CELEX: 62016TJ0568
Służba publiczna
Urzędnicy
Zgon małżonka będącego urzędnikiem
Następcy prawni zmarłego urzędnika
Renta rodzinna
Renta sieroca
Zmiana stanowiska przez urzędnika będącego żyjącym małżonkiem
Dostosowanie wynagrodzenia
Metoda obliczania renty rodzinnej i sierocej
Artykuł 81a regulaminu pracowniczego
Zawiadomienie o zmianie uprawnień rentowych
Akt niekorzystny w rozumieniu art. 91 regulaminu pracowniczego
Artykuł 85 regulaminu pracowniczego
Zwrot nienależnych kwot
Przesłanki
Roszczenie o odszkodowanie i zadośćuczynienie

Ramy prawne
Artykuł 79 akapit pierwszy Regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej (zwanego dalej „regulaminem pracowniczym”), w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sporze, stanowi:
„Żyjący małżonek po urzędniku lub byłym urzędniku jest uprawniony do renty wdowiej [rodzinnej] zgodnie z przepisami rozdziału 4 załącznika VIII, równej 60% emerytury za wysługę lat lub renty inwalidzkiej, która wypłacana była zmarłemu małżonkowi lub która byłaby mu wypłacana, gdyby niezależnie od czasu pełnienia służby lub wieku uzyskał uprawnienie do niej w chwili śmierci”.
Artykuł 79 akapit drugi regulaminu pracowniczego stanowi:
„Wysokość renty wdowiej [rodzinnej] przysługującej żyjącemu małżonkowi po urzędniku, który zmarł, posiadając jeden ze statusów służbowych określonych w art. 35, nie jest niższa od kwoty minimum socjalnego ani od 35% ostatniego wynagrodzenia podstawowego otrzymywanego przez urzędnika”.
Artykuł 80 akapit pierwszy regulaminu pracowniczego ma następujące brzmienie:
„Jeżeli urzędnik lub osoba uprawniona do otrzymywania emerytury za wysługę lat lub renty inwalidzkiej umiera, nie pozostawiając małżonka uprawnionego do otrzymywania renty rodzinnej w momencie śmierci tej osoby, dzieciom będącym na utrzymaniu zmarłego w chwili śmierci w rozumieniu art. 2 załącznika VII przysługuje renta sieroca, zgodnie z art. 21 załącznika VIII”.
Zgodnie z art. 80 akapit trzeci regulaminu pracowniczego:
„W przypadku gdy urzędnik lub osoba uprawniona do emerytury za wysługę lat lub renty inwalidzkiej umiera, lecz nie są spełnione warunki określone w akapicie pierwszym, dzieci pozostające na utrzymaniu w rozumieniu art. 2 załącznika VII są uprawnione do renty sierocej zgodnie z przepisami art. 21 załącznika VIII; jednakże wysokość renty sierocej wynosi połowę kwoty wynikającej z przepisów tego artykułu”.
Artykuł 81 akapit pierwszy regulaminu pracowniczego stanowi:
„Na warunkach określonych w załączniku VII osoba uprawniona do otrzymywania emerytury za wysługę lat lub renty inwalidzkiej, lub renty rodzinnej jest uprawniona do otrzymywania dodatków rodzinnych określonych w art. 67; dodatek na gospodarstwo domowe wylicza się na podstawie emerytury lub renty osoby otrzymującej. Dodatki te wypłaca się na rzecz osób otrzymujących rentę rodzinną wyłącznie w odniesieniu do dzieci pozostających na utrzymaniu zmarłego lub byłego urzędnika w momencie jego śmierci”.
Artykuł 81 akapit drugi regulaminu pracowniczego ma brzmienie następujące:
„Jednakże kwota dodatku na dziecko pozostające na utrzymaniu przysługującego osobie uprawnionej do renty rodzinnej wynosi dwukrotność kwoty dodatku przewidzianego w art. 67 ust. 1 lit. b)”.
Artykuł 81a ust. 1 lit. a) regulaminu pracowniczego stanowi:
„1.   Niezależnie od wszystkich innych przepisów, w szczególności dotyczących minimalnych kwot należnych osobom uprawnionym do renty rodzinnej, całkowita kwota [rent rodzinnych] wypłacana wdowie lub innej uprawnionej osobie z tytułu renty rodzinnej, powiększona o dodatki rodzinne i pomniejszona o należny podatek oraz inne obowiązkowe obciążenia, nie może przekroczyć następujących kwot:
a)
w przypadku śmierci urzędnika posiadającego jeden ze statusów służbowych określonych w art. 35 – kwoty wynagrodzenia, którą urzędnik otrzymywałby w tej samej grupie zaszeregowania oraz na tym samym stopniu, gdyby nadal był zatrudniony, powiększonej o wszelkie otrzymywane przez niego dodatki rodzinne i pomniejszonej o należny podatek oraz inne obowiązkowe obciążenia […]”.
Artykuł 2 ust. 1 załącznika VII do regulaminu pracowniczego ma następujące brzmienie:
„1.   Urzędnik otrzymuje na każde dziecko pozostające na jego utrzymaniu zgodnie z ust. 2 i 3 poniżej dodatek w wysokości 372,61 EUR miesięcznie”.
Artykuł 2 ust. 2 akapit pierwszy załącznika VII do regulaminu pracowniczego stanowi:
„2.   Za dziecko pozostające na utrzymaniu uznaje się dziecko urzędnika lub jego małżonka pochodzące z małżeństwa, niepochodzące z małżeństwa lub przysposobione, na którego utrzymanie rzeczywiście łoży urzędnik”.
Zgodnie z art. 21 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego:
„1.   Renta sieroca przewidziana w art. 80 akapit[y] pierwszy, drugi i trzeci regulaminu pracowniczego dla pierwszej sieroty równa jest ośmiu dziesiątym kwoty renty wdowiej [rodzinnej], do której uprawniony byłby małżonek urzędnika lub byłego urzędnika, któremu [przysługiwała] emerytura za wysługę lat lub renta inwalidzka, bez uwzględniania obniżek określonych w art. 25 [załącznika VIII do regulaminu pracowniczego].
Renta sieroca nie może być niższa od kwoty minimum socjalnego, z zastrzeżeniem przepisów art. 22 [niniejszego załącznika].
2.   Renta sieroca dla każdego następnego dziecka pozostającego na utrzymaniu podwyższana jest o kwotę stanowiącą równowartość dwukrotnego dodatku na dziecko.
[…]
3.   Łączna kwota renty sierocej i dodatku na dziecko dzielona jest w równych częściach między uprawnione sieroty”.
Artykuł 82 ust. 1 regulaminu pracowniczego stanowi:
„1.   Wysokość emerytury przewidzianej powyżej jest obliczana na podstawie tabeli płac obowiązującej pierwszego dnia miesiąca, w którym nabyte zostało uprawnienie.
Do emerytur nie stosuje się współczynnika korygującego.
Emerytury wyrażone w euro wypłaca się w jednej z walut określonych w art. 45 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego”.
Zgodnie z art. 41 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego:
„Kwotę renty lub emerytury można w dowolnym momencie obliczyć ponownie, w przypadku gdy popełniono błąd lub doszło do jakiegokolwiek pominięcia.
Renty lub emerytury podlegają zmianie wysokości lub cofnięciu, w przypadku gdy przyznanie danego świadczenia było sprzeczne z przepisami regulaminu pracowniczego lub niniejszego załącznika”.
Artykuł 85 akapit pierwszy regulaminu pracowniczego ma brzmienie następujące:
„Każda kwota wypłacona bez podstawy prawnej podlega zwrotowi, jeśli osoba, która ją otrzymała, była świadoma braku podstawy prawnej wypłaty lub jeżeli jej brak był na tyle oczywisty, że osoba ta musiała być go świadoma”.
Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG, Euratom, EWWiS) nr 260/68 z dnia 29 lutego 1968 r. ustanawiającego warunki i procedurę stosowania podatku na rzecz Wspólnot Europejskich (
Dz.U. 1968, L 56, s. 8
), stanowi:
„1.   Podatek jest płatny miesięcznie od dochodów, wynagrodzeń i dodatków wypłacanych przez Wspólnoty każdej uprawnionej osobie”.
Okoliczności powstania sporu
Troje skarżących: Francesco Spagnolli, Maria Alice Spagnolli i Bianca Maria Elena Spagnolli, urodzonych odpowiednio w dniach 10 maja 1997 r., 23 marca 1999 r. i 3 grudnia 2001 r., jest dziećmi Alberta Spagnollego, również występującego w charakterze skarżącego, oraz jego żony Elisy Simonazzi.
Elisa Simonazzi pracowała jako urzędnik Unii Europejskiej w grupie zaszeregowania AD 6 stopień 3 w Komisji Europejskiej od 16 lipca 2005 r. do 22 kwietnia 2011 r., kiedy to zmarła w Parmie (Włochy).
W chwili śmierci swojej żony Alberto Spagnolli zajmował stanowisko urzędnika w grupie zaszeregowania AD 12 stopień 1 w dyrekcji generalnej (DG) ds. gospodarki morskiej i rybołówstwa w Komisji.
W dniu 29 lipca 2011 r. wydział PMO.4 ds. emerytur i rent (zwany dalej „wydziałem PMO.4”) Urzędu Administracji i Wypłacania Należności Indywidualnych (PMO) w ramach Komisji doręczył Albertowi Spagnollemu decyzję wydaną na podstawie m.in. art. 79 i 80 regulaminu pracowniczego, o przyznaniu mu prawa do renty rodzinnej i o przyznaniu trójce jego dzieci prawa do renty sierocej ze skutkiem od 1 sierpnia 2011 r. Tego samego dnia szczegóły wysokości tych rent zostały uściślone w zawiadomieniu o ustaleniu uprawnień do renty rodzinnej i rent sierocych PMO/04/MAG/2011/ARES, do którego załączono wyszczególnienie obliczenia tych rent (dalej łącznie zwane „zawiadomieniem nr 1”).
W dniu 10 października 2011 r. dyrektor generalny DG ds. gospodarki morskiej i rybołówstwa wydał decyzję, mocą której zezwolił, na wniosek Alberta Spagnollego, na jego oddelegowanie do Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w Parmie, ze skutkiem od dnia 16 października 2011 r., początkowo na pięć lat. Zawarta przez Alberta Spagnollego z EFSA umowa o pracę w charakterze członka personelu tymczasowego przewidywała jego zaszeregowanie do grupy AD 9 stopień 2.
W dniu 17 kwietnia 2012 r. wydział PMO.4 doręczył Albertowi Spagnollemu w drodze zawiadomienia zmieniającego nr 2 (PMO/04/MAG/2012/ARES) i załącznika do niego, zawierającego wyszczególnienie przeprowadzonych obliczeń (zwanych dalej „zawiadomieniem nr 2”), aktualizację kwoty renty rodzinnej i rent sierocych z dniem 1 listopada 2011 r. Ta aktualizacja była niezbędna w związku ze zmianą stanowiska i wynagrodzenia Alberta Spagnollego i służyła sprostowaniu błędu w obliczeniach zawartego w zawiadomieniu nr 1.
Tego samego dnia wydział PMO.4 przesłał Albertowi Spagnollemu dokument, który zastąpił zawarte w zawiadomieniu nr 1 obliczenia uprawnień do renty rodzinnej i rent sierocych (zwany dalej „zawiadomieniem nr 1a”).
W październiku 2013 r. Alberto Spagnolli, zaszeregowany do grupy AD 9 stopień 2, przeszedł na stopień 3. To przeniesienie o stopień wyżej spowodowało podwyżkę miesięcznego wynagrodzenia podstawowego w EFSA.
W dniu 6 lutego 2015 r. wydział PMO.4 skontaktował się telefonicznie z Albertem Spagnollim i poinformował go o ponownym przeliczaniu ogólnych kwot renty rodzinnej i rent sierocych z uwagi na wskaźnik progresywny mający zastosowanie do jego nowego wynagrodzenia i błąd w obliczeniach zawarty w zawiadomieniu nr 2. W tym samym dniu Alberto Spagnolli otrzymał wiadomość elektroniczną od tego wydziału, informującą go o potrzebie przeprowadzenia ponownych obliczeń jego uprawnień emerytalnych ze względu na zmianę stopnia i błąd zawarty w zawiadomieniu nr 2. W tej wiadomości elektronicznej wydział PMO.4 poinformował Alberta Spagnollego również o konieczności zwrócenia kwoty około 40000 EUR nienależnie wypłaconej z tytułu renty rodzinnej i rent sierocych. Do tej wiadomości załączono zawiadomienie nr 3 (PMO/04/LM/2015/ARES) i załączniki (dalej łącznie zwane „zawiadomieniem nr 3”), w których widniały nowe obliczenia uprawnień do renty rodzinnej i rent sierocych począwszy od dnia 1 lipca 2012 r. i 1 października 2013 r., dokonujące sprostowania błędu zawartego w zawiadomieniu nr 2 i obejmujące obowiązujący wskaźnik progresywny.
W dniu 5 maja 2015 r. Alberto Spagnolli złożył na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego zażalenie na zawiadomienie nr 3, a także na zawarte w wiadomości elektronicznej z dnia 6 lutego 2015 r. żądanie zwrotu kwoty około 40000 EUR, która miała mu zostać wypłacona nienależnie z tytułu renty rodzinnej i rent sierocych w latach 2012–2015.
Decyzją HR.D.2/ON/ac/Ares(2015) z dnia 3 sierpnia 2015 r. (zwaną dalej „decyzją oddalającą zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r.”) organ powołujący stwierdził dopuszczalność zażalenia, lecz oddalił je ze względów merytorycznych zarówno w odniesieniu do nowych obliczeń kwot uprawnień do renty rodzinnej i rent sierocych, jak i w odniesieniu do żądania zwrotu kwoty około 40000 EUR.
W dniu 17 sierpnia 2015 r. kierownik wydziału PMO.4 wydał decyzję o potrąceniu z renty PMO/04/LM/ARES/2015/3406787 (zwaną dalej „decyzją o zwrocie nienależnych kwot”), powiadamiającą Alberta Spagnollego, że w świetle zawiadomienia nr 3 jest on zobowiązany wobec Komisji do zwrotu kwoty 22368,19 EUR oraz kwoty 5922,72 EUR w odniesieniu do każdego ze swoich dzieci. W drodze tej decyzji wydział PMO.4 poinformował ponadto Alberto Spagnollego o tym, że kwoty te zostaną pobrane w drodze miesięcznego potrącenia z renty rodzinnej i rent sierocych.
W dniu 16 listopada 2015 r. Alberto Spagnolli, w imieniu swoim, swoich dwóch nieletnich córek w imieniu Francesca Spagnollego, który osiągnął pełnoletność, złożył zażalenie na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego na decyzję o zwrocie nienależnych kwot.
W dniu 4 marca 2016 r. organ powołujący wydał decyzję HR.E.2/RO/ac/Ares(2016) o oddaleniu zażalenia (zwaną dalej „decyzją oddalającą zażalenie z dnia 4 marca 2016 r.”).
Postępowanie
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu do spraw Służby Publicznej w dniu 13 listopada 2015 r. Alberto Spagnolli, w swoim imieniu i na swoją rzecz oraz, na mocy przedstawicielstwa ustawowego, w imieniu i na rzecz swoich nieletnich dzieci: Marii Alice Spagnolli i Bianki Marii Eleny Spagnolli, oraz, na mocy specjalnego pełnomocnictwa do reprezentowania, w imieniu i na rzecz Franceska Spagnollego, swego pełnoletniego dziecka zamieszkującego w tym samym gospodarstwie domowym, wniósł zarejestrowaną pod sygnaturą F‑140/15 skargę o stwierdzenie nieważności zawiadomienia nr 3.
W dniu 3 lutego 2016 r. Komisja złożyła w sekretariacie Sądu do spraw Służby Publicznej odpowiedź na skargę.
W dniu 4 kwietnia 2016 r., z poszanowaniem wyznaczonego terminu, skarżący odpowiedzieli na środki organizacji postępowania przyjęte przez Sąd do spraw Służby Publicznej w rozumieniu art. 69 jego regulaminu postępowania i złożyli uwagi na piśmie w przedmiocie podniesionych przez Komisję przeszkód procesowych.
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu do spraw Służby Publicznej w dniu 14 czerwca 2016 r. skarżący wnieśli na podstawie art. 270 TFUE i art. 91 regulaminu pracowniczego zarejestrowaną pod sygnaturą F‑29/16 skargę o stwierdzenie nieważności decyzji o zwrocie nienależnych kwot.
Stosownie do art. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2016/1192 z dnia 6 lipca 2016 r. w sprawie przekazania Sądowi właściwości do rozpoznawania w pierwszej instancji sporów między Unią Europejską a jej pracownikami (
Dz.U. 2016, L 200, s. 137
) sprawy zarejestrowane pod sygn. F‑140/15 i F‑29/16 zostały przekazane Sądowi na etapie, na jakim znajdowały się w dniu 31 sierpnia 2016 r. Zarejestrowano je odpowiednio pod sygnaturami T‑568/16 i T‑599/16 oraz przydzielono dziewiątej izbie.
W dniu 12 września 2016 r. Komisja złożyła w sekretariacie Sądu odpowiedź na skargę w sprawie T‑599/16.
W dniu 9 grudnia 2016 r. skarżący wnieśli o przeprowadzenie rozprawy w sprawie T‑568/16, w odpowiedzi na środek organizacji postępowania, który został przyjęty przez Sąd w dniu 7 listopada 2016 r.
W dniu 20 grudnia 2016 r. skarżący złożyli replikę w sprawie T‑599/16.
W dniu 2 lutego 2017 r. Komisja złożyła duplikę w sprawie T‑599/16.
W dniu 2 października 2017 r. prezes dziewiątej izby postanowił połączyć sprawy do celów ustnego etapu postępowania i wydania wyroku.
W dniu 25 października 2017 r. Komisja odpowiedziała na środki organizacji postępowania przyjęte przez Sąd w dniu 3 października 2017 r.
Na rozprawie w dniu 9 listopada 2017 r. wysłuchane zostały wystąpienia stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu.
Żądania stron
W sprawie T‑568/16 skarżący wnoszą do Sądu o:
–
stwierdzenie nieważności zawiadomienia nr 3, uzupełnionego uzasadnieniem decyzji oddalającej zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r.;
–
obciążenie Komisji kosztami postępowania.
W tej sprawie Komisja wnosi do Sądu o:
–
odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej lub, alternatywnie, oddalenie skargi jako bezzasadnej;
–
obciążenie Alberta Spagnollego kosztami postępowania.
W sprawie T‑599/16 skarżący wnoszą do Sądu o:
–
stwierdzenie nieważności decyzji o zwrocie nienależnych kwot;
–
stwierdzenie nieważności, o ile zajdzie taka potrzeba, decyzji oddalającej zażalenie z dnia 4 marca 2016 r.;
–
stwierdzenie nieważności, o ile zajdzie taka potrzeba, dorozumianej decyzji oddalającej zażalenie złożone przez Franceska Spagnollego;
–
nakazanie Komisji naprawienia krzywdy i szkody wyrządzonych skarżącym ze względu na naruszenie przysługującego im prawa do dobrej administracji, a także obowiązku staranności administracji w wysokości, odpowiednio:
–
różnicy między wynagrodzeniem pobieranym przez Alberta Spagnollego jako członka personelu tymczasowego EFSA w grupie zaszeregowania AD 9 a wynagrodzeniem, które pobierałby on jako urzędnik Komisji w grupie zaszeregowania AD 12 przez okres jednego roku;
–
kwoty dochodzonego od skarżących zwrotu w decyzji dotyczącej zwrotu nienależnych kwot, powiększonej o różnicę między kwotą rent ustaloną w zawiadomieniu nr 2 a kwotą ustaloną w zawiadomieniu nr 3, licząc od wywołania skutków przez zawiadomienie nr 3 do chwili, gdy rodzina będzie mogła ponownie zamieszkać w miejscu poprzedniego zamieszkania, który to okres można rzetelnie oszacować na jeden rok od rozstrzygnięcia niniejszej sprawy;
–
obciążenie Komisji kosztami postępowania.
W tej sprawie Komisja wnosi do Sądu o:
–
oddalenie skargi w odniesieniu do żądań stwierdzenia nieważności jako bezzasadnej;
–
odrzucenie skargi w odniesieniu do żądań odszkodowawczych jako niedopuszczalnej lub, alternatywnie, oddalenie skargi jako bezzasadnej,
–
obciążenie Alberta Spagnollego kosztami postępowania.
Co do prawa
Sprawa T‑568/16
W przedmiocie dopuszczalności
Podczas rozprawy Komisja oświadczyła, że rezygnuje z podnoszenia pierwszego zarzutu niedopuszczalności, dotyczącego okoliczności, że w braku obowiązkowego uprzedniego zażalenia na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego złożonego na zawiadomienie nr 3 przez Alberta Spagnollego w imieniu jego nieletnich dzieci skarga była w odniesieniu do nich niedopuszczalna. Odstąpienie od tego argumentu zostało odnotowane w protokole z rozprawy.
W niniejszej sprawie nie jest już zatem przedmiotem sporu, że w odniesieniu do małoletnich dzieci Alberta Spagnollego spełnione są wymogi określone w art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego.
Z drugiej strony Komisja podtrzymuje drugi zarzut niedopuszczalności, dotyczący tego, że skarga odnosi się do aktu, który nie wywołuje negatywnych skutków wobec skarżących w rozumieniu art. 91 regulaminu pracowniczego, ale odnosi się do aktu, zawiadomienia nr 3, wyłącznie potwierdzającego poprzedni akt, zawiadomienie nr 1, ustalającego ich uprawnienia rentowe.
W tym względzie Komisja podnosi, że skarżący błędnie uznali zawiadomienie nr 3 za akt niekorzystny w rozumieniu art. 91 ust. 1 regulaminu pracowniczego, ponieważ zawiadomienie to było jedynie aktem wyłącznie potwierdzającym zawiadomienie nr 1, ograniczającym się do stosowania ustalonej w nim metody obliczania, polegającej na włączeniu renty sierocej do kwoty dochodu podlegającego pułapowi, o którym mowa w art. 81a regulaminu pracowniczego.
Skarżący kwestionują podniesiony przez Komisję zarzut niedopuszczalności i utrzymują, że skarga na zawiadomienie nr 3 dotyczy aktu, który zmieniając ich uprawnienia rentowe, wywołuje wobec nich negatywne skutki w rozumieniu art. 91 ust. 1 regulaminu pracowniczego, a zatem nie jest aktem wyłącznie potwierdzającym.
Na wstępie należy przypomnieć, że niedopuszczalność podnoszona względem skargi na decyzję wyłącznie potwierdzającą wynika z wniesienia skargi z przekroczeniem terminu, a nie z charakteru zaskarżonego aktu (zob. podobnie wyrok z dnia 18 grudnia 2007 r., Weißenfels/Parlament,
C‑135/06 P
,
EU:C:2007:812
, pkt
), a tym samym Komisja nie może podważać niekorzystnego charakteru zawiadomienia nr 3 tylko dlatego, że zawiadomienie to wyłącznie potwierdzało zawiadomienie nr 1.
W każdym wypadku, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, skarga o stwierdzenie nieważności aktu wyłącznie potwierdzającego wcześniejszą decyzję, niezaskarżoną w wyznaczonym terminie, jest niedopuszczalna, co oznacza, że ta kwalifikacja zakłada, iż akt nie zawiera nowego elementu w stosunku do tej decyzji i nie został poprzedzony ponownym rozpatrzeniem sytuacji jej adresata (zob. wyroki: z dnia 29 września 1999 r., Neumann i Neumann-Schölles/Komisja,
T‑68/97
,
EU:T:1999:238
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 28 czerwca 2006 r., Grünheid/Komisja,
F‑101/05
,
EU:F:2006:58
, point 34 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 14 września 2011 r., A/Komisja,
F‑12/09
,
EU:F:2011:136
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto zgodnie z orzecznictwem zażalenie w drodze administracyjnej i następująca po nim skarga winny być skierowane przeciwko aktowi niekorzystnemu dla skarżącego w rozumieniu art. 90 ust. 2 i art. 91 regulaminu pracowniczego, przy czym aktem niekorzystnym jest akt wywołujący wiążące skutki prawne i naruszający w sposób bezpośredni i natychmiastowy interesy skarżącego, co zmienia w istotny sposób jego sytuację prawną (zob. wyrok z dnia 28 czerwca 2006 r., Grünheid/Komisja,
F‑101/05
,
EU:F:2006:58
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Aby ocenić, czy Komisja słusznie uznała, że zawiadomienie nr 3 stanowi akt wyłącznie potwierdzający zawiadomienie nr 1, należy zbadać, czy zawiadomienie nr 3 nie zostało przyjęte na podstawie nowych okoliczności i nie zostało poprzedzone ponownym rozpatrzeniem sytuacji skarżących.
W związku z tym należy przede wszystkim zauważyć, że Komisja dwukrotnie dokonała weryfikacji zawiadomienia nr 1. Pierwsza weryfikacja została przeprowadzona po działaniach podjętych przez Alberta Spagnollego w okresie od listopada 2011 r. do marca 2012 r. To ponowne zbadanie sytuacji skłoniło Komisję do skorygowania zawiadomienia nr 1 poprzez przyjęcie w dniu 17 kwietnia 2012 r. zawiadomienia nr 2 oraz zawiadomienia nr 1a. Drugie ponowne zbadanie sytuacji skarżących miało miejsce, według słów samej Komisji, wraz z przejściem Alberta Spagnollego na kolejny stopień – z grupy AD 9 stopień 2 do grupy AD 9 stopień 3. W trakcie tego ponownego badania Komisja stwierdziła, że w zawiadomieniu nr 2 miał wystąpić błąd w obliczeniach, a w konsekwencji wynikająca z tego nienależna płatność. Z tego względu przyjęła ona zawiadomienie nr 3, zawierające ponowne obliczenie renty rodzinnej i rent sierocych od dnia 1 lipca 2012 r. i od dnia 1 października 2013 r.
Po drugie, należy stwierdzić, że zarówno wykrycie błędu w zawiadomieniu nr 2, jak i zmiana stopnia zaszeregowania Alberta Spagnollego stanowią nowe okoliczności, które legły u podstaw nowych obliczeń uprawnień rentowych skarżących zawartych w zawiadomieniu nr 3, to znaczy zmiany sytuacji prawnej skarżących.
Powyższych rozważań nie podważa sama okoliczność, że zawiadomienia nr 1 i 3 stosują tę samą metodę obliczania uprawnień rentowych w odniesieniu do uwzględniania rent sierocych w wysokości dochodu podlegającego pułapowi, o którym mowa w art. 81a regulaminu pracowniczego.
Wynika z tego, że skoro zawiadomienie nr 3 zostało wydane po ponownym zbadaniu sytuacji prawnej skarżących i na podstawie nowych okoliczności faktycznych, nie można go uznać, jak chce Komisja, za akt wyłącznie potwierdzający zawiadomienie nr 1. Zawiadomienie nr 3 jest natomiast aktem, który poprzez zastąpienie aktów go poprzedzających w istotny sposób zmienia sytuację prawną skarżących, bezpośrednio i natychmiastowo wpływa na ich interesy, a tym samym jest dla nich niekorzystny w rozumieniu art. 90 ust. 2 i art. 91 regulaminu pracowniczego.
W związku z tym należy oddalić drugi zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Komisję i dotyczący niezaskarżalnego charakteru zawiadomienia nr 3 i dokonać oceny zasadności skargi.
Co do istoty sprawy
Należy na wstępie przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem żądanie stwierdzenia nieważności formalnie skierowane przeciwko decyzji oddalającej zażalenie skutkuje, w przypadku gdy decyzja jest pozbawiona autonomicznej treści, zaskarżeniem do Sądu aktu, na który zażalenie zostało złożone (wyroki: z dnia 17 stycznia 1989 r., Vainker/Parlament,
293/87
,
EU:C:1989:8
, pkt
; z dnia 6 kwietnia 2006 r., Camós Grau/Komisja,
T‑309/03
,
EU:T:2006:110
, pkt
). Ponieważ decyzja oddalająca zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r. jest w niniejszym wypadku pozbawiona autonomicznej treści, bowiem jedynie potwierdza zasadniczo zaskarżony akt, mianowicie zawiadomienie nr 3, należy uznać, że skarga jest skierowana przeciwko temu ostatniemu aktowi.
W skardze skarżący podnoszą trzy zarzuty niezgodności z prawem zawiadomienia nr 3. Pierwszy dotyczy błędnego zastosowania pułapu, o którym mowa w art. 81a regulaminu pracowniczego wobec rent sierocych. Drugi dotyczy nieuzasadnionego wyłączeniu dodatków rodzinnych z obliczenia pułapu rent, o którym mowa w art. 81a regulaminu pracowniczego. Trzeci dotyczy niewystarczającego i sprzecznego charakteru uzasadnienia zawiadomienia nr 3.
W odpowiedzi na pytanie zadane przez Sąd podczas rozprawy, jak wskazano w protokole z niej, skarżący potwierdzają, że z powodu odpowiedzi udzielonych przez Komisję w dniu 25 października 2017 r. na środki organizacji postępowania przyjęte przez Sąd w dniu 3 października 2017 r. odstępują od argumentów zmierzających do podważenia prawdziwości faktów, a mianowicie uwzględnionych kwot i obliczeń dokonanych przez Komisję w różnych zawiadomieniach, a w szczególności w zawiadomieniu nr 2, nie odstępując jednak od kwestionowania zgodności z prawem metody obliczania uprawnień rentowych stosowanej przez Komisję w tych zawiadomieniach. W związku z tym rezygnują oni z zarzutu drugiego skargi w niniejszej sprawie.
W pierwszej kolejności należy zbadać zarzut trzeci.
–
W przedmiocie zarzutu trzeciego
Poprzez swój zarzut trzeci skarżący podnoszą, że zawiadomienie nr 3, uzupełnione uzasadnieniem decyzji oddalającej zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r., jest wadliwe z uwagi na niewystarczający i sprzeczny charakter uzasadnienia.
W tym względzie skarżący twierdzą, że ani zawiadomienie nr 3, ani decyzja oddalająca zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r. nie pozwalają na zrozumienie zastosowanego toku rozumowania i obliczeń faktycznie dokonanych przez Komisję. Zdaniem skarżących wprawdzie rozumowanie zawarte w zawiadomieniu nr 3 wskazuje, podobnie jak w poprzednich decyzjach, że w celu ustalenia pułapu, o którym mowa w art. 81a ust. 1 lit. a) regulaminu pracowniczego, należy uwzględnić kwotę wynikającą z sumy wynagrodzenia netto zmarłego i żyjącego małżonka w momencie śmierci, w tym dodatków na trójkę dzieci na utrzymaniu, do których uprawniony jest żyjący małżonek, jednakże w zakresie, w jakim z obliczeń w zawiadomieniu nr 3 wynika, że wynagrodzenie netto żyjącego małżonka nie uwzględniało dodatku na gospodarstwo domowe i dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu, uzasadnienie zawiadomienia nr 3 było sprzeczne z konkluzją tego zawiadomienia.
Ponadto skarżący twierdzą, że decyzja oddalająca zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r. tym bardziej nie precyzuje uzasadnienia zawiadomienia nr 3. Organ powołujący odnosi się bowiem do sumy dochodów zmarłego urzędnika, gdyby wciąż żył, oraz „dochodu netto wdowca”, bez wyraźnego określenia, czy w tym przypadku byłoby to faktyczne wynagrodzenie netto wdowca, a mianowicie wynagrodzenie faktycznie otrzymane po śmierci E. Simonazzi, lub fikcyjne wynagrodzenie wdowca, a mianowicie wynagrodzenie wdowca obliczone przy założeniu, że jego żona wciąż żyje. Zdaniem skarżących „dochód netto wdowca”, w rozumieniu decyzji oddalającej zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r., nie może odpowiadać rzeczywistemu wynagrodzeniu, które nie jest brane pod uwagę przy ustalaniu pułapu, o którym mowa w art. 81a regulaminu pracowniczego ani fikcyjnemu wynagrodzeniu Alberta Spagnollego, ponieważ wskazana w zawiadomieniu nr 3 kwota „dochodu netto wdowca” nie obejmuje dodatków rodzinnych, do których byłby uprawniony, gdyby jego żona pozostała przy życiu. Skarżący wnioskują z tego, że uzasadnienie dodane przez organ powołujący jest w każdym wypadku sprzeczne z treścią zawiadomienia nr 3.
Na wstępie należy uściślić, że skarżący nie kwestionują w niniejszej sprawie zsumowania uposażeń dokonywanego przez Komisję w celu ustalenia pułapu, o którym mowa w art. 81a regulaminu pracowniczego w sytuacji, gdy ma ona do czynienia z dwoma małżonkami, którzy oboje są urzędnikami Unii, jak wynika z różnych zawiadomień ustalających uprawnienia rentowe. Sumowanie uposażeń danych urzędników służy ustaleniu pułapu dochodów rodziny pozostałego przy życiu urzędnika, aby uniknąć jego wzbogacenia z powodu śmierci. Pułap przewidziany w art. 81a regulaminu pracowniczego jest zatem obliczany przez Komisję poprzez dodanie wynagrodzenia zmarłego małżonka do wynagrodzenia żyjącego małżonka. Metoda ta nie wynika wyraźnie z brzmienia art. 81a regulaminu pracowniczego, który przy ustalaniu nieprzekraczalnego pułapu odnosi się wyłącznie do wynagrodzenia zmarłego małżonka. Jednakże metoda ta została wybrana przez Komisję, jak wynika z decyzji oddalającej zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r. i zostało potwierdzona przez samą Komisję na rozprawie w celu utrzymania wyższych dochodów rodziny pod kątem opodatkowania.
W niniejszej sprawie z jednej strony skarżący podważają kwotę dochodu Alberta Spagnollego, która w różnych zawiadomieniach o uprawnieniach rentowych jest dodawana do wynagrodzenia jego zmarłej małżonki celem ustalenia pułapu, o którym mowa w art. 81a regulaminu pracowniczego. W szczególności uważają oni, że w tym dochodzie Komisja uwzględnia błędną wysokość dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu. Z drugiej strony skarżący podważają okoliczność stosowania przez Komisję przy obliczaniu uprawnień rentowych art. 81a regulaminu pracowniczego do rent sierocych, w ten sposób je ograniczając. Należy zatem zbadać poszanowanie obowiązku uzasadnienia w świetle wspomnianych zarzutów podniesionych przez skarżących.
W tym względzie należy przypomnieć, że wymóg uzasadnienia ustanowiony w art. 296 TFUE, określony również w art. 25 akapit drugi regulaminu pracowniczego, ma na celu umożliwienie Sądowi wykonywania kontroli zgodności z prawem decyzji niekorzystnych oraz zapewnienie zainteresowanym wystarczających wskazówek do ustalenia, czy decyzje te są zasadne, czy też obarczone wadą pozwalającą na zakwestionowanie ich zgodności z prawem. Oznacza to, że uzasadnienie winno co do zasady zostać przekazane zainteresowanej osobie jednocześnie z niekorzystną dla niej decyzją i że braku uzasadnienia nie może tłumaczyć fakt, że zainteresowana osoba zapoznaje się z motywami decyzji w trakcie postępowania przed sądem Unii (zob. wyrok z dnia 4 listopada 2008 r., Marcuccio/Komisja,
F‑41/06
,
EU:F:2008:132
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Również zgodnie z orzecznictwem, można zaradzić ewentualnemu brakowi uzasadnienia za pomocą przedstawienia odpowiedniego uzasadnienia na etapie odpowiedzi na zażalenie, przy czym przyjmuje się, że to ostatnie uzasadnienie pokrywa się z uzasadnieniem decyzji, na którą złożono zażalenie (zob. wyrok z dnia 4 listopada 2008 r., Marcuccio/Komisja,
F‑41/06
,
EU:F:2008:132
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Z utrwalonego orzecznictwa wynika również, że po pierwsze, nawet w toku postępowania sądowego można zaradzić pewnym brakom – lecz nie całkowitemu brakowi – uzasadnienia decyzji, jeżeli przed wniesieniem skargi zainteresowany posiadał już informacje stanowiące zaczątek uzasadnienia, po drugie, można uznać decyzję za wystarczająco uzasadnioną, jeżeli została ona wydana w kontekście znanym danemu urzędnikowi, pozwalającym mu zrozumieć jej zakres (zob. wyrok z dnia 15 lutego 2011 r., Marcuccio/Komisja,
F‑81/09
,
EU:F:2011:13
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że argumenty przemawiające za tym, że uzasadnienie zawarte w zawiadomieniu nr 3, uzupełnionym decyzją oddalającą zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r., jest niewystarczające z tego względu, że żaden z tych aktów nie pozwala na zrozumienie zastosowanej przez Komisję metody obliczeniowej, dotyczą naruszenia istotnych wymogów proceduralnych, których analiza jest przeprowadzana przed zbadaniem zasadności tego uzasadnienia.
W tym względzie, po pierwsze, z zawiadomienia nr 3, uzupełnionego uzasadnieniem decyzji oddalającej zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r., wynika, że Komisja dokonała ponownego obliczenia uprawnień do renty rodzinnej i rent sierocych skarżących z uwagi na istnienie błędu w obliczeniach zawartego w poprzednim zawiadomieniu, a mianowicie w zawiadomieniu nr 2, oraz z uwagi na zmianę zaszeregowania Alberta Spagnollego z grupy AD 9 stopień 2 na grupę AD 9 stopień 3 w październiku 2013 r., w tym wskaźników dotyczących jego wynagrodzenia w dniach 1 lipca 2012 r. i 1 października 2013 r.
W drugiej kolejności – z treści wszystkich zawiadomień, a w szczególności zawiadomień nr 2 i 3 rozpatrywanych wraz z wyjaśnieniami zawartymi w decyzji oddalającej zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r. wynika, że błąd zawarty w zawiadomieniu nr 2 skutkuje uwzględnieniem sześciu zamiast trzech dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu w kwocie wynagrodzenia netto Alberta Spagnollego, użytego do określenia jego „fikcyjnego dochodu” (zwanego dalej „kwotą A”), a mianowicie dochodu obliczonego zgodnie ze stanem, kiedy jego żona jeszcze żyła.
W trzeciej kolejności należy zauważyć, że sami skarżący przypominają, że zastosowana przez Komisję metoda obliczeniowa polega na uwzględnieniu z jednej strony „kwoty A”, odpowiadającej „fikcyjnym dochodom”, składającym się z sumy wynagrodzenia netto zmarłego, gdyby pozostawał przy życiu, oraz z wynagrodzenia netto żyjącego małżonka w chwili śmierci jego współmałżonka, w tym dodatków na trójkę dzieci pozostających na utrzymaniu, oraz z drugiej strony kwoty odpowiadającej „rzeczywistym dochodom”, jakie małżonek pobierałby, gdyby ograniczenie z art. 81a nie zostało zastosowane i na które składa się suma dochodu netto żyjącego małżonka, renty rodzinnej i rent sierocych (zwanej dalej „kwotą B”). Ponadto zarówno obliczenia zawarte w zawiadomieniu nr 3, jak i te zawarte w decyzji oddalającej zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r., pozwalają zrozumieć, że różnica między kwotą A i kwotą B stanowi wartość, którą należy proporcjonalnie odjąć od renty rodzinnej i rent sierocych.
W czwartej kolejności – decyzja oddalająca zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r. wyjaśnia również, że zsumowanie wynagrodzenia netto Alberta Spagnollego i wynagrodzenia jego zmarłej żony wynika z potrzeby uwzględnienia podatku Unii od dochodów, zgodnie z art. 4 rozporządzenia nr 260/68, i że metoda obliczeniowa wybrana przez Komisję celem obliczenia uprawnień do renty rodzinnej i rent sierocych jest metodą, która dodatkowo chroni dochód rodziny pod względem podatkowym.
W związku z tym skarżący nie mogą twierdzić, że uzasadnienie jest niewystarczające, ponieważ decyzja oddalająca zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r., gdy odnosi się do zsumowania „wynagrodzenia netto wdowca” z wynagrodzeniem zmarłej, nie pozwala im zrozumieć, czy chodzi o rzeczywisty dochód, czyli o kwotę B, czy o fikcyjny dochód wdowca, czyli o kwotę A. Z wyjaśnień przedstawionych w tej decyzji jasno bowiem wynika, że jest to dochód fikcyjny, ponieważ odnosi się do dochodu, który w połączeniu z wynagrodzeniem, jakie otrzymywałaby zmarła, jest brany pod uwagę przy ustalaniu pułapu, którego nie można przekroczyć w rozumieniu art. 81a regulaminu pracowniczego, a mianowicie kwoty A.
W świetle powyższego należy stwierdzić, że uzasadnienie zawiadomienia nr 3, uzupełnione decyzją oddalającą zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r., jest wystarczające, ponieważ pozwala skarżącym zrozumieć zastosowaną przez Komisję metodę obliczeniową, cel realizowany przez Komisję oraz wynik oceny ich praw rentowych.
W związku z tym argumenty skarżących, zgodnie z którymi uzasadnienie zawarte w zawiadomieniu nr 3, uzupełnione decyzją oddalającą zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r., miałoby być niewystarczające, ponieważ nie pozwalało im na zrozumienie zastosowanej przez Komisję metody obliczeniowej, muszą zostać odrzucone. Ponadto należy stwierdzić, że rozpatrywane uzasadnienie umożliwiło skarżącym podważenie zasadności tej metody przed Sądem.
Po drugie, jeśli chodzi o argument skarżących zmierzający do stwierdzenia istnienia sprzeczności między uzasadnieniem zawiadomienia nr 3 a jego wnioskami, wynikającej z tego, że obliczenia zastosowane w zawiadomieniu nr 3 nie odpowiadają jego wnioskom, uzupełnionym decyzją oddalającą zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r., należy przypomnieć, że jak wskazano w pkt 61 powyżej, skarżący nie podważają już prawdziwości faktów, a mianowicie szczegółów obliczeń dokonanych przez Komisję w różnych zawiadomieniach, w tym w zawiadomieniu nr 3. Na rozprawie stwierdzili oni, że argument dotyczący istnienia sprzeczności uzasadnień należy interpretować w ten sposób, że miał on na celu wykazanie istnienia naruszenia obowiązku uzasadnienia wynikającego z nieprzekazania szczegółów obliczeń zastosowanych w zawiadomieniu nr 3, co uniemożliwiło zrozumienie błędu popełnionego przy obliczaniu uprawnień rentowych.
W tym względzie należy wyjaśnić, że uzasadnienie decyzji nie oznacza, że wszystkie szczegóły obliczeń zawartych w tej decyzji są wyraźnie wskazane. Wystarczy, że zainteresowane osoby będą w stanie zrozumieć powody, które doprowadziły do przyjęcia aktu ich dotyczącego, realizowanego przez niego celu oraz metody, jaką stosuje w celu ustalenia wysokości ich uprawnień. Wskazanie kompletności obliczeń kwot zawartych w zawiadomieniu nr 3 – mimo że byłoby użyteczne i pożądane – nie jest bowiem konieczne do stwierdzenia spełnienia obowiązku uzasadnienia, przy czym trzeba podkreślić, że w żadnym razie Komisja nie może, poprzez wyłączne i mechaniczne użycie formuł arytmetycznych, pozbawić się przeprowadzenia prawidłowej oceny uprawnień rentowych skarżących w okolicznościach niniejszej sprawy (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 2 października 2003 r., Salzgitter/Komisja,
C‑182/99 P
,
EU:C:2003:526
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto okoliczność, że jedynie przedstawienie określonych wyrażonych liczbowo danych umożliwia wykrycie niektórych błędów rachunkowych, nie jest wystarczająca, aby uzasadnienie spornej decyzji uznać za niewystarczające, ponieważ w ramach kontroli takiej decyzji przez sąd Unii sąd ten może otrzymać wszystkie informacje, które są mu niezbędne, aby mógł przeprowadzić dokładną kontrolę stosowanej metody obliczeniowej (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 2 października 2003 r., Corus UK/Komisja,
C‑199/99 P
,
EU:C:2003:531
, pkt
).
Zatem w zakresie, w jakim z analizy dokonanej w pkt 72–77 powyżej wynika, że zawiadomienie nr 3, uzupełnione uzasadnieniem decyzji oddalającej zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r., pozwoliło skarżącym zrozumieć powody, które doprowadziły do przyjęcia aktu ich dotyczącego, realizowanego przez niego celu oraz metody, jaką stosuje w celu ustalenia wysokości ich uprawnień, argumenty podnoszone w celu wykazania istnienia naruszenia obowiązku uzasadnienia wynikającego z braku informacji o szczegółach obliczeń ich uprawnień rentowych należy odrzucić.
Zarzut trzeci należy wobec tego oddalić.
–
W przedmiocie zarzutu pierwszego
W ramach zarzutu pierwszego skarżący podnoszą, że zawiadomienie nr 3 jest niezgodne z prawem i należy stwierdzić jego nieważność, ponieważ włączenie rent sierocych do wysokości dochodów podlegających ograniczeniu, o którym mowa w art. 81a regulaminu pracowniczego, spowodowało nieuzasadnione zmniejszenie wysokości przyznanych im renty rodzinnej i rent sierocych.
Po pierwsze, skarżący podkreślają, że wyrażenia „renty rodzinne” w liczbie mnogiej oraz „wdowa lub inna uprawniona osoba”, użyte przez prawodawcę w art. 81a regulaminu pracowniczego, nie odnoszą się do rent sierocych, lecz do sytuacji współistnienia żyjącego małżonka i rozwiedzionego byłego współmałżonka albo żyjącego małżonka i dziećmi z poprzedniego małżeństwa, które to sytuacje zostały przewidziane, odpowiednio, na podstawie art. 27 i 28 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego oraz na podstawie art. 22 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego.
Po drugie, skarżący podnoszą, że w przypadku gdy prawodawca powołuje się na jeden lub drugi rodzaj renty, to wynika to wyraźnie z litery przepisów regulaminu pracowniczego, tak jak w szczególności w przypadku art. 80 ust. 3 i 4 regulaminu pracowniczego, art. 21 ust. 1 i 2 oraz art. 24 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego.
Po trzecie, skarżący podkreślają, że renty rodzinne i sieroce służą różnym celom. Renta rodzinna ma gwarantować żyjącemu małżonkowi uzupełnienie dochodów rodziny, aby stawić czoła utracie dochodów zmarłego małżonka, podczas gdy renta sieroca stanowi odrębny udział solidarnościowy mający na celu zapewnienie niezależności osieroconych dzieci. Taką różnicę celów dwóch rodzajów rent potwierdza regulamin pracowniczy, stanowiący, po pierwsze, że po osiągnięciu pełnoletniości sieroty mogą żądać wypłaty renty na odrębne konto, a nie na konto rodzica uprawnionego do renty rodzinnej, i po drugie, że utrata renty rodzinnej nie wiąże się z utratą renty sierocej, lecz przeciwnie, pociąga za sobą podwojenie jej wysokości. Ten odmienny cel dwóch rodzajów rent ma uzasadniać odmienne traktowanie dochodów wynikających z renty rodzinnej i odpowiadających rencie sierocej, a tym samym niemożności stosowania art. 81a regulaminu pracowniczego do tych ostatnich.
Według skarżących niezgodne z prawem włączenie renty sierocej do kwoty ich dochodów podlegających ograniczeniu z art. 81a regulaminu pracowniczego spowodowało w rezultacie obniżenie wysokości ich renty rodzinnej i rent sierocych, zarówno za okres od 1 lipca 2012 r. do 30 września 2013 r., jak i za okres po 1 października 2013 r. Obniżenie tych kwot wynikało bowiem z przekroczenia pułapu ustanowionego w art. 81a regulaminu pracowniczego o kwotę 1629,27 EUR w odniesieniu do pierwszego okresu i o 1576,92 EUR w odniesieniu do drugiego okresu. Tymczasem uwzględnienie kwot renty sierocej w wysokości 2088,90 EUR przy ustalaniu wysokości dochodów podlegających pułapowi było rozstrzygające dla zastosowania obniżenia kwot rent wypłacanych skarżącym.
Wreszcie skarżący utrzymują, że o ile zawiadomienia, które poprzedziły zawiadomienie nr 3, są obarczone tym samym błędem co to ostatnie, czyli błędnym zastosowaniem art. 81a regulaminu pracowniczego do rent sierocych, o tyle Komisja powinna wyciągnąć wnioski z wyroku Sądu stwierdzającego nieważność zawiadomienia nr 3 i w związku z tym dokonać nowych obliczeń renty rodzinnej i rent sierocych na rzecz skarżących z mocą wsteczną na podstawie art. 41 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego.
Komisja odpiera argumenty skarżących i utrzymuje, że art. 81a regulaminu pracowniczego dotyczy zarówno renty rodzinnej, jak i renty sierocej.
Należy zatem odpowiedzieć na pytanie, czy art. 81a regulaminu pracowniczego należy interpretować w ten sposób, że dotyczy on również rent sierocych.
Na wstępie w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że jak wskazano w pkt 7 powyżej, art. 81a ust. 1 lit. a) regulaminu pracowniczego ma następujące brzmienie:
„1.   Niezależnie od wszystkich innych przepisów, w szczególności dotyczących minimalnych kwot należnych osobom uprawnionym do renty rodzinnej, całkowita kwota [rent rodzinnych] wypłacana wdowie lub innej uprawnionej osobie z tytułu renty rodzinnej, powiększona o dodatki rodzinne i pomniejszona o należny podatek oraz inne obowiązkowe obciążenia, nie może przekroczyć następujących kwot:
a)
w przypadku śmierci urzędnika posiadającego jeden ze statusów służbowych określonych w art. 35 – kwoty wynagrodzenia, którą urzędnik otrzymywałby w tej samej grupie zaszeregowania oraz na tym samym stopniu, gdyby nadal był zatrudniony, powiększonej o wszelkie otrzymywane przez niego dodatki rodzinne i pomniejszonej o należny podatek oraz inne obowiązkowe obciążenia […]”.
W drugiej kolejności, w odniesieniu do argumentu Komisji przypomnianego podczas rozprawy, zgodnie z którym z wyroku Sądu do spraw Służby Publicznej wynika, że na podstawie art. 81a ust. 1 lit. c) regulaminu pracowniczego renta sieroca została objęta całkowitą sumą rent netto wypłacanych następcom prawnym zmarłego urzędnika, czyli kwotą, która może podlegać ograniczeniu ustanowionemu w tym przepisie (wyrok z dnia 5 lutego 2016 r., Bulté i Krempa/Komisja,
F‑96/14
,
EU:F:2016:10
, pkt
), należy zauważyć, że w tej sprawie kwestia zgodności z prawem stosowania art. 81a regulaminu pracowniczego do rent sierocych nie była podważana przez strony, a więc nie mogła zostać definitywnie rozstrzygnięta przez Sąd.
Przede wszystkim należy zauważyć, że renty sieroce są uregulowane w art. 80 regulaminu pracowniczego, który znajduje się w tytule V regulaminu pracowniczego, w jego rozdziale 3, zatytułowanym „Emerytury i renty inwalidzkie”. Renty te stanowią, jak wynika również z orzecznictwa, rzeczywiste renty podlegające jako takie systemowi emerytalno-rentowemu, o którym mowa w regulaminie pracowniczym (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 23 marca 1993 r., Huet/Trybunał Obrachunkowy,
T‑8/93
,
EU:T:1994:35
, pkt
).
Ponadto należy zauważyć, że zasady obliczania rent sierocych zostały określone w ramach rozdziału 4 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, w jego art. 21, na podstawie odesłania zawartego w art. 84 regulaminu pracowniczego, i że ten rozdział jest zatytułowany „Renta rodzinna”. Taka obserwacja pozwala stwierdzić, że wyrażenie „renta rodzinna” zostało użyte przez prawodawcę, aby określić nie tylko rentę żyjącego małżonka zmarłego urzędnika, czyli rentę rodzinną sensu stricto, ale także przepisy dotyczące renty sierocej. Tym samym o ile prawdą jest, jak twierdzą skarżący, że niektóre przepisy wyraźnie odnoszą się do renty sierocej, o tyle nie wyklucza to jednak, że można do niej stosować inne przepisy, które nie wymieniają jej wprost, pod warunkiem że stanowią one rzeczywiste emerytury, podlegające w związku z tym przepisom regulaminu pracowniczego mającym zastosowanie ogólnie do rent i emerytur.
Co więcej, w zakresie, w jakim art. 81a regulaminu pracowniczego stanowi jeden z przepisów końcowych rozdziału 3 tytułu V regulaminu pracowniczego i wchodzi w zakres przepisów znajdujących zastosowanie do rent i emerytur, których część stanowią renty przewidziane w art. 80, nie może on być interpretowany w ten sposób, że wyklucza renty sieroce. Użycie bowiem w tym przepisie wyrażenia „renty rodzinne” w liczbie mnogiej należy rozumieć, jak słusznie podnosi Komisja, jako odniesienie do wszelkiego rodzaju „renty”, której czynnikiem wyzwalającym jest śmierć urzędnika, co ma miejsce nie tylko w przypadku renty rodzinnej, ale także w przypadku renty sierocej. Ponadto, jak słusznie podkreśla Komisja, zgodnie z art. 80 akapity pierwszy, drugi i trzeci regulaminu pracowniczego i z art. 21 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego renta rodzinna i renta sieroca są powiązane, ponieważ wysokość drugiej jest uwarunkowana wysokością pierwszej.
Zastosowania art. 81a regulaminu pracowniczego do renty sierocych nie mogą podważyć argumenty skarżących, że użyte w art. 81a regulaminu pracowniczego wyrażenia „rent[y] rodzinne” oraz „osoby uprawnione” dotyczą z jednej strony sytuacji współistnienia żyjącego małżonka i jednego lub kilku rozwiedzionych byłych małżonków albo współistnienia kilkorga rozwiedzionych małżonków, które to sytuacje zostały określone w art. 27 i 28 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, oraz z drugiej strony sytuacji współistnienia żyjącego małżonka i sierot z poprzedniego małżeństwa zmarłego urzędnika, które to sytuacje zostały przewidziane w art. 22 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego.
Po pierwsze bowiem, art. 28 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, który jest odpowiednim przepisem w niniejszej sprawie, przewiduje, że w sytuacjach współistnienia żyjącego małżonka oraz jednego lub kilku byłych rozwiedzionych współmałżonków albo współistnienia kilkorga byłych rozwiedzionych współmałżonków ta sama renta rodzinna jest rozdzielana proporcjonalnie między różne osoby uprawnione. Tym samym w przypadku jednej i tej samej renty sytuacje, o których mowa powyżej, nie mogą być objęte pojęciem „rent rodzinnych” w liczbie mnogiej z art. 81a ust. 1 regulaminu pracowniczego.
Po drugie, jeżeli poprzez użycie wyrażeń „renty” i „osoby uprawnione” art. 81a ust. 1 regulaminu pracowniczego odnosiłby się do sytuacji współistnienia żyjącego małżonka i sierot z poprzedniego małżeństwa zmarłego urzędnika, z wyłączeniem dzieci ze związku zmarłego urzędnika i żyjącego małżonka, oznaczałoby to stworzenie, jak słusznie podkreśla Komisja, nieuzasadnionej nierówności w traktowaniu różnych dzieci zmarłego urzędnika. Podczas gdy renty sieroce dzieci urodzonych ze związku zmarłego urzędnika z żyjącym małżonkiem nie byłyby ograniczone, ponieważ art. 81a ust. 1 regulaminu pracowniczego nie miałby do nich zastosowania, renty sierot urodzonych z poprzedniego małżeństwa mogłyby być ograniczone na mocy tego ostatniego przepisu. Taka różnica w traktowaniu, która jest nieuzasadniona i sprzeczna z zasadą równego traktowania, nie może zostać przyjęta.
Wreszcie jeśli chodzi o argument skarżących mający na celu podkreślenie, że renta rodzinna i renta sieroca mają częściowo różne cele, należy zauważyć, że nawet przy założeniu, że tak jest, nie może to wystarczyć w świetle powyższego, aby uznać, że art. 81a ust. 1 lit. a) regulaminu pracowniczego nie ma zastosowania do rent sierocych.
Podobnie argumenty skarżących dotyczące tego, że częściowo odmienny cel rent rodzinnych i sierocych potwierdza fakt, iż po pierwsze, po osiągnięciu pełnoletniości sieroty mogą wystąpić o wypłatę renty na rachunek odrębny od rachunku rodzica uprawnionego do renty rodzinnej, a po drugie, utrata renty rodzinnej nie wiąże się z utratą renty sierocej, a przeciwnie, pociąga za sobą podwojenie jej wysokości, nie mogą podważyć zastosowania art. 81a regulaminu pracowniczego do rent sierocych. Te dwa rodzaje rent stanowią bowiem łącznie dochody pobierane przez rodzinę Spagnolli z powodu śmierci jednego z małżonków, których całkowita kwota, według metody obliczeniowej stosowanej przez Komisję, jest brana pod uwagę w celu przestrzegania zasady unikania wzbogacenia rodziny z powodu śmierci.
Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z orzecznictwem celem renty sierocej, o której mowa w art. 80 akapit czwarty regulaminu pracowniczego, czyli wypłacanej osobom traktowanym jako dzieci pozostające na utrzymaniu, jest zrekompensowanie dodatkowych kosztów dla urzędnika w zakresie utrzymania dziecka (wyrok z dnia 30 stycznia 2003 r., C/Komisja,
T‑307/00
,
EU:T:2003:21
, pkt
), i trzeba stwierdzić, że to samo odnosi się do rent sierocych, o których mowa w szczególności w art. 80 akapit trzeci regulaminu pracowniczego, co jest przedmiotem niniejszej sprawy w odniesieniu do renty przyznanej dzieciom Alberta Spagnollego.
Tymczasem cel renty sierocej, jakim jest wynagrodzenie dodatkowych kosztów pozostałego przy życiu urzędnika związanych z utrzymaniem dzieci, przyczynia się do tworzenia, jak podnoszą skarżący, autonomii gospodarczej tych dzieci. W zakresie, w jakim renta sieroca pozwala na zrekompensowanie dodatkowych kosztów związanych z utrzymaniem dzieci, stanowi ona część dochodu rodziny i nie wymyka się zasadzie zakazu wzbogacenia z powodu śmierci rodzica będącego urzędnikiem, której przestrzeganie zapewnia stosowanie pułapu, o którym mowa w art. 81a regulaminu pracowniczego.
Biorąc pod uwagę powyższe, należy stwierdzić, że art 81a regulaminu pracowniczego dotyczy zarówno renty rodzinnej, jak i renty sierocej. Tym samym stosowana przez Komisję metoda obliczania uprawnień rentowych polegająca na tym, że wlicza ona renty sieroce do rzeczywistych dochodów podlegających pułapom, o których mowa w art. 81a, jest zgodna z tym przepisem.
Z tego względu należy oddalić zarzut pierwszy.
Biorąc powyższe pod uwagę, skargę w sprawie T‑568/16 należy oddalić w całości.
Sprawa T‑599/16
W sprawie T‑599/16 skarżący podważają decyzję o zwrocie nienależnych kwot, wydaną przez Komisję w celu odzyskania kwot renty rodzinnej i rent sierocych wypłaconych nieprawidłowo skarżącym z uwagi na, w jej ocenie, błąd w zawiadomieniu nr 2, skorygowany poprzez ponowne obliczenie ich uprawnień rentowych w zawiadomieniu nr 3.
Tak jak w sprawie T‑568/16 (zob. pkt 61 powyżej) oraz jak odnotowano w protokole z rozprawy, skarżący w niniejszej sprawie odstąpili podczas rozprawy od argumentów mających na celu zakwestionowanie prawdziwości faktów, a mianowicie kwot i obliczeń dokonanych przez Komisję w różnych zawiadomieniach, a w szczególności w zawiadomieniu nr 2, jednakże nie odstępują od podważania zgodności z prawem metody obliczania uprawnień rentowych stosowanej przez Komisję w tych zawiadomieniach.
Ponadto na rozprawie skarżący odstąpili od podważania możliwości wykorzystania przez Komisję dokumentu załączonego do odpowiedzi na skargę i zawierającego zrzut ekranu wyniku obliczenia wynagrodzenia netto urzędnika zaszeregowanego do grupy AD 9 stopień 2 przy użyciu instrumentu informatycznego zwanego „kalkulatorem”.
W skardze skarżący podnoszą zasadniczo trzy zarzuty.
Zarzuty pierwszy i drugi dotyczą naruszenia art. 85 regulaminu pracowniczego. W związku z tym skarżący twierdzą, że w niniejszej sprawie brakuje przesłanek, o których mowa w art. 85 regulaminu pracowniczego, a mianowicie z jednej strony istnienia wypłaty bez podstawy prawnej, a z drugiej strony świadomości lub oczywistości wypłaty bez podstawy prawnej, wynikającej z błędu w zawiadomieniu nr 2.
Zarzut trzeci dotyczy naruszenia zasady dobrej administracji oraz obowiązku staranności. W tym względzie skarżący przedstawiają również żądanie zadośćuczynienia i odszkodowania za krzywdę i szkodę, które w swojej ocenie ponieśli w wyniku naruszenia zasady dobrej administracji i obowiązku staranności.
Komisja podnosi zarzut niedopuszczalności żądania odszkodowania, które w każdym wypadku uważa za bezzasadne. Ponadto kwestionuje pozostałe zarzuty i argumenty podniesione przez skarżących na poparcie żądania stwierdzenia nieważności i podnosi, że należy je oddalić jako bezzasadne.
W przedmiocie żądań stwierdzenia nieważności
–
W przedmiocie zarzutu pierwszego
Na wstępie należy przypomnieć, że tak jak w sprawie T‑568/16 (zob. pkt 59 powyżej), decyzja oddalająca zażalenie z dnia 4 marca 2016 r. w niniejszej sprawie nie ma niezależnej treści, ponieważ jedynie potwierdza zasadniczo decyzję o zwrocie nienależnych kwot. Tak więc skargę należy uznać za skierowaną przeciwko tej ostatniej decyzji (zob. podobnie wyroki: z dnia 17 stycznia 1989 r., Vainker/Parlement,
293/87
,
EU:C:1989:8
, pkt
; z dnia 6 kwietnia 2006 r., Camós Grau/Commission,
T‑309/03
,
EU:T:2006:110
, pkt
).
W swoim zarzucie pierwszym skarżący podnoszą naruszenie art. 85 regulaminu pracowniczego, wynikające z braku zaistnienia w niniejszym przypadku nienależnego świadczenia. Zarzut ten składa się z trzech części. Po pierwsze, twierdzą oni, że brak nienależnego świadczenia wynika z braku błędu w wysokości dodatków na dziecko na utrzymaniu w zawiadomieniu nr 2. Po drugie, uważają, że brak nienależnego świadczenia wypływa z niezgodności z prawem zawiadomienia nr 3, wynikającej z uwzględnienia w nim rent sierocych przy obliczaniu kwoty podlegającej pułapowi określonemu w art. 81a regulaminu pracowniczego. Po trzecie, twierdzą oni, że brak nienależnego świadczenia wynika z błędnego wyłączenia w tym samym zawiadomieniu dodatków rodzinnych z kwoty fikcyjnych dochodów (kwota A) Alberta Spagnollego.
Komisja odpowiada, że trzy części zarzutu pierwszego są bezzasadne i należy je oddalić. W ramach dupliki dodaje, że druga część jest niedopuszczalna, ponieważ została podniesiona z przekroczeniem terminu.
W zakresie, w jakim w ramach pierwszej części zarzutu pierwszego skarżący powtarzają argumenty przedstawione w sprawie T‑568/16 mające na celu podważenie faktu, że w kwocie fikcyjnych dochodów (kwota A) Alberta Spagnollego dwukrotnie uwzględniono kwoty dodatków rodzinnych i w jakim, jak przypomniano w pkt 108 powyżej, skarżący na rozprawie odstąpili od kwestionowania prawdziwości faktów, a mianowicie obliczeń dokonanych przez Komisję w różnych zawiadomieniach, należy również uznać, że skarżący odstąpili od tej części zarzutu pierwszego.
W każdym wypadku należy uściślić, że dzięki odpowiedziom Komisji na środki organizacji postępowania w dniu 25 października 2017 r. ustalono, że kwota fikcyjnych dochodów (kwota A) Alberta Spagnollego, a mianowicie 8937,32 EUR, która pojawia się w zawiadomieniu nr 2, uwzględniała, jak podnosi Komisja, sześć dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu zamiast trzech. W związku z tym argumenty skarżących, zgodnie z którymi kwota 8937,37 EUR uwzględnia pojedyncze dodatki na dziecko pozostające na utrzymaniu, były w każdym wypdaku bezzasadne.
Co się tyczy drugiej części zarzutu pierwszego należy stwierdzić, że skarżący powtarzają argumenty przedstawione w sprawie T‑568/16, dotyczące wykładni literalnej, systematycznej i celowościowej art. 81a regulaminu pracowniczego, prowadzące do stwierdzenia, że metoda obliczeniowa Komisji, polegająca na zastosowaniu tego przepisu do rent sierocych w zawiadomieniu nr 3, sprawia, że jest ono niezgodne z prawem, a tym samym niemogące wykazać istnienia nienależnego świadczenia.
Tymczasem te argumenty zostały już oddalone jako bezzasadne w ramach sprawy T‑568/16 (zob. pkt 92–104 powyżej). Tym samym nie mogą one zostać uwzględnione incydentalnie, jak tego żądają skarżący, w ramach niniejszej sprawy. Drugą część należy zatem oddalić jako bezzasadną, bez potrzeby ustosunkowywania się do podniesionego w tym zakresie przez Komisję zarzutu niedopuszczalności (zob. pkt 116 powyżej).
W trzeciej części zarzutu pierwszego skarżący utrzymują, że nie istnieje nienależna wypłata z powodu błędów w obliczeniach zawartych w zawiadomieniu nr 3 i powtarzają argumenty podniesione już na poparcie swego drugiego zarzutu w sprawie T‑568/16.
W tym względzie należy przypomnieć, że w następstwie odpowiedzi udzielonych przez Komisję na środki organizacji postępowania w dniu 25 października 2017 r. skarżący odstąpili od podważania prawdziwości faktów, a mianowicie szczegółów obliczeń przeprowadzonych przez Komisję w różnych zawiadomieniach. Odstąpili oni zwłaszcza od zarzutu drugiego podniesionego w sprawie T‑568/16, w którym wysunęli te same argumenty co argumenty przedstawione w trzeciej części zarzutu pierwszego niniejszej sprawy, a mianowicie argumenty zgodnie z którymi obliczenia w zawiadomieniu nr 3 zawierały błędy dotyczące uwzględnienia dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu (zob. pkt 115 powyżej). W związku z tym należy również przyjąć, że skarżący odstąpili od argumentów, o których mowa w pkt 115 i 121 powyżej.
Ze względów użyteczności należy przypomnieć, że zawiadomienie nr 3 nie zawiera żadnego błędu dotyczącego stosowania art. 81a regulaminu pracowniczego (zob. pkt 104 powyżej) ani błędu w obliczeniach w odniesieniu do uwzględniania dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu. Artykuł 81a regulaminu pracowniczego należy bowiem interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie do renty sierocej. Ponadto obliczenia zawarte w zawiadomieniu nr 3, polegające na uwzględnieniu trzech dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu w kwocie fikcyjnych dochodów (kwota A) Alberta Spagnollego, co wynika z odpowiedzi udzielonych przez Komisję na środki organizacji postępowania w dniu 25 października 2017 r., nie są obarczone błędami podniesionymi przez skarżących. Argumenty tych ostatnich, zgodnie z którymi nie istnieje nienależna wypłata z powodu wystąpienia błędów obliczeniowych w zawiadomieniu nr 3, okazują się zatem w każdym przypadku nieuzasadnione.
W replice, po pierwsze, skarżący dodają, że nawet z metody „kalkulatora”, wspomnianej w pkt 109 powyżej, nie wynika nienależna wypłata. W tym względzie twierdzą oni, że obliczenie fikcyjnych dochodów Alberta Spagnollego, a mianowicie kwoty A, i jego rzeczywistych dochodów, czyli kwoty B, nie jest zgodne z art. 81 a regulaminu pracowniczego i że w przeciwieństwie do tego, co twierdzi Komisja, takie uwzględnienie dodatków nie jest konieczne dla kumulowanego opodatkowania dochodów. Stoją oni bowiem na stanowisku, że o ile Komisja mogła obliczyć podatek Unii poprzez zsumowanie wynagrodzenia otrzymywanego przez Alberta Spagnollego z kwotą renty rodzinnej, o tyle nie powinna uwzględniać tej sumy w celu zastosowania art. 81a regulaminu pracowniczego. Zdaniem skarżących zsumowanie dochodów obojga małżonków jest rozstrzygające, ponieważ prowadzi do uwzględnienia kwoty powiększonej o dodatki na dziecko pozostające na utrzymaniu pobierane przez Alberta Spagnollego przy obliczaniu dochodu rzeczywistego (kwota B), nawet gdy otrzymał je już przed śmiercią żony, zgodnie z art. 67 regulaminu pracowniczego. Skarżący utrzymują w ten sposób, że to zsumowanie jest błędne.
Po drugie, skarżący twierdzą, że pułap, o którym mowa w art. 81a, należy rozumieć jako porównanie między z jednej strony składkami solidarnościowymi wymienionymi w tym przepisie, przyznanymi wyłącznie na podstawie tego artykułu, a z drugiej strony dochodem zmarłego urzędnika, określonym fikcyjnie, jakby wciąż żył. Uważają oni zatem, że metoda, którą należy zastosować, powinna uwzględniać, czy żyjący małżonek sam jest urzędnikiem, który już wcześniej, przed śmiercią, otrzymywał zasiłek na gospodarstwo domowe i zasiłek na dziecko pozostające na utrzymaniu. Uważają oni, że w przypadku gdy żyjący małżonek sam jest urzędnikiem, dochód przypisany mu z powodu śmierci małżonka będącego urzędnikiem składa się z sumy kwot renty rodzinnej i pojedynczych dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu, i wywodzą, że w tym przypadku rzeczywisty dochód (kwota B) musi obejmować tylko te dwie kwoty.
W tym względzie należy stwierdzić, że argumenty przypomniane w pkt 124 i 125 powyżej mają na celu przedstawienie nowych zarzutów niezgodności z prawem zawiadomienia nr 3. Te zarzuty niezgodności z prawem zawiadomienia nr 3, jak przypomniano w pkt 124 powyżej, zostały po raz pierwszy przedstawione w replice w sprawie T‑599/16, która dotyczy przede wszystkim stwierdzenia nieważności decyzji o zwrocie nienależnych kwot. Nie znajdują się, jak stwierdzono w pkt 66 powyżej, w skardze wniesionej w sprawie T‑568/16, która dotyczy stwierdzenia nieważności zawiadomienia nr 3, ani w skardze wniesionej w sprawie T‑599/16.
Tymczasem w sprawie T‑599/16 skarżący nie są uprawnieni do podważania, w drodze zarzutu niezgodności z prawem w rozumieniu art. 277 TFUE, zgodności z prawem zawiadomienia nr 3, zakładając nawet, że było to ich intencją. Do nich należało, gdyby uznali to za zasadne, podnieść nowe zarzuty w ramach sprawy T‑568/16 dotyczącej tego zawiadomienia. Ponadto kwestia oceny przesłanek dopuszczalności tych zarzutów na podstawie art. 84 regulaminu postępowania przed Sądem jest istotna jedynie w tym kontekście.
W każdym wypadku w zakresie, w jakim podczas rozprawy skarżący oświadczyli, że nie zrezygnowali z omawianych argumentów, i stwierdzili, że ich spóźnienie było uzasadnione faktem późnego otrzymania informacji dotyczących obliczeń zastosowanych przez Komisję w celu określenia ich uprawnień rentowych, a zatem opóźnieniem w zrozumieniu zastosowanej przez nią metody obliczeniowej, należy zauważyć, że w przeciwieństwie do tego, co twierdzili skarżący na rozprawie, żadna nowa okoliczność prawna czy faktyczna dotycząca zawiadomienia nr 3 nie uzasadnia możliwości ponownego otwarcia terminu do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności tego zawiadomienia.
W pierwszej kolejności – ze skargi wniesionej w sprawie T‑568/16 wynika, że skarżący zrozumieli, że Komisja dokonała zsumowania uposażeń otrzymywanych przez żyjącego małżonka oraz zmarłego małżonka (zob. pkt 74 powyżej). Sami skarżący bowiem wyjaśniają w ramach skargi w sprawie T‑568/16, że Komisja uwzględniła, po pierwsze, dochody fikcyjne (kwota A), na które składają się kwota wynagrodzenia netto zmarłego, jak gdyby żył, oraz kwota wynagrodzenia netto żyjącego małżonka w chwili śmierci, w tym dodatki na trójkę dzieci na utrzymaniu, oraz po drugie, kwotę odpowiadającą rzeczywistym dochodom (kwota B), jakie małżonek pobierałby, gdyby nie został zastosowany pułap określony w art. 81A, na którą to kwotę składają się wynagrodzenie netto żyjącego małżonka, renta rodzinna i renty sieroce.
W drugiej kolejności – już w decyzji oddalającej zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r. wskazano, że ponieważ ratio legis art. 81a regulaminu pracowniczego jest zapobieżenie wzbogaceniu rodziny z powodu śmierci urzędnika, metoda obliczeniowa zastosowana przez Komisję polegała na obliczeniu różnicy między rzeczywistym dochodem (kwota B) a fikcyjnym dochodem (kwota A), aby proporcjonalnie obniżyć rentę rodzinną i renty sieroce.
W trzeciej kolejności – wprawdzie wyszczególnienie składu obu kwot odpowiadających „wynagrodzeniu netto” Alberta Spagnollego, które stanowią część fikcyjnego dochodu (kwota A), wskazanego w zawiadomieniu nr 3, a mianowicie z jednej strony kwoty równej 7722,61 EUR i z drugiej strony kwoty równej 8084,74 EUR, nie pojawia się w zawiadomieniu nr 3 ani w decyzji oddalającej zażalenie z dnia 4 marca 2016 r., ani w odpowiedzi Komisji na skargę, jednakże takie pominięcie, zarówno w zawiadomieniu nr 3, jak i w innych zawiadomieniach, nie uniemożliwiło skarżącym zrozumienia, a tym samym zakwestionowania w terminie, a mianowicie w ramach skargi o stwierdzenie nieważności zawiadomienia nr 3 w sprawie T‑568/16, metody obliczeniowej zastosowanej przez Komisję, polegającej na zsumowaniu wynagrodzenia żyjącego małżonka oraz wynagrodzenia zmarłego małżonka. Zarówno przyjęcie decyzji o zwrocie nienależnych kwot, jak i przekazanie szczegółowych obliczeń fikcyjnych wynagrodzeń wskazane w różnych zawiadomieniach nie mogą stanowić nowych faktów umożliwiających skarżącym, którzy nie wykorzystali w odpowiednim czasie możliwości w zakresie przysługujących im środków odwoławczych w odniesieniu do aktu niekorzystnego, przedstawienia nowych zarzutów stwierdzenia nieważności zawiadomienia nr 3 i obejścia terminu do wniesienia skargi na to zawiadomienie.
Wynika z tego, że argumenty przedstawione w pkt 124 i 125 powyżej, podniesione po raz pierwszy w replice w sprawie T‑599/16, są w każdym wypadku podniesione z przekroczeniem terminu z naruszeniem art. 84 regulaminu postępowania i należy je odrzucić jako niedopuszczalne (zob. analogicznie wyroki: z dnia 6 lipca 2000 r., AICS/Parlament,
T‑139/99
,
EU:T:2000:182
, pkt
,
i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 8 marca 2007 r., France Télécom/Komisja,
T‑340/04
,
EU:T:2007:81
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Z uwagi na powyższe nie można uwzględnić zarzutu pierwszego.
–
W przedmiocie zarzutu drugiego
W zarzucie drugim skarżący twierdzą, że w niniejszej sprawie nie występuje oczywisty brak podstawy prawnej świadczeń otrzymanych tytułem renty rodzinnej i rent sierocych, który jest przesłanka określoną w art. 85 regulaminu pracowniczego dla uzasadnienia decyzji o zwrocie nienależnych kwot.
W tym względzie w pierwszej kolejności skarżący podnoszą, że wyroki przywołane w decyzji oddalającej zażalenie z dnia 4 marca 2016 r. nie mają znaczenia dla niniejszej sprawy. Wyroki te dotyczą bowiem sytuacji odmiennych od tej, w której znajdują się skarżących, a mianowicie sytuacji urzędnika, otrzymującego nienależne świadczenia, który złożył administracji błędne oświadczenia albo urzędnika, który po tym jak na jego konto wpłynęła nienależna kwota, nie zgłosił błędu do administracji, aby umożliwić jej przeprowadzenie niezbędnych weryfikacji, ani nie wyraził wątpliwości co do istnienia omawianego błędu. W odróżnieniu od sytuacji, o których mowa w wyrokach wymienionych w decyzji oddalającej zażalenie z dnia 4 marca 2016 r., w tej sprawie podjęto wiele działań wyjaśniających w administracji, z poszanowaniem wymaganego od urzędnika obowiązku dochowania staranności. W szczególności działania te miały na celu ustalenie, czy renta rodzinna i renty sieroce zostały niedoszacowane. Zdaniem skarżących to właśnie z powodu tych działań administracja wydała zawiadomienie nr 2 i przewidziała zwiększenie uprawnień rentowych.
W drugiej kolejności – byłoby nieracjonalne ze strony Komisji, aby wymagała od skarżących, po tym, jak uzyskali zmianę limitu uprawnień rentowych, które uważali za należne, dalszego interweniowania u administracji celem sprawdzenia, czy nie pomyliła się w obliczeniach kwoty ich uprawnień rentowych. Natomiast nawet gdyby zawiadomienie nr 2 zawierało błąd na korzyść skarżących, Komisja nie może twierdzić, że Alberto Spagnolli nie dopełnił obowiązku staranności, gdy omawiał pobierane kwoty z administracją ani też, że w ten lub inny sposób powinien był uznać, że popełniono błąd na jego korzyść.
W trzeciej kolejności – sytuacja skarżących jest związana z rozwiązywaniem złożonych kwestii prawnych, takich jak kwestia, czy dodatki na dziecko pozostające na utrzymaniu powinny być uwzględniane przy obliczaniu pułapu, o którym mowa w art. 81a regulaminu pracowniczego. Ta złożoność nie pozwala zakwalifikować potencjalnego błędu administracji za „na tyle oczywisty, że osoba […] musiała być go świadoma”.
W czwartej kolejności – administracja nie może twierdzić, że wątpliwość co do istnienia błędu, który spowodował pobranie nienależnej kwoty, powinna była narodzić się po zapoznaniu się z zawiadomieniem nr 2, ponieważ w kolumnie po prawej stronie w centralnej części tego załącznika, zatytułowanej „nowe wynagrodzenie netto B. Spagnollego”, widniało sześć dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu. Ta kolumna odnosiła się bowiem do obliczenia rzeczywistego dochodu (kwota B), w którym słusznie uwzględniono sześć dodatków na dzieci na utrzymaniu.
W piątej kolejności – brak świadomości błędu w zawiadomieniu nr 2 wynikał wyraźnie z zażalenia na zawiadomienie nr 3. Zażalenie to pokazało bowiem, że podwyżka przewidziana w zawiadomieniu nr 2 była rozumiana przez skarżących jako związana ze zmniejszeniem wynagrodzenia Alberta Spagnollego w związku z jego oddelegowaniem i z korektą wcześniejszego błędu w obliczeniach na jego niekorzyść, zawartym w zawiadomieniu nr 1. Omawiana podwyżka nie była kojarzona przez skarżących z potencjalnym błędem popełnionym przez administrację na rzecz Alberta Spagnollego przy obliczaniu dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu w jego fikcyjnym dochodzie (kwota A).
W szóstej kolejności – ponieważ w chwili śmierci swojej żony Alberto Spagnolli był urzędnikiem AD 12, podczas gdy w momencie przyjęcia zawiadomienia nr 2 był urzędnikiem AD 9, z powodu sformułowań użytych przez administrację zarówno w zawiadomieniu nr 2, jak i w zawiadomieniu nr 3, a mianowicie „wynagrodzenie netto A. Spagnollego w chwili śmierci [współmałżonka]”, nie było powodu, aby uważać za dziwne, że wynagrodzenie netto w chwili śmierci współmałżonka było wyższe niż aktualne.
Po pierwsze, Komisja twierdzi, skoro Alberto Spagnolli był zaangażowany w określanie obliczeń, które różniły się od pułapu renty rodzinnej i rent sierocych, co doprowadziło do wyższej kwoty netto tych rent w zawiadomieniu nr 2, to wiedział, że różne obliczenia dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu w ustalaniu fikcyjnych dochodów (kwota A) były przyczyną zmiany kwoty tych rent w omawianym zawiadomieniu. Innymi słowy, ponieważ różnica między kwotami wskazanymi w zawiadomieniu nr 2, które były błędne, a kwotami wymienionymi w zawiadomieniu nr 3, które są prawidłowe, wynika wyłącznie z uwzględnienia tych dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu w fikcyjnym dochodzie – w którym wspomniane dodatki zostały błędnie dodane dwa razy – i ponieważ wkład Alberta Spagnollego w sprostowanie dokonane przez Komisję w zawiadomieniu nr 2 był decydujący, przesłanka bycia świadomym braku podstawy prawnej wypłaty rent skarżących jest w tym przypadku spełniona.
Po drugie, Komisja twierdzi, że błąd zawarty w zawiadomieniu nr 2 był w każdym wypadku na tyle oczywisty, że Alberto Spagnolli nie mógł nie być go świadomy. Samo odczytanie bowiem kwoty fikcyjnych dochodów i kwoty rzeczywistych dochodów wykazałoby, że ta druga, pomimo podwójnego uwzględnienia dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu, była niższa od pierwszej. Powinno to zaalarmować każdego starannego urzędnika i zachęcić go do skontaktowania się z administracją w celu zgłoszenia błędu. Ponadto samo odczytanie art. 66 regulaminu pracowniczego z łatwością wykazałoby, że wynagrodzenie podstawowe żyjącego małżonka w grupie zaszeregowania AD 9 nie do końca było zgodne z kwotą wskazaną w zawiadomieniu nr 2, co potwierdziła zresztą również wydrukowana wersja obliczeń dokonanych za pomocą „kalkulatora”, o którym mowa w pkt 109 powyżej, której kopię załączono do odpowiedzi na skargę.
Co więcej, zdaniem Komisji od Alberta Spagnollego można było z całą pewnością wymagać spełnienia obowiązku należytej staranności ze względu na wysoką grupę, do jakiej był zaszeregowany jako urzędnik przed oddelegowaniem do Parmy, a mianowicie grupę AD 12.
Ponadto, ponieważ każdy urzędnik powinien znać przepisy regulaminu pracowniczego dotyczące, w tym przypadku, wysokości wynagrodzenia urzędnika w grupie zaszeregowania AD 9 (art. 66 regulaminu pracowniczego) i dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu (art. 2 ust. 1 załącznika VII do regulaminu pracowniczego, art. 67 i art. 81 akapit drugi regulaminu pracowniczego), Alberto Spagnolli nie może skutecznie twierdzić, że błąd rachunkowy związany z ustaleniem górnej granicy rent rodzinnych, których beneficjentami byli on i jego dzieci, nie był oczywisty w rozumieniu art. 85 akapit pierwszy regulaminu pracowniczego. Według Komisji ponieważ ten warunek został spełniony, decyzja o zwrocie nienależnych kwot została prawidłowo wydana, a skargę należy oddalić jako bezzasadną.
W niniejszej sprawie chodzi o dokonanie oceny, czy Komisja ma prawo żądać na podstawie art. 85 regulaminu pracowniczego zwrotu kwot nienależnie otrzymanych przez skarżących. Przepis ten stanowi, że „[k]ażda kwota wypłacona bez podstawy prawnej podlega zwrotowi, jeśli osoba, która ją otrzymała, była świadoma braku podstawy prawnej wypłaty lub jeżeli jej brak był na tyle oczywisty, że osoba ta musiała być go świadoma”. Zgodnie z tym przepisem aby nienależnie wypłacona kwota mogła być odzyskana, konieczne jest wykazanie, że beneficjent rzeczywiście wiedział o nieprawidłowym charakterze zapłaty lub że nieprawidłowość była tak oczywista, iż beneficjent nie mógł tego nie zauważyć (wyroki: z dnia 11 października 1979 r., Berghmans/Komisja,
142/78
,
EU:C:1979:233
, pkt
; z dnia 9 września 2008 r., Ritto/Komisja,
F‑18/08
,
EU:F:2008:110
, pkt
; z dnia 21 listopada 2013 r., Roulet/Komisja,
F‑72/12 i F‑10/13
,
EU:F:2013:184
, pkt
).
Artykuł 85 regulaminu pracowniczego przewiduje w związku z tym możliwość odzyskania przez administrację kwoty nienależnie otrzymanej w dwóch przypadkach, a mianowicie, po pierwsze, gdy beneficjent był świadomy braku podstawy prawnej wypłaty, a po drugie, gdy jej brak był na tyle oczywisty, że osoba ta musiała być go świadoma.
Jeśli chodzi o pierwszy z tych przypadków, to nawet zakładając, że Komisja zamierzała wybrać taki scenariusz w decyzji oddalającej zażalenie z dnia 4 marca 2016 r., do administracji należy udowodnienie, że beneficjent był faktycznie świadomy nieprawidłowego charakteru wypłaty (wyrok z dnia 26 czerwca 2013 r., Achab/EKES,
F‑21/12
,
EU:F:2013:95
, pkt
).
Co się tyczy drugiego przypadku, należy mieć na uwadze w każdej rozpatrywanej sytuacji zdolność danego urzędnika do przeprowadzenia niezbędnych weryfikacji (zob. wyrok z dnia 26 czerwca 2013 r., Achab/EKES,
F‑21/12
,
EU:F:2013:95
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie, jeśli chodzi o pierwszy przypadek, aby uznać, że przesłanka faktycznej świadomości Alberta Spagnollego co do braku podstawy prawnej wypłaty została spełniona, Komisja musi wykazać, że wiedział on, po pierwsze, że fikcyjny dochód (kwota A) wskazany w zawiadomieniu nr 2 uwzględniał dwukrotność kwoty dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu, po drugie, że takie uwzględnienie było błędne, a po trzecie, że to właśnie to uwzględnienie spowodowało nieprawidłowy charakter wypłaty renty rodzinnej i rent sierocych dokonanej na podstawie zawiadomienia nr 2.
Tymczasem twierdzenia Komisji, jakoby Alberto Spagnolli był na bieżąco z uwzględnieniem podwójnej kwoty dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu w fikcyjnym dochodzie wskazanym w zawiadomieniu nr 2 ze względu na nawiązane przez niego kontakty z administracją w celu uzyskania zmiany obliczeń jego uprawnień do renty rodzinnej i rent sierocych zawartych w zawiadomieniu nr 1, nie mogą wykazać, że przesłanka bycia świadomym braku podstawy prawnej wypłaty została w tej sprawie spełniona, czyli że trzy warunki wymienione w pkt 149 powyżej zostały spełnione. Po pierwsze bowiem, te twierdzenia opierają się na zwykłym założeniu. Po drugie, wymiana korespondencji między skarżącymi a administracją dotyczyła błędów rachunkowych zawartych w zawiadomieniu nr 1, a nie metody obliczeniowej zastosowanej w zawiadomieniu nr 2. Po trzecie, z powodu z jednej strony niejednoznaczności wyrażenia „wynagrodzenie netto A. Spagnollego w chwili śmierci [współmałżonka]” użytego w zawiadomieniu nr 2 w celu wskazania fikcyjnego dochodu (kwota A), do której przyznał się sam organ powołujący w decyzji oddalającej zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r., a z drugiej stron, braku szczegółowych informacji na temat kwot uwzględnionych we wspomnianym dochodzie Komisja nie może twierdzić, że Alberto Spagnolli wiedział o tym, że ten dochód uwzględniał sześć dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu ani, a fortiori, że wiedział o tym, iż to uwzględnienie było błędne, a ponadto że wiedział, iż spowodowało to nienależne płatności.
Tym samym w braku wykazania przez Komisję bycia świadomym przez Alberta Spagnollego błędu w rozumieniu art. 85 regulaminu pracowniczego należy sprawdzić, czy w niniejszej sprawie Komisja mogła słusznie uznać, że brak podstawy prawnej wypłaty był na tyle oczywisty, że Alberto Spagnolli nie mógł być jej nieświadomy, to znaczy ustalić, czy sytuacja skarżących jest sytuacją przewidzianą w drugim przypadku, o którym mowa w pkt 146 powyżej.
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem zainteresowany nie tylko nie jest zwolniony z jakiegokolwiek wysiłku w zakresie refleksji lub kontroli, lecz przeciwnie, jest zobowiązany do zwrotu, jeżeli wystąpi błąd, który nie umyka uwadze urzędnika wykazującego zwykłą staranność, który powinien znać zasady regulujące jego wynagrodzenie (wyroki: z dnia 11 lipca 1979 r., Broe/Komisja,
252/78
,
EU:C:1979:186
, pkt
; z dnia 17 stycznia 1989 r., Stempels/Komisja,
310/87
,
EU:C:1989:9
, pkt
).
Z orzecznictwa wynika również, że wśród czynników branych pod uwagę przez sąd Unii przy ocenie oczywistego charakteru błędu popełnionego przez administrację oprócz poziomu odpowiedzialności urzędnika związanego z jego grupą zaszeregowania i stażem pracy należy uwzględnić stopień jasności przepisów regulaminu pracowniczego określających warunki przyznawania uposażeń należnych danej osobie oraz znaczenie zmian w jego sytuacji osobistej lub rodzinnej, gdy wypłata spornej kwoty jest związana z oceną takiej sytuacji przez administrację (zob. podobnie wyroki: z dnia 27 lutego 2015 r., EKES/Achab,
T‑430/13 P
,
EU:T:2015:122
, pkt
; z dnia 27 stycznia 2016 r., DF/Komisja,
T‑782/14 P
,
EU:T:2016:29
, pkt
,
).
Z analizy tego orzecznictwa wynika, że nie można wywnioskować istnienia przewagi kryterium stażu pracy nad innymi kryteriami. Przeciwnie, wynika z niego, że wszystkie elementy muszą zostać uwzględnione, ponieważ okoliczności danego przypadku mogą uzasadniać uwzględnienie pewnych kryteriów w większym zakresie niż innych (wyrok z dnia 27 lutego 2015 r., EKES/Achab,
T‑430/13 P
,
EU:T:2015:122
, pkt
).
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nie jest konieczne, by zainteresowany urzędnik, dochowujący obowiązku staranności, który na nim spoczywa, mógł szczegółowo określić zakres błędu, jaki popełniła administracja. Wystarczy w tym względzie, że będzie miał wątpliwości co do zasadności danej wypłaty, by być zobowiązanym do poinformowania o tym administracji, aby ta dokonała niezbędnych ustaleń (zob. wyrok z dnia 21 listopada 2013 r., Roulet/Komisja,
F‑72/12 i F‑10/13
,
EU:F:2013:184
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Na wstępie, po pierwsze, należy zauważyć, że ocena oczywistego charakteru nieprawidłowości popełnionej przez administrację przy ustalaniu uprawnień rentowych, w odróżnieniu od oceny poszanowania obowiązku uzasadnienia zawiadomienia o zmianie wspomnianych uprawnień, musi być dokonana na podstawie informacji dostępnych osobie zainteresowanej w chwili popełnienia nieprawidłowości, a mianowicie w niniejszej sprawie w chwili przyjęcia zawiadomienia nr 2, zgodnie z jej umiejętnościami i kompetencjami związanymi z jej grupą zaszeregowania, zgodnie z obowiązkiem staranności, której wykazania można się spodziewać, a także jasności przepisów regulujących jej uprawnienia.
Po drugie, należy zauważyć, że w niniejszej sprawie ocena „domniemanej świadomości” braku podstawy prawnej wypłaty kwot otrzymywanych przez skarżących jest z jednej strony ściśle związana ze zrozumieniem obliczeń uprawnień rentowych zastosowanych przez samą administrację, które umożliwia między innymi zrozumienie jak kwota dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu powinna zostać uwzględniona w fikcyjnych dochodach (kwota A), a z drugiej strony zakłada dostęp do szczegółów obliczeń leżących u podstaw ustalenia wynagrodzenia netto Alberta Spagnollego uwzględnionego w fikcyjnych dochodach (kwota A).
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że obliczenie uprawnień rentowych stosowane przez Komisję nie wynika jasno z brzmienia przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie.
Artykuł 81a regulaminu pracowniczego nie przewiduje wyraźnie sumowania uposażeń żyjącego małżonka i zmarłego małżonka. Sumowanie to, zgodnie z wyjaśnieniami zawartymi w decyzji oddalającej zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r., które zostały podtrzymane przez Komisję podczas rozprawy, zostało dokonane w interesie skarżących (zob. pkt 66 powyżej). W zakresie, w jakim artykuł ten nie odnosi się do dochodów Alberta Spagnollego w celu obliczenia pułapu, którego nie można przekroczyć w celu uniknięcia wzbogacenia rodziny w powodu śmierci, omawiany przepis nie zawiera żadnych dalszych informacji w sprawie kwot, które należy uwzględnić w tym dochodzie, w szczególności w odniesieniu do dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu.
Artykuł 81 akapit drugi regulaminu pracowniczego, zgodnie z którym „kwota dodatku na dziecko pozostające na utrzymaniu przysługującego osobie uprawnionej do renty rodzinnej wynosi dwukrotność kwoty dodatku przewidzianego w art. 67 ust. 1 lit. b) [regulaminu pracowniczego]”, mógł również wprowadzić skarżących w błąd. Ze względu bowiem na śmierć żony Alberta Spagnollego mogli oni uznać, że aby zachować skuteczność tego przepisu, Komisja musiała wziąć pod uwagę podwójną kwotę dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu nie tylko celem ustalenia rzeczywistego dochodu (kwota B), ale także ustalenia fikcyjnych dochodów (kwota A) żyjącego małżonka. Ponadto sformułowanie użyte w różnych zawiadomieniach w celu określenia tej ostatniej kwoty, a mianowicie „wynagrodzenie netto A. Spagnollego w chwili śmierci [współmałżonka] z trójką dzieci pozostających na utrzymaniu”, prawdopodobnie utrudnia zrozumienie składu fikcyjnych dochodów (kwota A) Alberta Spagnollego. Takie sformułowanie można bowiem zrozumieć w ten sposób, że fikcyjny dochód (kwota A) musi być obliczony „w chwili śmierci [współmałżonka]”, a zatem z uwzględnieniem faktu śmierci – co wymagałoby raczej uwzględnienia podwójnej kwoty dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu, zgodnie z art. 81 akapit drugi regulaminu pracowniczego, a nie brak tego uwzględnienia – co oznaczałoby, wręcz przeciwnie, uwzględnienie pojedynczej kwoty dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu.
Ponadto należy podkreślić, że jak potwierdziła Komisja na rozprawie, nie istnieją żadne ogólne przepisy wykonawcze ani memoranda wyjaśniające metodę stosowania w praktyce art. 81a regulaminu pracowniczego w przypadku, w którym, tak jak w niniejszej sprawie, zarówno żyjący małżonek, jak i jego zmarły małżonek są urzędnikami Unii. Wyjaśnienia dotyczące obliczeń dokonanych przez Komisję w zawiadomieniu nr 2 zostały złożone dopiero na etapie decyzji oddalającej zażalenie złożone na zawiadomienie nr 3, czyli w dniu 3 sierpnia 2015 r. Dopiero na tym etapie organ powołujący stwierdził, że ujmowanie dochodów Alberta Spagnollego przy obliczaniu pułapu, o którym mowa w art. 81a regulaminu pracowniczego (kwota A), uwzględnia dla ustalenia takiego pułapu dochód Alberta Spagnollego obliczany dynamicznie, a mianowicie według jego grupy zaszeregowania w momencie obliczania na podstawie fikcji, to znaczy poprzez przyjęcie, że śmierć małżonka nie nastąpiła, a zatem do tego dochodu doliczana jest pojedyncza kwota dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu.
W drugiej kolejności należy przypomnieć, że ani zawiadomienie nr 1, ani zawiadomienie nr 2 nie przedstawiało szczegółów składu kwot fikcyjnych dochodów Alberta Spagnollego (kwota A). W związku z tym nie można twierdzić, że skarżący posiadali wystarczające informacje pozwalające stwierdzić, a przynajmniej podejrzewać, po pierwsze, że w zawiadomieniu nr 2 Komisja uwzględniła podwójną kwotę dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu w dochodach fikcyjnych (kwota A) Alberta Spagnollego, po drugie, że uwzględnienie to było błędne, a po trzecie, że spowodowało nienależną płatność.
Ponadto, ponieważ zawiadomienie nr 1 zawierało błędne obliczenia, które zostały skorygowane w zawiadomieniu nr 1a, przyjętym w tym samym dniu co zawiadomienie nr 2, nie mogło ono służyć Albertowi Spagnollemu jako podstawa do zrozumienia szczegółów obliczeń zawartych w zawiadomieniu nr 2. Podobnie zawiadomienie nr 1a, które uwzględniało inne wynagrodzenie i zostało przyjęte w następstwie działań podjętych przez Alberta Spagnollego z powodu niedoszacowania jego uprawnień rentowych, tym bardziej nie stanowi aktu, który może prowadzić do wniosku, że ten ostatni nie mógł nie dostrzec błędu w obliczeniach zawartego w zawiadomieniu nr 2, który spowodował nienależną wypłatę albo do wniosku, że przyczynił się on do tego błędu obliczeniowego, a tym samym do tego, że skarżący otrzymali nienależne świadczenia.
Ponadto odtworzenie obliczeń zawartych w zawiadomieniu nr 2, które stało się możliwe dzięki dokumentom przedstawionym przez Komisję w odpowiedzi na środki organizacji postępowania w dniu 25 października 2017 r., pokazuje, że uwzględnienie dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu w podwójnej kwocie, a mianowicie sześć dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu zamiast trzech, w fikcyjnym dochodzie (kwota A) również wpłynęło na ustalenie podatku od tego dochodu. Wynika z tego, że różnica między kwotą błędnie pobraną przez skarżących na podstawie zawiadomienia nr 2 a kwotą, którą powinni byli otrzymać, nie jest wynikiem zwykłego odliczenia trzech dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu. Tym samym chociaż Komisja stara się uprościć błąd zawarty w zawiadomieniu nr 2, redukując go do uwzględnienia sześciu dodatków na dziecko pozostające na utrzymaniu zamiast trzech, nie odpowiada to rzeczywistości, a przede wszystkim w braku szczegółowych danych dotyczących obliczeń leżących u podstaw fikcyjnego dochodu (kwota A) taki błąd nie był wcale na oczywisty.
Ponadto należy podkreślić, że w decyzji oddalającej zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r. sam organ powołujący wyraźnie stwierdza, że badanie kolejno różnych zawiadomień ustalających uprawnienia rentowe prowadzi do przyznania, że metoda zastosowana przez Komisję „nie była od razu zrozumiała”.
Dodatkowo należy zauważyć, że urzędnicy Komisji, a mianowicie urzędnicy wydziału PMO.4, którzy powinni znać i stosować w trakcie swojej pracy metodę obliczania uprawnień do renty rodzinnej i sierocej, kilkakrotnie popełnili błędy przy obliczaniu uprawnień skarżących, co wynika z różnych zawiadomień, które następowały po sobie nawzajem. Zawiadomienie nr 1 z dnia 29 lipca 2011 r. zostało bowiem sprostowane w zawiadomieniu nr 1a z dnia 17 kwietnia 2012 r. i w zawiadomieniu nr 2 z tego samego dnia. Z kolei to zawiadomienie zostało poprawione i zastąpione zawiadomieniem nr 3 z dnia 6 lutego 2015 r. A zatem gdyby nawet przyznać, że Alberto Spagnolli mógł skorzystać z kalkulatora, o którym mowa w pkt 109 powyżej, to nie wykazuje to jednak, że wystąpienie błędu było na tyle oczywiste, że Alberto Spagnolli nie mógł tego nie zauważyć. Ponadto możliwość korzystania z kalkulatora zakłada znajomość szczegółów obliczenia stosowanego przez Komisję, ponieważ należy tam ręcznie wstawiać różne kwoty uwzględniane przy ustalaniu uprawnień rentowych.
Wreszcie wymóg dochowania staranności przez urzędnika zaszeregowanego do grupy odpowiadającej grupie Alberta Spagnollego nie może to oznaczać, w braku kilku istotnych elementów w zawiadomieniach ustalających rozpatrywane w niniejszej sprawie uprawnienia, w braku jasności przepisów regulaminu pracowniczego i w obliczu wielu błędów popełnionych w danym czasie przez samą administrację, że rozpatrywany urzędnik, który podjął już pewne działania, ma w dalszym ciągu zwracać się do administracji w celu uzyskania kolejnej weryfikacji zastosowanych obliczeń, skoro uznaje, że jest usatysfakcjonowany uzyskanym wynikiem, w szczególności w wyniku podjętych przez siebie kroków. W sytuacji takiej jak rozpatrywana w niniejszej sprawie rozsądnie jest oczekiwać, że po licznych działaniach podjętych przez Alberta Spagnollego w Komisji Komisja prawidłowo oceniła jego sytuację i nie dokonała nieprawidłowych płatności. Wymaganie od niego, aby nadal zwracał się do administracji, nawet jeśli może rozsądnie oczekiwać, że uzyskał prawidłową ocenę swoich praw do renty rodzinnej i rent sierocych, ponieważ administracja poprawiła błędy zawarte w pierwszym zawiadomieniu ustalającym uprawnienia rentowe, w szczególności w wyniku jego działań, byłoby sprzeczne z tym, czego racjonalnie oczekuje się od niego w ramach obowiązku staranności.
Z powyższego wynika, że nie mogą zostać uwzględnione argumenty Komisji, zgodnie z którymi samo odczytanie większej kwoty fikcyjnego dochodu wskazanego w zawiadomieniu nr 2 w stosunku do przedstawionego tam rzeczywistego dochodu może wystarczyć do powstania wątpliwości co do istnienia nieprawidłowości. W związku bowiem z trudnościami w zrozumieniu metody obliczeniowej stosowanej przez Komisję brak ogólnych przepisów wykonawczych lub memorandów, które mogłyby wyjaśnić zakres i stosowanie art. 81a regulaminu pracowniczego w praktyce, trudności w interpretacji tego przepisu (zob. pkt 92–104 powyżej), brak pewnych szczegółów dotyczących obliczeń dokonanych przez Komisję w różnych zawiadomieniach, używania wyrażenia „wynagrodzenie netto A. Spagnollego w chwili śmierci [współmałżonka]”, którego niejednoznaczność przyznał sam organ powołujący w pierwszej decyzji oddalającej zażalenie z dnia 3 sierpnia 2015 r. oraz inne popełnione błędy Komisja nie może utrzymywać, że brak podstawy prawnej płatności otrzymanych przez skarżących na podstawie zawiadomienia nr 2 był na tyle oczywisty, że dany urzędnik, biorąc pod uwagę jego grupę zaszeregowania, nie mógł być tego nieświadomy (zob. a contrario wyrok z dnia 9 września 2008 r., Ritto/Komisja,
F‑18/08
,
EU:F:2008:110
, pkt
, w ramach którego skarżący nie mógł powołać się na jakąkolwiek niejednoznaczność brzmienia odpowiednich przepisów).
Innymi słowy – nie można twierdzić, że umiejętności i wiedza związane z grupą zaszeregowania Alberta Spagnollego mogły umożliwić mu, na podstawie samej lektury zawiadomienia nr 2, przezwyciężenie trudności w interpretacji prawnej przepisów regulaminu pracowniczego, których dotyczy niniejsza sprawa, w celu zidentyfikowania obliczeń stosowanych przez Komisję i zrozumienia, że na zawiadomienie nr 2 wpłynął błąd, który doprowadził do nieprawidłowej płatności.
Ponieważ warunek oczywistości braku podstawy prawnej wypłaty nie został w tym przypadku spełniony, Komisja bezzasadnie żądała od skarżących zwrotu nienależnej wypłaty.
Należy zatem stwierdzić nieważność decyzji o zwrocie nienależnych kwot, bez konieczności orzekania w przedmiocie trzeciego zarzutu stwierdzenia nieważności.
W przedmiocie żądań odszkodowawczych
Skarżący podnoszą argumenty mające na celu stwierdzenie, że po stronie administracji powstała odpowiedzialność, a tym samym żądają zadośćuczynienia za krzywdę i odszkodowania za szkody majątkowe.
W pierwszej kolejności, jeśli chodzi o bezprawność zachowania Komisji, skarżący twierdzą, że zostało ono udowodnione z jednej strony poprzez wyjaśnienie powodów, dla których zarówno zawiadomienie nr 3, jak i decyzja o zwrocie nienależnych kwot były sprzeczne z prawem, a z drugiej strony poprzez wykazanie w ramach zarzutu trzeciego, że trwające ponad rok opóźnienie w ponownym rozpatrzeniu decyzji o ustaleniu uprawnień rentowych i przyjęciu decyzji o zwrocie nienależnych kwot stanowiło w niniejszej sprawie szczególnie poważne zawinienie Komisji i naruszenie obowiązku staranności.
W odniesieniu w szczególności do naruszenia zasady dobrej administracji skarżący podnoszą, że ponieważ zawiadomienie nr 2 zostało przyjęte po zakończeniu formalnego postępowania na indywidualne żądanie, Alberto Spagnolli mógł zasadnie liczyć na stabilność tego zawiadomienia w celu dokonania istotnych wyborów życiowych, w tym kontynuacji oddelegowania w Parmie. W związku z tym Komisja nie może czekać trzy lata nim dokona weryfikacji obliczeń, a tym bardziej żądać z mocą wsteczną zwrotu kwot, które miałyby być nienależne, nie naruszając przy tym zasady dobrej administracji i obowiązku zachowania staranności wobec Alberta Spagnollego.
W odniesieniu w szczególności do naruszenia obowiązku staranności administracja powinna była zamknąć wszelką wewnętrzną procedurę weryfikacyjną i przyjąć ewentualny akt korygujący o zwrocie ewentualnie nienależnej kwoty w terminie nieprzekraczającym jednego roku po wydaniu zawiadomienia nr 2. Ponadto przy wydawaniu decyzji o zmianie uprawnień rentowych skarżących administracja powinna była wziąć pod uwagę specyfikę okoliczności sprawy, w szczególności obecność małoletnich dzieci, przeprowadzkę rodziny do Parmy, trudność ponownego rozważenia wyboru, by kontynuować pracę z EFSA po pewnym czasie. Z jednej strony administracja nie może bowiem twierdzić, że nie była świadoma tych okoliczności, biorąc pod uwagę liczne kontakty zainicjowane przez Alberta Spagnollego i potwierdzone wymianą wiadomości elektronicznych w okresie od listopada 2011 r. do kwietnia 2012 r. przedłożoną przez skarżących. Z drugiej strony administracja nie może utrzymywać, że nie znała norm i zasad, które nawet w prawie Unii regulują sytuację małoletnich, którzy przemieszczają się z jednego państwa członkowskiego do drugiego. Te normy i zasady wynikają w szczególności z art. 12 Konwencji dotyczącej cywilnych aspektach uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzonej w Hadze w dniu 25 października 1980 r., a także art. 10 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (
Dz.U. 2003, L 338, s. 1
), zgodnie z którymi małoletniego można zasadniczo uznać za zintegrowanego ze środowiskiem społecznym państwa, na którego terytorium się znajduje, rok po opuszczeniu wcześniejszego miejsca, i które wymagają szybkiego określenia jego sytuacji i praw, w okresie zwykle nieprzekraczającym jednego roku. Wreszcie skarżący dodają, że obniżenie dochodów fikcyjnych (kwota A) wskutek uwzględnienia dochodów Alberta Spagnollego przy obliczaniu dochodu rzeczywistego i fikcyjnego (kwoty A i B) jest naruszeniem obowiązku staranności, ponieważ wbrew twierdzeniom Komisji wynika z uznaniowego wyboru administracji, a nie z wykonywania jej ograniczonej swobody.
W drugiej kolejności, w odniesieniu do krzywdy i szkody majątkowej, z jednej strony, skarżący twierdzą, że wydanie decyzji o zwrocie nienależnych kwot wyrządziło im krzywdę wynikającą z osłabienia i destabilizacji ich stosunków emocjonalnych i społecznych ze względu na już dokonaną lub mającą się dokonać w przyszłości zmianę miejsca zamieszkania, co w przypadku Alberta Spagnollego zmusiło go, ze względu na nowe warunki ekonomiczne, do powrotu na stanowisko pracy w grupie zaszeregowania AD 12 w Komisji w Brukseli (Belgia). Krzywda ta odpowiada różnicy między wynagrodzeniem otrzymanym przez Alberta Spagnollego jako urzędnika w grupie zaszeregowania AD 9 a wynagrodzeniem otrzymywanym, gdyby pozostawał on urzędnikiem w grupie zaszeregowania AD 12 przez jeden rok, z uwagi na to, że rok byłby rozsądnym okresem czasu do podjęcia i wdrożenia decyzji o zmianie miejsca pracy i zamieszkania.
Z drugiej strony skarżący podnoszą, że zachowanie Komisji spowodowało u nich szkodę, pociągając za sobą, retroaktywnie i z nieuzasadnioną zwłoką, poważną zmianę ich warunków ekonomicznych. Skarżący uważają, że na szkodę tę składają się, po pierwsze, żądana przez Komisję kwota nienależnych płatności, a po drugie, różnica pomiędzy wysokością rent ustalonych w zawiadomieniu nr 2 a wysokością rent ustalonych w zawiadomieniu nr 3 od momentu, w którym to ostatnie weszło w życie, do momentu, w którym rodzina będzie w stanie przesiedlić się do miejsca poprzedniego miejsca zamieszkania. Okres ten został oszacowany na jeden rok od rozstrzygnięcia niniejszego sporu.
Skarżący dodają, że pierwsza część szkody straciłaby swój cel w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji o zwrocie nienależnych kwot. Podobnie druga część szkody majątkowej zniknie, jeżeli uwzględnione zostanie żądanie stwierdzenia nieważności zawiadomienia nr 3 przedstawione w skardze w sprawie T‑568/16.
W trzeciej kolejności skarżący twierdzą, że związek przyczynowy między bezprawnym działaniem Komisji a szkodą, której naprawienia dochodzą, został wyraźnie wykazany, ponieważ jeżeli decyzja o przeprowadzce do Parmy była decyzją Alberta Spagnollego i nie można jej przypisać administracji, to właśnie zawinione opóźnienie w przyjęciu zawiadomienia nr 3 i decyzji o zwrocie nienależytych kwot spowodowały wyżej wymienione szkody.
Komisja kwestionuje zarówno dopuszczalność, jak i zasadność roszczeń odszkodowawczych.
–
W przedmiocie dopuszczalności
Z jednej strony Komisja uważa, że skarżący nie mogą na poparcie swojego żądania zadośćuczynienia za krzywdę powoływać się na zawiniony charakter działania administracji niemającego charakteru decyzyjnego, ponieważ nie złożyli wniosku o odszkodowanie na podstawie art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego, a następnie zażalenia na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego na wyraźne lub domniemane oddalenie tego wniosku. Według Komisji dopiero bowiem po wyraźnym lub dorozumianym oddaleniu tego zażalenia można wnieść skargę o odszkodowanie do Sądu (zob. wyrok z dnia 12 lipca 2011 r., Komisja/Q,
T‑80/09 P
,
EU:T:2011:347
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Z drugiej strony Komisja twierdzi, że skarżącym nie przysługuje prawo do dochodzenia naprawienia szkody majątkowej za kwotę, którą skarżący mają obowiązek zwrócić administracji w wypadku oddalenia żądań o uzyskanie stwierdzenie nieważności decyzji o zwrocie nienależnych kwot (zob. wyrok z dnia 24 stycznia 1991 r., Latham/Komisja,
T‑27/90
,
EU:T:1991:5
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo). Podważa ona więc dopuszczalność żądania o uzyskanie naprawienia pierwszej części szkody majątkowej (zob. pkt 177 i 178 powyżej).
Skarżący odpowiadają, że roszczenie o naprawienie krzywdy jest dopuszczalne, ponieważ opiera się na bezpośrednich skutkach aktów, których stwierdzenia nieważności żądają. Bowiem to właśnie opóźnienie administracji w uregulowaniu ich praw i w wydaniu decyzji o zwrocie nienależytych kwot spowodowało krzywdę, wynikającą z osłabienia sytuacji rodzinnej skarżących, której naprawienia żądają. Krzywda ta wynika z osłabienia i destabilizacji stosunków emocjonalnych i społecznych skarżących z powodu już dokonanej albo mającej się dokonać w przyszłości zmiany miejsca zamieszkania, co w przypadku Alberta Spagnollego zmusiło go, ze względu na nowe warunki ekonomiczne, do powrotu na stanowisko pracy w grupie zaszeregowania AD 12 w Komisji w Brukseli. Krzywda ta odpowiada różnicy między wynagrodzeniem otrzymanym przez Alberta Spagnollego jako urzędnika w grupie zaszeregowania AD 9 a wynagrodzeniem otrzymywanym, gdyby pozostawał on urzędnikiem w grupie zaszeregowania AD 12 przez jeden rok, z uwagi na to, że rok byłby rozsądnym okresem do podjęcia i wdrożenia decyzji o zmianie miejsca pracy i zamieszkania.
W odniesieniu do części szkody majątkowej odpowiadającej kwocie, o której mowa w decyzji o zwrocie nienależytych kwot, skarżący twierdzą, że w przytoczonym przez Komisję orzecznictwie skarżący nie zaskarża aktu dla niego niekorzystnego, a następnie wnosi skargę o odszkodowanie za szkodę wynikającą z tego aktu, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ akty niekorzystne dla skarżących, a mianowicie zawiadomienie nr 3 i decyzja o zwrocie nienależnych kwot, były przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności.
W pierwszej kolejności, jeśli chodzi o zarzut niedopuszczalności żądania zadośćuczynienia za krzywdę, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w systemie środków odwoławczych ustanowionych w art. 90 i 91 regulaminu pracowniczego skarga o odszkodowanie, która stanowi samodzielny środek prawny w stosunku do skargi o stwierdzenie nieważności, jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy została poprzedzona postępowaniem poprzedzającym wniesienie skargi, zgodnie z przepisami regulaminu pracowniczego. Procedura ta różni się w zależności od tego, czy szkoda, której naprawienie jest przedmiotem wniosku, wynika z aktu niekorzystnego w rozumieniu art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego, czy też postępowania administracji pozbawionego charakteru decyzyjnego. W pierwszym przypadku zainteresowany powinien złożyć w wyznaczonym terminie zażalenie na przedmiotowy akt do organu powołującego. Natomiast w drugim przypadku procedura administracyjna powinna rozpocząć się od złożenia wniosku w rozumieniu art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego w celu otrzymania odszkodowania. Jedynie wyraźne lub dorozumiane oddalenie wniosku stanowi decyzję niekorzystną, na którą można wnieść zażalenie, a dopiero po wyraźnym lub dorozumianym oddaleniu zażalenia można wnieść skargę o odszkodowanie do Sądu (zob. podobnie wyrok z dnia 12 lipca 2012 r., Komisja/Nanopoulos,
T‑308/10 P
,
EU:T:2012:370
, pkt
; zob. również wyrok z dnia 11 maja 2010 r., Nanopoulos/Komisja,
F‑30/08
,
EU:F:2010:43
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Tymczasem krzywda, której naprawienia dochodzą skarżący, wynikała z domniemanego opóźnienia Komisji w zajęciu stanowiska w przedmiocie ich praw i w doręczeniu im decyzji o zwrocie nienależnych kwot, czyli jak słusznie podkreśliła Komisja, z działania administracji niemającego charakteru decyzyjnego, które nie ma bezpośredniego związku z treścią decyzji, których stwierdzenia nieważności żądają skarżący. Ponadto z orzecznictwa wynika, że opóźnienie nie stanowi co do zasady aktu niekorzystnego (zob. podobnie wyrok z dnia 11 maja 2010 r., Nanopoulos/Komisja,
F‑30/08
,
EU:F:2010:43
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W konsekwencji obowiązkiem skarżących było wszczęcie dwuetapowej procedury poprzedzającej wniesienie skargi, o której mowa w pkt 185 powyżej, a mianowicie złożenie wniosku na podstawie art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego mającego na celu uzyskanie odszkodowania, a następnie złożenie zażalenia na ewentualną decyzję oddalającą wniosek o odszkodowanie.
W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że – jak słusznie podnosi Komisja – nie została zachowana dwuetapowa procedura poprzedzająca wniesienie skargi, o której mowa w art. 90 ust. 1 i 2 regulaminu pracowniczego.
W związku z tym żądanie zadośćuczynienia za krzywdę wniesione przez skarżących należy odrzucić jako niedopuszczalne.
W drugiej kolejności, jeśli chodzi o zarzut niedopuszczalności żądania naprawienia szkody majątkowej mającego za przedmiot kwotę, którą skarżący mają obowiązek zwrócić administracji w przypadku oddalenia żądania stwierdzenia nieważności decyzji o zwrocie nienależnych kwot, nie jest już konieczne rozstrzyganie w przedmiocie dopuszczalności tego żądania. Z jednej bowiem strony w niniejszym przypadku stwierdzono nieważność decyzji o zwrocie nienależnych kwot, a z drugiej strony skarżący sami wyraźnie stwierdzają w skardze, że „ta część szkody materialnej” traci swój przedmiot w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji o zwrocie nienależnych kwot. (zob. pkt 178 powyżej). Żądanie naprawienia pierwszej części szkody majątkowej należy zatem uznać za subsydiarne wobec żądania stwierdzenia nieważności decyzji o zwrocie nienależnych kwot.
–
Co do istoty
Z tych samych powodów, które zostały przedstawione w pkt 190 powyżej, tym bardziej nie ma potrzeby orzekania co do zasadności roszczenia skarżących o naprawienie pierwszej części szkody majątkowej.
W odniesieniu do żądania naprawienia drugiej części szkody majątkowej skarżący przedstawiają argumenty zmierzające do wykazania, że powstała odpowiedzialność po stronie administracji (zob. pkt 172–179 powyżej) i w związku z tym żądają odszkodowania w szczególności za drugą część szkody majątkowej (zob. pkt 177 powyżej), która odpowiada różnicy między kwotą rent ustalonych w zawiadomieniu nr 2 a kwotą ustaloną w zawiadomieniu nr 3 od daty wejścia w życie zawiadomienia nr 3 do chwili, gdy rodzina będzie mogła ponownie zamieszkać w miejscu poprzedniego zamieszkania, który to okres można oszacować na jeden rok od rozstrzygnięcia niniejszego sporu.
Komisja odpowiada, że skarżący nie wykazali, że przesłanki powstania odpowiedzialności pozaumownej administracji zostały spełnione w niniejszej sprawie. W pierwszej kolejności, w odniesieniu do bezprawnego działania wynikającego z naruszenia zasad i obowiązków powoływanych przez skarżących, podnosi ona, że znajdowała się w sytuacji „ograniczonej swobody”, wymagającej od niej wydania decyzji o zwrocie nienależnych kwot skoro dochowany został pięcioletni termin, a warunki określone w art. 85 regulaminu pracowniczego zostały spełnione. Indywidualne okoliczności, takie jak dochowywanie należytej staranności przez zainteresowanego lub skutki, jakie mogą pośrednio wywoływać błędnie obliczone renty na jego życiowe wybory, nie mogą wykluczać wydania takiej decyzji. Ponadto wybór, aby ubiegać się o oddelegowanie do Parmy z warunkami płacowymi znacznie niższymi od początkowego zatrudnienia w Brukseli, wynikał wyłącznie z decyzji Alberta Spagnollego. Co więcej, Alberto Spagnolli kilkakrotnie był przesłuchiwany przez administrację, która zgodnie z zasadą dobrej administracji zawsze szybko odpowiadała na jego prośby, co wynika z korespondencji między nimi. Dodatkowo zarzucane administracji naruszenie obowiązku staranności nie zostało poparte dowodami i nie może pociągać za sobą niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji, ponieważ zgodnie z orzecznictwem obowiązek ten nie może w żadnym razie stanowić odstępstwa od zasady legalności (wyrok z dnia 23 października 2012 r., Eklund/Komisja,
F‑57/11
,
EU:F:2012:145
, pkt
). Ponadto podnoszone uzasadnione oczekiwanie co do nietykalności obliczeń uprawnień rentowych nie mogło powstać w braku precyzyjnych zapewnień ze strony Komisji oraz faktu, że zawiadomienia zawierające obliczenia uprawnień rentowych zawsze zawierały wzmiankę, że zgodnie z art. 41 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego organ powołujący zastrzega sobie prawo do przeprowadzania wszelkich kontroli i, w razie konieczności, do zmiany swojej decyzji, ewentualnie z mocą wsteczną, na podstawie dostępnych jej informacji. Wreszcie ponieważ warunki określone w art. 85 regulaminu pracowniczego dotyczące wydania decyzji o zwrocie nienależnych kwot zostały spełnione, skarżący nie mogą utrzymywać, że decyzja ta jest niezgodna z prawem.
W drugiej kolejności – nie istnieje żaden związek przyczynowy między z jednej strony decyzją o zwrocie nienależnych kwot i jej egzekwowaniem, a z drugiej strony życiowymi wyborami skarżących, które mogą spowodować im podnoszoną szkodę. Alberto Spagnolli dobrowolnie bowiem zdecydował się na przeprowadzkę do Parmy i, o ile jego oddelegowanie było zaplanowane na ograniczony okres pięciu lat, o tyle jego powrót do Brukseli i jego konsekwencje rzekomo szkodliwe dla dzieci w kontekście związków społecznych i emocjonalnych były przewidywalne. Wskazywane szkody nie mogą być zatem powiązane z domniemanym bezprawnym zachowaniem Komisji. Ponadto skoro windykacja nienależnie wypłaconych kwot rozłożona była w czasie zgodnie z określonym planem, skarżący nie mogą twierdzić, że windykacja była tak poważnym zdarzeniem, że zmusiłoby to Alberta Spagnollego do zakończenia oddelegowania w Parmie.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zasadność wniesionej na podstawie art. 270 TFUE skargi o odszkodowanie zależy od łącznego spełnienia szeregu przesłanek, którymi są: bezprawność zarzucanego instytucjom postępowania, wystąpienie rzeczywistej szkody i istnienie związku przyczynowego pomiędzy zarzucanym zachowaniem a powołaną szkodą (wyroki: z dnia 1 czerwca 1994 r., Komisja/Brazzelli Lualdi i in.,
C‑136/92 P
,
EU:C:1994:211
, pkt
; z dnia 21 lutego 2008 r., Komisja/Girardot,
C‑348/06 P
,
EU:C:2008:107
, pkt
). Te trzy przesłanki mają charakter kumulatywny. Brak spełnienia jednej z nich wystarczy do oddalenia skargi o odszkodowanie.
Ponadto odpowiedzialność pozaumowna instytucji, dochodzona na podstawie przepisów art. 270 TFUE, może powstać w wyniku samej tylko niezgodności z prawem aktu niekorzystnego lub postępowania pozbawionego charakteru decyzyjnego, bez potrzeby ustalania, czy chodzi o istnienie wystarczająco istotnego naruszenia normy prawnej, która przyznaje jednostkom określone uprawnienia (zob. wyroki: z dnia 16 grudnia 2010 r., Komisja/Petrilli,
T‑143/09 P
,
EU:T:2010:531
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 11 maja 2010 r., Nanopoulos/Komisja,
F‑30/08
,
EU:F:2010:43
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Co więcej, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem szkoda, której naprawienia domagają się skarżący w ramach skargi o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii, musi być rzeczywista i pewna, czego udowodnienie należy do strony skarżącej (zob. wyrok z dnia 9 listopada 2006 r., Agraz i in./Komisja,
C‑243/05 P
,
EU:C:2006:708
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo). Obowiązkiem tej ostatniej jest dostarczenie przekonujących dowodów zarówno na istnienie, jak i na zakres zarzucanej szkody (zob. wyrok z dnia 16 września 1997 r., Blackspur DIY i in./Rada i Komisja,
C‑362/95 P
,
EU:C:1997:401
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie skarżący twierdzą, że to właśnie nieuzasadnione opóźnienie i moc wsteczna zawiadomienia nr 3 oraz decyzji o zwrocie nienależnych kwot doprowadziły do znacznej zmiany warunków ekonomicznych, wobec których rodzina Spagnolli podjęła i utrzymała decyzję o zamieszkaniu w Parmie.
Tymczasem ponieważ stwierdzono nieważność decyzji dotyczącej zwrotu nienależnych kwot, zawiadomienie nr 3 nie wywoła skutków z mocą wsteczną. Tym samym skarżący nie mogą utrzymywać, że ponieśli szkodę w wyniku zmiany ich warunków finansowych w okresie od przyjęcia zawiadomienia nr 2 do przyjęcia zawiadomienia nr 3. Ponadto w odniesieniu do okresu po przyjęciu zawiadomienia nr 3 żądanie odszkodowania za szkodę odpowiadającą rocznej różnicy między kwotą rent ustaloną w zawiadomieniu nr 2 a kwotą ustaloną w zawiadomieniu nr 3 (zob. pkt 192 powyżej), gdyby zostało przyjęte, skutkowałoby częściowym obejściem rozstrzygnięcia w przedmiocie oddalenia skargi o stwierdzenie nieważności tego zawiadomienia. Oddalenie to oznacza bowiem, że uprawnienia rentowe skarżących będą naliczane od daty wydania zawiadomienia nr 3, na podstawie tego ostatniego. Tym samym żądanie odszkodowania jest niedopuszczalne.
W każdym wypadku, jak zostanie wykazane poniżej, w zakresie, w jakim szkoda podnoszona przez skarżących wynika bezpośrednio z ich wyboru życiowego, a nie z zawinionego zachowania administracji, związek przyczynowy między tym zachowaniem a szkodą nie jest na tyle bezpośredni, aby uznać, że powstała odpowiedzialność pozaumowna Komisji.
Po pierwsze, jak słusznie podkreśla Komisja, oddelegowanie Alberta Spagnollego do Parmy nastąpiło na jego wniosek i zostało przewidziane na ograniczony okres pięciu lat. Ponadto decyzja o oddelegowaniu Alberta Spagnollego została przyjęta w dniu 10 października 2011 r. (zob. pkt 19 powyżej), czyli po wydaniu zawiadomienia nr 1 w dniu 29 lipca 2011 r. (zobacz pkt 18 powyżej), które błędnie ustalało prawa rentowe skarżących, jak twierdzą sami skarżący i jak wynika z przyjęcia w dniu 17 kwietnia 2012 r. zarówno zawiadomienia nr 1a, jak i zawiadomienia nr 2. Wynika z tego, że decyzja o przeprowadzce do Parmy, o narażeniu dzieci na tymczasową zmianę miejsca zamieszkania zgodnie z warunkami określonymi w umowie o oddelegowaniu oraz zaakceptowanie warunków życia i wynagrodzenia innych niż przed oddelegowaniem była niezależna od jakiejkolwiek oceny lub zmiany uprawnień rentowych skarżących. Ponadto możliwość dokonania w każdym czasie weryfikacji praw skarżących na podstawie art. 41 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego została wyraźnie wskazana we wszystkich zawiadomieniach przyjętych przez administrację, co prowadzi do odrzucenia argumentów skarżących, zgodnie z którymi mogli polegać na stabilności swoich warunków ekonomicznych.
Po drugie, wybór, aby pozostać w Parmie, który miał się okazać niekorzystny w zakresie warunków ekonomicznych skarżących, został dokonany, zgodnie z ich oświadczeniami, na podstawie zawiadomienia nr 2, przyjętego w dniu 17 kwietnia 2012 r. (zob. pkt 20 powyżej). Ponadto, zdaniem skarżących, zawinione opóźnienie administracji rozpoczęło się rok po przyjęciu tego zawiadomienia, co wynika z ich argumentów, zgodnie z którymi rozsądny termin zakończenia wewnętrznej procedury weryfikacyjnej powinien upłynąć z chwilą przyjęcia aktu korygującego, a decyzja o zwrocie nienależnych kwot powinna zostać wydana w ciągu jednego roku.
Tymczasem skarżący nie mogą twierdzić, że zawinione opóźnienie administracji jest przyczyną ich „niekorzystnego” dla nich wyboru pozostania w Parmie, i spowodowało szkodę, której wysokość szacują na różnicę między kwotami, które pobierali na podstawie zawiadomienia nr 2, a kwotami, które powinni otrzymać na podstawie zawiadomienia nr 3. Należy bowiem stwierdzić, że gdyby zaskarżone akty zostały wydane w tak zwanym „rozsądnym terminie” jednego roku od wydania zawiadomienia nr 2, oznaczałoby to antycypację zmiany niekorzystnych warunków ekonomicznych skarżących, którzy nie mogliby pobierać „nienależnych” kwot wynikających z zastosowania zawiadomienia nr 2 przez około trzy lata. Wynika z tego, że nawet gdyby przyjąć, że zawiadomienie nr 3 i decyzja o zwrocie nienależnych kwot zostały wydane z opóźnieniem, opóźnienie to nie spowodowało szkody, którą wskazują skarżący.
W braku związku przyczynowego między postępowaniem administracji a rzekomą szkodą nie może powstać odpowiedzialność Komisji, a tym samym żądanie naprawienia drugiej części szkody majątkowej należy oddalić.
Biorąc powyższe pod uwagę, w sprawie T‑599/16 należy stwierdzić nieważności decyzji o zwrocie nienależnie pobranych kwot, a w pozostałym zakresie skargę oddalić.
Ponieważ stwierdzona została nieważność decyzji o zwrocie nienależnie pobranych kwot, Komisja jest zobowiązana wyciągnąć konsekwencje z wyroku stwierdzającego nieważność, w szczególności w odniesieniu do kwot już potrąconych z rozliczenia wynagrodzenia Alberta Spagnollego. Z drugiej strony w zakresie, w jakim skarga o stwierdzenie nieważności zawiadomienia nr 3 została oddalona, uprawnienia rentowe skarżących zostaną ustalone w przyszłości na podstawie tego zawiadomienia od dnia jego wydania do momentu przyjęcia przez Komisję, zgodnie z art. 41 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, ewentualnej nowej decyzji w sprawie zmiany ich uprawnień.
W przedmiocie kosztów
Zgodnie z art. 134 § 1 regulaminu postępowania kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Jednakże art. 134 § 3 tego samego regulaminu przewiduje, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron każda z nich pokrywa własne koszty.
W niniejszej sprawie, ze względu na ścisły związek między sprawami uzasadniający ich połączenie oraz na to, że skarżący przegrali w sprawie T‑568/16, podczas gdy w sprawie T‑599/16 to Komisja jest stroną przegrywającą co do istoty w odniesieniu do żądania stwierdzenia nieważności, wyrazem słusznej oceny okoliczności niniejszej sprawy będzie obciążenie każdej strony jej własnymi kosztami postępowania w każdej ze spraw (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 23 listopada 2011 r., Jones i in./Komisja,
T‑320/07
, niepublikowany,
EU:T:2011:686
, pkt
).

Z powyższych względów
SĄD (dziewiąta izba)
orzeka, co następuje:

1)
W sprawie T‑568/16 skarga zostaje oddalona.

2)
W sprawie T‑599/16 stwierdza się nieważność decyzji PMO/04/LM/2015/ARES/3406787 Urzędu Administracji i Wypłacania Należności Indywidualnych (PMO) w ramach Komisji z dnia 17 sierpnia 2015 r. w sprawie zwrotu kwot nienależnie wypłaconych skarżącym z tytułu renty rodzinnej i rent sierocych, a w pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.

3)
Każda ze stron pokrywa własne koszty w każdej ze spraw.

Gervasoni
Madise
da Silva Passos
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 14 czerwca 2018 r.
Podpisy
Spis treści

Ramy prawne

Okoliczności powstania sporu

Postępowanie

Żądania stron

Co do prawa

Sprawa T‑568/16

W przedmiocie dopuszczalności

Co do istoty sprawy

– W przedmiocie zarzutu trzeciego

– W przedmiocie zarzutu pierwszego

Sprawa T‑599/16

W przedmiocie żądań stwierdzenia nieważności

– W przedmiocie zarzutu pierwszego

– W przedmiocie zarzutu drugiego

W przedmiocie żądań odszkodowawczych

– W przedmiocie dopuszczalności

– Co do istoty

W przedmiocie kosztów
(
*1
)	Język postępowania: włoski.