CELEX: 62019CJ0363
Προδικαστική παραπομπή
Ασφάλεια των τροφίμων
Ισχυρισμοί επί θεμάτων διατροφής και υγείας που διατυπώνονται για τα τρόφιμα
Κανονισμός (ΕΚ) 1924/2006
Άρθρα 5 και 6
Επιστημονική τεκμηρίωση των ισχυρισμών
Γενικώς αποδεκτά επιστημονικά στοιχεία
Άρθρο 10, παράγραφος 1
Άρθρο 28, παράγραφος 5
Μεταβατικό καθεστώς
Αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά
Οδηγία 2005/29/ΕΚ
Άρθρο 3, παράγραφος 4
Σχέση μεταξύ των διατάξεων της οδηγίας 2005/29 και άλλων κανόνων της Ένωσης που ρυθμίζουν συγκεκριμένες πτυχές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των άρθρων 5 και 6, σε συνδυασμό με το άρθρο 10, παράγραφος 1, και με το άρθρο 28, παράγραφος 5, του κανονισμού (ΕΚ) 1924/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τους ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής και υγείας που διατυπώνονται για τα τρόφιμα (
ΕΕ 2006, L 404, σ. 9
, και διορθωτικό
ΕΕ 2007, L 12, σ. 3
), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 107/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Ιανουαρίου 2008 (
ΕΕ 2008, L 39, σ. 8
) (στο εξής: κανονισμός 1924/2006), καθώς και την ερμηνεία του άρθρου 3 της οδηγίας 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά και για την τροποποίηση της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ του Συμβουλίου, των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 98/27/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου («Οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές») (
ΕΕ 2005, L 149, σ. 22
).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του Konsumentombudsmannen (Συνηγόρου του καταναλωτή, Σουηδία) (στο εξής: KO) και της Mezina AB σχετικά με τη συμβατότητα προς το δίκαιο της Ένωσης και προς το εθνικό δίκαιο των ισχυρισμών επί θεμάτων υγείας που χρησιμοποιεί η Mezina AB.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός 1924/2006
Οι αιτιολογικές σκέψεις 14 και 17 του κανονισμού 1924/2006 αναφέρουν τα εξής:
«(14)
Υπάρχει μεγάλη ποικιλία ισχυρισμών που χρησιμοποιούνται σήμερα στην επισήμανση και διαφήμιση των τροφίμων σε ορισμένα κράτη μέλη σχετικά με ουσίες οι οποίες δεν έχει αποδειχθεί ότι είναι ευεργετικές ή για τις οποίες δεν υπάρχει επί του παρόντος επαρκής επιστημονική συναίνεση. Είναι αναγκαίο να εξασφαλισθεί ότι οι ουσίες για τις οποίες διατυπώνεται ισχυρισμός έχουν αποδεδειγμένα ευεργετικό θρεπτικό ή φυσιολογικό αποτέλεσμα.
[…]
(17)
Η επιστημονική τεκμηρίωση θα πρέπει να αποτελεί τον κύριο παράγοντα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στη χρήση ισχυρισμών επί θεμάτων διατροφής και υγείας, και οι υπεύθυνοι των επιχειρήσεων τροφίμων που χρησιμοποιούν ισχυρισμούς αυτής της φύσεως θα πρέπει να τους αιτιολογούν. Οι ισχυρισμοί θα πρέπει να τεκμηριώνονται επιστημονικά λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων και σταθμίζοντας τη βαρύτητα των στοιχείων.»
Το άρθρο 1 του κανονισμού 1924/2006, που επιγράφεται «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής» και περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο I του κανονισμού με τίτλο «Αντικείμενο, πεδίο εφαρμογής και ορισμοί», ορίζει τα εξής:
«1.   Ο παρών κανονισμός αποσκοπεί στην εναρμόνιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που έχουν σχέση με τη χρήση των ισχυρισμών επί θεμάτων διατροφής και υγείας που διατυπώνονται για τα τρόφιμα ώστε να εξασφαλισθεί η αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και η παροχή υψηλού επιπέδου προστασίας του καταναλωτή.
2.   Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στους ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής και υγείας οι οποίοι διατυπώνονται στις εμπορικές ανακοινώσεις, είτε στην επισήμανση, είτε την παρουσίαση ή τη διαφήμιση των τροφίμων που διατίθενται ως έχουν στον τελικό καταναλωτή.
[…]»
Το κεφάλαιο IΙ του κανονισμού 1924/2006, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικές αρχές», περιλαμβάνει τα άρθρα 3 έως 7.
Το άρθρο 3 του εν λόγω κανονισμού, με τίτλο «Γενικές αρχές για όλους τους ισχυρισμούς», προβλέπει τα εξής:
«Οι ισχυρισμοί επί θεμάτων διατροφής και υγείας μπορούν να χρησιμοποιούνται στην επισήμανση, στην παρουσίαση και στη διαφήμιση των τροφίμων που διατίθενται στην αγορά εντός της [Ένωσης] μόνον εάν συμμορφώνονται με τις διατάξεις του παρόντος κανονισμού.
Με την επιφύλαξη [της οδηγίας 2000/13/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαρτίου 2000, για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση, την παρουσίαση και τη διαφήμιση των τροφίμων (
ΕΕ 2000, L 109, σ. 29
), και της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 10ης Σεπτεμβρίου 1984, για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παραπλανητική διαφήμιση (
ΕΕ 1984, L 250, σ. 17
)], η χρήση των ισχυρισμών επί θεμάτων διατροφής και υγείας δεν πρέπει:
α)
να είναι ψευδής, διφορούμενη ή παραπλανητική,
[…]».
Το άρθρο 5 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικοί όροι», ορίζει τα εξής:
«1.   Η χρήση ισχυρισμών επί θεμάτων διατροφής και υγείας επιτρέπεται μόνον εάν πληρούνται οι ακόλουθοι όροι:
α)
η παρουσία, η απουσία ή η μειωμένη περιεκτικότητα, σε τρόφιμο ή κατηγορία τροφίμων, της θρεπτικής ή άλλης ουσίας για την οποία γίνεται ο ισχυρισμός έχει αποδεδειγμένα ευεργετικό θρεπτικό ή φυσιολογικό αποτέλεσμα, σύμφωνα με γενικώς αποδεκτά επιστημονικά στοιχεία,
[…]
2.   Η χρήση ισχυρισμών επί θεμάτων διατροφής και υγείας επιτρέπεται μόνον εάν ο μέσος καταναλωτής αναμένεται να κατανοεί τα ευεργετικά αποτελέσματα όπως αυτά διατυπώνονται στον ισχυρισμό.
[…]»
Το άρθρο 6 του ίδιου κανονισμού, με τίτλο «Επιστημονική τεκμηρίωση των ισχυρισμών», ορίζει τα εξής:
«1.   Οι ισχυρισμοί επί θεμάτων διατροφής και υγείας βασίζονται και τεκμηριώνονται από γενικώς αποδεκτά επιστημονικά στοιχεία.
2.   Ο υπεύθυνος της επιχείρησης τροφίμων που χρησιμοποιεί ισχυρισμό επί θεμάτων διατροφής ή υγείας αιτιολογεί τη χρήση του ισχυρισμού αυτού.
3.   Οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών μπορούν να ζητούν από τον υπεύθυνο της επιχείρησης τροφίμων ή το άτομο που διαθέτει προϊόν στην αγορά να προσκομίσει όλα τα σχετικά στοιχεία και δεδομένα που αποδεικνύουν τη συμμόρφωση με τον παρόντα κανονισμό.»
Το κεφάλαιο IV του κανονισμού 1924/2006, που επιγράφεται «Ισχυρισμοί περί υγείας», περιλαμβάνει τα άρθρα 10 έως 19.
Το άρθρο 10 του κανονισμού αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ειδικοί όροι», ορίζει τα εξής:
«1.   Οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας απαγορεύονται, εκτός εάν συνάδουν προς τις γενικές απαιτήσεις του Κεφαλαίου ΙΙ και τις ειδικές απαιτήσεις του παρόντος Κεφαλαίου και έχουν εγκριθεί σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό και περιλαμβάνονται στους καταλόγους εγκεκριμένων ισχυρισμών που προβλέπονται στα άρθρα 13 και 14.
[…]
3.   Η μνεία γενικών, μη προσδιοριζομένων, ευεργετικών αποτελεσμάτων της θρεπτικής ουσίας ή του τροφίμου στο σύνολο της υγείας ή στην ευεξία ως αποτέλεσμα καλής υγείας είναι δυνατή μόνον εάν συνοδεύεται από συγκεκριμένο ισχυρισμό επί θεμάτων υγείας, ο οποίος περιλαμβάνεται στους καταλόγους των άρθρων 13 ή 14.
[…]»
Το άρθρο 13 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας, εξαιρουμένων όσων αφορούν τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης ασθενείας και την ανάπτυξη και υγεία των παιδιών», προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.   Οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας οι οποίοι περιγράφουν ή μνημονεύουν:
α)
το ρόλο θρεπτικής ή άλλης ουσίας στην αύξηση, την ανάπτυξη και τις λειτουργίες του οργανισμού, ή
[…]
και οι οποίοι επισημαίνονται στον κατάλογο της παραγράφου 3, επιτρέπονται χωρίς προσφυγή στις διαδικασίες των άρθρων 15 έως 19, εφόσον:
i)
βασίζονται σε γενικώς αποδεκτά επιστημονικά στοιχεία, και
ii)
είναι ευκόλως κατανοητοί από το μέσο καταναλωτή.
2.   Τα κράτη μέλη υποβάλλουν στην Επιτροπή καταλόγους με ισχυρισμούς, κατά την παράγραφο 1 το αργότερο έως 31 Ιανουαρίου 2008, συνοδευόμενους από τους σχετικούς όρους και από αναφορές στη σχετική επιστημονική αιτιολόγηση.
3.   Κατόπιν διαβούλευσης με την [Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA)], η Επιτροπή θεσπίζει, σύμφωνα με την κανονιστική διαδικασία με έλεγχο του άρθρου 25 παράγραφος 3, κοινοτικό κατάλογο με τους κατά την παράγραφο 1 επιτρεπόμενους ισχυρισμούς, ο οποίος έχει ως αντικείμενο την τροποποίηση μη ουσιωδών στοιχείων του παρόντος κανονισμού διά της συμπληρώσεώς του, καθώς και όλους τους αναγκαίους όρους για τη χρήση αυτών των ισχυρισμών, το αργότερο έως τις 31 Ιανουαρίου 2010.
[…]»
Tο κεφάλαιο V του κανονισμού 1924/2006, που επιγράφεται «Γενικές και τελικές διατάξεις», περιλαμβάνει το άρθρο 28, με τίτλο «Μεταβατικά μέτρα», το οποίο ορίζει στην παράγραφο 5 τα εξής:
«Οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο α), επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του παρόντος κανονισμού μέχρι την έγκριση του καταλόγου του άρθρου 13, παράγραφος 3, με ευθύνη των επιχειρήσεων τροφίμων, υπό τον όρον ότι είναι σύμφωνοι με τον παρόντα κανονισμό και με τις ισχύουσες εθνικές διατάξεις που εφαρμόζονται σε αυτούς, και με την επιφύλαξη της λήψης μέτρων διασφάλισης κατά το άρθρο 24».
Η οδηγία 2005/29
Η αιτιολογική σκέψη 10 της οδηγίας 2005/29 αναφέρει τα εξής:
«Είναι αναγκαίο να εξασφαλιστεί η συνοχή μεταξύ της παρούσας οδηγίας και του υφιστάμενου [ενωσιακού] δικαίου, ειδικά όταν για συγκεκριμένους τομείς ισχύουν λεπτομερείς διατάξεις για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές. […] Συνεπώς, η παρούσα οδηγία ισχύει μόνον εφόσον δεν υφίστανται ειδικές διατάξεις του [ενωσιακού] δικαίου που ρυθμίζουν συγκεκριμένες πτυχές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, όπως είναι οι απαιτήσεις παροχής πληροφοριών και οι κανόνες για τον τρόπο παρουσίασης πληροφοριών στον καταναλωτή. Προστατεύει τον καταναλωτή όπου δεν υπάρχει ειδική τομεακή νομοθεσία σε [ενωσιακό] επίπεδο και απαγορεύει στους εμπορευόμενους τη δημιουργία εσφαλμένων εντυπώσεων για τη φύση των προϊόντων. [Η] οδηγία συμπληρώνει το ισχύον [ενωσιακό] κεκτημένο για τις εμπορικές πρακτικές που βλάπτουν τα οικονομικά συμφέροντα των καταναλωτών.»
Το άρθρο 2 της εν λόγω οδηγίας, με τίτλο «Ορισμοί», ορίζει τα ακόλουθα:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως:
[…]
δ)
“εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές”: (οι οποίες αναφέρονται στο εξής και ως “εμπορικές πρακτικές”): κάθε πράξη, παράλειψη, τρόπος συμπεριφοράς ή εκπροσώπησης, εμπορική επικοινωνία, συμπεριλαμβανομένης της διαφήμισης και του μάρκετινγκ, ενός εμπορευομένου, άμεσα συνδεόμενη με την προώθηση, πώληση ή προμήθεια ενός προϊόντος σε καταναλωτές·
[…]».
Το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», ορίζει τα εξής:
«1.   Η παρούσα οδηγία ισχύει για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές, όπως αυτές θεσπίζονται στο άρθρο 5, πριν, κατά τη διάρκεια και ύστερα από εμπορική συναλλαγή σχετιζομένη με ένα συγκεκριμένο προϊόν.
[…]
3.   Η παρούσα οδηγία ισχύει υπό την επιφύλαξη των [ενωσιακών] ή εθνικών κανόνων που αφορούν θέματα υγείας και ασφάλειας των προϊόντων.
4.   Σε περίπτωση σύγκρουσης των διατάξεων της παρούσας οδηγίας με άλλους [ενωσιακούς] κανόνες που ρυθμίζουν συγκεκριμένες πτυχές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, οι τελευταίοι επικρατούν και εφαρμόζονται επί των πτυχών αυτών.
[…]»
Το άρθρο 5 της ίδιας οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Απαγόρευση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών», ορίζει τα ακόλουθα:
«1.   Απαγορεύονται οι αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.
2.   Μια εμπορική πρακτική είναι αθέμιτη όταν:
α)
είναι αντίθετη προς τις απαιτήσεις επαγγελματικής ευσυνειδησίας,
και
β)
στρεβλώνει ουσιωδώς ή ενδέχεται να στρεβλώσει ουσιωδώς την οικονομική συμπεριφορά του μέσου καταναλωτή στον οποίο φθάνει ή στον οποίο απευθύνεται το προϊόν ή του μέσου μέλους της ομάδας, όταν μια εμπορική πρακτική απευθύνεται σε μια συγκεκριμένη ομάδα καταναλωτών.
3.   Εμπορικές πρακτικές που ενδέχεται να στρεβλώνουν ουσιωδώς την οικονομική συμπεριφορά μόνο μιας σαφώς προσδιοριζόμενης ομάδας καταναλωτών που είναι ιδιαιτέρως ευάλωτοι ως προς την πρακτική αυτή ή ως προς το συγκεκριμένο προϊόν λόγω πνευματικής ή σωματικής αναπηρίας, ηλικίας ή ακρισίας, με τέτοιο τρόπο ώστε ο εμπορευόμενος να μπορεί ευλόγως να το προβλέψει, εκτιμώνται υπό το πρίσμα του μέσου μέλους της συγκεκριμένης ομάδας. Αυτό ισχύει υπό την επιφύλαξη της κοινής και θεμιτής διαφημιστικής πρακτικής της διατύπωσης δηλώσεων που ενέχουν υπερβολές ή δηλώσεων οι οποίες δεν αναμένεται να εκληφθούν, ως έχουν, εν τη κυριολεξία τους.
4.   Ιδιαιτέρως, εμπορικές πρακτικές, είναι αθέμιτες όταν:
α)
είναι παραπλανητικές όπως καθορίζεται στα άρθρα 6 και 7,
ή
β)
είναι επιθετικές όπως καθορίζεται στα άρθρα 8 και 9.
5.   Το παράρτημα Ι περιέχει τον κατάλογο των εμπορικών πρακτικών που θεωρούνται αθέμιτες υπό οποιεσδήποτε περιστάσεις. Ο ίδιος ενιαίος κατάλογος ισχύει σε όλα τα κράτη μέλη και μπορεί να τροποποιηθεί μόνο με αναθεώρηση της παρούσας οδηγίας.»
Το σουηδικό δίκαιο
Το άρθρο 5 του marknadsföringslagen (2008:486) [νόμου (2008:486) περί εμπορικών πρακτικών], με τον οποίο μεταφέρθηκε στη σουηδική έννομη τάξη η οδηγία 2005/29, ορίζει ότι «κάθε προωθητική ενέργεια πρέπει να συνάδει προς τις ορθές εμπορικές πρακτικές».
Το άρθρο 10 του νόμου αυτού προβλέπει τα εξής:
«Οι προωθητικές ενέργειες ενός επαγγελματία δεν επιτρέπεται να περιέχουν εσφαλμένες πληροφορίες ή παραπλανητικές απεικονίσεις σε σχέση με τις δραστηριότητές του ή με εκείνες άλλου επαγγελματία.
Το πρώτο εδάφιο ανωτέρω αφορά ειδικότερα απεικονίσεις σε σχέση με:
l)
την ύπαρξη του προϊόντος, τη φύση του, τις ποσότητες του, τις ιδιότητές του και τα άλλα κύρια χαρακτηριστικά του·
[…]».
Από τα στοιχεία που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο προκύπτει ότι, κατά πάγια εθνική νομολογία, ο ενδιαφερόμενος επαγγελματίας φέρει το βάρος αποδείξεως σχετικά με την ορθότητα των προωθητικών ισχυρισμών και ότι ο απαιτούμενος βαθμός αποδείξεως, όσον αφορά τους ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής και υγείας, είναι «σχετικά υψηλός».
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Η Mezina δραστηριοποιείται στην παρασκευή και την εμπορία φυτικών φαρμάκων και συμπληρωμάτων διατροφής, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται το Movizim complex, το οποίο περιέχει ζιγγίβερη, κυνόρροδο και βοσουελλία, το Macoform, το οποίο περιέχει αγκινάρα και ταράξακο, καθώς και το Vistavital, το οποίο περιέχει μύρτιλο.
Στο πλαίσιο της εμπορίας των ανωτέρω προϊόντων, τα οποία εμπίπτουν στην κατηγορία των «τροφίμων» κατά την έννοια του κανονισμού 1924/2006, η Mezina χρησιμοποιεί τους ακόλουθους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας αντιστοίχως:
«Movizin complex – για τις αρθρώσεις σας»· «Η ζιγγίβερη βοηθά στη διατήρηση της κινητικότητας των αρθρώσεων και συμβάλλει στην ενέργεια και τη ζωτικότητα»· «Το κυνόρροδο βοηθά στη διατήρηση της ευλυγισίας των αρθρώσεων»· «Το κυνόρροδο μπορεί να με βοηθήσει να προστατεύσω τις αρθρώσεις μου, συμβάλλοντας στη διατήρηση της αντοχής τους»· «Βοσουελλία – Η ρητίνη του δέντρου αυτού χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια, ιδίως στην Ινδία, συμβάλλοντας στη φυσική κινητικότητα και ευλυγισία των αρθρώσεων»· «Φροντίζω πάντοτε να παίρνω μια ημερήσια δόση Movizin, χάρη στην οποία η βοσουελλία συμβάλλει στην καλή λειτουργία των αρθρώσεων».
«Macoform – ισορροπία στομάχου»· «H αγκινάρα συμβάλλει στη φυσιολογική πέψη και βοηθά στην ηρεμία του στομάχου»· «Το ταράξακο μπορεί να ενισχύσει την ισορροπία του φυσιολογικού pH και συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία των εντέρων».
«Vistavital– διατήρηση φυσιολογικής όρασης»· «Το μύρτιλο ενισχύει την αιμάτωση του οφθαλμού και τη λειτουργία του αμφιβληστροειδούς και συμβάλλει στη διατήρηση της κανονικής λειτουργίας του οφθαλμού»· «Μύρτιλο – βοηθά στη διατήρηση της κανονικής λειτουργίας του αμφιβληστροειδούς».
Ο KO προσέφυγε ενώπιον του Patent‑ och marknadsdomstolen vid Stockholms tingsrätt (τμήματος διανοητικής ιδιοκτησίας και οικονομικών διαφορών του πρωτοδικείου Στοκχόλμης, Σουηδία), ζητώντας να απαγορευθεί στη Mezina η χρήση των ανωτέρω ισχυρισμών επί θεμάτων υγείας κατά την εμπορία των επίμαχων στην υπόθεση της κύριας δίκης προϊόντων.
Όσον αφορά, πρώτον, τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας οι οποίοι αναφέρονται σε ειδική ουσία (ζιγγίβερη, κυνόρροδο, βοσουελλία, αγκινάρα, ταράξακο και μύρτιλο), ο KO υπενθυμίζει ότι οι αυτοί εμπίπτουν στο μεταβατικό καθεστώς του άρθρου 28, παράγραφος 5, του κανονισμού 1924/2006, δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν έχει ακόμη λάβει θέση επί των αιτήσεων καταχώρισης των ισχυρισμών αυτών στον κατάλογο που προβλέπει το άρθρο 13, παράγραφος 3, του κανονισμού αυτού. Εντούτοις, ο KO υποστηρίζει ότι οι εν λόγω ισχυρισμοί, ορισμένοι εκ των οποίων αποτέλεσαν άλλωστε το αντικείμενο δυσμενούς γνωμοδότησης εκ μέρους της EFSA, δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του άρθρου 28, παράγραφος 5, του εν λόγω κανονισμού, καθόσον αντιβαίνουν όχι μόνο στο άρθρο 3, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο αʹ, και στα άρθρα 5 και 6 του ίδιου κανονισμού, αλλά και στις σχετικές επίσης εθνικές διατάξεις, εν προκειμένω στα άρθρα 5 και 10 του νόμου (2008:486).
Συγκεκριμένα, ισχυρίζεται ότι η Mezina δεν απέδειξε ότι η παρουσία θρεπτικών ουσιών στα επίμαχα στην υπόθεση της κύριας δίκης προϊόντα έχει ευεργετικό φυσιολογικό αποτέλεσμα, σύμφωνα με γενικώς αποδεκτά επιστημονικά στοιχεία, κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1924/2006, ούτε προσκόμισε επιστημονικά στοιχεία που αποδεικνύουν την τήρηση των διατάξεων του κανονισμού αυτού, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 1, αυτού, ούτε ακόμη απέδειξε ότι οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας δεν είναι ψευδείς, διφορούμενοι ή παραπλανητικοί, βάσει του άρθρου 3, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού.
Όσον αφορά, δεύτερον, τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας που δεν αναφέρονται σε ειδική ουσία («Movizin complex – για τις αρθρώσεις σας», «Macoform – ισορροπία στομάχου» και «Vistavital – διατήρηση φυσιολογικής όρασης»), ο KO υποστηρίζει ότι αποτελούν συγκεκριμένους ισχυρισμούς, οπότε, δεδομένου ότι δεν αποτέλεσαν αντικείμενο αιτήσεως καταχώρισης στον κατάλογο του άρθρου 13, παράγραφος 3, του κανονισμού 1924/2006, δεν είναι δυνατόν να επιτρέπονται. Επικουρικώς, σε περίπτωση που οι ισχυρισμοί αυτοί θεωρηθούν γενικοί, μη συγκεκριμένοι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας, κατά την έννοια του άρθρου 10, παράγραφος 3, του κανονισμού αυτού, δεν θα μπορούσαν επίσης να επιτραπούν, καθόσον δεν συνοδεύονται από συγκεκριμένους επιτρεπόμενους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας, σύμφωνα με το άρθρο 13, παράγραφος 3, του εν λόγω κανονισμού ή δυνάμει του άρθρου 28, παράγραφος 5, του ίδιου κανονισμού.
Αμυνόμενη, η Mezina ζητεί την απόρριψη της προσφυγής.
Όσον αφορά τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας οι οποίοι αναφέρονται σε ειδική ουσία, η Mezina υποστηρίζει ότι οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας που εμπίπτουν στις μεταβατικές διατάξεις του άρθρου 28, παράγραφος 5, του κανονισμού 1924/2006 δεν είναι δυνατόν να υπόκεινται, αντιθέτως προς ό,τι υποστηρίζει ο KO, σε αυστηρότερες απαιτήσεις αποδείξεως από εκείνες στις οποίες πρέπει να ανταποκρίνονται οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας που επιτρέπονται από την Επιτροπή. Ειδικότερα, δεν θα ήταν εύλογο να απαιτείται από τον υπεύθυνο επιχείρησης τροφίμων να υποβάλει, για ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας που εμπίπτουν στις εν λόγω μεταβατικές διατάξεις, επιστημονικό φάκελο διαφορετικό από εκείνον βάσει του οποίου υποβλήθηκε η αίτηση καταχώρισης στον κατάλογο του άρθρου 13, παράγραφος 3, του κανονισμού αυτού.
Όσον αφορά τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας που δεν αναφέρονται σε ειδική ουσία, η Mezina υποστηρίζει ότι αυτοί αποτελούν μη συγκεκριμένους ισχυρισμούς και ότι, εφόσον συνοδεύονται από συγκεκριμένους ισχυρισμούς που πρέπει να επιτραπούν κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 28, παράγραφος 5, του κανονισμού 1924/2006, πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 10, παράγραφος 3, του κανονισμού αυτού.
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, όσον αφορά τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας οι οποίοι περιγράφουν ή μνημονεύουν τον ρόλο θρεπτικής ή άλλης ουσίας στην αύξηση, την ανάπτυξη και τις λειτουργίες του οργανισμού, όπως οι επίμαχοι στην υπόθεση της κύριας δίκης, το άρθρο 13 του κανονισμού 1924/2006 προβλέπει ότι οι ισχυρισμοί αυτοί μπορούν, όταν έχουν καταχωρισθεί στον κατάλογο που καταρτίζει η Επιτροπή, να διατυπώνονται χωρίς προηγούμενη άδεια, εφόσον βασίζονται σε γενικώς αποδεκτά επιστημονικά στοιχεία και είναι ευκόλως κατανοητοί από τον μέσο καταναλωτή.
Δεδομένου ότι ο κατάλογος των επιτρεπόμενων ισχυρισμών που έπρεπε να καταρτίσει η Επιτροπή δεν είχε ολοκληρωθεί στις 31 Ιανουαρίου 2010, ημερομηνία την οποία ορίζει το άρθρο 13, παράγραφος 3, του κανονισμού 1924/2006, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς το βάρος αποδείξεως της ορθότητας και τον απαιτούμενο βαθμό αποδείξεως όσον αφορά τέτοιους ισχυρισμούς που δεν έχουν ακόμη καταχωρισθεί στον κατάλογο αυτόν.
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, στο πλαίσιο του μεταβατικού καθεστώτος που προβλέπει το άρθρο 28, παράγραφος 5, του κανονισμού 1924/2006, το γράμμα του άρθρου 6 του κανονισμού αυτού φαίνεται να υποδηλώνει ότι το βάρος αποδείξεως της ορθότητας του ισχυρισμού υγείας το φέρει ο υπεύθυνος της επιχείρησης τροφίμων ή ο υπεύθυνος για τη διάθεση του προϊόντος στην αγορά. Υπογραμμίζει, συναφώς, ότι η χρήση, στο άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού αυτού, της λέξης «αποδεδειγμένα» υποδηλώνει ότι ο εν λόγω κανονισμός ρυθμίζει το βάρος αποδείξεως, χωρίς ωστόσο να προσδιορίζει το πρόσωπο που πρέπει να αποδείξει την ορθότητα των ισχυρισμών.
Το αιτούν δικαστήριο προσθέτει ότι η αναφορά των διατάξεων αυτών στα «αποδεκτά επιστημονικά στοιχεία» υποδηλώνει ότι ο κανονισμός 1924/2006 ρυθμίζει επίσης τον απαιτούμενο βαθμό αποδείξεως όσον αφορά τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας.
Παρατηρεί ότι ο κανονισμός αυτός δεν περιέχει ωστόσο ειδικές διατάξεις σχετικά με τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθείται κατά την εφαρμογή του κανονισμού σε εθνική διαδικασία, ιδίως όσον αφορά τα ζητήματα σχετικά με τη διεξαγωγή αποδείξεων και την αποδεικτική ισχύ των προσκομιζόμενων αποδεικτικών στοιχείων. Επομένως, στην περίπτωση αυτή και δυνάμει της δικονομικής αυτοτέλειας των κρατών μελών, εναπόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη των κρατών μελών να αναπληρώσει το κενό των νομοθετημάτων, τηρουμένων πάντως των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας.
Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, εξάλλου, αν οι εθνικοί κανόνες που έχουν εφαρμογή σε ζητήματα αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, οι οποίοι θεσπίστηκαν στο πλαίσιο της μεταφοράς της οδηγίας 2005/29 στο εσωτερικό δίκαιο, θα μπορούσαν να έχουν εφαρμογή, παρότι ο κανονισμός 1924/2006 περιέχει ειδικούς κανόνες οι οποίοι υπερισχύουν και εφαρμόζονται επί των συγκεκριμένων αυτών πτυχών αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο στον τομέα των φαρμακευτικών ρυθμίσεων (απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Abcur,
C‑544/13 και C‑545/13
,
EU:C:2015:481
, σκέψεις
και
).
Συναφώς, επισημαίνει ότι, ακόμη και όταν ένας ισχυρισμός επί θεμάτων υγείας στηρίζεται σε γενικώς αποδεκτά επιστημονικά στοιχεία, ο ισχυρισμός αυτός μπορεί να περιέχει ένα διφορούμενο ή αντιφατικό μήνυμα μη δυνάμενο να επιτραπεί, οπότε ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας, οι οποίοι εμπίπτουν στο μεταβατικό καθεστώς του άρθρου 28, παράγραφος 5, του κανονισμού 1924/2006, δεν είναι δυνατόν να τεκμαίρονται σύμφωνοι με τις διατάξεις του κανονισμού αυτού και με εκείνες της οδηγίας 2005/29.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Patent‑ och marknadsdomstolen vid Stockholms tingsrätt (τμήμα διανοητικής ιδιοκτησίας και οικονομικών διαφορών του πρωτοδικείου Στοκχόλμης) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Όταν εθνικό δικαστήριο εξετάζει αν έχει διατυπωθεί μη επιτρεπόμενος ισχυρισμός επί θεμάτων υγείας –σε περίπτωση που ο ισχυρισμός αυτός αντιστοιχεί σε ισχυρισμό που αποτελεί το αντικείμενο αιτήσεως κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006, η οποία όμως δεν έχει ακόμη καταλήξει σε απόφαση εγκρίσεως ή μη εγκρίσεως– διέπεται το βάρος αποδείξεως από τα άρθρα 5 και 6, σε συνδυασμό με τα άρθρα 10, παράγραφος 1, και 28, παράγραφος 5, του κανονισμού, ή από το εθνικό δίκαιο;
2)
Αν στο πρώτο ερώτημα δοθεί η απάντηση ότι το βάρος αποδείξεως διέπεται από τις διατάξεις του κανονισμού 1924/2006, φέρει το βάρος αυτό η επιχείρηση που διατύπωσε συγκεκριμένο ισχυρισμό επί θεμάτων υγείας ή η αρχή που καλεί το εθνικό δικαστήριο να απαγορεύσει στην επιχείρηση να συνεχίσει να χρησιμοποιεί τον ισχυρισμό;
3)
Σε περίπτωση όπως αυτή την οποία αφορά το πρώτο ερώτημα, ο απαιτούμενος βαθμός αποδείξεως, όταν εθνικό δικαστήριο εξετάζει αν διατυπώθηκε μη επιτρεπόμενος ισχυρισμός επί θεμάτων υγείας, διέπεται από τα άρθρα 5 και 6, σε συνδυασμό με τα άρθρα 10, παράγραφος 1, και 28, παράγραφος 5, του κανονισμού 1924/2006 ή από το εθνικό δίκαιο;
4)
Σε περίπτωση που στο τρίτο ερώτημα δοθεί η απάντηση ότι ο βαθμός αποδείξεως διέπεται από τις διατάξεις του κανονισμού 1924/2006, ποιες είναι οι απαιτήσεις περί αποδείξεως;
5)
Ασκεί επιρροή στις απαντήσεις που θα δοθούν στο πρώτο, στο δεύτερο, στο τρίτο και στο τέταρτο ερώτημα το γεγονός ότι η υπόθεση της οποίας έχει επιληφθεί το εθνικό δικαστήριο απαιτεί την ταυτόχρονη εφαρμογή του κανονισμού 1924/2006 [συμπεριλαμβανομένου του άρθρου 3, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο αʹ, του κανονισμού αυτού] και της οδηγίας 2005/29;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου, του δευτέρου, του τρίτου και του τετάρτου ερωτήματος
Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται, αφενός, ότι, ενώ η διαφορά της κύριας δίκης αφορά ταυτόχρονα ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας που δεν αναφέρονται σε ειδική ουσία («Movizin complex – για τις αρθρώσεις σας», «Macoform – ισορροπία στομάχου» και «Vistavital – διατήρηση φυσιολογικής όρασης»), και ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας που αναφέρονται σε ειδική ουσία (ζιγγίβερη, κυνόρροδο, βοσουελλία, αγκινάρα, ταράξακο και μύρτιλο), μόνον ως προς τους τελευταίους αυτούς ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας υποβλήθηκε αίτηση για καταχώριση στον κατάλογο που προβλέπει το άρθρο 13, παράγραφος 3, του κανονισμού 1924/2006 και μόνον αυτοί αποτελούν αντικείμενο των πρώτων τεσσάρων προδικαστικών ερωτημάτων του αιτούντος δικαστηρίου.
Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο λαμβάνει ως προκείμενη ότι οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας που αναφέρονται σε ειδική ουσία συνιστούν συγκεκριμένους ισχυρισμούς υγείας, κατά την έννοια του άρθρου 10, παράγραφος 3, του κανονισμού 1924/2006, και ότι εμπίπτουν στην κατηγορία των ισχυρισμών που περιγράφουν ή αναφέρονται στον ρόλο μιας θρεπτικής ή άλλης ουσίας στην αύξηση, την ανάπτυξη και τις λειτουργίες του οργανισμού, κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού αυτού. Επομένως, το Δικαστήριο θα απαντήσει στα τέσσερα πρώτα προδικαστικά ερωτήματα υπό το πρίσμα της ως άνω προκείμενης, την οποία οφείλει ωστόσο να εξακριβώσει το αιτούν δικαστήριο.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το πρώτο, το δεύτερο, το τρίτο και το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία πρέπει να εξετασθούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 5, παράγραφος 1, το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 2, το άρθρο 10, παράγραφος 1, καθώς και το άρθρο 28, παράγραφος 5, του κανονισμού 1924/2006 έχουν την έννοια ότι, στο πλαίσιο του μεταβατικού καθεστώτος που προβλέπει η τελευταία αυτή διάταξη, το βάρος αποδείξεως και ο απαιτούμενος βαθμός αποδείξεως για ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού αυτού διέπονται από τον εν λόγω κανονισμό και, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, ποιες είναι οι συνακόλουθες απαιτήσεις.
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν έχει ακόμη λάβει θέση επί των αιτήσεων καταχώρισης των επίμαχων στην υπόθεση της κύριας δίκης ισχυρισμών επί θεμάτων υγείας στον κατάλογο του άρθρου 13, παράγραφος 3, του κανονισμού 1924/2006, αυτοί εμπίπτουν στο μεταβατικό καθεστώς που προβλέπει το άρθρο 28, παράγραφος 5, του κανονισμού αυτού (πρβλ. απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2017, Bionorica και Diapharm κατά Επιτροπής,
C‑596/15 P και C‑597/15 P
,
EU:C:2017:886
, σκέψη
).
Το άρθρο 28, παράγραφος 5, του κανονισμού 1924/2006 προβλέπει ότι, ενόσω δεν έχει εγκριθεί ο κατάλογος του άρθρου 13, παράγραφος 3, του κανονισμού αυτού, οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας που προβλέπονται στο άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού μπορούν να διατυπώνονται «με ευθύνη των επιχειρήσεων τροφίμων, υπό τον όρον ότι είναι σύμφωνοι με τον παρόντα κανονισμό και με τις ισχύουσες εθνικές διατάξεις που εφαρμόζονται σε αυτούς».
Όσον αφορά την απαίτηση να είναι σύμφωνοι με τον κανονισμό 1924/2006 οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας που εμπίπτουν στο μεταβατικό καθεστώς του άρθρου 28, παράγραφος 5, του κανονισμού αυτού, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 10, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού προβλέπει ότι οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας απαγορεύονται, εκτός εάν συνάδουν, μεταξύ άλλων, προς τις γενικές απαιτήσεις του κεφαλαίου II του εν λόγω κανονισμού.
Δυνάμει δε του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κανονισμού 1924/2006, το οποίο περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο II αυτού, η χρήση ισχυρισμού επί θεμάτων υγείας επιτρέπεται, μεταξύ άλλων, μόνον όταν η ύπαρξη θρεπτικής ή άλλης ουσίας για την οποία γίνεται ο ισχυρισμός έχει αποδεδειγμένα ευεργετικό θρεπτικό ή φυσιολογικό αποτέλεσμα, «σύμφωνα με γενικώς αποδεκτά επιστημονικά στοιχεία».
Ομοίως, το άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 1924/2006 διευκρινίζει ότι οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας πρέπει «να βασίζονται και [να] τεκμηριώνονται από γενικώς αποδεκτά επιστημονικά στοιχεία».
Επομένως, έχοντας προβλέψει, τόσο στο άρθρο 5, παράγραφος 1, όσο και στο άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 1924/2006, ότι οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας πρέπει να τεκμηριώνονται από «γενικώς αποδεκτά επιστημονικά στοιχεία», ο νομοθέτης της Ένωσης καθόρισε τον απαιτούμενο συναφώς βαθμό αποδείξεως.
Η χρήση της φράσης «γενικώς αποδεκτά επιστημονικά στοιχεία» συνεπάγεται ότι τα αποδεικτικά αυτά στοιχεία δεν είναι δυνατόν να περιορίζονται σε πεποιθήσεις, σε λαϊκές φημολογίες ή ακόμη σε παρατηρήσεις ή σε εμπειρίες προσώπων που δεν ανήκουν στην επιστημονική κοινότητα.
Αντιθέτως, η χρήση της ανωτέρω φράσης υποδηλώνει ότι οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας πρέπει να στηρίζονται σε αντικειμενικά και επιστημονικά στοιχεία και, ειδικότερα, ότι τα πλεονεκτήματα των ουσιών τις οποίες αφορούν οι εν λόγω ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας πρέπει να τυγχάνουν, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 14 του κανονισμού 1924/2006, επαρκούς επιστημονικής συναίνεσης. Επιπλέον, όπως απαιτεί η αιτιολογική σκέψη 17 του κανονισμού αυτού, οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας πρέπει να «τεκμηριώνονται επιστημονικά λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων και σταθμίζοντας τη βαρύτητα των στοιχείων».
Όσον αφορά το βάρος αποδείξεως, επισημαίνεται, αφενός, ότι το άρθρο 28, παράγραφος 5, του κανονισμού 1924/2006 προβλέπει ότι, μέχρι την έγκριση του καταλόγου του άρθρου 13, παράγραφος 3, του κανονισμού αυτού, οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας διατυπώνονται «με ευθύνη των επιχειρήσεων τροφίμων» και, αφετέρου, ότι το άρθρο 6, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού ορίζει ότι «[ο] υπεύθυνος της επιχείρησης τροφίμων που χρησιμοποιεί ισχυρισμό επί θεμάτων διατροφής ή υγείας αιτιολογεί τη χρήση του ισχυρισμού αυτού».
Ωστόσο, η καθής της κύριας δίκης ισχυρίζεται ότι ο κανονισμός 1924/2006 δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι απαιτεί από τον οικείο υπεύθυνο της επιχείρησης τροφίμων να προσκομίσει δικά του αποδεικτικά στοιχεία και να εκπονεί ο ίδιος επιστημονικές μελέτες ή να αναθέτει την εκπόνησή τους σε κατάλληλους οργανισμούς.
Ως προς τούτο, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, καίτοι το άρθρο 5, παράγραφος 1, και το άρθρο 6, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 δεν επιβάλλουν τέτοια απαίτηση, εντούτοις απαιτούν να είναι ο υπεύθυνος της επιχείρησης τροφίμων σε θέση να τεκμηριώσει τον ισχυρισμό επί θεμάτων υγείας που χρησιμοποιεί.
Τα προβαλλόμενα αποδεικτικά στοιχεία μπορούν να είναι αυτά που περιλαμβάνονται στον φάκελο που καταρτίζεται προς στήριξη της αίτησης καταχώρισης στον κατάλογο του άρθρου 13, παράγραφος 3, του κανονισμού 1924/2006 ή να προέρχονται από άλλες πηγές, εφόσον τα στοιχεία αυτά έχουν επαρκή επιστημονική αξία.
Επομένως, στο πλαίσιο του μεταβατικού καθεστώτος που καθιερώνει το άρθρο 28, παράγραφος 5, του κανονισμού 1924/2006, ο υπεύθυνος της επιχείρησης τροφίμων που αποφασίζει να χρησιμοποιήσει ισχυρισμό επί θεμάτων υγείας οφείλει, με δική του ευθύνη, να γνωρίζει πώς επιδρά στην υγεία η ουσία η οποία αποτελεί αντικείμενο του εν λόγω ισχυρισμού (πρβλ. απόφαση της 10ης Απριλίου 2014, Ehrmann,
C‑609/12
,
EU:C:2014:252
, σκέψη
), πράγμα που συνεπάγεται ότι είναι θέση να αποδείξει ότι υφίσταται η επίδραση αυτή και ότι φέρει ο ίδιος το βάρος αποδείξεως.
Εξάλλου, ο κανονισμός 1924/2006, ενώ ρυθμίζει το βάρος αποδείξεως και τον απαιτούμενο βαθμό αποδείξεως για τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού αυτού, εντούτοις δεν ρυθμίζει τα μέσα αποδείξεως ούτε τον τρόπο διεξαγωγής των εν λόγω αποδείξεων. Εξ αυτού προκύπτει ότι, όπως επισήμανε το αιτούν δικαστήριο, τα ζητήματα αυτά εξακολουθούν να διέπονται από το εθνικό δίκαιο, υπό την επιφύλαξη της εφαρμογής των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο πρώτο, στο δεύτερο, στο τρίτο και στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 5, παράγραφος 1, το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 2, το άρθρο 10, παράγραφος 1, καθώς και το άρθρο 28, παράγραφος 5, του κανονισμού 1924/2006 έχουν την έννοια ότι, στο πλαίσιο του μεταβατικού καθεστώτος που προβλέπει η τελευταία αυτή διάταξη, το βάρος αποδείξεως και ο απαιτούμενος βαθμός αποδείξεως για ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού αυτού διέπονται από τον εν λόγω κανονισμό, ο οποίος απαιτεί από τον οικείο υπεύθυνο της επιχείρησης τροφίμων να είναι σε θέση να τεκμηριώσει τους ισχυρισμούς που χρησιμοποιεί με γενικώς αποδεκτά επιστημονικά στοιχεία. Οι ισχυρισμοί αυτοί πρέπει να στηρίζονται σε αντικειμενικά στοιχεία για τα οποία υπάρχει επαρκής επιστημονική συναίνεση.
Επί του πέμπτου ερωτήματος
Με το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ ουσίαν, σχετικά με τις εφαρμοστέες διατάξεις σε περίπτωση σύγκρουσης μεταξύ των κανόνων του κανονισμού 1924/2006 και εκείνων της οδηγίας 2005/29.
Συναφώς, όπως προκύπτει από το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2005/29, η οδηγία έχει εφαρμογή επί των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές, όπως αυτές καθορίζονται στο άρθρο 5, πριν, κατά τη διάρκεια και ύστερα από εμπορική συναλλαγή σχετιζομένη με συγκεκριμένο προϊόν. Το άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας αυτής ορίζει τις «εμπορικές πρακτικές» ως «κάθε πράξη, παράλειψη, τρόπ[ο] συμπεριφοράς ή εκπροσώπησης, εμπορική επικοινωνία, συμπεριλαμβανομένης της διαφήμισης και του μάρκετινγκ, ενός εμπορευομένου, άμεσα συνδεόμενη με την προώθηση, πώληση ή προμήθεια ενός προϊόντος σε καταναλωτές».
Όπως προκύπτει από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η οδηγία 2005/29 χαρακτηρίζεται από το ιδιαιτέρως ευρύ καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής της, το οποίο καλύπτει κάθε εμπορική πρακτική που συνδέεται άμεσα με την προώθηση, πώληση ή προμήθεια ενός προϊόντος σε καταναλωτές (απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Abcur,
C‑544/13 και C‑545/13
,
EU:C:2015:481
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Επισημαίνεται, ωστόσο, ότι, κατά το άρθρο 3, παράγραφος 3, αυτής, η οδηγία 2005/29 «ισχύει υπό την επιφύλαξη των [ενωσιακών] ή εθνικών κανόνων που αφορούν θέματα υγείας και ασφάλειας των προϊόντων» και ότι, κατά το άρθρο 3 παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας, «[σ]ε περίπτωση σύγκρουσης των διατάξεων [αυτής] με άλλους [ενωσιακούς] κανόνες που ρυθμίζουν συγκεκριμένες πτυχές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, οι τελευταίοι επικρατούν και εφαρμόζονται επί των πτυχών αυτών».
Επομένως, από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει ότι η οδηγία 2005/29 εφαρμόζεται μόνον οσάκις δεν υπάρχουν, αφενός, ειδικές διατάξεις της Ένωσης ή εθνικές διατάξεις σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια των προϊόντων και, αφετέρου, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 10 της οδηγίας αυτής, δεν υπάρχουν ειδικές διατάξεις της Ένωσης που ρυθμίζουν συγκεκριμένες πτυχές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, όπως είναι οι απαιτήσεις περί παροχής πληροφοριών ή οι κανόνες που διέπουν την παρουσίαση των πληροφοριών στον καταναλωτή. Επιπλέον, η ίδια αυτή αιτιολογική σκέψη διευκρινίζει ότι η οδηγία 2005/29 προστατεύει τον καταναλωτή όταν δεν υπάρχει ειδική τομεακή νομοθεσία σε ενωσιακό επίπεδο και απαγορεύει στους εμπορευόμενους τη δημιουργία εσφαλμένων εντυπώσεων για τη φύση των προϊόντων.
Στο μέτρο που ο κανονισμός 1924/2006 περιλαμβάνει ειδικούς κανόνες σχετικά με τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας που εμφανίζονται στην επισήμανση, στην παρουσίαση των τροφίμων που διατίθενται στην αγορά της Ένωσης, καθώς και στη διαφήμιση που γίνεται για αυτά, ο κανονισμός αυτός συνιστά ειδικό κανόνα σε σχέση με τους γενικούς κανόνες προστασίας των καταναλωτών από τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές επιχειρήσεων εις βάρος τους, όπως αυτοί που προβλέπει η οδηγία 2005/29 (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Abcur,
C‑544/13 και C‑545/13
,
EU:C:2015:481
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Ως εκ τούτου, σε περίπτωση σύγκρουσης μεταξύ των διατάξεων της οδηγίας 2005/29 και αυτών του κανονισμού 1924/2006, ιδίως εκείνων του κεφαλαίου II του κανονισμού αυτού, οι διατάξεις του κανονισμού υπερισχύουν και έχουν εφαρμογή στις συγκεκριμένες αυτές πτυχές των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Abcur,
C‑544/13 και C‑545/13
,
EU:C:2015:481
, σκέψη
).
Κατά συνέπεια, στο πέμπτο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, σε περίπτωση σύγκρουσης μεταξύ των διατάξεων του κανονισμού 1924/2006 και εκείνων της οδηγίας 2005/29, οι διατάξεις του κανονισμού υπερισχύουν και εφαρμόζονται στις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές σε σχέση με ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας, κατά την έννοια του εν λόγω κανονισμού.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δέκατο τμήμα) αποφαίνεται:

1)
Το άρθρο 5, παράγραφος 1, το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 2, το άρθρο 10, παράγραφος 1, καθώς και το άρθρο 28, παράγραφος 5, του κανονισμού (ΕΚ) 1924/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τους ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής και υγείας που διατυπώνονται για τα τρόφιμα, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 107/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Ιανουαρίου 2008, έχουν την έννοια ότι, στο πλαίσιο του μεταβατικού καθεστώτος που προβλέπει η τελευταία αυτή διάταξη, το βάρος αποδείξεως και ο απαιτούμενος βαθμός αποδείξεως για ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού αυτού διέπονται από τον εν λόγω κανονισμό, ο οποίος απαιτεί από τον οικείο υπεύθυνο της επιχείρησης τροφίμων να είναι σε θέση να τεκμηριώσει τους ισχυρισμούς που χρησιμοποιεί με γενικώς αποδεκτά επιστημονικά στοιχεία. Οι ισχυρισμοί αυτοί πρέπει να στηρίζονται σε αντικειμενικά στοιχεία για τα οποία υπάρχει επαρκής επιστημονική συναίνεση.

2)
Σε περίπτωση σύγκρουσης μεταξύ των διατάξεων του κανονισμού 1924/2006, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 107/2008, και εκείνων της οδηγίας 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά και για την τροποποίηση της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ του Συμβουλίου, των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 98/27/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου («Οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές»), οι διατάξεις του κανονισμού υπερισχύουν και εφαρμόζονται στις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές σε σχέση με ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας, κατά την έννοια του εν λόγω κανονισμού.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η σουηδική.