CELEX: 62017CJ0123
Odesłanie prejudycjalne
Stowarzyszenie EWG
Turcja
Decyzja nr 2/76
Artykuł 7
Klauzula „standstill”
Prawo pobytu członków rodziny pracownika tureckiego
Obowiązek uzyskania wizy przy wjeździe na terytorium państwa członkowskiego

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 7 decyzji nr 2/76 z dnia 20 grudnia 1976 r. wydanej przez Radę Stowarzyszenia powołaną Układem ustanawiającym stowarzyszenie między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Turcją, podpisanym w dniu 12 września 1963 r. w Ankarze przez Republikę Turcji z jednej strony i przez państwa członkowskie EWG oraz Wspólnotę z drugiej strony, zawartym, zatwierdzonym i ratyfikowanym w imieniu tej ostatniej decyzją Rady 64/732/EWG z dnia 23 grudnia 1963 r. (
Dz.U. 1964, 217, s. 3685
– wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 11, t. 11, s. 10) (zwanym dalej „układem stowarzyszeniowym”) [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tej decyzji poniżej], oraz art. 13 decyzji nr 1/80 Rady Stowarzyszenia z dnia 19 września 1980 r. w sprawie rozwoju Stowarzyszenia [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tej decyzji poniżej].
Wniosek ten został złożony w ramach sporu między N. Yön a Landeshauptstadt Stuttgart (urzędem stolicy kraju związkowego w Stuttgarcie, Niemcy, zwanym dalej „Landeshauptstadt Stuttgart”) w przedmiocie oddalenia przez ten urząd wniosku N. Yön o wydanie zezwolenia na pobyt w Niemczech w ramach łączenia rodzin.
Ramy prawne
Prawo Unii
Układ stowarzyszeniowy
Z art. 2 ust. 1 układu stowarzyszeniowego wynika, że celem tego układu jest wspieranie stałego i zrównoważonego wzmacniania więzi handlowych i gospodarczych między umawiającymi się stronami, przy pełnym uwzględnieniu konieczności zapewnienia przyspieszonego rozwoju gospodarki Republiki Turcji oraz podniesienia poziomu zatrudnienia i warunków życia narodu tureckiego.
W tym celu układ stowarzyszeniowy obejmuje etap przygotowawczy, pozwalający Republice Turcji na wzmocnienie, z pomocą Wspólnoty, jej gospodarki (art. 3), etap przejściowy, podczas którego umawiające się strony zapewniają stopniowe ustanowienie unii celnej między Turcją a Wspólnotą oraz zbliżenie polityk gospodarczych (art. 4), oraz etap ostateczny, opierający się na unii celnej i skutkujący wzmocnieniem koordynacji polityk gospodarczych umawiających się stron (art. 5).
Artykuł 6 układu stowarzyszeniowego stanowi:
„Aby zapewnić zastosowanie i stopniowy rozwój stowarzyszenia, umawiające się strony zbierają się w Radzie Stowarzyszenia, która działa w granicach uprawnień przyznanych jej przez układ [stowarzyszeniowy]” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tego układu poniżej].
Zgodnie z art. 8 układu stowarzyszeniowego, zawartym w jego tytule II, „Wprowadzenie w życie etapu przejściowego”:
„Aby realizować cele przedstawione w art. 4, Rada Stowarzyszenia ustala, przed rozpoczęciem okresu przejściowego i zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 1 protokołu [dodatkowego], warunki, sposoby i etapy implementacji własnych postanowień w dziedzinach objętych [traktatem WE], które należy uwzględnić, w szczególności zawarte w niniejszym tytule, jak również wszelkie właściwe klauzule ochronne”.
Artykuł 12 układu stowarzyszeniowego, zawarty w rozdziale 3, zatytułowanym „Inne postanowienia o charakterze gospodarczym”, zawarty w jego tytule II, stanowi:
„Umawiające się strony uzgadniają, że uwzględnią artykuły [39 WE], [40 WE] i [41 WE], aby osiągnąć stopniowo swobodny przepływ pracowników”.
Protokół dodatkowy
Protokół dodatkowy podpisany w dniu 23 listopada 1970 r. w Brukseli oraz zawarty, zatwierdzony i ratyfikowany w imieniu Wspólnoty rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2760/72 z dnia 19 grudnia 1972 r. (
Dz.U. 1972, L 293, s. 1
, zwany dalej „protokołem dodatkowym”), który zgodnie ze swym art. 62 stanowi integralną część układu stowarzyszeniowego, określa zgodnie ze swym art. 1 warunki, środki i etapy realizacji okresu przejściowego określonego w art. 4 tego układu.
Protokół dodatkowy zawiera tytuł II, „Przepływ osób i usług”, którego rozdział I dotyczy „[p]racowników”, a rozdział II jest zatytułowany „Prawo [swoboda] przedsiębiorczości, usługi i transport”.
Zgodnie z art. 36 protokołu dodatkowego, będącym częścią rozdziału I:
„Swobodny przepływ pracowników między państwami członkowskimi Wspólnoty i Turcji będzie realizowany stopniowo, zgodnie z zasadami określonymi w artykule 12 układu stowarzyszeniowego między końcem dwunastego a dwudziestym drugim rokiem po wejściu w życie wspomnianego układu.
Rada Stowarzyszenia zadecyduje o zasadach niezbędnych do realizacji tego celu”.
Artykuł 41 ust. 1 protokołu dodatkowego, zawarty w rozdziale II tego tytułu II, stanowi:
„Umawiające się strony powstrzymują się od wprowadzenia wobec siebie nowych ograniczeń w swobodzie przedsiębiorczości i swobodzie świadczenia usług”.
Decyzja nr 2/76
Artykuł 1 decyzji nr 2/76 stanowi:
„1.   „Decyzja ta ustanawia, na pierwszym etapie, zasady stosowane w celu wdrożenia art. 36 protokołu dodatkowego.
2.   Ów pierwszy etap będzie trwał cztery lata, od dnia 1 grudnia 1976 r.”.
Artykuł 7 tej decyzji stanowi:
„Państwa członkowskie Wspólnoty i Turcja nie mogą wprowadzać nowych ograniczeń w zakresie warunków dostępu do rynku pracy pracowników, którzy przebywają i są zatrudnieni na ich właściwych terytoriach zgodnie z prawem”.
Zgodnie z art. 9 wspomnianej decyzji „[p]rzepisy niniejszej decyzji stosuje się z zastrzeżeniem ograniczeń uzasadnionych względami porządku, bezpieczeństwa i zdrowia publicznego”.
Artykuł 11 tej decyzji ma następujące brzmienie:
„Na rok przed zakończeniem pierwszego etapu i w świetle wyników uzyskanych w jego trakcie Rada Stowarzyszenia rozpocznie rozmowy w celu określenia treści następnego etapu i zapewnienia wykonania decyzji na tym etapie w dniu zakończenia pierwszego etapu. Przepisy tej decyzji stosuje się do czasu rozpoczęcia kolejnego etapu”.
Zgodnie z art. 13 decyzji nr 2/76 decyzja ta weszła w życie w dniu 20 grudnia 1976 r.
Decyzja nr 1/80
Jak wynika z motywu trzeciego decyzji nr 1/80, ma ona na celu poprawę w dziedzinie socjalnej systemu, z którego korzystają pracownicy tureccy i członkowie ich rodzin, w porównaniu z systemem ustanowionym w decyzji nr 2/76.
Sekcja 1, zatytułowana „Kwestie dotyczące zatrudnienia i swobodnego przepływu pracowników”, znajdująca się w rozdziale II decyzji nr 1/80, zatytułowanym „Przepisy o charakterze socjalnym”, obejmuje art. 13, który stanowi:
„Państwa członkowskie Wspólnoty i Turcja nie mogą wprowadzać nowych ograniczeń w zakresie warunków dostępu do rynku pracy pracowników i członków ich rodzin, którzy przebywają i są zatrudnieni na ich właściwych terytoriach zgodnie z prawem”.
Zgodnie z art. 14 tej decyzji, który także jest częścią rzeczonej sekcji 1:
„1.   Postanowienia niniejszej sekcji stosuje się z zastrzeżeniem ograniczeń uzasadnionych względami porządku, bezpieczeństwa i zdrowia publicznego
2.   Sekcja ta nie narusza praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa krajowego lub umów dwustronnych zawartych między Turcją i państwami członkowskimi Wspólnoty w zakresie, w jakim przewidują korzystniejszy system dla swoich obywateli”.
Zgodnie z art. 16 decyzji nr 1/80 przepisy sekcji 1 rozdziału II tej decyzji stosuje się od dnia 1 grudnia 1980 r.
Prawo niemieckie
Paragraf 1 Gesetz über den Aufenthalt, die Erwerbstätigkeit und die Integration von Ausländern im Bundesgebiet (ustawy o pobycie, działalności zarobkowej i integracji obcokrajowców na terytorium Niemiec) z dnia 30 lipca 2004 r. (BGBl. 2004 I, s. 1950, zwanej dalej „AufenthG”), zatytułowany „Cel niniejszej ustawy; zakres stosowania”, w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, stanowi w ust. 1 zdanie pierwsze:
„Celem niniejszej ustawy jest kontrolowanie i ograniczanie wjazdu cudzoziemców do Republiki Federalnej Niemiec”.
Paragraf 4 AufenthG, zatytułowany „Konieczność posiadania dokumentu pobytowego”, stanowi w ust. 1:
„Na potrzeby wjazdu lub pobytu na terytorium Republiki Federalnej [Niemiec] cudzoziemcy mają obowiązek posiadania dokumentu pobytowego, chyba że prawo Unii Europejskiej lub rozporządzenie stanowi inaczej lub prawo pobytu przysługuje na mocy [układu stowarzyszeniowego]. Dokument pobytowy jest wydawany w formie:
1.
wizy w rozumieniu § 6 ust. 1 pkt 1 i § 6 ust. 3 niniejszej ustawy;
2.
dokumentu pobytowego zezwalającego na pobyt na czas określony (art. 7),
[…]”.
Paragraf 5 ust. 2 AufenthG, zatytułowany „Ogólne warunki wydania zezwolenia”, stanowi:
„Wydanie dokumentu pobytowego zezwalającego na pobyt na czas określony jest ponadto uzależnione od spełnienia warunku[…], że cudzoziemiec:
1.
wjechał z wymaganą wizą i
2.
w swoim wniosku o wydanie tej wizy dostarczył już informacje niezbędne do wydania [dokumentu pobytowego zezwalającego na pobyt na czas określony].
Odstępstwo od tych wymogów jest możliwe, jeżeli spełnione są wymogi materialne dotyczące dokumentu pobytowego lub jeżeli, biorąc pod uwagę szczególne okoliczności sprawy, ponowne rozpoczęcie procedury wydawania wizy byłoby nieuzasadnione”.
Paragraf 6 AufenthG, zatytułowany „Wiza”, stanowi:
„1)   Na podstawie [rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks wizowy (kodeks wizowy) (
Dz.U. 2009, L 243, s. 1
)] obywatelowi państwa trzeciego mogą zostać wydane następujące wizy:
1.
wiza na tranzyt przez terytorium państw Schengen lub planowany pobyt na tym terytorium nieprzekraczający trzech miesięcy w dowolnym sześciomiesięcznym okresie, licząc od dnia pierwszego wjazdu (wiza Schengen),
[…]
3)   W przypadku pobytu długoterminowego wymagana jest wiza dotycząca terytorium federalnego (wiza krajowa), wydawana przed wjazdem na to terytorium”.
Paragraf 30 AufenthG, zatytułowany „Łączenie małżonków” stanowi w ust. 1:
„Małżonkowi obywatela państwa trzeciego udziela się zezwolenia na pobyt na czas określony, jeżeli:
[…]
2.
jest on w stanie porozumiewać się w języku niemieckim przynajmniej na poziomie podstawowym,
[…]
Zezwolenia na pobyt na czas określony udziela się niezależnie od pkt 2 zdanie pierwsze, jeżeli:
[…]
2.
małżonek nie jest w stanie udowodnić podstawowej znajomości języka niemieckiego z powodu choroby fizycznej, umysłowej lub psychicznej,
[…]
6.
w danych okolicznościach nie jest możliwe ani racjonalnie uzasadnione oczekiwanie uzyskania przez małżonka podstawowej znajomości języka niemieckiego przed wjazdem na to terytorium.
[…]”.
Z odesłania prejudycjalnego wynika, że obowiązek uzyskania wizy w celu łączenia rodzin został wprowadzony w art. 1 Elfte Verordnung zur Änderung der Verordnung zur Durchführung des Ausländergesetzes (jedenastego rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie wykonawcze do ustawy o pobycie, zatrudnieniu i integracji cudzoziemców na terytorium federalnym) z dnia 1 lipca 1980 r. (BGBl. 1980 I, s. 782), które weszło w życie w dniu 5 października 1980 r.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
Skarżąca w postępowaniu głównym, N. Yön, jest obywatelką Turcji, której małżonek, również obywatel turecki, przebywa w Niemczech od 1995 r. Posiada on zezwolenie na pobyt stały w tym państwie członkowskim od 2005 r., a od kwietnia 2009 r. jest zatrudniony w piekarni. Pan Yön i N. Yön zawarli związek małżeński w sierpniu 2004 r. Para ma troje dorosłych dzieci, które mieszkają, odpowiednio, w Austrii, Niemczech i Turcji.
W latach 2007 i 2011 N. Yön złożyła do ambasady Niemiec w Ankarze (Turcja) trzy kolejne wnioski o wydanie wizy w celu dołączenia do męża w Niemczech. Wnioski te zostały oddalone z powodu niewystarczającej znajomości języka niemieckiego skarżącej w postępowaniu głównym.
W marcu 2013 r. N. Yön na podstawie wizy Schengen wydanej przez ambasadę holenderską w Ankarze udała się do Niderlandów, aby odwiedzić tam swą siostrę. W kwietniu 2013 r. wjechała do Niemiec z Niderlandów, aby dołączyć tam do swojego męża.
W maju 2013 r. N. Yön złożyła do władz niemieckich wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy w celu łączenia rodzin i wskazała, że jest zależna od męża z powodu stanu zdrowia i analfabetyzmu.
W drodze decyzji z marca 2014 r. Landeshauptstadt Stuttgart oddalił ów wniosek, po pierwsze, ze względu na to, że N. Yön nie wykazała, iż posiada wymaganą znajomość języka niemieckiego zgodnie z § 30 ust. 1 zdanie pierwsze pkt 2 AufenthG, oraz po drugie, z uwagi na to, że wjechała na terytorium Niemiec bez wymaganej wizy krajowej.
Verwaltungsgericht (sąd administracyjny, Niemcy), do którego N. Yön wniosła skargę na tę decyzję, w wyroku z dnia 21 lipca 2014 r. uwzględnił tę skargę i uznał prawo skarżącej w postępowaniu głównym do wydania wnioskowanego dokumentu pobytowego, ponieważ zarówno wymóg znajomości języka, jak i obowiązek uzyskania wizy w celu łączenia rodzin stanowiły nowe ograniczenia sprzeczne z klauzulami „standstill”, o których mowa w ramach układu stowarzyszeniowego. Co się tyczy w szczególności obowiązku uzyskania wizy, sąd ten orzekł, że obowiązek ów był sprzeczny z zawartą w art. 7 decyzji nr 2/76 klauzulą „standstill”.
Landeshauptstadt Stuttgart wniósł skargę kasacyjną na ten wyrok do Bundesverwaltungsgericht (federalnego sądu administracyjnego).
Sąd odsyłający ma wątpliwości co do zgodności wprowadzonego w prawie krajowym obowiązku uzyskania przez obywatela państwa trzeciego wizy w celu dołączenia do pracującego na terytorium tego państwa małżonka będącego obywatelem tureckim w świetle zawartej w art. 7 decyzji nr 2/76 klauzuli „standstill”.
Sąd ten nie wyraża natomiast wątpliwości co do zgodności wymogu znajomości języka z prawem Unii. Zauważa on w tym względzie, że klauzula dotycząca przypadków przedstawiających nadmierne trudności została dodana do § 30 ust. 1 zdanie trzecie pkt 6 AufenthG przez Gesetz zur Neubestimmung des Bleiberechts und der Aufenthaltsbeendigung (ustawę o zmianie prawa pobytu i ustania pobytu) z dnia 27 lipca 2015 r. (BGBl. 2015 I, s. 1386) w celu wykonania wyroku z dnia 10 lipca 2014 r., Dogan (
C‑138/13
,
EU:C:2014:2066
). Sąd odsyłający uważa również – zważywszy, że klauzula ta, dotycząca przypadków przedstawiających nadmierne trudności, weszła w życie w toku postępowania odwoławczego w sprawie w postępowaniu głównym i że w rezultacie Verwaltungsgericht (sąd administracyjny) nigdy nie zbadał, czy w niniejszym przypadku można było odstąpić od wymogu dostarczenia dowodu odnośnie do podstawowej znajomości języka zgodnie z rzeczoną klauzulą – że w odpowiednim wypadku należałoby dokonać tego badania po tym, jak Trybunał orzeknie o zgodności obowiązku uzyskania wizy z prawem Unii.
W tych okolicznościach Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy klauzula »standstill« zawarta w art. 7 [decyzji nr 2/76] została w pełni zastąpiona przez klauzulę »standstill« zawartą w art. 13 [decyzji nr 1/80], czy też zgodność z prawem nowych ograniczeń swobody przepływu pracowników, które zostały wprowadzone między wejściem w życie [decyzji nr 2/76] a rozpoczęciem obowiązywania art. 13 [decyzji nr 1/80], należy nadal oceniać zgodnie z art. 7 [decyzji nr 2/76]?
2)
Jeśli na pytanie pierwsze należy udzielić takiej odpowiedzi, że art. 7 [decyzji nr 2/76] nie został w pełni zastąpiony, to czy orzecznictwo Trybunału dotyczące art. 13 [decyzji nr 1/80] w pełnym zakresie odnosi się do stosowania art. 7 [decyzji nr 2/76] z takim skutkiem, że art. 7 [decyzji nr 2/76] co do zasady obejmuje także wprowadzone z mocą od dnia 5 października 1980 r. uregulowanie krajowe, na podstawie którego dołączenie współmałżonka do tureckiego pracownika uzależnia się od wydania wizy krajowej?
3)
Czy wprowadzenie takiego uregulowania krajowego uzasadnione jest nadrzędnym względem interesu ogólnego, a zwłaszcza celem efektywnej kontroli imigracji i sterowania kierunkami migracji, jeśli szczególne okoliczności właściwe dla danego przypadku zostają uwzględnione poprzez stosowanie klauzuli dotyczącej przypadków przedstawiających nadmierne trudności?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
Poprzez swoje trzy pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 7 decyzji nr 2/76 lub art. 13 decyzji nr 1/80 należy interpretować w ten sposób, że przepis prawa krajowego, taki jak będący przedmiotem postępowania głównego, wprowadzony w okresie od 20 grudnia 1976 r. do 30 listopada 1980 r., uzależniający wydanie zezwolenia na pobyt w celu łączenia rodzin obywatelom państw trzecich, którzy są członkami rodziny pracownika tureckiego legalnie zamieszkującego w danym państwie członkowskim od uzyskania przez tych obywateli, przed wjazdem na terytorium krajowe, wizy w celu wspomnianego łączenia rodzin, stanowi „nowe ograniczenie” w rozumieniu tych przepisów, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej, czy taki przepis może być uzasadniony względami wchodzącymi w zakres skutecznej kontroli imigracji i zarządzania przepływami migracyjnymi.
Jak wynika z orzecznictwa Trybunału, zarówno art. 7 decyzji nr 2/76, jak i art. 13 decyzji nr 1/80 zawierają jednoznaczną klauzulę „standstill” odnośnie do wprowadzania nowych ograniczeń w dostępie do rynku pracy pracowników, którzy przebywają i są zatrudnieni na terytorium umawiających się państw zgodnie z prawem (wyrok z dnia 20 września 1990 r., Sevince,
C‑192/89
,
EU:C:1990:322
, pkt
).
Klauzule „standstill” zawarte w art. 7 decyzji nr 2/76 i w art. 13 decyzji nr 1/80 zakazują zatem w sposób generalny ustanawiania wszelkich nowych przepisów krajowych, których celem lub skutkiem byłoby poddanie korzystania przez obywateli tureckich ze swobody przepływu pracowników na terytorium krajowym bardziej restrykcyjnym wymogom niż te, które obowiązywały względem nich w chwili wejścia w życie wspomnianych decyzji w stosunku do danego państwa członkowskiego (zob. podobnie wyrok z dnia 29 marca 2017 r., Tekdemir,
C‑652/15
,
EU:C:2017:239
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W przedmiocie stosowania ratione temporis art. 7 decyzji nr 2/76 lub art. 13 decyzji nr 1/80 do krajowego środka będącego przedmiotem postępowania głównego
Jak wynika z pkt 26 niniejszego wyroku, krajowy środek będący przedmiotem postępowania głównego, a mianowicie obowiązek uzyskania wizy w celu łączenia rodzin, został wprowadzony uregulowaniem krajowym z dnia 1 lipca 1980 r. i wszedł w życie w dniu 5 października 1980 r. Należy zatem w pierwszej kolejności zbadać, czy taki środek jest objęty czasowym zakresem stosowania decyzji nr 2/76, czy też zakresem stosowania decyzji nr 1/80.
W tym względzie należy na wstępie przypomnieć, że zgodnie z art. 2 ust. 1 układu stowarzyszeniowego celem tego układu jest wspieranie stałego i zrównoważonego wzmacniania więzi handlowych i gospodarczych między umawiającymi się stronami.
W tym celu wspomniany układ ustanawia między Wspólnotą a Republiką Turcji stowarzyszenie obejmujące etap przygotowawczy, pozwalający Republice Turcji na wzmocnienie, z pomocą Wspólnoty, jej gospodarki, etap przejściowy, przeznaczony na stopniowe ustanowienie unii celnej oraz zbliżenie polityk gospodarczych, a także etap ostateczny, opierający się na unii celnej i skutkujący wzmocnieniem koordynacji polityk gospodarczych (wyrok z dnia 30 września 1987 r., Demirel,
12/86
,
EU:C:1987:400
, pkt
).
W odniesieniu w szczególności do swobodnego przepływu pracowników art. 12 układu stowarzyszeniowego, zawarty w tytule II tego układu, dotyczącym wprowadzenia w życie etapu przejściowego stowarzyszenia, stanowi, że umawiające się strony uzgadniają, iż uwzględnią art. 39, 40 i 41 WE, aby osiągnąć stopniowo swobodny przepływ pracowników. Protokół dodatkowy wyznacza w art. 36 terminy stopniowego wprowadzania tego swobodnego przepływu pracowników i przewiduje, że Rada Stowarzyszenia decyduje o zasadach niezbędnych do realizacji tego celu (wyrok z dnia 10 lutego 2000 r., Nazli,
C‑340/97
,
EU:C:2000:77
, pkt
,
).
Na podstawie art. 12 układu stowarzyszeniowego i art. 36 protokołu dodatkowego Rada Stowarzyszenia, powołana omawianym układem, aby zapewnić zastosowanie i stopniowy rozwój stowarzyszenia, najpierw wydała w dniu 20 grudnia 1976 r. decyzję nr 2/76, która stanowi, zgodnie z art. 1 tej decyzji, pierwszy etap w ustanawianiu swobody przepływu pracowników między Wspólnotą i Turcją, którego czas trwania jest ustalony na cztery lata od dnia 1 grudnia 1976 r. (wyrok z dnia 10 lutego 2000 r., Nazli,
C‑340/97
,
EU:C:2000:77
, pkt
). Jak wynika z art. 13 tej decyzji, weszła ona w życie w dniu 20 grudnia 1976 r.
Artykuł 11 decyzji nr 2/76 przewidywał wydanie przez Radę Stowarzyszenia późniejszej decyzji wdrażającej, na drugim etapie, art. 36 protokołu dodatkowego, uściślając z jednej strony, że taka decyzja powinna być wykonana w dniu zakończenia pierwszego etapu, a z drugiej strony, że przepisy decyzji nr 2/76 powinny być stosowane do czasu rozpoczęcia drugiego etapu.
W tym kontekście Rada Stowarzyszenia następnie wydała w dniu 19 września 1980 r. decyzję nr 1/80, która ma na celu, zgodnie z jej motywem trzecim, poprawę w dziedzinie socjalnej systemu, z którego korzystają pracownicy tureccy i członkowie ich rodzin w porównaniu z systemem ustanowionym w decyzji nr 2/76 (wyrok z dnia 23 stycznia 1997 r., Tetik,
C‑171/95
,
EU:C:1997:31
, pkt
).
Przepisy sekcji 1, zatytułowanej „Kwestie dotyczące zatrudnienia i swobodnego przepływu pracowników”, znajdującej się w rozdziale II, zatytułowanym „Przepisy o charakterze socjalnym” decyzji nr 1/80, której część stanowi art. 13, stanowią zatem dodatkowy krok w kierunku osiągnięcia swobodnego przepływu pracowników (zob. podobnie wyrok z dnia 23 stycznia 1997 r., Tetik,
C‑171/95
,
EU:C:1997:31
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo) i mają zastosowanie, zgodnie z art. 16 rzeczonej decyzji, od dnia 1 grudnia 1980 r.
Z powyższego wynika, że art. 7 decyzji nr 2/76 ma zastosowanie ratione temporis do przepisów krajowych wprowadzonych w okresie od 20 grudnia 1976 r., będącego dniem wejścia w życie tej decyzji, do 30 listopada 1980 r., w którym to dniu zakończył się pierwszy etap ustanawiania swobody przepływu pracowników między Wspólnotą i Turcją. Co do art. 13 decyzji nr 1/80, ma on zastosowanie ratione temporis do przepisów krajowych wprowadzonych od dnia 1 grudnia 1980 r., będącego datą wejścia w życie tej decyzji i rozpoczęcia drugiego etapu przewidzianego przy ustanawianiu swobody przepływu pracowników między Wspólnotą i Turcją.
Oceny tej nie może podważyć argumentacja Landeshauptstadt Stuttgart i rządu niemieckiego, w myśl której art. 13 decyzji nr 1/80 zastąpił art. 7 decyzji nr 2/76, w tym znaczeniu, że od dnia wejścia w życie decyzji nr 1/80 jedynie w świetle klauzuli „standstill” zawartej w art. 13 tej decyzji należy dokonywać oceny, czy „nowe ograniczenie” w rozumieniu tego przepisu zostało wprowadzone do prawa krajowego.
Wbrew twierdzeniom Landeshauptstadt Stuttgart i rządu niemieckiego takiego skutku nie można bowiem wywodzić z ustalenia dokonanego przez Trybunał, w ramach interpretacji art. 2 decyzji nr 2/76 i art. 6 decyzji nr 1/80, w pkt 14 wyroku z dnia 6 czerwca 1995 r., Bozkurt (
C‑434/93
,
EU:C:1995:168
), do którego odnosi się sąd odsyłający, zgodnie z którym od dnia 1 grudnia 1980 r. przepisy art. 6 decyzji nr 1/80 zastąpiły odpowiednie, mniej korzystne przepisy decyzji nr 2/76.
O ile prawdą jest, że decyzja nr 2/76 obowiązywała do dnia zakończenia pierwszego etapu przewidzianego w ustanawianiu swobody przepływu pracowników między Wspólnotą i Turcją, a mianowicie do dnia 30 listopada 1980 r., i że została ona zastąpiona od dnia 1 grudnia 1980 r. decyzją nr 1/80, jak wynika z pkt 44–47 niniejszego wyroku, takiego zastąpienia nie można jednak interpretować w ten sposób, iż decyzja nr 2/76 została uchylona z mocą wsteczną decyzją nr 1/80, skutkiem czego pierwsza decyzja nie może być dłużej stosowana.
Z jednej strony ani decyzja nr 1/80, ani żaden inny przepis prawa Unii nie przewidują bowiem takiego skutku wstecznego.
Z drugiej strony uchylenie z mocą wsteczną decyzji nr 2/76 prowadziłoby do pogorszenia statusu pracowników tureckich, ponieważ „nowe ograniczenia” w rozumieniu art. 7 tej decyzji, wprowadzone przez państwa członkowskie po dniu wejścia w życie tego przepisu, lecz przed datą wejścia w życie art. 13 decyzji nr 1/80, nie byłyby już ujęte w żadnej klauzuli „standstill”, co nie byłoby zgodne ani z poprawą systemu, z którego korzystają pracownicy tureccy i członkowie ich rodzin, a o którym mowa w decyzji nr 1/80, ani z podstawowym projektem stopniowego osiągania swobodnego przepływu pracowników między Wspólnotą i Turcją, na której opiera się układ stowarzyszeniowy.
Przy braku uchylenia z mocą wsteczną decyzji nr 2/76 zawarta w art. 7 tej decyzji klauzula „standstill” powinna w rezultacie mieć zastosowanie w stosunku do każdego przepisu wprowadzonego przez państwo członkowskie w okresie od 20 grudnia 1976 r. do 30 listopada 1980 r., jak stwierdzono w pkt 48 niniejszego wyroku.
Przepis krajowy, którego dotyczy sprawa w postępowaniu głównym, jest zatem objęty czasowym zakresem stosowania art. 7 decyzji nr 2/76.
W tych okolicznościach to w świetle klauzuli „standstill” zawartej w art. 7 decyzji nr 2/76 sąd odsyłający powinien dokonać oceny zgodności wspomnianego przepisu, a w rezultacie tylko ten przepis powinien być interpretowany.
W przedmiocie stosowania ratione materiae art. 7 decyzji nr 2/76 do krajowego przepisu będącego przedmiotem postępowania głównego
W drugiej kolejności należy zbadać, czy krajowy przepis będący przedmiotem postępowania głównego wchodzi w przedmiotowy zakres stosowania art. 7 decyzji nr 2/76.
Z odesłania prejudycjalnego wynika, że wspomniany przepis, który obowiązuje od dnia 5 października 1980 r., uzależnia wydanie zezwolenia na pobyt w celu łączenia rodzin od warunku uzyskania przed wjazdem na terytorium niemieckie dokumentu w celu wspomnianego łączenia rodzin i że warunek ten nie był spełniony przed tą datą.
Okazuje się zatem, że krajowy przepis będący przedmiotem postępowania głównego zaostrzył warunki łączenia rodzin obywateli państw trzecich legalnie zamieszkujących w Niemczech jako pracownicy najemni, w tym w szczególności pracowników tureckich, takich jak małżonek N. Yön, w porównaniu do warunków istniejących w chwili wejścia w życie decyzji nr 2/76 w tym państwie członkowskim.
W tym kontekście należy przypomnieć, że w pierwszej kolejności, przy interpretowaniu zawartej w art. 41 ust. 1 protokołu dodatkowego klauzuli „standstill”, Trybunał orzekł, iż uregulowanie, które utrudnia łączenie rodzin, zaostrzając wymogi pierwszego wjazdu na terytorium danego państwa członkowskiego małżonków obywateli tureckich w stosunku do wymogów, które obowiązywały w chwili wejścia w życie protokołu dodatkowego, stanowi „nowe ograniczenie” w rozumieniu art. 41 ust. 1 protokołu dodatkowego korzystania ze swobody przedsiębiorczości przez wspomnianych obywateli tureckich (wyrok z dnia 10 lipca 2014 r., Dogan,
C‑138/13
,
EU:C:2014:2066
, pkt
).
Trybunał sprecyzował, że wynika to z tego, iż na decyzję obywatela tureckiego o osiedleniu się w danym państwie członkowskim w celu wykonywania tam działalności gospodarczej w sposób stały może mieć negatywny wpływ ustawodawstwo tego państwa, które utrudnia lub uniemożliwia łączenie rodzin, tak że wspomniany obywatel może w odpowiednim przypadku być zmuszony do dokonania wyboru pomiędzy swoją działalnością w danym państwie członkowskim a życiem rodzinnym w Turcji (zob. podobnie wyrok z dnia 10 lipca 2014 r., Dogan,
C‑138/13
,
EU:C:2014:2066
, pkt
).
W drugiej kolejności przy interpretowaniu art. 13 decyzji nr 1/80 Trybunał wskazał, że wykładnia przedstawiona w pkt 60 niniejszego wyroku w odniesieniu do art. 41 ust. 1 protokołu dodatkowego powinna także zostać przyjęta, jeśli chodzi o art. 13 decyzji nr 1/80 (zob. podobnie wyrok z dnia 12 kwietnia 2016 r., Genc,
C‑561/14
,
EU:C:2016:247
, pkt
).
Jak bowiem wskazał Trybunał, zważywszy na to, że zawarta w art. 13 decyzji nr 1/80 klauzula „standstill” ma ten sam charakter co klauzula ustanowiona w art. 41 ust. 1 protokołu dodatkowego oraz że tym dwóm klauzulom przyświeca identyczny cel, wykładnia owego art. 41 ust. 1 winna obowiązywać również w stosunku do obowiązku zachowania status quo, który stanowi podstawę rzeczonego art. 13 w zakresie swobodnego przepływu pracowników (wyrok z dnia 12 kwietnia 2016 r., Genc,
C‑561/14
,
EU:C:2016:247
, pkt
).
Trybunał orzekł zatem, że uregulowanie krajowe zaostrzające warunki łączenia rodzin pracowników tureckich legalnie zamieszkałych w danym państwie członkowskim w stosunku do warunków mających zastosowanie w chwili wejścia tym państwie członkowskim w życie decyzji nr 1/80 stanowi nowe ograniczenie, w rozumieniu art. 13 tej decyzji, korzystania przez tych obywateli tureckich ze swobodnego przepływu pracowników we wspomnianym państwie członkowskim (wyrok z dnia 29 marca 2017 r., Tekdemir,
C‑652/15
,
EU:C:2017:239
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Tymczasem należy zauważyć z jednej strony, jak orzekł już Trybunał, że zawarta w art. 7 decyzji nr 2/76 klauzula „standstill” ma ten sam charakter co klauzule zawarte w art. 13 decyzji nr 1/80 i w art. 41 ust. 1 protokołu dodatkowego (zob. podobnie wyrok z dnia 11 maja 2000 r., Savas,
C‑37/98
,
EU:C:2000:224
, pkt
,
i przytoczone tam orzecznictwo).
Z drugiej strony, w świetle charakteru, kontekstu i przedmiotu zarówno protokołu dodatkowego i decyzji nr 2/76 i 1/80, których częścią są, odpowiednio, art. 41 ust. 1 oraz art. 7 i 13, jak i układu stowarzyszeniowego, z którym te przepisy wskazane w pkt 41–47 niniejszego wyroku są związane, należy stwierdzić, że zawarta w art. 7 decyzji nr 2/76 klauzula „standstill” realizuje, w świetle swobodnego przepływu pracowników, ten sam cel co cel założony w klauzulach „standstill” zawartych w art. 41 ust. 1 protokołu dodatkowego i w art. 13 decyzji nr 1/80, a mianowicie, jak wynika z orzecznictwa Trybunału, w szczególności z wyroku z dnia 21 października 2003 r., Abatay i in. (
C‑317/01 i C‑369/01
,
EU:C:2003:572
, pkt
), stworzenie korzystnych warunków dla stopniowego osiągania, odpowiednio, swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług oraz swobodnego przepływu pracowników poprzez nakładanie na władze krajowe zakazu wprowadzania nowych przeszkód w zakresie wymienionych swobód, tak aby nie utrudniać stopniowej realizacji tych swobód pomiędzy państwami członkowskimi a Republiką Turcji.
Ponadto różnica pomiędzy brzmieniem art. 7 decyzji nr 2/76 i art. 13 decyzji nr 1/80, w którym oprócz pracowników po raz pierwszy wymieniono członków ich rodzin, nie może uzasadniać, by pierwszej z tych klauzul „standstill” został przyznany węższy zakres w odniesieniu do krajowych przepisów dotyczących łączenia rodzin pracowników tureckich legalnie zamieszkałych w danym państwie członkowskim.
W tym względzie wystarczy zauważyć, że jak Trybunał już uściślił, jedynie w zakresie, w jakim uregulowanie krajowe zaostrzające warunki łączenia rodzin, takie jak to, którego dotyczy postępowanie główne, może wpływać na wykonywanie przez pracowników tureckich legalnie zamieszkujących w danym państwie członkowskim, takich jak małżonek N. Yön, pracę najemną na terytorium tego państwa, należy uznać, że takie uregulowanie wchodzi w zakres stosowania klauzuli „standstill”, o której mowa w art. 13 decyzji nr 1/80. (zob. podobnie wyrok z dnia 12 kwietnia 2016 r., Genc,
C‑561/14
,
EU:C:2016:247
, pkt
).
Wynika stąd, że uregulowanie takie jak opisane w poprzednim punkcie niniejszego wyroku stanowi nowe ograniczenie nie wobec danego członka rodziny, ale wobec danego pracownika tureckiego.
Z powyższego wynika, że wykładnię, jaką Trybunał potwierdził w pkt 31 wyroku z dnia 29 marca 2017 r., Tekdemir (
C‑652/15
,
EU:C:2017:239
), jeśli chodzi o art. 13 decyzji nr 1/80, przedstawiona w pkt 64 niniejszego wyroku, należy przyjąć także w odniesieniu do art. 7 decyzji nr 2/76.
W konsekwencji przepis krajowy, taki jak będący przedmiotem postępowania głównego, stanowi „nowe ograniczenie” w rozumieniu art. 7 decyzji nr 2/76 korzystania przez obywatela tureckiego ze swobodnego przepływu pracowników w danym państwie członkowskim i jest zatem objęty zakresem stosowania tego przepisu.
W przedmiocie ewentualnej dopuszczalności nowego ograniczenia w rozumieniu art. 7 decyzji nr 2/76
W ramach wykładni art. 13 decyzji 1/80 Trybunał orzekł już, że ograniczenie, którego celem lub skutkiem byłoby poddanie korzystania przez obywateli tureckich ze swobody przepływu pracowników na terytorium krajowym wymogom bardziej restrykcyjnym niż te, które obowiązywały w chwili wejścia w życie decyzji nr 1/80, jest zakazane, chyba że wynika ono z ograniczeń, o których mowa w art. 14 tej decyzji, lub jest uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego, jest właściwe do zapewnienia realizacji zasługującego na ochronę celu i nie wykracza poza to, co konieczne do jego osiągnięcia (zob. wyrok z dnia 12 kwietnia 2016 r., Genc,
C‑561/14
,
EU:C:2016:247
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Tę ocenę można przenieść na treść art. 7 decyzji nr 2/76.
Zgodnie bowiem z art. 12 układu stowarzyszeniowego strony tego układu, zgodnie z wyłącznie gospodarczym celem stowarzyszenia między Wspólnotą a Republiką Turcji, uzgodniły, że uwzględnią postanowienia prawa pierwotnego Unii dotyczące swobodnego przepływu pracowników, wobec czego zasady zawarte we wspomnianych przepisach powinny być w miarę możliwości stosowane wobec obywateli tureckich korzystających z praw na mocy owego układu stowarzyszeniowego (wyrok z dnia 12 kwietnia 2016 r., Genc,
C‑561/14
,
EU:C:2016:247
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W trzeciej kolejności należy zatem zbadać, czy krajowy przepis będący przedmiotem postępowania głównego spełnia kryteria wskazane w pkt 72 niniejszego wyroku.
W tym względzie należy zauważyć z jednej strony, że krajowy przepis będący przedmiotem postępowania głównego nie wynika z ograniczeń, o których mowa w art. 9 decyzji nr 2/76, odpowiadającym art. 14 decyzji nr 1/80, ponieważ – jak wynika z informacji przedstawionych przez sąd odsyłający – przepis ten jest uzasadniony względami wchodzącymi w zakres skutecznej kontroli imigracji i zarządzania przepływami migracyjnymi.
Z drugiej strony z orzecznictwa Trybunału wynika, że cel polegający na skutecznym zarządzaniu przepływami migracyjnymi może stanowić nadrzędny wzgląd interesu ogólnego, mogący uzasadnić nowe ograniczenie w rozumieniu art. 7 decyzji nr 2/76 (zob. analogicznie wyrok z dnia 29 marca 2017 r., Tekdemir,
C‑652/15
,
EU:C:2017:239
, pkt
).
W trzeciej kolejności należy ocenić, czy, jak twierdzą Landeshauptstadt Stuttgart i rząd niemiecki, krajowy przepis będący przedmiotem postępowania głównego jest odpowiedni do realizacji celu, którego osiągnięciu służy, i nie wykracza poza to, co jest konieczne do jego realizacji.
Jeżeli chodzi przede wszystkim o odpowiedni charakter tego przepisu dla potrzeb realizowanego celu, to nałożony na obywateli państw trzecich, którzy są członkami rodziny pracownika tureckiego legalnie zamieszkującego w danym państwie członkowskim, obowiązek uzyskania, przed wjazdem na terytorium niemieckie, wizy w celu łączenia rodzin jako warunku wstępnego do uzyskania zezwolenia na pobyt w celu wspomnianego łączenia rodzin z pewnością pozwala na kontrolowanie legalności pobytu takich obywateli w tym państwie członkowskim. Tak więc w zakresie, w jakim skuteczne zarządzanie przepływami migracyjnymi wymaga kontrolowania tych przepływów, tego rodzaju przepis jest właściwy do zapewnienia realizacji tego celu.
Jeżeli chodzi następnie o kwestię, czy wspomniany przepis wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu, należy wskazać, że co do zasady zobowiązanie obywateli państw trzecich do uzyskania wizy, by mogli oni wjechać do Niemiec i przebywać w tym państwie w celu łączenia rodzin, samo w sobie nie może być uważane za nieproporcjonalne w świetle zamierzonego celu.
Jednak kryterium proporcjonalności wymaga, by szczegółowe zasady wykonania takiego obowiązku nie wykraczały poza to, co jest niezbędne dla osiągnięcia zamierzonego celu (wyrok z dnia 29 marca 2017 r., Tekdemir,
C‑652/15
,
EU:C:2017:239
, pkt
).
W tym względzie należy zaznaczyć, że jak wynika z pkt 23 niniejszego wyroku, w prawie krajowym przewidziano klauzulę dotyczącą przypadków przedstawiających nadmierne trudności, która dopuszcza odstępstwa od obowiązku uzyskania wizy, jeżeli spełnione są wymogi materialne dotyczące dokumentu pobytowego lub jeżeli, biorąc pod uwagę szczególne okoliczności sprawy, ponowne rozpoczęcie procedury wydawania wizy z państwa pochodzenia byłoby nieuzasadnione.
W niniejszym przypadku z akt sprawy będących w posiadaniu Trybunału wynika, że N. Yön wjechała do Niemiec z Niderlandów nie na podstawie wizy wymaganej do celów łączenia rodzin, lecz na podstawie wizy Schengen wydanej przez ambasadę niderlandzką w Ankarze.
Jak wynika z odesłania prejudycjalnego, zgodnie z prawem krajowym wjazd N. Yön na terytorium Niemiec bez wymaganej wizy nie musi automatycznie prowadzić do oddalenia jej wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt w ramach łączenia rodzin. Jednakże decyzja o odstąpieniu, na podstawie klauzuli dotyczącej przypadków przedstawiających nadmierne trudności, od obowiązku uzyskania wymaganej wizy mieści się w zakresie uznania właściwych organów, zważywszy na okoliczności indywidualnych przypadków, które są tym organom przedstawiane.
W niniejszym przypadku, jak wynika z postanowienia odsyłającego, N. Yön powołuje się na stan zależności od swego męża ze względu na swój stan zdrowia i analfabetyzm.
Tymczasem z jednej strony, w sytuacji gdyby z powodu problemów zdrowotnych lub innych trudności N. Yön była zależna od pomocy i wsparcia swego małżonka do tego stopnia, że musiałby on jej towarzyszyć w Turcji, tak aby mogła ona rozpocząć z tego państwa trzeciego postępowanie w sprawie uzyskania wymaganej wizy, a z drugiej strony, w sytuacji gdyby uprawnienia dyskrecjonalne przysługujące właściwym organom umożliwiały im w takich okolicznościach zdecydowanie, że nie należy jednak odstępować od obowiązku uzyskania wymaganej wizy, mimo że dysponowały one już wszystkimi informacjami i dowodami potrzebnymi do zdecydowania o prawie skarżącej w sprawie w postępowaniu głównym do pobytu w Niemczech, czego zbadanie należy do sądu odsyłającego, stosowanie przepisu krajowego rozpatrywanego w postępowaniu głównym wykraczałoby poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonego w nim celu.
W tych okolicznościach nie można bowiem skutecznie podnosić, że jedynie wyjazd N. Yön z terytorium Niemiec w celu rozpoczęcia z Turcji postępowania w sprawie uzyskania wymaganej wizy umożliwiłby właściwemu organowi dokonanie oceny legalności pobytu N. Yön z tytułu łączenia rodzin i zapewnienie tym samym realizacji celu polegającego na skutecznej kontroli imigracji i zarządzaniu przepływami migracyjnymi.
W takich okolicznościach natomiast, z powodu zależności N. Yön od małżonka, ów małżonek musiałby zrezygnować z pracy najemnej, którą wykonuje w Niemczech, aby udać się do Turcji ze swą małżonką w celach postępowania w sprawie uzyskania wymaganej wizy bez gwarancji reintegracji zawodowej w przypadku ewentualnego powrotu z Turcji, chociaż zbadanie przesłanek łączenia rodzin mogłoby zostać dokonane przez właściwe organy w Niemczech, tak że można by zapewnić realizację wspomnianego celu i uniknąć powołanych niedogodności.
W świetle powyższych rozważań na postawione pytania należy odpowiedzieć, że art. 7 decyzji nr 2/76 należy interpretować w ten sposób, że przepis prawa krajowego, taki jak będący przedmiotem postępowania głównego, wprowadzony w okresie od 20 grudnia 1976 r. do 30 listopada 1980 r., uzależniający wydanie zezwolenia na pobyt w celu łączenia rodzin obywatelom państw trzecich, którzy są członkami rodziny pracownika tureckiego legalnie zamieszkującego w danym państwie członkowskim, od uzyskania przez tych obywateli, przed wjazdem na terytorium krajowe, wizy w celu wspomnianego łączenia rodzin, stanowi „nowe ograniczenie” w rozumieniu tego przepisu. Taki przepis może jednak być uzasadniony względami wchodzącymi w zakres skutecznej kontroli imigracji i zarządzania przepływami migracyjnymi, lecz może zostać dopuszczony jedynie pod warunkiem, że jego szczegółowe zasady wykonania nie wykraczają poza to, co jest niezbędne dla osiągnięcia zamierzonego celu, czego zbadanie należy do sądu odsyłającego.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 7 decyzji nr 2/76 z dnia 20 grudnia 1976 r. wydanej przez Radę Stowarzyszenia powołaną Układem ustanawiającym stowarzyszenie między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Turcją, podpisanym w dniu 12 września 1963 r. w Ankarze przez Republikę Turcji z jednej strony i przez państwa członkowskie EWG oraz Wspólnotę z drugiej strony, zawartym, zatwierdzonym i ratyfikowanym w imieniu tej ostatniej decyzją Rady 64/732/EWG z dnia 23 grudnia 1963 r., należy interpretować w ten sposób, że przepis prawa krajowego, taki jak będący przedmiotem postępowania głównego, wprowadzony w okresie od 20 grudnia 1976 r. do 30 listopada 1980 r., uzależniający wydanie zezwolenia na pobyt w celu łączenia rodzin obywatelom państw trzecich, którzy są członkami rodziny pracownika tureckiego legalnie zamieszkującego w danym państwie członkowskim, od uzyskania przez tych obywateli, przed wjazdem na terytorium krajowe, wizy w celu wspomnianego łączenia rodzin, stanowi „nowe ograniczenie” w rozumieniu tego przepisu. Taki przepis może jednak być uzasadniony względami wchodzącymi w zakres skutecznej kontroli imigracji i zarządzania przepływami migracyjnymi, lecz może zostać dopuszczony jedynie pod warunkiem, że jego szczegółowe zasady wykonania nie wykraczają poza to, co jest niezbędne dla osiągnięcia zamierzonego celu, czego zbadanie należy do sądu odsyłającego.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.