CELEX: 62015CJ0587
Odesłanie prejudycjalne
Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych
Wypadek mający miejsce w 2006 r. między pojazdami, które mają zwykłe miejsce postoju w dwóch różnych państwach członkowskich
Przepisy wewnętrzne rady krajowych biur ubezpieczeniowych państw członkowskich
Brak właściwości Trybunału
Dyrektywa 2009/103/WE
Brak możliwości zastosowania ratione temporis
Dyrektywy 72/166/WE i 2000/26/WE
Brak możliwości zastosowania ratione materiae
Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
Brak możliwości zastosowania
Brak stosowania prawa Unii

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni:
—
art. 3 ust. 4, art. 5 ust. 1 i 4, art. 6 ust. 1 i art. 10 Przepisów wewnętrznych Rady Biur przyjętych w drodze umowy zawartej w dniu 30 maja 2002 r. między krajowymi biurami ubezpieczeniowymi państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz innych państw stowarzyszonych, która stanowi dodatek do decyzji Komisji 2003/564/WE z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie stosowania dyrektywy Rady 72/166/EWG w odniesieniu do kontrolowania ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych (
Dz.U. 2003, L 192, s. 23
– wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 6, t. 6, s. 55, zwanych dalej „przepisami wewnętrznymi”);
—
art. 2, art. 10 ust. 1 i 4 oraz art. 24 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności (
Dz.U. 2009, L 263, s. 11
) oraz
—
art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).
Powyższy wniosek został przedstawiony w ramach sporu między Lietuvos Respublikos transporto priemonių draudikų biuras (litewskim biurem ubezpieczeń komunikacyjnych, zwanym dalej „biurem B”) a Gintarasem Dockevičiusem i Jurgitą Dockevičienė, obywatelami litewskimi, w przedmiocie skargi regresowej, w drodze której biuro B dąży do zasądzenia od pozwanych w postępowaniu głównym, którzy nie spełniali ciążącego na nich obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, w chwili gdy uczestniczyli w wypadku drogowym mającym miejsce w Niemczech, na jego rzecz zwrotu kwot wypłaconych niemieckiemu krajowemu biuru ubezpieczeniowemu (zwanemu dalej „biurem A”) tytułem zwrotu kwot wypłaconych przez to biuro z tytułu odszkodowania na rzecz drugiej strony uczestniczącej w owym wypadku.
Ramy prawne
Prawo Unii
Zgodnie z art. 2 dyrektywy Rady 72/166/EWG z dnia 24 kwietnia 1972 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności (
Dz.U. 1972, L 103, s. 1
– wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 6, t. 1, s. 10; sprostowanie
Dz.U. 1973, L 75, s. 30
), zmienionej dyrektywą 2005/14/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. (
Dz.U. 2005, L 149, s. 14
) (zwanej dalej „dyrektywą 72/166”):
„1.   Państwa członkowskie odstępują od kontrolowania ubezpieczenia w zakresie odpowiedzialności cywilnej w przypadku samochodów, które mają zwykłe miejsce postoju na terytorium innego państwa członkowskiego oraz w przypadku pojazdów, które wjeżdżają na ich terytorium z terytorium innego państwa członkowskiego i mają zwykłe miejsce postoju na terytorium państwa trzeciego. Państwa członkowskie mogą jednak prowadzić niesystematyczne kontrole ubezpieczenia, pod warunkiem że nie są one dyskryminacyjne i są dokonywane w ramach kontroli, której wyłącznym celem nie jest sprawdzenie ubezpieczenia.
2.   Odnośnie [do] pojazdów normalnie przebywających [mających zwykłe miejsce postoju] na terytorium jednego z państw członkowskich przepisy niniejszej dyrektywy, z wyjątkiem art. 3 i 4, mają zastosowanie:
—
po zawarciu porozumienia między dziewięcioma krajowymi biurami ubezpieczeniowymi, zgodnie z którym każde biuro krajowe gwarantuje, zgodnie z przepisami swojego prawa krajowego o obowiązkowym ubezpieczeniu, rozliczenie szkód odnoszących się do wypadków, które zdarzyły się na jego terytorium, spowodowanych przez pojazdy normalnie przebywające [mające zwykłe miejsce postoju] na terytorium innego państwa członkowskiego, bez względu na to, czy pojazd był ubezpieczony, czy nie,
—
od daty ustalonej przez Komisję, po upewnieniu się przez nią w bliskiej współpracy z państwami członkowskimi, że takie porozumienie zostało zawarte,
—
na okres obowiązywania tego porozumienia”.
Artykuł 1 ust. 4 i 7 drugiej dyrektywy Rady 84/5/EWG z dnia 30 grudnia 1983 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ubezpieczenia w zakresie odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów silnikowych (
Dz.U. 1984, L 8, s. 17
– wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 6, t. 7, s. 3), zmienionej dyrektywą 2005/14 (zwanej dalej „dyrektywą 84/5”), stanowi:
„4.
Każde państwo członkowskie utworzy lub upoważni instytucję mającą za zadanie wypłacanie odszkodowań, co najmniej w granicach obowiązkowego ubezpieczenia, za szkody majątkowe lub szkody na osobie spowodowane przez nieustalony pojazd lub pojazd, w stosunku do którego nie spełniono obowiązku ubezpieczenia, o którym mowa w ust. 1.
Pierwszy ustęp nie narusza prawa państw członkowskich do uznawania odszkodowania wypłacanego przez tę instytucję za pomocnicze lub główne, a także prawa do ustanowienia przepisów regulujących zaspokajanie roszczeń przysługujących tej instytucji wobec osoby odpowiedzialnej lub osób odpowiedzialnych za spowodowanie wypadku i innych ubezpieczycieli lub organów zabezpieczenia społecznego zobowiązanych do wypłaty odszkodowania poszkodowanemu w związku z tym samym wypadkiem. Jednakże państwa członkowskie nie mogą zezwolić tej instytucji na uzależnienie wypłaty odszkodowania od wykazania przez poszkodowanego w jakikolwiek sposób, że osoba odpowiedzialna jest niezdolna do wypłacenia odszkodowania lub odmawia jego zapłaty.
[…]
7.
Każde państwo członkowskie stosuje swoje własne przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne w zakresie wypłacania odszkodowania przez tę instytucję, bez uszczerbku dla istnienia innej praktyki korzystniejszej dla poszkodowanego”.
Artykuł 1 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2000/26/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 maja 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ubezpieczenia w zakresie odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, zmieniającej dyrektywy Rady 73/239/EWG i 88/357/EWG (
Dz.U. 2000, L 181, s. 65
– wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 6, t. 3, s. 331), przewiduje:
„Celem niniejszej dyrektywy jest ustanowienie specjalnych przepisów mających zastosowanie do stron poszkodowanych, uprawnionych do odszkodowania w związku ze stratą lub szkodą powstałą w wyniku wypadku, który miał miejsce w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie stałego miejsca zamieszkania strony poszkodowanej, spowodowaną użytkowaniem pojazdów ubezpieczonych i mających stałe miejsce postoju w państwie członkowskim”.
Artykuł 6 ust. 1 i 2 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:
„1.   Każde państwo członkowskie ustanawia lub zatwierdza organ odszkodowawczy odpowiedzialny za zapewnianie odszkodowań stronom poszkodowanym w przypadkach określonych w art. 1.
Strony poszkodowane mogą zgłaszać roszczenie do organu odszkodowawczego w ich państwie członkowskim zamieszkania:
a)
jeżeli w okresie trzech miesięcy od dnia, w którym strona poszkodowana przedstawiła swoje roszczenie o odszkodowanie zakładowi ubezpieczeń pojazdu, którego użytkowanie było powodem wypadku lub jego przedstawicielowi, zakład ubezpieczeń lub jego przedstawiciel nie dostarczył uzasadnionej odpowiedzi na kwestie poruszone w roszczeniu; lub
b)
jeżeli zakład ubezpieczeń nie wyznaczył swojego przedstawiciela w kraju zamieszkania strony poszkodowanej zgodnie z art. 4 ust. 1. W tym przypadku strony poszkodowane mogą nie zgłaszać [nie mogą zgłosić] roszczenia organowi odszkodowawczemu, jeżeli przedstawiły roszczenie o odszkodowanie bezpośrednio zakładowi ubezpieczeń pojazdu, którego użytkowanie było powodem wypadku i jeżeli otrzymały uzasadnioną odpowiedź w okresie [terminie] trzech miesięcy od daty zgłoszenia roszczenia.
Strony poszkodowane [nie] mogą [jednak] przedstawić roszczenia organowi odszkodowawczemu, jeżeli podjęły działania prawne [na drodze sądowej] bezpośrednio przeciwko zakładowi ubezpieczeń.
Organ odszkodowawczy podejmuje działania w okresie [terminie] dwóch miesięcy od daty, kiedy strona poszkodowana zgłosiła mu roszczenie o odszkodowanie, jednak zakończy swoje działania, jeżeli zakład ubezpieczeń lub jego przedstawiciel udzieli następnie uzasadnionej odpowiedzi na roszczenie.
Organ odszkodowawczy bezzwłocznie informuje:
a)
zakład ubezpieczeń pojazdu, którego użytkowanie było powodem wypadku, lub jego przedstawiciela;
b)
organ odszkodowawczy w państwie członkowskim, w którym zarejestrowany jest zakład ubezpieczeń wystawiający polisę;
c)
osobę, która spowodowała wypadek, jeżeli jest znana,
że odebrało [otrzymał] roszczenie [o odszkodowanie] od strony poszkodowanej i że odpowie na to roszczenie w okresie [terminie] dwóch miesięcy od zgłoszenia roszczenia.
Przepis ten nie ma wpływu na zastosowanie prawa państw członkowskich do uznania odszkodowania ze strony tego organu za pomocnicze lub niepomocnicze oraz prawa do określenia przepisami rozstrzygnięcia roszczeń między tym organem a osobą lub osobami, które spowodowały wypadek i innymi zakładami ubezpieczeń lub organami zabezpieczenia społecznego, które mają obowiązek zapewnienia odszkodowania stronie poszkodowanej w związku z tym samym wypadkiem. Państwa członkowskie nie mogą jednak dopuścić, aby organ odszkodowawczy uzależniał wypłatę odszkodowania od jakichkolwiek warunków innych niż określone w niniejszej dyrektywie, w szczególności od ustalenia przez stronę poszkodowaną w jakikolwiek sposób, że osoba odpowiedzialna nie jest w stanie lub odmawia zapłacenia odszkodowania.
2.   Organ odszkodowawczy, który wypłacił odszkodowanie stronie poszkodowanej w państwie członkowskim jej miejsca zamieszkania, uprawniony jest do domagania się zwrotu wypłaconej sumy w drodze odszkodowania ze strony organu odszkodowawczego w państwie członkowskim, w którym zarejestrowane jest przedsiębiorstwo ubezpieczeniowe, które wystawiło polisę.
Ten ostatni organ następnie dysponuje subrogacją strony poszkodowanej w jej prawach przeciwko osobie, która spowodowała wypadek, lub zakładowi ubezpieczeń w zakresie, w jakim organ odszkodowawczy w państwie członkowskim miejsca zamieszkania strony poszkodowanej zapewnił odszkodowanie za poniesioną stratę lub szkodę. Każde państwo członkowskie zobowiązane jest do uznania tej subrogacji przewidzianej przepisami dowolnego innego państwa członkowskiego”.
Dyrektywą 2009/103 skodyfikowano istniejące uprzednio dyrektywy w dziedzinie obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i w związku z tym, zgodnie z jej art. 30, uchylono te dyrektywy ze skutkiem od dnia 27 października 2009 r. Zgodnie z tabelą korelacji figurującą w załączniku II do tej dyrektywy art. 2 ust. 2 dyrektywy 72/166 odpowiada art. 2 dyrektywy 2009/103, art. 1 ust. 4 i 7 dyrektywy 84/5 odpowiada art. 10 ust. 1 i 4 dyrektywy 2009/103 oraz art. 6 ust. 2 dyrektywy 2000/26 odpowiada art. 24 ust. 2 dyrektywy 2009/103.
Przepisy wewnętrzne
Artykuł 3 ust. 1 przepisów wewnętrznych stanowi:
„W przypadku gdy biuro zostało poinformowane o wypadku, który zdarzył się na terytorium kraju pozostającego w jego kompetencji, w którym uczestniczył pojazd z innego kraju, przechodzi ono, bez oczekiwania na formalne roszczenie, do zbadania okoliczności wypadku. Biuro możliwie najszybciej zawiadamia o każdym takim wypadku ubezpieczyciela, który wydał zieloną kartę lub polisę ubezpieczeniową lub, jeżeli [gdy jest to] właściwe, zawiadamia zainteresowane biuro. Każde zaniechanie zawiadomienia nie świadczy jednakże przeciw niemu.
Jeżeli, w toku tego dochodzenia, biuro stwierdzi, że ubezpieczyciel pojazdu uczestniczącego w wypadku jest zidentyfikowany oraz że korespondent tego ubezpieczyciela został zatwierdzony zgodnie z przepisami art. 4, przesyła tę informację niezwłocznie do korespondenta w celu podjęcia dalszego działania”.
Artykuł 3 ust. 4 przepisów wewnętrznych stanowi:
„Wszelkie roszczenia są rozpatrywane przez biuro w pełni niezależnie, zgodnie z przepisami ustawowymi i wykonawczymi stosowanymi w kraju wypadku odnoszącymi się do odpowiedzialności, odszkodowania dla stron poszkodowanych oraz [obowiązkowego] ubezpieczenia [komunikacyjnego] w najlepszym interesie ubezpieczyciela, który wystawił zieloną kartę lub polisę ubezpieczeniową lub, jeżeli [gdy jest to] właściwe, zainteresowanego biura.
Biuro ma wyłączne kompetencje w zakresie wszelkich spraw dotyczących interpretacji prawa stosowanego w kraju wypadku (nawet jeżeli odnosi się do przepisów prawa stosowanego w innym kraju) oraz do zaspokojenia roszczenia. Z zastrzeżeniem ostatniego przepisu biuro, na wyraźne żądanie, informuje zainteresowane biuro lub ubezpieczyciela, przed podjęciem ostatecznej decyzji”.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 przepisów wewnętrznych:
„Jeżeli biuro lub przedstawiciel, którego to biuro wyznaczyło do tych celów, zaspokoił wszelkie roszczenia powstałe w wyniku tego samego wypadku, wysyła ono w nieprzekraczalnym terminie jednego roku od daty ostatniej dokonanej płatności na rzecz strony poszkodowanej, faksem lub pocztą elektroniczną do członka biura, które wydało zieloną kartę lub polisę ubezpieczeniową lub, jeżeli [gdy jest to] właściwe, do zainteresowanego biura żądanie zwrotu określające:
1.1.
kwoty zapłacone jako odszkodowanie stronom poszkodowanym w drodze rozstrzygnięcia polubownego lub nakazu [orzeczenia] sądowego;
1.2
kwoty wypłacone na usługi zewnętrzne w zakresie rozpatrywania i zaspokajania każdego roszczenia oraz wszelkie koszty poniesione szczególnie w związku z postępowaniami sądowymi, które zostałyby poniesione w podobnych okolicznościach przez ubezpieczyciela mającego siedzibę w kraju wypadku;
1.3.
prowizj[ę] za rozpatrzenie w celu pokrycia wszelkich innych opłat obliczonych według zasad zatwierdzonych przez Radę Biur.
Jeżeli roszczenia wynikające z tego samego wypadku zostają rozpatrzone bez wypłaty jakiegokolwiek odszkodowania, można żądać kwot przewidzianych w ust. 1 pkt 2 powyżej oraz minimalnej opłaty ustalonej przez Radę Biur zgodnie z ust. 1 pkt 3 powyżej”.
Artykuł 5 ust. 4 przepisów wewnętrznych stanowi:
„Dokumenty uzupełniające, włączając obiektywny dowód, że odszkodowanie należne poszkodowanym stronom zostało zapłacone, zostają wysłane niezwłocznie na żądanie, bez opóźnień w stosunku do zwrotu”.
Artykuł 6 ust. 1 przepisów wewnętrznych ma następujące brzmienie:
„Każde biuro gwarantuje zwrot przez jego członków każdej kwoty żądanej zgodnie z przepisami art. 5 przez biuro kraju wypadku lub przez przedstawiciela, którego wyznaczyło do tych celów.
Jeżeli członek nie dokona [żądanej od niego] płatności w terminie dwóch miesięcy określonych w art. 5, biuro, do którego należy członek, samo dokona zwrotu zgodnie z warunkami opisanymi poniżej, po otrzymaniu wezwania do gwarancji ze strony biura kraju wypadku lub przez przedstawiciela, którego wyznaczyło do tych celów.
Biuro występujące jako poręczyciel dokonuje płatności w terminie jednego miesiąca. Z chwilą upłynięcia tego terminu, odsetki za zwłokę w wysokości 12% rocznie od kwoty należnej, liczone od daty żądania gwarancji do daty otrzymania płatności przez bank beneficjenta stosuje się automatycznie.
Wezwanie do gwarancji dokonywane jest za pośrednictwem faksu lub poczty elektronicznej w terminie 12 miesięcy od daty wysłania żądania zwrotu na mocy art. 5. Z chwilą upłynięcia tego terminu oraz bez uszczerbku dla wszelkich odsetek za zwłokę, za które biuro może być odpowiedzialne, odpowiedzialność biura występującego jako poręczyciel jest ograniczona do kwoty roszczenia [żądanej] od jego członka powiększonej o dwunastomiesięczne odsetki obliczone w stosunku rocznym 12%.
Wezwanie do gwarancji nie jest dopuszczalne, jeżeli jest dokonane w terminie przekraczającym dwa lata od wysłania żądania zwrotu”.
Artykuł 10 przepisów wewnętrznych brzmi następująco:
„Biura, do których stosuje się przepisy niniejszej sekcji, gwarantują, na zasadzie pełnej wzajemności, zwrot wszelkich kwot płatnych na mocy niniejszych przepisów powstałych w wyniku każdego wypadku, w którym uczestniczył pojazd mający stałe miejsce postoju na terytorium państwa pozostającego w kompetencji każdego z tych biur, niezależnie od tego, czy pojazd jest ubezpieczony”.
Prawo litewskie
W chwili zaistnienia okoliczności faktycznych będących przedmiotem sporu w postępowaniu głównym Transporto priemonių valdytojų civilinės atsakomybės privalomojo draudimo įstatymas (ustawa w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych) z dnia 5 marca 2004 r. (Žin., 2004, nr 46–1498), w wersji obowiązującej w dniu zaistnienia okoliczności faktycznych będących przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, stanowiła w art. 17 ust. 4:
„[Biuro B] wypłaca odszkodowanie za szkody spowodowane w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej zgodnie z przepisami krajowymi tego innego państwa członkowskiego (którego krajowe biuro ubezpieczeniowe podpisało przepisy wewnętrzne), jeśli osoba odpowiedzialna, której pojazd mechaniczny ma zwykłe miejsce postoju na terytorium Republiki Litewskiej, nie jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych. […] [Biuro B] wypłaca odszkodowanie także w innych przypadkach zgodnie z wymogami przepisów wewnętrznych”.
Artykuł 23 ust. 5 tej ustawy przewidywał:
„Po wypłacie kwoty dochodzonej przez organ odszkodowawczy innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej [biuro B] jest upoważnione do domagania się zwrotu wypłaconej kwoty od osoby odpowiedzialnej, która nie jest ubezpieczona lub od ubezpieczyciela osoby odpowiedzialnej”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
W dniu 20 lipca 2006 r. miał miejsce w Niemczech wypadek drogowy, w trakcie którego pojazd prowadzony przez G. Dockevičiusa i należący do J. Dockevičienė zderzył się z pojazdem prowadzonym przez K. Florosa, obywatela niemieckiego zamieszkałego w Niemczech. Pojazd należący do J. Dockevičienė nie był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem komunikacyjnym odpowiedzialności cywilnej.
W protokole wypadku sporządzonym przez służbę policyjną we Frankfurcie nad Menem (Niemcy) stwierdzono, że na miejscu wypadku nie można było w sposób niezbity ustalić okoliczności i przyczyn wypadku. Obaj kierowcy zostali uznani za poszkodowanych w wypadku i zarazem oskarżeni o naruszenie kodeksu drogowego; za owe naruszenia na K. Florosa i G. Dockevičiusa zostały nałożone grzywny, odpowiednio, w wysokości 35 EUR i 60 EUR. We wspomnianym protokole zostało bowiem stwierdzone, że K. Floros prowadził samochód, nie zachowując przy tym odstępu bezpieczeństwa, gdy uderzył w inny pojazd w trakcie hamowania, którym G. Dockevičius jechał do tyłu, nie zachowując wymaganej szczególnej ostrożności.
Jako że wniosek o odszkodowanie skierowany w związku z tym wypadkiem przez K. Florosa do biura A został oddalony przez to biuro, K. Floros wytoczył przed Landgericht Frankfurt (sąd okręgowy we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) powództwo o zasądzenie od tego biura zapłaty na jego rzecz kwoty 4095 EUR tytułem odszkodowania za szkodę poniesioną w trakcie owego wypadku.
Wyrokiem zaocznym z dnia 27 grudnia 2010 r. Landgericht Frankfurt (sąd okręgowy we Frankfurcie nad Menem) oddalił to powództwo jako bezzasadne i niepoparte dowodami. W dniu 8 sierpnia 2011 r. sąd ten, orzekając w składzie kolegialnym, utrzymał w mocy ów wyrok.
W dniu 31 stycznia 2012 r. Oberlandesgericht Frankfurt (wyższy sąd krajowy we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) wezwał biuro A i K. Florosa do zawarcia ugody w sprawie sporu, uwzględniającej wniosek K. Florosa.
Następnie biuro A wypłaciło K. Florosowi żądaną kwotę oraz kwotę 3643,71 EUR z tytułu kosztów postępowania i zwróciło się do biura B z żądaniem zwrotu łącznej kwoty 8352,96 EUR.
Biuro B spełniło żądanie biura A i zażądało od pozwanych w postępowaniu głównym, by zwrócili mu tę kwotę. Jako że nie spełnili oni tego żądania, biuro B wniosło do Marijampolės rajono apylinkės teismas (sądu rejonowego w Mariampolu, Litwa) powództwo regresowe o zasądzenie od pozwanych w postępowaniu głównym zwrotu na jego rzecz wspomnianej kwoty.
Wyrokiem z dnia 5 maja 2014 r. Marijampolės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Mariampolu) uwzględnił to powództwo, uznając, że biuro A jest wyłącznie właściwe w zakresie wszelkich kwestii związanych z interpretacją prawa mającego zastosowanie w państwie członkowskim, w którym doszło do wypadku, oraz z zaspokojeniem roszczenia. Wobec powyższego, ponieważ biuro B wniosło powództwo regresowe przeciwko osobie odpowiedzialnej za powstałą szkodę, a osoba ta zakwestionowała powstanie jej odpowiedzialności zgodnie z prawem państwa członkowskiego, w którym miał miejsce wypadek, na stronie pozwanej spoczywał obowiązek przedstawienia dowodów na poparcie zarzutów i argumentów wysuniętych w jej obronie.
W dniu 7 października 2014 r. Kauno apygardos teismas (sąd okręgowy w Kownie, Litwa) uwzględnił apelację od powyższego wyroku wniesioną przez pozwanych w postępowaniu głównym, uchylił ów wyrok i oddalił powództwo biura B. Sąd apelacyjny orzekł, że z uwagi na okoliczność, iż osoba odpowiedzialna za szkodę nie była stroną rozmów między biurami ubezpieczeniowymi i nie zaakceptowała kwoty szkody, dostarczone przez biuro B dane, które dotyczyły wypłaty odszkodowania poszkodowanej przez biuro A, nie mogły zostać uznane za wystarczające same w sobie i udowadniać w wiarygodny sposób szkody.
Sąd apelacyjny zauważył także, że w tego rodzaju postępowaniu ciężar dowodu wysokości szkody i związku przyczynowego spoczywa na stronie wnoszącej powództwo dotyczące roszczenia regresowego. Zdaniem tego sądu przepisy wewnętrzne regulują wyłącznie stosunki pomiędzy krajowymi biurami ubezpieczeniowymi i nie mają bezpośredniego zastosowania do stosunków pomiędzy krajowymi biurami ubezpieczeniowymi a osobami trzecimi. Ani ustawa w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, ani dyrektywa 2009/103 nie przewidują, że krajowe biuro ubezpieczeniowe zainteresowanego państwa członkowskiego może po tym, jak zwróciło ono krajowemu biuru ubezpieczeniowemu innego państwa członkowskiego kwotę wypłaconego przez to biuro odszkodowania, uzyskać zasądzenie zapłaty tej kwoty od osoby, która spowodowała szkodę, bez przeprowadzenia oceny zasadności wymiaru owej kwoty.
Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (sąd najwyższy Litwy), do którego biuro B wniosło skargę kasacyjną na wyrok z dnia 7 października 2014 r. wydany przez Kauno apygardos teismas (sąd okręgowy w Kownie), zauważył, że ów wyrok jest zasadniczo zgodny z jego własnym orzecznictwem, zgodnie z którym między innymi na krajowym biurze ubezpieczeniowym zainteresowanego państwa członkowskiego spoczywa ciężar dowodu dotyczący związku przyczynowego między zachowaniem osoby, która uczestniczyła w wypadku, a powstałą szkodą.
Biuro B utrzymuje jednak, że przepisy wewnętrzne regulują nie tylko stosunki między samymi krajowymi biurami ubezpieczeniowymi, ale także stosunki między tymi biurami a osobami trzecimi. W związku z tym, jako że biuro B zwróciło zgodnie z tymi przepisami biuru A zapłacone przez to biuro kwoty, pozwani w postępowaniu głównym są zobowiązani zwrócić mu te kwoty. W takich okolicznościach to właśnie na nich spoczywał ciężar dowodu, w szczególności w odniesieniu do braku wspomnianego związku przyczynowego. Nie narusza to prawa do obrony przysługującego pozwanym w postępowaniu głównym, gdyż mogli oni podjąć kroki i bronić swych praw w sporach, które miały miejsce w tym przypadku w Niemczech.
Sąd odsyłający ma wątpliwości co do zasadności powyższej argumentacji i zwraca przede wszystkim uwagę, że w niniejszym przypadku na biurze A nie ciążył obowiązek poinformowania pozwanych w postępowaniu głównym o postępowaniu w sprawie zaspokojenia roszczeń. Ani dyrektywa 2009/103, ani przepisy wewnętrzne nie przewidują bowiem wyraźnie takiego mechanizmu przekazywania informacji ani sposobu jego funkcjonowania.
Co więcej, G. Dockevičius nadal kwestionował okoliczność, jakoby powinien on zostać pociągnięty do odpowiedzialności cywilnej z powodu wypadku, zaś informacje znajdujące się w aktach sprawy nie pozwalają na wyciągnięcie przeciwnego wniosku. Wreszcie wypłata odszkodowania na rzecz K. Florosa miała miejsce na podstawie ugody, w której nie uczestniczył G. Dockevičius i w której nie stwierdzono odpowiedzialności cywilnej tego ostatniego.
Sąd odsyłający zastanawia się zatem, czy w takich okolicznościach G. Dockevičius może zostać uznany za odpowiedzialnego za wydatki poniesione przez biuro B.
W tych okolicznościach Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (sąd najwyższy Litwy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 2, art. 10 ust. 1 i 4 i art. 24 ust. 2 dyrektywy 2009/103, art. 3 ust. 4, art. 5 ust. 1 i 4, art. 6 ust. 1 i art. 10 przepisów wewnętrznych oraz art. 47 [karty] (łącznie lub odrębnie, lecz bez ograniczania się do ww. przepisów) należy rozumieć i interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy:
—
krajowe biuro ubezpieczeniowe (biuro A) wypłaca odszkodowanie stronie poszkodowanej w wypadku drogowym, który miał miejsce w państwie członkowskim, w którym biuro to jest zarejestrowane, ponieważ obywatel innego państwa członkowskiego odpowiedzialny za szkodę nie był ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej;
—
ze względu na to odszkodowanie biuro A wstępuje w prawa strony poszkodowanej i domaga się od krajowego biura ubezpieczeniowego w kraju pochodzenia osoby odpowiedzialnej (biura B) zwrotu kosztów poniesionych w ramach zaspokojenia roszczenia;
—
biuro B spełnia wystosowane przez biuro A żądanie zwrotu, bez przeprowadzenia własnego niezależnego dochodzenia i bez zwrócenia się o udzielenie dodatkowych informacji;
—
biuro B wszczyna postępowanie sądowe przeciwko pozwanym (osobie odpowiedzialnej i właścicielowi pojazdu) dotyczące roszczenia regresowego z tytułu poniesionych wydatków,
powód w tym postępowaniu (biuro B) może uzasadnić swe roszczenie względem pozwanych (osoby odpowiedzialnej i właściciela pojazdu) wyłącznie okolicznością, że dokonał wypłaty na rzecz biura A i na powodzie tym nie spoczywa żaden obowiązek ustalenia, że zostały spełnione przesłanki powstania odpowiedzialności cywilnej pozwanego/osoby odpowiedzialnej (wina, czyn bezprawny, związek przyczynowy i wysokość szkody) oraz żaden obowiązek ustalenia, że przy wypłacie odszkodowania stronie poszkodowanej prawo innego państwa zostało właściwie zastosowane?
2)
Czy art. 24 ust. 1 akapit piąty lit. c) dyrektywy 2009/103 i art. 3 ust. 1 i 4 przepisów wewnętrznych (łącznie lub odrębnie, lecz bez ograniczania się do ww. przepisów) należy rozumieć i interpretować w ten sposób, że przed wydaniem ostatecznej decyzji o wypłacie odszkodowania za szkodę poniesioną przez stronę poszkodowaną biuro A musi poinformować w jasny i zrozumiały sposób (także uwzględniwszy język, w jakim dostarczane są informacje) osobę odpowiedzialną i właściciela pojazdu (jeśli nie jest to ta sama osoba) o wszczęciu procedury zaspakajania roszczeń i jej przebiegu oraz zapewnić im odpowiedni czas na przedłożenie uwag lub zastrzeżeń dotyczących decyzji, jaka ma być wydana w odniesieniu do wypłaty odszkodowania i jego wysokości?
3)
Jeśli na pytanie pierwsze zostanie udzielona odpowiedź przecząca [czyli, jeśli pozwani (osoba odpowiedzialna i właściciel pojazdu) mogą wymagać od powoda (biura B) przedstawienia dowodów lub mogą podnieść wszelkie zastrzeżenia lub wątpliwości dotyczące między innymi okoliczności wypadku drogowego, stosowania przepisów prawnych dotyczących odpowiedzialności cywilnej osoby odpowiedzialnej, wysokości szkody oraz sposobu jej obliczenia], to czy art. 2, art. 10 ust. 1 i art. 24 ust. 2 dyrektywy 2009/103 oraz art. 3 ust. 4 akapit drugi przepisów wewnętrznych (łącznie lub odrębnie, lecz bez ograniczania się do ww. przepisów) należy rozumieć i interpretować w ten sposób, że niezależnie od faktu, iż biuro B przed wydaniem ostatecznej decyzji nie zwróciło się do biura A o dostarczenie informacji na temat wykładni ustawodawstwa obowiązującego w kraju, w którym miał miejsce wypadek, oraz zaspokojenia roszczeń, biuro A musi w każdym razie dostarczyć biuru B te informacje na jego wniosek, wraz z wszelkimi innymi informacjami, których biuro B potrzebuje w celu ustalenia swego roszczenia [regresowego] względem pozwanych (osoby odpowiedzialnej i właściciela pojazdu)?
4)
Jeśli na pytanie drugie zostanie udzielona odpowiedź twierdząca (czyli jeśli na biurze A spoczywa obowiązek poinformowania osoby odpowiedzialnej i właściciela pojazdu o procedurze zaspakajania roszczeń i umożliwienia im podniesienia zastrzeżeń dotyczących odpowiedzialności lub wysokości szkody), jakie konsekwencje będzie miało niewypełnienie przez biuro A tego obowiązku dostarczenia informacji w odniesieniu do:
a)
spoczywającego na biurze B obowiązku spełnienia przedstawionego przez biuro A żądania zwrotu wydatków;
b)
spoczywającego na osobie odpowiedzialnej lub właścicielu pojazdu obowiązku zaspokojenia roszczenia regresowego względem biura B z tytułu poniesionych przez to biuro wydatków?
5)
Czy art. 5 ust. 1 i art. 10 przepisów wewnętrznych należy rozumieć i interpretować w ten sposób, że – uwzględniając okoliczności niniejszego przypadku, a zwłaszcza te wymienione poniżej – kwotę wypłaconą tytułem odszkodowania przez biuro A stronie poszkodowanej należy traktować raczej jako ryzyko ponoszone przez samo biuro A, które nie prowadzi do naprawienia szkody (chyba że ryzyko to jest ponoszone przez biuro B) niż zobowiązanie pieniężne spoczywające na innej osobie uczestniczącej w tym samym wypadku drogowym:
—
najpierw organ odszkodowawczy (biuro A) oddalił żądanie strony poszkodowanej o wypłatę odszkodowania;
—
z tego względu strona poszkodowana wszczęła postępowanie sądowe, wnosząc o wypłatę odszkodowania;
—
powództwo wniesione przeciwko biuru A zostało oddalone przez sądy niższych instancji jako bezzasadne i niepoparte dowodami;
—
ugoda pomiędzy stroną poszkodowaną a biurem A została zawarta dopiero przed sądem wyższej instancji po tym, jak sąd ten podkreślił, iż jeśli strony odmówią zawarcia ugody, sprawa zostanie przekazana do ponownego rozpoznania;
—
biuro A uzasadniło swą decyzję o zawarciu ugody zasadniczo na tej podstawie, że dzięki temu uniknie dodatkowych kosztów spowodowanych przedłużającym się postępowaniem;
—
w niniejszym postępowaniu żaden sąd nie ustalił odpowiedzialności (winy) pozwanego uczestniczącego w wypadku drogowym?”.
Postępowanie przed Trybunałem
Pismem z dnia 25 lipca 2016 r. Trybunał przekazał sądowi odsyłającemu wyrok z dnia 6 października 1987 r., Demouche i in. (
152/83
,
EU:C:1987:421
) w następujących wersjach językowych: niemieckiej, angielskiej i francuskiej, gdyż ów wyrok nie był przetłumaczony na język litewski, zadając mu jednocześnie pytanie, czy z uwagi na pkt 17–21 owego wyroku pragnie on podtrzymać swój wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym czy też nie.
Pismem z dnia 20 września 2016 r. sąd odsyłający oświadczył, że podtrzymuje swój wniosek.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W swoich pytaniach, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający zastanawia się zasadniczo, czy art. 3 ust. 4, art. 5 ust. 1 i 4, art. 6 ust. 1 i art. 10 przepisów wewnętrznych oraz art. 2, art. 10 ust. 1 i 4, jak również art. 24 ust. 2 dyrektywy 2009/103 lub art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że w niniejszym przypadku stoją one na przeszkodzie konsekwencjom wynikającym z jego orzecznictwa, zgodnie z którym co do zasady do celów dochodzenia roszczenia regresowego na biurze B spoczywa ciężar dowodu w odniesieniu do wszystkich okoliczności udowadniających odpowiedzialność cywilną pozwanych w postępowaniu głównym z tytułu wypadku, który miał miejsce w dniu 20 lipca 2006 r.
W pierwszej kolejności w zakresie, w jakim sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni przepisów wewnętrznych, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 267 TFUE Trybunał jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni traktatów oraz w przedmiocie ważności i wykładni aktów wydanych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii.
Trybunał miał już okazję stwierdzić w odniesieniu do aktów tego samego rodzaju, które pochodziły sprzed wspomnianych przepisów, że nie mogą być one uznawane za akty wydane przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii (zob. podobnie wyroki: z dnia 6 października 1987 r., Demouche i in.,
152/83
,
EU:C:1987:421
, pkt
; a także z dnia 12 listopada 1992 r., Fournier,
C‑73/89
,
EU:C:1992:431
, pkt
,
).
Trybunał zauważył bowiem, że akty te zostały opracowane i zawarte przez podmioty prawa prywatnego bez udziału którejkolwiek z instytucji lub któregokolwiek z organów Unii w ich zawarciu (zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 1987 r., Demouche i in.,
152/83
,
EU:C:1987:421
, pkt
,
).
Ponadto Trybunał oddalił jako pozbawione znaczenia w odniesieniu do rodzaju wspomnianych aktów okoliczności, zgodnie z którymi, po pierwsze, ich zawarcie zostało przewidziane jako przesłanka wprowadzenia w życie dyrektywy 72/166, po drugie, okres stosowania tej dyrektywy został uzależniony od okresu stosowania spornych aktów, po trzecie, Komisja stwierdzała za każdym razem – w zaleceniach i w następujących po nich decyzjach – zgodność tych aktów z wymogami wspomnianej dyrektywy i po czwarte, wspomniane akty były załączane do decyzji Komisji i publikowane wraz z nimi w
Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej
(zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 1987 r., Demouche i in.,
152/83
,
EU:C:1987:421
, pkt
,
).
Należy stwierdzić, że te same rozważania są trafne w odniesieniu do przepisów wewnętrznych, które zostały opracowane i zawarte przez podmioty prawa prywatnego bez udziału którejkolwiek z instytucji, któregokolwiek z organów lub którejkolwiek z jednostek organizacyjnych Unii w ich zawarciu.
W konsekwencji Trybunał nie jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym w przedmiocie zadanych przez sąd odsyłający pytań, które mają na celu dokonanie wykładni przepisów wewnętrznych.
W drugiej kolejności w zakresie, w jakim sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni przepisów dyrektywy 2009/103, z jednej strony należy stwierdzić, że dyrektywa ta nie znajduje zastosowania ratione temporis do sporu w postępowaniu głównym ze względu zarówno na datę wejścia w życie tej dyrektywy, jak i na datę powstania szkody leżącej u podstaw owego sporu.
Z drugiej strony, jako że K. Floros wystąpił ze swoim wnioskiem do biura A i z tego względu, iż biuro to nie jest w Niemczech właściwą instytucją w rozumieniu art. 1 ust. 4 i 7 dyrektywy 84/5, lecz biurem podlegającym systemowi zielonej karty, oczywiste jest, że spór w postępowaniu głównym podlega temu systemowi, a nie systemowi ustanowionemu między innymi w drodze dyrektyw 72/166, 84/5 i 2000/26.
Co więcej, jako że art. 6 dyrektywy 2000/26 odnosi się jedynie, zgodnie z art. 1 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy, do postępowań w sprawie wypłaty odszkodowania na rzecz osób poszkodowanych zamieszkałych w innym państwie członkowskim niż państwo członkowskie, w którym wystąpiła sporna szkoda, oraz z uwagi na okoliczność, że szkoda leżąca u podstaw sporu w postępowaniu głównym wystąpiła w państwie członkowskim miejsca zamieszkania K. Florosa, przepis ten nie może w żadnym wypadku zostać zastosowany do sporu w postępowaniu głównym. To samo odnosi się do art. 2 dyrektywy 72/166, który zdaje się mieć z tym sporem jedynie taki związek, że zawiera on odesłanie do przepisów wewnętrznych, do których interpretacji Trybunał nie jest właściwy.
W trzeciej kolejności w takich okolicznościach spór w postępowaniu głównym nie wskazuje na stosowanie prawa Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 karty, tak że art. 47 tej karty zdaje się również nie mieć zastosowania do sporu w postępowaniu głównym.
W świetle powyższych rozważań na zadane pytania należy odpowiedzieć w następujący sposób:
—
Trybunał nie jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym w przedmiocie zadanych przez sąd odsyłający pytań, które mają na celu dokonanie wykładni przepisów wewnętrznych.
—
Jako że dyrektywa 2009/103 nie znajduje zastosowania ratione temporis do sporu w postępowaniu głównym,
—
zaś dyrektywy 72/166, 84/5 i 2000/26 nie znajdują zastosowania ratione materiae do tego sporu, w związku z czym
—
art. 47 karty, z uwagi na brak stosowania prawa Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 tej karty, również nie znajduje zastosowania do tegoż sporu,
wspomniane dyrektywy i art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one w niniejszym przypadku na przeszkodzie konsekwencjom wynikającym z orzecznictwa sądu odsyłającego, zgodnie z którym do celów dochodzenia roszczenia regresowego na biurze B spoczywa ciężar dowodu w odniesieniu do wszystkich okoliczności udowadniających odpowiedzialność cywilną pozwanych w postępowaniu głównym z tytułu wypadku, który miał miejsce w dniu 20 lipca 2006 r.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

Trybunał nie jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym w przedmiocie zadanych przez sąd odsyłający pytań, które mają na celu dokonanie wykładni Przepisów wewnętrznych Rady Biur przyjętych w drodze umowy zawartej w dniu 30 maja 2002 r. między krajowymi biurami ubezpieczeniowymi państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz innych państw stowarzyszonych, która stanowi dodatek do decyzji Komisji 2003/564/WE z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie stosowania dyrektywy Rady 72/166/EWG w odniesieniu do kontrolowania ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych.

—
Jako że dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności nie znajduje zastosowania ratione temporis do sporu w postępowaniu głównym,

—
zaś dyrektywa Rady 72/166/EWG z dnia 24 kwietnia 1972 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności, zmieniona dyrektywą 2005/14/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r., dyrektywa Rady 84/5/EWG z dnia 30 grudnia 1983 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ubezpieczenia w zakresie odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów silnikowych, zmieniona dyrektywą 2005/14, i dyrektywa 2000/26/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 maja 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ubezpieczenia w zakresie odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, zmieniająca dyrektywy Rady 73/239/EWG i 88/357/EWG nie znajdują zastosowania ratione materiae do tego sporu, w związku z czym

—
art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, z uwagi na brak stosowania prawa Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 tej karty, również nie znajduje zastosowania do tegoż sporu,

wspomniane dyrektywy i art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one w niniejszym przypadku na przeszkodzie konsekwencjom wynikającym z orzecznictwa sądu odsyłającego, zgodnie z którym do celów dochodzenia roszczenia regresowego na Lietuvos Respublikos transporto priemonių draudikų biuras (litewskim biurze ubezpieczeń komunikacyjnych) spoczywa ciężar dowodu w odniesieniu do wszystkich okoliczności udowadniających odpowiedzialność cywilną pozwanych w postępowaniu głównym z tytułu wypadku, który miał miejsce w dniu 20 lipca 2006 r.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: litewski.