CELEX: 62021CJ0213
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Għoti ta’ kuntratti pubbliċi
Direttiva 2014/24/UE
Kamp ta’ applikazzjoni
Artikolu 10(h)
Esklużjonijiet speċifiċi għall-kuntratti ta’ servizzi
Servizzi ta’ difiża ċivili, protezzjoni ċivili, u ta’ prevenzjoni ta’ perikolu
Organizzazzjonijiet jew assoċjazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ
Servizz tal-ambulanza kklassifikat bħala servizz ta’ emerġenza
Organizzazzjonijiet volontarji
Kooperattivi soċjali

It-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE (
ĠU 2014, L 94, p. 65
, rettifika fil-
ĠU 2015, L 275, p. 68
).
Dawn it-talbiet tressqu fil-kuntest ta’ żewġ tilwimiet bejn, fil-Kawża C‑213/21, Italy Emergenza Cooperativa Sociale (iktar ’il quddiem “Italy Emergenza”) u l-Azienda Sanitaria Locale Barletta-Andria-Trani (l-Aġenzija għas-Saħħa Lokali ta’ Berletta-Andria-Trani, l-Italja), u fil-Kawża C-214/21, Italy Emergenza u l-Azienda Sanitaria Provinciale di Cosenza (l-Aġenzija għas-Saħħa Provinċjali ta’ Cosenza, l-Italja), dwar żewġ deċiżjonijiet li bihom dawn l-aġenziji tas-saħħa bdew proċeduri ta’ għażla bil-ħsieb li jiġu allokati, bi ftehim, is-servizz tat-trasport mediku ta’ emerġenza u ta’ emerġenza estrema lill-organizzazzjonijiet volontarji.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
Il-premessi 28 u 118 tad-Direttiva 2014/24 jipprevedu:
“(28)
Din id-Direttiva m’għandhiex tapplika għal ċerti servizzi ta’ emerġenza fejn dawn jitwettqu minn organizzazzjonijiet jew assoċjazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ, minħabba li n-natura partikolari ta’ dawk l-organizzazzjonijiet hija diffiċli biex tiġi ppreservata jekk il-fornituri tas-servizzi jkollhom jintgħażlu skont il-proċeduri stabbiliti f’din id-Direttiva. Madankollu, l-esklużjoni m’għandhiex tiġi estiża lil hinn minn dak li hu strettament meħtieġ. Għalhekk għandu jiġi stabbilit b’mod espliċitu li s-servizzi tat-trasport tal-pazjenti b’ambulanzi m’għandhomx jiġu esklużi. F’dak il-kuntest huwa aktar meħtieġ li jiġi ċċarat li l-Grupp CPV 601 “Servizzi tat-Trasport bl-Art” ma jkoprix is-servizzi tal-ambulanzi, li jinsab fil-klassi CPV 8514. Għandu għalhekk jiġi ċċarat li servizzi, li huma koperti bil-kodiċi CPV 85143000-3, li jikkonsistu b’mod esklussiv fis-servizzi tat-trasport tal-pazjenti b’ambulanzi għandu jkun soġġett għar-reġim speċjali stipulat għal servizzi soċjali u għal servizzi speċifiċi oħra (ir-reġim anqas strett”. Konsegwentament, kuntratti mħallta għall-provvista tas-servizzi tal-ambulanzi b’mod ġenerali jkunu wkoll soġġetti għar-reġim anqas strett jekk il-valur tas-servizzi tat-trasport tal-pazjenti bl-ambulanzi jkun ikbar mill-valur ta’ servizzi oħra tal-ambulanza.
[…]
(118)
Sabiex tiġi żgurata l-kontinwità tas-servizzi pubbliċi, din id-Direttiva għandha tippermetti li l-parteċipazzjoni fil-proċeduri ta’ akkwist għal ċerti servizzi fl-oqsma tas-servizzi tas-saħħa, soċjali u kulturali għandhom jiġu riservati għal organizzazzjonijiet li huma bbażati fuq is-sjieda tal-impjegat jew il-parteċipazzjoni attiva tal-impjegat fit-tmexxija tagħhom, u għall-organizzazzjonijiet eżistenti bħal kooperattivi biex jipparteċipaw fit-twassil ta’ dawn is-servizzi lill-utenti finali. Din id-dispożizzjoni hija limitata fil-kamp ta’ applikazzjoni esklussivament għal ċerti servizzi tas-saħħa, soċjali u oħrajn relatati, ċerti servizzi ta’ edukazzjoni u taħriġ, libreriji, arkivji, mużewijiet u servizzi kulturali oħra, servizzi sportivi, u servizzi għad-djar privati, u mhix intenzjonata li tkopri kwalunkwe waħda mill-esklużjonijiet previsti b’mod ieħor minn din id-Direttiva. Dawk is-servizzi għandhom ikunu koperti biss mir-reġim anqas strett.”
L-Artikolu 10 ta’ din id-direttiva, intitolat “Esklużjonijiet speċifiċi għal kuntratti ta’ servizzi”, jipprevedi:
“Din id-Direttiva ma għandhiex tapplika għal kuntratti pubbliċi ta’ servizzi għal:
[…]
(h)
id-difiża ċivili, il-protezzjoni ċivili, u s-servizzi ta’ prevenzjoni tal-perikoli li huma pprovduti minn organizzazzjonijiet jew assoċjazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ u li huma koperti mill-kodiċi CPV segwenti: 75250000-3, 75251000-0, 75251100-1, 75251110-4, 75251120-7, 75252000-7, 75222000-8, 98113100-9 u 85143000-3 ħlief is-servizzi tat-trasport tal-pazjenti bl-ambulanzi;
[…]”
L-Artikolu 77 tal-istess direttiva, intitolat “Kuntratti riżervati għal ċerti servizzi”, jipprevedi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.   L-Istati Membri jistgħu jipprovdu li l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jirriżervaw id-dritt li organizzazzjoni tipparteċipa fi proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi esklussivament għal dawk is-servizzi ta’ saħħa, dawk soċjali u dawk kulturali kif imsemmijin fl-Artikolu 74, li huma koperti mill-kodiċi CPV 75121000-0, 75122000-7, 75123000-4„ 79622000-0, 79624000-4, 79625000-1, 80110000-8, 80300000-7, 80420000-4, 80430000-7, 80511000-9, 80520000-5, 80590000-6, minn 85000000-9 sa 85323000-9, 92500000-6, 92600000-7, 98133000-4, 98133110-8.
2.   L-organizzazzjoni msemmija fil-paragrafu 1 għandha tissodisfa l-kondizzjonijiet kollha li ġejjin:
(a)
l-objettiv tagħha huwa t-twettiq ta’ missjoni ta’ servizz pubbliku marbuta mat-twassil tas-servizzi msemmijin fil-paragrafu 1;
(b)
il-profitti jerġgħu jiġu investiti bil-għan li jinkiseb l-objettiv tal-organizzazzjoni. Fejn il-profitti jkunu mqassma jew jerġgħu jitqassmu, dan għandu jkun ibbażat fuq konsiderazzjonijiet parteċipattivi;
(c)
l-istrutturi tal-ġestjoni jew tas-sjieda tal-organizzazzjoni li qed twettaq il-kuntratt għandhom huma bbażati fuq sjieda mill-impjegati jew prinċipji parteċipattivi, jew jeħtieġu l-parteċipazzjoni attiva tal-impjegati, l-utenti jew il-partijiet interessati; u
[…]”
Id‑dritt Taljan
L-Artikolu 17 tad-decreto legislativo n. 50 – Codice dei contratti pubblici (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 50, dwar il-Kodiċi tal-Kuntratti Pubbliċi), tat‑18 ta’ April 2016 (Suppliment Ordinarju għall-GURI Nru 91, tad‑19 ta’ April 2016), intitolat “Esklużjonijiet speċifiċi għall-kuntratti ta’ kuntratt u għall-konċessjoni ta’ servizzi”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-kodiċi ma japplikawx għal kuntratti pubbliċi u konċessjonijiet ta’ servizzi relatati ma’:
[…]
(h)
id-difiża ċivili, il-protezzjoni ċivili, u s-servizzi ta’ prevenzjoni tal-perikoli li huma pprovduti minn organizzazzjonijiet jew assoċjazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ u li huma koperti mill-kodiċi CPV segwenti: 75250000-3, 75251000-0, 75251100-1, 75251110-4, 75251120-7, 75252000-7, 75222000-8, 98113100-9 u 85143000-3 ħlief is-servizzi tat-trasport tal-pazjenti bl-ambulanzi;
[…]”
Id-decreto legislativo n. 117 – Codice del Terzo settore (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 117, dwar il-Kodiċi tat-Tielet Settur), tat‑3 ta’ Lulju 2017 (Suppliment Ordinarju għall-GURI Nru 179, tat‑2 ta’ Awwissu 2017) (iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 117/2017”), jinkludi l-Artikolu 4, intitolat “Stabbilimenti tat-tielet settur”, li jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-istabbilimenti tat-tielet settur huma l-organizzazzjonijiet ta’ volontarjat, l-assoċjazzjonijiet ta’ promozzjoni soċjali, l-istituzzjonijiet filantropiċi, l-impriżi soċjali, inklużi l-kooperattivi soċjali, in-networks assoċjattivi, il-mutwi, l-assoċjazzjonijiet, irrikonoxxuti jew le, il-fondazzjonijiet u l-istabbilimenti ta’ natura privata, minbarra l-kumpanniji, ikkostitwiti bil-għan li jwettqu, mingħajr skop ta’ qligħ, għanijiet ċiviċi, ta’ solidarjetà u ta’ utilità soċjali billi jeżerċitaw, b’mod esklużiv jew prinċipali, attività waħda jew iktar ta’ interess ġenerali fil-forma ta’ volontarjat, provvista b’xejn ta’ flus, oġġetti jew servizzi, mutwaliżmu jew saħansitra l-produzzjoni jew skambju ta’ oġġetti jew servizzi, u inklużi fir-reġistru nazzjonali uniku tat-tielet settur.”
L-Artikolu 57 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 117/2017, intitolat “Servizz ta’ trasport mediku ta’ emerġenza estrema u ta’ emerġenza”, jipprevedi:
“1.   Is-servizzi ta’ trasport ta’ emerġenza estrema u ta’ emerġenza bl-ambulanza jistgħu jingħataw bħala prijorità, permezz ta’ ftehim, lil organizzazzjonijiet ta’ volontarjat irreġistrati għal mill-inqas sitt xhur fir-reġistru nazzjonali uniku tat-tielet settur, li jagħmel parti minn network assoċjattiv imsemmi fl-Artikolu 41(2) u awtorizzati skont il-leġiżlazzjoni reġjonali applikabbli, skont il-każ, meta, minħabba n-natura speċifika tas-servizzi, l-għoti dirett jiżgura l-eżekuzzjoni tas-servizzi ta’ interess ġenerali fil-kuntest ta’ sistema li tikkontribwixxi effettivament għal għan soċjali u li għandha għanijiet ta’ solidarjetà, f’kundizzjonijiet ta’ effiċjenza ekonomika u ta’ adegwatezza, kif ukoll fl-osservanza tal-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ nondiskriminazzjoni.
2.   Id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 56(2), (3), (3a) u (4) għandhom japplikaw għall-ftehimiet dwar is-servizzi msemmija fil-paragrafu 1.”
L-Artikolu 2514 tal-Codice civile (il-Kodiċi Ċivili), intitolat “Kundizzjonijiet dwar il-kooperattivi ta’ natura mutwali predominanti”, huwa fformulat kif ġej:
“Il-kooperattivi ta’ natura mutwali predominanti għandhom jipprovdu fl-istatuti tagħhom:
(a)
il-projbizzjoni li jitqassmu dividendi f’ammont ogħla mir-rata ta’ interessi massimi tal-ordnijiet ta’ tfaddil postali miżjuda b’żewġ punti u nofs f’dak li jikkonċerna l-kapital imħallas;
(b)
il-projbizzjoni li jitħallsu l-istrumenti finanzjarji offruti għas-sottoskrizzjoni tal-membri kooperaturi b’mod li jaqbeż iż-żewġ punti l-limitu massimu stabbilit għad-dividendi;
(ċ)
il-projbizzjoni li jitqassmu r-riżervi bejn il-membri kooperaturi;
(d)
l-obbligu, fil-każ ta’ xoljiment tal-kumpannija, li l-patrimonju kollu, bit-tnaqqis tal-kapital azzjonarju u tad-dividendi eventwalment akkwistati, jiġi attribwit lill-fondi ta’ mutwalizzazzjoni intiżi għall-promozzjoni u għall-iżvilupp tal-kooperazzjoni.
Il-kooperattivi għandhom jiddeċiedu dwar l-introduzzjoni u t-tneħħija tal-klawżoli msemmija fil-paragrafu preċedenti biż-żieda prevista għal-laqgħa ġenerali straordinarja.”
Skont l-Artikolu 2545e tal-Kodiċi Ċivili, intitolat “Rifużjonijiet”:
“L-att kostituttiv jiddefinixxi l-kriterji ta’ distribuzzjoni tar-rifużjonijiet lill-membri fi proporzjon mal-kwantità u l-kwalità tal-iskambji mutwalistiċi.
[…]
Il-laqgħa ġenerali tista’ tiddeċiedi li tqassam rifużjonijiet lil kull membru, inkluż permezz ta’ żieda proporzjonali fl-ishma rispettivi jew bil-ħruġ ta’ ishma ġodda, b’deroga mill-Artikolu 2525, jew inkella permezz tal-ħruġ ta’ strumenti finanzjarji.”
Id-decreto legislativo n. 112 – Revisione della disciplina in materia di impresa sociale (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 112, dwar ir-Reviżjoni tal-Leġiżlazzjoni fil-Qasam tal-Impriżi Soċjali), tat‑3 ta’ Lulju 2017 (GURI Nru 167, tad‑19 ta’ Lulju 2017) (iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 112/2017”), jipprevedi, fl-Artikolu 3 tiegħu, intitolat “Assenza ta’ skop ta’ qligħ”:
“1.   Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 3 u tal-Artikolu 16, l-impriża soċjali taffettwa l-profitti u l-eċċessi ta’ operat eventwali għall-eżerċizzju tal-attivitajiet statutorji tagħha jew għaż-żieda tal-patrimonju tagħha.
2.   Għall-finijiet tal-paragrafu 1, id-distribuzzjoni, anki indiretta, ta’ profitti u ta’ eċċess ta’ operat, ta’ fondi u ta’ riżervi, irrispettivament mill-isem tagħhom, lill-fundaturi, lill-membri jew mis-soċji, ħaddiema u kollaboraturi, amministraturi u membri oħra tal-korpi ta’ impriża hija pprojbita, inkluż fil-każ ta’ xoljiment jew ta’ kwalunkwe każ ieħor ta’ terminazzjoni individwali tar-relazzjoni. Fil-każ ta’ impriżi soċjali kkostitwiti taħt il-forom previsti fil-Ktieb V tal-Kodiċi Ċivili, ir-rimbors lill-membru tal-kapital effettivament imħallas u, jekk ikun il-każ, evalwat mill-ġdid jew miżjud mill-ġdid fil-limiti msemmija fil-paragrafu 3(a) huwa awtorizzat. Għall-finijiet ta’ u għall-ħtiġijiet ta’ dan il-paragrafu, distribuzzjoni indiretta tal-profitti għandha tfisser:
(a)
il-ħlas, lill-amministraturi, lill-awdituri u lil kull persuna li teżerċita mandat soċjali, ta’ remunerazzjoni individwali mhux proporzjonata mal-attività eżerċitata, għar-responsabbiltajiet assunti u għall-kompetenzi speċifiċi jew, fi kwalunkwe każ, ogħla minn dik prevista f’entitajiet li joperaw f’setturi u f’kundizzjonijiet identiċi jew simili.
[…]
2a.   Għall-finijiet imsemmija fil-paragrafi 1 u 2, ma hijiex ikkunsidrata bħala distribuzzjoni, anki indiretta, tal-profitti u tal-eċċess tal-operat id-distribuzzjoni bejn il-membri ta’ rifużjonijiet marbuta ma’ attività ta’ interess ġenerali msemmija fl-Artikolu 2, eżerċitata skont l-Artikolu 2545e tal-Kodiċi Ċivili u fl-osservanza tal-kundizzjonijiet u limiti stabbiliti mil-liġi u mill-istatuti tagħhom, minn impriżi soċjali kkostitwiti fil-forma ta’ soċjetajiet kooperattivi, bil-kundizzjoni li l-istatuti tagħhom jew l-att kostituttiv tagħhom jindika l-kriterji ta’ distribuzzjoni ta’ rifużjonijiet lill-membri
pro rata
mal-kwantità u l-kwalità tal-iskambji mutwali u sakemm jiġi rreġistrat surplus operattiv mutwali.
[…]”
Il‑kawżi prinċipali u d‑domandi preliminari
Il‑Kawża C‑213/21
Permezz ta’ avviż ippubblikat f’
Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea
tas‑27 ta’ April 2020, l-Azienda Sanitaria Locale Barletta-Andria-Trani nediet proċedura ta’ sejħa għal offerti għall-għoti, permezz ta’ ftehim, tas-servizz ta’ trasport mediku ta’ emerġenza u ta’ urġenza estrema, għat-territorju li jaqa’ taħt il-kompetenza tagħha, lil organizzazzjonijiet ta’ volontarjat li jissodisfaw ir-rekwiżiti previsti fl-Artikolu 57 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 117/2017.
Peress li qieset li din is-sejħa għal offerti kienet tinkludi klawżoli illegali li kienu jipprekluduha milli tipparteċipa f’din il-proċedura, Italy Emergenza, kooperattiva soċjali li għandha bħala attività li tiżgura s-servizz ta’ trasport sempliċi u mediku bl-ambulanza, ikkontestat lil dan tal-aħħar billi ppreżenta rikors quddiem it-Tribunale amministrativo regionale per la Puglia (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali tal-Puglia, l-Italja). Hija qieset li l-Artikolu 57 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 117/2017 kien imur kontra l-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24, moqri fid-dawl tal-premessa 28 tiegħu, minħabba li kien jawtorizza l-għoti dirett, permezz ta’ ftehim, tas-servizzi ta’ trasport b’urġenza u ta’ urġenza estrema biss lill-organizzazzjonijiet ta’ volontarjat, u, konsegwentement, bl-esklużjoni tal-kooperattivi soċjali. Fil-fatt, għall-finijiet tal-għoti dirett, permezz ta’ ftehim, tas-servizzi ta’ emerġenza u ta’ urġenza estrema, dan l-Artikolu 10(h) jassimila b’mod sħiħ il-kooperattivi soċjali mal-assoċjazzjonijiet ta’ volontarjat.
Din il-qorti ċaħdet dan ir-rikors. Minn naħa, hija ddeċidiet li s-servizz li kien is-suġġett tal-imsemmija sejħa għal offerti kien servizz ta’ trasport mediku bl-ambulanza “kklassifikat”, li jaqa’ taħt l-eċċezzjoni prevista fl-imsemmi Artikolu 10(h). Min-naħa l-oħra, l-imsemmija qorti kkunsidrat li l-esklużjoni tal-kooperattivi soċjali mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din l-eċċezzjoni kienet konformi mad-dritt tal-Unjoni peress li dawn il-kooperattivi kellhom għan imprenditorjali li jiġġustifika trattament differenti minn dak irriżervat lill-organizzazzjonijiet jew lill-assoċjazzjonijiet ta’ volontarjat li ma għandhomx skop ta’ qligħ. F’dan il-każ, fir-rigward ta’ Italy Emergenza, din l-esklużjoni hija ġġustifikata fid-dawl tal-Artikolu 5 tal-istatuti ta’ din il-kooperattiva soċjali li jipprevedi possibbiltà ta’ distribuzzjoni ta’ dividendi għal ammont limitat.
Italy Emergenza appellat mis-sentenza tat-Tribunale amministrativo regionale per la Puglia (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali tal-Puglia) quddiem il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja), il-qorti tar-rinviju, billi affermat mill-ġdid li l-Artikolu 57 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 117/2017 jikser l-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24.
Il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) għandu dubji dwar il-konformità tal-Artikolu 57 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 117/2017 ma’ dan l-Artikolu 10(h). Fil-fatt, filwaqt li dan l-Artikolu 57 isemmi biss l-organizzazzjonijiet ta’ volontarjat u, għaldaqstant, jidher li jeskludi l-għoti, permezz ta’ ftehim, tas-servizz ta’ trasport mediku ta’ emerġenza u ta’ urġenza estrema lill-kooperattivi soċjali, l-imsemmi Artikolu 10(h) ikopri l-organizzazzjonijiet jew l-assoċjazzjonijiet “mingħajr skop ta’ qligħ” u ma huwiex limitat biss għall-organizzazzjonijiet jew l-assoċjazzjonijiet ta’ volontarjat.
F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju tfakkar, l-ewwel nett, li fis-sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2019, Falck Rettungsdienste u Falck (
C‑465/17
,
EU:C:2019:234
), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li jikkostitwixxu “organizzazzjonijiet jew assoċjazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ”, fis-sens tal-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24, l-organizzazzjonijiet jew l-assoċjazzjonijiet li għandhom bħala għan li jassumu funzjonijiet soċjali, li ma għandhomx skop kummerċjali u li jinvestu mill-ġdid benefiċċji eventwali sabiex jilħqu l-għan tagħhom. Il-Qorti tal-Ġustizzja b’hekk enfasizzat li l-kriterju deċiżiv sabiex jaqa’ taħt din id-dispożizzjoni huwa t-tfittxija ta’ skop ta’ qligħ. Issa, skont il-qorti tar-rinviju, l-assenza ta’ skop ta’ qligħ tikkaratterizza kooperattiva soċjali bħal Italy Emergenza. Fil-fatt, l-Artikolu 6 tal-istatuti ta’ din tal-aħħar jistabbilixxi li “[i]l-kooperattiva soċjali topera mingħajr skop ta’ qligħ u tfittex l-interess ġenerali tal-komunità għall-iżvilupp uman u għall-integrazzjoni soċjali […]”. Ċertament, l-Artikolu 5 ta’ dawn l-istatuti jipprevedi “l-projbizzjoni ta’ tqassim ta’ dividendi f’ammont ogħla mir-rata ta’ interessi massimi tal-vawċers ta’ tfaddil postali miżjuda b’żewġ punti u nofs f’dak li jikkonċerna l-kapital imħallas”. Madankollu, dan l-Artikolu 5 ma jistax jitqies li huwa probatorju, peress li din hija dispożizzjoni li tirriproduċi l-Artikolu 2514 tal-Kodiċi Ċivili.
Sussegwentement, il-qorti tar-rinviju tirrileva li l-kooperattivi soċjali jiddistingwixxu ruħhom mill-organizzazzjonijiet jew mill-assoċjazzjonijiet ta’ volontarjat. Filwaqt li dawn tal-aħħar ma jagħtu ebda vantaġġ ekonomiku, anki indirett, lill-membri tagħhom u li huma jillimitaw ruħhom li jirrimborsaw l-ispejjeż sostnuti mill-membri tagħhom, il-kooperattivi soċjali jipproduċu vantaġġ ekonomiku għall-membri tagħhom, anki jekk huma jsegwu għanijiet ta’ integrazzjoni u ta’ promozzjoni soċjali mingħajr skop ta’ qligħ. B’hekk, dawn il-kooperattivi huma kkaratterizzati mill-għan tagħhom imprenditorjali ta’ natura mutwalistika. Madankollu, din il-qorti tirrelativizza din id-differenza, peress li mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li kuntratt li jipprevedi bħala korrispettiv uniku r-rimbors tal-ispejjeż inkorsi jaqa’ taħt il-kunċett ta’ “kuntratt pubbliku” bħala kuntratt b’interess pekunjarju.
Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tirrileva element ieħor ta’ natura li jnaqqas id-differenza bejn l-organizzazzjonijiet jew l-assoċjazzjonijiet ta’ volontarjat u l-kooperattivi soċjali. Dawn huma, minn naħa, il-possibbiltà għal organizzazzjoni jew assoċjazzjoni ta’ volontarjat li timpjega ħaddiema u, min-naħa l-oħra, il-possibbiltà li kooperattiva soċjali jkollha membri ta’ volontarjat li jkunu rimborsabbli biss l-ispejjeż tagħhom.
Fl-aħħar nett, din il-qorti tenfasizza li, anki jekk jitqies li, kuntrarjament għall-organizzazzjonijiet jew assoċjazzjonijiet ta’ volontarjat, kooperattiva soċjali tista’ tingħata biss bi prijorità, permezz ta’ ftehim, servizz ta’ trasport mediku ta’ emerġenza u ta’ urġenza estrema, skont l-Artikolu 57 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 117/2017, l-għoti ta’ tali servizz lil kooperattiva soċjali jista’ jseħħ biss wara proċedura ta’ kuntratt pubbliku, li madankollu jmur kontra l-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24.
Huwa f’dan il-kuntest li l-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24 UE – flimkien mal-premessa 28 ta’ din id-direttiva – jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li s-servizzi ta’ trasport mediku ta’ emerġenza u ta’ urġenza jkunu jistgħu jiġu assenjati biss permezz ta’ ftehim, bħala prijorità, lil organizzazzjonijiet ta’ volontarjat – sakemm dawn ikunu irreġistrati fil-lista għal mill-inqas sitt xhur fir-reġistru nazzjonali uniku tat-tielet settur, kif ukoll li jkunu membri ta’ network assoċjattiv u jkunu akkreditati konformement mal-leġiżlazzjoni settorjali reġjonali (fejn ikun il-każ), u bil-kundizzjoni li din l-assenjazzjoni tiggarantixxi l-provvista ta’ servizz f’sistema li tikkontribwixxi effettivament għal għan soċjali u li ssegwi għanijiet ta’ solidarjetà, f’kundizzjonijiet ta’ effiċjenza ekonomika u ta’ adegwatezza, kif ukoll fl-osservanza tal-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ nondiskriminazzjoni – mingħajr ma tieħu inkunsiderazzjoni, fost assenjatarji possibbli, l-organizzazzjonijiet l-oħra mingħajr skop ta’ lukru u, b’mod iktar partikolari, il-kooperattivi soċjali, bħala impriżi soċjali mingħajr skop ta’ lukru?”
Il‑Kawża C‑214/21
Permezz ta’ avviż ippubblikat fis‑26 ta’ Frar 2020, l-Azienda Sanitaria Provinciale di Cosenza nediet proċedura ta’ selezzjoni għall-għoti, permezz ta’ ftehim, tas-servizz ta’ trasport mediku ta’ emerġenza u ta’ urġenza estrema, għat-territorju li jaqa’ taħt il-kompetenza tagħha, lil organizzazzjonijiet ta’ volontarjat u lill-Croce Rossa italiana (is-Salib l-Aħmar Taljan).
Peress li qieset li din is-sejħa għal offerti kienet tinkludi klawżoli illegali li kienu jipprekluduha milli tipparteċipa f’din il-proċedura, Italy Emergenza kkontestatha billi ppreżentat rikors quddiem it-Tribunale amministrativo regionale per la Calabria (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Calabria, l-Italja) billi invokat l-istess motivi bħal dawk esposti fil-punt 13 ta’ din is-sentenza.
Din il-qorti ċaħdet dan ir-rikors għall-istess raġunijiet bħal dawk imsemmija fil-punt 14 ta’ din is-sentenza.
Italy Emergenza appellat quddiem il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat), il-qorti tar-rinviju, li, għall-istess raġunijiet bħal dawk esposti fil-punti 16 sa 20 ta’ din is-sentenza, għandha dubji dwar il-kompatibbiltà tal-Artikolu 57 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 117/2017 mal-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24. Din il-qorti tistaqsi wkoll dwar l-effett tal-Artikolu 3(2)(a) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 112/2017, li jawtorizza lil kooperattiva soċjali li ma tinvesti mill-ġdid il-profitti kollha tagħha u li tiddistribwixxihom lill-membri tagħha fil-forma ta’ rifużjonijiet.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda li jissospendi l-proċedura u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 10(h) tad-Direttiva [2014/24] – flimkien mal-premessa 28 ta’ din id-direttiva – jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li s-servizzi ta’ trasport mediku ta’ emerġenza u ta’ urġenza jkunu jistgħu jiġu assenjati biss permezz ta’ ftehim, bħala prijorità, lil organizzazzjonijiet ta’ volontarjat – sakemm dawn ikunu irreġistrati fil-lista għal mill-inqas sitt xhur fir-reġistru nazzjonali uniku tat-tielet settur, kif ukoll li jkunu membri ta’ network assoċjattiv u jkunu akkreditati konformement mal-leġiżlazzjoni settorjali reġjonali (fejn ikun il-każ), u bil-kundizzjoni li din l-assenjazzjoni tiggarantixxi l-provvista ta’ servizz f’sistema li tikkontribwixxi effettivament għal għan soċjali u li ssegwi għanijiet ta’ solidarjetà, f’kundizzjonijiet ta’ effiċjenza ekonomika u ta’ adegwatezza, kif ukoll fl-osservanza tal-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ nondiskriminazzjoni – mingħajr ma tieħu inkunsiderazzjoni, fost assenjatarji possibbli, l-organizzazzjonijiet l-oħra mingħajr skop ta’ lukru u, b’mod iktar partikolari, il-kooperattivi soċjali, bħala impriżi soċjali mingħajr skop ta’ lukru, inklużi l-koperattivi soċjali li jamministraw id-distribuzzjoni lill-membri tagħhom ta’ rifużjonijiet relatati ma’ attivitajiet ta’ interess ġenerali, fis-sens tal-Artikolu 3(2a) tad-Digriet Leġiżlattiv [Nru 112/2017]?”
Fuq id‑domandi preliminari
Permezz tad-domanda tagħha fil-Kawża C‑213/21 u tad-domanda tagħha fil-Kawża C‑214/21, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24 jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li servizzi ta’ trasport mediku ta’ emerġenza u ta’ urġenza estrema jistgħu jingħataw, permezz ta’ ftehim, bi prijorità, biss lil organizzazzjonijiet ta’ volontarjat u mhux lil kooperattivi soċjali li jistgħu jiddistribwixxu lill-membri tagħhom rifużjonijiet marbuta mal-attivitajiet tagħhom.
Għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24 jeskludi mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha l-kuntratti pubbliċi għal servizzi li għandhom bħala suġġett servizzi li jaqgħu taħt il-kodiċi CPV imsemmija f’din id-dispożizzjoni u li huma pprovduti minn “organizzazzjonijiet jew assoċjazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ”.
Madankollu, din id-direttiva ma tiddefinixxix il-kunċett ta’ organizzazzjonijiet jew assoċjazzjonijiet “mingħajr skop ta’ qligħ”.
Issa, skont ir-rekwiżiti kemm tal-applikazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll tal-prinċipju ta’ ugwaljanza, it-termini ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li ma tagħmel ebda riferiment espliċitu għad-dritt tal-Istati Membri sabiex jiġu ddeterminati s-sens u l-portata tagħha għandhom normalment jingħataw, fl-Unjoni Ewropea kollha, interpretazzjoni awtonoma u uniformi li għandha tingħata billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-kuntest ta’ din id-dispożizzjoni u l-għan imfittex mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2019, Falck Rettungsdienste u Falck,
C‑465/17
,
EU:C:2019:234
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Fl-ewwel lok, il-kunċett ta’ organizzazzjonijiet jew assoċjazzjonijiet “mingħajr skop ta’ qligħ” huwa ddefinit b’kuntrast ma’ grupp bi skop ta’ qligħ li huwa kkostitwit bil-għan li jagħmel profitt. F’dan is-sens, dan il-kunċett jidher li huwa wiesa’ biżżejjed sabiex ikopri organizzazzjonijiet ibbażati fuq l-azzjonisti tal-ħaddiema jew fuq il-parteċipazzjoni attiva tagħhom fil-governanza ta’ dawn l-organizzazzjonijiet, bħalma huma kooperattivi soċjali, sakemm dawn ma jkollhomx skop ta’ qligħ.
Fit-tieni lok, l-għan tal-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24 huwa, kif indikat fil-premessa 28 tagħha, li tiġi ppreżervata n-natura partikolari tal-organizzazzjonijiet u tal-assoċjazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ, billi jiġi evitat li jkunu suġġetti għall-proċeduri ddefiniti f’din id-direttiva. Madankollu, din il-premessa 28 tistabbilixxi li din l-eċċezzjoni ma għandhiex tmur lil hinn minn dak li huwa strettament neċessarju. F’dan ir-rigward, l-imsemmija eċċezzjoni għandha, bħala deroga mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva, tiġi interpretata b’mod strett [(ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑20 ta’ Marzu 2018, Il‑Kummissjoni vs L‑Awstrija (Stamperija tal-Istat),
C‑187/16
,
EU:C:2018:194
, punt
).
Minn dan jirriżulta li l-kunċett ta’ organizzazzjonijiet jew ta’ assoċjazzjonijiet “mingħajr skop ta’ qligħ”, fis-sens tal-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24, għandu jkun strettament limitat għall-organizzazzjonijiet u għall-assoċjazzjonijiet ta’ natura partikolari, jiġifieri lil dawk li ma għandhom l-ebda skop ta’ qligħ u li ma jistgħu jiksbu ebda benefiċċju, lanqas indirett, lill-membri tagħhom.
Fit-tielet lok, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li jaqgħu taħt dan il-kunċett l-organizzazzjonijiet jew l-assoċjazzjonijiet li għandhom bħala għan li jassumu funzjonijiet soċjali, li ma għandhomx skop kummerċjali, u li jinvestu mill-ġdid benefiċċji eventwali sabiex jintlaħaq l-għan tal-organizzazzjoni jew tal-assoċjazzjoni kkonċernata (sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2019, Falck Rettungsdienste u Falck,
C‑465/17
,
EU:C:2019:234
, punt
).
Issa, billi teżiġi li l-profitti eventwali jiġu investiti mill-ġdid sabiex jintlaħaq l-għan tal-organizzazzjoni jew tal-assoċjazzjoni kkonċernata, il-Qorti tal-Ġustizzja, minn naħa, ikkunsidrat li dawn il-profitti kellhom jiġu allokati għat-twettiq tal-missjonijiet soċjali segwiti minn din l-organizzazzjoni jew minn din l-assoċjazzjoni u, min-naħa l-oħra, eskludiet b’mod ċar li l-imsemmija profitti jistgħu jitqassmu lill-azzjonisti jew lill-membri tal-imsemmija organizzazzjoni jew tal-imsemmija assoċjazzjoni. Minn dan isegwi li l-organizzazzjonijiet jew l-assoċjazzjonijiet li għandhom il-possibbiltà li jiddistribwixxu profitti lill-membri tagħhom ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24.
Din l-interpretazzjoni hija, barra minn hekk, ikkorroborata mill-Artikolu 77 ta’ din id-direttiva, moqri fid-dawl tal-premessa 118 tagħha, li jawtorizza lill-Istati Membri jipprevedu li l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jirriżervaw id-dritt li jipparteċipaw fi proċeduri speċjali ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi li jirrigwardaw esklużivament ċerti servizzi lill-organizzazzjonijiet li jissodisfaw il-kundizzjonijiet elenkati f’dan l-Artikolu 77(2). Madankollu, dawn il-kundizzjonijiet jinkludu, min-naħa, l-Artikolu 77(2)(b), li skontu, fil-każ ta’ distribuzzjoni jew ridistribuzzjoni tal-profitti, dan għandu jkun ibbażat fuq prinċipji ta’ parteċipazzjoni u, min-naħa l-oħra, fl-istess Artikolu 77(2)(c), li skontu l-istrutturi tal-ġestjoni jew tas-sjieda tal-organizzazzjoni li qiegħda twettaq il-kuntratt għandhom huma bbażati fuq sjieda mill-impjegati jew prinċipji parteċipattivi, jew jeħtieġu l-parteċipazzjoni attiva tal-impjegati, l-utenti jew il-partijiet interessati.
Għalhekk, il-leġiżlatur tal-Unjoni ppreveda trattament differenti bejn, minn naħa, l-organizzazzjonijiet jew l-assoċjazzjonijiet “mingħajr skop ta’ qligħ” imsemmija fl-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24, u, min-naħa l-oħra, l-organizzazzjonijiet imsemmija fil-punt preċedenti ta’ din is-sentenza. Minn dan isegwi li l-organizzazzjonijiet u l-assoċjazzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 10(h) ta’ din id-direttiva ma jistgħux jiġu assimilati mal-organizzazzjonijiet ibbażati fuq l-azzjonisti tal-ħaddiema jew fuq il-parteċipazzjoni attiva tagħhom fil-governanza tal-organizzazzjoni, bħalma huma l-kooperattivi, imsemmija fil-premessa 118 u fl-Artikolu 77 tal-imsemmija direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2019, Falck Rettungsdienste u Falck,
C‑465/17
,
EU:C:2019:234
, punt
).
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li, peress li l-membri ta’ assoċjazzjoni jew ta’ organizzazzjoni jistgħu jiksbu benefiċċju, anki indirett, marbut mal-attivitajiet ta’ din l-assoċjazzjoni jew ta’ din l-organizzazzjoni, l-imsemmija assoċjazzjoni jew l-imsemmija organizzazzjoni ma tistax taqa’ taħt l-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24.
F’dan il-każ, u bla ħsara għall-analiżi tal-leġiżlazzjoni nazzjonali u tal-istatuti tal-organizzazzjonijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali li hija l-qorti tar-rinviju li għandha twettaq, minn qari flimkien tal-Artikolu 3(2)(a) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 112/2017 u tal-Artikolu 34 tal-istatuti ta’ Italy Emergenza jirriżulta li l-laqgħa ġenerali tista’ tiddeċiedi dwar il-ħlas ta’ rifużjonijiet lil kull wieħed mill-membri. Issa, kif jirriżulta kemm mid-deċiżjonijiet tar-rinviju kif ukoll mill-osservazzjonijiet ta’ diversi persuni kkonċernati, peress li r-rifużjonijiet jikkostitwixxu strument li jippermetti li jingħata vantaġġ lill-membri ta’ kooperattiva, l-eżistenza ta’ tali possibbiltà ta’ distribuzzjoni ta’ “qligħ” għandha tostakola l-klassifikazzjoni ta’ kooperattiva soċjali, bħal Italy Emergenza, organizzazzjoni jew assoċjazzjoni “mingħajr skop ta’ qligħ”, fis-sens tal-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24.
Għaldaqstant, ir-risposta għad-domandi magħmula għandha tkun li l-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li servizzi ta’ trasport mediku ta’ emerġenza u ta’ urġenza estrema jistgħu jingħataw permezz ta’ ftehim, bi prijorità, lil organizzazzjonijiet ta’ volontarjat u mhux lil kooperattivi soċjali li jistgħu jiddistribwixxu lill-membri tagħhom rifużjonijiet marbuta mal-attivitajiet tagħhom.
Fuq l‑ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tmien Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 10(h) tad-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li servizzi ta’ trasport mediku ta’ emerġenza u ta’ urġenza estrema jistgħu jingħataw permezz ta’ ftehim, bi prijorità, lil organizzazzjonijiet ta’ volontarjat u mhux lil kooperattivi soċjali li jistgħu jiddistribwixxu lill-membri tagħhom rifużjonijiet marbuta mal-attivitajiet tagħhom.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.