CELEX: 62019CJ0280
Αίτηση αναιρέσεως
Ρήτρα διαιτησίας
Σύμβαση Minatran, συναφθείσα στο πλαίσιο του εβδόμου προγράμματος-πλαισίου
Επιλέξιμες δαπάνες
Χρεωστικό σημείωμα εκδοθέν από τον ERCEA
Ανάκτηση των προκαταβληθέντων ποσών
Δαπάνες προσωπικού και έμμεσες δαπάνες οι οποίες αντιστοιχούν στις εν λόγω δαπάνες προσωπικού
Υποχρέωση εκτελέσεως των εργασιών αποκλειστικώς στις εγκαταστάσεις του δικαιούχου της επιχορηγήσεως
Επίβλεψη εκ μέρους του δικαιούχου
Συνήθεις πρακτικές του δικαιούχου

Με την αίτηση αναιρέσεως, ο Εκτελεστικός Οργανισμός του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERCEA) ζητεί τη μερική αναίρεση της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 17ης Ιανουαρίου 2019, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης κατά ERCEA (T‑348/16 OP, μη δημοσιευθείσα, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2019:14), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η απαίτηση που προβλήθηκε με το υπ' αριθ. 3241606289 χρεωστικό σημείωμα του ERCEA, της 26ης Μαΐου 2016, να επιστρέψει το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (στο εξής: ΑΠΘ) ποσό ύψους 245 525,43 ευρώ, το οποίο αντιστοιχεί σε μέρος της επιχορηγήσεως που έλαβε για το έργο Minatran [Probing the Micro-Nano Transition: Theoretical and Experimental Foundations, Simulations and Applications (Μελέτη της μεταβάσεως από τη μικροκλίμακα στη νανοκλίμακα: βάσεις, προσομοιώσεις και θεωρητικές και πειραματικές εφαρμογές)], ήταν αβάσιμη όσον αφορά ποσό ύψους 233 611,75 ευρώ και ότι το ποσό αυτό αντιστοιχούσε σε επιλέξιμες δαπάνες.

Το νομικό πλαίσιο

Ο δημοσιονομικός κανονισμός
Ο κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) 1605/2002 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2002, για τη θέσπιση του δημοσιονομικού κανονισμού που εφαρμόζεται στον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ 2002, L 248, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ) 1995/2006 του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2006 (ΕΕ 2006, L 390, σ. 1, στο εξής: δημοσιονομικός κανονισμός), ορίζει στο άρθρο 119 τα εξής:
«1.      Το ποσό της επιδότησης καθίσταται οριστικό μόνο μετά την αποδοχή των εκθέσεων και των τελικών λογαριασμών από το όργανο, με την επιφύλαξη μεταγενέστερων ελέγχων πραγματοποιούμενων από το όργανο.
2.      Εάν ο δικαιούχος αθετήσει τις υποχρεώσεις του, η επιδότηση αναστέλλεται ή μειώνεται ή τερματίζεται στις περιπτώσεις που προβλέπονται στους κανόνες εφαρμογής, αφού δοθεί στο δικαιούχο η δυνατότητα να διατυπώσει τις παρατηρήσεις του.»

Το
έ
βδομο

π
ρόγραμμα
-π
λαίσιο
Οι αιτιολογικές σκέψεις 15 και 33 της αποφάσεως 1982/2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (2007-2013) (ΕΕ 2006, L 412, σ. 1, στο εξής: έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο), έχουν ως ακολούθως:
«(15) Στο πλαίσιο του προγράμματος “Ιδέες”, οι δραστηριότητες θα πρέπει να τίθενται σε εφαρμογή από ένα Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (“ΕΣΕ”), το οποίο θα απολαμβάνει υψηλού βαθμού αυτονομίας και θα αναπτύσσει πολύ υψηλού επιπέδου πρωτοποριακή έρευνα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, βασιζόμενο στην αριστεία στην Ευρώπη και προβάλλοντάς την σε διεθνές επίπεδο. Το ΕΣΕ θα πρέπει να διατηρεί τακτικές επαφές με την επιστημονική κοινότητα και τα ευρωπαϊκά όργανα. Όσον αφορά τις δομές του ΕΣΕ, η ενδιάμεση αξιολόγηση του έβδομου προγράμματος-πλαισίου είναι δυνατό να καταδείξει την ανάγκη για περαιτέρω βελτιώσεις οι οποίες θα απαιτούν κατάλληλες τροποποιήσεις.
[...]
(33)       Θα πρέπει επίσης να ληφθούν κατάλληλα μέτρα –ανάλογα προς τα οικονομικά συμφέροντα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων– για την παρακολούθηση τόσο της αποτελεσματικότητας των χορηγούμενων οικονομικών ενισχύσεων όσο και της αποτελεσματικότητας της χρήσης των κονδυλίων αυτών προκειμένου να προλαμβάνονται οι παρατυπίες και οι περιπτώσεις απάτης και να κινούνται οι αναγκαίες διαδικασίες για την ανάκτηση απωλεσθέντων, αχρεωστήτως καταβληθέντων ή κακώς χρησιμοποιηθέντων κονδυλίων, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ) 2988/95 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1995, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων [ΕΕ 1995, L 312, σ. 1], τον κανονισμό (Ευρατόμ, EK) 2185/96 του Συμβουλίου, της 11ης Νοεμβρίου 1996, σχετικά με τους ελέγχους και εξακριβώσεις που διεξάγει επιτοπίως η Επιτροπή με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων από απάτες και λοιπές παρατυπίες [ΕΕ 1996, L 292, σ. 2], και τον κανονισμό (ΕΚ) 1073/1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 1999, σχετικά με τις έρευνες που πραγματοποιούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) [ΕΕ 1999, L 136, σ. 1].»
Το άρθρο 2 του εβδόμου προγράμματος-πλαισίου, με τίτλο «Στόχοι και δραστηριότητες», έχει ως εξής:
«1.      Το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο υποστηρίζει τις δραστηριότητες που ορίζονται στα σημεία i) έως iv). Οι στόχοι και οι γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων αυτών εκτίθενται στο Παράρτημα I.
[...]
ii)       Ιδέες: υποστηρίζονται οι δραστηριότητες έρευνας που αναλαμβάνονται με πρωτοβουλία ερευνητών και διεξάγονται διατομεακώς από μεμονωμένες εθνικές ή διεθνικές ομάδες, ανταγωνιζόμενες μεταξύ τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
[...]»
Το άρθρο 5 του εβδόμου προγράμματος-πλαισίου, με τίτλο «Προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας», ορίζει τα ακόλουθα:
«Για τις κοινοτικές δράσεις που χρηματοδοτούνται δυνάμει της παρούσας απόφασης, ο κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) 2988/95 και ο κανονισμός (Ευρατόμ, EK) 2185/96 εφαρμόζονται για οποιαδήποτε παράβαση του [...] δικαίου [της Ένωσης], συμπεριλαμβανομένης της αθέτησης της συμβατικής υποχρέωσης αναληφθείσας βάσει του προγράμματος, η οποία προκύπτει από πράξη ή παράλειψη ενός οικονομικού φορέα και η οποία ζημιώνει ή ενδέχεται να ζημιώσει, λόγω αδικαιολόγητης δαπάνης, τον γενικό προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή προϋπολογισμούς που αυτή διαχειρίζεται.»
Στον τίτλο II του παραρτήματος I του εβδόμου προγράμματος-πλαισίου περιλαμβάνεται το πρόγραμμα «Ιδέες» το οποίο προβλέπει τα εξής:
«Στόχος
Το παρόν πρόγραμμα ενισχύει τον δυναμισμό, τη δημιουργικότητα και την αριστεία της ευρωπαϊκής έρευνας αιχμής. Για τον σκοπό αυτόν, υποστηρίζονται εν προκειμένω ερευνητικά έργα που αναλαμβάνονται με πρωτοβουλία ερευνητών, σε οποιοδήποτε επιστημονικό και τεχνολογικό πεδίο, και υλοποιούνται από μεμονωμένες ομάδες, ανταγωνιζόμενες μεταξύ τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η χρηματοδότηση έργων θα βασίζεται σε προτάσεις ερευνητών τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα επί ερευνητικών αντικειμένων της επιλογής τους, οι οποίες θα επιλέγονται αποκλειστικά και μόνο με βάση την επιστημονική τους ποιότητα (“αριστεία”) όπως αυτή θα αξιολογείται από ομότιμους κριτές. Η δημοσιοποίηση και η διάδοση των αποτελεσμάτων των ερευνών αποτελεί σημαντική πτυχή του προγράμματος αυτού.
Σκεπτικό
Η έρευνα αιχμής που διεξάγεται με πρωτοβουλία των ίδιων των ερευνητών στους τομείς που γενικώς θεωρούνται “βασική έρευνα” αποτελεί κινητήριο μοχλό πλούτου και κοινωνικής προόδου, δεδομένου ότι διανοίγει νέες προοπτικές επιστημονικής και τεχνολογικής εξέλιξης, και διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο για την παραγωγή νέων γνώσεων, ικανών να οδηγήσουν σε νέες εφαρμογές και νέες αγορές.»

Ο
κανονισμό
ς
(ΕΚ)
1906/2006
Ο κανονισμός (ΕΚ) 1906/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006, με τον οποίο καθορίζονται οι κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων στις δράσεις που αναλαμβάνονται βάσει του έβδομου προγράμματος-πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και οι κανόνες διάδοσης των ερευνητικών αποτελεσμάτων (2007-2013) (ΕΕ 2006, L 391, σ. 1), ορίζει στο άρθρο 18, παράγραφοι 2, 3 και 7, τα ακόλουθα:
«Γενικοί κανόνες
[...]
2.      Η Επιτροπή καταρτίζει, βάσει του προτύπου που προβλέπεται στο άρθρο 19, παράγραφος 8, και λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά του εκάστοτε μηχανισμού χρηματοδότησης, συμφωνία επιχορήγησης μεταξύ της Κοινότητας και των συμμετεχόντων.
3.      Οι συμμετέχοντες δεν αναλαμβάνουν δεσμεύσεις που δεν συμβιβάζονται με τη συμφωνία επιχορήγησης.
[...]
7.      Εφόσον προβλέπεται στη συμφωνία επιχορήγησης, οι συμμετέχοντες στην έμμεση δράση μπορούν να προβαίνουν σε υπεργολαβική ανάθεση ορισμένων στοιχείων της προς εκτέλεση εργασίας σε τρίτους.
[...]»
Το άρθρο 19, παράγραφοι 1, 9 και 10, του κανονισμού 1906/2006 ορίζει τα εξής:
«1.      Η συμφωνία επιχορήγησης καθορίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των συμμετεχόντων έναντι της Κοινότητας, σύμφωνα με τις διατάξεις της απόφασης 1982/2006/ΕΚ, του παρόντος κανονισμού, του δημοσιονομικού κανονισμού και των κανόνων εφαρμογής του, καθώς και σύμφωνα με τις γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου. [...]
[...]
9.      Το υπόδειγμα συμφωνίας επιχορήγησης αντανακλά τις γενικές αρχές που διατυπώνονται στην Ευρωπαϊκή Χάρτα του Ερευνητή και στον Κώδικα Δεοντολογίας για την Πρόσληψη Ερευνητών. Το υπόδειγμα αυτό περιέχει διατάξεις που καλύπτουν, ανάλογα με την περίπτωση, τις συνέργειες με την εκπαίδευση σε όλα τα επίπεδα, την ετοιμότητα και την ικανότητα προώθησης του διαλόγου και του προβληματισμού επί επιστημονικών θεμάτων και επί ερευνητικών αποτελεσμάτων με ένα ευρύ κοινό πέραν της ερευνητικής κοινότητας, τις δραστηριότητες ενίσχυσης της συμμετοχής και του ρόλου των γυναικών στην έρευνα, και τις δραστηριότητες που αφορούν τις κοινωνικοοικονομικές πτυχές της έρευνας.
10.      Το υπόδειγμα συμφωνίας επιχορήγησης προβλέπει εποπτεία και χρηματοοικονομικό έλεγχο εκ μέρους της Επιτροπής ή οποιουδήποτε εντεταλμένου αντιπροσώπου της, και εκ μέρους του Ελεγκτικού Συνεδρίου.»
Το άρθρο 31 του εν λόγω κανονισμού προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.      Οι έμμεσες δράσεις που χρηματοδοτούνται μέσω επιχορηγήσεων συγχρηματοδοτούνται από τους συμμετέχοντες.
Η χρηματοδοτική συνεισφορά της Κοινότητας υπό μορφή απόδοσης επιλέξιμων δαπανών δεν προσπορίζει κέρδος.
2.      Τα έσοδα λαμβάνονται υπόψη για την πληρωμή της επιχορήγησης στο τέλος της εκτέλεσης της δράσης.
3.      Για να είναι επιλέξιμες, οι δαπάνες που πραγματοποιούνται για τους σκοπούς της εκτέλεσης μιας έμμεσης δράσης πρέπει να πληρούν τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
α)      πρέπει να είναι πραγματικές·
β)      πρέπει να έχουν πραγματοποιηθεί κατά τη διάρκεια της δράσης, με εξαίρεση τις δαπάνες εκπόνησης των τελικών εκθέσεων οσάκις αυτό προβλέπεται στη συμφωνία επιχορήγησης·
γ)      πρέπει να έχουν υπολογισθεί σύμφωνα με τις συνήθεις αρχές και πρακτικές λογιστικής και διαχείρισης του συμμετέχοντος και να έχουν χρησιμοποιηθεί με αποκλειστικό σκοπό την επίτευξη των στόχων και των αναμενόμενων αποτελεσμάτων της έμμεσης δράσης, τηρουμένων των αρχών της οικονομίας, της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας·
δ)      πρέπει να έχουν καταβληθεί και να έχουν καταχωρισθεί στους λογαριασμούς του συμμετέχοντος και, σε περίπτωση οιασδήποτε συνεισφοράς από τρίτους, στους λογαριασμούς των τρίτων·
ε)      πρέπει να μην συμπεριλαμβάνουν μη επιλέξιμες δαπάνες, και ιδίως αναγνωρίσιμους έμμεσους φόρους, συμπεριλαμβανομένου του φόρου προστιθέμενης αξίας, δασμούς, χρεωστικούς τόκους, προβλέψεις για ενδεχόμενες μελλοντικές ζημίες ή επιβαρύνσεις, συναλλαγματικές ζημίες, δαπάνες συνδεόμενες με απόδοση κεφαλαίου, δαπάνες που έχουν δηλωθεί, πραγματοποιηθεί ή αποδοθεί στο πλαίσιο άλλου κοινοτικού έργου, χρέη και δανειακά βάρη, υπέρμετρες ή αλόγιστες δαπάνες, ή οιεσδήποτε άλλες δαπάνες δεν πληρούν τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στα στοιχεία α) έως δ).
Για τους σκοπούς του στοιχείου α), δύναται να χρησιμοποιούνται οι μέσες δαπάνες προσωπικού, εάν αυτές είναι σύμφωνες με τις αρχές διαχείρισης και τις λογιστικές πρακτικές του συμμετέχοντος και εφόσον οι δαπάνες αυτές δεν διαφέρουν σημαντικά από τις πραγματικές δαπάνες.
4.      Όταν υπολογίζεται συναρτήσει του συνολικού κόστους της έμμεσης δράσης, η απόδοση της χρηματοδοτικής συνεισφοράς της Κοινότητας βασίζεται στις δεδηλωμένες δαπάνες κάθε συμμετέχοντος.»

Το ιστορικό της διαφοράς και η επίμαχη απόφαση
Το ΑΠΘ είναι ελληνικό ανώτατο εκπαιδευτικό και ερευνητικό ίδρυμα.
Στις 18 Αυγούστου 2008 το ΑΠΘ συνήψε με την Επιτροπή την υπ' αριθ. 211166 σύμβαση επιχορηγήσεως για την εκτέλεση του έργου Minatran (στο εξής: Σύμβαση). Το παράρτημα II της Συμβάσεως περιλαμβάνει τους «γενικούς όρους» αυτής.
Το άρθρο II.7 των γενικών όρων της Συμβάσεως ορίζει τα εξής:
«II.7      Υπεργολαβία
1.      Ως υπεργολάβος νοείται τρίτος που έχει συνάψει συμφωνία με επιχειρηματικούς όρους με έναν ή περισσότερους δικαιούχους, προκειμένου να εκτελέσει μέρος των εργασιών του έργου χωρίς την άμεση εποπτεία του δικαιούχου και χωρίς σχέση εξάρτησης.
[...]
2.      Στις περιπτώσεις που είναι αναγκαίο να αναθέσουν οι δικαιούχοι με υπεργολαβία ορισμένα στοιχεία των προς εκτέλεση εργασιών, πρέπει να πληρούνται οι ακόλουθοι όροι:
α)      οι συμβάσεις υπεργολαβίας μπορούν να καλύπτουν μόνο την εκτέλεση περιορισμένου μέρους του έργου·
[...]».
Το άρθρο II.15 των γενικών όρων της εν λόγω Συμβάσεως ορίζει τα ακόλουθα:
«II.15      Προσδιορισμός άμεσων και έμμεσων δαπανών
1.      Άμεσες είναι όλες οι επιλέξιμες δαπάνες που μπορούν να συνδεθούν άμεσα με το έργο και προσδιορίζονται ως τέτοιες από τον δικαιούχο, σύμφωνα με τις λογιστικές του αρχές και τους συνήθεις εσωτερικούς του κανόνες.
Όσον αφορά τις δαπάνες προσωπικού, μπορούν να καταλογιστούν μόνον οι δαπάνες των πραγματικών ωρών κατά τις οποίες εργάστηκαν τα άτομα που εκτελούν απ’ ευθείας εργασίες στο πλαίσιο του έργου. Τα άτομα αυτά πρέπει:
–        να έχουν προσληφθεί απ’ ευθείας από τον δικαιούχο σύμφωνα με τη νομοθεσία της χώρας του,
–        να εργάζονται υπό την αποκλειστική τεχνική επίβλεψη και ευθύνη του δικαιούχου και
–        να αμείβονται σύμφωνα με τις συνήθεις πρακτικές του δικαιούχου.
Οι δαπάνες που συνδέονται με γονική άδεια χορηγούμενη σε άτομα που απασχολούνται άμεσα στο έργο αποτελούν επιλέξιμες δαπάνες, κατ’ αναλογία προς τον χρόνο που αναλώνεται στο έργο, εφόσον οι εν λόγω δαπάνες είναι υποχρεωτικές βάσει του εθνικού δικαίου.
2.      Με την επιφύλαξη της εφαρμογής διαφορετικών μεθόδων απόδοσης δαπανών στο πλαίσιο άλλων μηχανισμών χρηματοδότησης, οι έμμεσες δαπάνες που πραγματοποιούνται σε άμεση σχέση με τις επιλέξιμες άμεσες δαπάνες που συνδέονται με το έργο αποδίδονται με βάση κατ’ αποκοπή ποσοστό 20 % των συνολικών άμεσων επιλέξιμων δαπανών, εξαιρουμένων των άμεσων επιλέξιμων δαπανών για υπεργολαβία και των δαπανών για τους πόρους που διατίθενται από τρίτους και δεν χρησιμοποιούνται στις εγκαταστάσεις του δικαιούχου.»
Η Σύμβαση συνήφθη στο πλαίσιο του προγράμματος «Ιδέες», ενός εκ των τεσσάρων προγραμμάτων για την εφαρμογή του εβδόμου προγράμματος-πλαισίου.
Από τις 15 Ιουλίου 2009, δυνάμει τροποποιήσεως της Συμβάσεως, ο ERCEA υποκατέστησε την Επιτροπή ως προς την πλειονότητα των εκ της Συμβάσεως δικαιωμάτων και υποχρεώσεων.
Από τις 26 έως τις 28 Ιουνίου 2013, το ΑΠΘ και το έργο Minatran αποτέλεσαν το αντικείμενο οικονομικού ελέγχου εκ μέρους του ERCEA, ο οποίος αφορούσε κυρίως τις δαπάνες προσωπικού και ταξιδίων που είχε δηλώσει το ΑΠΘ κατά τις πρώτες τρεις περιόδους οικονομικής διαχειρίσεως.
Στις 27 Οκτωβρίου 2014 ο ERCEA απέστειλε στο ΑΠΘ προσωρινή έκθεση οικονομικού ελέγχου.
Στην ως άνω προσωρινή έκθεση οικονομικού ελέγχου, οι ελεγκτές εξέτασαν τη σύμβαση αναθέσεως έργου της οποίας έκανε χρήση το ΑΠΘ για να προσλάβει εσωτερικούς συμβούλους. Επισήμαναν ότι οι αμοιβές που καταβλήθηκαν στους εσωτερικούς συμβούλους ήταν σύμφωνες με τις συμβάσεις τους και ότι οι ώρες που είχαν δηλωθεί αντιστοιχούσαν σε εκείνες που αναγράφονταν στα υπογεγραμμένα φύλλα καταγραφής χρόνου απασχολήσεως.
Μολονότι προέβησαν σε ορισμένες παρατηρήσεις όσον αφορά τη φύση των σχέσεων μεταξύ του ΑΠΘ και των τρίτων ερευνητών που προσελήφθησαν ως εσωτερικοί σύμβουλοι, οι ελεγκτές δεν αμφισβήτησαν ούτε ότι οι σύμβουλοι παρείχαν πράγματι εργασία ούτε ότι εργάσθηκαν πράγματι τις ώρες που είχαν δηλωθεί, εκτός ενός περιορισμένου  αριθμού ωρών.
Αντιθέτως, οι ελεγκτές εκτίμησαν ότι ένας εκ των όρων των συμβάσεων αναθέσεως έργου ήταν ότι η εργασία των ερευνητών έπρεπε να παρέχεται αποκλειστικά εντός των εγκαταστάσεων του ΑΠΘ, εκτός και αν ο σύμβουλος ευρισκόταν σε ταξίδι εκπροσωπώντας το πρωτοδίκως ενάγον στο πλαίσιο του έργου για το οποίο εργαζόταν.
Ως εκ τούτου, οι ελεγκτές αποφάνθηκαν ότι, λόγω ανεπαρκών αποδεικτικών στοιχείων σχετικά με την τήρηση του ως άνω όρου περί του ότι οι ερευνητές έπρεπε να απασχολούνται εντός των εγκαταστάσεων του ΑΠΘ, οι δαπάνες προσωπικού έπρεπε εν μέρει να απορριφθούν και να γίνουν δεκτές ως επιλέξιμες μόνον εφόσον βάσιμα στοιχεία απεδείκνυαν την τήρηση του όρου αυτού.
Οι ελεγκτές πρότειναν, κατά συνέπεια, προσαρμογές όσον αφορά τις δαπάνες προσωπικού για τον λόγο ότι τα προσκομισθέντα στοιχεία δεν παρείχαν  επαρκείς αποδείξεις περί του ότι οι σύμβουλοι είχαν πραγματοποιήσει τις εν λόγω εργασίες εντός των εγκαταστάσεων του ΑΠΘ, όπως απαιτούσαν οι επίμαχες συμβάσεις έργου. Εξάλλου, προκειμένου πάντοτε περί των δαπανών προσωπικού, οι ελεγκτές προέβησαν, όσον αφορά περιορισμένο αριθμό ωρών, σε «[ο]ρισμένες πρόσθετες αφαιρέσεις ωρών […] οσάκις τα προσκομισθέντα στοιχεία ενείχαν αντίφαση ως προς τις ώρες που μνημονεύονταν στα φύλλα καταγραφής χρόνου απασχολήσεως».
Όσον αφορά τις δαπάνες ταξιδίων, οι ελεγκτές πρότειναν επίσης προσαρμογές. Το ζήτημα αυτό δεν αποτελεί αντικείμενο της αναιρετικής δίκης.
Στις 30 Απριλίου 2015 ο ERCEA κοινοποίησε στο ΑΠΘ τελική έκθεση οικονομικού ελέγχου, στην οποία οι ελεγκτές έκριναν ως μη επιλέξιμες ορισμένες δαπάνες, συνολικού ύψους 245 525,43 ευρώ.
Στην έκθεση αυτή μνημονεύονταν εκ νέου, όσον αφορά τις δαπάνες προσωπικού, οι λόγοι προσαρμογών που επισημαίνονταν στην προσωρινή έκθεση οικονομικού ελέγχου, δηλαδή τα ανεπαρκή αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με την τήρηση του όρου της συμβάσεως αναθέσεως έργου κατά τον οποίο η εργασία έπρεπε να παρέχεται εντός των εγκαταστάσεων του ΑΠΘ και, όσον αφορά περιορισμένο αριθμό των ωρών που δηλώθηκαν, ο λόγος περί υπάρξεως αντιφάσεων μεταξύ των ωρών αυτών και άλλων αποδεικτικών στοιχείων.
Στο παράρτημα 3 της τελικής εκθέσεως οικονομικού ελέγχου, το οποίο αφορούσε τις παρατηρήσεις του ΑΠΘ επί της προσωρινής εκθέσεως οικονομικού ελέγχου, οι ελεγκτές, παραπέμποντας στον οδηγό για οικονομικά ζητήματα σχετιζόμενα με τις έμμεσες δράσεις βάσει του εβδόμου προγράμματος-πλαισίου, επισήμαιναν επίσης ότι, «κατά τον οδηγό αυτόν [...], προκειμένου οι δαπάνες προσωπικού να χαρακτηρίζονται ως επιλέξιμες, […] η εργασία πρέπει να παρέχεται εντός των εγκαταστάσεων του δικαιούχου, εκτός και αν υφίσταται συμφωνία περί τηλεργασίας, κάτι το οποίο δεν συνέβαινε [κατά τους ελεγκτές] εν προκειμένω».
Το ΑΠΘ αμφισβήτησε τα πορίσματα του ελέγχου αυτού και τα ποσά που αξιώνονταν.
Με επιστολή της 1ης Ιουνίου 2016, ο ERCEA κοινοποίησε στο ΑΠΘ το υπ' αριθ. 3241606289 χρεωστικό σημείωμα, της 26ης Μαΐου 2016, διά του οποίου βεβαιωνόταν απαίτηση συνολικού ύψους 245 525,43 ευρώ.
Με επιστολές της 3ης Ιουνίου 2016 προς την Επιτροπή και τον ERCEA, το ΑΠΘ αμφισβήτησε το βάσιμο της απαιτήσεως.
Με επιστολή της 24ης Ιουνίου 2016, ο ERCEA ενέμεινε στις αρχικές αξιώσεις του.

Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
Με δικόγραφο που κατέθεσε στις 27 Ιουνίου 2016, το ΑΠΘ άσκησε αγωγή βάσει του άρθρου 272 ΣΛΕΕ, με αίτημα να διαπιστωθεί ότι η διατυπωθείσα στο υπ’ αριθ. 3241606289 χρεωστικό σημείωμα του ERCEA, της 26ης Μαΐου 2016, απαίτηση να επιστρέψει το ΑΠΘ μέρος της επιχορηγήσεως που έλαβε για το έργο Minatran, ύψους 245 525,43 ευρώ, είναι αβάσιμη και ότι το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε επιλέξιμες δαπάνες.
Το ΑΠΘ ζήτησε επίσης από το Γενικό Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι η μερική είσπραξη διά συμψηφισμού, ποσού ύψους 132 192,12 ευρώ, της προβληθείσας απαιτήσεως αντιβαίνει στη Σύμβαση και στον κανονισμό 1605/2002.
Δεδομένου ότι ο ERCEA κατέθεσε εκπροθέσμως το υπόμνημά  του αντικρούσεως, το Γενικό Δικαστήριο αποφάσισε να μην το περιλάβει στη δικογραφία.
Με απόφαση της 6ης Απριλίου 2017, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης κατά ERCEA (T‑348/16, μη δημοσιευθείσα, στο εξής: ερήμην απόφαση, EU:T:2017:268), το Γενικό Δικαστήριο επιδίκασε στο πρωτοδίκως ενάγον τα αιτήματά του σύμφωνα με το άρθρο 123, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου.
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 5 Μαΐου 2017, ο ERCEA άσκησε ανακοπή κατά της ερήμην αποφάσεως.
Ο ERCEA ζήτησε από το Γενικό Δικαστήριο να δεχθεί την ανακοπή, να ανακόψει την ερήμην απόφαση, να απορρίψει την αγωγή στο σύνολό της και να καταδικάσει το ΑΠΘ στα δικαστικά έξοδα.
Το ΑΠΘ ζήτησε από το Γενικό Δικαστήριο να απορρίψει την ανακοπή κατά της ερήμην αποφάσεως που άσκησε ο ERCEA και να τον καταδικάσει στο σύνολο των δικαστικών εξόδων στα οποία υποβλήθηκε το ΑΠΘ.
Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε εν μέρει την ανακοπή που άσκησε ο ERCEA, κρίνοντας ταυτόχρονα ότι η απαίτηση η οποία προβλήθηκε με το υπ' αριθ. 3241606289 χρεωστικό σημείωμα του ERCEA, της 26ης Μαΐου 2016, να επιστρέψει το ΑΠΘ μέρος της επιχορηγήσεως που έλαβε για το έργο Minatran, ύψους 245 525,43 ευρώ, είναι αβάσιμη όσον αφορά ποσό ύψους 233 611,75 ευρώ και ότι το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε επιλέξιμες δαπάνες. Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε κατά τα λοιπά την αγωγή του ΑΠΘ.

Τα αιτήματα των διαδίκων ενώπιον του Δικαστηρίου
Ο ERCEA ζητεί από το Δικαστήριο:
–        να κρίνει την αίτηση αναιρέσεως παραδεκτή και βάσιμη·
–        να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση κατά το μέτρο που όρισε ότι το ποσό των 184 157,00 ευρώ που αφορά δαπάνες προσωπικού αντιστοιχεί σε επιλέξιμες δαπάνες και έκρινε ως επιλέξιμες τις έμμεσες δαπάνες που αντιστοιχούσαν σε τέτοιες δαπάνες προσωπικού, ποσού 36 831,40 ευρώ·
–        να επανεξετάσει επί της ουσίας την υπόθεση T‑348/16 OP και να απορρίψει την απαίτηση του ΑΠΘ, και
–        να καταδικάσει το ΑΠΘ στη δικαστική δαπάνη του ίδιου και του ERCEA αναφορικά με αυτή τη διαδικασία, καθώς και αναφορικά με τη διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
Το ΑΠΘ ζητεί από το Δικαστήριο:
–        να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως του ERCEA και
–        να καταδικάσει  τον ERCEA στο σύνολο της δικαστικής δαπάνης του ΑΠΘ.

Επί της αιτήσεως αναιρέσεως
Με την αίτηση αναιρέσεως, ο ERCEA προβάλλει τέσσερις λόγους.
Επισημαίνεται, καταρχάς, ότι πλείονα επιχειρήματα που ανέπτυξε ο ERCEA αφορούν την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου ερμηνεία των όρων της Συμβάσεως και των συμβάσεων αναθέσεων έργων που συνήφθησαν μεταξύ του ΑΠΘ και ενός εκάστου των συμβούλων του.
Υπενθυμίζεται, όμως, ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι αποτελεί ερμηνεία δικαίου η εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εξέταση συμβατικού όρου και ότι, ως εκ τούτου, το Δικαστήριο δεν μπορεί να ελέγξει αναιρετικώς την εξέταση αυτή, διότι άλλως θα υποκαθιστούσε το Γενικό Δικαστήριο στην αρμοδιότητά του προς διαπίστωση των πραγματικών περιστατικών (απόφαση της 14ης Μαρτίου 2019, Meta Group κατά Επιτροπής, C‑428/17 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2019:201, σκέψη 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Αντιθέτως, προβαλλόμενη παραβίαση του εφαρμοστέου επί ορισμένης συμβάσεως δικαίου της Ένωσης αποτελεί αντικείμενο του αναιρετικού ελέγχου που ασκεί το Δικαστήριο  (απόφαση της 29ης Οκτωβρίου 2015, Επιτροπή κατά ΑΝΚΟ, C‑78/14 P, EU:C:2015:732, σκέψη 23).
Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως κρίνει ότι μόνον το Γενικό Δικαστήριο είναι αρμόδιο να διαπιστώσει τα πραγματικά περιστατικά, εκτός αν η ανακρίβεια των διαπιστώσεών του προκύπτει από τα έγγραφα της δικογραφίας που του υποβλήθηκαν, καθώς και να εκτιμήσει τα αποδεικτικά στοιχεία που λαμβάνει υπόψη. Επομένως, η διαπίστωση των ως άνω πραγματικών περιστατικών και η εκτίμηση των εν λόγω αποδεικτικών στοιχείων δεν αποτελούν, υπό την επιφύλαξη της παραμορφώσεώς τους, νομικό ζήτημα υποκείμενο, ως τέτοιο, στον έλεγχο του Δικαστηρίου (απόφαση της 22ας Οκτωβρίου 2020,  ΕΚΕΤΑ κατά Επιτροπής, C‑273/19 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2020:852, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η παραμόρφωση πρέπει να προκύπτει προδήλως από τα στοιχεία της δικογραφίας, χωρίς να απαιτείται εκ νέου εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων (απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 2018, Scuola Elementare Maria Montessori κατά Επιτροπής, Επιτροπή κατά Scuola Elementare Maria Montessori και Επιτροπή κατά Ferracci, C‑622/16 P έως C‑624/16 P, EU:C:2018:873, σκέψη 86 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως

Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, με τον οποίο βάλλει κατά των σκέψεων 98 έως 122 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ιδίως δε κατά της σκέψεως 111 της αποφάσεως αυτής, ο ERCEA προσάπτει, κατ’ ουσίαν, στο Γενικό Δικαστήριο ότι ερμήνευσε εσφαλμένα το άρθρο II.15 των γενικών όρων της Συμβάσεως, κρίνοντας ότι η προσφυγή σε τηλεργασία επιτρεπόταν από τη Σύμβαση, χωρίς να απαιτείται επίβλεψη των συμβούλων ή να πρέπει να ελεγχθεί αν ο τρόπος αυτός εργασίας καθιστά δυνατή τέτοια  επίβλεψη και καταλέγεται μεταξύ των συνήθων πρακτικών του δικαιούχου.
Με το πρώτο σκέλος του υπό κρίση λόγου αναιρέσεως, ο ERCEA φρονεί ότι το Γενικό Δικαστήριο, αποφαινόμενο  κατ’ αυτόν τον τρόπο, παρέβη, αφενός, τους κανόνες του εβδόμου προγράμματος-πλαισίου, επιτρέποντας απόκλιση από τον σαφή σκοπό του προγράμματος, καθώς και από τον κανονισμό 1906/2006, και, αφετέρου, τον δημοσιονομικό κανονισμό, καθόσον επέτρεψε την καταβολή των κονδυλίων παρά το γεγονός ότι δεν πληρούνταν οι αναγκαίες προς τούτο προϋποθέσεις. Ο αναιρεσείων υποστηρίζει, εξάλλου, ότι η τήρηση του συνόλου των ως άνω κανόνων έπρεπε να εξετασθεί αυτεπαγγέλτως από το Γενικό Δικαστήριο.
Με το δεύτερο σκέλος, ο ERCEA προβάλλει παράβαση των κανόνων ερμηνείας της συμβάσεως στην οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο υιοθετώντας «μια ξεκάθαρα εσφαλμένη και απαράδεκτη ερμηνεία» του άρθρου II.15 των γενικών όρων της Συμβάσεως, κάτι που ισοδυναμεί με παραβίαση της γενικής αρχής της εύλογης ερμηνείας των συμβάσεων την οποία προβλέπει, μεταξύ άλλων, το βελγικό δίκαιο και, ως εκ τούτου, με παράβαση του νόμου.
Με το τρίτο σκέλος, ο ERCEA προβάλλει ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε το περιεχόμενο των διατάξεων της Συμβάσεως και, ως εκ τούτου, τα προσκομισθέντα αποδεικτικά στοιχεία, καθόσον δέχθηκε ότι η Σύμβαση επιτρέπει την άνευ επιβλέψεως τηλεργασία των συμβούλων, ανεξαρτήτως αν πρόκειται για συνήθη πρακτική του δικαιούχου, μολονότι δεν υφίσταται καμία αμφιβολία περί του ότι δεν ήταν τέτοια η βούληση των συμβαλλομένων μερών της Συμβάσεως.
Με το τέταρτο σκέλος, ο ERCEA προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν εξήγησε τον λόγο για τον οποίο δεν απαιτείται επίβλεψη στην περίπτωση της τηλεργασίας. Ο ERCEA επισημαίνει επίσης ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε ότι η επίβλεψη απαιτείται και στην περίπτωση της τηλεργασίας, δεν εξήγησε τον λόγο για τον οποίο όλα τα είδη τηλεργασίας ικανοποιούν εξ ορισμού την προϋπόθεση περί επιβλέψεως, τουτέστιν χωρίς να απαιτείται η λήψη επιπλέον μέτρων.
Το ΑΠΘ υποστηρίζει ότι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτος ή, εν πάση περιπτώσει, αβάσιμος.

Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Όσον αφορά το πρώτο σκέλος του υπό κρίση λόγου αναιρέσεως, διαπιστώνεται, αφενός, ότι, στο πλαίσιο της ανακοπής που άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, ο ERCEA δεν προέβαλε παράβαση του εβδόμου προγράμματος-πλαισίου, του κανονισμού 1906/2006 ή του δημοσιονομικού κανονισμού. Εξάλλου, αντιθέτως προς ό,τι υποστηρίζει ο ERCEA, η παράβαση των διατάξεων αυτών από τον δικαιούχο επιχορηγήσεως δεν συνιστά λόγο δημοσίας τάξεως τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να εξετάσει αυτεπαγγέλτως.
Αφετέρου, υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 127, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο έχει εφαρμογή στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου 190, παράγραφος 1, του Κανονισμού αυτού, λόγος ή ισχυρισμός που προβάλλεται για πρώτη φορά στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως ενώπιον του Δικαστηρίου πρέπει να απορρίπτεται ως απαράδεκτος. Στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως, η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου περιορίζεται, πράγματι, στην εξέταση της εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εκτιμήσεως των λόγων και ισχυρισμών που συζητήθηκαν κατ’ αντιμωλίαν  ενώπιόν του. Εάν, όμως, διάδικος είχε τη δυνατότητα να προβάλει στο πλαίσιο αυτό λόγο ή ισχυρισμό που δεν είχε προβάλει ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, τούτο θα συνεπαγόταν τη δυνατότητα των διαδίκων να υποβάλουν στην κρίση του Δικαστηρίου, του οποίου η αρμοδιότητα στην αναιρετική δίκη είναι περιορισμένη, διαφορά με περιεχόμενο ευρύτερο εκείνης που εκδίκασε το Γενικό Δικαστήριο (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση  της 25ης  Φεβρουαρίου 2010, Lancôme κατά ΓΕΕΑ, C‑408/08 P, EU:C:2010:92, σκέψεις 52  και 53, διάταξη της 12ης  Μαρτίου 2020, EMB Consulting κ.λπ. κατά  ΕΚΤ, C‑571/19 P, μη  δημοσιευθείσα, EU:C:2020:208, σκέψη 25, και απόφαση της 1ης Οκτωβρίου 2020, CC κατά Κοινοβουλίου, C‑612/19 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2020:776, σκέψη 63  και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Ως εκ τούτου, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτο.
Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως που προβάλλει ο ERCEA, διαπιστώνεται ότι από τη νομολογία που μνημονεύθηκε στις σκέψεις 43 και 45 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι είναι απαράδεκτο στο μέτρο που περιορίζεται στην αμφισβήτηση της εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου ερμηνείας της Συμβάσεως. Το αυτό ισχύει και για την ερμηνεία του βελγικού δικαίου, στο μέτρο που αυτό διέπει τη Σύμβαση.
Όσον αφορά την αιτίαση περί παραμορφώσεως που προβάλλει ο  αναιρεσείων με το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, επισημαίνεται ότι με αυτήν ο αναιρεσείων απλώς διατείνεται ότι το Γενικό Δικαστήριο  παραμόρφωσε τη Σύμβαση ερμηνεύοντάς την ως επιτρέπουσα τη μη επιβλεπόμενη  τηλεργασία των συμβούλων.
Αφενός, όμως, από τις σκέψεις 109, 111, 113, 114 και 119 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ρητώς ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε ότι, στο πλαίσιο της εν λόγω Συμβάσεως, επιτρεπόταν η τηλεργασία των συμβούλων, ακόμη και χωρίς κανένα μηχανισμό επιβλέψεως, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο απλώς ερμήνευσε το άρθρο II.15 των γενικών όρων της Συμβάσεως υπό την έννοια ότι η επίβλεψη την οποία επιτάσσει η διάταξη αυτή δεν προϋποθέτει κατ’ ανάγκη την παρουσία του συμβούλου στις εγκαταστάσεις του δικαιούχου.
Αφετέρου, όσον αφορά την τελευταία αυτή ερμηνεία, υπογραμμίζεται ότι, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 46 της παρούσας αποφάσεως, η παραμόρφωση πρέπει να προκύπτει προδήλως από τα στοιχεία της δικογραφίας. Συναφώς, ο εκ μέρους του Δικαστηρίου έλεγχος προς εκτίμηση λόγου αναιρέσεως με τον οποίο προβάλλεται παραμόρφωση πραγματικού στοιχείου περιορίζεται στη διακρίβωση του αν το Γενικό Δικαστήριο, στηριζόμενο στο στοιχείο αυτό, υπερέβη προδήλως τα όρια της εύλογης εκτιμήσεώς του, με συνέπεια να μην αρκεί να αποδειχθεί ότι ένα έγγραφο επιδεχόταν ερμηνεία διαφορετική από εκείνην που προέκρινε το Γενικό Δικαστήριο (πρβλ. αποφάσεις της 28ης  Νοεμβρίου 2019, LS Cable & System κατά Επιτροπής, C‑596/18 P, μη  δημοσιευθείσα, EU:C:2019:1025, σκέψη 25  και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και  της 30ής  Ιανουαρίου 2020, České dráhy κατά Επιτροπής, C‑538/18 P και  C‑539/18 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2020:53, σκέψη 60  και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Από τις σκέψεις 105 έως 113 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, όμως, προκύπτει αδιαμφισβήτητα ότι η ερμηνεία του άρθρου II.15 των γενικών όρων της Συμβάσεως την οποία προέκρινε το Γενικό Δικαστήριο δεν υπερβαίνει προδήλως τα όρια της εύλογης εκτιμήσεως της συμβατικής αυτής διατάξεως.
Επομένως, το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Όσον αφορά το τέταρτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, επισημαίνεται ότι αυτό στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία των σκέψεων 109 έως 119 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Πράγματι, αφενός, όπως διαπιστώθηκε στη σκέψη 58 της παρούσας αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο δεν έκρινε ότι δεν απαιτούνταν η επίβλεψη της τηλεργασίας των συμβούλων του δικαιούχου. Αφετέρου, το Γενικό Δικαστήριο διευκρίνισε σαφώς, στις εν λόγω σκέψεις της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, τον λόγο για τον οποίο έκρινε ότι αυτή καθεαυτήν η τηλεργασία συμβούλων δεν ήταν κατ’ ανάγκην μη συμβατή  με την απαίτηση περί επιβλέψεως, εκθέτοντας, ιδίως, ότι η επίβλεψη δεν απαιτούσε την παρουσία του προσώπου στις εγκαταστάσεις του ενδιαφερομένου, καθόσον, μεταξύ άλλων, υφίστατο σύστημα καταγραφής των ωρών εργασίας για το έργο, το οποίο δεν αμφισβητήθηκε από τους ελεγκτές του ERCEA. Επομένως, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει ο ERCEA, το Γενικό Δικαστήριο ουδόλως αποφάνθηκε ότι όλες οι μορφές τηλεργασίας πληρούσαν εξ ορισμού την προϋπόθεση περί επιβλέψεως.
Εν πάση περιπτώσει, δεδομένου ότι ο λόγος απορρίψεως της  επιλεξιμότητας των οικείων  δαπανών συνίστατο στο ότι οι ώρες εργασίας δεν είχαν πραγματοποιηθεί στις εγκαταστάσεις του ΑΠΘ, το Γενικό Δικαστήριο δεν ήταν υποχρεωμένο να εξετάσει το ζήτημα των όρων επιβλέψεως της τηλεργασίας.
Κατά συνέπεια, το τέταρτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει αβάσιμος και εν μέρει απαράδεκτος.

Επί του
δευτέρου
λόγου
αναιρέσεως

Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, ο ERCEA προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δέχθηκε τις αξιώσεις του ΑΠΘ για τον λόγο ότι ο ERCEA δεν αμφισβήτησε τον αριθμό των πραγματικών ωρών εργασίας, ενώ δεν εξέτασε τις λοιπές προϋποθέσεις επιλεξιμότητας των επίμαχων δαπανών κατά το άρθρο II.15 των γενικών όρων της Συμβάσεως. Ο ERCEA θεωρεί ότι, κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Γενικό Δικαστήριο παρέβη το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο, τον κανονισμό 1982/2006 και τον δημοσιονομικό κανονισμό, καθώς και το εφαρμοστέο στη Σύμβαση βελγικό δίκαιο. Ο αναιρεσείων επισημαίνει επίσης ότι το Γενικό Δικαστήριο, ακόμη και αν υποτεθεί ότι  εκτίμησε τις λοιπές προϋποθέσεις, αφενός μεν, δεν αιτιολόγησε επαρκώς το συμπέρασμά του, αφετέρου δε, παρέβη τους κανόνες περί του βάρους αποδείξεως για τον λόγο, πρώτον, ότι κακώς έκρινε ότι ο ERCEA δεν αμφισβήτησε τον αριθμό των πραγματικών ωρών εργασίας και, δεύτερον, ότι ο ERCEA ουδέποτε δέχθηκε ότι πληρούνταν η προϋπόθεση περί επιβλέψεως.
Το ΑΠΘ ζητεί την απόρριψη του λόγου αυτού.

Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Διαπιστώνεται ότι τα επιχειρήματα σχετικά με την ερμηνεία της Συμβάσεως, περιλαμβανομένου του σχετικού με το βελγικό δίκαιο, στο μέτρο που το δίκαιο αυτό διέπει τη Σύμβαση, είναι απαράδεκτα, ελλείψει επικλήσεως παραμορφώσεως και βάσει της νομολογίας που μνημονεύθηκε στις σκέψεις 43 και 45 της παρούσας αποφάσεως.
Τα επιχειρήματα του ERCEA σχετικά με το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο, τον κανονισμό 1982/2006 και τον δημοσιονομικό κανονισμό απορρίφθηκαν στις σκέψεις 53 έως 55 της παρούσας αποφάσεως ως απαράδεκτα.
Εξάλλου, στο μέτρο που, με τον λόγο αυτόν, ο ERCEA προβάλλει έλλειψη αιτιολογίας συνεπαγόμενη την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως που τυπικώς υπέχει, επισημαίνονται τα ακόλουθα.
Από τις παρατιθέμενες στις σκέψεις 18 έως 20 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως διαπιστώσεις, οι οποίες δεν αμφισβητήθηκαν στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, προκύπτει ότι η τελική έκθεση ελέγχου, στην οποία στηρίχθηκε ο ERCEA προκειμένου να χαρακτηρίσει  ως μη επιλέξιμες τις δαπάνες προσωπικού του ΑΠΘ, δικαιολογούσε τον χαρακτηρισμό των εν λόγω δαπανών ως μη επιλέξιμων, εξαιρουμένων ορισμένων δαπανών που δεν αμφισβητήθηκαν στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, αποκλειστικώς  επειδή αυτές αντιστοιχούσαν σε ώρες εργασίας για τις οποίες δεν μπορούσε να διασφαλισθεί ότι πραγματοποιήθηκαν εντός των εγκαταστάσεων του ΑΠΘ.
Ως εκ τούτου, στη σκέψη 85 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι ο λόγος της διενεργηθείσας  σε βάρος του ΑΠΘ προσαρμογής συνίσταται αποκλειστικώς, για το σύνολο σχεδόν των απορριφθεισών δαπανών προσωπικού, στο ότι, κατά τον αναιρεσείοντα, το ΑΠΘ δεν απέδειξε ότι οι δηλωθείσες ώρες και η παρασχεθείσα εργασία αφορούσαν απασχόληση εντός των εγκαταστάσεών του.
Επιπλέον, επισημαίνεται ότι ο ERCEA δεν υποστήριξε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ότι η εν λόγω προσαρμογή ήταν δικαιολογημένη για άλλον λόγο, δεδομένου ότι το σύνολο των επιχειρημάτων που προβλήθηκαν με την ασκηθείσα εκ μέρους του ανακοπή, προκειμένου να αμφισβητηθεί ο επιλέξιμος χαρακτήρας των επίμαχων δαπανών προσωπικού, είχαν ως σκοπό να αποδειχθεί, αφενός, ότι τόσο η Σύμβαση όσο και οι συμβάσεις αναθέσεως έργου που είχαν συναφθεί μεταξύ του ΑΠΘ και των συμβούλων απαιτούσαν την παρουσία των εν λόγω συμβούλων στις εγκαταστάσεις του δικαιούχου και, αφετέρου, ότι δεν υπήρχαν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ότι οι επίμαχες ώρες εργασίας είχαν πραγματοποιηθεί εντός των εγκαταστάσεων αυτών και, ως εκ τούτου, υπό πραγματική επίβλεψη εκ μέρους του δικαιούχου.
Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν μπορεί να προσαφθεί στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν ήλεγξε, προκειμένου να απορρίψει την ανακοπή του ERCEA και να δεχθεί  τις αξιώσεις του ΑΠΘ, αν τηρήθηκαν οι λοιπές προϋποθέσεις επιλεξιμότητας των επίμαχων δαπανών, όπως προβλέπονταν στο άρθρο II.15 των γενικών όρων της Συμβάσεως.
Κατά τα λοιπά, ο ERCEA, όπως ο ίδιος αναγνωρίζει στο σημείο 59 της αιτήσεώς του αναιρέσεως, δεν αμφισβήτησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ότι όντως πραγματοποιήθηκαν οι επίμαχες ώρες εργασίες, όπως επισήμανε και το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 120 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Εξάλλου, στη σκέψη 61 της παρούσας αποφάσεως διαπιστώθηκε ότι το Γενικό Δικαστήριο αιτιολόγησε επαρκώς την κρίση του ότι η απαίτηση περί επιβλέψεως κατά το άρθρο II.15 των γενικών όρων της Συμβάσεως δεν απέκλειε την εξ αποστάσεως εργασία.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτος και εν μέρει αβάσιμος.

Επί του τρίτου λόγου α
ναιρέ
σεως

Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, ο ERCEA υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υιοθέτησε προφανώς εσφαλμένη ερμηνεία της συμβάσεως αναθέσεως έργου που είχε συναφθεί μεταξύ του ΑΠΘ και καθενός εκ των συμβούλων του, δεχόμενο, στη σκέψη 94 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η σύμβαση επέτρεπε την τηλεργασία, και ότι παραμόρφωσε το περιεχόμενο των όρων της συμβάσεως αυτής.
Ο αναιρεσείων επισημαίνει επίσης ότι, κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Γενικό Δικαστήριο παρέθεσε αιτιολογία ανεπαρκή, καθόσον δεν εξήγησε για ποιον λόγο η απευθείας επίβλεψη των ερευνητών ήταν συμβατή με συμφωνία περί τηλεργασίας, και ενέχουσα αντιφάσεις, καθόσον δέχθηκε, αφενός, ότι, κατά τον ίδιο τον δικαιούχο, η επίμαχη εργασία δεν μπορούσε να παρασχεθεί εξ αποστάσεως και έκρινε, αφετέρου, ότι ο περιλαμβανόμενος στη σύμβαση αναθέσεως έργου όρος «απαίτηση» σήμαινε επιπλέον αμοιβή, μολονότι η εξ αποστάσεως εργασία ουδόλως δικαιολογούσε τέτοια αύξηση αμοιβής.
Το ΑΠΘ ζητεί την απόρριψη του λόγου αυτού.

Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Υπενθυμίζεται, πρώτον, ότι, βάσει της νομολογίας που μνημονεύθηκε στη σκέψη 43 της παρούσας αποφάσεως, ο ERCEA δεν μπορεί να προβάλει πλάνη περί το δίκαιο όσον αφορά την ερμηνεία των ρητρών συμβάσεως.
Δεύτερον, επισημαίνεται ότι ο ERCEA ουδόλως καταδεικνύει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε παραμόρφωση, δεχόμενο, στη σκέψη 92 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η φράση του σημείου 5 των συμβάσεων αναθέσεως έργου που είχε συνάψει το ΑΠΘ με τους συμβούλους, η οποία απέκλειε την αναγνώριση οποιασδήποτε απαιτήσεως λόγω νυχτερινής απασχολήσεως ή απασχολήσεως εξ αποστάσεως, μπορούσε ευλόγως να νοηθεί μόνον ως  αποκλείουσα κάθε δυνατότητα επιπλέον αμοιβής για ώρες νυχτερινής απασχολήσεως ή απασχολήσεως εξ αποστάσεως, και όχι, όπως υποστήριζε ο ERCEA, ως αποκλείουσα κάθε δυνατότητα εργασίας εξ αποστάσεως.
Πράγματι, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 59 της παρούσας αποφάσεως, η παραμόρφωση πρέπει να προκύπτει προδήλως από τα στοιχεία της δικογραφίας και δεν μπορεί να διαπιστωθεί απλώς και μόνον επειδή μια συμβατική ρήτρα επιδέχεται διαφορετική ερμηνεία, εφόσον η ερμηνεία την οποία προέκρινε το Γενικό Δικαστήριο δεν υπερβαίνει προδήλως τα όρια της εξουσίας εκτιμήσεως που αυτό διαθέτει.
Εν προκειμένω, όμως, διαπιστώνεται ότι δεν ήταν προδήλως παράλογο  να ερμηνευθεί το σημείο 5 της συμβάσεως αναθέσεως έργου υπό την έννοια που δέχθηκε το Γενικό Δικαστήριο, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του  σημείου 6 της συμβάσεως αυτής, από το γράμμα της οποίας, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 93 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, προκύπτει ότι η χρήση των χώρων και των εγκαταστάσεων του πανεπιστημίου αποτελεί δυνατότητα του αντισυμβαλλομένου.
Όσον αφορά, τρίτον, την προβαλλόμενη αντίφαση και ανεπάρκεια του σκεπτικού, επισημαίνεται ότι, κατά πάγια νομολογία, από την αιτιολογία αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου πρέπει να συνάγεται κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο το σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου, ώστε να παρέχεται η δυνατότητα στους μεν ενδιαφερομένους να λάβουν γνώση των λόγων της αποφάσεως, στο δε Δικαστήριο να ασκήσει τον εκ μέρους του δικαστικό έλεγχο. Το ζήτημα αν η αιτιολογία αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου ενέχει αντιφάσεις ή είναι ανεπαρκής αποτελεί νομικό ζήτημα το οποίο μπορεί να προβληθεί κατ’ αναίρεση (απόφαση της 11ης Ιουνίου 2020, China Construction Bank κατά EUIPO, C‑115/19 P, EU:C:2020:469, σκέψη 67 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Η υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει το Γενικό Δικαστήριο δεν του επιβάλλει, πάντως, να παραθέτει σκεπτικό το οποίο να ακολουθεί αναλυτικά και έναν προς έναν όλους τους λόγους που προβάλλουν οι διάδικοι. Επομένως, η αιτιολογία μπορεί να συνάγεται εμμέσως, υπό την προϋπόθεση ότι παρέχει στους μεν ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους το Γενικό Δικαστήριο δεν δέχθηκε τα επιχειρήματά τους, στο δε Δικαστήριο επαρκή στοιχεία  για την άσκηση του εκ μέρους του ελέγχου (απόφαση της 18ης Ιουνίου 2020, Dovgan κατά EUIPO, C‑142/19 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2020:487, σκέψη 63).
Εν προκειμένω, διαπιστώνεται ότι η πρώτη αντίφαση του σκεπτικού την οποία προβάλλει ο  αναιρεσείων στηρίζεται στη σκέψη 70 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απλώς συνόψισε τα επιχειρήματα του ΑΠΘ, και ότι η σκέψη αυτή, η οποία δεν αποτελεί μέρος της συλλογιστικής του Γενικού Δικαστηρίου, δεν δύναται επομένως να στοιχειοθετήσει την αιτίαση περί αντιφατικής αιτιολογίας. Όσον αφορά τη δεύτερη αντίφαση του σκεπτικού την οποία προβάλλει ο αναιρεσείων, έχει ήδη επισημανθεί ότι η εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου ερμηνεία του σημείου 5 της συμβάσεως αναθέσεως έργου δεν ήταν προδήλως παράλογη, τούτο δε κατά μείζονα λόγο διότι καταλήγει  στην απόρριψη οποιασδήποτε απαιτήσεως επιπλέον αμοιβής για εργασία παρασχεθείσα εξ αποστάσεως.
Όσον αφορά την αιτίαση περί ανεπαρκούς αιτιολογίας, επισημαίνεται ότι η αιτίαση αυτή ταυτίζεται, κατ’ ουσίαν, με εκείνην που απορρίφθηκε στις σκέψεις 61 και 62 της παρούσας αποφάσεως.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, ο τρίτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτος και εν μέρει αβάσιμος.

Επί του
τετάρτου

λόγου αναιρέσεως

Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως, ο ERCEA υποστηρίζει ότι, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι το άρθρο II.15 των γενικών όρων της Συμβάσεως επιτρέπει την τηλεργασία και ότι οι συμβάσεις αναθέσεως έργου που συνήφθησαν με τους συμβούλους περιλαμβάνουν συμφωνία περί τηλεργασίας, εν πάση περιπτώσει, το Γενικό Δικαστήριο δεν εκτίμησε προσηκόντως τον όρο τον οποίο επιβάλλει το άρθρο αυτό και κατά τον οποίο η τηλεργασία πρέπει να καταλέγεται στις συνήθεις πρακτικές του δικαιούχου, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να εξετάσει τη γενική πρακτική του δικαιούχου στον τομέα αυτόν και εστίασε την προσοχή του αποκλειστικώς στις συμβάσεις αναθέσεως έργου που συνήφθησαν μεταξύ του δικαιούχου και των συμβούλων. Επικουρικώς, ο αναιρεσείων διατείνεται ότι το Γενικό Δικαστήριο  παρέβη τους κανόνες σχετικά με το βάρος αποδείξεως και με την προσήκουσα αιτιολογία, καθόσον δεν εξέτασε καθόλου ποια ήταν η συνήθης πρακτική του ΑΠΘ σχετικά με την εργασία των υπαλλήλων του και δεν παρέσχε σχετικώς καμία διευκρίνιση.
Το ΑΠΘ ζητεί την απόρριψη του λόγου αυτού.

Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Όσον αφορά το κύριο σκέλος του τετάρτου  λόγου αναιρέσεως, διαπιστώνεται ότι, στις σκέψεις 87 έως 96 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε το επιχείρημα του ERCEA ότι η προσφυγή στην εργασία εξ αποστάσεως αντιβαίνει  στις συνήθεις πρακτικές του ΑΠΘ και, ως εκ τούτου, συνιστά παράβαση ενός εκ των όρων του άρθρου II.15 των γενικών όρων της Συμβάσεως, για τον λόγο ότι οι συμβάσεις αναθέσεως έργου που συνήφθησαν μεταξύ των συμβούλων και του ΑΠΘ απέκλειαν την εργασία εξ αποστάσεως. Αντιθέτως, ο ERCEA δεν υποστήριξε, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, ότι μια τέτοια χρήση της εξ αποστάσεως εργασίας αντέβαινε  στις συνήθεις πρακτικές του ΑΠΘ για τον λόγο ότι άλλες συμβάσεις συναπτόμενες από το ΑΠΘ θα μπορούσαν να μην επιτρέπουν την τηλεργασία.
Επιπλέον, με το σκέλος αυτό, ο ERCEA αμφισβητεί την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου ερμηνεία του άρθρου II.15, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, των γενικών όρων της Συμβάσεως, χωρίς να επικαλείται οποιαδήποτε παραμόρφωση του περιεχομένου της διατάξεως αυτής.
Ως εκ τούτου, το κύριο σκέλος του τετάρτου  λόγου αναιρέσεως πρέπει να κριθεί απαράδεκτο, για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 43, 45 και 54 της παρούσας αποφάσεως.
Όσον αφορά την επικουρικώς προβαλλόμενη αιτίαση περί παραβάσεως των κανόνων σχετικά με το βάρος αποδείξεως και της υποχρεώσεως προσήκουσας αιτιολογήσεως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το Γενικό Δικαστήριο εξήγησε σαφώς, στις σκέψεις 89 έως 96 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, τους λόγους για τους οποίους έκρινε ότι η εξ αποστάσεως εργασία δεν ήταν ασύμβατη με τις συνήθεις πρακτικές του ΑΠΘ.
Κατά συνέπεια, ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτος και εν μέρει αβάσιμος.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της ως εν μέρει απαράδεκτη και εν μέρει αβάσιμη.

Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 137 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, το οποίο εφαρμόζεται στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του εν λόγω Κανονισμού, το Δικαστήριο αποφασίζει για τα δικαστικά έξοδα με την απόφαση που περατώνει τη δίκη. Δεδομένου ότι ο ERCEA ηττήθηκε, πρέπει να καταδικασθεί στα δικαστικά έξοδα, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα του ΑΠΘ.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δέκατο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως.
2)
Καταδικάζει τον Εκτελεστικό Οργανισμό του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERCEA) στα δικαστικά έξοδα.
Juhász
Λυκούργος
Jarukaitis
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 14 Ιανουαρίου 2021.
Ο Γραμματέας

Ο προεδρεύων του δεκάτου τμήματος
A. Calot Escobar

E. Juhász
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ελληνική.