CELEX: 62020CJ0590
Προδικαστική παραπομπή
Συντονισμός των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν τις δραστηριότητες των ιατρών
Οδηγίες 75/363/ΕΟΚ και 82/76/ΕΟΚ
Εκπαίδευση για την απόκτηση ιατρικής ειδικότητας
Προσήκουσα αμοιβή
Εφαρμογή της οδηγίας 82/76/ΕΟΚ στην περίπτωση εκπαίδευσης που άρχισε πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της οδηγίας και συνεχίσθηκε μετά την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας μεταφοράς της στην εσωτερική έννομη τάξη

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 189, τρίτο εδάφιο, ΣΕΕ, καθώς και των άρθρων 13 και 16 της οδηγίας 82/76/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιανουαρίου 1982, περί τροποποιήσεως της οδηγίας 75/362/ΕΟΚ περί αμοιβαίας αναγνωρίσεως των διπλωμάτων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων ιατρικής, και περί των μέτρων προς διευκόλυνση της πραγματικής ασκήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως και του δικαιώματος της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, καθώς και της οδηγίας 75/363/ΕΟΚ περί του συντονισμού των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν τις δραστηριότητες των ιατρών (
ΕΕ 1982, L 43, σ. 21
).
Η αίτηση υποβλήθηκε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ, αφενός, της Presidenza del Consiglio dei Ministri (Προεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου, Ιταλία), του Ministero dell’Economia e delle Finanze (Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών, Ιταλία), της QA, της JA, του Ministero dell’Istruzione, dell’Università e della Ricerca (Υπουργείου Παιδείας, Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης και Έρευνας, Ιταλία) και του Ministero della Salute (Υπουργείου Υγείας, Ιταλία) και, αφετέρου, των UK κ.λπ. και των IG κ.λπ. (στο εξής: ενδιαφερόμενοι ειδικευόμενοι ιατροί), σχετικά με την υποχρέωση καταβολής σε αυτούς της προσήκουσας αμοιβής κατά την έννοια του παραρτήματος της οδηγίας 75/363/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 1975, περί του συντονισμού των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν τις δραστηριότητες των ιατρών (ΕΕ ειδ. έκδ. 06/001, σ. 14), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 82/76 (στο εξής: τροποποιηθείσα οδηγία 75/363), καθώς και σχετικά με την αποκατάσταση της ζημίας που θεωρούν ότι υπέστησαν λόγω του ότι η οδηγία 82/76 δεν μεταφέρθηκε προσηκόντως και εμπροθέσμως στην εσωτερική έννομη τάξη.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 75/363
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 75/363 προέβλεπε τα εξής:
«Τα Κράτη μέλη μεριμνούν, ώστε η εκπαίδευση που οδηγεί στην απόκτηση διπλώματος, πιστοποιητικού ή άλλου τίτλου ιατρικής ειδικότητος να ανταποκρίνεται τουλάχιστον στους ακόλουθους όρους:
α)
προϋποθέτει την επιτυχή περάτωση εξαετών σπουδών στο πλαίσιο του προβλεπομένου στο άρθρο 1 κύκλου σπουδών·
β)
περιλαμβάνει θεωρητική και πρακτική διδασκαλία·
γ)
πραγματοποιείται κατά πλήρη απασχόληση και υπό την εποπτεία των αρμοδίων αρχών ή οργανισμών·
δ)
πραγματοποιείται σε πανεπιστημιακό κέντρο, σε πανεπιστημιακή κλινική ή, κατά περίπτωση, σε νοσηλευτικό ίδρυμα εγκεκριμένο για το σκοπό αυτό από τις αρμόδιες αρχές ή οργανισμούς·
ε)
συνεπάγεται προσωπική συμμετοχή του υποψηφίου ειδικού ιατρού στη δραστηριότητα και στις ευθύνες των σχετικών υπηρεσιών.»
Το άρθρο 3 της οδηγίας αυτής όριζε τα ακόλουθα:
«1.   Υπό την επιφύλαξη της αρχής της κατά πλήρη απασχόληση εκπαιδεύσεως, η οποία διατυπώνεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, [στοιχείο] γʹ, και εν αναμονή των αποφάσεων τις οποίες πρόκειται να λάβει το Συμβούλιο, σύμφωνα με την παράγραφο 3, τα Κράτη μέλη δύνανται να επιτρέψουν ειδίκευση κατά μερική απασχόληση, υπό όρους αποδεκτούς από τις αρμόδιες εθνικές αρχές, εφόσον η κατά πλήρη απασχόληση εκπαίδευση δεν θα ήταν πραγματοποιήσιμη για αποχρώντες λόγους.
2.   Η συνολική διάρκεια της ειδικεύσεως δεν δύναται να επιβραχυνθεί βάσει της παραγράφου 1. Το επίπεδο εκπαιδεύσεως δεν δύναται να διακυβευθεί ούτε λόγω του ότι η εκπαίδευση συντελείται κατά μερική απασχόληση ούτε λόγω της ασκήσεως ιδιωτικής, αμειβομένης επαγγελματικής δραστηριότητος.
3.   Το αργότερο τέσσερα έτη από της κοινοποιήσεως της παρούσης οδηγίας και υπό το φως νέας εξετάσεως της καταστάσεως, το Συμβούλιο, προτάσει της Επιτροπής, αποφασίζει αν οι διατάξεις των παραγράφων 1 και 2 πρέπει να διατηρηθούν ή να τροποποιηθούν, λαμβάνοντας υπόψη ότι η δυνατότης εκπαιδεύσεως κατά μερική απασχόληση θα πρέπει να εξακολουθήσει να υφίσταται υπό ορισμένες περιστάσεις που θα εξετασθούν χωριστά για κάθε μία ειδικότητα.»
Το άρθρο 7 της εν λόγω οδηγίας όριζε τα εξής:
«Μεταβατικώς και κατά παρέκκλιση από το άρθρο 2, παράγραφος 1, [στοιχείο] γʹ, και από το άρθρο 3, τα Κράτη μέλη, των οποίων οι νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προέβλεπαν τρόπο ειδικεύσεως κατά μερική απασχόληση κατά τη στιγμή της κοινοποιήσεως της παρούσης οδηγίας, δύνανται να συνεχίσουν να εφαρμόζουν τις διατάξεις αυτές στους υποψηφίους που θα έχουν αρχίσει την ειδίκευσή τους το αργότερο στις 31 Δεκεμβρίου 1983. Η περίοδος αυτή μπορεί να παρατείνεται αν το Συμβούλιο δεν έχει λάβει απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 3.»
Η οδηγία 75/363 κοινοποιήθηκε στα κράτη μέλη στις 20 Ιουνίου 1976.
Η οδηγία 82/76
Κατά το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 82/76, το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 75/363 αντικαταστάθηκε ως εξής:
«Τα Κράτη μέλη μεριμνούν, ώστε η εκπαίδευση που οδηγεί στην απόκτηση διπλώματος, πιστοποιητικού ή άλλου τίτλου ιατρικής ειδικότητος να ανταποκρίνεται τουλάχιστον στους ακόλουθους όρους:
[…]
γ)
πραγματοποιείται κατά πλήρη απασχόληση και υπό την εποπτεία των αρμόδιων αρχών ή οργανισμών σύμφωνα με το σημείο 1 του παραρτήματος·
[…]».
Κατά το άρθρο 10 της οδηγίας 82/76, το άρθρο 3 της οδηγίας 75/363 αντικαταστάθηκε ως εξής:
«1.   Υπό την επιφύλαξη της αρχής της κατά πλήρη απασχόληση εκπαιδεύσεως, η οποία διατυπώνεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, [στοιχείο] γʹ, και εν αναμονή των αποφάσεων τις οποίες πρόκειται να λάβει το Συμβούλιο, σύμφωνα με την παράγραφο 3, τα Κράτη μέλη δύνανται να επιτρέψουν ειδίκευση κατά μερική απασχόληση, υπό όρους αποδεκτούς από τις αρμόδιες εθνικές αρχές, εφόσον η κατά πλήρη απασχόληση εκπαίδευση δεν θα ήταν πραγματοποιήσιμη για ατομικούς και αποχρώντες λόγους.
2.   Η εκπαίδευση κατά μερική απασχόληση πρέπει να διεξάγεται σύμφωνα με το σημείο 2 του παραρτήματος και να είναι ποιοτικά ισότιμη με την εκπαίδευση κατά πλήρη απασχόληση. Το επίπεδο εκπαιδεύσεως δεν δύναται να διακυβευθεί ούτε λόγω του ότι η εκπαίδευση συντελείται κατά μερική απασχόληση ούτε λόγω της ασκήσεως ιδιωτικής, αμειβόμενης επαγγελματικής δραστηριότητας.
Η συνολική διάρκεια της ειδικεύσεως δεν δύναται να μειωθεί εκ του γεγονότος ότι πραγματοποιείται κατά μερική απασχόληση.
3.   Το αργότερο στις 25 Ιανουαρίου 1989 και μετά από νέα εξέταση της καταστάσεως, το Συμβούλιο, προτάσει της Επιτροπής, αποφασίζει αν οι διατάξεις των παραγράφων 1 και 2 πρέπει να διατηρηθούν ή να τροποποιηθούν, λαμβάνοντας υπόψη ότι η δυνατότητα εκπαιδεύσεως κατά μερική απασχόληση θα πρέπει να εξακολουθήσει να υφίσταται υπό ορισμένες περιστάσεις που θα εξετασθούν χωριστά για καθεμία ειδικότητα.»
Κατά το άρθρο 12 της οδηγίας 82/76, το άρθρο 7 της οδηγίας 75/363 αντικαταστάθηκε ως εξής:
«Μεταβατικώς και κατά παρέκκλιση από το άρθρο 2, παράγραφος 1, [στοιχείο] γʹ, και από το άρθρο 3, τα Κράτη μέλη, των οποίων οι νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προέβλεπαν τρόπο ειδικεύσεως κατά μερική απασχόληση κατά τη στιγμή της κοινοποιήσεως [της οδηγίας 75/363], δύνανται να συνεχίσουν να εφαρμόζουν τις διατάξεις αυτές στους υποψηφίους που θα έχουν αρχίσει την ειδίκευσή τους το αργότερο στις 31 Δεκεμβρίου 1983.
Κάθε Κράτος μέλος υποδοχής εξουσιοδοτείται να απαιτεί από όσους εμπίπτουν στη διάταξη του προηγούμενου εδαφίου να επισυνάπτουν στα διπλώματα, πιστοποιητικά ή άλλους τίτλους τους βεβαίωση πιστοποιούσα ότι ασχολήθηκαν πραγματικά και νόμιμα, ως ειδικοί ιατροί, με τις σχετικές δραστηριότητες κατά τη διάρκεια τουλάχιστον τριών συνεχών ετών κατά τα πέντε τελευταία έτη πριν από τη χορήγηση της βεβαιώσεως.»
Με το άρθρο 13 της οδηγίας 82/76 προστέθηκε στην οδηγία 75/363 παράρτημα, το οποίο έφερε τον τίτλο «Χαρακτηριστικά της ειδικεύσεως κατά πλήρη απασχόληση και της ειδικεύσεως κατά μερική απασχόληση». Στο παράρτημα αυτό ορίζονταν τα ακόλουθα:
«1.   Ειδίκευση κατά πλήρη απασχόληση
Πραγματοποιείται σε ατομικές θέσεις αποκτήσεως ειδικότητας αναγνωρισμένες από τις αρμόδιες αρχές.
Προϋποθέτει τη συμμετοχή στο σύνολο των ιατρικών δραστηριοτήτων του τμήματος όπου πραγματοποιείται η εκπαίδευση, συμπεριλαμβανομένων των εφημεριών, ούτως ώστε ο ειδικευόμενος ιατρός να αφιερώνει σε αυτήν την πρακτική και θεωρητική εκπαίδευση όλη την επαγγελματική του δραστηριότητα καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας εργασίας και κατά τη διάρκεια όλου του έτους σύμφωνα με το καθοριζόμενο από τις αρμόδιες αρχές τρόπο. Κατά συνέπεια οι θέσεις αυτές είναι δεόντως αμειβόμενες.
Η εκπαίδευση αυτή δύναται να διακοπεί για λόγους όπως η στρατιωτική θητεία, επαγγελματικές αποστολές, κύηση, ασθένεια. Η διακοπή δεν δύναται να συντομεύσει τη συνολική διάρκεια της εκπαιδεύσεως.
2.   Ειδίκευση κατά μερική απασχόληση
Ανταποκρίνεται στις ίδιες απαιτήσεις με την ειδίκευση κατά πλήρη απασχόληση, από την οποία διακρίνεται μόνο από τη δυνατότητα περιορισμού της συμμετοχής στις ιατρικές δραστηριότητες σε διάρκεια τουλάχιστον ίση με το ήμισυ αυτής που προβλέπεται στο σημείο 1, δεύτερο εδάφιο.
Οι αρμόδιες αρχές μεριμνούν ώστε η συνολική διάρκεια και η ποιότητα της εκπαίδευσης κατά μερική απασχόληση των ειδικών ιατρών να μην είναι κατώτερες αυτών της εκπαιδεύσεως κατά πλήρη απασχόληση.
Κατά συνέπεια, οι θέσεις αυτές είναι δεόντως αμειβόμενες.»
Το άρθρο 14 της οδηγίας 82/76 προέβλεπε τα εξής:
«Οι ειδικεύσεις κατά μερική απασχόληση που έχουν αρχίσει πριν από την 1η Ιανουαρίου 1983 κατ’ εφαρμογή του άρθρου 3 της οδηγίας 75/363/ΕΟΚ δύνανται να περατωθούν σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου αυτού.»
Κατά το άρθρο 16 της οδηγίας 82/76:
«Τα Κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1982 το αργότερο και ενημερώνουν αμέσως περί αυτού την Επιτροπή.»
Η οδηγία 82/76 κοινοποιήθηκε στα κράτη μέλη στις 29 Ιανουαρίου 1982 και τέθηκε σε ισχύ αυθημερόν, σύμφωνα με το άρθρο 191, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΟΚ.
Η τροποποιηθείσα οδηγία 75/363 καταργήθηκε στις 15 Απριλίου 1993 με την οδηγία 93/16/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, για τη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των ιατρών και της αμοιβαίας αναγνώρισης των διπλωμάτων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων τους (
ΕΕ 1993, L 165, σ. 1
), η οποία καταργήθηκε, με τη σειρά της, με την οδηγία 2005/36/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Σεπτεμβρίου 2005, σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων (
ΕΕ 2005, L 255, σ. 22
).
Η ιταλική νομοθεσία
Η οδηγία 82/76 μεταφέρθηκε στην ιταλική έννομη τάξη με το decreto legislativo n. 257 – Attuazione della direttiva n. 82/76/CEE del Consiglio del 26 gennaio 1982, recante modifica di precedenti direttive in tema di formazione dei medici specialisti, a norma dell’art. 6 della legge 29 dicembre 1990, n. 428 (νομοθετικό διάταγμα αριθ. 257, περί μεταφοράς στην εσωτερική έννομη τάξη της οδηγίας 82/76/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιανουαρίου 1982, που τροποποιεί τις προγενέστερες οδηγίες περί εκπαίδευσης για την απόκτηση ιατρικής ειδικότητας, βάσει του άρθρου 6 του νόμου κοινοτικού ενδιαφέροντος αριθ. 428, της 29ης Δεκεμβρίου 1990), της 8ης Αυγούστου 1991 (GURI αριθ. 191, της 16ης Αυγούστου 1991). Το νομοθετικό αυτό διάταγμα τέθηκε σε ισχύ δεκαπέντε ημέρες μετά την ημερομηνία δημοσιεύσεώς του, εν συνεχεία δε αντικαταστάθηκε από το decreto legislativo n. 368 – Attuazione della direttiva 93/16/CEE in materia di libera circolazione dei medici e di reciproco riconoscimento dei loro diplomi, certificati ed altri titoli e delle direttive 97/50/CE, 98/21/CE, 98/63/CE e 99/46/CE che modificano la direttiva 93/16/CEE (νομοθετικό διάταγμα αριθ. 368, περί μεταφοράς στην εσωτερική έννομη τάξη της οδηγίας 93/16/ΕΟΚ, περί ελεύθερης κυκλοφορίας των ιατρών και αμοιβαίας αναγνώρισης των διπλωμάτων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων τους, και των οδηγιών 97/50/ΕΚ, 98/21/ΕΚ, 98/63/ΕΚ και 99/46/ΕΚ με τις οποίες τροποποιείται η οδηγία 93/16/ΕΟΚ), της 17ης Αυγούστου 1999 (τακτικό συμπλήρωμα στην GURI αριθ. 250, της 23ης Οκτωβρίου 1999).
Το άρθρο 8.2 του νομοθετικού διατάγματος 257 προέβλεπε ότι οι διατάξεις του θα εφαρμόζονταν από το ακαδημαϊκό έτος 1991/1992.
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Όλοι οι ενδιαφερόμενοι ειδικευόμενοι ιατροί παρακολούθησαν στην Ιταλία προγράμματα εκπαίδευσης για την απόκτηση ιατρικής ειδικότητας. Ορισμένοι από τους ιατρούς αυτούς άρχισαν την εκπαίδευσή τους πριν από το 1982, ενώ άλλοι αργότερα.
Στις 16 Απριλίου 2008, οι ενδιαφερόμενοι ειδικευόμενοι ιατροί άσκησαν ενώπιον του Tribunale di Roma (πρωτοδικείου Ρώμης, Ιταλία) αγωγές κατά της Προεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου, του Υπουργείου Παιδείας, Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης και Έρευνας, του Υπουργείου Υγείας, καθώς και κατά του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών, ζητώντας να υποχρεωθούν οι αρχές αυτές, αφενός, να τους καταβάλουν προσήκουσα αμοιβή, κατά την έννοια του παραρτήματος της τροποποιηθείσας οδηγίας 75/363, για την εκπαίδευση προς απόκτηση ιατρικής ειδικότητας που είχαν ολοκληρώσει και, αφετέρου, να αποκαταστήσουν τη ζημία που θεωρούσαν ότι υπέστησαν λόγω της εκπρόθεσμης και μη προσήκουσας μεταφοράς της οδηγίας 82/76 στην εσωτερική έννομη τάξη.
Με απόφαση που εξέδωσε το 2012, το Tribunale di Roma (πρωτοδικείο Ρώμης) απέρριψε τα αιτήματα αυτά.
Δικάζοντας κατ’ έφεση, το Corte d’appello di Roma (εφετείο Ρώμης, Ιταλία) επικύρωσε, με απόφαση της 27ης Σεπτεμβρίου 2016, την πρωτόδικη απόφαση όσον αφορά τους ενδιαφερόμενους ειδικευόμενους ιατρούς που είχαν αρχίσει την εκπαίδευσή τους πριν από το ακαδημαϊκό έτος 1983/1984, καθώς και όσον αφορά εκείνους που είχαν παρακολουθήσει προγράμματα προς απόκτηση ιατρικής ειδικότητας που δεν προβλέπονταν από την τροποποιηθείσα οδηγία 75/363.
Η Προεδρία του Υπουργικού Συμβουλίου άσκησε αναίρεση κατά της εφετειακής αποφάσεως ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, του Corte suprema di cassazione (Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Ιταλία). Εξάλλου, ορισμένοι από τους ενδιαφερόμενους ειδικευόμενους ιατρούς άσκησαν ανταναίρεση κατά της εν λόγω αποφάσεως.
Το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει ότι οι υποθέσεις της κύριας δίκης αφορούν την εκτίμηση του νομικού καθεστώτος που έχει εφαρμογή στους ειδικευόμενους ιατρούς οι οποίοι άρχισαν την εκπαίδευση για την απόκτηση ιατρικής ειδικότητας πριν από την 1η Ιανουαρίου 1983 και την ολοκλήρωσαν μετά την ημερομηνία αυτή. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, μετά τη δημοσίευση της αποφάσεως της 24ης Ιανουαρίου 2018, Pantuso κ.λπ. (
C‑616/16 και C‑617/16
,
EU:C:2018:32
), προέβη σε διάκριση, κατ’ εφαρμογή της εν λόγω αποφάσεως, μεταξύ διαφόρων περιπτώσεων στις οποίες μπορούν να υπάγονται οι ειδικευόμενοι ιατροί. Ειδικότερα, εκείνοι που άρχισαν την ειδίκευσή τους πριν από την έναρξη ισχύος της οδηγίας 82/76, ήτοι πριν από τις 29 Ιανουαρίου 1982, δεν δικαιούνται καμία αμοιβή για την εκπαίδευσή τους.
Όσον αφορά την περίπτωση αυτή, τα διάφορα τμήματα του αιτούντος δικαστηρίου έχουν καταλήξει σε αποκλίνουσες ερμηνείες ως προς το ζήτημα αν οι ιατροί που παρακολούθησαν εκπαίδευση για την απόκτηση ιατρικής ειδικότητας, όπως οι ενδιαφερόμενοι ειδικευόμενοι ιατροί, μπορούν να αξιώσουν, βάσει του δικαίου της Ένωσης, αμοιβή για την εκπαίδευσή τους η οποία άρχισε πριν από την έναρξη ισχύος της οδηγίας 82/76.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Corte suprema di cassazione (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Αντιτίθενται το άρθρο 189, τρίτο εδάφιο, [ΣΕΕ] και τα άρθρα 13 και 16 της [οδηγίας 82/76] σε ερμηνεία κατά την οποία το δικαίωμα προσήκουσας αμοιβής, το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 13 της [οδηγίας αυτής], υπέρ των ιατρών που παρακολουθούν προγράμματα εκπαιδεύσεως τόσο κατά πλήρη όσο και κατά μερική απασχόληση προς τον σκοπό απόκτησης ειδικότητας, και υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται όλες οι λοιπές προϋποθέσεις που απαιτούνται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία και νομολογία, παρέχεται και στους ιατρούς οι οποίοι εγγράφηκαν σε σχολή ειδίκευσης πριν από το έτος 1982 και παρακολουθούν το πρόγραμμα κατά την 1η Ιανουαρίου 1983;
2)
Πρέπει, κατά συνέπεια, να θεωρηθεί ότι το δικαίωμα αποκατάστασης της ζημίας λόγω εκπρόθεσμης εκ μέρους του ιταλικού Δημοσίου μεταφοράς της οδηγίας [82/76] στην εσωτερική έννομη τάξη παρέχεται και στους εν λόγω ιατρούς, αποκλειστικά ως προς το μέρος της αποζημίωσης που αντιστοιχεί στο μετά την 1η Ιανουαρίου 1983 χρονικό διάστημα;»
Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
Το αιτούν δικαστήριο ζήτησε από το Δικαστήριο να εκδικάσει την υπό κρίση υπόθεση με την ταχεία διαδικασία, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 105, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Προς στήριξη του αιτήματός του, το αιτούν δικαστήριο προβάλλει ότι, λαμβανομένων υπόψη των αποκλίσεων ως προς την ερμηνεία της εφαρμοστέας εν προκειμένω νομοθεσίας της Ένωσης από τα διάφορα τμήματα του Corte suprema di cassazione (Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου), καθώς και του σημαντικού αριθμού υποθέσεων που εκκρεμούν επί του παρόντος ενώπιον του δικαστηρίου αυτού και υποδηλώνουν μια κατάσταση σοβαρής και διαρκούς αβεβαιότητας ως προς την έκταση της ένδικης προστασίας των δικαιωμάτων που οι ενδιαφερόμενοι αντλούν από το δίκαιο της Ένωσης, υφίσταται συμφέρον να αρθούν ταχέως οι αμφιβολίες ως προς την ορθή ερμηνεία της εν λόγω ρύθμισης και να εξαλειφθούν οι σοβαρές αβεβαιότητες ως προς θεμελιώδη, εν μέρει συνταγματικά, ζητήματα εθνικής σημασίας, όπως αυτά που εμπεριέχονται στα προδικαστικά ερωτήματα.
Όπως προκύπτει από το άρθρο 105, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, κατόπιν αιτήματος του αιτούντος δικαστηρίου ή, σε εξαιρετική περίπτωση, αυτεπαγγέλτως, ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου μπορεί, αφού ακούσει τον εισηγητή δικαστή και τον γενικό εισαγγελέα, να αποφασίσει την υπαγωγή της προδικαστικής παραπομπής σε ταχεία διαδικασία κατά παρέκκλιση από τις διατάξεις του Κανονισμού Διαδικασίας, όταν η φύση της υπόθεσης απαιτεί να αποφανθεί το Δικαστήριο το συντομότερο δυνατόν.
Στις 14 Δεκεμβρίου 2020, ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου αποφάσισε, αφού άκουσε τον εισηγητή δικαστή και τον γενικό εισαγγελέα, να απορρίψει την αίτηση εφαρμογής της ταχείας διαδικασίας.
Πράγματι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ο μεγάλος αριθμός προσώπων ή νομικών καταστάσεων που ενδεχομένως αφορά η απόφαση την οποία πρέπει να εκδώσει το αιτούν δικαστήριο μετά την υποβολή προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο δεν συνιστά αυτός καθεαυτόν εξαιρετική περίσταση ικανή να δικαιολογήσει την υπαγωγή της υποθέσεως σε ταχεία διαδικασία. Το ίδιο ισχύει και ως προς τον μεγάλο αριθμό υποθέσεων οι οποίες θα αναστέλλονταν ενδεχομένως εν αναμονή της αποφάσεως του Δικαστηρίου επί της προδικαστικής παραπομπής (απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, OTP Jelzálogbank κ.λπ.,
C‑932/19
,
EU:C:2021:673
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει επίσης ότι το απλό συμφέρον των ιδιωτών, θεμιτό ασφαλώς, να προσδιοριστεί το συντομότερο δυνατόν η έκταση των δικαιωμάτων που αντλούν από το δίκαιο της Ένωσης δεν μπορεί να τεκμηριώσει την ύπαρξη εξαιρετικής περιστάσεως, κατά την έννοια του άρθρου 105, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας (απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2021, Energieversorgungscenter Dresden-Wilschdorf,
C‑938/19
,
EU:C:2021:908
, σκέψη
).
Διευκρινίζεται, περαιτέρω, ότι απόκλιση ως προς την ερμηνεία διατάξεως του δικαίου της Ένωσης στη νομολογία των εθνικών δικαστηρίων δεν αρκεί, αφ’ εαυτής, για να δικαιολογηθεί η υπαγωγή της προδικαστικής παραπομπής στην ταχεία διαδικασία. Η σημασία της διασφαλίσεως της ομοιόμορφης εφαρμογής στην Ευρωπαϊκή Ένωση όλων των διατάξεων που αποτελούν μέρος της έννομης τάξεώς της είναι, πράγματι, συμφυής προς κάθε αίτηση η οποία υποβάλλεται δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ (απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, OTP Jelzálogbank κ.λπ.,
C‑932/19
,
EU:C:2021:673
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εξάλλου, μολονότι έχει κριθεί ότι, όταν μια υπόθεση εγείρει σοβαρή αβεβαιότητα σε σχέση με θεμελιώδη ζητήματα εθνικού συνταγματικού δικαίου και δικαίου της Ένωσης, μπορεί να είναι αναγκαίο, λόγω των ιδιαίτερων περιστάσεων μιας τέτοιας υπόθεσης, να εκδικαστεί αυτή σε σύντομο χρόνο κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 105, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας (διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου της 19ης Οκτωβρίου 2018, Wightman κ.λπ.,
C‑621/18
, μη δημοσιευθείσα,
EU:C:2018:851
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), εντούτοις από το αίτημα του αιτούντος δικαστηρίου δεν προκύπτει ότι οι περιστάσεις που μνημονεύονται στη σκέψη 25 της παρούσας αποφάσεως, οι οποίες αφορούν κυρίως την έκταση της δικαστικής προστασίας των δικαιωμάτων που οι ενδιαφερόμενοι αντλούν από τις επίμαχες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης, είναι ικανές να δικαιολογήσουν την εκδίκαση της υποθέσεως κατά την ταχεία διαδικασία.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Εισαγωγικά, υπενθυμίζεται ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου την οποία θεσπίζει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, στο Δικαστήριο απόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο μια χρήσιμη απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα επίλυσης της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώσει, εφόσον είναι αναγκαίο, τα προδικαστικά ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 2021, PL Holdings,
C‑109/20
,
EU:C:2021:875
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, το άρθρο 3, παράγραφοι 1 και 2, καθώς και το παράρτημα της τροποποιηθείσας οδηγίας 75/363 έχουν την έννοια ότι για κάθε εκπαίδευση κατά πλήρη ή κατά μερική απασχόληση προς απόκτηση ιατρικής ειδικότητας η οποία άρχισε κατά τη διάρκεια του έτους 1982 και συνεχίσθηκε έως το 1990 πρέπει, κατ’ αρχήν, να καταβάλλεται προσήκουσα αμοιβή, κατά την έννοια του εν λόγω παραρτήματος (πρβλ. απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 2018, Pantuso κ.λπ.,
C‑616/16 και C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, σκέψη
).
Εξάλλου, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι οι ίδιες ως άνω διατάξεις έχουν την έννοια ότι, όσον αφορά την εν λόγω εκπαίδευση, η αμοιβή πρέπει να καταβληθεί για το χρονικό διάστημα από 1ης Ιανουαρίου 1983 έως την περάτωση της εκπαίδευσης (πρβλ. απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 2018, Pantuso κ.λπ.,
C‑616/16 και C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, σκέψη
).
Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να εξακριβωθεί αν, για την αποκατάσταση της ζημίας που προκλήθηκε από την εκπρόθεσμη και μη προσήκουσα μεταφορά στην εσωτερική έννομη τάξη της υποχρέωσης καταβολής της αμοιβής που προβλέπεται στην οδηγία 82/76, η εκ μέρους του Δικαστηρίου ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ισχύει επίσης και για την εκπαίδευση που άρχισε πριν από την έναρξη ισχύος, στις 29 Ιανουαρίου 1982, της οδηγίας 82/76 και συνεχίσθηκε μετά τη λήξη, την 1η Ιανουαρίου 1983, της προθεσμίας μεταφοράς της στην εσωτερική έννομη τάξη. Συγκεκριμένα, σε αντίθεση με την περίπτωση στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 2018, Pantuso κ.λπ. (
C‑616/16 και C‑617/16
,
EU:C:2018:32
), ορισμένοι από τους ειδικευόμενους ιατρούς άρχισαν την ειδίκευσή τους πριν από το 1982 και, επομένως, πριν από την έναρξη ισχύος της οδηγίας 82/76.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι τα υποβληθέντα ερωτήματα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, αφορούν, κατ’ ουσίαν, το ζήτημα αν το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, το άρθρο 3, παράγραφοι 1 και 2, καθώς και το παράρτημα της τροποποιηθείσας οδηγίας 75/363 έχουν την έννοια, αφενός, ότι για κάθε εκπαίδευση κατά πλήρη ή κατά μερική απασχόληση προς απόκτηση ιατρικής ειδικότητας η οποία άρχισε πριν από την έναρξη ισχύος, στις 29 Ιανουαρίου 1982, της οδηγίας 82/76 και συνεχίσθηκε μετά τη λήξη, την 1η Ιανουαρίου 1983, της προθεσμίας μεταφοράς της στην εσωτερική έννομη τάξη πρέπει να καταβάλλεται προσήκουσα αμοιβή, κατά την έννοια του εν λόγω παραρτήματος, και, αφετέρου, αν η προσήκουσα αμοιβή πρέπει, στην περίπτωση αυτή, να καταβάλλεται για όλη την περίοδο εκπαίδευσης ή μόνο για την περίοδο από την ως άνω ημερομηνία λήξης της προθεσμίας και μετά.
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατ’ εφαρμογήν των διατάξεων που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη, οι οποίες καταργήθηκαν στις 15 Απριλίου 1993 με την οδηγία 93/16, η εκπαίδευση η οποία οδηγεί στην απόκτηση διπλώματος, πιστοποιητικού ή άλλου τίτλου ιατρικής ειδικότητας και η οποία πραγματοποιήθηκε κατά πλήρη ή μερική απασχόληση πρέπει κατά κανόνα να αμείβεται προσηκόντως (απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 2018, Pantuso κ.λπ.,
C‑616/16 και C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, σκέψη
).
Εξάλλου, η υποχρέωση των κρατών μελών να καταβάλλουν προσήκουσα αμοιβή ισχύει μόνο για τις ιατρικές ειδικότητες που είναι κοινές σε όλα τα κράτη μέλη ή σε δύο ή περισσότερα από αυτά και οι οποίες διαλαμβάνονται στα άρθρα 5 ή 7 της οδηγίας 75/362/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 1975, περί αμοιβαίας αναγνωρίσεως των διπλωμάτων πιστοποιητικών και άλλων τίτλων ιατρικής και περί των μέτρων προς διευκόλυνση της πραγματικής ασκήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως και του δικαιώματος της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών (ΕΕ ειδ. έκδ. 06/001, σ. 196) (απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 2018, Pantuso κ.λπ.,
C‑616/16 και C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η υποχρέωση αυτή καταβολής αμοιβής κατά τα χρονικά διαστήματα εκπαίδευσης προς απόκτηση ιατρικής ειδικότητας, η οποία προβλέπεται στο παράρτημα της τροποποιηθείσας οδηγίας 75/363, είναι, αφ’ εαυτής, απαλλαγμένη αιρέσεων και αρκούντως ακριβής (απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 2018, Pantuso κ.λπ.,
C‑616/16 και C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εξάλλου, η εν λόγω υποχρέωση, που δεν προβλεπόταν αρχικώς στην οδηγία 75/363, επιβλήθηκε με την οδηγία 82/76, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 29 Ιανουαρίου 1982 και προς την οποία τα κράτη μέλη υποχρεούνταν να συμμορφωθούν, κατά το άρθρο της 16, το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 1982 (απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 2018, Pantuso κ.λπ.,
C‑616/16 και C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, σκέψη
).
Όσον αφορά το ζήτημα αν οι περίοδοι εκπαίδευσης προς απόκτηση ιατρικής ειδικότητας κατά πλήρη ή κατά μερική απασχόληση που άρχισαν πριν από την έναρξη ισχύος, στις 29 Ιανουαρίου 1982, της οδηγίας 82/76 και συνεχίστηκαν μετά τη λήξη, την 1η Ιανουαρίου 1983, της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας αυτής στην εσωτερική έννομη τάξη εμπίπτουν στο ratione temporis πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ένας νέος κανόνας δικαίου έχει εφαρμογή από της ενάρξεως ισχύος της πράξεως με την οποία θεσπίζεται και, μολονότι δεν εφαρμόζεται επί των εννόμων καταστάσεων οι οποίες γεννήθηκαν και διαμορφώθηκαν οριστικώς υπό το κράτος του προγενέστερου νόμου, εφαρμόζεται εντούτοις στα μελλοντικά τους αποτελέσματα, καθώς και στις νέες έννομες καταστάσεις. Το αντίθετο ισχύει σε περίπτωση που ο νέος αυτός κανόνας συνοδεύεται από ειδικές διατάξεις οι οποίες καθορίζουν συγκεκριμένα τις προϋποθέσεις διαχρονικής εφαρμογής του, προσδίδοντάς του αναδρομική ισχύ (πρβλ. απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2019, E.B.,
C‑258/17
,
EU:C:2019:17
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η εγγραφή σε ίδρυμα εκπαίδευσης για την απόκτηση ιατρικής ειδικότητας πριν από την έναρξη ισχύος, στις 29 Ιανουαρίου 1982, της οδηγίας 82/76, με σκοπό την πραγματοποίηση εκπαίδευσης υπό τους τότε ισχύοντες όρους, δημιούργησε έννομη κατάσταση η οποία διαμορφώθηκε οριστικά πριν από την έναρξη ισχύος της οδηγίας αυτής.
Επομένως, η εγγραφή αυτή και οι σχετικές περίοδοι εκπαίδευσης δεν μπορούν, ελλείψει σχετικών ειδικών διατάξεων στην οδηγία 82/76, να υπαχθούν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής για την περίοδο πριν από τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2019, E.B.,
C‑258/17
,
EU:C:2019:17
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Μόνο κατά τη λήξη της προθεσμίας για τη μεταφορά της οδηγίας 82/76 στην εσωτερική έννομη τάξη, δηλαδή από την 1η Ιανουαρίου 1983 και μετά, υπήχθησαν στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης τα αποτελέσματα εγγραφής που πραγματοποιήθηκε πριν από την έναρξη ισχύος της εν λόγω οδηγίας (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2019, E.B.,
C‑258/17
,
EU:C:2019:17
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Όσον αφορά την εκπαίδευση που πραγματοποιήθηκε μετά την ημερομηνία λήξης, την 1η Ιανουαρίου 1983, της προθεσμίας για τη μεταφορά της οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη, μια τέτοια εγγραφή συνέχισε να παράγει τα αποτελέσματά της καθ’ όλη τη διάρκεια της εκπαίδευσης και κατόπιν της ως άνω ημερομηνίας λήξης.
Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η κατάσταση ενός ιατρού ο οποίος ενεγράφη σε ίδρυμα εκπαίδευσης για την απόκτηση ιατρικής ειδικότητας πριν από τις 29 Ιανουαρίου 1982 αποτελεί κατάσταση γεννηθείσα πριν από την έναρξη ισχύος της οδηγίας 82/76, της οποίας όμως τα μελλοντικά αποτελέσματα διέπονται από την εν λόγω οδηγία από τη λήξη, την 1η Ιανουαρίου 1983, της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη.
Κατά συνέπεια, εφόσον, όπως προκύπτει από τη σκέψη 34 της παρούσας αποφάσεως, για κάθε εκπαίδευση κατά πλήρη και κατά μερική απασχόληση προς απόκτηση ιατρικής ειδικότητας που άρχισε το 1982 πρέπει, για το χρονικό διάστημα από 1ης Ιανουαρίου 1983 έως το πέρας της πραγματοποιηθείσας εκπαίδευσης, να καταβάλλεται προσήκουσα αμοιβή, κατά την έννοια του παραρτήματος της τροποποιηθείσας οδηγίας 75/363, μια τέτοια υποχρέωση καταβολής αμοιβής ισχύει επίσης, υπό τις ίδιες προϋποθέσεις, για την εκπαίδευση που άρχισε πριν από την έναρξη ισχύος, στις 29 Ιανουαρίου 1982, της οδηγίας 82/76.
Πράγματι, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι οι μεταβατικοί κανόνες που περιέχονται στα άρθρα 12 και 14 της οδηγίας 82/76 δεν μπορούν να θεωρηθούν ότι περιόρισαν χρονικά την υποχρέωση καταβολής προσήκουσας αμοιβής στους ιατρούς για την εκπαίδευσή τους προς απόκτηση ιατρικής ειδικότητας (πρβλ. απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 2018, Pantuso κ.λπ.,
C‑616/16 και C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, σκέψεις
και
).
Όσον αφορά, εξάλλου, τη δυνατότητα των ειδικευόμενων ιατρών να λάβουν προσήκουσα αποζημίωση για τη ζημία που προκλήθηκε λόγω της παράλειψης μεταφοράς της οδηγίας 82/76 στην εσωτερική έννομη τάξη για τις περιόδους εκπαίδευσης κατά πλήρη ή μερική απασχόληση προς απόκτηση ιατρικής ειδικότητας οι οποίες άρχισαν πριν από τη έναρξη ισχύος, στις 29 Ιανουαρίου 1982, της οδηγίας 82/76 και συνεχίσθηκαν μετά τη λήξη, την 1η Ιανουαρίου 1983, της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας αυτής στην εσωτερική έννομη τάξη, υπενθυμίζεται ότι, όταν, λόγω της απουσίας εθνικών μέτρων μεταφοράς της οδηγίας 82/76 στην εσωτερική έννομη τάξη, το προβλεπόμενο από την οδηγία αυτή αποτέλεσμα δεν μπορεί να επιτευχθεί διά της σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου, το δίκαιο της Ένωσης επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να αποκαθιστούν τις ζημίες που προκλήθηκαν στους ιδιώτες λόγω της παράλειψης μεταφοράς της εν λόγω οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη, εφόσον πληρούνται τρεις προϋποθέσεις, δηλαδή εφόσον ο παραβιασθείς κανόνας δικαίου έχει ως σκοπό την απονομή στους ιδιώτες δικαιωμάτων των οποίων το περιεχόμενο δύναται να προσδιορισθεί, εφόσον πρόκειται για κατάφωρη παράβαση και εφόσον υφίσταται άμεση αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παραβάσεως της υποχρεώσεως του κράτους και της βλάβης που υπέστησαν οι ζημιωθέντες (πρβλ. απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 2018, Pantuso κ.λπ.,
C‑616/16 και C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Στο αιτούν δικαστήριο απόκειται να εξακριβώσει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές προκειμένου, δυνάμει του δικαίου της Ένωσης, να στοιχειοθετηθεί ευθύνη του εν λόγω κράτους μέλους.
Λαμβανομένων υπόψη όλων των προεκτεθέντων, στα υποβληθέντα ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, το άρθρο 3, παράγραφοι 1 και 2, καθώς και το παράρτημα της τροποποιηθείσας οδηγίας 75/363 έχουν την έννοια ότι για κάθε εκπαίδευση κατά πλήρη ή μερική απασχόληση προς απόκτηση ιατρικής ειδικότητας η οποία άρχισε πριν από την έναρξη ισχύος, στις 29 Ιανουαρίου 1982, της οδηγίας 82/76 και συνεχίσθηκε μετά τη λήξη, την 1η Ιανουαρίου 1983, της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας αυτής στην εσωτερική έννομη τάξη πρέπει, για την περίοδο της εν λόγω εκπαίδευσης από την 1η Ιανουαρίου 1983 και μέχρι τη λήξη της, να καταβάλλεται προσήκουσα αμοιβή, κατά την έννοια του παραρτήματος αυτού, υπό την προϋπόθεση ότι η εκπαίδευση αφορά ιατρική ειδικότητα η οποία είναι κοινή σε όλα τα κράτη μέλη ή σε δύο ή περισσότερα εξ αυτών και μνημονεύεται στα άρθρα 5 ή 7 της οδηγίας 75/362.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, το άρθρο 3, παράγραφοι 1 και 2, και το παράρτημα της οδηγίας 75/363/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 1975, περί του συντονισμού των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν τις δραστηριότητες των ιατρών, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 82/76/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιανουαρίου 1982, έχουν την έννοια ότι για κάθε εκπαίδευση κατά πλήρη ή μερική απασχόληση προς απόκτηση ιατρικής ειδικότητας η οποία άρχισε πριν από την έναρξη ισχύος, στις 29 Ιανουαρίου 1982, της οδηγίας 82/76 και συνεχίσθηκε μετά τη λήξη, την1η Ιανουαρίου 1983, της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας αυτής στην εσωτερική έννομη τάξη πρέπει, για την περίοδο της εν λόγω εκπαίδευσης από την 1η Ιανουαρίου 1983 και μέχρι τη λήξη της, να καταβάλλεται προσήκουσα αμοιβή, κατά την έννοια του παραρτήματος αυτού, υπό την προϋπόθεση ότι η εκπαίδευση αφορά ιατρική ειδικότητα η οποία είναι κοινή σε όλα τα κράτη μέλη ή σε δύο ή περισσότερα εξ αυτών και μνημονεύεται στα άρθρα 5 ή 7 της οδηγίας 75/362/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 1975, περί αμοιβαίας αναγνωρίσεως των διπλωμάτων πιστοποιητικών και άλλων τίτλων ιατρικής και περί των μέτρων προς διευκόλυνση της πραγματικής ασκήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως και του δικαιώματος της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.