CELEX: 62021TJ0088
Służba publiczna
Urzędnik
Personel ESDZ pełniący służbę w państwie trzecim
Szef delegatury
Okres próbny na szczeblu kierowniczym
Sprawozdanie końcowe z oceny okresu próbnego na szczeblu kierowniczym
Akt niewywołujący niekorzystnych skutków
Niedopuszczalność
Przeniesienie z urzędu na stanowisko niekierownicze w siedzibie ESDZ
Obowiązek uzasadnienia
Prawo do bycia wysłuchanym
Warunki stosowania art. 11 decyzji Komisji C(2008) 5028/2 z dnia 9 września 2008 r. w sprawie personelu średniego szczebla kierowniczego wobec szefów delegatury
Niewłączenie dokumentów do akt osobowych
Interes służby
Nadużycie władzy
Wniosek o udzielenie wsparcia
Decyzja oddalająca wniosek
Odpowiedzialność

)
W skardze wniesionej na podstawie art. 270 TFUE skarżąca Sandra Paesen domaga się z jednej strony stwierdzenia nieważności: po pierwsze, sprawozdania końcowego z oceny okresu próbnego na szczeblu kierowniczym (zwanego dalej „sprawozdaniem końcowym z oceny okresu próbnego”); po drugie, decyzji Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ) z dnia 10 kwietnia 2020 r. o przeniesieniu z urzędu skarżącej na stanowisko niekierownicze (zwanej dalej „pierwszą zaskarżoną decyzją”); po trzecie, decyzji ESDZ z dnia 12 maja 2020 r. oddalającej wniosek skarżącej o udzielenie wsparcia (zwanej dalej „drugą zaskarżoną decyzją”); oraz z drugiej strony odszkodowania i zadośćuczynienia za poniesioną w swej ocenie szkodę i doznaną krzywdę.
Okoliczności powstania sporu
Skarżąca jest urzędnikiem Unii Europejskiej. Rozpoczęła służbę w Radzie Unii Europejskiej w 2004 r., a w 2011 r. została przeniesiona do ESDZ.
Decyzją Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa (zwanego dalej „wysokim przedstawicielem”) z dnia 17 lipca 2018 r. skarżąca została mianowana szefem delegatury Unii w Republice Malawi (zwanej dalej „delegaturą w Malawi”) począwszy od dnia 1 września 2018 r.
W tym samym dniu rozpoczął się dla skarżącej dziewięciomiesięczny okres próbny na szczeblu kierowniczym, zgodnie z decyzją Komisji C(2008) 5028/2 z dnia 9 września 2008 r. w sprawie personelu średniego szczebla kierowniczego (zwaną dalej „decyzją 5028/2”), mającą zastosowanie do ESDZ na mocy decyzji dyrektora generalnego ds. administracyjnych ESDZ PROC EEAS(2011) 002 z dnia 29 listopada 2011 r.
W dniu 18 marca 2019 r. w związku ze sprawozdaniem cząstkowym z oceny okresu próbnego, w którym uznano, że umiejętności przywódcze i kierownicze skarżącej są niewystarczające, okres próbny na szczeblu kierowniczym został przedłużony o sześć miesięcy od dnia 1 czerwca 2019 r.
W dniach od 16 do 25 września 2019 r. służba kontrolna ESDZ przeprowadziła misję kontrolną ad hoc w delegaturze.
W dniu 14 października 2019 r. przekazano skarżącej projekt sprawozdania z kontroli sporządzony przez misję kontrolną ad hoc (zwany dalej „projektem sprawozdania z kontroli”) w celu zgłoszenia ewentualnych uwag. Projekt ów zawierał dwanaście zaleceń dotyczących kierowania delegaturą, z których sześć skierowanych było do skarżącej jako szefa delegatury.
W dniu 27 listopada 2019 r. sekretarz generalna ESDZ przesłała skarżącej sprawozdanie końcowe z oceny okresu próbnego, zgodnie z którym umiejętności przywódcze i kierownicze skarżącej zostały uznane za niewystarczające.
Ponadto sekretarz generalna ESDZ poinformowała również skarżącą, iż wysoki przedstawiciel uznał, po pierwsze, że w tym okresie próbnym nie wykonywała ona zadań w sposób zadowalający i, po drugie, że rozważa przeniesienie jej z urzędu na stanowisko niekierownicze w siedzibie ESDZ.
W dniu 29 listopada 2019 r. skarżąca skierowała swoje uwagi do projektu sprawozdania z kontroli do sekretarz generalnej ESDZ.
W dniu 12 grudnia 2019 r. skarżąca skierowała swoje uwagi do sprawozdania końcowego z oceny okresu próbnego do sekretarz generalnej ESDZ.
W dniu 18 grudnia 2019 r. skarżąca ponownie przedstawiła sekretarz generalnej ESDZ swoje uwagi dotyczące sprawozdania końcowego z oceny okresu próbnego oraz warunków, na jakich odbyła okres próbny na szczeblu kierowniczym, a także zażądała dostępu do dokumentów, na których opierało się owo sprawozdanie.
W dniu 19 grudnia 2019 r. dyrektor generalny ds. Afryki przekazał służbie kontrolnej ESDZ uwagi dotyczące projektu sprawozdania z kontroli.
W dniu 11 stycznia 2020 r. skarżąca zwróciła się do wysokiego przedstawiciela o pozostawienie jej na stanowisku szefa delegatury w Malawi.
W dniu 17 stycznia 2020 r. na podstawie art. 24 regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej (zwanego dalej „regulaminem pracowniczym”) skarżąca skierowała do dyrektora ds. zasobów ludzkich ESDZ wniosek o udzielenie wsparcia (zwany dalej „wnioskiem o udzielenie wsparcia”) celem wszczęcia dochodzenia administracyjnego ze względu na to, że była ofiarą mobbingu ze strony swoich przełożonych, w szczególności dyrektora generalnego ds. Afryki i szefa wydziału ds. Afryki Południowej i Oceanu Indyjskiego (zwanego dalej „szefem wydziału Afryka 2”).
W dniu 29 stycznia 2020 r. skarżącej przekazano ostateczną wersję sprawozdania z kontroli przeprowadzonej przez misję kontrolną ad hoc (zwanego dalej „sprawozdaniem końcowym z kontroli”).
W dniu 22 marca 2020 r. skarżąca otrzymała zgodę na opuszczenie miejsca zatrudnienia i powrót do Belgii ze względów zdrowotnych i rodzinnych. Od tego dnia do dnia 1 września 2020 r. przebywała kolejno na zwolnieniach chorobowych i urlopie wypoczynkowym.
W dniu 30 marca 2020 r. skarżąca przekazała dyrekcji ds. zasobów ludzkich ESDZ dodatkowe informacje w celu uzupełnienia wniosku o udzielenie wsparcia.
Pismem z dnia 10 kwietnia 2020 r. wysoki przedstawiciel wydał pierwszą zaskarżoną decyzję, na mocy której przeniósł z urzędu skarżącą na stanowisko niekierownicze w siedzibie ESDZ z dniem 1 maja 2020 r.
Decyzją z dnia 30 kwietnia 2020 r. skarżąca została zatrudniona w dyrekcji ds. gospodarczych i globalnych ESDZ z dniem 1 maja 2020 r.
W dniu 12 maja 2020 r. dyrektor ds. zasobów ludzkich ESDZ wydała drugą zaskarżoną decyzję, w której oddaliła wniosek o udzielenie wsparcia.
W dniu 10 lipca 2020 r. skarżąca, po pierwsze, złożyła na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego zażalenie na sprawozdanie końcowe z oceny okresu próbnego oraz na wyżej wskazane decyzje z dni 10 kwietnia, 30 kwietnia i 12 maja 2020 r. oraz, po drugie, zażądała zadośćuczynienia w wysokości 60000 EUR za doznaną w swej ocenie krzywdę, jak również zwrotu poniesionych przez nią kosztów i honorarium adwokata.
W dniu 4 listopada 2020 r. organ powołujący oddalił to zażalenie (decyzją zwaną dalej „decyzją oddalającą zażalenie”).
Żądania stron
Skarżąca wnosi do Sądu o:
–
stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji, a pomocniczo, stwierdzenie nieważności sprawozdania końcowego z oceny okresu próbnego oraz w stosownym wypadku decyzji oddalającej zażalenie;
–
zasądzenie od ESDZ na rzecz skarżącej odszkodowania za poniesioną w jej ocenie szkodę oraz zadośćuczynienia za doznaną w jej ocenie krzywdę;
–
„wycofanie z postępowania” załączników D.2, D.3 i D.4 do dupliki;
–
obciążenie ESDZ kosztami postępowania.
ESDZ wnosi do Sądu o:
–
odrzucenie skargi jako częściowo niedopuszczalnej i oddalenie jej jako częściowo bezzasadnej;
–
obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
Co do prawa
[
…
]
W przedmiocie żądań stwierdzenia nieważności sprawozdania końcowego z oceny okresu próbnego
Należy przypomnieć, że dopuszczalność skargi stanowi zarzut oparty na normie porządku publicznego, który powinien zostać podniesiony z urzędu przez Sąd (zob. podobnie wyrok z dnia 5 marca 2020 r., Credito Fondiario/SRB,
C‑69/19 P
,
EU:C:2020:178
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym względzie należy przypomnieć, że istnienie aktu niekorzystnego w rozumieniu art. 90 ust. 2 i art. 91 ust. 1 regulaminu pracowniczego jest niezbędnym warunkiem dopuszczalności skarg wnoszonych przez urzędników na akt zatrudniającej ich instytucji. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności mogą być jedynie przepisy, które wywołują wiążące skutki prawne mogące bezpośrednio i natychmiastowo wpłynąć na interesy strony skarżącej, zmieniając w istotny sposób jej sytuację prawną (zob. podobnie wyrok z dnia 14 grudnia 2017 r., Martinez De Prins i in./ESDZ,
T‑575/16
,
EU:T:2017:911
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W szczególności z utrwalonego orzecznictwa dotyczącego dopuszczalności skarg o stwierdzenie nieważności wynika, że w celu zakwalifikowania zaskarżonych aktów należy brać pod uwagę samą treść tych aktów, jak również zamiar ich autorów. W tym względzie aktami zaskarżalnymi są co do zasady akty, które określają w sposób definitywny stanowisko instytucji, organu lub jednostki organizacyjnej Unii po zakończeniu postępowania administracyjnego i które zmierzają do wywołania wiążących skutków prawnych mogących naruszać interesy skarżącego, z wyłączeniem zwłaszcza aktów tymczasowych służących przygotowaniu wydania ostatecznej decyzji, które nie wywołują takich skutków, jak również aktów wyłącznie potwierdzających wcześniejszy akt, który nie został zaskarżony w terminie (zob. wyrok z dnia 25 czerwca 2020 r., Satcen/KF,
C‑14/19 P
,
EU:C:2020:492
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie, po pierwsze, sprawozdanie końcowe z oceny okresu próbnego, którego stwierdzenia nieważności domaga się skarżąca, reguluje decyzja 5028/2 (zob. pkt 4 powyżej).
Zgodnie z art. 11 decyzji 5028/2 osoby mianowane po raz pierwszy na stanowiska średniego szczebla kierowniczego muszą przepracować dziewięciomiesięczny okres próbny na szczeblu kierowniczym, w ramach którego po upływie pięciu miesięcy sporządza się sprawozdanie cząstkowe z oceny okresu próbnego, a miesiąc przed jego zakończeniem – sprawozdanie końcowe z oceny okresu próbnego. Ten okres próbny może zostać w wyjątkowych okolicznościach przedłużony o maksymalnie sześć miesięcy, po upływie których sporządzane jest ostateczne sprawozdanie z oceny okresu próbnego.
Ponadto zgodnie z art. 11 ust. 4 akapit trzeci decyzji 5028/2, jeżeli po zakończeniu okresu próbnego (czyli po upływie maksymalnie 15 miesięcy) okres próbny zakończy się niepowodzeniem, ponieważ jedna z kompetencji podlegających ocenie zostanie uznana za niewystarczającą, organ powołujący powinien zaproponować przeniesienie z urzędu danego pracownika na stanowisko niekierownicze.
Z brzmienia art. 11 ust. 4 akapit trzeci decyzji 5028/2 wynika zatem, jak przyznała ESDZ w swojej pisemnej odpowiedzi dotyczącej środków organizacji postępowania, że sprawozdanie końcowe z oceny okresu próbnego wskazujące na co najmniej jedną niewystarczającą kompetencję kierowniczą oznacza przyjęcie przez sporządzający to sprawozdanie organ powołujący nie decyzji o przeniesieniu z urzędu danego urzędnika na stanowisko niekierownicze, lecz jedynie wniosku do wysokiego przedstawiciela jako organu powołującego właściwego do przeniesienia z urzędu wskazanego urzędnika, również po przedłużeniu okresu próbnego na szczeblu kierowniczym.
Po drugie, orzeczono, że ratio legis okresu próbnego z art. 44 akapit drugi regulaminu pracowniczego w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2013 r. jest wystarczająco zbliżone do ratio legis uzasadniającego wymóg okresu próbnego wobec personelu tymczasowego na podstawie art. 14 warunków zatrudnienia innych pracowników Unii w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2013 r., a tym samym możliwe jest korzystanie ze związanego z tym orzecznictwa (zob. podobnie wyrok z dnia 12 maja 2016 r., FS/EKES,
F‑50/15
,
EU:F:2016:119
, pkt
).
Taka bliskość istnieje również w odniesieniu do okresu próbnego stosowanego do nowych szefów delegatur ESDZ na mocy decyzji 5028/2. Dlatego też sprawozdania takiego jak sprawozdanie końcowe z oceny okresu próbnego nie można porównywać z rocznymi sprawozdaniami z oceny, które są sporządzane w trakcie całej kariery zawodowej urzędnika i które z kolei są aktami niekorzystnymi (zob. podobnie wyrok z dnia 25 czerwca 2020 r., XH/Komisja,
T‑511/18
,
EU:T:2020:291
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Jedynym przedmiotem sprawozdań z okresu próbnego, których celem jest przygotowanie decyzji administracji w sprawie ewentualnego powołania zainteresowanego po zakończeniu okresu próbnego na czas nieokreślony albo w sprawie jego zwolnienia, jest przygotowanie konkretnej decyzji administracji, z którą ściśle się one wiążą – i w konsekwencji nie mają one charakteru aktów niekorzystnych (zob. podobnie wyrok z dnia 25 czerwca 2020 r., XH/Komisja,
T‑511/18
,
EU:T:2020:291
, pkt
).
Tym samym sprawozdanie końcowe z oceny okresu próbnego ma wyłącznie na celu, gdy jest negatywne, przygotowanie konkretnej decyzji administracji, a mianowicie decyzji o przeniesieniu z urzędu na inne, niekierownicze stanowisko, z którą sprawozdanie to jest więc ściśle związane.
Po trzecie, prawdą jest, jak zauważa ESDZ, że art. 44 akapit drugi regulaminu pracowniczego uzależnia przeniesienie na wyższy stopień, które przepis ten przewiduje dla urzędników powołanych między innymi na kierowników wydziałów, od spełnienia warunku, że w okresie pierwszych dziewięciu miesięcy od powołania wyniki ich pracy były zadowalające w rozumieniu art. 43 regulaminu pracowniczego.
Należy jednak zauważyć, że wyjątkowe przeniesienie na wyższy stopień przewidziane w art. 44 akapit drugi regulaminu pracowniczego ma zastosowanie do urzędników powołanych na stanowisko kierownika wydziału, dyrektora lub dyrektora generalnego, a nie do pracowników ESDZ, którzy, tak jak skarżąca, są po raz pierwszy mianowani na stanowisko szefa delegatury zdefiniowane w art. 5 decyzji 2010/427/UE z dnia 26 lipca 2010 r. określającej organizację i zasady funkcjonowania ESDZ (
Dz.U. 2010, L 201, s. 30
).
W konsekwencji fakt, że art. 44 akapit drugi regulaminu pracowniczego odnosi się do art. 43 regulaminu pracowniczego, nie wpływa na charakter sprawozdania końcowego z oceny okresu próbnego szefów delegatur ESDZ jako aktu przygotowawczego.
Po czwarte, prawdą jest również, że art. 11 ust. 4 akapit drugi decyzji 5028/2 odwołuje się do art. 43 regulaminu pracowniczego, stanowiąc, że sprawozdanie końcowe z oceny okresu próbnego powinno zostać załączone do rocznego sprawozdania z oceny, o którym mowa w tym ostatnim przepisie.
Jednakże znajdujące się w aktach osobowych urzędnika sprawozdanie z oceny okresu próbnego na szczeblu kierowniczym nie może już co do zasady wywoływać żadnych skutków po wydaniu decyzji po zakończeniu okresu próbnego, dla której wydania zostało ono sporządzone, a jedynym jego celem było jej przygotowanie (zob. analogicznie wyrok z dnia 25 czerwca 2020 r., XH/Komisja,
T‑511/18
,
EU:T:2020:291
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Tym samym sprawozdanie cząstkowe lub końcowe z oceny okresu próbnego, mimo że zawiera pewną liczbę uwag na temat zdolności do pracy urzędnika lub pracownika, co do zasady nie może zostać uwzględnione ani przez komitet ds. awansu (zob. analogicznie wyrok z dnia 25 czerwca 2020 r., XH/Komisja,
T‑511/18
,
EU:T:2020:291
, pkt
), ani – jak przyznała ESDZ w trakcie rozprawy – przez Komisję Doradczą ds. Nominacji (zwaną dalej „KDN”) przewidzianą w decyzji Wysokiego Przedstawiciela PROC HR(2011)005 z dnia 9 marca 2011 r., ani przez organ powołujący przy okazji nowej procedury wyboru szefów delegatur.
Wreszcie, należy zauważyć, że przy zaskarżaniu decyzji podjętej na zakończenie procedury stanowiącej okres próbny na szczeblu kierowniczym skarżący może powołać się na nieprawidłowości wcześniejszych aktów ściśle z nią związanych, a w szczególności na nieprawidłowości, które jego zdaniem mają wpływ na sprawozdanie końcowe z oceny okresu próbnego (zob. podobnie wyrok z dnia 3 grudnia 2015 r., Sesma Merino/OHMI,
T‑127/14 P
,
EU:T:2015:927
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W świetle wszystkich powyższych rozważań, o ile pierwsza zaskarżona decyzja o przeniesieniu z urzędu skarżącej na stanowisko niekierownicze, w zakresie w jakim ostatecznie ustala stanowisko administracji i w ten sposób bezpośrednio oraz natychmiastowo wpływa na interesy skarżącej, stanowi akt niekorzystny, o tyle inaczej jest w przypadku sprawozdania końcowego z oceny okresu próbnego, które jest jedynie aktem przygotowawczym do tej decyzji.
W tych okolicznościach żądania stwierdzenia nieważności sprawozdania końcowego z oceny są niedopuszczalne i należy je odrzucić.
W przedmiocie żądań stwierdzenia nieważności pierwszej zaskarżonej decyzji
Na poparcie tych żądań skarżąca podnosi w istocie sześć zarzutów dotyczących: po pierwsze, naruszenia obowiązku uzasadnienia i art. 25 regulaminu pracowniczego; po drugie, naruszenia prawa do dobrej administracji i prawa do bycia wysłuchanym; po trzecie, naruszenia art. 11 decyzji 5028/2 i decyzji ADMIN (2019) 31 ESDZ z dnia 15 listopada 2019 r. w sprawie wykonywania i delegowania uprawnień powierzonych organowi powołującemu i OUZU [zwanej dalej „decyzją ADMIN (2019) 31”]; po czwarte, naruszenia art. 26 regulaminu pracowniczego; po piąte, oczywistego błędu w ocenie i naruszenia art. 7 ust. 1 regulaminu pracowniczego oraz, po szóste, nadużycia władzy.
[…]
W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego naruszenia prawa do dobrej administracji i prawa do bycia wysłuchanym
Skarżąca podnosi zasadniczo, po pierwsze, nieprawidłowość popełnioną przy konsultacji KDN, po drugie, naruszenie prawa do bycia wysłuchanym i po trzecie, naruszenie prawa do dobrej administracji.
[…]
–
W przedmiocie części drugiej zarzutu drugiego, dotyczącej naruszenia prawa do bycia wysłuchanym
W ramach niniejszej części skarżąca podnosi, w istocie, cztery wskazane poniżej zastrzeżenia.
Po pierwsze, skarżąca wskazuje, że w odpowiedzi na pismo sekretarz generalnej ESDZ z dnia 27 listopada 2019 r., w którym przekazano jej sprawozdanie końcowe z oceny okresu próbnego, przedstawiła uwagi, które nie zostały uwzględnione. Twierdzi ona, iż nie miała wpływu na proces decyzyjny organu powołującego, o czym świadczy okoliczność, po pierwsze, że pierwsza zaskarżona decyzja nie odnosi się do uwag, które skarżąca przedstawiła w dniach 12 grudnia 2019 r. i 30 stycznia 2020 r., oraz, po drugie, że z rzeczonej decyzji w żaden sposób nie wynika, iż organ powołujący rzeczywiście skorzystał z przysługujących mu uprawnień dyskrecjonalnych w odniesieniu do przedstawionych przez nią uwag dotyczących rzeczonego sprawozdania.
Po drugie, skarżąca uważa, że sprawozdanie końcowe z oceny okresu próbnego zawiera subiektywne twierdzenia, które nie są poparte dokumentami dowodowymi, wobec czego brak takich dokumentów niewątpliwie uniemożliwił jej zajęcie całościowego stanowiska w przedmiocie wszystkich faktów i dokumentów, na których opiera się pierwsza zaskarżona decyzja.
Po trzecie, skarżąca wskazuje, że zgodnie z decyzją ADMIN (2019) 31 powinna ona zostać wysłuchana przez wysokiego przedstawiciela.
Po czwarte, skarżąca podnosi, że nie miała możliwości omówienia treści sprawozdania końcowego z oceny okresu próbnego ze swoimi przełożonymi, zanim zostało jej ono przekazane przez sekretarz generalną ESDZ w dniu 27 listopada 2019 r., co jest sprzeczne z przepisami regulaminu pracowniczego i mającymi zastosowanie uregulowaniami wewnętrznymi.
ESDZ kwestionuje twierdzenia skarżącej.
Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 41 ust. 2 karty prawo do dobrej administracji obejmuje w szczególności prawo każdego podmiotu do bycia wysłuchanym, zanim zostaną podjęte indywidualne środki mogące negatywnie wpłynąć na jego sytuację.
Tym samym prawo do bycia wysłuchanym gwarantuje każdej osobie możliwość użytecznego i skutecznego przedstawienia jej stanowiska w trakcie postępowania administracyjnego i przed wydaniem jakiejkolwiek decyzji, która mogłaby negatywnie wpłynąć na jej interesy (zob. wyrok z dnia 21 października 2021 r., Parlament/UZ,
C‑894/19 P
,
EU:C:2021:863
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W szczególności decyzja o przeniesieniu z urzędu urzędnika pełniącego służbę w państwie trzecim wpływa na jego sytuację administracyjną, ponieważ zmienia miejsce i warunki wykonywania jego obowiązków, a także ich charakter. Może mieć ona również wpływ na karierę tego urzędnika w zakresie, w jakim może wpływać na jego perspektywy zawodowe, ponieważ niektóre obowiązki mogą, przy równym zaszeregowaniu, skuteczniej prowadzić do awansu niż inne, ze względu na charakter pełnionych obowiązków. Może to również prowadzić do obniżenia jego wynagrodzenia (zob. podobnie wyrok z dnia 6 grudnia 2007 r., Marcuccio/Komisja,
C‑59/06 P
,
EU:C:2007:756
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Wynika z tego, że decyzja o przeniesieniu z urzędu urzędnika wbrew jego woli, przewidziana w kontekście charakteryzującym się brakami w zakresie funkcji kierowniczych, tak jak w niniejszej sprawie, wymaga zastosowania zasady poszanowania prawa do obrony, będącej podstawową zasadą prawa Unii, nawet w przypadku braku uregulowań dotyczących danego postępowania (zob. analogicznie wyrok z dnia 6 grudnia 2007 r., Marcuccio/Komisja,
C‑59/06 P
,
EU:C:2007:756
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
To właśnie w świetle tych zasad należy zbadać zarzut dotyczący naruszenia prawa do bycia wysłuchanym.
W niniejszej sprawie, po pierwsze, bezsporne jest, że pismem z dnia 27 listopada 2019 r. sekretarz generalna ESDZ przekazała skarżącej sprawozdanie końcowe z oceny okresu próbnego i poinformowała ją, że na podstawie tego sprawozdania wysoki przedstawiciel zamierza przenieść ją z urzędu na stanowisko niekierownicze w siedzibie ESDZ zgodnie z art. 11 ust. 4 decyzji 5028/2.
Ponadto w piśmie tym sekretarz generalna ESDZ wezwała skarżącą do przedstawienia uwag na piśmie w terminie czternastu dni, przed wydaniem ostatecznej decyzji.
Po drugie, oprócz uwag na piśmie z dni 12 grudnia 2019 r. i 11 stycznia 2020 r., które skarżąca przekazała odpowiednio sekretarz generalnej ESDZ i wysokiemu przedstawicielowi, z postępowania wynika, że skarżąca odbyła rozmowę telefoniczną z sekretarz generalną w dniu 17 grudnia 2019 r., a następnego dnia przesłała kolejne uwagi na piśmie.
W tych okolicznościach należy stwierdzić, że skarżąca miała możliwość przedstawienia w sposób użyteczny i skuteczny swojego punktu widzenia przed wydaniem pierwszej zaskarżonej decyzji oraz przedstawienia okoliczności, które jej zdaniem przemawiały za niewydawaniem tej decyzji. Tym samym niesłusznie twierdzi ona, że naruszone zostało jej prawo do bycia wysłuchanym przed wydaniem pierwszej zaskarżonej decyzji.
Przedstawione przez skarżącą przed Sądem argumenty nie są w stanie podważyć tego wniosku.
W pierwszej kolejności skarżąca nie może twierdzić, że powinna była zostać wysłuchana przez organ powołujący przed wydaniem sprawozdania końcowego z oceny.
Z jednej strony należy bowiem zauważyć, że decyzja 5028/2 nie nakłada takiego obowiązku na organ powołujący.
Z drugiej strony prawdą jest, iż w pkt 75 wyroku z dnia 16 września 2013 r., Wurster/EIGE (
F‑20/12 i F‑43/12
,
EU:F:2013:129
), w związku ze sprawozdaniem z oceny zdolności kierowniczych regulowanym przez ogólne przepisy wykonawcze dotyczące personelu na średnim szczeblu kierowniczym Europejskiego Instytutu ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE) orzeczono, że każda osoba, której dotyczy sprawozdanie z oceny mogące mieć wpływ na jej karierę, musi mieć możliwość przedstawienia uwag, zanim rzeczone sprawozdanie stanie się ostateczne, nawet w braku wyraźnego przepisu.
Wniosek ten został jednak oparty na orzecznictwie dotyczącym rocznych sprawozdań z oceny. Sprawozdania te, o ile zawierają informacje mogące mieć wpływ na całą karierę urzędnika, stanowią akty niekorzystne dla niego (zob. pkt 46 powyżej), co nie występuje w przypadku sprawozdania końcowego z oceny okresu próbnego (zob. pkt 56 i 57 powyżej).
Podobnie jest w przypadku wyroku z dnia 9 października 2013 r., Wahlström/Frontex (
F‑116/12
,
EU:F:2013:143
), na który również powołała się skarżąca na poparcie swojej argumentacji.
Ponadto z orzecznictwa przytoczonego w pkt 86–88 powyżej wynika, iż o ile prawo do bycia wysłuchanym gwarantuje każdej osobie, do której skierowany jest akt dla niej niekorzystny, że zostanie wysłuchana przed przyjęciem tego aktu, o tyle prawa tego nie gwarantuje się jej w odniesieniu do aktu przygotowawczego [zob. wyrok z dnia 22 listopada 2018 r., Brahma/Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej,
T‑603/16
,
EU:T:2018:820
, pkt
(niepublikowany) i przytoczone tam orzecznictwo].
Tym samym w niniejszej sprawie wystarczyło, że skarżąca została wysłuchana przed wydaniem pierwszej zaskarżonej decyzji, na mocy której postanowiono przenieść ją z urzędu na stanowisko niekierownicze, a organowi powołującemu nie można zarzucić, że nie wysłuchał jej przed przyjęciem sprawozdania końcowego z oceny okresu próbnego, które stanowi akt przygotowawczy do tej decyzji (zob. pkt 56 powyżej).
Potwierdzeniem tego wniosku jest okoliczność, o której mowa w pkt 45 i 46 powyżej, że ratio legis okresu próbnego podobnego do tego, który w niniejszej sprawie obowiązuje nowych szefów delegatur, jest wystarczająco zbliżone do ratio legis uzasadniającego okres próbny obowiązujący nowych urzędników, aby Sąd mógł kierować się orzecznictwem w tej dziedzinie.
Z tego orzecznictwa dotyczącego sprawozdań z okresu próbnego, które ma zastosowanie w drodze analogii, wynika bowiem, iż poszanowanie prawa do obrony zwolnionego urzędnika będącego na okresie próbnym wymaga, aby urzędnik ten miał możliwość, w trakcie postępowania administracyjnego prowadzącego do wydania decyzji o zwolnieniu, skutecznego przedstawienia swojego punktu widzenia w przedmiocie rzeczywistego charakteru oraz znaczenia faktów i okoliczności, na podstawie których organ powołujący wydał swoją decyzję. W związku z tym, jeżeli podstawą tej decyzji są oceny zawarte w sprawozdaniu z oceny tego urzędnika, prawo do bycia wysłuchanym jest zagwarantowane, jeżeli urzędnik wypowiedział się na temat owych ocen i miał możliwość przedstawienia swojego stanowiska w odniesieniu do wszelkich dokumentów, które instytucja zamierza wykorzystać przeciwko niemu (zob. podobnie wyrok z dnia 6 czerwca 2019 r., Bonnafous/EACEA,
T‑614/17
, niepublikowany,
EU:T:2019:381
, pkt
,
,
i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie, jak wskazano w pkt 63 powyżej, podstawy pierwszej zaskarżonej decyzji opierają się na ocenach zawartych w sprawozdaniu końcowym z oceny okresu próbnego skarżącej, a bezsporne jest, że skarżąca wypowiedziała się na temat rzeczonych ocen.
W tych okolicznościach w trakcie postępowania administracyjnego prowadzącego do wydania pierwszej zaskarżonej decyzji skarżąca miała możliwość skutecznego przedstawienia swojego punktu widzenia w przedmiocie rzeczywistego charakteru oraz znaczenia faktów i okoliczności, na podstawie których organ powołujący wydał swoją decyzję.
W drugiej kolejności skarżąca nie może skutecznie twierdzić, że nie mogła zająć stanowiska w przedmiocie dokumentów, które jej zdaniem były niezbędne dla poparcia subiektywnych ocen zawartych w sprawozdaniu końcowym z oceny okresu próbnego, skoro istnienia takich dokumentów nie wykazano i nie wynika ono z akt sprawy.
W trzeciej kolejności skarżąca nie może twierdzić, iż powinna móc odbyć rozmowę z wysokim przedstawicielem, ponieważ z utrwalonego orzecznictwa wynika, że wymiana poglądów, w ramach której zainteresowany urzędnik powinien mieć możliwość skutecznego przedstawienia swojego punktu widzenia w przedmiocie projektu decyzji, która może mieć negatywny wpływ na jego interesy, może być ustna lub pisemna (zob. podobnie wyroki: z dnia 6 grudnia 2007 r., Marcuccio/Komisja,
C‑59/06 P
,
EU:C:2007:756
, pkt
; z dnia 6 kwietnia 2022 r., FC/AUEA,
T‑634/19
, niepublikowany,
EU:T:2022:222
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto, chociaż decyzja ADMIN (2019) 31, mająca zastosowanie od dnia 16 listopada 2019 r., przewidywała, że wysoki przedstawiciel jest organem właściwym do wydawania decyzji w sprawie przeniesienia z urzędu szefów delegatur w interesie służby, to z brzmienia tej decyzji nie wynika, by nakładała ona na ESDZ obowiązek zorganizowania rozmowy między wysokim przedstawicielem a szefem delegatury w okolicznościach takich jak w niniejszej sprawie.
W czwartej kolejności skarżąca nie może twierdzić, że jej uwagi na piśmie nie zostały uwzględnione, że nie miała wpływu na proces decyzyjny organu powołującego i że pierwsza zaskarżona decyzja w żaden sposób nie wykazuje, iż organ powołujący rzeczywiście skorzystał z przysługujących mu uprawnień dyskrecjonalnych w odniesieniu do przedstawionych przez skarżącą uwag na piśmie.
O ile bowiem poszanowanie prawa do obrony i prawa do bycia wysłuchanym wymaga, aby instytucje Unii umożliwiały osobom, których dotyczy niekorzystny akt, skuteczne przedstawienie ich punktu widzenia, o tyle prawo to nie zobowiązuje tych instytucji do dzielenia tego punktu widzenia (zob. podobnie wyroki: z dnia 7 lipca 2017 r., Arbuzov/Rada,
T‑221/15
, niepublikowany,
EU:T:2017:478
, pkt
; z dnia 27 września 2018 r., Ezz i in./Rada,
T‑288/15
,
EU:T:2018:619
, pkt
).
Ponadto w pierwszej zaskarżonej decyzji wyraźnie odniesiono się do uwag przedstawionych przez skarżącą w piśmie z dnia 12 grudnia 2019 r. Wprawdzie decyzja ta wskazuje również na uwagi skarżącej z dnia 1 stycznia 2020 r., ale z procedury wynika – jak zauważa ESDZ – że jest to błąd pisarski i że wysoki przedstawiciel zamierzał odnieść się do uwag skarżącej z dnia 11 stycznia 2020 r.
Wreszcie, skarżąca nie może skutecznie zarzucać wysokiemu przedstawicielowi, że w pierwszej zaskarżonej decyzji nie odniósł się on do uwag z dnia 30 stycznia 2020 r., które skarżąca skierowała do szefa gabinetu tego ostatniego w odpowiedzi na pismo dyrektora generalnego ds. Afryki z dnia 19 grudnia 2019 r., o którym mowa w pkt 13 powyżej. Uwagi te nie są bowiem związane, przynajmniej nie bezpośrednio, z procedurą wszczętą przez ESDZ w celu zapewnienia skarżącej prawa do bycia wysłuchanym przed wydaniem pierwszej zaskarżonej decyzji.
W konsekwencji niniejsza część zarzutu jest bezzasadna i należy ją oddalić.
[…]
W przedmiocie zarzutu trzeciego, dotyczącego naruszenia art. 11 decyzji 5028/2 i decyzji ADMIN (2019) 31
Na poparcie tego zarzutu skarżąca podnosi zasadniczo pięć zarzutów szczegółowych dotyczących: po pierwsze, nieprawidłowości sprawozdania cząstkowego z oceny okresu próbnego; po drugie, nieprawidłowego charakteru warunków, w jakich przebiegł okres próbny na szczeblu kierowniczym; po trzecie, braku celów i wskazań w trakcie okresu próbnego na szczeblu kierowniczym; po czwarte, nieprawidłowości sprawozdania końcowego z oceny okresu próbnego oraz, po piąte, okoliczności, że pierwsza zaskarżona decyzja należała do kompetencji wysokiego przedstawiciela.
ESDZ kwestionuje twierdzenia skarżącej.
[…]
–
W przedmiocie trzeciego zarzutu szczegółowego zarzutu trzeciego, dotyczącego braku celów i wskazań w trakcie okresu próbnego na szczeblu kierowniczym
Skarżąca zarzuca brak regularnej kontroli ze strony przełożonych i dyrekcji ds. zasobów ludzkich, a w szczególności brak określenia celów i opracowania programu działania, co pozbawiło ją wszelkich wskazań pozwalających na ocenę jej wyników i usunięcie ewentualnych uchybień, stanowiąc tym samym naruszenie art. 11 ust. 3 i art. 11 ust. 4 akapit drugi decyzji 5028/2.
W tym względzie z art. 11 ust. 3 akapit pierwszy decyzji 5028/2 wynika, że pośrednią ocenę należy przeprowadzać na podstawie wcześniej uzgodnionego dokumentu zawierającego jednoznaczne cele i wskazania w zakresie wyników, związane z typowymi zadaniami lub kompetencjami kierowniczymi.
Ponadto zasada ciągłości oceny okresu próbnego na szczeblu kierowniczym, o której mowa w art. 11 ust. 2 decyzji 5028/2, wymaga, aby ocena końcowa była przeprowadzana na podstawie tego samego dokumentu zawierającego jednoznaczne cele i wskazania w zakresie wyników, co dokument ustanowiony na potrzeby oceny cząstkowej.
Na wstępie należy zauważyć, że w niniejszej sprawie ESDZ i skarżąca nie uzgodnili przed rozpoczęciem okresu próbnego przez skarżącą formalnego dokumentu zawierającego jednoznaczne cele i wskazania w zakresie wyników związane z typowymi zadaniami lub kompetencjami kierowniczymi. W tym zakresie naruszony został art. 11 ust. 3 akapit pierwszy decyzji 5028/2.
W odniesieniu, po pierwsze, do określenia celów należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem, jeżeli istnieją wewnętrzne zasady instytucji wymagające określenia celów dla urzędnika na początku okresu podlegającego ocenie, nieprzestrzeganie tych zasad ma charakter istotny i uzasadnia uznanie spornej oceny za nieprawidłową ze względu na to, że opis stanowiska nie był wystarczający w zakresie określenia celów (zob. podobnie wyrok z dnia 12 maja 2016 r., FS/EKES,
F‑50/15
,
EU:F:2016:119
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Jednakże przywołane w pkt 161 powyżej orzecznictwo, które dotyczy oceny urzędnika, należy stosować z uwzględnieniem poziomu odpowiedzialności związanej ze stanowiskiem, do którego urzędnik jest przypisany, oraz wcześniejszego doświadczenia urzędnika powołanego na to stanowisko. W niniejszej sprawie skarżąca została mianowana na stanowisko szefa delegatury z zadaniem zapewnienia reprezentacji Unii w państwie, w którym delegatura jest akredytowana, co nieodzownie wiąże się z jednej strony z wysokim poziomem odpowiedzialności i z drugiej strony z ugruntowaną zdolnością zarządzania i wysokim stopniem autonomii, niezależnie od określenia konkretnych celów.
W tym względzie należy stwierdzić, że obowiązki szefa delegatury, określone w art. 5 ust. 2–4 i 8 decyzji 2010/427, nie są dokładnie porównywalne z obowiązkami w zakresie średniego szczebla kierowniczego, które są powierzane szefowi wydziału i które zostały opisane w art. 4 decyzji 5028/2.
W szczególności w przeciwieństwie do szefa wydziału szef delegatury ma za zadanie reprezentować Unię w państwie, w którym delegatura jest akredytowana, zarówno wobec władz rzeczonego państwa, jak i wobec służb dyplomatycznych państw członkowskich i organizacji międzynarodowych.
Ponadto rozdział, zwłaszcza pod względem geograficznym, między centralną administracją ESDZ a delegaturami z konieczności wymaga od szefa delegatury większej zdolności samodzielnego sprawowania funkcji kierowniczych w porównaniu do szefa wydziału, który korzysta z bezpośredniego nadzoru swoich przełożonych.
W niniejszej sprawie skarżąca ubiegała się o mianowania na stanowisko szefa delegatury w Malawi na podstawie, po pierwsze, opisu stanowiska, a po drugie, ogłoszenia o naborze, które wymieniały konkretne cele w zakresie kierownictwa.
W szczególności opis stanowiska szefa delegatury w Malawi zawierał w rubryce dotyczącej zadań związanych z tym stanowiskiem podsekcję dotyczącą zarządzania zasobami ludzkimi, w której wymieniono następujące zadania: ocena indywidualnych wyników pracy personelu rzeczonej delegatury, określanie potrzeb szkoleniowych personelu, sprawowanie kierowniczej odpowiedzialności w zakresie niekompetencji zawodowej, mobbingu i spraw dyscyplinarnych oraz przestrzegania procedur w tych kwestiach, ponoszenie społecznej i etycznej odpowiedzialności wobec personelu.
Ponadto w ogłoszeniu o naborze wskazano, że do zadań szefa delegatury w Malawi należy w szczególności: zapewnienie właściwego zarządzania delegaturą, w tym zarządzania finansowego i prawidłowego stosowania obowiązujących przepisów dotyczących bezpieczeństwa osób, mienia ruchomego i nieruchomości oraz informacji, zarządzanie kryzysowe oraz zapewnienie ciągłości funkcjonowania wspomnianej delegatury, w szczególności w kontekście ciągłości służby.
Tym samym zarówno opis stanowiska, jak i ogłoszenie o naborze na stanowisko szefa delegatury w Malawi zawierały szczegóły dotyczące przypisanych temu stanowisku zadań w zakresie zarządzania zasobami ludzkimi i kierownictwa.
W tym względzie, o ile prawdą jest, że opis stanowiska i ogłoszenie o naborze mają co do zasady inne cele i cechy niż dokument określający cele urzędnika, nie można wykluczyć a priori, że cele w zakresie zarządzania, które mogą zostać ustalone na potrzeby oceny zakończenia okresu próbnego na szczeblu kierowniczym, mogą zostać zawarte w opisie stanowiska i ogłoszeniu o naborze na stanowisko zajmowane przez szefa delegatury przechodzącego taki okres próbny.
W niniejszej sprawie należy zatem stwierdzić, że zadania kierownicze zawarte w opisie stanowiska i ogłoszeniu o naborze na stanowisko szefa delegatury w Malawi zostały określone w sposób wystarczająco precyzyjny, aby stanowiły konkretne cele w ramach odbywanego przez skarżącą okresu próbnego na szczeblu kierowniczym.
Ponadto, ponieważ skarżąca ubiegała się o stanowisko szefa delegatury w Malawi na podstawie opisu stanowiska i ogłoszenia o naborze na to stanowisko, musiała znać te cele i – biorąc pod uwagę jej kandydaturę –należy przyjąć, że zgodziła się na nie przed podjęciem obowiązków.
W konsekwencji w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że szczegóły dotyczące zadań w zakresie kierownictwa zawarte w opisie stanowiska i ogłoszeniu o naborze na stanowisko szefa delegatury w Malawi mogły zastąpić cele w zakresie zarządzania w rozumieniu i na potrzeby stosowania decyzji 5028/2.
Po drugie, w odniesieniu do uprzedniego określenia jednoznacznych wskazań w zakresie wyników, należy zauważyć przede wszystkim, iż z brzmienia art. 1 ust. 2 decyzji PROC EEAS(2011) 002 z dnia 29 listopada 2011 r. wynika, że przepisy zawarte w szczególności w decyzji 5028/2 stosuje się „odpowiednio” do personelu ESDZ.
W niniejszej sprawie z jednej strony z kryteriów wyboru określonych w ogłoszeniu o naborze na stanowisko szefa delegatury w Malawi wynika, że kandydaci na to stanowisko powinni udokumentować ugruntowane doświadczenie w kierowaniu zespołami i ich motywowaniu, w szczególności w środowisku wielodyscyplinarnym i wielokulturowym, a także wysokie umiejętności kierownicze, komunikacyjne i analityczne, połączone z umiejętnością dobrego osądu.
Z drugiej strony z akt sprawy wynika, że w chwili mianowania skarżącej na stanowisko szefowej delegatury w Malawi dyrekcja ds. zasobów ludzkich ESDZ opublikowała dokument określający kompetencje wymagane od całej kadry ESDZ i podający konkretne przykłady sytuacji, aby umożliwić tej kadrze ocenę, czy posiadają czternaście kompetencji wymienionych w tym dokumencie i czy skutecznie je wykonują.
Wreszcie, z okoliczności sprawy rozpatrywanej przez Sąd nie wynika, że skarżąca zwróciła się do swoich przełożonych o określenie wskazań w zakresie wyników na potrzeby dokonania oceny jej umiejętności kierowniczych na koniec okresu próbnego, mimo że decyzja 5028/2 przewiduje, że takie wskazania muszą zostać zaakceptowane przez urzędnika przechodzącego przez okres próbny na szczeblu kierowniczym.
W tym kontekście nie ulega wątpliwości, że skarżąca miała wystarczającą wiedzę o oczekiwaniach w zakresie oceny jej wyników podczas okresu próbnego na stanowisku szefa delegatury w Malawi.
W konsekwencji niniejszy zarzut szczegółowy należy oddalić.
[…]

Z powyższych względów
SĄD (siódma izba w składzie powiększonym)
orzeka, co następuje:

1)
Skarga zostaje oddalona.

2)
Sandra Paesen zostaje obciążona kosztami postępowania.

da Silva Passos
Valančius
Reine
Truchot
Sampol Pucurull
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 12 października 2022 r.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: francuski.
(
)	Poniżej zostały odtworzone jedynie te punkty wyroku, których publikację Sąd uznał za wskazaną.