CELEX: 62021CJ0213
Προδικαστική παραπομπή
Σύναψη δημοσίων συμβάσεων
Οδηγία 2014/24/ΕΕ
Πεδίο εφαρμογής
Άρθρο 10, στοιχείο ηʹ
Ειδικές εξαιρέσεις για συμβάσεις υπηρεσιών
Υπηρεσίες πολιτικής άμυνας, πολιτικής προστασίας και πρόληψης κινδύνων
Μη κερδοσκοπικές οργανώσεις ή ενώσεις
Υπηρεσία ασθενοφόρων χαρακτηριζόμενη ως υπηρεσία έκτακτης ανάγκης
Εθελοντικές οργανώσεις
Κοινωνικοί συνεταιρισμοί

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων και την κατάργηση της οδηγίας 2004/18/ΕΚ (
ΕΕ 2014, L 94, σ. 65
).
Οι αιτήσεις αυτές υποβλήθηκαν στο πλαίσιο δύο ενδίκων διαφορών μεταξύ της Italy Emergenza Cooperativa Sociale (στο εξής: Italy Emergenza) και της Azienda Sanitaria Locale Barletta-Andria-Trani (τοπικής υγειονομικής υπηρεσίας της Berletta-Andria-Trani, Ιταλία), στην υπόθεση C‑213/21, και μεταξύ της Italy Emergenza και της Azienda Sanitaria Provinciale di Cosenza (περιφερειακής υγειονομικής υπηρεσίας της Cosenza, Ιταλία), στην υπόθεση C‑214/21, με αντικείμενο δύο αποφάσεις με τις οποίες οι εν λόγω υγειονομικές υπηρεσίες κίνησαν διαδικασίες επιλογής με σκοπό την ανάθεση, με σύμβαση, της υπηρεσίας υγειονομικής διακομιδής έκτακτης και επείγουσας έκτακτης ανάγκης σε εθελοντικές οργανώσεις.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Οι αιτιολογικές σκέψεις 28 και 118 της οδηγίας 2014/24 έχουν ως εξής:
«(28)
Η παρούσα οδηγία δεν θα πρέπει να εφαρμόζεται σε ορισμένες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, όταν παρέχονται από μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς ή ενώσεις, εφόσον η ιδιαίτερη φύση των εν λόγω οργανισμών θα ήταν δύσκολο να διατηρηθεί σε περίπτωση που οι πάροχοι υπηρεσιών θα έπρεπε να επιλεγούν σύμφωνα με τις διαδικασίες της παρούσας οδηγίας. Ωστόσο, η εξαίρεση δεν θα πρέπει να επεκταθεί πέραν των απολύτως απαραίτητων. Θα πρέπει ως εκ τούτου να ορισθεί ρητά ότι οι υπηρεσίες ασθενοφόρων για τη διακομιδή ασθενών δεν θα πρέπει να αποκλειστούν. Εν προκειμένω, θα πρέπει επίσης να διευκρινιστεί ότι η Ομάδα 601 του CPV «Υπηρεσίες Χερσαίων Μεταφορών» δεν καλύπτει τις υπηρεσίες ασθενοφόρων για τη διακομιδή ασθενών οι οποίες καλύπτονται από την τάξη 8514 του CPV. Θα πρέπει να διευκρινισθεί ότι οι υπηρεσίες του κωδικού 85143000-3 του CPV, οι οποίες συνίστανται αποκλειστικά σε υπηρεσίες ασθενοφόρων για τη διακομιδή ασθενών, θα πρέπει να υπόκεινται στο ειδικό καθεστώς για κοινωνικές και άλλες συγκεκριμένες υπηρεσίες («απλοποιημένο καθεστώς»). Συνεπώς, οι μεικτές συμβάσεις για την παροχή υπηρεσιών ασθενοφόρων γενικά θα υπόκεινται επίσης στο απλουστευμένο καθεστώς, εάν η αξία των υπηρεσιών διακομιδής ασθενών είναι υψηλότερη από την αξία άλλων υπηρεσιών ασθενοφόρων.
[…]
(118)
Προκειμένου να εξασφαλισθεί η συνέχεια των δημόσιων υπηρεσιών, η παρούσα οδηγία θα πρέπει να προβλέπει ότι στις διαδικασίες [σύναψης δημοσίων συμβάσεων] για ορισμένες υγειονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές υπηρεσίες θα μπορούσαν να συμμετέχουν μόνο οργανισμοί που βασίζονται στην ιδία ευθύνη ή στην ενεργό συμμετοχή των υπαλλήλων στη διακυβέρνηση και υφιστάμενοι οργανισμοί, όπως κοινοπραξίες, όσον αφορά τη συμμετοχή στην παροχή των εν λόγω υπηρεσιών στους τελικούς χρήστες. Το πεδίο εφαρμογής της παρούσας διάταξης περιορίζεται αποκλειστικά σε ορισμένες υγειονομικές, κοινωνικές και συναφείς υπηρεσίες, ορισμένες υπηρεσίες εκπαίδευσης και κατάρτισης, υπηρεσίες βιβλιοθηκών, αρχείων, μουσείων και άλλες πολιτιστικές υπηρεσίες, υπηρεσίες στο χώρο του αθλητισμού και υπηρεσίες για ιδιωτικά νοικοκυριά και δεν καλύπτει τις εξαιρέσεις που προβλέπει άλλως η παρούσα οδηγία. Οι συγκεκριμένες υπηρεσίες υπόκεινται μόνο στο ειδικό καθεστώς που προβλέπεται για τις κοινωνικές και λοιπές υπηρεσίες (“απλουστευμένο καθεστώς”).»
Το άρθρο 10 της οδηγίας αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ειδικές εξαιρέσεις για συμβάσεις υπηρεσιών», ορίζει τα ακόλουθα:
«Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται στις δημόσιες συμβάσεις υπηρεσιών για:
[…]
η)
υπηρεσίες πολιτικής άμυνας, πολιτικής προστασίας και πρόληψης κινδύνων που παρέχονται από μη κερδοσκοπικές οργανώσεις ή ενώσεις και καλύπτονται από τους ακόλουθους κωδικούς του CPV: 75250000-3, 75251000-0, 75251100-1, 75251110-4, 75251120-7, 75252000-7, 75222000-8, 98113100-9 και 85143000-3 πλην των υπηρεσιών ασθενοφόρων για τη διακομιδή ασθενών·
[…]».
Το άρθρο 77 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αποκλειστικές συμβάσεις για ορισμένες υπηρεσίες», προβλέπει στις παραγράφους 1 και 2 τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη μπορούν να ορίζουν ότι οι αναθέτουσες αρχές δύνανται να παραχωρούν κατ’ αποκλειστικότητα σε οργανισμούς το δικαίωμα συμμετοχής σε διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων μόνο για τις αναφερόμενες στο άρθρο 74 υγειονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές υπηρεσίες οι οποίες καλύπτονται από τους κωδικούς CPV 75121000-0, 75122000-7, 75123000-4, 79622000-0, 79624000-4, 79625000-1, 80110000-8, 80300000-7, 80420000-4, 80430000-7, 80511000-9, 80520000-5, 80590000-6, από 85000000-9 έως 85323000‑9, 92500000-6, 92600000-7, 98133000-4, 98133110-8.
2.   Ο προβλεπόμενος στην παράγραφο 1 οργανισμός πρέπει να πληροί όλες τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
α)
έχει ως στόχο την επιδίωξη αποστολής δημόσιας υπηρεσίας από τις αναφερόμενες στην παράγραφο 1·
β)
τα κέρδη επενδύονται εκ νέου ώστε να επιτευχθεί ο στόχος του οργανισμού. Η διανομή ή αναδιανομή κερδών θα πρέπει να γίνεται σε συμμετοχική βάση·
γ)
οι δομές διοίκησης ή ιδιοκτησίας του οργανισμού που εκτελεί τη σύμβαση βασίζονται στην ιδιοκτησία των υπαλλήλων ή σε αρχές συμμετοχικότητας ή απαιτούν την ενεργό συμμετοχή των υπαλλήλων, των χρηστών ή των ενδιαφερομένων·
[…]».
Το ιταλικό δίκαιο
Το άρθρο 17 του decreto legislativo n. 50 – Codice dei contratti pubblici (νομοθετικού διατάγματος 50, περί κώδικα δημοσίων συμβάσεων), της 18ης Απριλίου 2016 (τακτικό συμπλήρωμα στην GURI αριθ. 91, της 19ης Απριλίου 2016) (στο εξής: κώδικας δημοσίων συμβάσεων), με τίτλο «Ειδικές εξαιρέσεις για τις συμβάσεις δημοσίων έργων και την παραχώρηση υπηρεσιών», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Οι διατάξεις του παρόντος κώδικα δεν εφαρμόζονται στις δημόσιες συμβάσεις και στις συμβάσεις παραχώρησης υπηρεσιών που αφορούν:
[…]
h)
υπηρεσίες πολιτικής άμυνας, πολιτικής προστασίας και πρόληψης κινδύνων που παρέχονται από μη κερδοσκοπικές οργανώσεις ή ενώσεις και καλύπτονται από τους ακόλουθους κωδικούς του CPV: 75250000-3, 75251000-0, 75251100-1, 75251110-4, 75251120-7, 75252000-7, 75222000-8, 98113100-9 και 85143000-3 πλην των υπηρεσιών ασθενοφόρων για τη διακομιδή ασθενών·
[…]».
Το decreto legislativo n. 117 – Codice del Terzo settore (νομοθετικό διάταγμα 117, περί κώδικα του τριτογενούς τομέα), της 3ης Ιουλίου 2017 (τακτικό συμπλήρωμα στην GURI αριθ. 179, της 2ας Αυγούστου 2017) (στο εξής: νομοθετικό διάταγμα 117/2017), περιλαμβάνει το άρθρο 4, με τίτλο «Φορείς του τριτογενούς τομέα», το οποίο ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Ως φορείς του τριτογενούς τομέα λογίζονται οι εθελοντικές οργανώσεις, οι ενώσεις για την κοινωνική προαγωγή, τα φιλανθρωπικά ιδρύματα, οι κοινωνικές επιχειρήσεις, περιλαμβανομένων των κοινωνικών συνεταιρισμών, των δικτύων οργανώσεων, των αλληλασφαλιστικών ταμείων, των αναγνωρισμένων ή μη ενώσεων, των ιδιωτικής φύσεως ιδρυμάτων και οντοτήτων, πλην των εταιριών, που έχουν συσταθεί, χωρίς κερδοσκοπικό χαρακτήρα, με σκοπό την επιδίωξη σκοπών που σχετίζονται με την κοινωνία των πολιτών καθώς και σκοπών αλληλεγγύης και κοινωνικής ωφέλειας μέσω της άσκησης, αποκλειστικώς ή κυρίως, μίας ή πλειόνων δραστηριοτήτων γενικού συμφέροντος υπό μορφή εθελοντικής δράσης ή άνευ ανταλλάγματος παροχής χρημάτων, αγαθών ή υπηρεσιών, ή αμοιβαίας αλληλεγγύης ή παραγωγής ή ανταλλαγής αγαθών ή υπηρεσιών, και είναι καταχωρημένες στο ενιαίο εθνικό μητρώο του τριτογενούς τομέα.»
Το άρθρο 57 του νομοθετικού διατάγματος 117/2017, το οποίο φέρει τον τίτλο «Υπηρεσία υγειονομικής διακομιδής έκτακτης και επείγουσας έκτακτης ανάγκης», ορίζει τα εξής:
«1.   Η παροχή υπηρεσιών διακομιδής έκτακτης και επείγουσας έκτακτης ανάγκης με ασθενοφόρο μπορεί να ανατίθεται κατά προτεραιότητα, με σύμβαση, σε εθελοντικές οργανώσεις καταχωρημένες τουλάχιστον προ εξαμήνου στο ενιαίο εθνικό μητρώο του τριτογενούς τομέα, οι οποίες ανήκουν σε προβλεπόμενο στο άρθρο 41, παράγραφος 2, δίκτυο ενώσεων και είναι εγκεκριμένες σύμφωνα με την εφαρμοστέα περιφερειακή νομοθεσία, εφόσον υφίσταται τέτοια, σε περιπτώσεις στις οποίες, λόγω της ειδικής φύσεως των υπηρεσιών, η απευθείας ανάθεση διασφαλίζει την παροχή των υπηρεσιών γενικού συμφέροντος στο πλαίσιο ενός συστήματος το οποίο συμβάλλει αποτελεσματικά στην επίτευξη ενός κοινωνικού στόχου και το οποίο επιδιώκει σκοπούς αλληλεγγύης, υπό συνθήκες διασφαλίζουσες την οικονομική αποδοτικότητα και την καταλληλότητα των υπηρεσιών, τηρουμένων, εξάλλου, των αρχών της διαφάνειας και της απαγορεύσεως των διακρίσεων.
2.   Στις συμβάσεις που έχουν ως αντικείμενο τις υπηρεσίες της παραγράφου 1 εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 56, παράγραφοι 2, 3, 3bis και 4.»
Το άρθρο 2514 του Codice civile (αστικού κώδικα), με τίτλο «Προϋποθέσεις όσον αφορά τους συνεταιρισμούς που έχουν ως κύριο χαρακτηριστικό την αμοιβαία αλληλεγγύη των μελών», ορίζει τα εξής:
«Οι συνεταιρισμοί που έχουν ως κύριο χαρακτηριστικό την αμοιβαία αλληλεγγύη των μελών οφείλουν να προβλέπουν στα καταστατικά τους:
a)
την απαγόρευση διανομής μερισμάτων τα οποία υπερβαίνουν το μέγιστο επιτόκιο των ταχυδρομικών αποταμιευτικών ομολόγων προσαυξημένο κατά δυόμισι μονάδες όσον αφορά το καταβεβλημένο κεφάλαιο·
b)
την απαγόρευση καταβολής ποσών για τα προσφερόμενα στα μέλη του συνεταιρισμού χρηματοπιστωτικά μέσα σε μέτρο που υπερβαίνει κατά δύο μονάδες το ανώτατο όριο που έχει καθοριστεί για τα μερίσματα·
c)
την απαγόρευση διανομής του αποθεματικού μεταξύ των μελών του συνεταιρισμού·
d)
την υποχρέωση, σε περίπτωση λύσεως της εταιρίας, κατανομής του συνόλου της περιουσίας, κατόπιν αφαιρέσεως μόνον του εταιρικού κεφαλαίου και των τυχόν αποκτηθέντων μερισμάτων, στα ταμεία αλληλοβοήθειας που σκοπούν στην προώθηση και την ανάπτυξη της συνεργασίας.
Οι συνεταιρισμοί αποφασίζουν για την εισαγωγή και την κατάργηση των ρητρών που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο με τις πλειοψηφίες που προβλέπονται για την έκτακτη γενική συνέλευση.»
Το άρθρο 2545 sexies του αστικού κώδικα, με τίτλο «Επιστροφές», ορίζει τα εξής:
«Η συστατική πράξη καθορίζει τα κριτήρια για τη διανομή επιστροφών στα μέλη ανάλογα με την ποσότητα και το είδος των πράξεων αμοιβαίας αλληλεγγύης που αυτά έχουν διενεργήσει.
[…]
Η γενική συνέλευση δύναται να αποφασίσει τη διανομή επιστροφών σε καθένα από τα μέλη, μεταξύ άλλων, με την αναλογική αύξηση των αντίστοιχων μεριδίων τους ή με την έκδοση νέων μεριδίων, κατά παρέκκλιση από το άρθρο 2525, καθώς και με την έκδοση χρηματοπιστωτικών τίτλων.»
Το decreto legislativo n. 112 – Revisione della disciplina in materia di impresa sociale (νομοθετικό διάταγμα αριθ. 112, περί αναθεωρήσεως των κανονιστικών ρυθμίσεων σχετικά με τις κοινωνικές επιχειρήσεις), της 3ης Ιουλίου 2017 (GURI αριθ. 167, της 19ης Ιουλίου 2017) (στο εξής: νομοθετικό διάταγμα 112/2017), προβλέπει στο άρθρο 3, με τίτλο «Απουσία κερδοσκοπικού σκοπού», τα εξής:
«1.   Με την επιφύλαξη των διατάξεων της παραγράφου 3 και του άρθρου 16, η κοινωνική επιχείρηση διαθέτει τα τυχόν κέρδη και λειτουργικά πλεονάσματα για την άσκηση των καταστατικών δραστηριοτήτων της ή για την αύξηση του ενεργητικού της.
2.   Για τους σκοπούς της παραγράφου 1, απαγορεύεται η διανομή, συμπεριλαμβανομένης της έμμεσης διανομής, κερδών και λειτουργικών πλεονασμάτων, κεφαλαίων και αποθεματικών, με οποιαδήποτε ονομασία, σε ιδρυτές, μέλη ή εταίρους, υπαλλήλους και συνεργάτες, διαχειριστές και άλλα μέλη των οργάνων της εταιρίας, ακόμη και σε περίπτωση καταγγελίας ή οποιασδήποτε άλλης ατομικής διακοπής της σχέσης. Στην περίπτωση των κοινωνικών επιχειρήσεων που έχουν συσταθεί με τις μορφές που προβλέπονται στο βιβλίο V του αστικού κώδικα, επιτρέπεται η επιστροφή στο μέλος του κεφαλαίου που έχει πράγματι καταβληθεί και, κατά περίπτωση, αναπροσαρμοστεί ή αυξηθεί εντός των ορίων που αναφέρονται στην παράγραφο 3, στοιχείο a. Για τους σκοπούς της παρούσας παραγράφου, ως έμμεση διανομή κερδών νοείται σε κάθε περίπτωση:
a)
η καταβολή, στους διαχειριστές, στους ελεγκτές και σε κάθε πρόσωπο που ασκεί καθήκοντα κατ’ εταιρική εντολή, ατομικής αμοιβής η οποία δεν είναι ανάλογη της ασκούμενης δραστηριότητας, των αναλαμβανόμενων ευθυνών και των ειδικών δεξιοτήτων ή, εν πάση περιπτώσει, είναι ανώτερη από εκείνη που προβλέπεται στο πλαίσιο οντοτήτων που δραστηριοποιούνται στους ίδιους ή παρεμφερείς τομείς και υπό τις ίδιες ή παρόμοιες συνθήκες.
[…]
2bis.   Για τους σκοπούς των παραγράφων 1 και 2, δεν θεωρείται διανομή, έστω και έμμεση, κερδών και λειτουργικών πλεονασμάτων η διανομή, μεταξύ των μελών, επιστροφών που συνδέονται με δραστηριότητα γενικού συμφέροντος που μνημονεύεται στο άρθρο 2, η οποία ασκείται σύμφωνα με το άρθρο 2545 sexies του αστικού κώδικα και σύμφωνα με τις προϋποθέσεις και τα όρια που προβλέπει ο νόμος και το καταστατικό τους, από κοινωνικές επιχειρήσεις που έχουν συσταθεί με τη μορφή συνεταιρισμών, υπό την προϋπόθεση ότι το καταστατικό τους ή η συστατική πράξη τους αναφέρουν τα κριτήρια για τη διανομή επιστροφών στα μέλη ανάλογα με τον αριθμό και το είδος των πράξεων αμοιβαίας αλληλεγγύης που αυτά έχουν διενεργήσει και υπό την προϋπόθεση ότι καταγράφεται λειτουργικό πλεόνασμα από πράξεις αμοιβαίας αλληλεγγύης.
[…]»
Οι διαφορές της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Η υπόθεση C‑213/21
Με προκήρυξη που δημοσιεύθηκε στην
Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
στις 27 Απριλίου 2020, η Azienda Sanitaria Locale Barletta-Andria-Trani κίνησε διαδικασία διαγωνισμού για την ανάθεση, με σύμβαση, της υπηρεσίας υγειονομικής διακομιδής έκτακτης και επείγουσας έκτακτης ανάγκης, για την περιοχή δικαιοδοσίας της, σε εθελοντικές οργανώσεις που πληρούν τις απαιτήσεις του άρθρου 57 του νομοθετικού διατάγματος 117/2017.
Θεωρώντας ότι η πρόσκληση αυτή προς υποβολή προσφορών περιείχε παράνομες ρήτρες που την εμπόδιζαν να συμμετάσχει στην εν λόγω διαδικασία, η Italy Emergenza, κοινωνικός συνεταιρισμός του οποίου η δραστηριότητα συνίσταται στην παροχή υπηρεσιών υγειονομικής διακομιδής, απλής και με ασθενοφόρο, άσκησε προσφυγή κατά της εν λόγω προκήρυξης ενώπιον του Tribunale amministrativo regionale per la Puglia (περιφερειακού διοικητικού δικαστηρίου Puglia, Ιταλία). Κατά την Italy Emergenza, το άρθρο 57 του νομοθετικού διατάγματος 117/2017 αντέβαινε στο άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 28 αυτής, για τον λόγο ότι επέτρεπε την απευθείας ανάθεση, με σύμβαση, των υπηρεσιών διακομιδής έκτακτης και επείγουσας έκτακτης ανάγκης μόνο στις εθελοντικές οργανώσεις, αποκλείοντας, ως εκ τούτου, τους κοινωνικούς συνεταιρισμούς. Συγκεκριμένα, κατά την Italy Emergenza, για τους σκοπούς της απευθείας ανάθεσης, με σύμβαση, των υπηρεσιών έκτακτης και επείγουσας έκτακτης ανάγκης, το εν λόγω άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, εξομοιώνει πλήρως τους κοινωνικούς συνεταιρισμούς με τις εθελοντικές οργανώσεις.
Το ως άνω δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή. Αφενός, έκρινε ότι η υπηρεσία που αποτελούσε το αντικείμενο του εν λόγω διαγωνισμού ήταν υπηρεσία υγειονομικής διακομιδής με «εξειδικευμένο» ασθενοφόρο, η οποία εμπίπτει στην εξαίρεση του άρθρου 10, στοιχείο ηʹ. Αφετέρου, το εν λόγω δικαστήριο έκρινε ότι ο αποκλεισμός των κοινωνικών συνεταιρισμών από το πεδίο εφαρμογής της εν λόγω εξαιρέσεως ήταν σύμφωνος με το δίκαιο της Ένωσης, διότι οι συνεταιρισμοί αυτοί επιδιώκουν επιχειρηματικό σκοπό ο οποίος δικαιολογεί τη διαφορετική μεταχείρισή τους σε σχέση με εκείνη των εθελοντικών οργανώσεων ή των ενώσεων που δεν επιδιώκουν κερδοσκοπικό σκοπό. Εν προκειμένω, όσον αφορά την Italy Emergenza, ο αποκλεισμός αυτός δικαιολογείται υπό το πρίσμα του άρθρου 5 του καταστατικού του εν λόγω κοινωνικού συνεταιρισμού, το οποίο προβλέπει δυνατότητα διανομής μερισμάτων περιορισμένου ύψους.
Η Italy Emergenza άσκησε έφεση κατά της αποφάσεως του Tribunale amministrativo regionale per la Puglia (περιφερειακού διοικητικού δικαστηρίου Puglia) ενώπιον του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας, Ιταλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, υποστηρίζοντας εκ νέου ότι το άρθρο 57 του νομοθετικού διατάγματος 117/2017 αντιβαίνει στο άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24.
Το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) διατηρεί αμφιβολίες κατά πόσον το άρθρο 57 του νομοθετικού διατάγματος 117/2017 είναι συμβατό με το εν λόγω άρθρο 10, στοιχείο ηʹ. Συγκεκριμένα, ενώ το άρθρο 57 μνημονεύει μόνον τις εθελοντικές οργανώσεις και, ως εκ τούτου, φαίνεται να αποκλείει την ανάθεση, με σύμβαση, της υπηρεσίας υγειονομικής διακομιδής έκτακτης και επείγουσας έκτακτης ανάγκης στους κοινωνικούς συνεταιρισμούς, το εν λόγω άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, αναφέρεται στις μη κερδοσκοπικές οργανώσεις ή ενώσεις και δεν περιορίζεται στις εθελοντικές οργανώσεις ή ενώσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο υπενθυμίζει, καταρχάς, ότι το Δικαστήριο, με την απόφαση της 21ης Μαρτίου 2019, Falck Rettungsdienste και Falck (
C‑465/17
,
EU:C:2019:234
), έκρινε ότι συνιστούν «μη κερδοσκοπικές οργανώσεις ή ενώσεις», κατά την έννοια του άρθρου 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24, οι οργανώσεις ή οι ενώσεις οι οποίες αποσκοπούν στην επιτέλεση κοινωνικού έργου, δεν έχουν εμπορικό σκοπό και επενδύουν εκ νέου τα τυχόν κέρδη προκειμένου να επιτευχθεί ο σκοπός της οργανώσεως ή της ενώσεως. Το Δικαστήριο έχει, επομένως, υπογραμμίσει ότι το αποφασιστικό κριτήριο για την υπαγωγή στη διάταξη αυτή είναι η επιδίωξη μη κερδοσκοπικού σκοπού. Κατά το αιτούν δικαστήριο, η απουσία κερδοσκοπικού σκοπού χαρακτηρίζει έναν κοινωνικό συνεταιρισμό όπως η Italy Emergenza. Συγκεκριμένα, το άρθρο 6 του καταστατικού της τελευταίας προβλέπει ότι «[ο] κοινωνικός συνεταιρισμός λειτουργεί σε μη κερδοσκοπική βάση και επιδιώκει το γενικό συμφέρον της κοινότητας για την ανθρώπινη ανάπτυξη και την κοινωνική ενσωμάτωση […]». Ασφαλώς, το άρθρο 5 του εν λόγω καταστατικού προβλέπει «την απαγόρευση διανομής μερισμάτων που υπερβαίνουν το μέγιστο επιτόκιο των ταχυδρομικών αποταμιευτικών ομολόγων προσαυξημένο κατά δυόμισι μονάδες όσον αφορά το καταβεβλημένο κεφάλαιο». Εντούτοις, το εν λόγω άρθρο 5 δεν είναι δυνατό να θεωρηθεί ότι έχει αποδεικτική αξία, δεδομένου ότι πρόκειται για διάταξη που επαναλαμβάνει το άρθρο 2514 του αστικού κώδικα.
Εν συνεχεία, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι οι κοινωνικοί συνεταιρισμοί διακρίνονται από τις εθελοντικές οργανώσεις ή ενώσεις. Ενώ οι τελευταίες δεν παρέχουν κανένα οικονομικό πλεονέκτημα, έστω έμμεσο, στα μέλη τους και περιορίζονται στην καταβολή των εξόδων στα οποία αυτά υποβάλλονται, οι κοινωνικοί συνεταιρισμοί παρέχουν οικονομικό πλεονέκτημα στα μέλη τους, έστω και αν επιδιώκουν σκοπούς κοινωνικής ενσωμάτωσης και προαγωγής μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Ως εκ τούτου, οι εν λόγω συνεταιρισμοί χαρακτηρίζονται από τον επιχειρηματικό σκοπό τους ο οποίος κατατείνει στην αμοιβαία αλληλεγγύη των μελών τους. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η διαφορά αυτή έχει περιορισμένη σημασία, διότι, κατά τη γνώμη του, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι σύμβαση προβλέπουσα ως μοναδική αντιπαροχή την επιστροφή των πραγματοποιηθέντων εξόδων εμπίπτει στην έννοια της «δημοσίας συμβάσεως» ως σύμβαση εξ επαχθούς αιτίας.
Περαιτέρω, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ένα άλλο στοιχείο ικανό να αμβλύνει τη διαφορά μεταξύ των εθελοντικών οργανώσεων ή ενώσεων και των κοινωνικών συνεταιρισμών. Πρόκειται, αφενός, για τη δυνατότητα μιας εθελοντικής οργανώσεως ή ενώσεως να απασχολεί εργαζομένους και, αφετέρου, για τη δυνατότητα ενός κοινωνικού συνεταιρισμού να έχει ως μέλη εθελοντές στους οποίους καταβάλλονται μόνον οι δαπάνες τους.
Τέλος, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ακόμη και αν υποτεθεί ότι, σε αντίθεση με ό,τι ισχύει για τις εθελοντικές οργανώσεις ή ενώσεις, δεν είναι δυνατή η κατά προτεραιότητα ανάθεση, με σύμβαση, σε έναν κοινωνικό συνεταιρισμό της υπηρεσίας υγειονομικής διακομιδής έκτακτης και επείγουσας έκτακτης ανάγκης, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 57 του νομοθετικού διατάγματος 117/2017, η ανάθεση μιας τέτοιας υπηρεσίας σε κοινωνικό συνεταιρισμό μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον κατόπιν διαδικασίας διαγωνισμού, πράγμα το οποίο ωστόσο αντίκειται, κατά το αιτούν δικαστήριο, στο άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Αντιβαίνει στο άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας [2014/24] –και, συγχρόνως, στην αιτιολογική σκέψη 28 της οδηγίας– εθνική νομοθεσία η οποία προβλέπει ότι η παροχή υπηρεσιών διακομιδής έκτακτης και επείγουσας έκτακτης ανάγκης με ασθενοφόρο μπορεί να ανατίθεται κατά προτεραιότητα, με σύμβαση, αποκλειστικώς σε εθελοντικές οργανώσεις –υπό την προϋπόθεση ότι αυτές έχουν εγγραφεί τουλάχιστον προ εξαμήνου στο ενιαίο εθνικό μητρώο του τριτογενούς τομέα, ανήκουν σε δίκτυο ενώσεων και είναι αναγνωρισμένες βάσει της περιφερειακής τομεακής νομοθεσίας (εφόσον υφίσταται) και υπό την προϋπόθεση ότι η εν λόγω ανάθεση διασφαλίζει την παροχή των υπηρεσιών στο πλαίσιο ενός συστήματος το οποίο συμβάλλει αποτελεσματικά στην επίτευξη ενός κοινωνικού σκοπού και επιδιώκει σκοπούς αλληλεγγύης, υπό συνθήκες διασφαλίζουσες την οικονομική αποτελεσματικότητα και την καταλληλότητα των υπηρεσιών, τηρουμένων των αρχών της διαφάνειας και της απαγόρευσης των διακρίσεων– χωρίς να μνημονεύει, μεταξύ των πιθανών αναδόχων, άλλες μη κερδοσκοπικές οργανώσεις και, ειδικότερα, τους κοινωνικούς συνεταιρισμούς, ως μη κερδοσκοπικές κοινωνικές επιχειρήσεις;»
Η υπόθεση C‑214/21
Με προκήρυξη που δημοσιεύθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 2020, η Azienda Sanitaria Provinciale di Cosenza κίνησε διαδικασία επιλογής για την ανάθεση, με σύμβαση, της υπηρεσίας υγειονομικής διακομιδής έκτακτης και επείγουσας έκτακτης ανάγκης, για την περιοχή δικαιοδοσίας της, σε εθελοντικές οργανώσεις και στον Croce Rossa Italiana (ιταλικό Ερυθρό Σταυρό).
Η Italy Emergenza, θεωρώντας ότι η πρόσκληση αυτή προς υποβολή προσφορών περιείχε παράνομες ρήτρες που την εμπόδιζαν να συμμετάσχει στην εν λόγω διαδικασία, άσκησε προσφυγή κατά της εν λόγω προκήρυξης ενώπιον του Tribunale amministrativo regionale per la Calabria (περιφερειακού διοικητικού δικαστηρίου Καλαβρίας, Ιταλία), επικαλούμενη τους ίδιους λόγους ακυρώσεως με εκείνους που εκτίθενται στη σκέψη 13 της παρούσας αποφάσεως.
Το ως άνω δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή για τους ίδιους λόγους με εκείνους οι οποίοι εκτίθενται στη σκέψη 14 της παρούσας αποφάσεως.
Η Italy Emergenza άσκησε έφεση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, του Consiglio di Stato (Συμβουλίου Επικρατείας, Ιταλία), το οποίο, για τους ίδιους λόγους με εκείνους οι οποίοι εκτίθενται στις σκέψεις 16 έως 20 της παρούσας αποφάσεως, διατηρεί αμφιβολίες κατά πόσον το άρθρο 57 του νομοθετικού διατάγματος 117/2017 είναι συμβατό με το άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24. Το εν λόγω δικαστήριο διερωτάται επίσης ως προς την επιρροή που ασκεί το άρθρο 3, παράγραφος 2bis, του νομοθετικού διατάγματος 112/2017, το οποίο επιτρέπει σε έναν κοινωνικό συνεταιρισμό να μην επανεπενδύει το σύνολο των κερδών του και να τα διανέμει στα μέλη του με τη μορφή επιστροφών.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Αντιβαίνει στο άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας [2014/24] –και, συγχρόνως, στην αιτιολογική σκέψη 28 της οδηγίας– εθνική νομοθεσία η οποία προβλέπει ότι η παροχή υπηρεσιών διακομιδής έκτακτης και επείγουσας έκτακτης ανάγκης με ασθενοφόρο μπορεί να ανατίθεται κατά προτεραιότητα, με σύμβαση, αποκλειστικώς σε εθελοντικές οργανώσεις –υπό την προϋπόθεση ότι αυτές έχουν εγγραφεί τουλάχιστον προ εξαμήνου στο ενιαίο εθνικό μητρώο του τριτογενούς τομέα, ανήκουν σε δίκτυο ενώσεων και είναι αναγνωρισμένες βάσει της περιφερειακής τομεακής νομοθεσίας (εφόσον υφίσταται) και υπό την προϋπόθεση ότι η εν λόγω ανάθεση διασφαλίζει την παροχή των υπηρεσιών στο πλαίσιο ενός συστήματος το οποίο συμβάλλει αποτελεσματικά στην επίτευξη ενός κοινωνικού σκοπού και επιδιώκει σκοπούς αλληλεγγύης, υπό συνθήκες διασφαλίζουσες την οικονομική αποτελεσματικότητα και την καταλληλότητα των υπηρεσιών, τηρουμένων των αρχών της διαφάνειας και της απαγόρευσης των διακρίσεων– χωρίς να μνημονεύει, μεταξύ των πιθανών αναδόχων, άλλες μη κερδοσκοπικές οργανώσεις και, ειδικότερα, τους κοινωνικούς συνεταιρισμούς, ως μη κερδοσκοπικές κοινωνικές επιχειρήσεις, περιλαμβανομένων των κοινωνικών συνεταιρισμών που διαχειρίζονται τη διανομή στα μέλη τους επιστροφών οι οποίες συνδέονται με δραστηριότητες γενικού συμφέροντος, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 2bis, του νομοθετικού διατάγματος [112/2017];»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Με το ερώτημά του στην υπόθεση C‑213/21 και το ερώτημά του στην υπόθεση C‑214/21, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24 αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι υπηρεσίες υγειονομικής διακομιδής έκτακτης και επείγουσας έκτακτης ανάγκης μπορούν να ανατίθενται κατά προτεραιότητα, με σύμβαση, μόνο σε εθελοντικές οργανώσεις και όχι σε κοινωνικούς συνεταιρισμούς δυνάμενους να διανέμουν στα μέλη τους επιστροφές οι οποίες συνδέονται με τις δραστηριότητές τους.
Επισημαίνεται ότι το άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24 εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής της τις δημόσιες συμβάσεις υπηρεσιών που έχουν ως αντικείμενο υπηρεσίες οι οποίες εμπίπτουν στους κωδικούς CPV που μνημονεύονται στη διάταξη αυτή και οι οποίες παρέχονται από «μη κερδοσκοπικές οργανώσεις ή ενώσεις».
Ωστόσο, η οδηγία δεν ορίζει την έννοια των «μη κερδοσκοπικών» οργανώσεων ή ενώσεων.
Από την ανάγκη ομοιόμορφης εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης και από την αρχή της ισότητας συνάγεται ότι οι όροι διατάξεως του δικαίου της Ένωσης η οποία δεν παραπέμπει στο δίκαιο των κρατών μελών για τον προσδιορισμό της εννοίας και του πεδίου εφαρμογής της πρέπει κανονικά να ερμηνεύονται κατά τρόπο αυτοτελή και ομοιόμορφο σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, λαμβανομένου υπόψη του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η διάταξη αυτή και του σκοπού της επίμαχης ρυθμίσεως (πρβλ. απόφαση της 21ης Μαρτίου 2019, Falck Rettungsdienste και Falck,
C‑465/17
,
EU:C:2019:234
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Πρώτον, η έννοια των «μη κερδοσκοπικών» οργανώσεων ή ενώσεων ορίζεται κατ’ αντιδιαστολή προς αυτήν της κερδοσκοπικής ένωσης η οποία έχει συσταθεί με σκοπό την επίτευξη κέρδους. Υπό αυτό το πρίσμα, η εν λόγω έννοια είναι αρκούντως ευρεία ώστε να καλύπτει οργανώσεις οι οποίες βασίζονται στην ιδιοκτησία των εργαζομένων ή στην ενεργό συμμετοχή τους στη διοίκηση των οργανώσεων αυτών, όπως οι κοινωνικοί συνεταιρισμοί, υπό την προϋπόθεση ότι δεν επιδιώκουν κερδοσκοπικό σκοπό.
Δεύτερον, ο σκοπός της εξαιρέσεως που προβλέπεται στο άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24 είναι, όπως εκτίθεται στην αιτιολογική σκέψη 28, να διατηρηθεί η ιδιαίτερη φύση των μη κερδοσκοπικών οργανώσεων και ενώσεων, διά της αποφυγής της υπαγωγής τους στις διαδικασίες που καθορίζονται στην οδηγία αυτή. Ωστόσο η αιτιολογική σκέψη 28 προβλέπει ότι η εξαίρεση αυτή δεν θα πρέπει να εκτείνεται πέραν του απολύτως απαραίτητου. Ως εκ τούτου, η εξαίρεση αυτή, ως παρέκκλιση από το πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας, πρέπει να ερμηνεύεται στενά [βλ. κατ’ αναλογίαν απόφαση της 20ής Μαρτίου 2018, Επιτροπή κατά Αυστρίας (Κρατικό τυπογραφείο),
C‑187/16
,
EU:C:2018:194
, σκέψη
].
Επομένως, η έννοια των «μη κερδοσκοπικών» οργανώσεων ή ενώσεων, κατά το άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24, πρέπει να περιορίζεται στενά στις οργανώσεις και ενώσεις ιδιαίτερης φύσεως, ήτοι σε εκείνες οι οποίες δεν επιδιώκουν κερδοσκοπικό σκοπό και οι οποίες δεν μπορούν να παράσχουν στα μέλη τους κανένα πλεονέκτημα, έστω και έμμεσο.
Τρίτον, υπενθυμίζεται ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι στην έννοια αυτή εμπίπτουν οι οργανώσεις ή οι ενώσεις οι οποίες αποσκοπούν στην επιτέλεση κοινωνικού έργου, δεν έχουν εμπορικό σκοπό και επενδύουν εκ νέου τα τυχόν κέρδη προκειμένου να επιτευχθεί ο σκοπός της οικείας οργανώσεως ή ενώσεως (απόφαση της 21ης Μαρτίου 2019, Falck Rettungsdienste και Falck,
C‑465/17
,
EU:C:2019:234
, σκέψη
).
Το Δικαστήριο, απαιτώντας να επενδύονται εκ νέου τα τυχόν κέρδη προκειμένου να επιτευχθεί ο σκοπός της οικείας οργανώσεως ή ενώσεως, έκρινε, αφενός, ότι τα κέρδη αυτά πρέπει να διατίθενται για την επιτέλεση του κοινωνικού έργου που επιδιώκει η εν λόγω οργάνωση ή ένωση και, αφετέρου, απέκλεισε σαφώς τη δυνατότητα διανομής των κερδών αυτών στους μετόχους ή στα μέλη της εν λόγω οργανώσεως ή ενώσεως. Επομένως, οι οργανώσεις ή οι ενώσεις οι οποίες έχουν τη δυνατότητα διανομής κερδών στα μέλη τους δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24.
Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται άλλωστε από το άρθρο 77 της ανωτέρω οδηγίας, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 118 της οδηγίας, το οποίο παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να προβλέπουν ότι οι αναθέτουσες αρχές δύνανται να παραχωρούν το δικαίωμα συμμετοχής σε διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων, μόνο για ορισμένες υπηρεσίες, κατ’ αποκλειστικότητα στους οργανισμούς οι οποίοι πληρούν τις προϋποθέσεις οι οποίες απαριθμούνται στο άρθρο 77, παράγραφος 2. Μεταξύ των προϋποθέσεων αυτών περιλαμβάνονται, αφενός, στο άρθρο 77, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, εκείνη κατά την οποία, σε περίπτωση διανομής ή αναδιανομής κερδών, η διανομή ή αναδιανομή αυτή θα πρέπει να γίνεται σε συμμετοχική βάση και, αφετέρου, στο ίδιο άρθρο 77, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, εκείνη κατά την οποία οι δομές διοίκησης ή ιδιοκτησίας του οργανισμού που εκτελεί τη σύμβαση βασίζονται στην ιδιοκτησία των υπαλλήλων ή σε αρχές συμμετοχικότητας ή απαιτούν την ενεργό συμμετοχή των υπαλλήλων, των χρηστών ή των ενδιαφερομένων.
Επομένως, ο νομοθέτης της Ένωσης προέβλεψε διαφορετική μεταχείριση μεταξύ, αφενός, των «μη κερδοσκοπικών» οργανώσεων ή ενώσεων του άρθρου 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24 και, αφετέρου, των οργανισμών που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας αποφάσεως. Κατά συνέπεια, οι οργανώσεις και οι ενώσεις τις οποίες αφορά το άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας αυτής δεν δύνανται να εξομοιωθούν με τους οργανισμούς που βασίζονται στην ιδιοκτησία των εργαζομένων ή στην ενεργό συμμετοχή τους στη διοίκηση του οργανισμού, όπως οι συνεταιρισμοί, που μνημονεύονται στην αιτιολογική σκέψη 118 και στο άρθρο 77 της εν λόγω οδηγίας (πρβλ. απόφαση της 21ης Μαρτίου 2019, Falck Rettungsdienste και Falck,
C‑465/17
,
EU:C:2019:234
, σκέψη
).
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι, εφόσον τα μέλη ενώσεως ή οργανώσεως δύνανται να αποκομίσουν, έστω και εμμέσως, όφελος συνδεόμενο με τις δραστηριότητες της ενώσεως ή της οργανώσεως, η εν λόγω ένωση ή οργάνωση δεν είναι δυνατό να εμπίπτει στην εξαίρεση του άρθρου 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24.
Εν προκειμένω, και υπό την επιφύλαξη της αναλύσεως της εθνικής νομοθεσίας και του καταστατικού των επίμαχων στην κύρια δίκη οργανώσεων στην οποία εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να προβεί, από τον συνδυασμό του άρθρου 3, παράγραφος 2bis, του νομοθετικού διατάγματος 112/2017 και του άρθρου 34 του καταστατικού της Italy Emergenza προκύπτει ότι η γενική συνέλευση δύναται να αποφασίσει τη διανομή επιστροφών σε καθένα από τα μέλη. Ωστόσο, όπως προκύπτει τόσο από τις αποφάσεις περί παραπομπής όσο και από τις παρατηρήσεις πλειόνων ενδιαφερομένων, δεδομένου ότι οι επιστροφές αποτελούν εργαλείο που καθιστά δυνατή την παροχή πλεονεκτήματος στα μέλη συνεταιρισμού, η ύπαρξη μιας τέτοιας δυνατότητας διανομής «κερδών» πρέπει να θεωρηθεί εμπόδιο για τον χαρακτηρισμό ενός κοινωνικού συνεταιρισμού, όπως η Italy Emergenza, ως «μη κερδοσκοπικής» οργάνωσης ή ένωσης, κατά την έννοια του άρθρου 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24.
Επομένως, στα υποβληθέντα ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24 έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι υπηρεσίες υγειονομικής διακομιδής έκτακτης και επείγουσας έκτακτης ανάγκης μπορούν να ανατίθενται κατά προτεραιότητα, με σύμβαση, μόνο σε εθελοντικές οργανώσεις και όχι σε κοινωνικούς συνεταιρισμούς δυνάμενους να διανέμουν στα μέλη τους επιστροφές οι οποίες συνδέονται με τις δραστηριότητές τους.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 10, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων και την κατάργηση της οδηγίας 2004/18/ΕΚ, έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι υπηρεσίες υγειονομικής διακομιδής έκτακτης και επείγουσας έκτακτης ανάγκης μπορούν να ανατίθενται κατά προτεραιότητα, με σύμβαση, μόνο σε εθελοντικές οργανώσεις και όχι σε κοινωνικούς συνεταιρισμούς δυνάμενους να διανέμουν στα μέλη τους επιστροφές οι οποίες συνδέονται με τις δραστηριότητές τους.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.