CELEX: 62021CJ0580
Odesłanie prejudycjalne
Środowisko naturalne
Dyrektywa 2009/28/WE
Wspieranie energii z odnawialnych źródeł energii
Artykuł 16 ust. 2 lit. c)
Dostęp do systemów przesyłowych i dystrybucyjnych
Priorytetowy dostęp przyznany energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii
Wytwarzanie zarówno z odnawialnych, jak i konwencjonalnych źródeł energii

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 16 ust. 2 lit. c) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, zmieniającej i w następstwie uchylającej dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE (
Dz.U. 2009, L 140, s. 16
) w związku z art. 2 lit. a) i e) oraz art. 5 ust. 3 akapit drugi tej dyrektywy.
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy EEW Energy from Waste Großräschen GmbH (zwanym dalej „EEW”) a MNG Mitteldeutsche Netzgesellschaft Strom GmbH (zwanym dalej „MNG Strom”) w przedmiocie szkody, jaką EEW miało ponieść w wyniku powtarzających się wniosków MNG Strom o dostęp do sieci dla energii elektrycznej wytwarzanej przez EEW.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 2001/77/WE
Zgodnie z art. 2 lit. c) dyrektywy 2001/77/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 września 2001 r. w sprawie wspierania produkcji na rynku wewnętrznym energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych (
Dz.U. 2001, L 283, s. 33
):
„Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
[…]
c)
termin »energia elektryczna produkowana z odnawialnych źródeł energii« oznacza energię elektryczną produkowaną przez elektrownie wykorzystujące wyłącznie odnawialne źródła energii, jak również pewną ilość energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii w elektrowniach mieszanych, wykorzystujących także konwencjonalne źródła energii wraz z odnawialną energią elektryczną wykorzystywaną do pompowania w elektrowniach szczytowo-pompowych, z wyłączeniem energii elektrycznej produkowanej w elektrowniach szczytowo-pompowych”.
Dyrektywa 2009/28
Motywy 11, 60 i 61 dyrektywy 2009/28, przed jej uchyleniem dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych (
Dz.U. 2018, L 328, s. 82
), miały następujące brzmienie:
„(11)
Konieczne jest określenie przejrzystych i jednoznacznych zasad obliczania udziału energii ze źródeł odnawialnych i definiowania takich źródeł […].
[…]
(60)
Priorytetowy dostęp i gwarantowany dostęp do energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii są ważne z punktu widzenia zintegrowania odnawialnych źródeł energii z wewnętrznym rynkiem energii elektrycznej, co jest zgodne z art. 11 ust. 2 i rozwija istotę art. 11 ust. 3 dyrektywy [2003/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej dyrektywę 96/92/WE – Oświadczenia dotyczące działań związanych z likwidacją odpadów i gospodarowaniem nimi (
Dz.U. 2003, L 176, s. 37
)]. Wymogi dotyczące utrzymania niezawodności i bezpieczeństwa sieci i zasad dysponowania mogą być różne w zależności od specyfiki sieci krajowej i warunków jej bezpiecznej eksploatacji. Priorytetowy dostęp do sieci daje podłączonym do sieci producentom energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii pewność, że w każdej chwili będą mogli sprzedawać i przesyłać energię elektryczną ze źródeł odnawialnych zgodnie z zasadami podłączenia, kiedy tylko dostępne będzie źródło. W przypadku gdy energia elektryczna z odnawialnych źródeł energii zostanie wprowadzona na rynek transakcji natychmiastowych, gwarantowany dostęp zapewni, że cała sprzedawana i wspierana [dotowana] energia elektryczna uzyska dostęp do sieci, co pozwoli na wykorzystanie maksymalnej ilości energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych wytworzonej w instalacjach podłączonych do sieci. Jednakże nie oznacza to żadnego zobowiązania po stronie państw członkowskich do wspierania lub wprowadzania obowiązku zakupu energii ze źródeł odnawialnych energii. W innych systemach określa się stałą cenę na energię elektryczną z odnawialnych źródeł energii, zwykle w połączeniu z nałożeniem na operatora systemu obowiązku zakupu. W takim przypadku dostęp priorytetowy jest już przyznany.
(61)
W niektórych okolicznościach nie ma możliwości zapewnienia pełnego przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii bez uszczerbku dla niezawodności lub bezpieczeństwa istniejącej sieci energetycznej. W takich okolicznościach właściwe może być wypłacenie producentom rekompensaty finansowej. Niemniej jednak cele niniejszej dyrektywy wymagają, aby następował stały wzrost przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej produkowanej z odnawialnych źródeł energii, a jednocześnie aby nie miało to wpływu na niezawodność lub bezpieczeństwo sieci. W tym celu państwa członkowskie powinny podjąć odpowiednie środki, aby umożliwić większy udział w rynku energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, m.in. przez uwzględnienie specyfiki zmiennych zasobów i zasobów, których w obecnej chwili nie można jeszcze magazynować. W zakresie wymaganym przez cele określone w niniejszej dyrektywie należy jak najszybciej zezwolić na przyłączenie nowych instalacji produkujących energię ze źródeł odnawialnych. Aby przyspieszyć procedury przyłączania do sieci, państwa członkowskie mogą przewidzieć możliwość przyłączenia na zasadach pierwszeństwa lub zastrzeżonego podłączenia do zdolności [produkcyjnej] nowych instalacji wytwarzających energię elektryczną z odnawialnych źródeł energii”.
Artykuł 1 dyrektywy 2009/28, zatytułowany „Przedmiot i zakres”, przewidywał:
„Niniejsza dyrektywa ustanawia wspólne ramy dla promowania energii ze źródeł odnawialnych. Określa ona obowiązkowe krajowe cele ogólne w odniesieniu do całkowitego udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto i w odniesieniu do udziału energii ze źródeł odnawialnych w transporcie. Ustanawia ona zasady dotyczące statystycznych przekazów między państwami członkowskimi, wspólnych projektów między państwami członkowskimi i z państwami trzecimi, gwarancji pochodzenia, procedur administracyjnych, informacji i szkoleń oraz dostępu energii ze źródeł odnawialnych do sieci elektroenergetycznej […]”.
Artykuł 2 tej dyrektywy stanowił:
„Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się definicje zawarte w dyrektywie [2003/54].
Stosuje się również następujące definicje:
a)
»energia ze źródeł odnawialnych« oznacza energię z odnawialnych źródeł niekopalnych, a mianowicie energię wiatru, energię promieniowania słonecznego, energię aerotermalną, geotermalną i hydrotermalną i energię oceanów, hydroenergię, energię pozyskiwaną z biomasy, gazu pochodzącego z wysypisk śmieci, oczyszczalni ścieków i ze źródeł biologicznych (biogaz);
[…]
e)
»biomasa« oznacza ulegającą biodegradacji część produktów, odpadów lub pozostałości pochodzenia biologicznego z rolnictwa (łącznie z substancjami roślinnymi i zwierzęcymi), leśnictwa i związanych działów przemysłu, w tym rybołówstwa i akwakultury, a także ulegającą biodegradacji część odpadów przemysłowych i miejskich;
[…]
j)
»gwarancja pochodzenia« oznacza elektroniczny dokument, który służy wyłącznie jako dowód dla odbiorcy końcowego, że dana część lub ilość energii została wyprodukowana ze źródeł odnawialnych zgodnie z wymogami art. 3 ust. 6 [dyrektywy 2003/54];
[…]”.
Artykuł 5 ust. 1 i 3 wspomnianej dyrektywy miał następujące brzmienie:
„1.   Końcowe zużycie energii brutto ze źródeł odnawialnych w poszczególnych państwach członkowskich wylicza się jako sumę:
a)
końcowego zużycia energii elektrycznej brutto z odnawialnych źródeł energii;
[…]
3.   Dla celów ust. 1 lit. a) końcowe zużycie energii elektrycznej brutto z odnawialnych źródeł energii oblicza się jako ilość energii elektrycznej wytworzonej w państwie członkowskim z odnawialnych źródeł energii, z wyłączeniem wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach szczytowych z członem pompowym z wody, która została wcześniej wpompowana pod górę.
W przypadku instalacji spalania wielopaliwowego wykorzystujących źródła odnawialne oraz konwencjonalne uwzględnia się tylko energię wytworzoną z odnawialnych źródeł energii. Dla celów niniejszego wyliczenia wkład każdego źródła energii oblicza się na podstawie jego zawartości energetycznej.
Energię elektryczną wytworzoną dzięki wykorzystaniu energii wodnej i energii wiatru uwzględnia się zgodnie z zasadami normalizacji określonymi w załączniku II”.
Artykuł 15 ust. 1 tej samej dyrektywy stanowił:
„Do celów wykazania odbiorcom końcowym, jaki jest udział lub jaka jest ilość energii ze źródeł odnawialnych w koszyku energetycznym danego dostawcy energii zgodnie z art. 3 ust. 6 [dyrektywy 2003/54], państwa członkowskie zapewniają możliwość zagwarantowania pochodzenia z odnawialnych źródeł energii elektrycznej w rozumieniu niniejszej dyrektywy zgodnie z obiektywnymi, przejrzystymi i niedyskryminacyjnymi kryteriami”.
Zgodnie z art. 16 ust. 1 i 2 dyrektywy 2009/28:
„1.   Państwa członkowskie podejmują odpowiednie kroki mające na celu stworzenie infrastruktury przesyłowej i dystrybucyjnej sieci elektroenergetycznej, inteligentnych sieci, obiektów magazynowania oraz systemu elektroenergetycznego, aby zagwarantować bezpieczne działanie systemu elektroenergetycznego podczas przystosowania go do dalszego rozwoju wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, w tym również połączeń wzajemnych między państwami członkowskimi oraz między państwami członkowskimi a państwami trzecimi. Państwa członkowskie podejmują również odpowiednie kroki, aby przyspieszyć procedury autoryzacji infrastruktury sieciowej oraz skoordynować zatwierdzanie infrastruktury sieciowej z procedurami administracyjnymi i procedurami planowania.
2.   Z zastrzeżeniem wymogów odnoszących się do zachowania niezawodności i bezpieczeństwa sieci, na podstawie przejrzystych i niedyskryminacyjnych kryteriów, zdefiniowanych przez właściwe organy krajowe:
a)
państwa członkowskie zapewniają, że [by] operatorzy systemów przesyłowych i systemów dystrybucji na ich terytorium gwarantują [gwarantowali] przesył i dystrybucję energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii;
b)
państwa członkowskie zapewniają również priorytetowy dostęp lub gwarantowany dostęp do systemu sieciowego dla energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii;
c)
państwa członkowskie zapewniają, że [by] o ile pozwala na to bezpieczna eksploatacja krajowego systemu elektroenergetycznego i w oparciu o przejrzyste i niedyskryminacyjne kryteria, przy wyborze instalacji wytwarzających energię elektryczną operatorzy systemów przesyłowych przyznają [przyznawali] pierwszeństwo instalacjom wykorzystującym odnawialne źródła energii. Państwa członkowskie zapewniają, by zostały przyjęte odpowiednie środki operacyjne dotyczące sieci i rynku, które zminimalizują ograniczenie [wykorzystania] energii elektrycznej wytworzonej z odnawialnych źródeł energii. Jeżeli przyjmowane są ważne środki, które ograniczą występowanie [wykorzystanie] energii z odnawialnych źródeł energii, aby zagwarantować bezpieczeństwo krajowego systemu energii elektrycznej oraz bezpieczeństwo dostaw energii, państwa członkowskie zapewniają, by odpowiedzialni operatorzy systemów zgłaszali właściwym organom regulacyjnym zastosowanie tych środków i wskazywali działania naprawcze, które zamierzają podjąć w celu zapobiegania nieodpowiednim ograniczeniom”.
Prawo niemieckie
Paragraf 3, zatytułowany „Definicje”, Erneuerbare-Energien-Gesetz (ustawy o odnawialnych źródłach energii) z dnia 25 października 2008 r. (BGBl. 2011 I, s. 1634), w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia 31 lipca 2014 r. (zwanej dalej „EEG z 2012 r.”) stanowił:
„W rozumieniu niniejszej ustawy
1)
»instalacja« oznacza każde urządzenie do wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, […]
3)
»odnawialne źródła energii« oznaczają energię z biomasy […] oraz z ulegającej biodegradacji części odpadów z gospodarstw domowych i przemysłowych,
[…]”.
Paragraf 11 EEG z 2012 r., zatytułowany „Zarządzanie wprowadzaniem do sieci”, przewidywał w ust. 1:
„Na zasadzie odstępstwa operatorzy sieci są zobowiązani do regulowania instalacji […] bezpośrednio lub pośrednio przyłączonych do ich sieci, o ile:
1)
w przeciwnym razie w danym obszarze sieci, w tym sieci zasilającej sieć główną, doszłoby do przeciążenia sieci,
2)
zostaje zachowane pierwszeństwo dla energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, chyba że inne instalacje wytwarzające energię elektryczną muszą pozostawać podłączone do sieci w celu zagwarantowania bezpieczeństwa i niezawodności systemu dostaw energii elektrycznej,
[…]”.
Paragraf 12 EEG z 2012 r., zatytułowany „Regulacja dotycząca przypadków nadzwyczajnych”, przewidywał w ust. 1:
„Jeżeli wprowadzanie energii elektrycznej z instalacji wytwarzających energię elektryczną z odnawialnych źródeł energii zostaje zmniejszone z powodu przeciążenia sieci w rozumieniu § 11 ust. 1, operatorom, których to dotyczy, należy zrekompensować 95 % utraconych dochodów, z uwzględnieniem dodatkowych wydatków i zaoszczędzonych kosztów […]”.
Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że te przepisy EEG z 2012 r. odpowiadają zasadniczo przepisom trzech wersji EEG mających kolejno zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
EEW eksploatuje w Großräschen (Niemcy) instalację termicznej utylizacji odpadów, w której wytwarza energię elektryczną i cieplną. Część tych odpadów, składająca się z odpadów ulegających biodegradacji, jest przetwarzana poprzez spalanie wraz z innymi rodzajami odpadów. Udział odpadów ulegających biodegradacji jest zmienny i może stanowić do 50 % całkowitej ilości odpadów. Część energii elektrycznej wytworzonej przez tę instalację zasila sieć, której operatorem jest MNG Strom, z którym EEW jest związane umową o przyłączeniu i zakupie.
W latach 2011–2016 MNG Strom wielokrotnie zwracał się w ramach zarządzania bezpieczeństwem sieci, w danym wypadku w porozumieniu z 50 Hertz Transmission GmbH jako operatorem systemu przesyłowego, do EEW o tymczasowe ograniczenie zasilania danych sieci ze względu na problemy z przeciążeniem sieci. W konsekwencji EEW wniosło powództwo przeciwko MNG Strom, w którym zażądało od MNG Strom zapłaty kwoty 2,24 mln EUR tytułem odszkodowania, w szczególności na podstawie § 12 EEG z 2012 r.
Sąd apelacyjny oddalił powództwo EEW ze względu na to, że energia elektryczna wytworzona w instalacji EEW nie jest wytworzona wyłącznie z odnawialnych źródeł energii, w związku z czym instalacji tej nie można uznać za „instalację wytwarzającą energię elektryczną z odnawialnych źródeł energii” w rozumieniu właściwych przepisów krajowych.
EEW wniosło skargę rewizyjną od wyroku sądu apelacyjnego do Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości), będącego sądem odsyłającym.
Zdaniem tego sądu rozstrzygnięcie tej skargi zależy od odpowiedzi na pytanie, czy instalacja EEW stanowi „instalację wytwarzającą energię elektryczną z odnawialnych źródeł energii” w rozumieniu § 12 EEG z 2012 r. w związku z art. 2 lit. c) dyrektywy 2001/77 i przepisami dyrektywy 2009/28, w szczególności jej art. 16 ust. 2 lit. c).
W tych okolicznościach Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 16 ust. 2 lit. c) w związku z art. 2 lit. a) i e) dyrektywy 2009/28 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku wprowadzania energii elektrycznej do sieci pierwszeństwo należy przyznać również takim instalacjom, w których energia elektryczna jest wytwarzana poprzez termiczną utylizację odpadów mieszanych, które zawierają zmienną część odpadów przemysłowych i komunalnych ulegających biodegradacji?
2)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: Czy przyznanie pierwszeństwa w przypadku wprowadzania energii elektrycznej do sieci zgodnie z art. 16 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2009/28 jest uzależnione od wielkości części odpadów ulegających biodegradacji zastosowanej w sposób opisany w pytaniu pierwszym przy wytwarzaniu energii elektrycznej?
3)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie: Czy istnieje próg istotności dla części odpadów ulegających biodegradacji, poniżej którego wyłączone jest stosowanie do wytwarzanej energii elektrycznej przepisów dotyczących energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych?
4)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie trzecie: Do jakiej części odpadów ulegających biodegradacji odnosi się ten próg lub w jaki sposób należy go ustalić?
5)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytania pierwsze i drugie: Czy w przypadku zastosowania przepisów dotyczących energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych do energii elektrycznej, która jest tylko częściowo wytwarzana z odpadów ulegających biodegradacji, można zastosować koncepcję prawną zawartą w art. 5 ust. 3 akapit drugi dyrektywy 2009/28 w ten sposób, że przepisy te mają zastosowanie tylko do części energii elektrycznej wytworzonej z odnawialnych źródeł energii i część ta jest obliczana na podstawie zawartości energetycznej poszczególnych źródeł energii?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 16 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2009/28 należy interpretować w ten sposób, że pierwszeństwo dostępu do sieci elektroenergetycznej przysługujące instalacjom wytwarzającym energię elektryczną z odnawialnych źródeł energii należy przyznać nie tylko instalacjom wytwarzającym energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych źródeł energii, lecz również instalacjom, w których energia elektryczna jest wytwarzana zarówno z odnawialnych, jak i konwencjonalnych źródeł energii.
Zgodnie z art. 16 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2009/28 państwa członkowskie zapewniają, aby – o ile pozwala na to bezpieczna eksploatacja krajowego systemu elektroenergetycznego i w oparciu o przejrzyste i niedyskryminacyjne kryteria przy wyborze instalacji wytwarzających energię elektryczną – operatorzy systemów przesyłowych przyznawali pierwszeństwo instalacjom wykorzystującym odnawialne źródła energii.
O ile dyrektywa 2009/28 definiuje w art. 2 lit. a) pojęcie „energii ze źródeł odnawialnych” jako obejmujące w szczególności „biomasę”, a w art. 2 lit. e) pojęcie „biomasy” jako obejmujące w szczególności „ulegającą biodegradacji część odpadów przemysłowych i miejskich”, o tyle nie precyzuje ona zakresu pojęcia „instalacji wytwarzającej energię elektryczną wykorzystującą odnawialne źródła energii” w rozumieniu jej art. 16 ust. 2 lit. c).
W tych warunkach, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, względy zarówno jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wskazują na to, że treści przepisu prawa Unii, który nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia swego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię, którą należy ustalić, uwzględniając nie tylko brzmienie, ale również kontekst przepisu i cel danego uregulowania [wyrok z dnia 2 czerwca 2022 r., T.N. i N.N. (Oświadczenie o odrzuceniu spadku),
C‑617/20
,
EU:C:2022:426
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo].
Co się tyczy przede wszystkim brzmienia art. 16 ust. 2 lit. c) zdanie pierwsze dyrektywy 2009/28, przepis ten, odnoszący się do instalacji, które „wykorzystują” odnawialne źródła energii, nie pozwala sam w sobie na ustalenie, czy dotyczy on tylko instalacji wytwarzających energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych źródeł energii, czy też znajduje on zastosowanie również do instalacji, które wykorzystują w tym celu jedynie częściowo takie źródła energii.
Ponadto zdanie drugie tego przepisu, które odnosi się do środków, jakie należy podjąć w celu zminimalizowania ograniczenia wykorzystania energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii, wydaje się poprzez użycie czasownika „zminimalizować” bazować na założeniu, że priorytetowy dostęp powinien być również przyznawany instalacjom wykorzystującym tylko częściowo odnawialne źródła energii. Wyłączenie takich instalacji skutkowałoby bowiem wykluczeniem z dostępu priorytetowego części, być może znacznej, „zielonej” energii elektrycznej.
Następnie, co się tyczy kontekstu, w jaki wpisuje się wspomniany przepis, dyrektywa 2001/77 definiowała w art. 2 lit. c) „energię elektryczną produkowaną z odnawialnych źródeł energii” jako „energię elektryczną produkowaną przez elektrownie wykorzystujące wyłącznie odnawialne źródła energii, jak również pewną ilość energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii w elektrowniach mieszanych, wykorzystujących także konwencjonalne źródła energii”.
Tymczasem dyrektywa 2009/28, która zastąpiła dyrektywę 2001/77 i obowiązywała w okresie właściwym dla okoliczności faktycznych sprawy przed sądem krajowym, nie przejęła tej definicji. Ta dyrektywa definiuje w art. 2 lit. a) „energię ze źródeł odnawialnych” jako „energię z odnawialnych źródeł niekopalnych”, a następnie precyzuje, które źródła odnawialne są objęte tą definicją. W związku z tym, jak zauważyła 50 Hertz Transmission, kwalifikacja „energii elektrycznej produkowanej z odnawialnych źródeł energii” nie zależy już od rodzaju instalacji, w której energia elektryczna została wyprodukowana, lecz wyłącznie od źródeł energii wykorzystywanych przez te instalacje do produkcji energii elektrycznej.
Wreszcie, co się tyczy celów dyrektywy 2009/28, zmierza ona, jak wynika z jej art. 1, do ustanowienia wspólnych ram dla promowania produkcji energii ze źródeł odnawialnych poprzez określenie w szczególności obowiązkowych celów krajowych w odniesieniu do udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto.
Ponadto z motywu 60 tej dyrektywy wynika, że poprzez zintegrowanie energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych z rynkiem transakcji natychmiastowych ma ona na celu wspieranie w jak największym stopniu wykorzystania energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii. W motywie 61 wspomnianej dyrektywy jest mowa o tym, że ma ona na celu stały wzrost przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii i że w tym celu państwa członkowskie powinny podjąć odpowiednie środki, aby umożliwić większy udział w rynku energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii.
Ponadto zgodnie z orzecznictwem Trybunału, co się tyczy gwarantowanego dostępu przewidzianego w art. 16 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2009/28, ma on na celu zintegrowanie odnawialnych źródeł energii z wewnętrznym rynkiem energii elektrycznej poprzez zapewnienie dostępu do sieci dla całej energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii, co pozwala na wykorzystanie maksymalnej ilości energii elektrycznej produkowanej z odnawialnych źródeł energii (zob. podobnie wyrok z dnia 27 stycznia 2022 r., Fondul Proprietatea,
C‑179/20
,
EU:C:2022:58
, pkt
).
Tymczasem cele związane z maksymalnym wykorzystaniem energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii i stałym wzrostem przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii mogłyby zostać zagrożone, gdyby instalacja wytwarzająca energię elektryczną, która nie wykorzystuje wyłącznie odnawialnych źródeł energii, została z tego względu zrównana z instalacją wykorzystującą wyłącznie konwencjonalne źródła energii i w konsekwencji wyłączona z priorytetowego dostępu przewidzianego w art. 16 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2009/28.
W związku z tym na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 16 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2009/28 należy interpretować w ten sposób, że pierwszeństwo dostępu do sieci elektroenergetycznej przysługujące instalacjom wytwarzającym energię elektryczną z odnawialnych źródeł energii należy przyznać nie tylko instalacjom wytwarzającym energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych źródeł energii, lecz również instalacjom, w których energia elektryczna jest wytwarzana zarówno z odnawialnych, jak i konwencjonalnych źródeł energii.
W przedmiocie pytań od drugiego do piątego
Poprzez pytania od drugiego do piątego, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 16 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2009/28 należy interpretować w ten sposób, że instalacja wytwarzająca energię elektryczną zarówno z odnawialnych, jak i konwencjonalnych źródeł energii, w zmiennych proporcjach, korzysta z pierwszeństwa dostępu do sieci elektroenergetycznej wyłącznie w odniesieniu do części energii elektrycznej wytworzonej z odnawialnych źródeł energii, a jeśli tak, to na jakich zasadach stosuje się ten priorytetowy dostęp.
W niniejszej sprawie sąd odsyłający zastanawia się w szczególności, czy instalacja taka jak eksploatowana przez EEW, która wytwarza energię elektryczną z mieszaniny odpadów zawierającej zmienną część odpadów przemysłowych i komunalnych ulegających biodegradacji, korzysta z pierwszeństwa dostępu do sieci wyłącznie w odniesieniu do energii elektrycznej wytwarzanej z tej zmiennej części.
W tym względzie należy na wstępie zauważyć, że z definicji zawartych w art. 2 lit. a) i e) dyrektywy 2009/28 wynika, iż o ile energia uzyskana w wyniku przetworzenia biomasy stanowi energię ze źródeł odnawialnych, o tyle jedynie ulegająca biodegradacji część odpadów przemysłowych i komunalnych wchodzi w zakres pojęcia „biomasy” zdefiniowanego w tej dyrektywie. Energię wytwarzaną w drodze termicznego przetwarzania odpadów przemysłowych i komunalnych uznaje się zatem w wypadku energii elektrycznej wytworzonej z tej ulegającej biodegradacji części tych odpadów, z wyłączeniem ich części składającej się z odpadów konwencjonalnych, za energię ze źródeł odnawialnych.
Następnie w odniesieniu do art. 16 ust. 2 lit. b) tej dyrektywy Trybunał orzekł, że przepis ten wspomina wprawdzie o możliwości ustanowienia „gwarantowanego dostępu” do sieci dla energii elektrycznej wytworzonej ze źródeł odnawialnych, ale jedynie w odniesieniu do „zielonej” energii elektrycznej, oraz że wspomniany przepis nie może zatem służyć jako podstawa prawna dla krajowych przepisów mających na celu zapewnienie gwarantowanego dostępu dla instalacji wytwarzających energię ze źródeł konwencjonalnych (zob. podobnie wyrok z dnia 27 stycznia 2022 r., Fondul Proprietatea,
C‑179/20
,
EU:C:2022:58
, pkt
). Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 46 opinii, w analogiczny sposób należy interpretować zasadę pierwszeństwa dostępu do sieci, o której mowa w art. 16 ust. 2 lit. c) wspomnianej dyrektywy.
W związku z tym instalacja wytwarzająca energię elektryczną wykorzystująca mieszaninę odpadów, której jedynie zmienna część składa się z ulegających biodegradacji odpadów przemysłowych i komunalnych lub, ogólniej, wykorzystująca w zmiennych proporcjach zarówno odnawialne, jak i konwencjonalne źródła energii, powinna móc korzystać z pierwszeństwa dostępu przewidzianego w art. 16 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2009/28 jedynie w odniesieniu do zmiennej części energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii.
Dyrektywa 2009/28 nie określa jednak, w jaki sposób należy obliczać udział energii elektrycznej wytworzonej z odnawialnych źródeł energii w instalacji wytwarzającej energię elektryczną wykorzystującej zarówno odnawialne, jak i konwencjonalne źródła energii, a w szczególności czy udział ten powinien osiągnąć pewien minimalny próg, aby produkowana energia elektryczna korzystała z pierwszeństwa dostępu.
Dyrektywa ta ogranicza się w art. 16 ust. 2 lit. c) do nałożenia dwóch wymogów.
W pierwszej kolejności przepis ten uzależnia pierwszeństwo dostępu od potrzeb związanych z bezpieczeństwem krajowego systemu elektroenergetycznego. W tym względzie w motywie 60 dyrektywy 2009/28 wyjaśniono, że wymogi dotyczące utrzymania niezawodności i bezpieczeństwa sieci i zasad dysponowania mogą być różne w zależności od specyfiki sieci krajowej i warunków jej bezpiecznej eksploatacji.
W drugiej kolejności art. 16 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2009/28 wymaga, aby zarządzanie pierwszeństwem dostępu odbywało się oparciu o przejrzyste i niedyskryminacyjne kryteria. W tym względzie motyw 11 podkreśla znaczenie określenia przejrzystych i jednoznacznych zasad obliczania udziału energii ze źródeł odnawialnych i definiowania takich źródeł. Ponadto w motywie 60 wspomnianej dyrektywy przypomniano w sposób ogólny znaczenie priorytetowego dostępu zastrzeżonego dla energii elektrycznej pochodzącej z odnawialnych źródeł energii dla zintegrowania odnawialnych źródeł energii z wewnętrznym rynkiem energii elektrycznej, a w szczególności że ten priorytetowy dostęp powinien zostać odzwierciedlony w krajowych zasadach przyłączenia poprzez zapewnienie, że podłączeni producenci energii elektrycznej pochodzącej z odnawialnych źródeł energii będą mogli w każdej chwili sprzedawać i przesyłać energię elektryczną ze źródeł odnawialnych, kiedy tylko źródło będzie dostępne.
Wynika z tego, że państwa członkowskie dysponują szerokim zakresem uznania przy ustalaniu szczegółowych zasad wdrożenia priorytetowego dostępu, z którego powinny korzystać instalacje wytwarzające energię elektryczną wykorzystujące odnawialne źródła energii, pod warunkiem że przestrzegają one celów realizowanych przez tę dyrektywę.
Trybunał zresztą stwierdził już, że poprzez przyjęcie dyrektywy 2009/28 prawodawca Unii nie tylko nie zamierzał dokonywać wyczerpującej harmonizacji krajowych systemów wsparcia produkcji zielonej energii, ale też z jednej strony wyszedł z założenia, że państwa członkowskie stosują różne systemy wsparcia, a z drugiej strony przyjął zasadę, że należy zapewnić sprawne funkcjonowanie tych systemów, po to by zachować zaufanie inwestorów oraz pozwolić tym państwom na opracowanie skutecznych środków krajowych pozwalających osiągnąć wyznaczone im w owej dyrektywie obowiązkowe krajowe cele ogólne (wyrok z dnia 4 października 2018 r., L.E.G.O.,
C‑242/17
,
EU:C:2018:804
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W konsekwencji zgodnie z utrwalonym orzecznictwem do sądu krajowego, który jako jedyny jest właściwy do dokonania oceny okoliczności faktycznych i dokonania wykładni przepisów krajowych, należy ustalenie, czy w niniejszej sprawie spełnione są wynikające z prawa Unii wymogi dotyczące określenia szczegółowych zasad realizacji priorytetowego dostępu dla instalacji wykorzystujących odnawialne źródła energii. Niemniej Trybunał, do którego zwrócono się o udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi w ramach odesłania prejudycjalnego, jest właściwy do udzielenia wskazówek co do okoliczności, jakie państwa członkowskie powinny wziąć pod uwagę w celu zastosowania pierwszeństwa dostępu do sieci na podstawie akt sprawy w postępowaniu głównym oraz uwag pisemnych i ustnych, które zostały mu przedstawione, tak aby umożliwić sądowi krajowemu wydanie orzeczenia (zob. analogicznie wyrok z dnia 22 września 2020 r., Cali Apartments,
C‑724/18 i C‑727/18
,
EU:C:2020:743
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym względzie wymóg zawarty w art. 16 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2009/28, zgodnie z którym pierwszeństwo dostępu do sieci elektroenergetycznej powinno być przyznawane w oparciu o przejrzyste i niedyskryminacyjne kryteria, oznacza, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 54 opinii, że powinny być one jasne, podane uprzednio do wiadomości przez państwa członkowskie oraz że ich stosowanie powinno być przewidywalne dla wszystkich zainteresowanych stron.
Ponadto z dyskusji, która odbyła się na rozprawie przed Trybunałem, wynika, że instalacje wytwarzające energię elektryczną mogą do celów stosowania art. 16 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2009/28 zostać podzielone na trzy grupy, czyli, odpowiednio, na instalacje wykorzystujące wyłącznie odnawialne źródła energii, instalacje wykorzystujące wyłącznie konwencjonalne źródła energii oraz instalacje wykorzystujące miks odnawialnych i konwencjonalnych źródeł energii.
Jest jasne, po pierwsze, że instalacje należące do pierwszej grupy powinny zawsze korzystać, z zastrzeżeniem ograniczeń związanych z bezpieczeństwem i przepustowością sieci, z pierwszeństwa dostępu dla całej wytwarzanej przez nie energii elektrycznej i że instalacje należące do drugiej grupy nie mogą uzyskać na podstawie tego przepisu żadnego dostępu priorytetowego, a po drugie, że instalacje należące do tych dwóch pierwszych grup powinny co do zasady być traktowane jednakowo w ramach grupy, do której należą.
Jeśli chodzi o instalacje należące do trzeciej grupy, należy natomiast przypomnieć w pierwszej kolejności, że, jak wynika z pkt 37 niniejszego wyroku, dostęp priorytetowy przysługuje im jedynie w odniesieniu do części energii elektrycznej wytworzonej z odnawialnych źródeł energii. W drugiej kolejności – w ramach tej trzeciej grupy instalacje nie mogą być traktowane jednakowo, ponieważ wykorzystywany przez nie udział odnawialnych źródeł energii niekoniecznie jest taki sam.
Otóż zamierzony przez dyrektywę 2009/28 cel polegający na wspieraniu stosowania energii ze źródeł odnawialnych mógłby zostać zagrożony, gdyby instalacje wykorzystujące znaczną część odnawialnych źródeł energii korzystały automatycznie z priorytetowego dostępu ze szkodą dla innych instalacji, które również wykorzystują odnawialne źródła energii, ale w mniejszym stopniu. Niemniej ze względu na ten właśnie cel powinna istnieć możliwość uprzywilejowania tych pierwszych w stosunku do tych drugich, ale bez przyznania im automatycznego pierwszeństwa.
Ważne jest zatem, aby kryteria przyjęte w celu określenia kolejności, w jakiej operator systemu będzie korzystał z instalacji wykorzystujących miks odnawialnych i konwencjonalnych źródeł energii, odzwierciedlały wielkość udziału wykorzystywanych przez nie odnawialnych źródeł energii.
Podobnie ważne jest, aby kryteria te uwzględniały specyfikę i ograniczenia techniczne charakteryzujące zarządzanie dostępem instalacji do sieci elektroenergetycznych. W tym względzie MNG Strom wyjaśnił, że operator systemu przesyłowego energii elektrycznej nie wie w czasie rzeczywistym, jaka część odpadów ulegających biodegradacji jest wykorzystywana przez instalację wytwarzającą energię elektryczną, kiedy ma wybrać kolejność, w jakiej należy wyłączyć instalacje, a operatorzy tych instalacji sami zresztą nie wiedzą, jaki jest udział energii ze źródeł odnawialnych w danym momencie. 50 Hertz Transmission z kolei podkreśliła, że decyzja o przyznaniu pierwszeństwa jest środkiem nadzwyczajnym, który podejmuje się praktycznie ad hoc i który pociąga za sobą następstwa dla dalszych operatorów, a to oznacza, że kryteria przyznawania pierwszeństwa powinny umożliwiać udzielenie operatorowi sieci konkretnych wskazówek.
Należy dodać, że z charakterystyki energii elektrycznej wynika, że po wprowadzeniu jej do sieci przesyłowej bądź dystrybucyjnej trudne jest ustalenie jej pochodzenia oraz w szczególności źródła energii, z której została wytworzona (wyrok z dnia 1 lipca 2014 r., Ålands Vindkraft,
C‑573/12
,
EU:C:2014:2037
, pkt
). Podobnie w momencie, gdy operator systemu przesyłowego korzysta z instalacji wytwarzającej energię elektryczną, która wykorzystuje zarówno odnawialne, jak i konwencjonalne źródła energii, równie trudno jest konkretnie zidentyfikować część energii elektrycznej wytworzonej przez tę instalację z odnawialnych źródeł energii. Te okoliczności techniczne powodują pewną niepewność, w związku z czym nie można wykluczyć, że część energii elektrycznej zadeklarowanej jako pochodząca z odnawialnych źródeł energii nie została w pełni wytworzona w ten sposób w tym konkretnym momencie.
Tymczasem cel, do którego osiągnięcia dąży dyrektywa 2009/28, polegający na wspieraniu w jak największym stopniu dostępu do sieci energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii, nie wymaga, by dokładnie w chwili, gdy operator systemu korzysta z instalacji wytwarzającej energię elektryczną z wykorzystaniem miksu energetycznego, operator ten był świadomy dokładnego udziału tego rodzaju energii elektrycznej w całkowitej ilości energii dostarczonej przez tę instalację.
W tym względzie wystarczy, by zastosowanie kryteriów przyjętych przez właściwe organy krajowe pozwoliło, aby w wystarczająco długim i reprezentatywnym okresie, w miarę możliwości technicznych, każdej instalacji wytwarzającej energię elektryczną zarówno z odnawialnych, jak i konwencjonalnych źródeł energii przyznano pierwszeństwo dostępu do sieci proporcjonalnie do wielkości udziału odnawialnych źródeł energii wykorzystywanych przez tę instalację.
Nie można wykluczyć, że właściwe organy krajowe uwzględnią w tym celu gwarancję pochodzenia w rozumieniu art. 2 lit. j) dyrektywy 2009/28 wydaną w danym wypadku producentowi energii elektrycznej na podstawie art. 15 tej dyrektywy, niezależnie od okoliczności, że taka gwarancja jest, jak wynika w szczególności z ust. 1 tego przepisu, udzielana w celu umożliwienia odbiorcom końcowym upewnienia się co do dokładnego składu koszyka energetycznego dostawcy energii.
Ponadto nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby właściwe władze krajowe, w ramach korzystania z przysługującego im zakresu uznania przy ustalaniu tych kryteriów, oparły się na niektórych przepisach zawartych w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2009/28, w szczególności na przepisie, zgodnie z którym w instalacjach spalania wielopaliwowego wykorzystujących źródła odnawialne oraz konwencjonalne wkład każdego źródła energii jest w celu obliczenia udziału energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych obliczany na podstawie zawartości energetycznej tego źródła.
Z całości powyższych rozważań wynika, że na pytania od drugiego do piątego należy odpowiedzieć, iż art. 16 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2009/28 należy interpretować w ten sposób, że instalacja wytwarzająca energię elektryczną zarówno z odnawialnych, jak i konwencjonalnych źródeł energii, korzysta z pierwszeństwa dostępu do sieci wyłącznie w odniesieniu do udziału energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii. Do państw członkowskich należy ustanowienie szczegółowych zasad stosowania tego pierwszeństwa dostępu poprzez określenie przejrzystych i niedyskryminacyjnych kryteriów, które – uwzględniając wymogi odnoszące się do zachowania niezawodności i bezpieczeństwa sieci – pozwalają ustalić kolejność pierwszeństwa w zależności od wielkości udziału odnawialnych źródeł energii wykorzystywanych przez każdą instalację wytwarzającą energię elektryczną.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionych przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:

1)
Artykuł 16 ust. 2 lit. c) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, zmieniającej i w następstwie uchylającej dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE
należy interpretować w ten sposób, że:
pierwszeństwo dostępu do sieci elektroenergetycznej przysługujące instalacjom wytwarzającym energię elektryczną z odnawialnych źródeł energii należy przyznać nie tylko instalacjom wytwarzającym energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych źródeł energii, lecz również instalacjom, w których energia elektryczna jest wytwarzana zarówno z odnawialnych, jak i konwencjonalnych źródeł energii.

2)
Artykuł 16 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2009/28
należy interpretować w ten sposób, że:
instalacja wytwarzająca energię elektryczną zarówno z odnawialnych, jak i konwencjonalnych źródeł energii, korzysta z pierwszeństwa dostępu do sieci wyłącznie w odniesieniu do udziału energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii. Do państw członkowskich należy ustanowienie szczegółowych zasad stosowania tego pierwszeństwa dostępu poprzez określenie przejrzystych i niedyskryminacyjnych kryteriów, które – uwzględniając wymogi odnoszące się do zachowania niezawodności i bezpieczeństwa sieci – pozwalają ustalić kolejność pierwszeństwa w zależności od wielkości udziału odnawialnych źródeł energii wykorzystywanych przez każdą instalację wytwarzającą energię elektryczną.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.