CELEX: 62015CJ0275
Odesłanie prejudycjalne
Dyrektywa 2001/29/WE
Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym
Artykuł 9
Dostęp drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych
Pojęcie „kabla”
Retransmisja przez osobę trzecią za pośrednictwem Internetu programów komercyjnych nadawców telewizyjnych
„Live streaming”

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 9 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (
Dz.U. 2001, L 167, s. 10
; sprostowania:
Dz.U. 2007, L 216, s. 24
;
Dz.U. 2010, L 263, s. 15
;
Dz.U. 2012, L 33, s. 9
).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu między z jednej strony ITV Broadcasting Limited, ITV2 Limited, ITV Digital Channels Limited, Channel Four Television Corporation, 4 Ventures Limited, Channel 5 Broadcasting Limited i ITV Studios Limited, a z drugiej strony TVCatchup Limited, pod zarządem (zwaną dalej „TVC”), TVCatchup (UK) Limited (zwaną dalej „TVC UK”) i Media Resources Limited w przedmiocie nadawania przez te ostatnie spółki za pośrednictwem Internetu programów telewizyjnych powódek w postępowaniu głównym.
Ramy prawne
Prawo Unii
Motywy 4, 20, 23, 32 i 60 dyrektywy 2001/29 stanowią:
„(4)
Zharmonizowane ramy prawne w zakresie praw autorskich i pokrewnych, poprawiając pewność prawną, a zarazem zapewniając wysoki poziom ochrony własności intelektualnej, sprzyjają poważnym inwestycjom w twórcze i nowatorskie działania, a w szczególności w infrastrukturę sieci i prowadzą do wzrostu i większej konkurencyjności przemysłu europejskiego […].
[…]
(20)
Niniejsza dyrektywa opiera się na zasadach i regułach już ustanowionych przez dyrektywy obowiązujące w tym obszarze, w szczególności w dyrektywach [91/250/EWG, 92/100/EWG, Rady 93/83/EWG z dnia 27 września 1993 r. w sprawie koordynacji niektórych zasad dotyczących prawa autorskiego oraz praw pokrewnych stosowanych w odniesieniu do przekazu satelitarnego oraz retransmisji drogą kablową (
Dz.U. 1993, L 248, s. 15
), 93/98/EWG i 96/9/WE] i rozwija te zasady i reguły oraz umieszcza je w perspektywie społeczeństwa informacyjnego. Przepisy niniejszej dyrektywy nie naruszają przepisów wyżej wymienionych dyrektyw, chyba że niniejsza dyrektywa stanowi inaczej.
[…]
(23)
Niniejsza dyrektywa powinna bardziej zharmonizować obowiązujące prawo autora do publicznego udostępniania utworu. Prawo to należy rozumieć w szerszym znaczeniu, jako obejmujące każde udostępnianie utworu odbiorcom nieznajdującym się w miejscu, z którego przekazywanie pochodzi. […]
[…]
(32)
Niniejsza dyrektywa zawiera wyczerpujące wyliczenie wyjątków i ograniczeń dla prawa do zwielokrotniania i prawa do publicznego udostępniania utworu […].
[…]
(60)
Ochrona przewidziana przez niniejszą dyrektywę nie powinna naruszać krajowych lub wspólnotowych przepisów prawnych w innych obszarach, takich jak własność przemysłowa, ochrona danych, usługi związane z dostępem warunkowym, dostępem do dokumentów publicznych oraz zasada chronologii wykorzystywania medialnego, mogących mieć wpływ na ochronę praw autorskich lub pokrewnych”.
Artykuł 1 dyrektywy 2001/29, zatytułowany „Zakres”, stanowi:
„1.   Niniejsza dyrektywa dotyczy ochrony prawnej praw autorskich i pokrewnych w ramach rynku wewnętrznego, ze szczególnym uwzględnieniem społeczeństwa informacyjnego.
2.   Poza przypadkami wymienionymi w art. 11 niniejsza dyrektywa pozostawia niezmienione przepisy wspólnotowe i w żaden sposób nie narusza tych przepisów dotyczących:
[…]
c)
praw autorskich i pokrewnych stosowanych do nadawania programów drogą satelitarną i retransmisji kablowej;
[…]”.
Zgodnie z art. 2 tej dyrektywy, zatytułowanym „Prawo do zwielokrotniania utworu”:
„Państwa członkowskie przewidują wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania bezpośredniego lub pośredniego, tymczasowego lub stałego zwielokrotniania utworu, przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie, w całości lub częściowo:
a)
dla autorów – w odniesieniu do ich utworów;
[…]
e)
dla organizacji radiowych i telewizyjnych – w odniesieniu do utrwaleń ich programów, niezależnie od tego, czy programy te są transmitowane przewodowo lub bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną”.
Artykuł 3 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Prawo do publicznego udostępniania utworów i prawo podawania do publicznej wiadomości innych przedmiotów objętych ochroną”, przewiduje:
„1.   Państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania, lub zabraniania, na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie.
2.   Państwa członkowskie powinny przewidzieć wyłączne prawo do zezwalania, lub zabraniania, na jakiekolwiek podawanie do publicznej wiadomości utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie:
[…]
d)
dla organizacji radiowych i telewizyjnych – w odniesieniu do utrwaleń ich programów, niezależnie od tego, czy programy te transmitowane są przewodowo czy bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną.
[…]”.
Zgodnie z art. 5 dyrektywy 2001/29, zatytułowanym „Wyjątki i ograniczenia”:
„3.   Państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątki lub ograniczenia w odniesieniu do praw określonych w art. 2 i 3 w następujących przypadkach:
[…]
5.   Wyjątki i ograniczenia przewidziane w ust. 1, 2, 3 i 4 powinny być stosowane tylko w niektórych szczególnych przypadkach, które nie naruszają normalnego wykorzystania dzieła lub innego przedmiotu objętego ochroną ani nie powodują nieuzasadnionej szkody dla uzasadnionych interesów podmiotów praw autorskich”.
Artykuł 9 tej dyrektywy, zatytułowany „Dalsze stosowanie innych przepisów prawnych”, stanowi:
„Niniejsza dyrektywa nie narusza przepisów dotyczących w szczególności patentów, znaków towarowych, prawa do wzorów przemysłowych, wzorów użytkowych, topografii półprzewodników, czcionek drukarskich, dostępu warunkowego, dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych, ochrony narodowych skarbów kultury, wymagań prawnych w zakresie egzemplarza obowiązkowego, prawa o praktykach ograniczających i nieuczciwej konkurencji, tajemnic handlowych, bezpieczeństwa, poufności, ochrony danych i prywatności, dostępu do dokumentów publicznych i prawa o zobowiązaniach umownych”.
Prawo Zjednoczonego Królestwa
Copyright, Designs and Patents Act 1988 (ustawa z 1988 r. o prawie autorskim, projektowym i patentowym), zmieniona przez Copyright and Related Rights Regulations 2003 (rozporządzenie z 2003 r. w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych) (zwana dalej „CDPA”), która transponowała dyrektywę 2001/29, przewiduje w sekcji 73, zatytułowanej „Odbiór bezprzewodowego przekazu i jego retransmisja drogą kablową”:
„1.   Niniejsza sekcja ma zastosowanie w wypadku, gdy bezprzewodowy przekaz z miejsca położonego na terenie Zjednoczonego Królestwa zostaje odebrany, a następnie natychmiast retransmitowany drogą kablową.
2.   Prawa autorskie do tego przekazu nie zostają naruszone:
a)
jeśli retransmisja drogą kablową następuje zgodnie z odpowiednim wymogiem lub
b)
jeśli – i w zakresie, w jakim – przekaz jest przeznaczony do odbioru na obszarze, na którym jest on retransmitowany drogą kablową, i stanowi część usługi kwalifikowanej.
3.   Prawa autorskie do utworu zawartego w przekazie nie zostają naruszone, jeśli – i w zakresie, w jakim – przekaz jest przeznaczony do odbioru na obszarze, na którym jest on retransmitowany drogą kablową […]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
Powódki w postępowaniu głównym to komercyjni nadawcy telewizyjni, posiadający przysługujące im na podstawie prawa krajowego prawa autorskie do swoich przekazów telewizyjnych oraz do filmów i innych elementów zawartych w ich przekazach. Są one finansowane z reklam pokazywanych w nadawanych przez nie przekazach.
TVC oferowała usługę nadawania przekazów telewizyjnych, umożliwiającą użytkownikom odbiór „na żywo” przez Internet przekazów strumieniowych obejmujących niekodowane przekazy telewizyjne, w tym przekazy telewizyjne emitowane przez powódki w postępowaniu głównym. W następstwie objęcia TVC zarządem to TVC UK wykonuje jej działalność gospodarczą oraz jej usługi na mocy licencji udzielonej przez Media Resources Limited.
Powódki w postępowaniu głównym wytoczyły przed High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division [sąd wyższej instancji (Anglia i Walia), wydział kanclerski, Zjednoczone Królestwo] powództwo przeciwko TVC o naruszenie przysługujących im praw autorskich. Sąd ten skierował do Trybunału wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczący wykładni pojęcia „publicznego udostępniania”, o którym mowa w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.
W następstwie wyroku z dnia 7 marca 2013 r., ITV Broadcasting i in. (
C‑607/11
,
EU:C:2013:147
), High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division [sąd wyższej instancji (Anglia i Walia), wydział kanclerski] stwierdził, że TVC naruszyła prawa autorskie powódek w postępowaniu głównym wskutek publicznego udostępniania. Co się tyczy trzech kanałów telewizyjnych, mianowicie ITV, Channel 4 i Channel 5, sąd ten uznał jednak, że TVC przysługuje środek obrony na mocy sekcji 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcji 73 podsekcja 3 CDPA.
Powódki w postępowaniu głównym wniosły apelację do sądu odsyłającego. TVC UK i Media Resources Limited zostały dopozwane w postępowaniu przed tym sądem.
Sąd odsyłający wyjaśnia, że sekcja 73 CDPA przewiduje środek obrony przeciwko powództwu o naruszenie prawa autorskiego do przekazu lub do jakiegokolwiek innego utworu objętego przekazem, który to środek obrony ma zastosowanie „gdy bezprzewodowy przekaz z miejsca położonego na terenie Zjednoczonego Królestwa zostaje odebrany, a następnie natychmiast retransmitowany drogą kablową”. Uściśla on, że rozpatrywany przez niego środek obrony dotyczy nie sekcji 73 podsekcja 2 lit. a) i sekcji 73 podsekcja 3 CDPA, z której wynika w szczególności, iż prawo autorskie do przekazu nie zostaje naruszone, „jeśli retransmisja drogą kablową następuje zgodnie z odpowiednim wymogiem”, lecz wyłącznie sekcji 73 podsekcja 2 lit. b i sekcji 73 podsekcja 3 tej ustawy, stanowiącej, że prawo to nie zostaje naruszone, „jeśli – i w zakresie, w jakim – przekaz jest przeznaczony do odbioru na obszarze, na którym jest on retransmitowany drogą kablową, i stanowi część kwalifikowanej usługi”.
Uznawszy, że wykładni sekcji 73 CDPA należy dokonać w świetle art. 9 dyrektywy 2001/29, Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division) [sąd apelacyjny (Anglia i Walia) (wydział cywilny), Zjednoczone Królestwo] postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„[W odniesieniu do] wykładni art. 9 dyrektywy 2001/29, a konkretnie sformułowania »[n]iniejsza dyrektywa nie narusza [przepisów dotyczących] w szczególności […] dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych«:
1)
Czy cytowane sformułowanie pozwala na dalsze stosowanie przepisu prawa krajowego ze zdefiniowanym w tym prawie zakresem terminu »kabel«, czy też zakres wymienionej części art. 9 jest wyznaczony definicją terminu »kabel« zawartą w prawie Unii?
2)
Jeśli termin »kabel« zawarty w art. 9 został zdefiniowany w prawie Unii, jakie jest jego znaczenie? W szczególności:
a)
Czy ma on technologicznie konkretne znaczenie, ograniczone do tradycyjnych sieci kablowych eksploatowanych przez działające w oparciu o tradycyjną technologię podmioty świadczące usługi drogą kablową? albo
b)
Czy ma on technologicznie neutralne znaczenie, które obejmuje funkcjonalnie podobne usługi transmitowane przez Internet?
c)
W obu przypadkach, czy termin ten obejmuje przekazywanie energii mikrofalowej pomiędzy stałymi punktami naziemnymi?
3)
Czy cytowane sformułowanie ma zastosowanie do przepisów, które wymagają, by łącza kablowe retransmitowały pewne przekazy, albo przepisów, które pozwalają na retransmisję przekazów drogą kablową, w przypadku gdy retransmisje są równoczesne i ograniczone do obszarów, na których przekazy były przeznaczone do odbioru, lub w przypadku gdy chodzi o retransmisje przekazów w kanałach, które podlegają pewnym obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej?
4)
Jeśli zakres terminu »kabel« zawartego w art. 9 jest zdefiniowany w prawie krajowym, czy właściwy przepis prawa krajowego podlega następującym zasadom Unii Europejskiej: zasadzie proporcjonalności oraz zasadzie sprawiedliwego wyważenia pomiędzy prawami właścicieli praw autorskich, prawami właścicieli łączy kablowych oraz interesem publicznym?
5)
Czy art. 9 ogranicza się do przepisów prawa krajowego obowiązujących w dniu, w którym uzgodniono treść dyrektywy 2001/29; w dniu, w którym dyrektywa ta weszła w życie; w ostatnim dniu przewidzianym na wykonanie dyrektywy, czy też ma on również zastosowanie do kolejnych przepisów prawa krajowego, które dotyczą dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania trzeciego
Poprzez pytanie trzecie, które należy zbadać na wstępie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 9 dyrektywy 2001/29, a w szczególności pojęcie „dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”, należy interpretować w ten sposób, że przepisem tym jest objęte i na jego podstawie jest dozwolone uregulowanie krajowe przewidujące brak naruszenia prawa autorskiego w przypadku natychmiastowej retransmisji drogą kablową, w tym ewentualnie za pośrednictwem Internetu, na obszarze pierwotnego nadawania, utworów nadawanych w kanałach telewizyjnych podlegających obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej.
W tym względzie należy stwierdzić, że w braku wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich pojęciu „dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”, ujętemu w art. 9 dyrektywy 2001/29, należy nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię, którą należy ustalić, uwzględniając brzmienie tego przepisu, kontekst, w który się on wpisuje, oraz cele uregulowania, którego przepis ten stanowi część (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 października 2010 r., Padawan,
C‑467/08
,
EU:C:2010:620
, pkt
; z dnia 10 listopada 2016 r., Private Equity Insurance Group,
C‑156/15
,
EU:C:2016:851
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W pierwszej kolejności z samego sformułowania „dostęp drogą kablową” wynika, że pojęcie to różni się od pojęcia „retransmisji drogą kablową”, gdyż tylko to ostatnie pojęcie oznacza w ramach dyrektywy 2001/29 transmitowanie treści audiowizualnych.
Co się tyczy w drugiej kolejności kontekstu art. 9 dyrektywy 2001/29, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 55 opinii, dyrektywa ta zawiera już w art. 1 ust. 2 lit. c) przepis, który wyraźnie odnosi się do „retransmisji kablowej”, wykluczając z zakresu stosowania tej dyrektywy przepisy prawa Unii regulujące tę kwestię, w tym przypadku przepisy dyrektywy 93/83.
W zakresie, w jakim jest to konieczne, należy wskazać, że przepisy dyrektywy 93/83 nie mają znaczenia dla sporu w postępowaniu głównym. Spór ten dotyczy bowiem retransmisji w jednym państwie członkowskim, podczas gdy dyrektywa 93/83 przewiduje minimalny zakres harmonizacji niektórych aspektów ochrony praw autorskich i pokrewnych wyłącznie w przypadku publicznego udostępniania programów pochodzących z innych państw członkowskich za pośrednictwem satelity lub ich retransmisji drogą kablową (wyrok z dnia 7 grudnia 2006 r., SGAE,
C‑306/05
,
EU:C:2006:764
, pkt
).
W trzeciej kolejności, co się tyczy celu dyrektywy 2001/29, podstawowym jej celem jest zapewnienie autorom wysokiego poziomu ochrony, umożliwiającego im otrzymanie stosownego wynagrodzenia za korzystanie z ich utworów, polegające w szczególności na ich publicznym udostępnianiu (zob. podobnie wyrok z dnia 4 października 2011 r., Football Association Premier League i in.,
C‑403/08 i C‑429/08
,
EU:C:2011:631
, pkt
).
Przy uwzględnieniu tego wysokiego poziomu ochrony autorów Trybunał, rozpatrując wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony w ramach sprawy w postępowaniu głównym w pierwszej instancji, orzekł już, że pojęcie publicznego udostępniania ujęte w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 należy rozumieć szeroko zgodnie zresztą z wyraźnym brzmieniem motywu 23 tej dyrektywy i że retransmisja za pomocą przekazu strumieniowego w Internecie, taka jak rozpatrywana w sprawie głównej, stanowi takie udostępnianie (zob. podobnie wyrok z dnia 7 marca 2013 r., ITV Broadcasting i in.,
C‑607/11
,
EU:C:2013:147
, pkt
,
).
Wynika z tego, że w braku zezwolenia danego autora retransmisja taka nie jest co do zasady dozwolona, chyba że jest objęta art. 5 tej dyrektywy, który przewiduje wyczerpujące wyliczenie wyjątków i ograniczeń w odniesieniu do prawa do publicznego udostępniania ustanowionego w art. 3 wspomnianej dyrektywy, jak to potwierdza motyw 32 tej dyrektywy.
W niniejszym przypadku jest bezsporne, że retransmisja rozpatrywana w postępowaniu głównym nie jest objęta żadnym z wyjątków i ograniczeń przewidzianych w wyczerpujący sposób w art. 5 dyrektywy 2001/29.
Co się tyczy art. 9 dyrektywy 2001/29, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 37 i 38 opinii, z przepisu tego w świetle motywu 60 tej dyrektywy wynika, że przepis ten ma na celu utrzymanie stosowania przepisów obowiązujących w obszarach innych niż obszar, który harmonizuje wspomniana dyrektywa.
Wykładnia art. 9 dyrektywy 2001/29, zgodnie z którą dyrektywa ta umożliwiałaby retransmisję taką jak rozpatrywana w postępowaniu głównym bez zezwolenia autorów w przypadkach innych niż przewidziane w art. 5 tej dyrektywy, byłaby zaś sprzeczna nie tylko z celem tego art. 9, lecz także z wyczerpującym charakterem wyliczenia ujętego w tym art. 5 i tym samym przeciwdziałałaby realizacji podstawowego celu wspomnianej dyrektywy, jakim jest zapewnienie autorom wysokiego poziomu ochrony.
W tym względzie bez znaczenia jest, czy pierwotne nadawanie chronionych utworów następuje czy nie następuje w kanałach telewizyjnych podlegających obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej. W dyrektywie 2001/29 brak jest bowiem podstawy, która uzasadniałaby przyznanie mniejszej ochrony treściom nadawanym w tych kanałach.
W świetle całości powyższych rozważań na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, iż art. 9 dyrektywy 2001/29, a w szczególności pojęcie „dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”, należy interpretować w ten sposób, że przepisem tym nie jest objęte ani na jego podstawie nie jest dozwolone uregulowanie krajowe przewidujące brak naruszenia prawa autorskiego w przypadku natychmiastowej retransmisji drogą kablową, w tym ewentualnie za pośrednictwem Internetu, na obszarze pierwotnego nadawania, utworów nadawanych w kanałach telewizyjnych podlegających obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej.
W przedmiocie pytań pierwszego, drugiego, czwartego i piątego
W związku z proponowaną odpowiedzią na pytanie trzecie nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytania pierwsze, drugie, czwarte i piąte.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 9 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, a w szczególności pojęcie „dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”, należy interpretować w ten sposób, że przepisem tym nie jest objęte ani na jego podstawie nie jest dozwolone uregulowanie krajowe przewidujące brak naruszenia prawa autorskiego w przypadku natychmiastowej retransmisji drogą kablową, w tym ewentualnie za pośrednictwem Internetu, na obszarze pierwotnego nadawania, utworów nadawanych w kanałach telewizyjnych podlegających obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej.

Podpisy
(
)	Język postępowania: angielski.