσεως.
Η Επιτροπή ζητεί, κατ’ ουσίαν, από το Γενικό Δικαστήριο:
–        να απορρίψει την προσφυγή·
–        να τροποποιήσει το ποσό του προστίμου το οποίο επιβλήθηκε στις προσφεύγουσες ανακαλώντας το ευεργέτημα της γενικής μειώσεως 50 % και της γενικής μειώσεως 15 %, σε περίπτωση που το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι ο κύκλος εργασιών από τις πωλήσεις υπηρεσιών εισερχόμενων αερομεταφορών εμπορευμάτων δεν μπορούσε να περιληφθεί στην αξία των πωλήσεων·
–        να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα.
III.
Σκεπτικό
[
παραλειπόμενα
]
Α.
Επί του ακυρωτικού αιτήματος
[
παραλειπόμενα
]
6.
Επί του τετάρτου λόγου ακυρώσεως
, ο οποίος
αφορά πλάνη περί το δίκαιο, εσφαλμένη εκτίμηση και πλάνη περί τα πράγματα κατά τη διαπίστωση της συμμετοχής των προσφευγουσών στην ενιαία και διαρκή παράβαση
[
παραλειπόμενα
]
β)
Επί του δευτέρου σκέλους
, το οποίο
αφορά παραβίαση της αρχής ne bis in idem στον βαθμό που η Επιτροπή έκρινε ότι οι προσφεύγουσες συμμετείχαν στην ενιαία και διαρκή παράβαση στα δρομολόγια εντός της Ένωσης πριν από την 1η Μαΐου 2004 και στα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας
Οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι δεν μπορεί να αντιταχθούν σε αυτές οι συμπεριφορές πριν από την 1η Μαΐου 2004 προκειμένου να αποδειχθεί η συμμετοχή τους σε παράβαση σε σχέση με τα δρομολόγια εντός της Ένωσης καθώς και οι συμπεριφορές σε σχέση με τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας, καθόσον τούτο θα αντέβαινε στην αρχή  ne bis in idem, δεδομένου ότι η απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2010 δεν διαπίστωσε τη συμμετοχή τους σε μια τέτοια παράβαση.
Σύμφωνα με τις προσφεύγουσες, οι αρχές που απορρέουν από την απόφαση της 15ης Οκτωβρίου 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής, (C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P έως C‑252/99 P και C‑254/99 P, EU:C:2002:582), οι οποίες αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 1056 και 1057 της προσβαλλομένης αποφάσεως, δεν πρέπει να έχουν ως αποτέλεσμα τη μη εφαρμογή της αρχής ne bis in idem, στο μέτρο που, αφενός, η απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2015, Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo Pte/Commission (T‑43/11, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2015:989), δεν ακύρωσε την απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2010 λόγω ενός καθαρά τυπικού σφάλματος αλλά λόγω σοβαρής προσβολής των δικαιωμάτων άμυνας και, αφετέρου, η προσβαλλόμενη απόφαση έχει σημαντικά ευρύτερο περιεχόμενο από την απόφαση αυτή.
Η Επιτροπή αντικρούει την επιχειρηματολογία των προσφευγουσών.
Κατά πάγια νομολογία, η αρχή ne bis in idem, η οποία εξάλλου διατυπώνεται στο άρθρο 50 του Χάρτη, πρέπει να τηρείται στις διαδικασίες εφαρμογής του δικαίου του ανταγωνισμού οι οποίες αποσκοπούν στην επιβολή προστίμου. Η αρχή αυτή απαγορεύει την καταδίκη επιχειρήσεως ή την εκ νέου άσκηση διώξεως κατά αυτής για αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά της, σε σχέση με την οποία είτε της είχε ήδη επιβληθεί κύρωση είτε κρίθηκε ότι δεν έχει ευθύνη με προγενέστερη απόφαση που δεν υπόκειται πλέον σε προσφυγή (βλ. απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 2012, Toshiba Corporation κ.λπ., C‑17/10, EU:C:2012:72, σκέψη 94 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, οι προσφεύγουσες επικαλούνται την απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2010, η οποία συνιστά, κατά την άποψή τους, προγενέστερη και τελική απόφαση η οποία αναγνώρισε ότι δεν ευθύνονται για την ενιαία και διαρκή παράβαση σε σχέση με τα δρομολόγια εντός της Ένωσης και τα δρομολόγια  Ένωσης-Ελβετίας.
Καταρχάς, πρέπει να εξεταστεί αν ο ισχυρισμός των προσφευγουσών ότι η εν λόγω απόφαση συνιστά αναγνώριση περί μη ύπαρξης ευθύνης είναι βάσιμος.
Συναφώς, επισημαίνεται ότι μια τέτοια αναγνώριση προϋποθέτει ότι η ευθύνη της οικείας επιχειρήσεως εκτιμήθηκε κατόπιν εξετάσεως των περιστάσεων της υποθέσεως, με άλλα λόγια, ότι έγινε εκτίμηση της ουσίας της υποθέσεως. Η εκτίμηση αυτή προϋποθέτει, με τη σειρά της, ότι η Επιτροπή μελέτησε ή αξιολόγησε τις αποδείξεις που περιλαμβάνονται στη δικογραφία και εκτίμησε τη συμμετοχή της οικείας επιχειρήσεως σε μία ή σε όλες τις συμπεριφορές που αποτέλεσαν αντικείμενο της εκθέσεως αιτιάσεων, προκειμένου να διαπιστώσει αν στοιχειοθετείται η ευθύνη της.
Εν προκειμένω, στην αιτιολογική σκέψη 1582 της εκθέσεως αιτιάσεων, η Επιτροπή ανέφερε ότι «σκόπ[ευε] [...] να εκδώσει απόφαση [...] με την οποία θα διαπιστώνεται ότι οι επιχειρήσεις που είναι αποδέκτες της παρούσας εκθέσεως αιτιάσεων παρέβησαν το άρθρο [101 ΣΛΕΕ], το άρθρο 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και το άρθρο 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών [ΕΚ-Ελβετίας]». Όπως προκύπτει από τη σκέψη 8 ανωτέρω, οι προσφεύγουσες περιλαμβάνονταν μεταξύ των αποδεκτών αυτών.
Από τα σημεία 3, 129, 1389, 1395 και 1434, καθώς και το σημείο1575, στοιχείο γʹ, και το σημείο 1577 της εκθέσεως αιτιάσεων προκύπτει ότι στην παράβαση την οποία σκόπευε να εξετάσει η Επιτροπή στο σημείο 1582 της εν λόγω εκθέσεως ενέπιπταν, μεταξύ άλλων, τα δρομολόγια εντός της Ένωσης για όλη την περίοδο διαπράξεως της παραβάσεως και τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας από την 1η Ιουνίου 2002.
Επομένως, στην έκθεση αιτιάσεων, η Επιτροπή σκόπευε να θεωρήσει τις προσφεύγουσες υπεύθυνες για παράβαση των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού όσον αφορά τα δρομολόγια εντός της Ένωσης και τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας.
Αντιθέτως, με την απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2010, η Επιτροπή δεν αποφάνθηκε ρητώς επί της ευθύνης των προσφευγουσών όσον αφορά τα δρομολόγια εντός της Ένωσης και τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας. Στο διατακτικό της αποφάσεως αυτής, τους καταλόγισε ευθύνη για την ενιαία και διαρκή παράβαση όσον αφορά τα δρομολόγια Ένωσης-τρίτων χωρών (άρθρο 2 της αποφάσεως της 9ης Νοεμβρίου 2010) και τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-Ελβετίας (άρθρο 3 της εν λόγω αποφάσεως), αλλά όχι όσον αφορά τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ, στα οποία περιλαμβάνονται τα δρομολόγια εντός της Ένωσης (άρθρο 1 της εν λόγω αποφάσεως) ούτε όσον αφορά τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας (άρθρο 4 της εν λόγω αποφάσεως). Ούτε τους επέβαλε κυρώσεις λόγω παραβάσεως των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού όσον αφορά αυτές τις δύο τελευταίες κατηγορίες δρομολογίων. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν απέκλεισε ρητώς το ενδεχόμενο να είναι υπεύθυνες οι προσφεύγουσες για τέτοιου είδους παραβάσεις στις εν λόγω κατηγορίες δρομολογίων.
Επομένως, τίθεται το ζήτημα αν από τη σιωπή αυτή μπορεί  να συναχθεί ότι, με την απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2010, η Επιτροπή αναγνώρισε εμμέσως ότι οι προσφεύγουσες δεν ευθύνονται για την ενιαία και διαρκή παράβαση όσον αφορά τα δρομολόγια εντός της Ένωσης και τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας και, ως εκ τούτου, δεν θα μπορούσε πλέον να τις καταδικάσει, με την προσβαλλόμενη απόφαση, ως προς τα δρομολόγια αυτά χωρίς να παραβιάσει την αρχή ne bis in idem.
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η γενική αποστολή επιτηρήσεως που έχει ανατεθεί στην Επιτροπή με το άρθρο 105, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, με το άρθρο 55, παράγραφος 1, της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και με τη συμφωνία αεροπορικών μεταφορών  ΕΚ-Ελβετίας στον τομέα του ανταγωνισμού δεν συνεπάγεται, για την Επιτροπή, την υποχρέωση να αποφαίνεται επί της υπάρξεως ή μη παραβάσεως των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού (πρβλ. αποφάσεις της 18ης Σεπτεμβρίου 1992, Automec κατά Επιτροπής, T‑24/90, EU:T:1992:97, σκέψεις 74 έως 76, και της 16ης Οκτωβρίου 2013, Vivendi κατά Επιτροπής, T‑432/10, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2013:538, σκέψη 68). Ούτε μπορεί να συναχθεί από τις διατάξεις του κανονισμού 1/2003 και των εκτελεστικών διατάξεων του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών  ΕΚ-Ελβετίας ότι η Επιτροπή υποχρεούται να διαπιστώνει και να επιβάλει κυρώσεις σε κάθε αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά (πρβλ. απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2015, Philips κατά Επιτροπής, T‑92/13, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2015:605, σκέψη 112).
Ούτε από τις διατάξεις του κανονισμού 1/2003 ούτε από τις εκτελεστικές διατάξεις του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών  ΕΚ-Ελβετίας απορρέει ότι η Επιτροπή υπέχει τέτοια υποχρέωση όταν αυτή αναφέρει, στην έκθεση αιτιάσεων, ότι σκοπεύει να διαπιστώσει παράβαση των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού. Η Επιτροπή, επομένως, δεν μπορεί να υποχρεωθεί να αποφανθεί, με την τελική απόφαση, επί της υπάρξεως ή μη παραβάσεως των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού την οποία σκόπευε να διαπιστώσει με την έκθεση αιτιάσεων.
Επομένως, δεν μπορεί να συναχθεί ότι η Επιτροπή, παραλείποντας να διαπιστώσει παράβαση των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού στην τελική απόφαση ως προς ορισμένες συμπεριφορές που αναφέρονται στην έκθεση αιτιάσεων αναγνώρισε εμμέσως πλην σαφώς ότι δεν υπάρχει ευθύνη ως προς αυτές.
Η γενική οικονομία του κανονισμού 1/2003 επιβεβαιώνει την ερμηνεία αυτή. Πράγματι, επισημαίνεται ότι, από το άρθρο 10 του κανονισμού 1/2003, το οποίο της παρέχει την εξουσία να διαπιστώσει τη μη εφαρμογή του άρθρου 101 ΣΛΕΕ σε δεδομένη συμπεριφορά, ιδίως επειδή δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, η Επιτροπή αντλεί την εξουσία της να διαπιστώσει ότι δεν υφίσταται παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και, επομένως, την εξουσία να εκδώσει «αρνητική» απόφαση επί της ουσίας, η οποία μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο σε τυχόν μεταγενέστερη διαπίστωση παραβάσεως του εν λόγω άρθρου (πρβλ. απόφαση της 3ης Μαΐου 2011, Tele2 Polska, C‑375/09, EU:C:2011:270, σκέψεις 23, 24, 28 και 29). Το ίδιο ισχύει όταν η Επιτροπή κάνει χρήση των εξουσιών που της παρέχει ο κανονισμός 1/2003 για την εφαρμογή του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών  ΕΚ-Ελβετίας.
Όμως, το άρθρο 10 του κανονισμού 1/2003 είναι η μόνη νομική βάση επί της οποίας μπορεί να στηριχθεί η Επιτροπή για να εκδώσει απόφαση με την οποία διαπιστώνεται η μη εφαρμογή των κανόνων της Συνθήκης στον τομέα του ανταγωνισμού ως προς συγκεκριμένη ατομική συμπεριφορά.
Τούτο προκύπτει, πρώτον, από το γράμμα του τίτλου του άρθρου 10 του εν λόγω κανονισμού καθώς και από τις διατάξεις του. Πράγματι, το άρθρο αυτό αφορά τη «διαπίστωση του ανεφάρμοστου» και ορίζει ότι, «[ε]φόσον το απαιτεί το δημόσιο συμφέρον [της Ένωσης] σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων [101 και 102  ΣΛΕΕ], η Επιτροπή μπορεί αυτεπαγγέλτως να αποφανθεί με απόφασή της ότι το άρθρο [101 ΣΛΕΕ] δεν είναι εφαρμοστέο ως προς μια συμφωνία, απόφαση ένωσης επιχειρήσεων ή εναρμονισμένη πρακτική, είτε επειδή δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου [101], παράγραφος 1[, ΣΛΕΕ] είτε επειδή πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου [101], παράγραφος 3[, ΣΛΕΕ]».
Δεύτερον, επισημαίνεται ότι ουδεμία άλλη διάταξη του κανονισμού 1/2003 παρέχει στην Επιτροπή την ευχέρεια να διαπιστώσει ότι δεν έχουν εφαρμογή οι κανόνες της Συνθήκης στον τομέα του ανταγωνισμού ως προς συγκεκριμένη ατομική συμπεριφορά. Η αιτιολογική σκέψη 14 του κανονισμού αυτού αποσαφηνίζει την πρόθεση του νομοθέτη να περιορίσει αυστηρά την ευχέρεια της Επιτροπής, επί του θέματος αυτού, στις περιπτώσεις που καλύπτονται από το άρθρο 10 του εν λόγω κανονισμού, επισημαίνοντας ότι μια τέτοια διαπίστωση μπορεί να γίνει μόνο σε «εξαιρετικές περιπτώσεις [...], για λόγους προστασίας του [...] δημόσιου συμφέροντος [της Ένωσης]».
Τρίτον, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η κίνηση διαδικασίας από την Επιτροπή με σκοπό την επιβολή κυρώσεων για αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές δεν στερεί κατά τρόπο μόνιμο και οριστικό τις αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών από τη δυνατότητα να εφαρμόσουν το άρθρο 101 ΣΛΕΕ στις οικείες συμπεριφορές, καθόσον η αρμοδιότητα των εν λόγω αρχών αποκαθίσταται αφ’ ης στιγμής περατώνεται η διαδικασία την οποία κίνησε η Επιτροπή ακόμη και με απόφαση βάσει του άρθρου 7 του κανονισμού 1/2003 (πρβλ. απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 2012, Toshiba Corporation κ.λπ., C‑17/10, EU:C:2012:72, σκέψεις 79, 80, 86 και 87). Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να εκτιμηθεί το περιεχόμενο που πρέπει να δοθεί στη σιωπή της Επιτροπής ως προς ορισμένες συμπεριφορές, στο πλαίσιο αποφάσεως ληφθείσας βάσει του άρθρου 7 του κανονισμού 1/2003. Τυχόν ερμηνεία της σιωπής αυτής ως έμμεσης διαπιστώσεως περί μη παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού θα είχε ως αποτέλεσμα οι αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών να μην μπορούν ποτέ να ανακτήσουν την αρμοδιότητά τους να εφαρμόσουν το άρθρο 101 ΣΛΕΕ σε σχέση με συμπεριφορές ως προς τις οποίες η Επιτροπή κίνησε διαδικασία και στη συνέχεια την περάτωσε με την έκδοση αποφάσεως βάσει του άρθρου 7 του κανονισμού 1/2003, για τον λόγο ότι παραβιάζεται η αρχή ne bis in idem. Μια τέτοια ερμηνεία θα ήταν αντίθετη προς την υπομνησθείσα στην παρούσα σκέψη νομολογία.
Τέταρτον, υπογραμμίζεται ότι το Δικαστήριο εξέτασε το περιεχόμενο των αποφάσεων των αρχών ανταγωνισμού των κρατών μελών οι οποίες ελήφθησαν βάσει του άρθρου 5, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003, με τις οποίες οι εν λόγω αρχές εκτιμούν, βάσει των πληροφοριών που έχουν στη διάθεσή τους, ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις κάποιας απαγορεύσεως. Επομένως, από τις σκέψεις 22 έως 28 της αποφάσεως της 3ης Μαΐου 2011, Tele2 Polska (C‑375/09, EU:C:2011:270), προκύπτει ότι τέτοιες αποφάσεις δεν συνεπάγονται αναγνώριση ότι δεν υφίσταται ευθύνη η οποία μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο σε τυχόν μεταγενέστερη διαπίστωση περί παραβάσεως. Με άλλα λόγια, η αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά μιας επιχειρήσεως την οποία αφορά μια τέτοιου είδους απόφαση μπορεί να αποτελέσει, μεταγενεστέρως, αντικείμενο διώξεων και, ενδεχομένως, καταδίκης, χωρίς να απαιτείται να εξεταστεί αν οι εν λόγω διώξεις και καταδίκη παραβιάζουν την αρχή ne bis in idem (πρβλ. αποφάσεις της 3ης Μαΐου 2011, Tele2 Polska, C‑375/09, EU:C:2011:270, σκέψεις 22 έως 28, και της 25ης Νοεμβρίου 2014, Orange κατά Επιτροπής, T‑402/13, EU:T:2014:991, σκέψεις 28 έως 31· πρβλ., επίσης, προτάσεις του γενικού Εισαγγελέα J. Mazák στην υπόθεση Tele2 Polska, C‑375/09, EU:C:2010:743, σημείο 30).
Συναφώς, επισημαίνεται ότι απόφαση περί του ότι δεν συντρέχει λόγος δράσης, ληφθείσα βάσει του άρθρου 5, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003, μπορεί να εκδοθεί μετά την επί της ουσίας εξέταση μιας συμπεριφοράς και την αποστολή πράξεως απαγγελίας κατηγοριών, κατά τον τύπο της εκθέσεως αιτιάσεων την οποία απευθύνει η Επιτροπή κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 10 του κανονισμού (ΕΚ) 773/2004 της Επιτροπής, της 7ης Απριλίου 2004, σχετικά με τη διεξαγωγή από την Επιτροπή των διαδικασιών δυνάμει των άρθρων [101] και [102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2004, L 123, σ. 18).
Επομένως, ούτε το στάδιο εξελίξεως της διαδικασίας ούτε η έκταση της εξετάσεως του βασίμου των κατηγοριών στην οποία προέβη η αρμόδια αρχή ανταγωνισμού στο πλαίσιο αυτό μπορούν να μεταβάλουν το περιεχόμενο της σιωπής της στην τελική απόφαση ως προς το σύνολο ή μέρος της ευθύνης της εμπλεκομένης επιχειρήσεως.
Οι εκτιμήσεις αυτές, μολονότι εντάσσονται στο πλαίσιο της ερμηνείας των διατάξεων του άρθρου 5, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003, παρέχουν, ωστόσο, χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με το περιεχόμενο των αποφάσεων που λαμβάνει η Επιτροπή βάσει του άρθρου 7 του κανονισμού 1/2003, υπό το πρίσμα της εφαρμογής της αρχής ne bis in idem. Συγκεκριμένα, το πλαίσιο των δύο αυτών άρθρων είναι παρεμφερές, στο μέτρο που αμφότερα πρέπει να εκτιμηθούν, ιδίως, υπό το πρίσμα των εξουσιών που ανατίθενται ειδικώς στην Επιτροπή βάσει του άρθρου 10 του κανονισμού αυτού. Επιπλέον, δεδομένου ότι οι πράξεις του παράγωγου δικαίου της Ένωσης πρέπει να ερμηνεύονται, στο μέτρο του δυνατού, κατά τρόπο σύμφωνο με τις διατάξεις των Συνθηκών και τις γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης, το περιεχόμενο που έχει δώσει το Δικαστήριο, με την απόφαση της 3ης Μαΐου 2011, Tele2 Polska (C‑375/09, EU:C:2011:270), στην ευχέρεια να αποφανθεί ότι δεν συντρέχει λόγος δράσης έχει την έννοια ότι η ευχέρεια αυτή, νοούμενη κατ’ αυτόν τον τρόπο, είναι σύμφωνη με την αρχή ne bis in idem.
Επομένως, ακόμη και αν υποτεθεί ότι απόφαση που ελήφθη από την Επιτροπή βάσει του άρθρου 7 του κανονισμού 1/2003 σχετικά με συμπεριφορές ως προς τις οποίες δεν διαπιστώθηκε ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις απαγορεύσεως, συνιστά απόφαση περί του ότι δεν συντρέχει λόγος δράσης, εντούτοις δεν μπορεί η απόφαση αυτή να συνεπάγεται αναγνώριση περί μη ύπαρξης ευθύνης.
Εν προκειμένω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2010 είναι απόφαση εκδοθείσα βάσει του άρθρου 7 του κανονισμού 1/2003 με την οποία διαπιστώνεται παράβαση. Αντιθέτως, δεν προκύπτει από την εν λόγω απόφαση, ούτε άλλωστε υποστηρίχθηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, ότι η Επιτροπή είχε επίσης την πρόθεση να εφαρμόσει, στο πλαίσιο της αποφάσεως αυτής, το άρθρο 10 του κανονισμού 1/2003.
Επομένως, η απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2010, η οποία δεν εκδόθηκε βάσει του άρθρου 10 του κανονισμού 1/2003 με σκοπό να διαπιστωθεί ότι οι προσφεύγουσες δεν παρέβησαν το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, το άρθρο 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και το άρθρο 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών  ΕΚ-Ελβετίας, στα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ και στα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας, και η οποία δεν περιλαμβάνει στο διατακτικό της σχετική διατύπωση, δεν μπορεί να συνιστά αναγνώριση περί μη ύπαρξης ευθύνης των προσφευγουσών ως προς το ζήτημα αυτό.
Τέλος, στο μέτρο που οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι οι αρχές που απορρέουν από την απόφαση της 15ης Οκτωβρίου 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P έως C‑252/99 P και C‑254/99 P, EU:C:2002:582), δεν πρέπει να έχουν ως αποτέλεσμα τη μη εφαρμογή της αρχής ne bis in idem, διαπιστώνεται ότι το επιχείρημα αυτό στηρίζεται στην παραδοχή ότι πληρούνταν οι προϋποθέσεις εφαρμογής της εν λόγω αρχής. Όπως, όμως, προκύπτει από τη σκέψη 545 ανωτέρω, οι προσφεύγουσες δεν απαλλάχθηκαν από την ευθύνη για τις επίμαχες συμπεριφορές με προγενέστερη απόφαση, οπότε η αρχή ne bis in idem δεν έχει, εν προκειμένω, εφαρμογή. Ως εκ τούτου, η παραδοχή στην οποία στηρίζεται το υπό εξέταση επιχείρημα δεν ευσταθεί.
Ακόμη και αν υποτεθεί ότι οι προσφεύγουσες, παραπέμποντας στη νομολογία αυτή, είχαν την πρόθεση να υποστηρίξουν ότι η απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2015, Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo Pte κατά Επιτροπής (T‑43/11, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2015:989), ισοδυναμεί με «απαλλαγή», στο μέτρο που η ακύρωση που έγινε από το Γενικό Δικαστήριο δεν αφορούσε ένα αμιγώς τυπικό σφάλμα, αρκεί η επισήμανση ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2010 ήταν πλημμελώς αιτιολογημένη και δικαιολογείτο η ακύρωσή της (βλ. σκέψη 16 ανωτέρω), έτσι ώστε, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, η απόφαση αυτή ακυρώθηκε για λόγους τύπου χωρίς να ληφθεί απόφαση επί της ουσίας σχετικά με τις προσαπτόμενες πράξεις.
Συναφώς, πρέπει επίσης να υπογραμμιστεί ότι, με την απόφαση αυτή, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2010 με το σκεπτικό, μεταξύ άλλων, ότι η εν λόγω απόφαση περιείχε αντιφάσεις σχετικά με την έκταση της ευθύνης των προσφευγουσών σε σχέση με τα δρομολόγια εντός της Ένωσης και τα δρομολόγια  Ένωσης-Ελβετίας.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, το υπό κρίση σκέλος πρέπει να απορριφθεί, χωρίς να απαιτείται να αποφανθεί το Γενικό Δικαστήριο επί του οριστικού χαρακτήρα της φερόμενης αναγνωρίσεως περί μη ύπαρξης ευθύνης ή επί της ύπαρξης δεύτερης διαδικασίας αφορώσας τα ίδια πραγματικά περιστατικά η οποία προκύπτει από την έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως κατόπιν της ακυρώσεως, από το Γενικό Δικαστήριο, της αποφάσεως της 9ης Νοεμβρίου 2010.
[
παραλειπόμενα
]
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο πενταμελές τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρει το ένα τρίτο των δικαστικών εξόδων της.
3)
Η Singapore Airlines και η Singapore Airlines Cargo φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους καθώς και τα δύο τρίτα των δικαστικών εξόδων της Επιτροπής.
Kanninen
Schwarcz
Ηλιόπουλος
Spielmann

Reine
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 30 Μαρτίου 2022.
Υπογραφές
*
Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.
Παρατίθενται μόνον οι σκέψεις της παρούσας αποφάσεως των οποίων η δημοσίευση κρίνεται σκόπιμη από το Γενικό Δικαστήριο.