CELEX: 62021CJ0040
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Deċiżjoni 2006/928/KE
Mekkaniżmu għall-kooperazzjoni u l-verifika tal-progress fir-Rumanija sabiex jiġu indirizzati punti ta’ riferiment speċifiċi fl-oqsma tar-riforma ġudizzjarja u tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni
Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea
Artikolu 15(1)
Artikolu 47
Artikolu 49(3)
Karigi pubbliċi elettivi
Kunflitt ta’ interessi
Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi projbizzjoni li wieħed jokkupa kariga pubblika elettiva għal perijodu stabbilit minn qabel
Sanzjoni komplementari għall-waqfien tal-mandat
Prinċipju ta proporzjonalità

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2006/928/KE tat‑13 ta’ Diċembru 2006 dwar it-twaqqif ta’ mekkaniżmu għall-kooperazzjoni u l-verfika tal-progress fir-Rumanija sabiex jiġu indirizzati punti ta’ riferiment speċifiċi fl-oqsma tar-riforma ġudizzjarja u tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni (ĠU 2007, L 142M, p. 825), kif ukoll tal-Artikolu 15(1), tal-Artikolu 47 u tal-Artikolu 49(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
Din it-talba saret fil-kuntest ta’ kawża bejn T.A.C u l-Agenția Națională de Integritate (ANI) (l-Aġenzija Nazzjonali għall-Integrità, ir-Rumanija) dwar rapport minn din l-aġenzija li jikkonstata li kiser ir-regoli li jirregolaw il-kunflitti ta’ interessi fi kwistjonijiet amministrattivi matul il-mandat tiegħu bħala sindku.

Il
‑
kuntest ġuridiku

Id
‑
dritt tal
‑
Unjoni
Id-Deċiżjoni 2006/928 ġiet adottata, fil-kuntest tal-adeżjoni tar-Rumanija mal-Unjoni Ewropea prevista għall‑1 ta’ Jannar 2007, fuq il-bażi, b’mod partikolari, tal-Artikoli 37 u 38 tal-Att dwar il-kondizzjonijiet ta’ l-adeżjoni tar-Repubblika tal-Bulgarija u tar-Rumanija u l-aġġustamenti lit-trattati li fuqhom hija stabbilita l-Unjoni Ewropea (ĠU 206, L 277, p. , iktar ’il quddiem l-“Att ta’ Adeżjoni”), li daħal fis-seħħ fl‑1 ta’ Jannar 2007 Il-premessi 1 sa 6 u 9 ta’ din id-deċiżjoni huma fformulati kif ġej:
“(1)      L-Unjoni Ewropea hija mibnija fuq l-istat ta’ dritt, prinċipju komuni għall-Istati Membri kollha.
(2)      Il-qasam ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja u s-suq intern, maħluq mit-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u t-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea, huma bbażati fuq il-fiduċja reċiproka li d-deċiżjonijiet amministrattivi u ġudizzjarji u l-prattiċi ta’ l-Istati Membri kollha jirrispettaw b’mod sħiħ l-istat ta’ dritt.
(3)      Dan jimplika għall-Istati Membri kollha l-eżistenza ta’ sistema ġudizzjarja u amministrattiva imparzjali, indipendenti w effettiva mgħammra b’mod xieraq,
inter alia
, sabiex tiġġieled il-korruzzjoni.
(4)      Fl‑1 ta’ Jannar 2007, ir-Rumanija se ssir membru ta’ l-Unjoni Ewropea. Il-Kummissjoni [Ewropea], filwaqt li tinnota l-isforzi konsiderevoli sabiex jitlestu l-preparazzjonijiet tar-Rumanija għas-sħubija, identifikat kwistjonijiet pendenti fir-Rapport tagħha tas-26 ta’ Settembru 2006, b’mod partikolari l-kontabilità u l-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja u l-entitajiet ta’ l-infurzar tal-liġi, fejn hemm bżonn ta’ aktar progress sabiex tiġi assigurata l-kapaċità tagħhom sabiex jimplimentaw u japplikaw il-miżuri adottati sabiex jiġu mwaqqafa s-suq intern u l-qasam ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja.
(5)      L-Artikolu 37 ta’ l-Att ta’ Adeżjoni jagħti setgħa lill-Kummissjoni sabiex tieħu miżuri xierqa f’każ ta’ riskju imminenti li r-Rumanija tikkawża ksur fil-funzjoni tas-suq intern b’nuqqas li jiġu implimentati l-impenji li ntrabtet bihom. L-Artikolu 38 ta’ l-Att ta’ Adeżjoni jagħti setgħa lill-Kummissjoni sabiex tieħu miżuri xierqa f’każ imminenti ta' nuqqasijiet serji mir-Rumanija fit-traspożizzjoni, l-istat ta’ implimentazzjoni, jew l-applikazzjoni ta’ atti adottati taħt it-Titolu VI tat-Trattat ta' l-UE u ta' l-atti adottati taħt it-Titolu IV tat-Trattat tal-KE.
(6)      Il-kwistjonijiet li għad fadal fil-kontabilità u l-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja u l-entitajiet ta' l-infurzar jiġġustifikaw it-twaqqif ta’ mekkaniżmu għal kooperazzjoni u verifika tal-progress tar-Rumanija sabiex jiġu indirizzati punti ta’ riferiment speċifiċi fl-oqsma tar-riforma ġudizzjarja u tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni.
[...]
(9)      Id-Deċiżjoni preżenti għandha tiġi emendata jekk il-valutazzjoni tal-Kummissjoni tkun indika bżonn ta’ aġġustament fil-punti ta’ riferiment. Id-Deċiżjoni preżenti għandha titħassar meta il-punti ta’ riferiment kollha jiġu mwettqa b’mod sodisfaċenti.”
L-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni 2006/928 jipprevedi:
“Ir-Rumanija għandha, sal-31 ta’ Marzu ta’ kull sena, u għall-ewwel darba mhux aktar tard mill-31 ta’ Marzu 2007, tirraporta lill-Kummissjoni dwar il-progress magħmul fl-indirizzar tal-punti ta’ riferiment kollha pprovduti fl-Anness.
Il-Kummisjoni tistà, f’kull ħin, tipprovdi assistenza teknika permezz ta' attivitajiet differenti jew tiġbor u tpartat informazzjoni dwar il-punti ta’ riferiment. Barra minn hekk, il-Kummissjoni tistà, f’kull ħin, torganizza missjonijiet ta’ l-esperti lejn ir-Rumanija għal dan l-iskop. L-awtoritajiet Rumeni għandhom jagħtu l-appoġġ neċessarju f’dan il-kuntest.”
L-Artikolu 2 ta’ din id-deċiżjoni jipprevedi:
“Il-Kummissjoni se tikkomunika lill-Parlament Ewropew jew lill-Kunsill il-kummenti u r-riżultati tagħha dwar ir-rapport tar-Rumanija għall-ewwel darba f’Ġunju 2007.
Il-Kummissjoni se terġa tirraporta minn hemm ’il quddiem kif u meta jkun meħtieġ u mill-inqas kull sitt xhur.”
L-Artikolu 4 tal-imsemmija deċiżjoni jgħid:
“Din id-Deċiżjoni hija ndirizzata lill-Istati Membri kollha.”
L-anness tal-istess deċiżjoni huwa fformulat kif ġej:
“Punti ta’ riferiment li għandhom jiġu indirizzati mir-Rumanija, imsemmija f’Artikolu 1:
1)      Tassigura proċess ġudizzjarju aktar trasparenti u effiċjenti partikolarment billi jiġu mtejba l-kapaċità u l-kontabilità tal-Kunsill Superjuri tal-Maġistratura. Tirraporta u tissorvelja l-impatt tal-kodiċi ġodda tal-proċeduri ċivili u penali.
2)      Tistabbilixxi, kif previst, aġenzija ta’ integrità b’responsabbiltajiet ta’ verifikar ta’ assi, inkompatibbiltajiet u kunflitti potenzjali ta’ interess, u sabiex tagħti deċiżjonijiet mandatorji abbażi ta’ liema jistgħu jingħataw sanzjonijiet ta’ deterrent.
3)      Tibni fuq il-progress li diġà sar, tkompli tagħmel investigazzjonijiet professjonali u mhux partiġjani dwar allegazzjonijiet ta’ korruzzjoni ta’ livell għoli.
4)      Tieħu aktar miżuri sabiex timpedixxi u tiġġieled il-korruzzjoni, b’mod partikolari fi ħdan il-gvern lokali.”

Id
‑
dritt Rumen
L-Artikolu 25 tal-legea nr. 176/2010 privind integritatea în exercitarea funcțiilor și demnităților publice, pentru modificarea și completarea Legii nr. 144/2007 privind înființarea, organizarea și funcționarea Agenției Naționale de Integritate, precum și pentru modificarea și completarea altor att normattiv (il-Liġi Nru 176/2010 dwar l-Integrità fit-Twettiq ta’ Kompiti Pubbliċi u l-Okkupazzjoni ta’ Karigi Pubbliċi u li Temenda l-Liġi Nru 144/2007 dwar l-Istabbiliment, Organizzazzjoni u Operazzjoni tal-Aġenzija Nazzjonali għall-Integrità u li Temenda Ċerti Atti Oħra), tal‑1 ta’ Settembru 2010 (
Monitorul Oficial al României
, Parti I, Nru 621 tat‑2 ta’ Settembru 2010), jipprevedi:
“(1)      Fil-każ li individwu jkun ħareġ att amministrattiv, ikkonkluda att legali, adotta deċiżjoni jew ipparteċipa fl-adozzjoni ta’ deċiżjoni bi ksur tal-obbligi legali fil-qasam tal-kunflitti ta’ interessi jew ta’ sitwazzjonijiet ta’ inkompatibbiltà, l-azzjoni tiegħu tikkostitwixxi nuqqas dixxiplinari u għandha tiġi kkastigata skont ir-regoli applikabbli għall-kariga, għall-funzjoni jew għall-attivitajiet rilevanti tiegħu, sa fejn id-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi ma jipprevedux deroga minnhom u fejn l-azzjoni ma tikkostitwixxix reat.
(2)      Individwu li jkun tneħħa mill-kompiti tiegħu jew li jkun tkeċċa mill-kariga skont il-paragrafu 1, jew li fir-rigward tiegħu jkun ġie kkonstatat kunflitt ta’ interessi jew sitwazzjoni ta’ inkompatibbiltà, ma jkunx għad għandu d-dritt li jeżerċita l-kompiti pubbliċi jew li jokkupa l-kariga pubblika li għaliha japplikaw id-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi, bl-eċċezzjoni tal-kompiti elettorali, għal perijodu ta’ tliet snin mid-data li fiha jitneħħa mill-kompiti tiegħu jew li jiġi rtirat mill-kariga pubblika inkwistjoni jew mid-data tat-terminazzjoni awtomatika tal-mandat tiegħu. Fil-każ fejn l-individwu jkun wettaq kompiti eliġibbli, huwa ma jistax iwettaq l-istess kompiti għal perijodu ta’ tliet snin mit-terminazzjoni tal-mandat tiegħu. Fil-każ fejn l-individwu ma jkunx għadu jwettaq kompiti pubbliċi jew jokkupa karigi pubbliċi fil-mument meta tiġi kkonstatata s-sitwazzjoni ta’ inkompatibbiltà jew ta’ kunflitt ta’ interessi, il-perijodu ta’ projbizzjoni ta’ tliet snin jibda, skont il-liġi, fid-data li fiha r-rapport ta’ evalwazzjoni jsir definittiv jew fid-data li fiha deċiżjoni ġudizzjarja li tikkonferma l-kunflitt ta’ interessi jew is-sitwazzjoni ta’ inkompatibbiltà ssir definittiva u irrevokabbli.
[...]”
Skont l-Artikolu 66(1) tal-legea nr. 286/2009 privind Codul penal (il-Liġi Nru 286/2009 dwar il-Kodiċi Kriminali)), tas‑17 ta’ Lulju 2009 (
Monitorul Oficial al României
, Parti I, Nru 510 tal‑24 ta’ Lulju 2009), fil-verżjoni tiegħu fis-seħħ fid-data tal-fatti fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Kriminali”):
“Il-piena addizzjonali ta’ projbizzjoni ta’ eżerċizzju ta’ ċerti drittijiet tikkonsisti fil-projbizzjoni tal-eżerċizzju, għal perijodu ta’ bejn sena u ħames snin, ta’ wieħed jew iktar mid-drittijiet li ġejjin:
a)      id-dritt ta’ eliġibbiltà fi ħdan l-awtoritajiet pubbliċi jew kwalunkwe kompitu pubbliku ieħor;
b)      id-dritt li jiġu eżerċitati kompiti li jimplikaw prerogattivi ta’ awtorità pubblika.”
L-Artikolu 301 tal-Kodiċi Kriminali intitolat “Kunflitt ta’ interessi”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Il-fatt li uffiċjal pubbliku, fl-eżerċizzju tal-kompiti tiegħu, iwettaq att jew jipparteċipa fit-teħid ta’ deċiżjoni li ppermettiet li jinkiseb, direttament jew indirettament, vantaġġ patrimonjali għalih innifsu, għall-konjuġi tiegħu, għal familjari biż-żwieġ jew sat jew li jinkludi t-tieni grad inkluż [...] huwa punibbli b’piena ta’ priġunerija ta’ bejn sena u ħames snin u bil-piena addizzjonali ta’ projbizzjoni tal-eżerċizzju tad-dritt li jokkupa funzjoni pubblika.”

Il
‑
kawża prinċipali u d
‑
domandi preliminari
Fit‑22 ta’ Ġunju 2016, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali ġie elett sindku tal-Komun ta’ MN (ir-Rumanija) għall-perijodu 2016/2020.
F’rapport ta’ evalwazzjoni tal‑25 ta’ Novembru 2019, l-ANI kkonstatat li dan ir-rikorrent ma kienx osserva r-regoli li jirregolaw il-kunflitti ta’ interessi fil-qasam amministrattiv. Fil-fatt, matul il-mandat tiegħu, allegatament huwa kien, permezz ta’ kuntratt ta’ self għal użu, ta lil assoċjazzjoni li martu kienet membru fundatriċi u viċi president tagħha d-dritt li tuża, bla ħlas, għal perijodu ta’ ħames snin, ċerti postijiet li jappartjenu lill-Komun, għall-finijiet ta’ attivitajiet kulturali.
Fil-każ li dan ir-rapport, li jgħodd għall-konstatazzjoni tal-eżistenza ta’ kunflitt ta’ interessi fir-rigward tar-rikorrent fil-kawża prinċipali, isir definittiv b’mod partikolari fl-assenza ta’ kontestazzjoni min-naħa tiegħu, il-mandat tiegħu jintemm
ipso jure
u tiġi imposta fuqu projbizzjoni addizzjonali milli jeżerċita kompiti pubbliċi elettivi għal perijodu ta’ tliet snin, konformement mad-dritt nazzjonali.
Fid‑19 ta’ Diċembru 2019, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali ppreżenta quddiem it-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest, ir-Rumanija) rikors intiż għall-annullament ta’ dan ir-rapport, billi sostna b’mod partikolari li d-dritt tal-Unjoni kien jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li skontha sanzjoni bħal projbizzjoni li wieħed jokkupa kwalunkwe kariga pubblika elettiva għal perijodu ta’ tliet snin tiġi imposta awtomatikament fuq il-persuna li tinstab ħatja ta’ kunflitt ta’ interessi, u ma tistax tiġi aġġustata skont il-gravità tal-ksur imwettaq.
Peress li din il-qorti ddikjarat li ma għandhiex kompetenza sabiex tieħu konjizzjoni ta’ dan ir-rikors, il-kawża intbagħtet lill-qorti tar-rinviju, il-Curtea de Apel Timișoara (il-Qorti tal-Appell ta’ Timișoara, ir-Rumanija).
Din il-qorti tesponi, qabel kollox, li l-kawża prinċipali taqa’ taħt id-dritt tal-Unjoni sa fejn il-Liġi Nru 176/2010 timplimenta t-tieni punt ta’ riferiment li jinsab fl-Anness tad-Deċiżjoni 2006/928. Il-ħolqien tal-ANI seħħ ukoll sabiex jikkonforma ruħu ma’ dan l-għan.
L-imsemmija qorti tirrileva, sussegwentement, li, skont l-Artikolu 25 ta’ din il-liġi, fil-każ ta’ konstatazzjoni tal-eżistenza ta’ kunflitt ta’ interessi fir-rigward ta’ persuna li teżerċita kompiti pubbliċi elettivi, li tikseb natura definittiva, il-mandat tagħha jieqaf
ipso jure
. Barra minn hekk, il-projbizzjoni addizzjonali mill-eżerċizzju ta’ dawn il-kompiti matul perijodu ta’ tliet snin, prevista fil-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu, topera awtomatikament, mingħajr analiżi tan-neċessità ta’ din il-projbizzjoni u lanqas applikazzjoni ddifferenzjata skont il-gravità tal-ksur. Skont il-ġurisprudenza tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali, ir-Rumanija), l-imsemmija projbizzjoni tikkonċerna l-kompiti pubbliċi kollha elettivi msemmija fl-Artikolu 1 tal-imsemmija liġi, minkejja l-espressjoni “l-istess kompitu” użata f’din id-dispożizzjoni. Barra minn hekk, la t-terminazzjoni tal-mandat u lanqas il-projbizzjoni ta’ eżerċizzju tal-kompiti pubbliċi elettivi ma tkun tista’ tiġi kkontestata ġudizzjarjament, peress li l-qorti adita bil-legalità ta’ rapport ta’ evalwazzjoni tal-ANI tista’ tivverifika biss jekk il-fatti li bihom hija akkużata l-persuna kkonċernata jikkostitwixxux kunflitt ta’ interessi jew le u mhux tiddeċiedi dwar is-sanzjonijiet li jirriżultaw minnhom.
Il-qorti tar-rinviju tesponi wkoll li għalkemm, f’dan il-każ, ma ġie kkonstatat ebda reat kontra r-rikorrent fil-kawża prinċipali, l-Artikolu 301(1) tal-Kodiċi Kriminali jipprevedi reat ta’ kunflitt ta’ interessi punibbli wkoll bil-piena addizzjonali ta’ projbizzjoni tal-eżerċizzju tad-dritt li wieħed jokkupa funzjoni pubblika, imsemmija fl-Artikolu 66(1) ta’ dan il-kodiċi. Din il-qorti tqis għalhekk neċessarju li jiġi ddeterminat jekk, bħal din il-piena tal-aħħar, il-projbizzjoni mill-eżerċizzju tal-kompiti pubbliċi elettivi prevista fl-Artikolu 25(2) tal-Liġi Nru 176/2010 għandhiex tiġi evalwata fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità tal-pieni ggarantit fl-Artikolu 49 tal-Karta u, fl-affermattiv, jekk dan il-prinċipju jipprekludix tali sanzjoni.
Fl-aħħar, l-imsemmija qorti tqis li hemm lok li jiġi vverifikat jekk l-Artikolu 15(1) u l-Artikolu 47 tal-Karta jipprekludux dispożizzjoni nazzjonali li timponi awtomatikament din is-sanzjoni għal perijodu stabbilit minn qabel ta’ tliet snin mingħajr ma tippermetti lill-qorti tanalizza n-neċessità jew il-portata tagħha fid-dawl taċ-ċirkustanzi konkreti tal-każ.
Għal dawn ir-raġunijiet, il-Curtea de Apel Brașov (il-Qorti tal-Appell ta’ Brașov) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“1)      Il-prinċipju ta’ proporzjonalità ta’ pieni, li jinsab fl-Artikolu 49 tal-[Karta], għandu jiġi interpretat fis-sens li japplika wkoll għal fatti oħra barra minn dawk iddefiniti formalment mid-dritt nazzjonali bħala reati, iżda li jistgħu jitqiesu bħala ‘akkużi kriminali’, fis-sens tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar il-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali [ffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”)], fid-dawl tal-kriterji żviluppati mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, partikolarment dak dwar il-gravità tas-sanzjoni, bħal fil-kawża prinċipali fir-rigward tal-evalwazzjoni tal-kunflitti ta’ interess, li jistgħu jagħtu lok għall-applikazzjoni tas-sanzjoni komplementari li tikkonsisti fil-projbizzjoni li wieħed jokkupa kariga pubblika elettiva għal perijodu ta’ tliet snin?
2)      Fil-każ li l-ewwel domanda tingħata risposta fl-affermattiv, il-prinċipju ta’ proporzjonalità ta’ pieni, li jinsab fl-Artikolu 49 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, għandu jiġi interpretat bħala li jipprekludi dispożizzjoni tal-leġiżlazzjoni ta’ implimentazzjoni nazzjonali li bis-saħħa tagħha, fil-każ ta’ konstatazzjoni ta’ kunflitt ta’ interess ta’ persuna li tokkupa kariga pubblika elettiva awtomatikament timponi, bis-saħħa tal-liġi (
ope legis
), sanzjoni komplementari li tikkonsisti fil-projbizzjoni li wieħed jokkupa kariga pubblika elettiva esklużivament għal perijodu stabbilit minn qabel ta’ tliet snin, mingħajr il-possibbiltà li tiġi imposta sanzjoni proporzjonali għall-ksur imwettaq?
3)      Id-dritt għax-xogħol, iggarantit fl-Artikolu 15(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, kif ukoll id-dritt għal rimedju effettiv u għal proċess imparzjali, iggarantit fl-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, għandhom jiġu interpretati bħala li jipprekludu dispożizzjoni tal-leġiżlazzjoni ta’ implimentazzjoni nazzjonali li bis-saħħa tagħha, fil-każ ta’ konstatazzjoni ta’ kunflitt ta’ interess ta’ persuna li tokkupa kariga pubblika elettiva awtomatikament timponi, bis-saħħa tal-liġi (
ope legis
), sanzjoni komplementari li tikkonsisti fil-projbizzjoni li wieħed jokkupa kariga pubblika elettiva esklużivament għal perijodu stabbilit minn qabel ta’ tliet snin, mingħajr il-possibbiltà li tiġi imposta sanzjoni proporzjonali għall-ksur imwettaq?”

Fuq id
‑
domandi preliminari

Fuq l
‑
ammissibbiltà
L-ANI u l-Gvern Rumen jikkontestaw l-ammissibbiltà tad-domandi preliminari. Huma jsostnu, minn naħa, li l-Karta ma hijiex applikabbli għall-kawża prinċipali, fl-assenza ta’ implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tagħha. Huma jżidu, min-naħa l-oħra, li d-domandi magħmula huma irrilevanti u li l-problema mqajma hija ta’ natura purament ipotetika, sa fejn il-kawża prinċipali għandha biss bħala għan l-annullament ta’ rapport ta’ evalwazzjoni li kkonstata kunflitt ta’ interessi fir-rigward tar-rikorrent fil-kawża prinċipali u ma tirrigwardax il-kwistjoni tas-sanzjonijiet.
Għandu jitfakkar li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Karta, fir-rigward tal-azzjoni tal-Istati Membri, huwa ddefinit fl-Artikolu 51(1) tagħha, li jgħid li d-dispożizzjonijiet tal-Karta huma indirizzati lill-Istati Membri meta jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni. Dan l-Artikolu 51(1) jikkonferma l-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sens li d-drittijiet fundamentali ggarantiti fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni huma intiżi li japplikaw fis-sitwazzjonijiet kollha rregolati mid-dritt tal-Unjoni, iżda mhux lil hinn minn dawn is-sitwazzjonijiet (sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2019, A. K.
et
(Indipendenza tal-awla dixxiplinari tal-Qorti Suprema) (C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 78, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, mill-indikazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju kif ukoll mill-espożizzjoni tal-motivi dwar il-Liġi Nru 176/2010 jirriżulta li din il-liġi timplimenta t-tieni għan ta’ riferiment li jinsab fl-Anness tad-Deċiżjoni 2006/928, jiġifieri li tipi kkostitwita aġenzija għall-integrità li għandha responsabbiltajiet fil-qasam tal-verifika tal-patrimonju, tal-inkompatibbiltajiet u tal-kunflitti ta’ interessi potenzjali, iżda wkoll tal-kapaċità li tadotta deċiżjonijiet imperattivi li jistgħu jagħtu lok għat-teħid ta’ sanzjonijiet dissważivi.
Kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, l-għanijiet ta’ riferiment stabbiliti fl-anness tagħha għandhom natura vinkolanti għar-Rumanija fis-sens li dan l-Istat Membru huwa suġġett għall-obbligu speċifiku li jilħaq dawn l-għanijiet u li jieħu l-miżuri xierqa sabiex jilħaqhom. Bl-istess mod, l-imsemmi Stat Membru huwa obbligat li jżomm lura milli jimplimenta kwalunkwe miżura li tista’ tipperikola l-kisba ta’ dawn l-istess għanijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Mejju 2021, Asociația “Forumul Judecătorilor din România”
et
, C‑83/19, C‑127/19, C‑195/19, C‑291/19, C‑355/19 u C‑397/19, EU:C:2021:393, punt 172).
Barra minn hekk, l-imsemmija deċiżjoni tobbliga lir-Rumanija tiġġieled, b’mod effettiv u indipendentement minn kwalunkwe effett ħażin possibbli għall-interessi finanzjarji tal-Unjoni, kontra l-korruzzjoni, b’mod partikolari l-korruzzjoni ta’ livell għoli, kif ukoll tipprevedi l-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet effettivi u dissważivi f’każ ta’ reati ta’ korruzzjoni b’mod ġenerali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Euro Box Promotion
et
, C‑357/19, C‑811/19, C‑379/19, C‑547/19 u C‑840/19, EU:C:2021:1034, punti 189 u 190 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat ukoll li r-Rumanija għandha libertà fl-għażla tas-sanzjonijiet applikabbli, li jistgħu jieħdu l-forma ta’ sanzjonijiet amministrattivi, ta’ sanzjonijiet kriminali jew ta’ kombinazzjoni tat-tnejn, peress li din il-kompetenza hija limitata mill-prinċipji ta’ proporzjonalità, ta’ ekwivalenza u ta’ effettività (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Euro Box Promotion
et
, C‑357/19, C‑547/19, C‑379/19, C‑811/19 u C‑840/19, EU:C:2021:103, punti 4 u 192 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Minn dawn il-kunsiderazzjonijiet jirriżulta, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 21 tal-konklużjonijiet tiegħu, li l-Liġi Nru 176/2010, b’mod partikolari l-Artikolu 25 tagħha, tikkostitwixxi miżura ta’ implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta, b’tali mod li din hija applikabbli fil-kuntest tal-kawża prinċipali.
Fir-rigward tas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, hija ġurisprudenza stabbilita li d-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula mill-qorti nazzjonali fil-kuntest legali u fattwali li għandhom jiġu ddefiniti mill-imsemmija qorti nazzjonali, u li ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tivverifika l-eżattezza tagħhom, jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tagħti deċiżjoni dwar talba mressqa minn qorti nazzjonali biss meta jkun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma jkollhiex x’taqsam mal-fatti jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jsirulha domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula mill-qorti nazzjonali (sentenza tat‑l3 ta’ Novembru 2018, Levola Hengelo, C‑310/17, EU:C:2018:899, punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju spjegat fit-talba għal deċiżjoni preliminari li, jekk il-legalità tar-rapport ta’ evalwazzjoni msemmi fil-punt 12 ta’ din is-sentenza kellha tiġi kkonfermata miċ-ċaħda tar-rikors li bih hija adita din il-qorti, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jiġi awtomatikament ipprojbit milli jeżerċita kompiti pubbliċi elettivi għal perijodu ta’ tliet snin, skont l-Artikolu 25(2) tal-Liġi Nru 176/2010, mingħajr ma jkun jista’ jikkontesta din il-projbizzjoni fil-kuntest ta’ proċedura ġudizzjarja oħra.
Għaldaqstant ma jidhirx b’mod manifest li l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Karta għandhom relazzjoni mar-realtà jew is-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali jew li l-problema hija ta’ natura ipotetika.
Minn dan jirriżulta li d-domandi preliminari huma ammissibbli.

Fuq il
‑
mertu

Fuq l
‑
ewwel domanda
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 49(3) tal-Karta għandux jiġi interpretat fis-sens li japplika għal leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi, fi tmiem proċedura amministrattiva, miżura ta’ projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kull servizz pubbliku elettiv għal perijodu stabbilit minn qabel ta’ tliet snin kontra persuna li fir-rigward tagħha tkun ġiet ikkonstatata l-eżistenza ta’ kunflitt ta’ interessi fl-eżerċizzju ta’ tali kompitu.
L-Artikolu 49(3) tal-Karta, li jipprevedi li s-severità tal-pieni ma għandhiex tkun sproporzjonata meta mqabbla mal-ksur, jirrigwarda s-sanzjonijiet ta’ natura kriminali. Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat jekk tali projbizzjoni għandhiex natura kriminali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, ECOTEX BULGARIA, C‑544/19, EU:C:2021:803, punt 90).
Skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 50 tal-Karta u trasposta fl-Artikolu 49(3) tagħha, tliet kriterji huma rilevanti għall-evalwazzjoni tan-natura kriminali ta’ sanzjoni. L-ewwel kriterju huwa dak dwar il-klassifikazzjoni ġuridika tal-ksur fid-dritt intern, it-tieni wieħed huwa dak dwar in-natura stess tal-ksur u t-tielet wieħed huwa dwar il-grad ta’ severità tas-sanzjoni li l-persuna kkonċernata tista’ ġġarrab (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑6 ta’ Ottubru 2021, ECOTEX BULGARIA, C‑544/19, EU:C:2021:803, punt 91, kif ukoll tat‑22 ta’ Marzu 2022, bpost, C‑117/20, EU:C:2022:202, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fil-fatt, anki għal ksur li ma huwiex ikklassifikat bħala “kriminali” mid-dritt nazzjonali, tali natura tista’ madankollu tirriżulta min-natura stess tal-ksur inkwistjoni u mil-livell ta’ severità tas-sanzjonijiet li dan jista’ jwassal għalihom (sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2021, Latvijas Republikas Saeima (Punti ta’ penalità), C‑439/19, EU:C:2021:504, punt 88 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Għalkemm hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa, fid-dawl ta’ dawn il-kriterji, jekk il-miżura inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandhomx natura kriminali fis-sens tal-Artikolu 49(3) tal-Karta, il-Qorti tal-Ġustizzja, meta tiddeċiedi dwar rinviju għal deċiżjoni preliminari, tista’ madankollu tagħti indikazzjonijiet intiżi sabiex jiggwidaw lil din il-qorti fl-evalwazzjoni tagħha (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubrru 2021, ECOTEX BULGARIA, C‑544/19, EU:C:2021:803, punt 92 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fir-rigward tal-ewwel kriterju, dwar il-klassifikazzjoni tal-ksur fid-dritt intern, kemm mill-formulazzjoni tal-Artikolu 25(1) tal-Liġi Nru 176/2010, li jagħmel riferiment għal “nuqqas dixxiplinari”, kif ukoll mill-ġurisprudenza nazzjonali ċċitata fit-talba għal deċiżjoni preliminari, b’mod partikolari minn dik tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali), jirriżulta li, fid-dritt Rumen, la t-terminazzjoni
ipso jure
tal-mandat fil-każ ta’ konstatazzjoni ta’ kunflitt ta’ interessi u lanqas il-projbizzjoni li tiġi eżerċitata kwalunkwe kompitu pubbliku elettiv, komplementari għal dan it-tmiem, ma jitqiesu li huma sanzjonijiet kriminali. Barra minn hekk, mill-proċess li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li dawn il-miżuri huma imposti skont proċedura amministrattiva. Għalkemm huwa minnu li d-dritt Rumen jipprevedi wkoll ir-reat ta’ kunflitt ta’ interessi, is-sanzjonijiet sostnuti f’dan ir-rigward huma, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 31 tal-konklużjonijiet tiegħu, imposti bis-saħħa ta’ proċedura distinta u indipendenti.
Fir-rigward tat-tieni kriterju, dwar in-natura stess tal-ksur, dan jimplika li għandu jiġi vverifikat jekk il-miżura inkwistjoni għandhiex, b’mod partikolari, għan repressiv, li huwa l-karatteristika ta’ sanzjoni ta’ natura kriminali fis-sens tal-Artikolu 49 tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑22 ta’ Ġunju 2021, Latvijas Republikas Saeima (Punti ta’ penalità), C‑439/19, EU:C:2021:504, punt 89, kif ukoll tas‑6 ta’ Ottubru 2021, ECOTEX BULGARIA, C‑544/19, EU:C:2021:803, punt 94 u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, mit-talba għal deċiżjoni preliminari u mill-osservazzjonijiet tal-partijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-Liġi Nru 176/2010 hija intiża li tiggarantixxi l-integrità u t-trasparenza fl-eżerċizzju tal-kompiti u tal-karigi pubbliċi kif ukoll li tipprevjeni l-korruzzjoni istituzzjonali, u li l-miżura ta’ projbizzjoni mill-eżerċizzju tal-kompiti pubbliċi elettivi, bħal dik li tista’ tiġi imposta fil-kawża prinċipali, tagħmel parti minn sensiela usa’ ta’ miżuri li jsegwu, kollha b’mod komplementari, dan l-għan u, konsegwentement, jikkontribwixxu għat-twettiq tal-punti ta’ riferiment previsti mid-Deċiżjoni 2006/928. B’hekk, l-għan ta’ din il-projbizzjoni, bħal dak tal-iskwalifika
ipso jure
tal-mandat, huwa li tippreżerva l-funzjonament tajjeb u t-trasparenza tal-Istat, billi ttemm fit-tul is-sitwazzjonijiet ta’ kunflitt ta’ interessi.
F’dan ir-rigward, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iddeċidiet, fir-rigward ta’ projbizzjoni milli wieħed joħroġ bħala kandidat għall-elezzjonijiet u milli jeżerċita kompiti elettivi li għandhom tali għan u li hija intiża għad-deċiżjoni libera tal-korpi elettivi, li din ma kinitx ta’ natura punittiva, anki jekk din kienet ingħatat wara kundanna kriminali għal atti ta’ korruzzjoni (ara, f’dan is-sens, il-Qorti EDB, 18 ta’ Mejju 2021, Galan vs L‑Italja, CE:ECHR:2021:0518DEC006377216, punti 85 u 97, kif ukoll Qorti EDB, 17 ta’ Ġunju 2021, Miniscalco vs L‑Italja, ECLI:CE:ECHR:2021:0617JUD005509313, punti 64 u 73).
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi u fid-dawl tal-ġurisprudenza msemmija fil-punt preċedenti, jidher li miżura ta’ projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kompiti pubbliċi elettivi għal perijodu ta’ tliet snin, bħal dik li tista’ tiġi imposta fil-kawża prinċipali, għandha għan essenzjalment preventiv u mhux repressiv.
Fir-rigward tat-tielet kriterju, dwar il-grad ta’ severità tas-sanzjoni, għandu jiġi enfasizzat, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 33 tal-konklużjonijiet tiegħu, li tali miżura tikkonsisti mhux fl-impożizzjoni ta’ piena ta’ priġunerija jew fl-impożizzjoni ta’ multa iżda fil-projbizzjoni tal-eżerċizzju futur ta’ attivitajiet speċifiċi, jiġifieri kompiti pubbliċi elettivi, li jirrigwardaw grupp limitat ta’ persuni li għandhom status partikolari. Din il-projbizzjoni għandha wkoll tul limitat u ma tirrigwardax id-dritt tal-vot.
Għandu jingħad ukoll li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, sanzjonijiet simili għall-miżura inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma humiex ikkunsidrati, b’mod ġenerali, bħala li għandhom grad ta’ gravità suffiċjenti sabiex jagħtuhom natura kriminali, iktar u iktar meta d-dritt tal-vot ma huwiex affettwat (ara, f’dan is-sens, il-Kummissjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, 13 ta’ Jannar 1997, Tapie vs Franza, CE:ECHR:1997:0113DEC003225896, p. 5, kif ukoll il-Qorti EDB, 18 ta’ Mejju 2021, Galan vs L‑Italja, CE:ECHR:2021:0518DEC006377216, punti 96 u 97).
Minn dawn il-kunsiderazzjonijiet jirriżulta li ebda wieħed mit-tliet kriterji msemmija fil-punt 34 ta’ din is-sentenza ma jidher li huwa ssodisfatt u li, konsegwentement, il-projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kompiti pubbliċi elettivi prevista mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tidhirx li hija ta’ natura kriminali, fatt li, madankollu, għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
Issa, sa fejn ma hijiex ta’ natura kriminali, din il-miżura ma tistax tiġi evalwata fid-dawl tal-Artikolu 49(3) tal-Karta.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 49(3) tal-Karta għandu jiġi interpretat fis-sens li ma japplikax għal leġiżlazzjoni li tipprevedi, wara proċedura amministrattiva, miżura ta’ projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kull servizz pubbliku elettiv għal tul stabbilit minn qabel ta’ tliet snin kontra persuna li fir-rigward tagħha tkun ġiet ikkonstatata l-eżistenza ta’ kunflitt ta’ interessi fl-eżerċizzju ta’ tali kompitu, fil-każ fejn din il-miżura ma tkunx ta’ natura kriminali.

Fuq it
‑
tieni domanda
Preliminarjament, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li t-tieni domanda hija magħmula fil-każ li l-projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kompiti pubbliċi elettivi prevista fl-Artikolu 25(2) tal-Liġi Nru 176/2010 għandha titqies li hija ta’ natura kriminali. Issa, kif jirriżulta mill-kunsiderazzjonijiet esposti fil-punti 32 sa 46 ta’ din is-sentenza, din il-projbizzjoni, bla ħsara għall-verifiki li għandha twettaq il-qorti tar-rinviju, ma tidhirx li għandha tali natura, b’tali mod li l-Artikolu 49(3) tal-Karta ma huwiex applikabbli.
Madankollu, sa fejn timplimenta d-dritt tal-Unjoni kif ġie indikat fil-punt 27 ta’ din is-sentenza, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandha, fi kwalunkwe każ, tkun konformi mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, bħala prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni.
Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita, il-prinċipju ta’ proporzjonalità jagħmel parti mill-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li għandhom jiġu osservati minn leġiżlazzjoni nazzjonali li tidħol fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni jew li timplimentah, inkluż fl-assenza ta’ armonizzazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni fil-qasam tas-sanzjonijiet applikabbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑11 ta’ April 2019, Repsol Butano u DISA Gas, C‑473/17 u C‑546/17, EU:C:2019:308, punt 39 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tat‑8 ta’ Marzu 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Effett dirett), C‑205/20, EU:C:2022:168, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Skont ġurisprudenza stabbilita, sabiex jiġi osservat il-prinċipju ta’ proporzjonalità, huwa meħtieġ li miżura tkun xierqa sabiex tiggarantixxi, b’mod koerenti u sistematiku, it-twettiq tal-għan leġittimu mfittex u li ma tmurx lil hinn minn dak li huwa xieraq u neċessarju sabiex dan jintlaħaq, filwaqt li l-inkonvenjenzi kkawżati minnha ma għandhomx ikunu sproporzjonati meta mqabbla mal-għanijiet imfittxija (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑25 ta’ Jannar 2018, F, C‑473/16, EU:C:2018:36, punt 56, kif ukoll tas‑7 ta’ Settembru 2022, Cilevičs
et
, C‑391/20, EU:C:2022:638, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fir-rigward tal-miżuri amministrattivi jew repressivi permessi minn leġiżlazzjoni nazzjonali, dawn il-miżuri ma għandhomx imorru lil hinn minn dak li huwa xieraq u neċessarju sabiex jintlaħqu l-għanijiet leġittimament imfittxija permezz ta’ din il-leġiżlazzjoni (sentenza tal‑24 ta’ Frar 2022, Agenzia delle dogane e dei monopoli u Ministero dell’Economia e delle Finanze, C‑452/20, EU:C:2022:111, punt 47 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). B’mod partikolari, is-severità tas-sanzjoni imposta għandha tkun proporzjonata mal-gravità tal-ksur li hija intiża li tissanzjona (sentenza tat‑12 ta’ Settembru 2019, Maksimovic
et
, C‑64/18, C‑140/18, C‑146/18 u C‑148/18, EU:C:2019:723, punt 39 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
F’dawn iċ-ċirkustanzi, sabiex il-qorti tar-rinviju tingħata risposta utli, it-tieni domanda għandha tiġi rriformulata fis-sens li hija intiża, essenzjalment, sabiex isir magħruf jekk il-prinċipju ta’ proporzjonalità jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi miżura ta’ projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kull kompitu pubbliku elettiv għal perijodu stabbilit minn qabel ta’ tliet snin kontra persuna li fir-rigward tagħha tkun ġiet ikkonstatata l-eżistenza ta’ kunflitt ta’ interessi fl-eżerċizzju ta’ tali kompitu.
F’dan il-każ, għandu jitfakkar qabel kollox li l-Liġi Nru 176/2010, li l-Artikolu 25(2) tagħha jipprevedi l-projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kompiti pubbliċi elettivi għal tul ta’ tliet snin, hija intiża li tiggarantixxi l-integrità u t-trasparenza fl-eżerċizzju tal-kompiti u tal-karigi pubbliċi kif ukoll li tipprevjeni l-korruzzjoni istituzzjonali. L-għanijiet ta’ din il-liġi, li jikkontribwixxu għat-twettiq tal-punti ta’ riferiment li jinsabu fl-Anness tad-Deċiżjoni 2006/928, jikkostitwixxu għalhekk għan leġittimu rrikonoxxut mill-Unjoni.
Għalkemm hija l-qorti tar-rinviju, li hija l-unika li għandha kompetenza sabiex tinterpreta u tapplika d-dritt nazzjonali, fil-każ li tikkonferma l-legalità tar-rapport ta’ evalwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li għandha tevalwa b’mod definittiv jekk, fir-rigward tal-kunflitt ta’ interessi kkonstatat f’dan ir-rapport, din is-sanzjoni hijiex xierqa, neċessarja u proporzjonata għat-twettiq ta’ dan l-għan leġittimu, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’, madankollu, tagħti preċiżazzjonijiet intiżi sabiex jiggwidaw lill-imsemmija qorti f’din l-evalwazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Frar 2022, Agenzia delle dogane e dei monopoli u Ministero dell’Economia e delle Finanze, C‑452/20, EU:C:2022:111, punt 40 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Fir-rigward tal-punt dwar jekk l-imsemmija sanzjoni hijiex xierqa sabiex tiggarantixxi, b’mod koerenti u sistematiku, it-twettiq tal-għanijiet leġittimi mfittxija, għandu jitfakkar li din isseħħ wara konstatazzjoni mill-ANI, li saret definittiva, ta’ sitwazzjoni illegali ta’ kunflitt ta’ interessi imputabbli lil persuna li teżerċita kompitu pubbliċi elettivi bħal mandat ta’ sindku, bħar-rikorrent fil-kawża prinċipali, matul l-eżerċizzju tal-kompiti tiegħu, b’mod komplementari għat-tmiem
ipso jure
tal-mandat tagħha.
L-impożizzjoni awtomatika ta’ dawn is-sanzjonijiet tippermetti għalhekk li titwaqqaf għal żmien twil is-sitwazzjoni ta’ kunflitt ta’ interessi rrilevata billi jiġi ppreżervat il-funzjonament tal-Istat u tal-korpi elettivi kkonċernati. Barra minn hekk, il-fatt li jiġu previsti kemm it-terminazzjoni
ipso jure
tal-mandat kif ukoll il-projbizzjoni awtomatika mill-eżerċizzju ta’ kull kompitu pubbliku elettiv u matul tul iddeterminat minn qabel suffiċjentement twil jidher li huwa tali li jiddisswadi lill-persuni li jeżerċitaw mandat elettorali milli jqiegħdu ruħhom f’tali sitwazzjoni u jinkoraġġihom josservaw l-obbligi tagħhom f’dan il-qasam.
Minn dan isegwi li l-projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kompitu pubbliċi elettivi għal tul ta’ tliet snin prevista mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tidher xierqa sabiex jintlaħaq l-għan leġittimu mfittex minn din il-leġiżlazzjoni.
Fir-rigward tan-natura neċessarja ta’ din is-sanzjoni, mill-proċess li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-leġiżlatur Rumen ippreveda din il-projbizzjoni u stabbilixxa t-tul tagħha għal tliet snin fid-dawl tal-gravità intrinsika għall-funzjonament tal-Istat u tas-soċjetà tal-fatti li jikkostitwixxu sitwazzjoni ta’ kunflitt ta’ interessi. B’hekk, l-imsemmija projbizzjoni hija imposta bħala konsegwenza tan-nuqqas imwettaq minn persuna li teżerċita kompitu pubbliċi elettivi, bħar-rikorrent fil-kawża prinċipali, u li huwa ta’ ċerta gravità.
Il-leġiżlatur Rumen ippreveda wkoll, fl-Artikolu 301(1) tal-Kodiċi Kriminali, ir-reat ta’ kunflitt ta’ interessi, punibbli b’piena ta’ priġunerija u b’piena addizzjonali ta’ projbizzjoni mill-eżerċizzju tal-kompiti elettivi ta’ tul varjabbli, ta’ bejn sena u ħames snin.
Għandu jingħad ukoll li l-portata tal-kunflitti ta’ interessi kif ukoll il-livell ta’ korruzzjoni osservati fis-settur pubbliku nazzjonali għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali teċċedix jew le l-limiti ta’ dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan li tiġi ggarantita l-integrità u t-trasparenza fl-eżerċizzju tal-kompiti u tal-karigi pubbliċi kif ukoll sabiex tiġi evitata l-korruzzjoni istituzzjonali. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Liġi Nru 176/2010 timplimenta t-tieni punt ta’ riferiment li jinsab fl-Anness tad-Deċiżjoni 2006/928, li hija ta’ natura vinkolanti għar-Rumanija u intiża sabiex sanzjonijiet dissważivi jkunu jistgħu jirriżultaw mid-deċiżjonijiet imperattivi tal-ANI. Din id-deċiżjoni tobbliga wkoll lil dan l-Istat Membru jiġġieled, b’mod effettiv, kontra l-korruzzjoni.
Issa, fid-dawl tal-komponent preventiv tal-miżura inkwistjoni, li huwa intiż b’mod partikolari sabiex jiddisswadi lill-persuni li jeżerċitaw kompiti pubbliċi minn kull preġudizzju għall-integrità tal-kompitu tagħhom, l-iffissar ta’ tul ta’ żmien stabbilit minn qabel sabiex din il-miżura huwa neċessarju, f’tali kuntest nazzjonali, sabiex tiġi żgurata l-effettività tagħha.
Barra minn hekk, il-projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kompiti pubbliċi elettivi prevista fl-Artikolu 25(2) tal-Liġi Nru 176/2010 hija limitata
ratione temporis
u tapplika biss għal ċerti kategoriji ta’ persuni li jeżerċitaw kompiti partikolari. B’mod partikolari, persuna li teżerċita mandat elettorali bħala sindku, bħar-rikorrent fil-kawża prinċipali, għandha responsabbiltajiet kif ukoll setgħat kbar u għandha l-missjoni li tirrappreżenta ċ-ċittadini tagħha.
Barra minn hekk, din il-projbizzjoni tirrigwarda biss attivitajiet iddefiniti, jiġifieri l-kompiti pubbliċi elettivi, u ma tipprekludix l-eżerċizzju ta’ kull attività professjonali oħra, b’mod partikolari fis-settur privat.
Minn dan isegwi li, fid-dawl tal-kuntest tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, din, sa fejn timponi sanzjoni ta’ ineliġibbiltà ta’ tul stabbilit minn qabel ta’ tliet snin, ma teċċedix il-limiti ta’ dak li huwa neċessarju għat-twettiq tal-għan leġittimu li hija tfittex li tilħaq.
Fir-rigward tan-natura proporzjonata tal-miżura inkwistjoni u, b’mod partikolari, tal-adegwatezza tar-rigorożità tagħha meta mqabbla mal-gravità tal-ksur, għandha titfakkar l-importanza li għandha l-ġlieda kontra l-korruzzjoni fis-settur pubbliku f’ċerti Stati Membri u l-prijorità li ngħatat mil-leġiżlatur Rumen għal dan l-għan, li jirrappreżenta rekwiżit reali tas-soċjetà Rumena kif indikat fl-espożizzjoni tal-motivi dwar il-Liġi Nru 176/2010, impost ukoll mid-Deċiżjoni 2006/928.
Għaldaqstant, fid-dawl tal-gravità tal-preġudizzju għall-interess pubbliku li jirriżulta mill-atti ta’ korruzzjoni u ta’ kunflitti ta’ interessi, anki l-inqas sinjifikattiv, min-naħa tar-rappreżentanti eletti f’kuntest nazzjonali ta’ riskju għoli ta’ korruzzjoni, il-projbizzjoni mill-eżerċizzju tal-kompiti pubbliċi elettivi ta’ tul stabbilit minn qabel ta’ tliet snin prevista minn din il-leġiżlazzjoni nazzjonali ma tidhirx, bħala prinċipju, sproporzjonata meta mqabbla mal-ksur li hija intiża li tissanzjona.
Madankollu, il-fatt li t-tul ta’ din il-projbizzjoni ma huwa akkumpanjat minn ebda possibbiltà ta’ modulazzjoni kif tikkonferma l-ġurisprudenza tal-Înalta Curte de Casație оi Justiție (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija) ma jippermettix li jiġi eskluż li, f’ċerti każijiet eċċezzjonali, din is-sanzjoni tista’ tirriżulta sproporzjonata meta mqabbla mal-ksur li hija tissanzjona.
Dan jista’, fil-fatt, ikun il-każ meta, eċċezzjonalment, l-aġir illegali kkonstatat, fid-dawl tal-għan imfittex, ma jkollux element ta’ gravità filwaqt li l-impatt tal-imsemmija sanzjoni fuq is-sitwazzjoni personali, professjonali u ekonomika tal-persuna kkonċernata jirriżulta partikolarment gravi.
B’hekk, f’dan il-każ, jekk jitqies li l-legalità tar-rapport ta’ evalwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija kkonfermata, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika, fid-dawl taċ-ċirkustanzi rilevanti kollha, jekk is-severità tas-sanzjoni mġarrba mir-rikorrent fil-kawża prinċipali skont l-Artikolu 25(2) tal-Liġi Nru 176/2010 tibqax adegwata mal-gravità tal-kunflitt ta’ interessi kkonstatat f’dan ir-rapport, billi tieħu inkunsiderazzjoni l-għan imfittex minn din il-liġi.
Jekk dan ma jkunx il-każ, hija din il-qorti li għandha tinterpreta din il-leġiżlazzjoni, sa fejn huwa possibbli, fis-sens li tippermetti li tiġi imposta sanzjoni proporzjonata iżda tibqa’ effettiva u dissważiva, fl-osservanza tad-Deċiżjoni 2006/928.
Fil-fatt, għandu jitfakkar li l-qrati nazzjonali huma obbligati jinterpretaw, sa fejn huwa possibbli, id-dritt nazzjonali b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni u li, għalkemm l-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi ma jistax iservi ta’ bażi għal interpretazzjoni
contra legem
tad-dritt nazzjonali, dawn il-qrati nazzjonali, inklużi dawk li jiddeċiedu fl-aħħar istanza, għandhom jemendaw, jekk ikun il-każ, ġurisprudenza stabbilita jekk din tkun ibbażata fuq interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑8 ta’ Mejju 2019, Związek Gmin Zagłębia Miedziowego, C‑566/17, EU:C:2019:390, punti 48 u 49, kif ukoll tal‑4 ta’ Marzu 2020, Telecom Italia, C‑34/19, EU:C:2020:148, punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-prinċipju ta’ proporzjonalità għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi miżura ta’ projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kull kompitu pubbliku elettiv għal perijodu stabbilit minn qabel ta’ tliet snin kontra persuna li fir-rigward tagħha tkun ġiet ikkonstatata l-eżistenza ta’ kunflitt ta’ interessi fl-eżerċizzju ta’ tali kompitu sakemm, fid-dawl taċ-ċirkustanzi rilevanti kollha, l-applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni twassal għall-impożizzjoni ta’ sanzjoni adegwata mal-gravità tal-ksur li hija tippenalizza, fid-dawl tal-għan li tiġi ggarantita l-integrità u t-trasparenza fl-eżerċizzju tal-kompiti u tal-karigi pubbliċi kif ukoll li tiġi evitata l-korruzzjoni istituzzjonali. Dan ma jkunx il-każ meta, eċċezzjonalment, l-aġir illegali kkonstatat, fid-dawl ta’ dan l-għan, ma jkollux element ta’ gravità filwaqt li l-impatt ta’ din il-miżura fuq is-sitwazzjoni personali, professjonali u ekonomika ta’ din il-persuna jirriżulta li jkun partikolarment gravi.

Fuq it
‑
tielet domanda
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 15(1) u l-Artikolu 47 tal-Karta għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi miżura ta’ projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kull servizz pubbliku elettiv matul perijodu stabbilit minn qabel ta’ tliet snin kontra persuna li fir-rigward tagħha tkun ġiet ikkonstatata l-eżistenza ta’ kunflitt ta’ interessi fl-eżerċizzju ta’ tali kompitu.
Fir-rigward tal-Artikolu 15(1) tal-Karta, dan jistabbilixxi d-dritt għax-xogħol u għall-eżerċizzju ta’ professjoni magħżula jew aċċettata liberament. Barra minn hekk, l-eżerċizzju liberu ta’ attività professjonali jagħmel parti mill-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ Marzu 2012, Interseroh Scrap and Metals Trading, C‑1/11, EU:C:2012:194, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
L-ANI u l-Gvern Rumen iqisu li d-dritt li jiġu eżerċitati kompiti pubbliċi elettivi ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 15(1) tal-Karta peress li d-dritt li wieħed jiġi elett jagħmel parti mid-drittijiet politiċi, kif tikkonferma l-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Il-Kummissjoni ssostni wkoll li l-miżura ta’ projbizzjoni ta’ eżerċizzju tal-kompiti pubbliċi elettivi inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tidhirx li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni peress li l-proċess elettiv ma jimplikax id-dritt għal persuna partikolari li teżerċita tali kompiti.
F’dan ir-rigward, huwa minnu li l-Artikolu 15(1) tal-Karta huwa fformulat b’mod wiesa’, kif juri l-użu tal-kliem “kull persuna”, “taħdem” u “xogħol”.
Barra minn hekk, skont l-Ispjegazzjonijiet dwar il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali (ĠU 2007, C 303, p. 17), il-libertà professjonali, stabbilita f’din id-dispożizzjoni, hija rrikonoxxuta fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li tirriżulta b’mod partikolari mis-sentenzi tal‑14 ta’ Mejju 1974, Nold vs Il‑Kummissjoni (4/73, EU:C:1974:51, punti 12 sa 14), tat‑13 ta’ Diċembru 1979, Hauer (44/79, EU:C:1979:290, p. 3727), u tat‑8 ta’ Ottubru 1986, Keller (234/85, EU:C:1986:377, punt 8). L-imsemmija dispożizzjoni hija ispirata wkoll mill-Artikolu 1(2) tal-Karta Soċjali Ewropea, iffirmata f’Torino fit‑18 ta’ Ottubru 1961 u rriveduta fi Strasbourg fit‑3 ta’ Mejju 1996, li tirrikjedi protezzjoni effettiva tad-dritt għall-ħaddiem li jaqla’ l-għajxien tiegħu permezz ta’ xogħol imwettaq liberament, kif ukoll mill-punt 4 tal-Karta Komunitarja tad-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema adottata waqt il-laqgħa tal-Kunsill Ewropew li nżammet fi Strasbourg fid‑9 ta’ Diċembru 1989, li tiddikjara li kull persuna għandha d-dritt għal-libertà tal-għażla u tal-eżerċizzju ta’ professjoni, skont id-dispożizzjonijiet li jirregolaw kull professjoni. B’hekk, l-Artikolu 15(1) tal-Karta għandu kamp ta’ applikazzjoni wiesa’ kemm
ratione personae
kif ukoll
ratione materiae
, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 85 tal-konklużjonijiet tiegħu.
Madankollu, dan il-kamp ta’ applikazzjoni, ikun kemm ikun wiesa’, ma jinkludix id-dritt li jiġi eżerċitat, għal żmien determinat, mandat elettorali miksub wara proċess elettorali demokratiku, bħal dak ta’ sindku.
Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mill-fatt li l-Artikolu 15 tal-Karta jinsab fit-Titolu II tagħha, intitolat “Libertajiet”, filwaqt li dispożizzjonijiet speċifiċi intiżi għad-dritt ta’ kandidatura għall-elezzjonijiet, jiġifieri l-Artikoli 39 u 40 tal-Karta dwar id-dritt tal-vot u tal-kandidatura rispettivament fl-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew u fl-elezzjonijiet muniċipali, jinsabu f’titolu separat, jiġifieri t-Titolu V, intitolat “Drittijiet taċ-Ċittadin”.
Il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem issaħħaħ ukoll tali interpretazzjoni, peress li din iddeċidiet li d-dritt li jiġi eżerċitat mandat elettorali, miksub wara proċess elettorali, huwa dritt politiku li r-remunerazzjoni tiegħu hija biss korollarja (ara, f’dan is-sens, Qorti EDB, 8 ta’ Novembru 2016, Savisaar vs L‑Estonja, ECLI:CE:ECHR:2016:1108DEC000836516, punti 26 u 27).
Minn dan isegwi li d-dritt li jiġu eżerċitati kompiti pubbliċi elettivi, b’mod partikolari dawk ta’ sindku, ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 15(1) tal-Karta, b’tali mod li, f’dan il-każ, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali ma jistax jinvoka utilment din id-dispożizzjoni.
Kif jirriżulta mill-Artikolu 53 tal-Karta, tali interpretazzjoni hija madankollu bla ħsara għall-possibbiltà għall-Istati Membri li japplikaw standard ta’ protezzjoni iktar favorevoli tad-dritt għax-xogħol u għall-eżerċizzju liberu tal-attività professjonali rrikonoxxut mill-kostituzzjoni nazzjonali tagħhom, sakemm din l-applikazzjoni ma tikkompromettix il-livell ta’ protezzjoni previst mill-Karta, kif interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja.
Fir-rigward tal-Artikolu 47 tal-Karta, dan jipprevedi, fl-ewwel paragrafu tiegħu, li kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha ggarantiti mid-dritt tal-Unjoni jkunu nkisru għandha d-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti skont il-kundizzjonijiet previsti f’dan l-artikolu, u jippreċiża, fit-tieni paragrafu tiegħu, li kull persuna għandha d-dritt għal smigħ ġust u pubbliku fi żmien raġonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali, stabbilita minn qabel bil-liġi.
Ir-rikonoxximent tad-dritt għal rimedju effettiv, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 47, f’każ partikolari, jippreżupponi li l-persuna li tinvokah tinvoka drittijiet jew libertajiet iggarantiti mid-dritt tal-Unjoni jew li din il-persuna tkun is-suġġett ta’ proċeduri li jikkostitwixxu implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, RS (Effett tad-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali), C‑430/21, EU:C:2022:99, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Dan huwa l-każ hawnhekk peress li l-projbizzjoni tal-eżerċizzju ta’ kompiti pubbliċi elettivi għal tul perijodu stabbilit minn qabel ta’ tliet snin, sostnuta mir-rikorrent fil-kawża prinċipali fil-każ li l-legalità tar-rapport ta’ evalwazzjoni stabbilit mill-ANI tkun ikkonfermata, hija prevista mil-Liġi Nru 176/2010 li, kif jirriżulta mill-punt 27 ta’ din is-sentenza, timplimenta d-dritt tal-Unjoni. L-Artikolu 47 tal-Karta huwa għalhekk applikabbli għall-kawża prinċipali.
F’dak li jikkonċerna l-kontenut ta’ din id-dispożizzjoni, il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva li jidher f’din id-dispożizzjoni jikkonsisti minn diversi elementi, li jinkludu, b’mod partikolari, il-prinċipju ta’ opportunitajiet ugwali għall-partijiet u d-dritt ta’ aċċess għall-qrati (sentenza tat‑30 ta’ Ġunju 2016, Toma u Biroul Executorului Judecătoresc Horațiu-Vasile Cruduleci, C‑205/15, EU:C:2016:499, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Id-dritt għal rimedju effettiv fis-sens tal-Artikolu 47 tal-Karta jimplika b’mod partikolari li d-detentur ta’ dan id-dritt għandu jkun jista’ jkollu aċċess għal qorti kompetenti sabiex sabiex jiżgura r-rispett tad-drittijiet li d-dritt tal-Unjoni jiggarantilu u, għal dan il-għan, sabiex jeżamina l-kwistjonijiet kollha ta’ liġi u ta’ fatt rilevanti sabiex issolvi t-tilwima li tkun tinsab adita biha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2020, État luxembourgeois (Dritt għal azzjoni ġudizzjarja kontra talba għal informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni), C‑245/19 u C‑246/19, EU:C:2020:795, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata:2019:1074, punt 36).
F’dan il-każ, id-dritt għal rimedju effettiv stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta jippreżupponi, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 100 tal-konklużjonijiet tiegħu, li l-qorti tar-rinviju tkun tista’ tistħarreġ il-legalità tar-rapport ta’ evalwazzjoni tal-ANI li jikkontesta lir-rikorrent fil-kawża prinċipali u, jekk ikun il-każ, tannulla dan ir-rapport kif ukoll is-sanzjonijiet imposti abbażi tiegħu.
Issa, mill-proċess li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li r-rapporti ta’ evalwazzjoni stabbiliti mill-ANI jinkludu d-deskrizzjoni tal-fatti, il-perspettiva tal-persuna kkonċernata u l-evalwazzjoni tal-elementi li jikkostitwixxu l-kunflitt ta’ interessi rrilevati. Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju għandha kompetenza sabiex teżamina, fil-kuntest tal-istħarriġ li hija għandha teżerċita fuq ir-rapport ta’ evalwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-kwistjonijiet kollha rilevanti ta’ liġi u ta’ fatt u, għaldaqstant, fi tmiem dan l-istħarriġ, sabiex tikkonferma jew tinvalida l-eżistenza tal-kunflitt ta’ interessi. Jingħad ukoll li, fil-każ li dik il-qorti tar-rinviju tasal għall-konklużjoni li l-imsemmi rapport ta’ evalwazzjoni huwa illegali, hija għandha s-setgħa li tannullah kif ukoll, konsegwentement, li tinvalida l-miżuri ta’ terminazzjoni tal-mandat u ta’ projbizzjoni ta’ eżerċizzju tal-kompiti pubbliċi elettivi imposti abbażi tiegħu.
Iktar minn hekk, mill-punti 69 u 72 ta’ din is-sentenza jirriżulta li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika li, f’dan il-każ, ir-rekwiżit li tiġi imposta sanzjoni proporzjonata li tirriżulta mid-dritt tal-Unjoni huwa osservat.
Fl-aħħar nett, kif irrileva wkoll l-Avukat Ġenerali fil-punt 102 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ma jinkludi ebda element tali li joħloq dubju dwar l-effettività tar-rimedji ġudizzjarji previsti fid-dritt Rumen jew dwar il-konformità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali mal-Artikolu 47 tal-Karta.
Fid-dawl ta’ dak li ġie espost iktar ’il fuq, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun:
–        l-Artikolu 15(1) tal-Karta għandu jiġi interpretat fis-sens li d-dritt li jiġi eżerċitat mandat elettorali miksub wara proċess elettorali demokratiku, bħal dak ta’ sindku, ma jaqax taħt din id-dispożizzjoni;
–        l-Artikolu 47 tal-Karta għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi miżura ta’ projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kull servizz pubbliku elettiv matul perijodu stabbilit minn qabel ta’ tliet snin kontra persuna li fir-rigward tagħha ġiet ikkonstatata l-eżistenza ta’ kunflitt ta’ interessi fl-eżerċizzju ta’ tali kompitu, sakemm il-persuna kkonċernata jkollha effettivament il-possibbiltà li tikkontesta l-legalità tar-rapport li jkun wettaq din il-konstatazzjoni u tas-sanzjoni imposta abbażi tiegħu, inkluża l-proporzjonalità tagħha.

Fuq l
‑
ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 49(3) tal-Karta għandu jiġi interpretat fis-sens li ma japplikax għal leġiżlazzjoni li tipprevedi, wara proċedura amministrattiva, miżura ta’ projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kull servizz pubbliku elettiv għal tul stabbilit minn qabel ta’ tliet snin kontra persuna li fir-rigward tagħha tkun ġiet ikkonstatata l-eżistenza ta’ kunflitt ta’ interessi fl-eżerċizzju ta’ tali kompitu, fil-każ fejn din il-miżura ma tkunx ta’ natura kriminali.
2)
Il-prinċipju ta’ proporzjonalità għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi miżura ta’ projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kull kompitu pubbliku elettiv għal perijodu stabbilit minn qabel ta’ tliet snin kontra persuna li fir-rigward tagħha tkun ġiet ikkonstatata l-eżistenza ta’ kunflitt ta’ interessi fl-eżerċizzju ta’ tali kompitu sakemm, fid-dawl taċ-ċirkustanzi rilevanti kollha, l-applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni twassal għall-impożizzjoni ta’ sanzjoni adegwata mal-gravità tal-ksur li hija tippenalizza, fid-dawl tal-għan li tiġi ggarantita l-integrità u t-trasparenza fl-eżerċizzju tal-kompiti u tal-karigi pubbliċi kif ukoll li tiġi evitata l-korruzzjoni istituzzjonali. Dan ma jkunx il-każ meta, eċċezzjonalment, l-aġir illegali kkonstatat, fid-dawl ta’ dan l-għan, ma jkollux element ta’ gravità filwaqt li l-impatt ta’ din il-miżura fuq is-sitwazzjoni personali, professjonali u ekonomika ta’ din il-persuna jirriżulta li jkun partikolarment gravi.
3)
L-Artikolu 15(1) tal-Karta għandu jiġi interpretat fis-sens li d-dritt li jiġi eżerċitat mandat elettorali miksub wara proċess elettorali demokratiku, bħal dak ta’ sindku, ma jaqax taħt din id-dispożizzjoni;
4)
L-Artikolu 47 tal-Karta għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi miżura ta’ projbizzjoni mill-eżerċizzju ta’ kull servizz pubbliku elettiv matul perijodu stabbilit minn qabel ta’ tliet snin kontra persuna li fir-rigward tagħha ġiet ikkonstatata l-eżistenza ta’ kunflitt ta’ interessi fl-eżerċizzju ta’ tali kompitu, sakemm il-persuna kkonċernata jkollha effettivament il-possibbiltà li tikkontesta l-legalità tar-rapport li jkun wettaq din il-konstatazzjoni u tas-sanzjoni imposta abbażi tiegħu, inkluża l-proporzjonalità tagħha.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: ir-Rumen.