CELEX: 62020CJ0645
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili
Regolament (UE) Nru 650/2012
Artikolu 10
Ġurisdizzjoni sussidjarja fil-qasam tas-suċċessjoni
Residenza abitwali tad-deċedut fil-mument tal-mewt tiegħu li kienet tinsab fi Stat mhux marbut mir-Regolament (UE) Nru 650/2012
Deċedut b’nazzjonalità ta’ Stat Membru li kellu beni f’dan l-Istat Membru
Obbligu għall-qorti tal-imsemmi Stat Membru adita li teżamina ex officio l-kriterji tal-ġurisdizzjoni sussidjarja tagħha
Ħatra ta’ amministratur tal-patrimonju

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 10(1)(a) tar-Regolament (UE) Nru 650/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Lulju 2012 dwar il-ġuriżdizzjoni, il-liġi applikabbli, ir-rikonoxximent u l-infurzar ta’ deċiżjonijiet u l-aċċettazzjoni u l-infurzar ta’ strumenti awtentiċi fil-qasam tas-suċċessjonijiet u dwar il-ħolqien ta’ Ċertifikat Ewropew tas-Suċċessjoni (
ĠU 2012, L 201, p. 107
, rettifiki fil-
ĠU 2012, L 344, p.3
, u fil-
ĠU 2013, L 60, p. 140
).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, V A u Z A (iktar ’il quddiem ir-“rikorrenti fil-kawża prinċipali”), ulied XA, u, min-naħa l-oħra, TP, il-konjuġi ta’ dan tal-aħħar, dwar talba intiża għall-ħatra ta’ amministratur tal-patrimonju sabiex jamministra s-suċċessjoni fl-intier tagħha ta’ XA.
Il‑kuntest ġuridiku
Il-premessi 7, 27, 30, 43 u 82 tar-Regolament Nru 650/2012 jiddikjaraw:
“(7)
Hemm lok li jiġi ffaċilitat it-tħaddim tajjeb tas-suq intern billi jitneħħew l-ostakoli għall-moviment liberu ta’ persuni li llum il-ġurnata jiġu affaċċjati b’diffikultajiet biex jimplimentaw id-drittijiet tagħhom fil-kuntest ta’ suċċessjoni li għandha implikazzjonijiet transkonfinali. Fiż-żona Ewropea tal-ġustizzja, iċ-ċittadini għandhom ikunu fil-pożizzjoni li jorganizzaw is-suċċessjoni tagħhom bil-quddiem. Id-drittijiet tal-werrieta u l-legatarji, tal-persuni l-oħra qrib tad-deċedut kif ukoll tal-kredituri tas-suċċessjoni għandhom ikunu garantiti b’mod effettiv.
[…]
(27)
Ir-regoli ta’ dan ir-Regolament huma mfassla sabiex jiżguraw li l-awtorità li tkun qed tittratta s-suċċessjoni, fil-biċċa l-kbira tas-sitwazzjonijiet, tapplika l-liġi tagħha proprja. Għalhekk dan ir-Regolament jipprevedi serje ta’ mekkaniżmi li jidħlu fis-seħħ meta d-deċedut ikun għażel bħala l-liġi li tirregola s-suċċessjoni tiegħu l-liġi ta’ Stat Membru li kien ċittadin tiegħu.
[…]
(30)
Sabiex ikun żgurat li l-qrati tal-Istati Membri kollha jkunu jistgħu, għall-istess raġunijiet, jeżerċitaw ġuriżdizzjoni fir-rigward tas-suċċessjoni ta’ persuni b’residenza mhux abitwali fi Stat Membru fil-mument tal-mewt, dan ir-Regolament għandu jelenka b’mod eżawrjenti, f’ordni ġerarkika, ir-raġunijiet li għalihom tista’ tiġi eżerċitata tali ġuriżdizzjoni sussidjarja.
[…]
(43)
Ir-regoli ta’ ġuriżdizzjoni stabbiliti minn dan ir-Regolament jistgħu, f’ċerti każijiet, iwasslu għal sitwazzjoni fejn il-qorti li jkollha ġuriżdizzjoni biex tgħaddi regola dwar is-suċċessjoni ma tapplikax il-liġi tagħha stess. Meta tinqala’ dik is-sitwazzjoni fi Stat Membru li l-liġi tiegħu jiprevedi ħatra obbligatorja ta’ amministratur tal-patrimonju, dan ir-Regolament għandu jippermetti lill-qrati ta’ dak l-Istat Membru, meta jitressaq proċediment quddiemhom, li jaħtru amministratur wieħed jew aktar skont il-liġi tagħhom stess. […] Sabiex tiġi żgurata koordinazzjoni bla xkiel bejn il-liġi applikabbli għas-suċċessjoni u l-liġi tal-Istat Membru tal-qorti ta’ ħatra, il-qorti għandha taħtar il-persuna/i li tkun/jkunu intitolata/i biex tamministra/jamministraw il-patrimonju skont il-liġi applikabbli għas-suċċessjoni, bħal fil-każ, pereżempju, tal-eżekutur tat-testment tad-deċedut jew il-werrieta nfushom jew, jekk meħtieġ mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni, amministratur li jkun parti terza. […]
[…]
(82)
Skont l-Artikoli 1 u 2 tal-Protokoll (Nru 21) dwar il-Pożizzjoni tar-Renju Unit u l-Irlanda fir-rigward tal-ispazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja, anness għat-Trattat [UE] u għat-Trattat [FUE], dawk l-Istati Membri li mhumiex jieħdu sehem fl-adozzjoni ta’ dan ir-Regolament u mhumiex marbutin minnu jew soġġetti għall-applikazzjoni tiegħu. Dan huwa, madankollu, mingħajr preġudizzju għall-possibbiltà li għandhom ir-Renju Unit u l-Irlanda li jinnotifikaw l-intenzjoni tagħhom li jaċċettaw dan ir-Regolament wara li jiġi adottat skont l-Artikolu 4 tal-imsemmi Protokoll.”
Il-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament, dwar il-“Ġurisdizzjoni”, jinkludi b’mod partikolari l-Artikoli 4 sa 6, 10 u 15 tiegħu.
L-Artikolu 4 tal-imsemmi regolament, intitolat “Ġurisdizzjoni ġenerali”, jipprevedi:
“Il-qrati tal-Istat Membru li fih id-deċedut kellu r-residenza abitwali tiegħu fil-mument tal-mewt għandu jkollhom ġuriżdizzjoni biex jiddeċiedu dwar is-suċċessjoni fl-intier tagħha.”
Fil-paragrafu 1 tiegħu, l-Artikolu 5 tal-istess regolament, intitolat “Ftehim dwar l-għażla tal-qorti”, jipprovdi:
“Fejn il-liġi magħżula mid-deċedut biex tirregola s-suċċessjoni tiegħu skont l-Artikolu 22 hija l-liġi tal-Istat Membru [il-liġi ta’ Stat Membru], il-partijiet ikkonċernati jistgħu jaqblu li qorti jew il-qrati ta’ dak l-Istat Membru għandu jkollhom ġuriżdizzjoni esklużiva biex jieħdu deċiżjoniji dwar kwalunkwe kwistjoni relatata mas-suċċessjoni.”
L-Artikolu 6 tar-Regolament Nru 650/2012, intitolat “Rifjut tal-ġuriżdizzjoni f’każ ta’ għażla tal-liġi”, jipprovdi:
“Meta l-liġi magħżula mid-deċedut biex tirregola s-suċċessjoni tiegħu skont l-Artikolu 22 hija l-liġi ta’ Stat Membru, il-qorti invokata skont l-Artikolu 4 jew l-Artikolu 10:
(a)
tista’, fuq it-talba ta’ wieħed mill-partijiet għall-proċedimenti, tirrifjuta l-ġuriżdizzjoni jekk tqis li l-qrati tal-Istat Membru tal-liġi magħżula jinsabu f’pożizzjoni aħjar biex jieħdu deċiżjonijiet dwar is-suċċessjoni b’kont meħud taċ-ċirkostanzi prattiċi tas-suċċessjoni, bħar-residenza abitwali tal-partijiet u l-post fejn jinsabu l-assi; jew
(b)
għandha tirrifjuta l-ġuriżdizzjoni jekk il-partijiet għall-proċedimenti jkunu qablu, f’konformità mal-Artikolu 5, li jagħtu ġuriżdizzjoni lil qorti jew lill-qrati tal-Istat Membru tal-liġi magħżula.”
L-Artikolu 10 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Ġuriżdizzjoni sussidjarja”, jipprovdi:
“1.   Meta r-residenza abitwali tad-deċedut fil-mument tal-mewt ma tkunx tinsab fi Stat Membru, il-qrati ta’ Stat Membru fejn ikun hemm assi tal-patrimonju għandu madankollu jkollhom ġuriżdizzjoni biex jiddeċiedu dwar is-suċċessjoni fl-intier tagħha dment li:
(a)
id-deċedut kellu ċ-ċittadinanza ta’ dak l-Istat Membru fil-mument tal-mewt tiegħu; jew, fin-nuqqas ta’ dan,
(b)
id-deċedut kellu r-residenza abitwali preċedenti tiegħu f’dak l-Istat Membru, dment li, filwaqt li l-qorti tkun ġiet invokata, ma jkunx għadda aktar minn perijodu ta’ ħames snin minn meta dik ir-residenza abitwali tkun inbidlet.
2.   Fejn l-ebda qorti fi Stat Membru ma jkollha ġuriżdizzjoni skont il-paragrafu 1, il-qrati ta’ Stat Membru li fih ikun hemm assi tal-patrimonju, għandu madankollu jkollhom ġuriżdizzjoni biex jiddeċiedu dwar dawk l-assi.”
L-Artikolu 15 tal-imsemmi regolament, intitolat “Verifika tal-ġuriżdizzjoni”, jipprevedi:
“Fejn il-qorti ta’ Stat Membru tkun invokata dwar kwistjoni ta’ suċċessjoni li ma għandhiex ġuriżdizzjoni fuqha skont dan ir-Regolament, hija għandha tiddikjara,
ex officio
, li ma għandhiex ġuriżdizzjoni.”
Il-Kapitolu III tal-istess regolament, intitolat “Il-liġi applikabbli”, jinkludi l-Artikolu 21 ta’ dan tal-aħħar, intitolat “Regola ġenerali”, li jipprovdi:
“1.   Dment li ma jkunx previst mod ieħor f’dan ir-Regolament, il-liġi applikabbli għas-suċċessjoni tad-deċedut fl-intier tagħha għandha tkun il-liġi tal-Istat li fih id-deċedut kellu r-residenza abitwali tiegħu fil-mument tal-mewt.
2.   Fejn, bħala eċċezzjoni, ikun ċar miċ-ċirkostanzi kollha tal-każ li, fil-mument tal-mewt, id-deċedut kien manifestament aktar marbut ma’ Stat li mhux l-Istat li l-liġi tiegħu tkun applikabbli skont il-paragrafu 1, il-liġi applikabbli għas-suċċessjoni għandha tkun il-liġi ta’ dak l-Istat l-ieħor.”
Fil-paragrafu 1 tiegħu, l-Artikolu 22 tar-Regolament Nru 650/2012, intitolat “Għażla ta’ liġi”, jipprevedi:
“Persuna tista’ tagħżel bħala l-liġi li tirregola s-suċċessjoni tagħha fl-intier tagħha l-liġi tal-Istat li hija jkollha ċ-ċittadinanza tiegħu fil-mument li fiha tkun qiegħda tagħmel l-għażla [jew fil-ħin tal-mewt].
[…]”
It‑tilwima fil‑kawża prinċipali u d‑domanda preliminari
XA, ta’ nazzjonalità Franċiża, miet fit‑3 ta’ Settembru 2015, fi Franza. Huwa kien ilu jirrisjedi fir-Renju Unit mill‑1981, fejn iżżewweġ lil TP fl‑1996. Wara li marad, f’Awwissu 2012 huwa kien mar lura fi Franza sabiex jgħix ma’ wieħed minn uliedu f’appartament miksub xahrejn qabel permezz ta’ soċjetà ċivili tal-proprjetà immobbli li tagħha kien soċju.
XA ħalla warajh konjuġi, TP, ċittadina tar-Renju Unit, kif ukoll tliet ulied minn relazzjoni preċedenti, YA u r-rikorrenti fil-kawża prinċipali. Peress li sadanittant YA miet, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali indikaw li qegħdin jaġixxu wkoll fil-kwalità ta’ aventi kawża ta’ ħuhom. XA kellu beni patrimonjali fi Franza.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ressqu lil TP quddiem il-qrati Franċiżi sabiex jiksbu l-ħatra ta’ amministratur tal-patrimonju sabiex jamministra s-suċċessjoni tad-deċedut fl-intier tagħha, filwaqt li invokaw l-applikazzjoni tal-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 650/2012 u l-fatt li d-deċedut kellu r-residenza abitwali tiegħu fi Franza fil-mument tal-mewt tiegħu.
Permezz ta’ digriet tal‑12 ta’ Diċembru 2017, il-President tat-tribunal de grande instance de Nanterre (il-Qorti Reġjonali ta’ Nanterre, Franza), li kien qiegħed jagħti deċiżjoni dwar miżuri provviżorji, iddikjara li kellu ġurisdizzjoni sabiex jieħu konjizzjoni tat-talba tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali skont l-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 650/2012. Dan wassal għall-ħatra ta’ amministratur tal-patrimonju.
Permezz ta’ sentenza tal‑21 ta’ Frar 2019, il-cour d’appel de Versailles (il-Qorti tal-Appell ta’ Versailles, Franza) annullat dan id-digriet u, b’applikazzjoni tar-Regolament Nru 650/2012, iddikjarat li l-qrati Franċiżi ma kellhomx ġurisdizzjoni sabiex jiddeċiedu dwar is-suċċessjoni tad-deċedut fl-intier tagħha skont l-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 650/2012, għar-raġuni, essenzjalment, li r-residenza abitwali ta’ dan tal-aħħar kienet għadha fir-Renju Unit fil-mument tal-mewt tiegħu.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentaw appell minn din is-sentenza quddiem il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza), il-qorti tar-rinviju, fejn sostnew, b’mod partikolari, li l-cour d’appel de Versailles (il-Qorti tal-Appell ta’ Versailles) kienet wettqet żball ta’ liġi meta ma ħaditx inkunsiderazzjoni l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 650/2012, li jipprevedi, b’mod sussidjarju, il-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Istat Membru li fih jinsabu l-beni patrimonjali sabiex jiddeċiedu dwar is-suċċessjoni fl-intier tagħha meta, minkejja l-fatt li d-deċedut ma kellux ir-residenza abitwali tiegħu fi Franza fil-mument tal-mewt tiegħu, huwa kellu n-nazzjonalità ta’ dan l-Istat Membru u kellu beni li kienu jinsabu f’dan l-Istat Membru.
Il-qorti tar-rinviju ssostni, l-ewwel nett, li l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 650/2012 ma ġiex invokat mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali quddiem il-cour d’appel de Versailles (il-Qorti tal-Appell ta’ Versailles). Għaldaqstant, tqum il-kwistjoni ta’ jekk din il-qorti tal-appell, li kkonstatat li XA kellu nazzjonalità Franċiża u kellu beni patrimonjali fi Franza fil-mument tal-mewt tiegħu, kinitx obbligata teżamina
ex officio
l-kriterji tal-ġurisdizzjoni sussidjarja tagħha skont dan l-Artikolu 10.
Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju tirrileva li, meta jipprevedi l-possibbiltà li l-qorti ta’ Stat Membru adita b’kawża ta’ suċċessjoni li fir-rigward tagħha ma jkollhiex ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tagħha skont ir-Regolament Nru 650/2012 għandha tiddikjara
ex officio
li ma għandhiex ġurisdizzjoni, l-Artikolu 15 ta’ dan ir-regolament ma jispeċifikax jekk din l-aħħar qorti għandhiex tivverifika minn qabel il-kriterji kollha ta’ ġurisdizzjoni possibbli, kemm dawk tal-ġurisdizzjoni ġenerali tagħha kif ukoll dawk tal-ġurisdizzjoni sussidjarja tagħha. B’mod partikolari, l-imsemmi regolament ma jispeċifikax jekk l-eżami tal-ġurisdizzjoni sussidjarja huwiex ta’ natura fakultattiva.
Minn naħa, il-qorti tar-rinviju tenfasizza li r-Regolament Nru 650/2012 jistabbilixxi sistema għas-soluzzjoni ta’ kunflitti dwar il-ġurisdizzjoni li l-qrati tal-Istati Membri aditi b’tilwima għandhom japplikaw
ex officio
meta din it-tilwima taqa’ fil-qasam materjali kopert minn dan ir-regolament. Issa, ma jkunx loġiku li, wara li jikkonstataw
ex officio
l-applikazzjoni tal-imsemmi regolament sabiex tinsab soluzzjoni għal kunflitt dwar il-ġurisdizzjoni, il-qrati tal-Istati Membri aditi jkunu jistgħu jirrifjutaw il-ġurisdizzjoni tagħhom favur qrati ta’ Stat terz abbażi tal-Artikolu 4 tiegħu biss, mingħajr ma jkollhom jivverifikaw minn qabel il-ġurisdizzjoni sussidjarja tagħhom abbażi tal-Artikolu 10 tal-istess regolament. Għaldaqstant, jidher iktar koerenti li l-imsemmija qrati aditi huma obbligati li jivverifikaw, inkluż
ex officio
, il-kriterji kollha possibbli għall-eżerċizzju ta’ ġurisdizzjoni.
Min-naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju tosserva li l-ġurisdizzjoni prevista fl-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 650/2012, li hija kklassifikata f’dan l-artikolu bħala “sussidjarja”, għandha l-effett li tidderoga mill-prinċipju ta’ unità tal-kompetenzi ġurisdizzjonali u leġiżlattivi li huwa l-qofol ta’ dan ir-regolament. Fil-fatt, meta l-qorti ta’ Stat Membru tkun irrikonoxxiet il-ġurisdizzjoni tagħha skont dan l-Artikolu 10, hija xorta waħda jkollha tapplika l-liġi tal-Istat ta’ residenza abitwali tad-deċedut fil-mument tal-mewt tiegħu, sakemm miċ-ċirkustanzi kollha tal-każ ma jirriżultax li, fil-mument tal-mewt tiegħu, id-deċedut kellu rabtiet manifestament eqreb ma’ Stat ieħor, skont l-Artikolu 21(2) tal-imsemmi regolament, jew kien għamel l-għażla espliċita tal-liġi ta’ Stat ieħor, skont l-Artikolu 22 tal-istess regolament. Għalhekk, jidher diffiċli li jiġi aċċettat li regola ta’ ġurisdizzjoni kklassifikata bħala “sussidjarja” għandha obbligatorjament tiġi rrilevata mill-qorti ta’ Stat Membru adita, anki jekk il-partijiet ma jinvokawhiex.
Barra minn hekk, għalkemm ir-Regolament Nru 650/2012 jipprevedi espressament, fl-Artikolu 15 tiegħu, l-obbligu tal-qorti li ma jkollhiex ġurisdizzjoni li tqajjem
ex officio
n-nuqqas ta’ ġurisdizzjoni tagħha, huwa għall-kuntrarju ma jipprevedi ebda dispożizzjoni ekwivalenti li tobbliga lill-imsemmija qorti teżamina
ex officio
l-ġurisdizzjoni tagħha. Ir-regoli dwar is-suċċessjonijiet jaqgħu, fis-sens ta’ dan ir-regolament, taħt id-drittijiet disponibbli, peress li l-imsemmi regolament jawtorizza lill-partijiet jiftiehmu dwar il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-qorti jew tal-qrati tal-Istat Membru li taħtu taqa’ l-liġi magħżula mid-deċedut sabiex tirregola s-suċċessjoni tiegħu permezz tal-konklużjoni ta’ ftehim dwar l-għażla tal-qorti (Artikolu 5 tar-Regolament Nru 650/2012) u jipprevedi l-possibbiltà għal dawn il-qrati li jkomplu jeżerċitaw il-ġurisdizzjoni tagħhom anki jekk il-partijiet fil-proċedura li ma kinux partijiet f’dan il-ftehim jidhru quddiemhom mingħajr ma jikkontestaw din il-ġurisdizzjoni (Artikolu 9 ta’ dan ir-regolament).
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari segwenti:
“Id-dispożizzjonijiet tal-[Artikolu 10(1)(a)] tar-Regolament [Nru 650/2012] għandhom jiġu interpretati fis-sens li, meta r-residenza abitwali tad-deċedut fil-mument tal-mewt ma tkunx tinsab fi Stat Membru, il-qorti ta’ Stat Membru li fih ir-residenza abitwali tad-deċedut ma kinitx stabbilita iżda li tikkonstata li dan tal-aħħar kellu n-nazzjonalità ta’ dan l-Istat u kien jipposjedi assi hemm għandha,
ex officio
, tirrileva l-ġurisdizzjoni sussidjarja tagħha prevista minn dan it-test?”
Fuq id‑domanda preliminari
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 10(1)(a) tar-Regolament Nru 650/2012 għandux jiġi interpretat fis-sens li qorti ta’ Stat Membru għandha tqajjem
ex officio
l-ġurisdizzjoni tagħha skont ir-regola ta’ ġurisdizzjoni sussidjarja prevista f’din id-dispożizzjoni meta, wara li tkun ġiet adita abbażi tar-regola ta’ ġurisdizzjoni ġenerali stabbilita fl-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament, hija tikkonstata li ma għandhiex ġurisdizzjoni skont din l-aħħar dispożizzjoni.
F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-cour d’appel de Versailles (il-Qorti tal-Appell ta’ Versailles) ikkunsidrat li l-aħħar residenza abitwali tad-deċedut kienet fir-Renju Unit u mhux fi Franza. F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, kif jirriżulta mill-premessa 82 tar-Regolament Nru 650/2012, ir-Renju Unit – skont l-Artikoli 1 u 2 tal-Protokoll Nru 21 dwar il-Pożizzjoni tar-Renju Unit u l-Irlanda fir-Rigward tal-Ispazju ta’ Libertà, Sigurtà u Ġustizzja, anness mat-Trattat UE u mat-Trattat FUE – ma pparteċipax fl-adozzjoni ta’ dan ir-regolament. Barra minn hekk, ma jidhirx li, fid-data tal-mewt ta’ XA, ir-Renju Unit kien għamel użu mill-possibbiltà prevista fl-Artikolu 4 ta’ dan il-protokoll li jinnotifika l-intenzjoni tiegħu li jaċċetta l-imsemmi regolament. F’dik id-data, ir-Renju Unit, minkejja li kien Stat Membru tal-Unjoni Ewropea, ma kienx għalhekk marbut bir-Regolament Nru 650/2012 u lanqas, għaldaqstant, ma kien suġġett għall-applikazzjoni tiegħu. Issa, għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 10 ta’ dan ir-regolament, għandu jitqies li l-ġurisdizzjoni prevista f’din id-dispożizzjoni tista’ tkun applikabbli meta d-deċedut kellu r-residenza abitwali tiegħu f’tali Stat Membru mhux marbut bl-imsemmi regolament fil-mument tal-mewt tiegħu. Għaldaqstant, sakemm il-kriterji l-oħra previsti fl-imsemmija dispożizzjoni jkunu ssodisfatti wkoll, għandu jiġi konkluż li s-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’ taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din tal-aħħar.
F’dan ir-rigward, huwa paċifiku li l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 650/2012 ma ġiex invokat mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, la fl-ewwel istanza u lanqas fl-appell. Għaldaqstant, id-domanda preliminari hija intiża biss sabiex jiġi ddeterminat jekk ir-Regolament Nru 650/2012 jobbligax lill-qorti ta’ Stat Membru, adita abbażi tal-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament, teżamina
ex officio
jekk għandhiex ġurisdizzjoni fid-dawl tal-kriterji previsti fl-Artikolu 10(1)(a) tiegħu jew inkella jekk din l-aħħar qorti tistax tiddikjara li ma għandhiex ġurisdizzjoni meta r-rikorrent ma jkunx invoka din id-dispożizzjoni għall-eżerċizzju, mill-imsemmija qorti, tal-ġurisdizzjoni tagħha.
Skont ġurisprudenza stabbilita, id-dispożizzjonijiet dwar ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni, sa fejn ma jirreferux għad-dritt tal-Istati Membri sabiex jiddeterminaw it-tifsira u l-portata tagħhom, għandhom jingħataw, fl-Unjoni kollha, interpretazzjoni awtonoma u uniformi, li għandha tiġi mfittxija billi jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem tagħhom iżda wkoll il-kuntest ta’ dawn id-dispożizzjonijiet u l-għan imfittex mil-leġiżlazzjoni kkonċernata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Ġunju 2018, Oberle,
C‑20/17
,
EU:C:2018:485
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-formulazzjoni tal-Artikolu 10(1)(a) tar-Regolament Nru 650/2012, għandu jiġi rrilevat li din id-dispożizzjoni tistabbilixxi regola ta’ ġurisdizzjoni li tipprevedi li, meta r-residenza abitwali tad-deċedut fil-mument tal-mewt tiegħu ma tkunx tinsab fi Stat Membru, il-qrati tal-Istat Membru li fih jinsabu l-beni patrimonjali għandhom madankollu ġurisdizzjoni sabiex jiddeċiedu dwar is-suċċessjoni fl-intier tagħha jekk id-deċedut kellu n-nazzjonalità ta’ dan l-Istat Membru fil-mument tal-mewt tiegħu.
B’hekk, mill-kliem tal-Artikolu 10(1)(a) tar-Regolament Nru 650/2012 jirriżulta li ż-żewġ kriterji previsti f’din id-dispożizzjoni, għall-finijiet tal-għoti tal-ġurisdizzjoni lill-qrati ta’ Stat Membru fil-każ li r-residenza abitwali tad-deċedut fil-mument tal-mewt tiegħu ma tkunx tinsab f’dan l-Istat Membru, huma, minn naħa, l-eżistenza ta’ beni patrimonjali fl-imsemmi Stat Membru u, min-naħa l-oħra, il-pussess tan-nazzjonalità tal-istess Stat Membru, mid-deċedut, fil-mument tal-mewt tiegħu. Għall-kuntrarju, minn dan il-kliem bl-ebda mod ma jirriżulta li l-għoti ta’ tali ġurisdizzjoni jiddependi minn kwalunkwe azzjoni min-naħa tad-deċedut jew ta’ parti li jkollha interess. Anzi, għall-kuntrarju, kif irrileva essenzjalment l-Avukat Ġenerali fil-punti 67 u 68 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-użu tal-espressjoni “għandu […] jkollhom ġuriżdizzjoni” huwa ta’ natura li jindika li l-ġurisdizzjoni prevista fl-Artikolu 10(1) ta’ dan ir-regolament hija ta’ natura obbligatorja.
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-kuntest tal-Artikolu 10(1)(a) tar-Regolament Nru 650/2012, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 10 ta’ dan ir-regolament jinsab fil-Kapitolu II tiegħu, li jistabbilixxi sett ta’ regoli ta’ ġurisdizzjoni fil-qasam tas-suċċessjoni. B’mod partikolari, dan l-Artikolu 10 jipprevedi ġurisdizzjoni sussidjarja meta mqabbla mal-ġurisdizzjoni ġenerali, stabbilita mir-regola li tinsab fl-Artikolu 4 tal-imsemmi regolament, li tindika lill-qrati tal-post ta’ residenza abitwali tad-deċedut bħala l-qrati li għandhom ġurisdizzjoni sabiex jiddeċiedu dwar is-suċċessjoni kkonċernata fl-intier tagħha.
Fir-rigward, fit-tielet lok, tal-għan tal-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 650/2012, għandu jiġi rrilevat li dan l-artikolu għandu jinqara fid-dawl tal-premessa 30 ta’ dan ir-regolament, li tindika li għandu “ikun żgurat li l-qrati tal-Istati Membri kollha jkunu jistgħu, għall-istess raġunijiet, jeżerċitaw ġuriżdizzjoni fir-rigward tas-suċċessjoni ta’ persuni b’residenza mhux abitwali fi Stat Membru fil-mument tal-mewt”. Għal dan il-għan, skont din il-premessa, l-imsemmi regolament “għandu jelenka b’mod eżawrjenti, f’ordni ġerarkika, ir-raġunijiet li għalihom tista’ tiġi eżerċitata tali ġuriżdizzjoni sussidjarja”.
Minn dan isegwi li, peress li r-Regolament Nru 650/2012 huwa intiż, b’mod partikolari, li jiżgura l-uniformità tal-applikazzjoni tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali fil-qasam tas-suċċessjoni, l-uniku għan kemm tal-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament kif ukoll tal-Artikolu 10(1) tiegħu huwa li jiddefinixxu kriterji uniformi ta’ ġurisdizzjoni sabiex tingħata deċiżjoni dwar suċċessjoni fl-intier tagħha. F’dan ir-rigward, huma ma joffrux lill-partijiet li jkollhom interess il-possibbiltà li jagħżlu, skont l-interessi tagħhom, il-forum ta’ Stat Membru, bla ħsara għall-applikazzjoni tal-Artikolu 5 tal-imsemmi regolament fil-każ tal-għażla mid-deċedut tal-liġi applikabbli għas-suċċessjoni tiegħu.
Għandu jiġi rrilevat, f’dan ir-rigward, li, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 47 u 65 tal-konklużjonijiet tiegħu, ma teżistix relazzjoni ġerarkika bejn il-forum stabbilit fl-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 650/2012 u l-forum stabbilit fl-Artikolu 10 tiegħu, peress li kull wieħed minnhom jirreferi għal każijiet distinti. Bl-istess mod, il-fatt li l-ġurisdizzjoni msemmija fl-Artikolu 10 ta’ dan ir-regolament hija kklassifikata bħala “sussidjarja” ma jfissirx li din id-dispożizzjoni hija inqas vinkolanti minn dik tal-Artikolu 4 tal-imsemmi regolament, dwar il-ġurisdizzjoni ġenerali.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li l-użu tal-kelma “madankollu” fl-Artikolu 10(1) tar-Regolament Nru 650/2012 jissuġġerixxi li din id-dispożizzjoni tistabbilixxi regola ta’ ġurisdizzjoni ekwivalenti u komplementari għar-regola ta’ ġurisdizzjoni ġenerali stabbilita fl-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament, b’tali mod li, fil-każ ta’ inapplikabbiltà ta’ dan l-aħħar artikolu, hemm lok li jiġi vverifikat jekk il-kriterji tal-ġurisdizzjoni previsti fl-Artikolu 10 tal-imsemmi regolament humiex issodisfatti.
Tali interpretazzjoni hija, barra minn hekk, sostnuta mill-għan imfittex mir-Regolament Nru 650/2012, kif jirriżulta mill-premessa 7 tiegħu, li huwa li jiġi ffaċilitat il-funzjonament tajjeb tas-suq intern billi jitneħħew l-ostakoli għall-moviment liberu tal-persuni li jixtiequ jinvokaw id-drittijiet tagħhom li jirriżultaw minn suċċessjoni transkonfinali, b’mod partikolari, billi jiġi żgurat li, fiż-żona Ewropea tal-ġustizzja, id-drittijiet tal-werrieta u tal-legatarji, tal-persuni l-oħra qrib tad-deċedut kif ukoll tal-kredituri ta’ suċċessjoni jkunu ggarantiti b’mod effettiv (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑1 ta’ Marzu 2018, Mahnkopf,
C‑558/16
,
EU:C:2018:138
, punt
).
Għal dan il-għan, ir-Regolament Nru 650/2012 jipprevedi r-regoli ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali għas-suċċessjoni fl-intier tagħha, li huma bbażati fuq kriterji oġġettivi. F’din il-perspettiva, l-Artikolu 10(1) ta’ dan ir-regolament jikkontribwixxi sabiex jiggarantixxi l-aċċess għall-ġustizzja tal-werrieta u tal-legatarji, tal-persuni l-oħra qrib tad-deċedut kif ukoll tal-kredituri ta’ suċċessjoni, meta s-sitwazzjoni kkonċernata jkollha rabtiet mill-qrib ma’ Stat Membru minħabba, b’mod partikolari, l-eżistenza ta’ beni patrimonjali fit-territorju ta’ dan tal-aħħar.
Barra minn hekk, għandu jitfakkar li, sabiex jikkontribwixxi għas-soluzzjoni effettiva tat-tilwim dwar suċċessjoni, ir-Regolament Nru 650/2012 ifittex li jiffavorixxi trattament unitarju tas-suċċessjoni. B’hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet f’diversi okkażjonijiet li interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament li timplika s-separazzjoni f’diversi partijiet ta’ din is-suċċessjoni tkun inkompatibbli mal-għanijiet tal-imsemmi regolament (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑21 ta’ Ġunju 2018, Oberle,
C‑20/17
,
EU:C:2018:485
, punt
, u tas‑16 ta’ Lulju 2020, E. E. (Ġurisdizzjoni u liġi applikabbli għas-suċċessjonijiet),
C‑80/19
,
EU:C:2020:569
, punt
).
Dan il-prinċipju ta’ unità tas-suċċessjoni huwa l-bażi wkoll għar-regola stabbilita fl-Artikolu 10(1) tar-Regolament Nru 650/2012, sa fejn l-imsemmija dispożizzjoni tispeċifika li din ir-regola tiddetermina l-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Istati Membri sabiex jiddeċiedu dwar is-“suċċessjoni fl-intier tagħha”.
Fl-aħħar nett, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-osservanza dovuta lill-awtonomija tal-qorti fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħha teżiġi li din il-qorti tkun tista’ teżamina l-ġurisdizzjoni internazzjonali tagħha fid-dawl tal-informazzjoni kollha li jkollha għad-dispożizzjoni tagħha, filwaqt li tfittex l-għan ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, li fuqu hija bbażata l-leġiżlazzjoni tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑28 ta’ Jannar 2015, Kolassa,
C‑375/13
,
EU:C:2015:37
, punt
, u tas‑16 ta’ Ġunju 2016, Universal Music International Holding,
C‑12/15
,
EU:C:2016:449
, punt
).
Issa, fid-dawl tal-għan imfittex mir-Regolament Nru 650/2012, li huwa li tiġi ggarantita amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, ma hemm xejn li jipprekludi li l-istess prinċipji jipprevalu fir-rigward tal-eżami mill-qorti adita tal-ġurisdizzjoni tagħha fil-kuntest tal-applikazzjoni tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali fil-qasam tas-suċċessjoni previsti minn dan ir-regolament.
Għalhekk, sa fejn ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni sussidjarja stabbiliti fl-Artikolu 10(1) tar-Regolament Nru 650/2012 jikkontribwixxu sabiex jintlaħaq dan l-għan ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, l-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni ma tistax tiddependi mill-fatt li hija ma ġietx invokata minn waħda mill-partijiet fil-proċedura kkonċernata.
Fil-fatt, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 87 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 650/2012 għandu jiġi interpretat fid-dawl tal-Artikolu 15 tiegħu, fis-sens li, għalkemm dan l-Artikolu 10 ma jobbligax lill-qorti adita tfittex b’mod attiv bażi fattwali sabiex tiddeċiedi dwar il-ġurisdizzjoni tagħha f’tilwima partikolari, l-imsemmi artikolu jobbligaha tiddetermina, billi tieħu inkunsiderazzjoni l-fatti mhux ikkontestati, il-bażi tal-ġurisdizzjoni tagħha, li tista’ eventwalment tkun distinta minn dik allegata mir-rikorrent.
B’mod partikolari, għandu jiġi rrilevat li dikjarazzjoni ta’ nuqqas ta’ ġurisdizzjoni, min-naħa tal-qorti adita skont l-Artikolu 15 tar-Regolament Nru 650/2012, teħtieġ eżami minn qabel tal-kriterji kollha stabbiliti fil-Kapitolu II tar-Regolament Nru 650/2012 u li, fil-kuntest ta’ dan l-eżami, dik il-qorti hija obbligata teżamina l-eventwali ġurisdizzjoni tagħha fid-dawl tal-informazzjoni kollha li jkollha għad-dispożizzjoni tagħha. Għaldaqstant, tali eżami ma jistax isir biss fid-dawl tar-regola ta’ ġurisdizzjoni espressament invokata mill-partijiet li jkollhom interess.
Din l-interpretazzjoni ma hijiex ikkontestata mill-argumenti tal-qorti tar-rinviju fis-sens li l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 650/2012 jidderoga mill-prinċipju ta’ koinċidenza tal-kompetenzi ġurisdizzjonali u leġiżlattivi b’tali mod li l-qorti adita jkollha tapplika l-liġi tal-Istat ta’ residenza abitwali tad-deċedut fil-mument tal-mewt tiegħu. Fil-fatt, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 70 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-għan imfittex mill-premessa 27 ta’ dan ir-regolament, li l-ġurisdizzjoni u d-dritt applikabbli jikkoinċidu, ma huwiex ta’ natura assoluta.
Għalkemm, skont il-premessa 27 tar-Regolament Nru 650/2012, id-dispożizzjonijiet ta’ dan tal-aħħar huma maħsuba sabiex jiżguraw li l-awtorità li tkun qiegħda tittratta s-suċċessjoni tkun tista’ tapplika, fil-parti l-kbira tal-każijiet, id-dritt nazzjonali tagħha, dan ir-regolament la jimponi u lanqas jiggarantixxi l-koinċidenza bejn il-ġurisdizzjoni u d-dritt applikabbli. In-natura mhux assoluta ta’ din il-koinċidenza hija kkorroborata, minn naħa, mill-kliem “fil-biċċa l-kbira tas-sitwazzjonijiet” użati fil-premessa 27 tal-imsemmi regolament u, min-naħa l-oħra, mill-fatt li, fil-premessa 43 tal-istess regolament, il-leġiżlatur tal-Unjoni stess ippreveda li r-regoli ta’ ġurisdizzjoni stabbiliti fih jistgħu jwasslu għal sitwazzjonijiet fejn il-qorti li jkollha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar is-suċċessjoni ma tapplikax il-liġi tagħha stess.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta li għandha tingħata għad-domanda magħmula hija li l-Artikolu 10(1)(a) tar-Regolament Nru 650/2012 għandu jiġi interpretat fis-sens li qorti ta’ Stat Membru għandha tqajjem
ex officio
l-ġurisdizzjoni tagħha skont ir-regola ta’ ġurisdizzjoni sussidjarja prevista f’din id-dispożizzjoni meta, wara li tkun ġiet adita abbażi tar-regola ta’ ġurisdizzjoni ġenerali stabbilita fl-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament, hija tikkonstata li ma għandhiex ġurisdizzjoni skont din l-aħħar dispożizzjoni.
Fuq l‑ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 10(1)(a) tar-Regolament (UE) Nru 650/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Lulju 2012 dwar il-ġuriżdizzjoni, il-liġi applikabbli, ir-rikonoxximent u l-infurzar ta’ deċiżjonijiet u l-aċċettazzjoni u l-infurzar ta’ strumenti awtentiċi fil-qasam tas-suċċessjonijiet u dwar il-ħolqien ta’ Ċertifikat Ewropew tas-Suċċessjoni għandu jiġi interpretat fis-sens li qorti ta’ Stat Membru għandha tqajjem
ex officio
l-ġurisdizzjoni tagħha skont ir-regola ta’ ġurisdizzjoni sussidjarja prevista f’din id-dispożizzjoni meta, wara li tkun ġiet adita abbażi tar-regola ta’ ġurisdizzjoni ġenerali stabbilita fl-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament, hija tikkonstata li ma għandhiex ġurisdizzjoni skont din l-aħħar dispożizzjoni.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.