CELEX: 62019CJ0710
Odesłanie prejudycjalne
Swobodny przepływ osób
Artykuł 45 TFUE
Obywatelstwo Unii
Dyrektywa 2004/38/WE
Prawo pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące
Artykuł 14 ust. 4 lit. b)
Osoby poszukujące pracy
Rozsądny termin na zapoznanie się z ofertami zatrudnienia, które mogą być odpowiednie dla osoby poszukującej pracy, i przedsięwzięcie środków umożliwiających uzyskanie zatrudnienia
Wymagania przyjmującego państwa członkowskiego nałożone na osobę poszukującą pracy w tym okresie
Warunki prawa pobytu
Obowiązek kontynuowania poszukiwania pracy i posiadania rzeczywistej szansy na zatrudnienie

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 45 TFUE, art. 15 i 31 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (
Dz.U. 2004, L 158, s. 77
), a także art. 41 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).
Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między G.M.A. a État belge dotyczącym odmowy uznania prawa pobytu G.M.A. na okres przekraczający trzy miesiące na terytorium Belgii w charakterze osoby poszukującej pracy.
Ramy prawne
Prawo Unii
Motyw 9 dyrektywy 2004/38 ma następujące brzmienie:
„Przez okres nieprzekraczający trzech miesięcy obywatele Unii powinni posiadać prawo do pobytu w przyjmującym państwie członkowskim bez konieczności wypełnienia jakichkolwiek warunków lub formalności innych niż wymóg posiadania ważnego dowodu tożsamości lub paszportu, bez uszczerbku dla bardziej przychylnego traktowania osób poszukujących pracy zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości”.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 tej dyrektywy:
„Przez okres nieprzekraczający trzech miesięcy obywatele Unii posiadają prawo pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego bez wypełniania jakichkolwiek warunków i formalności innych niż wymóg posiadania ważnego dowodu tożsamości lub paszportu”.
Artykuł 7 ust. 1 i 3 wspomnianej dyrektywy przewiduje:
„1.   Wszyscy obywatele Unii posiadają prawo pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego przez okres dłuższy niż trzy miesiące, jeżeli:
a)
są pracownikami najemnymi lub osobami pracującymi na własny rachunek w przyjmującym państwie członkowskim; lub
b)
posiadają wystarczające zasoby dla siebie i członków ich rodziny, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej przyjmującego państwa członkowskiego w okresie pobytu, oraz są objęci pełnym ubezpieczeniem zdrowotnym w przyjmującym państwie członkowskim; lub
c)
–
są zapisani do instytucji prywatnej lub publicznej, uznanej lub finansowanej przez przyjmujące państwo członkowskie na podstawie przepisów prawnych lub praktyki administracyjnej, zasadniczo w celu odbycia studiów, włącznie z kształceniem zawodowym; oraz
–
są objęci pełnym ubezpieczeniem zdrowotnym w przyjmującym państwie członkowskim i zapewnią odpowiednią władzę krajową, za pomocą oświadczenia lub innego równoważnego środka według własnego wyboru, że posiadają wystarczające zasoby dla siebie i członków rodziny, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej przyjmującego państwa członkowskiego w okresie ich pobytu; lub
d)
są członkami rodziny towarzyszącymi lub dołączającymi do obywatela Unii, który spełnia warunki określone w lit. a), b) lub c).
[…]
3.   Do celów ust. 1 lit. a) obywatel Unii, który nie jest dłużej pracownikiem najemnym lub osobą pracującą na własny rachunek, zachowuje status pracownika najemnego lub osoby pracującej na własny rachunek w następujących okolicznościach:
a)
jest okresowo niezdolny do pracy w wyniku choroby lub wypadku;
b)
pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony, co jest należycie odnotowane, po okresie zatrudnienia przekraczającym jeden rok i zarejestrował się jako bezrobotny w odpowiednim urzędzie pracy;
c)
pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony, co jest należycie odnotowane, po zakończeniu umowy o pracę na czas określony obejmującej okres krótszy niż rok lub po okresie niezamierzonego bezrobocia przez pierwsze dwanaście miesięcy i zarejestrował się jako bezrobotny w odpowiednim urzędzie pracy. W takim przypadku status pracownika zostaje zachowany nie dłużej niż przez sześć miesięcy;
d)
podejmuje kształcenie zawodowe. O ile obywatel Unii nie jest bezrobotny, zachowanie statusu pracownika wymaga, aby kształcenie było związane z poprzednim zatrudnieniem”.
Artykuł 8 tej samej dyrektywy nakłada szereg formalności administracyjnych na kategorie osób, o których mowa w jej art. 7.
Artykuł 14 ust. 1, 2 i 4 dyrektywy 2004/38 stanowi:
„1.   Obywatele Unii i członkowie ich rodziny posiadają prawo pobytu przewidziane w art. 6 tak długo, dopóki nie staną się nieracjonalnym obciążeniem dla systemu pomocy społecznej w przyjmującym państwie członkowskim.
2.   Obywatele Unii i członkowie ich rodziny posiadają prawo pobytu przewidziane w art. 7, 12 i 13 tak długo, dopóki spełniają warunki w nich określone.
[…]
4.   W drodze odstępstwa od ust. 1 i 2 oraz bez uszczerbku dla przepisów rozdziału VI w żadnym wypadku środek wydalenia nie może być stosowany wobec obywateli Unii lub członków ich rodziny, jeżeli:
[…]
b)
obywatele Unii wjechali na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego w poszukiwaniu pracy. W takim przypadku obywatele Unii i członkowie ich rodziny nie mogą zostać wydaleni tak długo, jak tylko [długo] obywatele Unii mogą dostarczyć dowód, że kontynuują poszukiwanie pracy i mają rzeczywistą szansę bycia zatrudnionym”.
Prawo belgijskie
Artykuł 39/2 ust. 2 loi du 15 décembre 1980 sur l’accès au territoire, le séjour, l’établissement et l’éloignement des étrangers (ustawy z dnia 15 grudnia 1980 r. o wjeździe na terytorium, pobycie, osiedlaniu się i wydalaniu cudzoziemców,
Moniteur belge
z dnia 31 grudnia 1980 r., s. 14584), w brzmieniu obowiązującym w chwili wystąpienia okoliczności faktycznych rozpatrywanych w postępowaniu głównym (zwanej dalej „ustawą z dnia 15 grudnia 1980 r.”) stanowi:
„Conseil [du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców), Belgia] orzeka o stwierdzeniu nieważności, w drodze wyroków, w przedmiocie pozostałych skarg opartych na naruszeniu istotnych wymogów proceduralnych lub wymogów proceduralnych przewidzianych pod rygorem nieważności, o przekroczeniu uprawnień lub o nadużyciu władzy”.
Zgodnie z art. 40 ust. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 1980 r.:
„Każdy obywatel Unii posiada prawo pobytu w Królestwie przez okres przekraczający trzy miesiące, jeżeli spełnia warunek przewidziany w art. 41 [akapit pierwszy] oraz:
1° Jeżeli jest pracownikiem najemnym lub osobą pracującą na własny rachunek w Królestwie lub jeśli wjeżdża do Królestwa w celu poszukiwania pracy, o ile jest w stanie wykazać, że kontynuuje poszukiwanie pracy i ma rzeczywistą szansę na zatrudnienie;
[…]”.
Zgodnie z art. 50 arrêté royal sur l’accès au territoire, le séjour, l’établissement et l’éloignement des étrangers, du 8 octobre 1981 (rozporządzenia królewskiego o wjeździe na terytorium, pobycie, osiedlaniu się i wydalaniu cudzoziemców z dnia 8 października 1981 r.) (
Moniteur belge
z dnia 27 października 1981 r., s. 13740):
„§ 1. Obywatel Unii, który zamierza przebywać na terytorium Królestwa przez okres przekraczający trzy miesiące i który wykaże, że posiada obywatelstwo zgodnie z art. 41 akapit pierwszy ustawy [z dnia 15 grudnia 1980 r.], składa wniosek o wydanie zaświadczenia o rejestracji w urzędzie gminy miejsca, w którym zamieszkuje, za pomocą dokumentu zgodnego ze wzorem znajdującym się w załączniku 19.
[…]
§ 2. Przy składaniu wniosku lub najpóźniej w ciągu trzech miesięcy od złożenia wniosku obywatel Unii […] musi przedstawić następujące dokumenty:
[…]
3°osoba poszukująca pracy:
a)
rejestrację w odpowiednim urzędzie pracy lub kopię pism zgłoszeniowych; oraz
b)
dowód na rzeczywistą szansę zatrudnienia, biorąc pod uwagę osobistą sytuację zainteresowanego, w szczególności uzyskane przez niego dyplomy, ewentualne kształcenie zawodowe, odbyte lub przewidywane, oraz długość okresu bezrobocia;
[…]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
W dniu 27 października 2015 r. G.M.A., obywatel grecki, złożył wniosek o wydanie zaświadczenia o rejestracji w Belgii, jako osoba poszukująca pracy, w celu uzyskania prawa pobytu w tym państwie członkowskim na okres przekraczający trzy miesiące, zgodnie z art. 50 § 1 rozporządzenia królewskiego o wjeździe na terytorium, pobycie, osiedlaniu się i wydalaniu cudzoziemców. Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie wynika data, w której G.M.A. wjechał na terytorium tego państwa członkowskiego.
W dniu 18 marca 2016 r. wniosek ten został oddalony decyzją Office des étrangers (urzędu ds. cudzoziemców, Belgia; zwanego dalej „urzędem”) ze względu na to, że G.M.A. nie spełniał wymaganych przez ustawodawstwo belgijskie warunków korzystania z prawa pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące (zwaną dalej „decyzją urzędu”). W istocie zdaniem urzędu dokumenty przedstawione przez G.M.A. nie pozwalają przypuszczać, że miał on rzeczywistą szansę zatrudnienia na terytorium Belgii. W konsekwencji G.M.A. został wezwany do opuszczenia tego terytorium w ciągu 30 dni następujących od powiadomienia o wspomnianej decyzji.
Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2018 r. Conseil du contentieux des étrangers, (sąd do spraw cudzoziemców, Belgia; zwany dalej „CCE”), właściwy do zbadania w pierwszej instancji zgodności z prawem decyzji urzędu, oddalił wniesioną przez G.M.A. skargę na decyzję urzędu.
G.M.A. wniósł wówczas skargę kasacyjną do sądu odsyłającego, Conseil d’État, (rady stanu, Belgia), podnosząc w pierwszej kolejności, iż z art. 45 TFUE, rozpatrywanego w świetle wyroku z dnia 26 lutego 1991 r. w sprawie Antonissen (
C‑292/89
,
EU:C:1991:80
), wynika, że państwa członkowskie mają obowiązek zapewnić „rozsądny termin” osobom poszukującym pracy pochodzącym z innych państw członkowskich w celu umożliwienia tym osobom zapoznania się z ofertami zatrudnienia, które mogą spełniać ich wymagania, i przedsięwzięcia środków niezbędnych do uzyskania zatrudnienia. Wspomniany termin nie może być w żadnym przypadku krótszy niż sześć miesięcy, co wynikałoby także z łącznego rozpatrzenia przez analogię art. 7 ust. 3 oraz art. 11 i 16 dyrektywy 2004/38.
Ponadto przez cały ten okres osoba starająca się o pracę nie musiałaby udowadniać, że ma rzeczywistą szansę na zatrudnienie.
W drugiej kolejności G.M.A. podniósł, że już po wydaniu decyzji urzędu, a mianowicie w dniu 6 kwietnia 2016 r., został zatrudniony przez Parlament Europejski jako stażysta. Okoliczność ta wykazuje, że G.M.A. miał rzeczywiste szanse na uzyskanie zatrudnienia i że mógł w konsekwencji korzystać z prawa pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące.
Tymczasem nie uwzględniając zatrudnienia G.M.A., CCE naruszył art. 15 i 31 dyrektywy 2004/38, jak również art. 41 i 47 karty. W istocie, zdaniem G.M.A., z tych przepisów ma wynikać, że sądy właściwe w zakresie kontroli legalności decyzji administracyjnej dotyczącej prawa pobytu obywatela Unii muszą przeprowadzić wyczerpujące badanie wszystkich istotnych okoliczności i uwzględnić wszystkie przedstawione im czynniki, nawet jeśli zaistniały one po wydaniu rozpatrywanej decyzji.
W świetle tych rozważań G.M.A. podniósł, że CCE powinien był odstąpić od stosowania krajowego przepisu proceduralnego stanowiącego nieprawidłową transpozycję art. 15 i 31 dyrektywy 2004/38 – a mianowicie art. 39/2 § 2 ustawy z dnia 15 grudnia 1980 r. – na podstawie którego sąd ten nie uwzględnił zatrudnienia G.M.A. w charakterze stażysty po wydaniu decyzji urzędu.
Sąd odsyłający uważa, że rozwiązanie sporu zależy od sposobu, w jaki Trybunał dokona wykładni art. 45 TFUE, art. 15 i 31 dyrektywy 2004/38, a także art. 41 i 47 karty. W istocie jeżeli przepisy te powinny być interpretowane w sposób wskazany przez G.M.A., powinien on korzystać z prawa pobytu na terytorium Belgii przez okres przekraczający trzy miesiące.
W tych okolicznościach Conseil d’État (rada stanu) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 45 [TFUE] należy interpretować i stosować w ten sposób, że przyjmujące państwo członkowskie ma obowiązek, po pierwsze, wyznaczenia osobie poszukującej pracy rozsądnego terminu, umożliwiającego jej zapoznanie się z ofertami zatrudnienia, które mogą spełniać jej wymagania, i podjęcie środków niezbędnych do uzyskania zatrudnienia, po drugie, przyjęcia, że termin na poszukiwanie pracy nie może w żadnym przypadku być krótszy niż sześć miesięcy, i po trzecie, zezwolenia na pobyt na swoim terytorium osobie poszukującej pracy przez cały okres przed upływem tego terminu, bez wymagania od niej wykazania rzeczywistej szansy na zatrudnienie?
2)
Czy art. 15 i 31 dyrektywy [2004/38] oraz art. 41 i 47 [karty], a także ogólne zasady pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej oraz skuteczności dyrektyw należy interpretować w ten sposób, że sądy krajowe przyjmującego państwa członkowskiego przy rozpoznawaniu skargi o uchylenie decyzji, w której odmówiono uznania prawa obywatela Unii do pobytu przekraczającego trzy miesiące, mają obowiązek uwzględnienia nowych okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji przez organy krajowe, jeśli mogą one zmienić sytuację zainteresowanej osoby w taki sposób, że sytuacja ta nie pozwala już na ograniczenie prawa pobytu tej osoby w przyjmującym państwie członkowskim?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
Tytułem wstępu należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. Okoliczność, że sąd krajowy powołał się formalnie w pytaniu prejudycjalnym na określone przepisy prawa Unii, nie stoi na przeszkodzie temu, by Trybunał udzielił temu sądowi wszelkich wskazówek dotyczących wykładni, które mogą być pomocne w rozstrzygnięciu rozpatrywanej przez niego sprawy, niezależnie od tego, czy sąd krajowy powołał się na nie w treści swoich pytań [wyrok z dnia 23 kwietnia 2020 r., Land Niedersachsen (Wcześniejsze istotne okresy zatrudnienia),
C‑710/18
,
EU:C:2020:299
, pkt
].
W niniejszej sprawie choć poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zwraca się o dokonanie wykładni jedynie art. 45 TFUE, należy zauważyć, że art. 14 ust. 4 lit. b) dyrektywy 2004/38 dotyczy konkretnie osób poszukujących pracy. W istocie zgodnie z tym przepisem wobec obywateli Unii nie może być stosowany środek wydalenia, jeżeli, po pierwsze, wjechali oni na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego w celu poszukiwania tam pracy, i po drugie, są w stanie udowodnić, że kontynuują poszukiwanie tam pracy i mają rzeczywistą szansę na zatrudnienie.
W konsekwencji należy uznać, że poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 45 TFUE i art. 14 ust. 4 lit. b) dyrektywy 2004/38 należy interpretować w ten sposób, że przyjmujące państwo członkowskie jest zobowiązane wyznaczyć osobie poszukującej pracy rozsądny termin, aby umożliwić jej zapoznanie się z ofertami pracy, które mogą spełniać jej wymagania, i przedsięwzięcie środków niezbędnych do uzyskania zatrudnienia, że termin na poszukiwanie zatrudnienia nie może w żadnym wypadku być krótszy niż sześć miesięcy oraz że w tym okresie przyjmujące państwo członkowskie może wymagać od osoby poszukującej pracy przedstawienia dowodu na to, że poszukuje ona pracy i ma rzeczywistą szansę uzyskania zatrudnienia.
Co się tyczy, w pierwszej kolejności, kwestii, czy przyjmujące państwo członkowskie ma obowiązek zapewnić „rozsądny termin” osobom poszukującym pracy, który pozwoli im na zapoznanie się z ofertami zatrudnienia mogącymi spełniać ich wymagania i przedsięwzięcie środków niezbędnych do uzyskania zatrudnienia, należy zauważyć, iż pojęcie „pracownika” w rozumieniu art. 45 TFUE ma znaczenie autonomiczne w prawie Unii i nie wolno go interpretować zawężająco (wyrok z dnia 21 lutego 2013 r., N.,
C‑46/12
,
EU:C:2013:97
, pkt
). W szczególności osobę rzeczywiście poszukującą zatrudnienia należy zakwalifikować jako „pracownika” (zob. podobnie wyrok z dnia 19 czerwca 2014 r., Saint Prix,
C‑507/12
,
EU:C:2014:2007
, pkt
).
Należy także zauważyć, że swobodny przepływ pracowników jest jednym z fundamentów Unii i w związku z tym przepisy poświęcone tej swobodzie muszą być interpretowane szeroko. W szczególności ścisła wykładnia art. 45 ust. 3 TFUE podważyłaby rzeczywiste szanse obywatela państwa członkowskiego, który poszukuje zatrudnienia, na znalezienie tego zatrudnienia w innych państwach członkowskich i, w konsekwencji, pozbawiłaby ten przepis skuteczności (effet utile) (zob. podobnie wyrok z dnia 26 lutego 1991 r., Antonissen,
C‑292/89
,
EU:C:1991:80
, pkt
,
).
Z powyższego wynika, że ze swobodnym przepływem pracowników wiąże się prawo obywateli państw członkowskich do swobodnego przemieszczania się na terytorium innych państw członkowskich i przebywania tam w celu poszukiwania zatrudnienia (zob. podobnie wyrok z dnia 26 lutego 1991 r., Antonissen,
C‑292/89
,
EU:C:1991:80
, pkt
), a istnienie tego prawa zostało skodyfikowane przez prawodawcę Unii w art. 14 ust. 4 lit. b) dyrektywy 2004/38. W tym względzie należy zauważyć, że skuteczność (effet utile) art. 45 TFUE jest zagwarantowana w zakresie, w jakim ustawodawstwo Unii lub, w jego braku, ustawodawstwo państwa członkowskiego zapewnia zainteresowanym rozsądny termin, który umożliwi im zapoznanie się na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego z ofertami zatrudnienia odpowiadającymi ich kwalifikacjom zawodowym i, w razie potrzeby, przedsięwzięcie środków koniecznych do uzyskania zatrudnienia (zob. podobnie wyrok z dnia 26 lutego 1991 r., Antonissen,
C‑292/89
,
EU:C:1991:80
, pkt
).
W konsekwencji należy stwierdzić, że przyjmujące państwo członkowskie jest zobowiązane zapewnić osobom poszukującym pracy rozsądny termin, który umożliwi im zapoznanie się na terytorium wspomnianego państwa członkowskiego z ofertami pracy odpowiadającymi ich kwalifikacjom zawodowym i, w razie potrzeby, przedsięwzięcie środków koniecznych do uzyskania zatrudnienia.
W drugiej kolejności, co się tyczy długości tego terminu, należy przypomnieć, po pierwsze, że z art. 6 dyrektywy 2004/38 wynika, że wszyscy obywatele Unii mają prawo do przebywania na terytorium innego państwa członkowskiego przez okres nieprzekraczający trzech miesięcy bez wypełniania jakichkolwiek warunków lub formalności innych niż wymóg posiadania ważnego dowodu tożsamości lub paszportu.
Artykuł 7 tej dyrektywy określa sytuacje, w których obywatel Unii może korzystać z prawa pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące.
Należy również przypomnieć, że art. 14 ust. 1 i 2 wspomnianej dyrektywy przewiduje warunki, jakie obywatele Unii muszą spełnić, żeby zachować prawo pobytu przewidziane, w stosownych przypadkach, w jej art. 6 i 7.
W szczególności na mocy art. 14 ust. 1 dyrektywy 2004/38 prawo pobytu, o którym mowa w jej art. 6, zostaje zachowane dopóty, dopóki zainteresowani nie staną się nieracjonalnym obciążeniem dla systemu pomocy społecznej przyjmującego państwa członkowskiego. Artykuł 14 ust. 2 tej dyrektywy przewiduje w szczególności, że obywatele Unii i członkowie ich rodzin korzystają z prawa pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące, jeśli tylko spełniają warunki określone w art. 7 wspomnianej dyrektywy.
Tymczasem, jak wynika z pkt 22 niniejszego wyroku, to art. 14 ust. 4 lit. b) dyrektywy 2004/38 jest przepisem, który przewiduje odstępstwo od art. 14 ust. 1 i 2, dotyczące konkretnie osób poszukujących pracy.
Z powyższego wynika, że art. 14 ust. 4 lit. b) dyrektywy 2004/38 określa dokładnie warunki, jakim podlega zachowanie prawa pobytu obywateli Unii, którzy opuszczają państwo członkowskie pochodzenia z zamiarem poszukiwania zatrudnienia w przyjmującym państwie członkowskim. Jednakże przepis ten – który został wprowadzony przez prawodawcę Unii w celu skodyfikowania wniosków wynikających z wyroku z dnia 26 lutego 1991 r., Antonissen (
C‑292/89
,
EU:C:1991:80
), dotyczącego prawa pobytu osób poszukujących pracy na podstawie art. 45 TFUE – reguluje także bezpośrednio prawo pobytu osób uznawanych za osoby poszukujące pracy, co wynika w szczególności z pkt 52 wyroku z dnia 15 września 2015 r., Alimanovic (
C‑67/14
,
EU:C:2015:597
).
W związku z tym gdy obywatel Unii wjeżdża na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego w celu poszukiwania tam zatrudnienia, jego prawo pobytu wchodzi, począwszy od daty jego zarejestrowania jako osoby poszukującej pracy, w zakres stosowania art. 14 ust. 4 lit. b) dyrektywy 2004/38.
Należy jednak wskazać, że z brzmienia art. 6 dyrektywy 2004/38 wynika, że przepis ten znajduje zastosowanie w jednakowy sposób do wszystkich obywateli Unii, bez względu na zamiar, z jakim ci obywatele wjeżdżają na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego. Z powyższego wynika, że nawet gdy obywatel Unii wjeżdża na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego w celu poszukiwania tam zatrudnienia, jego prawo pobytu wchodzi również, w okresie pierwszych trzech miesięcy, w zakres stosowania art. 6 dyrektywy 2004/38.
W tych okolicznościach we wspomnianym okresie trzech miesięcy wskazanym w tym przepisie – z jednej strony – nie można nałożyć na tego obywatela żadnego warunku poza wymogiem posiadania ważnego dokumentu tożsamości.
Z drugiej strony należy stwierdzić, że rozsądny termin wspominany w pkt 27 tego wyroku zaczyna biec w momencie, w którym dany obywatel Unii zdecyduje się zarejestrować jako osoba poszukująca pracy w przyjmującym państwie członkowskim.
Po drugie, co się tyczy możliwości ustalenia minimalnego okresu, jakiemu powinien odpowiadać ten rozsądny termin, należy zauważyć, iż art. 14 ust. 4 lit. b) dyrektywy 2004/38 nie zawiera żadnych wskazówek w tym względzie.
W tych okolicznościach należy przede wszystkim przypomnieć, jak wynika z pkt 26 niniejszego wyroku, że okres ten musi umożliwiać zapewnienie skuteczności (effet utile) art. 45 TFUE.
Następnie – w pkt 21 wyroku z dnia 26 lutego 1991 r., Antonissen (
C‑292/89
,
EU:C:1991:80
) Trybunał, nie wyznaczając jednak minimalnego okresu, jakiemu powinien odpowiadać wspomniany rozsądny termin, orzekł, że okres sześciu miesięcy począwszy od wjazdu na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego, tak jak miało to miejsce w sprawie, w której zapadł tamten wyrok, nie wydaje się zagrażać wspomnianej skuteczności.
Wreszcie, w tym kontekście, należy uwzględnić cele dyrektywy 2004/38, która zmierza do ułatwienia korzystania z podstawowego i indywidualnego prawa do przemieszczania się i pobytu przyznanego obywatelom Unii bezpośrednio przez art. 21 ust. 1 TFUE oraz do wzmocnienia tego prawa (zob. podobnie wyrok z dnia 11 kwietnia 2019 r., Tarola,
C‑483/17
,
EU:C:2019:309
, pkt
).
W świetle tych rozważań należy stwierdzić, że okres sześciu miesięcy począwszy od daty rejestracji nie wydaje się co do zasady niewystarczający i nie podważa skuteczności art. 45 TFUE.
W trzeciej kolejności, co się tyczy obowiązków, jakie przyjmujące państwo członkowskie może nałożyć na osoby poszukujące pracy podczas tego rozsądnego terminu, jak to wynika z art. 22 niniejszego wyroku, z brzmienia art. 14 ust. 4 lit. b) dyrektywy 2004/38 należy wnioskować, że wobec osoby poszukującej pracy nie można zastosować środka wydalenia, jeżeli dostarczy ona dowód, iż kontynuuje poszukiwanie pracy i ma rzeczywiste szanse na zatrudnienie. Przepis ten opiera się zasadniczo na zasadzie wynikającej z pkt 21 wyroku z dnia 26 lutego 1991 r., Antonissen (
C‑292/89
,
EU:C:1991:80
), zgodnie z którą zainteresowany nie może zostać zmuszony do opuszczenia terytorium przyjmującego państwa członkowskiego, jeśli po upływie rozsądnego terminu dostarczy on dowód na to, że „kontynuuje poszukiwanie pracy i ma rzeczywiste szanse na zatrudnienie”.
W zakresie, w jakim – w celu uniknięcia konieczności opuszczenia terytorium przyjmującego państwa członkowskiego – osoba poszukująca pracy musi zatem „kontynuować” poszukiwanie pracy po upływie tego rozsądnego terminu, należy z tego wnioskować, że przyjmujące państwo członkowskie może, już podczas tego okresu, wymagać, aby osoba poszukująca pracy szukała zatrudnienia. Jednakże podczas wspomnianego okresu owo państwo członkowskie nie może wymagać od zainteresowanego wykazania istnienia rzeczywistych szans na zatrudnienie.
Wykładnia ta znajduje potwierdzenie w okoliczności, że celem takiego rozsądnego terminu jest, jak wynika z pkt 27 niniejszego wyroku, umożliwienie osobie poszukującej pracy zapoznania się z ofertami zatrudnienia odpowiadającymi jej kwalifikacjom osobistym oraz przedsięwzięcia środków niezbędnych do uzyskania zatrudnienia, zaś dopiero po upływie tego terminu właściwe organy krajowe mogą być w stanie ocenić, czy zainteresowany kontynuuje poszukiwanie pracy i ma rzeczywiste szanse na zatrudnienie.
Tym samym dopiero po upływie tego rozsądnego terminu osoba poszukująca pracy jest zobowiązana dostarczyć dowód nie tylko na to, że kontynuuje poszukiwanie pracy, lecz także że ma rzeczywiste szanse na zatrudnienie.
Do organów i sądów przyjmującego państwa członkowskiego należy ocena materiału dowodowego dostarczonego w tym celu przez osobę poszukującą pracy. W tym względzie wspomniane organy i sądy będą musiały przeprowadzić analizę wszystkich istotnych okoliczności, takich jak na przykład, jak zauważył rzecznik generalny w punktach 75 i 76 opinii, okoliczność, iż osoba poszukująca pracy zarejestrowała się przy organie krajowym odpowiedzialnym za osoby poszukujące pracy, zwraca się regularnie do potencjalnych pracodawców z listami motywacyjnymi lub odbywa rozmowy rekrutacyjne. W ramach tej oceny wspomniane organy i sądy muszą wziąć pod uwagę sytuację istniejącą na krajowym rynku pracy w sektorze odpowiadającym osobistym kwalifikacjom danej osoby poszukującej pracy. Natomiast okoliczność, że osoba ta odrzuciła oferty, które nie odpowiadają jej kwalifikacjom zawodowym, nie może być brana pod uwagę do celów stwierdzenia, że nie spełnia ona warunków określonych w art. 14 ust. 4 lit. b) dyrektywy 2004/38.
W niniejszej sprawie z powyższych rozważań wynika, że w chwili złożenia wniosku o rejestrację jako osoba poszukująca pracy, a mianowicie w dniu 27 października 2015 r., G.M.A. powinien był dysponować co najmniej rozsądnym okresem, podczas którego organy belgijskie mogłyby od niego wymagać jedynie, żeby wykazał, iż poszukuje zatrudnienia.
Tymczasem z informacji, jakimi dysponuje Trybunał, wynika, że decyzja urzędu odmawiająca G.M.A. prawa pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące na terytorium Belgii została uzasadniona tym, że dowody przedstawione przez niego na poparcie jego wniosku nie wykazywały, że miał on rzeczywiste szanse na zatrudnienie.
W tych okolicznościach należy stwierdzić, że art. 45 TFUE i art. 14 ust. 4 lit. b) dyrektywy 2004/38 stoją na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które nakłada taki warunek na osobę poszukującą pracy będącą w sytuacji takiej jak sytuacja G.M.A.
W świetle wszystkich powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć w następujący sposób:
–
Artykuł 45 TFUE i art. 14 ust. 4 lit. b) dyrektywy 2004/38 należy interpretować w ten sposób, że przyjmujące państwo członkowskie jest zobowiązane zapewnić obywatelowi Unii rozsądny termin, który zaczyna biec od momentu, w którym ten obywatel Unii zarejestruje się jako osoba poszukująca pracy, w celu umożliwienia mu zapoznania się z ofertami pracy, które mogą mu odpowiadać, i przedsięwzięcia środków niezbędnych do uzyskania zatrudnienia.
–
Podczas tego okresu przyjmujące państwo członkowskie może wymagać od osoby poszukującej pracy, aby dostarczyła dowód na to, że poszukuje zatrudnienia. Dopiero po upływie tego okresu państwo to może wymagać od osoby poszukującej pracy, żeby wykazała, nie tylko że nadal poszukuje pracy, lecz również że ma rzeczywiste szanse na uzyskanie zatrudnienia.
W przedmiocie pytania drugiego
Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 15 i 31 dyrektywy 2004/38, art. 41 i 47 karty, a także zasady pierwszeństwa i skuteczności (effet utile) należy interpretować w ten sposób, że sądy przyjmującego państwa członkowskiego są zobowiązane, w ramach rozpatrywania skargi przeciwko decyzji odmawiającej osobie poszukującej pracy przyznania prawa pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące, do przeprowadzenia pełnej kontroli sądowej i uwzględnienia okoliczności zaistniałych po wydaniu wspomnianej decyzji, jeżeli te okoliczności mogłyby zmienić sytuację tej osoby poszukującej pracy i uzasadnić przyznanie jej wspomnianego prawa pobytu.
Z odpowiedzi na pytanie pierwsze wynika, że organy przyjmującego państwa członkowskiego w okresie objętym rozsądnym terminem, o którym mowa w pkt 51 niniejszego wyroku, nie mogą wymagać od osoby poszukującej pracy wykazania, że ma ona rzeczywiste szanse na zatrudnienie. Tym samym jako że w niniejszej sprawie w decyzji urzędu nałożono na G.M.A. obowiązki niezgodne z art. 45 TFUE oraz art. 14 ust. 4 lit. b) dyrektywy 2004/38, nie wydaje się konieczne rozpatrywanie, czy okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tej decyzji, powinny zostać uwzględnione przez sądy przyjmującego państwa członkowskiego w celu uznania prawa pobytu skarżącego w postępowaniu głównym jako osoby poszukującej pracy.
W tych okolicznościach nie ma konieczności udzielania odpowiedzi na pytanie drugie.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 45 TFUE i art. 14 ust. 4 lit. b) dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG należy interpretować w ten sposób, że przyjmujące państwo członkowskie jest zobowiązane zapewnić obywatelowi Unii rozsądny termin, który zaczyna biec od momentu, w którym ten obywatel Unii zarejestruje się jako osoba poszukująca pracy, w celu umożliwienia mu zapoznania się z ofertami pracy, które mogą mu odpowiadać, i przedsięwzięcia środków niezbędnych do uzyskania zatrudnienia.

Podczas tego okresu przyjmujące państwo członkowskie może wymagać od osoby poszukującej pracy, aby dostarczyła dowód na to, że poszukuje zatrudnienia. Dopiero po upływie tego okresu państwo to może wymagać od osoby poszukującej pracy, żeby wykazała, nie tylko że nadal poszukuje pracy, lecz również że ma rzeczywiste szanse na uzyskanie zatrudnienia.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: francuski.