CELEX: 62020CJ0590
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Koordinazzjoni tal-liġijiet, tar-regolamenti u tad-dispożizzjonijiet amministrattivi relatati mal-attivitajiet tat-tobba
Direttivi 75/363/KEE u 82/76/KEE
Taħriġ ta’ tabib speċjalista
Remunerazzjoni xierqa
Applikazzjoni tad-Direttiva 82/76/KEE għat-taħriġ li nbeda qabel id-data tad-dħul fis-seħħ tagħha u li tkompla wara d-data ta’ skadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 189 kif ukoll tal-Artikoli 13 u 16 tad-Direttiva tal-Kunsill 82/76/KEE tas‑26 ta’ Jannar 1982 li temenda d-Direttiva 75/362/KEE dwar ir-rikonoxximent reċiproku tad-diplomi, taċ-ċertifikati u ta’ titoli oħra ta’ tabib u li tinkludi miżuri intiżi sabiex jiġi ffaċilitat l-eżerċizzju effettiv tad-dritt ta’ stabbiliment u tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, kif ukoll id-Direttiva 75/363/KEE dwar il-koordinazzjoni ta’ liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi li jikkonċernaw l-attivitajiet ta’ tabib (
ĠU 1982 L 43, p. 21
).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn, minn naħa, il-Presidenza del Consiglio dei Ministri (il-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri, l-Italja), il-Ministero dell’Economia e delle Finanze (il-Ministeru għall-Ekonomija u għall-Finanzi, l-Italja), QA, JA, il-Ministero dell’Istruzione, dell’Università e della Ricerca (il-Ministeru għall-Edukazzjoni, għall-Universitajiet u għar-Riċerka, l-Italja) u l-Ministero della Salute (il-Ministru għas-Saħħa, l-Italja) u, min-naħa l-oħra, UK
et
u IG
et
(iktar ’il quddiem it-“tobba speċjalisti inkwistjoni”), dwar l-obbligu li dawn tal-aħħar jingħataw remunerazzjoni xierqa, fis-sens tal-anness tad-Direttiva tal-Kunsill 75/363/KEE tas‑16 ta’ Ġunju 1975 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi li jikkonċernaw l-attivitajiet ta’ tabib (
ĠU 1975, L 167, p. 14
), kif emendata mid-Direttiva 82/76 (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 75/363 emendata”), kif ukoll il-kumpens għad-dannu li jqisu li ġarrbu minħabba l-assenza ta’ traspożizzjoni xierqa u fil-ħin tad-Direttiva 82/76.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal‑Unjoni
Id-Direttiva 75/363
L-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 75/363 kien jipprevedi:
“L-Istati Membri għandhom jiggarantixxu li t-taħriġ li jwassal għal diploma, ċertifikat jew titolu ieħor ta’ tabib speċjalista, ikun jissodisfa r-rekwiżiti segwenti:
a)
ikun jinvolvi t-twettiq b’suċċess ta’ sitt snin studju fi ħdan l-istruttura tal-kors ta’ taħriġ msemmi fl-Artikolu 1;
b)
ikun jinvolvi istruzzjoni teoretika u prattika;
c)
ikun kors full-time bis-superviżjoni tal-awtoritajiet jew tal-korpi kompetenti;
d)
isir f’ċentru universitarju, fi sptar edukattiv jew, fejn xieraq, fi stabbiliment tas-saħħa approvat għal dan l-iskop mill-awtoritajiet jew korpi kompetenti;
e)
ikun jinvolvi l-parteċipazzjoni personali tat-tabib li qiegħed jitħarreġ sabiex isir speċjalista fix-xogħol u fir-responsabilitajiet tal-istabbilimenti kkonċernati.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva kien jipprevedi:
“1.   Bla ħsara għall-prinċipju ta’ taħriġ full-time kif previst fl-Artikolu 2(1)(c), u sakemm il-Kunsill jieħu deċiżjoni skont il-paragrafu 3, l-Istati Membri jistgħu jippermettu taħriġ ta’ speċjalista part-time, taħt kundizzjonijiet approvati mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti, meta taħriġ fuq bażi full-time ma jkunx prattiku għal raġunijiet ġustifikabbli.
2.   Il-perijodu totali ta’ taħriġ speċjalizzat ma jistax jitqassar skont il-paragrafu 1. Il-livell tat-taħriġ ma jistax jiġi kompromess, la min-natura part‑time tiegħu u lanqas mit-twettiq ta’ attività professjonali privata b’remunerazzjoni.
3.   Mhux iktar tard minn erba’ snin wara n-notifika ta’ din id-direttiva u fid-dawl ta’ konstatazzjoni ta’ eżami mill-ġdid fuq proposta tal-Kummissjoni, u b’kunsiderazzjoni tal-possibbiltà ta’ taħriġ part-time għandu jibqa’ jeżisti f’ċerti ċirkustanzi li għandhom jiġu eżaminati separatament għal kull speċjalizzazzjoni, il-Kunsill għandu jiddeċiedi jekk id-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 1 u 2 għandhomx jinżammu jew jiġu emendati.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
L-Artikolu 7 tal-imsemmija direttiva kien ifformulat kif ġej:
“Bħala miżura tranżitorja u b’deroga mill-Artikoli 2(1)(c) u 3, l-Istati Membri li l-liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi tagħhom jippermettu metodu ta’ taħriġ speċjalizzat part-time fiż-żmien tan-notifika ta’ din id-direttiva jistgħu jibqgħu japplikaw dawn id-dispożizzjonijiet lill-kandidati li bdew it-taħriġ tagħhom bħala speċjalisti mhux iktar tard minn erba’ snin wara n-notifika ta’ din id-direttiva. Dan il-perijodu jista’ jiġi estiż jekk il-Kunsill ma jkunx ħa deċiżjoni skont l-Artikolu 3(3).” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
Id-Direttiva 75/363 ġiet innotifikata lill-Istati Membri fl‑20 ta’ Ġunju 1976.
Id-Direttiva 82/76
Skont l-Artikolu 9(1) tad-Direttiva 82/76, l-Artikolu 2(1)(c) tad-Direttiva 75/363 ġie ssostitwit bit-test li ġej:
“L-Istati Membri għandhom jiggarantixxu li t-taħriġ li jwassal għal diploma, ċertifikat jew titolu ieħor ta’ tabib speċjalista, ikun jissodisfa r-rekwiżiti segwenti:
[…]
c)
ikun kors full-time bis-superviżjoni tal-awtoritajiet jew tal-korpi kompetenti skont il-punt 1 tal-Anness.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
[…]”
Skont l-Artikolu 10 tad-Direttiva 82/76, l-Artikolu 3 tad-Direttiva 75/363 ġie ssostitwit bit-test li ġej:
“1.   Bla ħsara għall-prinċipju ta’ taħriġ full-time kif previst fl-Artikolu 2(1)(c), u sakemm il-Kunsill jieħu deċiżjoni skont il-paragrafu 3, l-Istati Membri jistgħu jippermettu taħriġ ta’ speċjalista part-time, taħt kundizzjonijiet approvati mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti, meta taħriġ fuq bażi full-time ma jkunx prattiku għal raġunijiet individwali ġustifikabbli.
2.   It-taħriġ part-time għandu jingħata bi qbil mal-punt 2 tal-Anness u jkun ta’ standard kwalitattiv ekwivalenti għat-taħriġ full-time. Dan l-istandard ta’ taħriġ ma għandux ikun imfixkel, jew bin-natura tal-part-time tiegħu jew bl-attwazzjoni ta’ attività professjonali privata b’remunerazzjoni.
It-perijodu totali tat-taħriġ speċjalizzat ma jistax jitnaqqas minħabba li dan isir fuq bażi part-time.
3.   Il-Kunsill għandu jiddeċiedi, mhux iktar tard mill‑25 ta’ Jannar 1989, jekk id-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 1 u 2 għandhomx jinżammu jew ikunu emendati, fid-dawl ta’ konstatazzjoni ta’ eżami mill-ġdid u fuq proposta tal-Kummissjoni, b’kunsiderazzjoni tal-fatt li l-possibbiltà ta’ taħriġ part-time għandha tibqa’ teżisti f’ċerti ċirkustanzi li għandhom jiġu eżaminati separatament għal kull speċjalizzazzjoni.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
Skont l-Artikolu 12 tad-Direttiva 82/76, l-Artikolu 7 tad-Direttiva 75/363 ġie ssostitwit bit-test li ġej:
“Bħala miżura tranżitorja u b’deroga mill-Artikoli 2(1)(c) u 3, l-Istati Membri li l-liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi tagħhom jippermettu metodu ta’ taħriġ speċjalizzat part-time fiż-żmien tan-notifika [tad-Direttiva 75/363] jistgħu jibqgħu japplikaw dawn id-dispożizzjonijiet lill-kandidati li bdew it-taħriġ tagħhom bħala speċjalisti mhux iktar tard mill‑31 ta’ Diċembru 1983.
Kull Stat Membru ospitanti huwa awtorizzat jitlob lill-benefiċjarji tal-paragrafu preċedenti jipprovdu, minbarra d-diplomi, iċ-ċertifikati u t-titoli l-oħra ta’ kwalifiki formali, attestazzjoni li tiċċertifika li minn tal-inqas għal tliet snin konsekuttivi mill-ħames snin qabel il-ħruġ tal-attestazzjoni huma kienu legalment jaħdmu bħala speċjalisti fil-qasam ikkonċernat.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
L-Artikolu 13 tad-Direttiva 82/76 żied mad-Direttiva 75/363 anness intitolat “Karatteristiċi tat-taħriġ full-time u tat-taħriġ part-time ta’ tobba speċjalisti”. Dan l-anness kien jipprevedi:
“1.   Taħriġ full-time ta’ tobba speċjalisti
Taħriġ bħal dan għandu jsir f’postijiet speċifiċi rrikonoxxuti mill-awtorità kompetenti.
Dan għandu jinvolvi l-parteċipazzjoni fl-attivitajiet mediċi kollha tad-dipartiment fejn isir it-taħriġ, inklużi d-dmirijiet ‘on-call’, b’mod li l-ispeċjalista apprendist jiddedika għal dan it-taħriġ prattiku u teoretiku l-attività professjonali kollha tiegħu tul il-ġimgħa standard ta’ xogħol u tul is-sena kollha skont id-dispożizzjonijiet miftiehma mal-awtoritajiet kompetenti. Għalhekk, dan it-taħriġ għandu jingħatalu remunerazzjoni xierqa.
Dan it-taħriġ jista’ jiġi interrott għal raġunijiet ta’ servizz militari, missjonijiet xjentifiċi, tqala jew mard. Il-perijodu totali tat-taħriġ ma jistax jitnaqqas għal raġunijiet ta’ interruzzjoni.
2.   Taħriġ part-time ta’ tobba speċjalisti
Dan it-taħriġ għandu jissodisfa l-istess rekwiżiti bħat-taħriġ full-time, li huwa distint biss mill-possibbiltà li l-parteċipazzjoni f’attivitajiet mediċi tiġi limitata għal perijodu ta’ mill-inqas nofs dak previst fil-punt 1 tat-tieni paragrafu.
L-awtoritajiet kompetenti għandhom jiżguraw li l-perijodu totali u l-kwalita tat-taħriġ part-time tal-ispeċjalisti ma jkunux inqas minn dawk tat-taħriġ full-time.
Konsegwentement, għandha tingħata remunerazzjoni xierqa għal taħriġ part-time bħal dan.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
L-Artikolu 14 tad-Direttiva 82/76 kien jipprevedi:
“It-taħriġ part-time ta’ tobba speċjalisti li jkun nbeda qabel l‑1 ta’ Jannar 1983 skont l-Artikolu 3 tad-[Direttiva 75/363] jista’ jitwettaq konformement ma’ din tal-aħħar.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
Skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva 82/76:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa sabiex jikkonformaw ruħhom ma’ din id-direttiva mhux iktar tard mill‑31 ta’ Diċembru 1982. Huma għandhom minnufih jgħarrfu lill-Kummissjoni dwar dan.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
Id-Direttiva 82/76 ġiet innotifikata lill-Istati Membri fid‑29 ta’ Jannar 1982 u daħlet fis-seħħ fl-istess jum, konformement mat-tieni paragrafu tal-Artikolu 191 tat-Trattat KEE.
Id-Direttiva 75/363 emendata tħassret fil‑15 ta’ April 1993 permezz tad-Direttiva tal-Kunsill 93/16/KEE tal‑5 ta’ April 1993 biex tiffaċilità l-moviment liberu tat-tobba u r-rikonoxximent tad-diplomi, ċertifikati u prova oħra ta’ kwalifiki formali tagħhom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 86), li hija stess tħassret bid-Direttiva 2005/36/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Settembru 2005 dwar ir-Rikonoxximent ta’ Kwalifiki Professjonali (
ĠU 2005, L 255, p. 22
, rettifiki fil-
ĠU 2007, L 271, p. 18
, fil-
ĠU 2008, L 98, p. 28
u fil-
ĠU 2014, L 305, p. 115
).
Id-dritt Taljan
Id-Direttiva 82/76 ġiet trasposta fid-dritt Taljan permezz tad-decreto legislativo n. 257 – Attuazione della direttiva n. 82/76/CEE del Consiglio del 26 gennaio 1982, recante modifica di precedenti direttive in tema di formazione dei medici specialisti, a norma dell’art. 6 della legge 29 dicembre 1990, n. 428 (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 257 li Jittrasponi d-Direttiva tal-Kunsill 82/76/KEE tas‑26 ta’ Jannar 1982 li Temenda d-Direttivi Preċedenti fil-Qasam tat-Taħriġ tat-Tobba Speċjalisti, Abbażi tal-Artikolu 6 tal-Liġi dwar l-interess Komunitarju tad‑29 ta’ Diċembru 1990, Nru 428), tat‑8 ta’ Awwissu 1991 (GURI Nru 191, tas‑16 ta’ Awwissu 1991). Dan id-Digriet Leġiżlattiv daħal fis-seħħ ħmistax-il jum wara d-data tal-pubblikazzjoni tiegħu u ġie ssostitwit sussegwentement mid-decreto legislativo n. 368 – Attuazione della direttiva 93/16/CEE in materia di libera circolazione dei medici e di reciproco riconoscimento dei loro diplomi, certificati ed altri titoli e delle direttive 97/50/CE, 98/21/CE, 98/63/CE e 99/46/CE che modificano la direttiva 93/16/CEE (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 368, li Jittrasponi d-Direttiva tal-Kunsill 93/16/KEE fil-Qasam tal-Moviment Liberu tat-Tobba u r-Rikonoxximent tad-Diplomi, Ċertifikati u Titoli Oħra, u tad-Direttivi 97/50/KE, 98/21/KE, 98/63/KE u 99/46/KE li Jemendaw id-Direttiva 93/16/KEE), tas‑17 ta’ Awwissu 1999 (suppliment ordinarju tal-GURI Nru 250, tat‑23 ta’ Ottubru 1999).
L-Artikolu 8.2 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 257 kien jipprevedi li d-dispożizzjonijiet tiegħu japplikaw b’effett mis-sena akkademika 1991/1992.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
It-tobba speċjalisti inkwistjoni kollha segwew taħriġ fl-Italja fil-mediċina speċjalizzata. Uħud minn dawn it-tobba bdew it-taħriġ tagħhom qabel l‑1982, oħrajn iktar tard.
Fis‑16 ta’ April 2008, it-tobba speċjalisti inkwistjoni adixxew lit-Tribunale di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma, l-Italja) b’rikorsi kontra l-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri, il-Ministeru għall-Edukazzjoni, għall-Universitajiet u għar-Riċerka, il-Ministeru għas-Saħħa kif ukoll il-Ministeru għall-Ekonomija u għall-Finanzi, intiżi sabiex dawn l-awtoritajiet jiġu kkundannati, minn naħa, iħallsuhom remunerazzjoni xierqa, fis-sens tal-anness tad-Direttiva 75/363 emendata, għat-taħriġ li kienu wettqu bħala tobba speċjalisti, u min-naħa l-oħra, jikkumpensaw id-dannu li huma jqisu li ġarrbu minħabba n-nuqqas ta’ traspożizzjoni xierqa u fil-ħin tad-Direttiva 82/76.
Permezz ta’ sentenza mogħtija fl‑2012, it-Tribunale di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) ċaħdet dawn it-talbiet.
Il-Corte d’appello di Roma (il-Qorti tal-Appell ta’ Ruma, l-Italja), adita b’appelli kontra din is-sentenza, permezz ta’ sentenza tas‑27 ta’ Settembru 2016, ikkonfermat l-imsemmija sentenza fir-rigward tat-tobba speċjalisti inkwistjoni li kienu bdew it-taħriġ tagħhom qabel is-sena universitarja 1983/1984, kif ukoll dawk li kienu segwew korsijiet ta’ speċjalizzazzjoni mhux previsti mid-Direttiva 75/363 emendata.
Il-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri adixxiet lill-qorti tar-rinviju, il-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, l-Italja), b’appell minn din is-sentenza. Barra minn hekk, ċertu numru ta’ tobba speċjalisti inkwistjoni ppreżentaw appell inċidentali kontra l-imsemmija sentenza.
Il-qorti tar-rinviju tikkonstata li l-kawżi prinċipali jirrigwardaw l-evalwazzjoni tas-sistema legali applikabbli għat-taħriġ ta’ tobba speċjalisti li nbeda qabel l‑1 ta’ Jannar 1983 u li tlesta wara din id-data. Din il-qorti tindika li, wara li ngħatat is-sentenza tal‑24 ta’ Jannar 2018, Pantuso et (
C‑616/16 u C‑617/16
,
EU:C:2018:32
), hija għamlet distinzjoni, abbażi ta’ din is-sentenza, bejn sitwazzjonijiet differenti li jistgħu japplikaw għal tobba speċjalisti. B’mod iktar partikolari, it-tobba speċjalisti li bdew it-taħriġ tagħhom qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 82/76, fid‑29 ta’ Jannar 1982, ma kellhom dritt għall-ebda remunerazzjoni għat-taħriġ tagħhom.
Fir-rigward ta’ dan il-każ, teżisti diverġenza fl-interpretazzjoni fi ħdan id-diversi awli tal-qorti tar-rinviju dwar jekk tobba li jkunu segwew taħriġ fil-mediċina speċjalizzata, bħat-tobba speċjalisti inkwistjoni, jistgħux jinvokaw, abbażi tad-dritt tal-Unjoni, remunerazzjoni għat-taħriġ tagħhom li nbeda qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 82/76.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
It-tielet paragrafu tal-Artikolu 189 [TUE] u l-Artikoli 13 u 16 tad-[Direttiva 82/76] jipprekludu interpretazzjoni fis-sens li d-dritt għal remunerazzjoni xierqa previst fl-Artikolu 13 [ta’ din id-direttiva] favur tobba li jeżerċitaw attivitajiet ta’ taħriġ, full-time jew part-time, u bil-kundizzjoni li r-rekwiżiti l-oħra kollha meħtieġa mil-leġiżlazzjoni u mill-ġurisprudenza Ewropea jiġu ssodisfatti, jingħata wkoll lil tobba li kienu sottoskritti fi skola ta’ speċjalizzazzjoni qabel l-1982 u li kienu qegħdin isegwu taħriġ fl‑1 ta’ Jannar 1983?
2)
Id-dritt għal kumpens għad-dannu kkawżat mit-traspożizzjoni tardiva tad-Direttiva [82/76] mill-Istat Taljan jingħata, konsegwentement, ukoll lil dawn il-professjonisti tas-saħħa, fir-rigward tal-proporzjon tal-kumpens attribwibbli għall-perijodu mill‑1 ta’ Jannar 1983 ’il quddiem?”
Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
Il-qorti tar-rinviju talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja tissottometti din il-kawża għal proċedura mħaffa skont l-Artikolu 105(1) tar-Regoli ta’ Proċedura tagħha. Insostenn tat-talba tagħha, din il-qorti ssostni li, fid-dawl tad-diverġenzi fl-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni applikabbli f’dan il-każ mid-diversi awli tal-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni), kif ukoll tan-numru kunsiderevoli ta’ kawżi attwalment pendenti quddiem din il-qorti, li jixhdu sitwazzjoni ta’ inċertezza gravi u persistenti fir-rigward tal-portata tal-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet li l-persuni kkonċernati jisiltu mid-dritt tal-Unjoni, jeżisti interess li jiġu esklużi d-dubji dwar l-interpretazzjoni korretta ta’ din il-leġiżlazzjoni u għalhekk li jitneħħew inċertezzi serji dwar kwistjonijiet fundamentali ta’ importanza nazzjonali, inkluż kostituzzjonali, bħal dawk sottostanti d-domandi preliminari.
Mill-Artikolu 105(1) tar-Regoli tal-Proċedura jirriżulta li, fuq talba tal-qorti tar-rinviju jew, f’każijiet eċċezzjonali,
ex officio
, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja jista’, meta n-natura tal-kawża teżiġi li din tiġi ttrattata f’qasir żmien, wara li jinstemgħu l-Imħallef Relatur u l-Avukat Ġenerali, jiddeċiedi li jissuġġetta rinviju għal deċiżjoni preliminari għal proċedura mħaffa li tidderoga mid-dispożizzjonijiet ta’ dawn ir-Regoli tal-Proċedura.
Fl‑14 ta’ Diċembru 2020, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja ddeċieda, wara li sema’ lill-Imħallef Relatur u lill-Avukat Ġenerali, li jiċħad it-talba għal proċedura mħaffa.
Fil-fatt, minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li n-numru kunsiderevoli ta’ persuni jew ta’ sitwazzjonijiet ġuridiċi potenzjalment ikkonċernati mid-deċiżjoni li qorti tar-rinviju għandha tagħti wara li tkun ressqet talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ma jistax, bħala tali, jikkostitwixxi ċirkustanza eċċezzjonali ta’ natura li tiġġustifika r-rikors għal proċedura mħaffa. L-istess japplika għan-numru kbir ta’ kawżi li jistgħu jiġu sospiżi fl-istennija tad-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja mogħtija dwar ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari (sentenza tat‑2 ta’ Settembru 2021, OTP Jelzálogbank et,
C‑932/19
,
EU:C:2021:673
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Fil-fatt, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta wkoll li s-sempliċi interess tal-partijiet fil-kawża, filwaqt li huwa leġittimu, li jiddeterminaw malajr kemm jista’ jkun il-portata tad-drittijiet li huma jisiltu mid-dritt tal-Unjoni ma huwiex ta’ natura li jistabbilixxi l-eżistenza ta’ ċirkustanza eċċezzjonali, fis-sens tal-Artikolu 105(1) tar-Regoli tal-Proċedura (sentenza tal‑11 ta’ Novembru 2021, Energieversorgungscenter Dresden-Wilschdorf,
C‑938/19
,
EU:C:2021:908
, punt
).
Barra minn hekk, għandu jiġi ppreċiżat li diverġenza fir-rigward tal-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni fi ħdan qrati nazzjonali ma tistax tkun suffiċjenti, waħedha, sabiex jiġi ġġustifikat li r-rinviju għal deċiżjoni preliminari jiġi suġġett għal proċedura mħaffa. L-importanza li tiġi żgurata l-applikazzjoni uniformi fl-Unjoni Ewropea tad-dispożizzjonijiet kollha li jagħmlu parti mill-ordinament ġuridiku tagħha hija fil-fatt inerenti għal kull talba mressqa skont l-Artikolu 267 TFUE (sentenza tat‑2 ta’ Settembru 2021, OTP Jelzálogbank et,
C‑932/19
,
EU:C:2021:673
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Barra minn hekk, għalkemm ġie deċiż li, meta kawża tqajjem inċertezzi serji li jolqtu kwistjonijiet fundamentali tad-dritt kostituzzjonali nazzjonali u tad-dritt tal-Unjoni, jista’ jkun neċessarju, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari ta’ tali kawża, li din tiġi ttrattata fi żmien qasir, konformement mal-Artikolu 105(1) tar-Regoli tal-Proċedura (digriet tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tad‑19 ta’ Ottubru 2018, Wightman et,
C‑621/18
, mhux ippubblikat,
EU:C:2018:851
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata), madankollu mit-talba tal-qorti tar-rinviju ma jirriżultax li ċ-ċirkustanzi invokati fil-punt 25 ta’ din is-sentenza, li jirrigwardaw essenzjalment il-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet li l-persuna kkonċernata tislet mid-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni, huma ta’ natura li jiġġustifikaw tali trattament.
Fuq id-domandi preliminari
Preliminarjament, għandu jitfakkar li, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, huwa l-kompitu ta’ din tal-aħħar li tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tgħinha tiddeċiedi l-kawża quddiemha. Għal dan il-għan, jekk ikun meħtieġ, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tifformula mill-ġdid id-domandi magħmula lilha (sentenza tas‑26 ta’ Ottubru 2021, PL Holdings,
C‑109/20
,
EU:C:2021:875
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-Artikolu 2(1)(c), l-Artikolu 3(1) u (2) kif ukoll l-Anness tad-Direttiva 75/363 emendata għandhom jiġu interpretati fis-sens li kull perijodu ta’ taħriġ ta’ tabib speċjalista full-time jew part-time li nbeda fl‑1982 u ssokta sal‑1990 għandu, fil-prinċipju, ikun suġġett għal remunerazzjoni xierqa, fis-sens tal-imsemmi anness (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Jannar 2018, Pantuso et,
C‑616/16 u C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, punt
).
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li dawn l-istess dispożizzjonijiet għandhom jiġu interpretati fis-sens li, fir-rigward ta’ tali taħriġ, ir-remunerazzjoni għandha titħallas għall-perijodu bejn l‑1 ta’ Jannar 1983 sa tmiem it-taħriġ segwit (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Jannar 2018, Pantuso et,
C‑616/16 u C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, punt
).
F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk, għall-finijiet tal-kumpens għad-dannu kkawżat min-nuqqas ta’ traspożizzjoni xierqa u fil-ħin tal-obbligu ta’ remunerazzjoni previst mid-Direttiva 82/76, l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni hekk adottata mill-Qorti tal-Ġustizzja tapplikax ukoll fir-rigward tat-taħriġ mibdi qabel id-dħul fis-seħħ, fid‑29 ta’ Jannar 1982, tad-Direttiva 82/76 u li tkompla wara l-iskadenza, fl‑1 ta’ Jannar 1983, tat-terminu għat-traspożizzjoni tagħha. Fil-fatt, kuntrarjament għas-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal‑24 ta’ Jannar 2018, Pantuso et (
C‑616/16 u C‑617/16
,
EU:C:2018:32
), uħud mit-tobba speċjalisti inkwistjoni bdew l-ispeċjalizzazzjoni tagħhom qabel l‑1982 u għalhekk qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 82/76.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, hemm lok li jitqies li d-domandi magħmula, li għandhom jiġu ttrattati flimkien, huma intiżi, essenzjalment, li jiġi ddeterminat jekk l-Artikolu 2(1)(c), l-Artikolu 3(1) u (2), kif ukoll l-anness tad-Direttiva 75/363 emendata għandhomx jiġu interpretati fis-sens li, minn naħa, kull taħriġ full-time jew part-time ta’ tabib speċjalista, li nbeda qabel id-dħul fis-seħħ, fid‑29 ta’ Jannar 1982, tad-Direttiva 82/76 u li tkompla wara l-iskadenza, fl‑1 ta’ Jannar 1983, tat-terminu ta’ traspożizzjoni ta’ din id-direttiva, għandu jkun is-suġġett ta’ remunerazzjoni xierqa, fis-sens ta’ dan l-anness, u min-naħa l-oħra, jekk tali remunerazzjoni xierqa għandhiex, f’dan il-każ, titħallas għall-perijodu ta’ taħriġ jew biss b’effett mill-imsemmija data ta’ skadenza.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont id-dispożizzjonijiet imsemmija fil-punt preċedenti, imħassra fil‑15 ta’ April 1993 permezz tad-Direttiva 93/16, it-taħriġ li jwassal għal diploma, ċertifikat jew titolu speċjalizzat ieħor, kemm jekk full-time jew part-time, normalment huwa suġġett għal remunerazzjoni xierqa (sentenza tal‑24 ta’ Jannar 2018, Pantuso et,
C‑616/16 u C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, punt
).
Barra minn hekk, l-obbligu, għall-Istati Membri li jiżguraw remunerazzjoni xierqa japplika biss fir-rigward ta’ speċjalizzazzjonijiet mediċi komuni għall-Istati Membri kollha jew għal tnejn jew iktar minnhom u msemmija fl-Artikoli 5 jew 7 tal-Direttiva tal-Kunsill 75/362/KEE tas‑16 ta’ Ġunju 1975 li tikkonċerna r-rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi, ċertifikati u provi oħrajn tal-kwalifiki formali tat-tobba, inklużi miżuri sabiex jiġi ffaċilitat l-eżerċizzju effettiv tad-dritt ta’ stabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi (
ĠU 1975, L 167, p. 1
) (sentenza tal‑24 ta’ Jannar 2018, Pantuso et,
C‑616/16 u C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li dan l-obbligu ta’ ħlas għal perijodi ta’ taħriġ relatati ma’ speċjalizzazzjonijiet mediċi previst fl-Anness tad-Direttiva 75/363 emendata huwa, fih innifsu, inkundizzjonat u suffiċjentement preċiż (sentenza tal‑24 ta’ Jannar 2018, Pantuso et,
C‑616/16 u C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Barra minn hekk, dan l-obbligu ta’ remunerazzjoni, li ma kienx previst inizjalment mid-Direttiva 75/363, ġie introdott bid-Direttiva 82/76, li daħlet fis-seħħ fid‑29 ta’ Jannar 1982 u li, skont l-Artikolu 16 tagħha, l-Istati Membri kellhom jikkonformaw magħha mhux iktar tard mill‑31 ta’ Diċembru 1982 (sentenza tal‑24 ta’ Jannar 2018, Pantuso et,
C‑616/16 u C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, punt
).
Fir-rigward tal-punt dwar jekk perijodi ta’ taħriġ full-time jew part-time ta’ tabib speċjalista li nbeda qabel id-dħul fis-seħħ, fid‑29 ta’ Jannar 1982, tad-Direttiva 82/76 u li tkompla wara l-iskadenza, fl‑1 ta’ Jannar 1983, tat-terminu ta’ traspożizzjoni ta’ din id-direttiva jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni
ratione temporis
tal-imsemmija direttiva, hemm lok li jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, dispożizzjoni legali ġdida tapplika b’effett mid-dħul fis-seħħ tal-att li jistabbilixxiha u, filwaqt li ma tapplikax għal sitwazzjonijiet legali li tnisslu u saru definittivi taħt il-liġi preċedenti, hija tapplika għall-effetti futuri tagħhom, kif ukoll għal sitwazzjonijiet legali ġodda. Il-pożizzjoni tkun differenti jekk ir-regola ġdida jkollha dispożizzjonijiet speċjali li jiddeterminaw speċifikament il-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tagħha
ratione temporis
, billi jattribwixxulha effett retroattiv (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Jannar 2019, E.B.,
C‑258/17
,
EU:C:2019:17
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li l-iskrizzjoni fi stabbiliment ta’ taħriġ speċjalizzat qabel id-dħul fis-seħħ, fid‑29 ta’ Jannar 1982, tad-Direttiva 82/76, sabiex jiġi segwit taħriġ skont il-kundizzjonijiet applikabbli dak iż-żmien, tat lok għal sitwazzjoni legali li saret definittiva qabel id-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva.
Tali iskrizzjoni, kif ukoll il-perijodi ta’ taħriġ marbuta magħha, għalhekk ma jistgħux, fin-nuqqas ta’ dispożizzjonijiet speċjali f’dan is-sens fid-Direttiva 82/76, jidħlu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din tal-aħħar għall-perijodu qabel l-iskadenza tat-terminu għat-traspożizzjoni tal-imsemmija direttiva (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑15 ta’ Jannar 2019, E.B.,
C‑258/17
,
EU:C:2019:17
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Kien biss fl-iskadenza tat-terminu għat-traspożizzjoni tad-Direttiva 82/76, jiġifieri b’effett mill‑1 ta’ Jannar 1983, li din id-direttiva daħlet fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni l-effetti ta’ iskrizzjoni li saret qabel id-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑15 ta’ Jannar 2019, E.B.,
C‑258/17
,
EU:C:2019:17
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fir-rigward tat-taħriġ li tkompla wara d-data ta’ skadenza, fl‑1 ta’ Jannar 1983, tat-terminu għat-traspożizzjoni ta’ din id-direttiva, tali inklużjoni kompliet tipproduċi l-effetti tagħha matul it-tul kollu ta’ dan it-taħriġ, wara l-imsemmija data ta’ skadenza.
Għalhekk, hemm lok li jitqies li s-sitwazzjoni ta’ tabib li ssottoskriva fi stabbiliment ta’ taħriġ fil-mediċina speċjalizzata qabel id‑29 ta’ Jannar 1982 tikkostitwixxi sitwazzjoni li nħolqot qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 82/76, iżda li l-effetti futuri tagħha huma rregolati minn din id-direttiva b’effett mill-iskadenza, fl‑1 ta’ Jannar 1983, tat-terminu ta’ traspożizzjoni tagħha.
Konsegwentement, peress li, kif jirriżulta mill-punt 34 ta’ din is-sentenza, kull taħriġ full-time u part-time ta’ tabib speċjalista li nbeda fl‑1982 għandu, għall-perijodu mill‑1 ta’ Jannar 1983 sat-tmiem tat-taħriġ segwit, ikun suġġett għal remunerazzjoni xierqa, fis-sens tal-anness tad-Direttiva 75/363 emendata, tali obbligu ta’ remunerazzjoni japplika wkoll, bl-istess kundizzjonijiet, għat-taħriġ li nbeda qabel id-dħul fis-seħħ, fid‑29 ta’ Jannar 1982, tad-Direttiva 82/76.
Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li r-regoli tranżitorji li jinsabu fl-Artikoli 12 u 14 tad-Direttiva 82/76 ma jistgħux jitqiesu bħala li llimitaw temporanjament l-obbligu li titħallas remunerazzjoni xierqa lit-tobba fir-rigward tat-taħriġ tagħhom part-time fil-mediċina speċjalizzata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Jannar 2018, Pantuso et,
C‑616/16 u C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, punti
u
).
Fir-rigward, barra minn hekk, tal-possibbiltà, għat-tobba speċjalisti inkwistjoni, li jiksbu kumpens adegwat għad-dannu kkawżat minħabba n-nuqqas ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 82/76 fir-rigward tal-perijodi ta’ taħriġ full-time jew part-time ta’ tabib speċjalizzat li nbeda qabel id-dħul fis-seħħ, fid‑29 ta’ Jannar 1982, tad-Direttiva 82/76 u li tkompla wara l-iskadenza, fl‑1 ta’ Jannar 1983, tat-terminu ta’ traspożizzjoni ta’ din id-direttiva, għandu jitfakkar li, fil-każ fejn, minħabba l-assenza ta’ miżuri nazzjonali li jittrasponu d-Direttiva 82/76, ir-riżultat preskritt minn din id-direttiva ma jistax jintlaħaq permezz tal-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali konformement mad-dritt tal-Unjoni, dan tal-aħħar jimponi fuq l-Istat Membru kkonċernat li jikkumpensa d-dannu li huwa kkawża lill-individwi minħabba n-nuqqas ta’ traspożizzjoni tal-imsemmija direttiva, sa fejn dawn it-tliet kundizzjonijiet huma ssodisfatti, jiġifieri li d-dispożizzjoni li nkisret għandha l-għan li tikkonferixxi drittijiet lill-individwi u li l-kontenut tagħhom jista’ jiġi identifikat, li l-ksur huwa suffiċjentement serju u li ma hemm ebda rabta kawżali diretta bejn il-ksur tal-obbligu impost fuq l-Istat u d-dannu mġarrab mill-persuni leżi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Jannar 2018, Pantuso et,
C‑616/16 u C‑617/16
,
EU:C:2018:32
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk il-kundizzjonijiet kollha stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja humiex issodisfatti sabiex, skont id-dritt tal-Unjoni, tiskatta r-responsabbiltà ta dan l-Istat Membru.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għad-domandi magħmula għandha tkun li l-Artikolu 2(1)(c), l-Artikolu 3(1) u (2) kif ukoll l-anness tad-Direttiva 75/363 emendata, għandhom jiġu interpretati fis-sens li kull taħriġ full-time jew part-time ta’ tabib speċjalista, li nbeda qabel id-dħul fis-seħħ, fid‑29 ta’ Jannar 1982, tad-Direttiva 82/76 u li tkompla wara l-iskadenza, fl‑1 ta’ Jannar 1983, tat-terminu għat-traspożizzjoni ta’ din id-direttiva, għandu, għall-perijodu ta’ dan it-taħriġ mill‑1 ta’ Jannar 1983 sa tmiem l-imsemmi taħriġ, ikun is-suġġett ta’ remunerazzjoni xierqa, fis-sens ta’ dan l-anness, bil-kundizzjoni li dan it-taħriġ ikun jirrigwarda speċjalizzazzjoni medika komuni għall-Istati Membri kollha jew għal tnejn jew iktar minnhom u li jissemma fl-Artikoli 5 jew 7 tad-Direttiva 75/362.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tmien Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 2(1)(c), l-Artikolu 3(1) u (2) kif ukoll l-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 75/363/KEE tas‑16 ta’ Ġunju 1975 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi li jikkonċernaw l-attivitajiet ta’ tabib, kif emendata mid-Direttiva tal-Kunsill 82/76/KEE tas‑26 ta’ Jannar 1982, għandhom jiġu interpretati fis-sens li kull taħriġ full-time jew part-time ta’ tabib speċjalista, li nbeda qabel id-dħul fis-seħħ, fid‑29 ta’ Jannar 1982, tad-Direttiva 82/76 u li tkompla wara l-iskadenza, fl‑1 ta’ Jannar 1983, tat-terminu għat-traspożizzjoni ta’ din id-direttiva, għandu, għall-perijodu ta’ dan it-taħriġ mill‑1 ta’ Jannar 1983 sa tmiem l-imsemmi taħriġ, ikun is-suġġett ta’ remunerazzjoni xierqa, fis-sens ta’ dan l-anness, bil-kundizzjoni li dan it-taħriġ ikun jirrigwarda speċjalizzazzjoni medika komuni għall-Istati Membri kollha jew għal tnejn jew iktar minnhom u li jissemma fl-Artikoli 5 jew 7 tad-Direttiva tal-Kunsill 75/362/KEE tas‑16 ta’ Ġunju 1975 dwar ir-rikonoxximent reċiproku tad-diplomi, taċ-ċertifikati u ta’ titoli oħra ta’ tabib u li tinkludi miżuri intiżi sabiex jiġi faċilitat l-eżerċizzju effettiv tad-dritt ta’ stabbiliment u tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.