CELEX: 62019CJ0383
Προδικαστική παραπομπή
Υποχρέωση ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων
Οδηγία 2009/103/ΕΚ
Άρθρο 3, πρώτο εδάφιο
Υποχρέωση συνάψεως ασφαλιστικής συμβάσεως
Περιεχόμενο
Οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης στου οποίου την κυριότητα έχει περιέλθει όχημα δυνάμει δικαστικής αποφάσεως
Ταξινομημένο όχημα το οποίο βρίσκεται σε ιδιωτικό οικόπεδο και πρόκειται να καταστραφεί

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 3 της οδηγίας 2009/103/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 2009, σχετικά με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων και τον έλεγχο της υποχρεώσεως προς ασφάλιση της ευθύνης αυτής (
ΕΕ 2009, L 263, σ. 11
).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Powiat Ostrowski (Περιφέρειας Ostrów, Πολωνία) (στο εξής: περιφέρεια) και του Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (Ταμείου Εγγυήσεως Ασφαλίσεων, Πολωνία) (στο εξής: ταμείο εγγυήσεως) σχετικά με την ενδεχόμενη υποχρέωση της περιφέρειας να συνάψει σύμβαση ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία μηχανοκίνητου οχήματος για όχημα το οποίο έχει περιέλθει στην κυριότητά της δυνάμει δικαστικής αποφάσεως και το οποίο πρόκειται να καταστρέψει.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Στις αιτιολογικές σκέψεις 1 και 2 της οδηγίας 2009/103 αναφέρονται τα εξής:
«(1)
Η οδηγία 72/166/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 24ης Απριλίου 1972, περί εναρμονίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών των σχετικών με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων και με τον έλεγχο της υποχρεώσεως προς ασφάλιση της ευθύνης αυτής [(ΕΕ ειδ. έκδ. 06/001, σ. 136)], η δεύτερη οδηγία 84/5/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 30ής Δεκεμβρίου 1983, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών των σχετικών με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων [(
ΕΕ 1984, L 8, σ. 17
)], η τρίτη οδηγία 90/232/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 1990, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την ασφάλιση αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων [(
ΕΕ 1990, L 129, σ. 33
)] και η οδηγία 2000/26/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Μαΐου 2000, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων (τέταρτη οδηγία ασφάλισης αυτοκινήτων) [(
ΕΕ 2000, L 181, σ. 65
)] έχουν τροποποιηθεί επανειλημμένα […] και ουσιωδώς. Είναι, ως εκ τούτου, σκόπιμη, για λόγους σαφήνειας και ορθολογισμού, η κωδικοποίηση των εν λόγω τεσσάρων οδηγιών, καθώς και της οδηγίας 2005/14/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τροποποίηση των οδηγιών [72/166], [84/5], [88/357] και [90/232] του Συμβουλίου και της οδηγίας [2000/26] σχετικά με την ασφάλιση αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία οχημάτων [(
ΕΕ 2005, L 149, σ. 14
)].
(2)
Η ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων (ασφάλιση αυτοκινήτων) έχει ιδιαίτερη σημασία για τους ευρωπαίους πολίτες, είτε ως ασφαλισμένους είτε ως θύματα ατυχήματος. Επίσης αποτελεί βασική μέριμνα των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, δεδομένου ότι αποτελεί σημαντικό μέρος των δραστηριοτήτων τους στον κλάδο ασφάλισης ζημιών στην Κοινότητα. Η ασφάλιση αυτοκινήτων έχει επίσης επιπτώσεις στην ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων και των οχημάτων. Επομένως, η ενίσχυση και η εδραίωση της εσωτερικής αγοράς ασφάλισης αυτοκινήτων θα πρέπει να αποτελέσει βασικό στόχο της δράσης της Κοινότητας στο πεδίο των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. […]»
Το άρθρο 1 της οδηγίας 2009/103 περιλαμβάνει τους ακόλουθους ορισμούς:
«Κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας:
1)
ως “όχημα” νοείται οιοδήποτε αυτοκίνητο όχημα προοριζόμενο να κινείται επί του εδάφους διά μηχανικής δυνάμεως και μη κινούμενο επί σιδηροτροχιών, ως επίσης και οιοδήποτε ρυμουλκούμενο όχημα, συζευγμένο ή μη μετά του κυρίως αυτοκινήτου οχήματος·
[…]
4)
ως “έδαφος εντός του οποίου το όχημα έχει τη συνήθη στάθμευσή του” νοείται:
α)
το έδαφος του κράτους του οποίου φέρει πινακίδα κυκλοφορίας το όχημα, ανεξάρτητα από το αν η πινακίδα του είναι μόνιμη ή προσωρινή·
[…]».
Το άρθρο 3 της οδηγίας αυτής, με τίτλο «Υποχρέωση ασφάλισης των οχημάτων», προβλέπει στο πρώτο του εδάφιο τα εξής:
«Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει, υπό την επιφύλαξη εφαρμογής του άρθρου 5, όλα τα κατάλληλα μέτρα ώστε η αστική ευθύνη, η σχετική με την κυκλοφορία οχημάτων με συνήθη στάθμευση στο έδαφός του να καλύπτεται από ασφάλιση.»
Το άρθρο 4 της ίδιας οδηγίας, με τίτλο «Έλεγχοι της ασφάλισης» προβλέπει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη απέχουν από τη διενέργεια ελέγχων ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία οχημάτων που έχουν συνήθη στάθμευση στο έδαφος άλλου κράτους μέλους και οχημάτων που έχουν συνήθη στάθμευση στο έδαφος τρίτης χώρας και εισέρχονται στο έδαφός τους προερχόμενα από το έδαφος άλλου κράτους μέλους. Ωστόσο, τα κράτη μέλη μπορούν να διενεργούν μη συστηματικούς ελέγχους της ασφάλισης, εφόσον αυτοί δεν ενέχουν διακρίσεις και πραγματοποιούνται στο πλαίσιο ελέγχου που δεν έχει αποκλειστικό σκοπό τη διαπίστωση της ύπαρξης ασφάλισης.»
Το άρθρο 5 της οδηγίας 2009/103, με τίτλο «Παρέκκλιση της υποχρέωσης ασφάλισης των οχημάτων», προβλέπει τα εξής:
«1.   Κάθε κράτος μέλος δύναται να παρεκκλίνει από τις διατάξεις του άρθρου 3 για ορισμένα, φυσικά ή νομικά πρόσωπα, δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου. Ο κατάλογος των εν λόγω προσώπων συντάσσεται από το ενδιαφερόμενο κράτος και κοινοποιείται στα άλλα κράτη μέλη και στην [Ευρωπαϊκή] Επιτροπή.
Στην περίπτωση αυτή, το κράτος μέλος που προβλέπει την παρέκκλιση λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα για να εξασφαλίσει την καταβολή της αποζημιώσεως για ζημίες που προκλήθηκαν στο έδαφός του και στο έδαφος των άλλων κρατών μελών από οχήματα που ανήκουν στα πρόσωπα αυτά. […]
2.   Τα κράτη μέλη μπορούν να παρεκκλίνουν των διατάξεων του άρθρου 3 για ορισμένους τύπους οχημάτων ή ορισμένα οχήματα με ειδική πινακίδα κυκλοφορίας. Ο κατάλογος των εν λόγω οχημάτων καταρτίζεται από το ενδιαφερόμενο κράτος και κοινοποιείται στα άλλα κράτη μέλη και στην Επιτροπή.
Στην περίπτωση αυτή, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα οχήματα που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο, να αντιμετωπίζονται κατά τον ίδιο τρόπο με τα οχήματα για τα οποία δεν έχει καλυφθεί η ασφαλιστική υποχρέωση που προβλέπει το άρθρο 3.
[…]»
Το άρθρο 10 της οδηγίας αυτής, με τίτλο «Οργανισμός υπεύθυνος για την καταβολή αποζημίωσης», προβλέπει στην παράγραφο 1, πρώτο εδάφιο, τα εξής:
«Κάθε κράτος μέλος ιδρύει ή εγκρίνει οργανισμό, αποστολή του οποίου είναι να αποζημιώνει, τουλάχιστον εντός των ορίων της υποχρέωσης ασφάλισης, τις υλικές ζημίες ή τις σωματικές βλάβες που προκαλούνται από οχήματα αγνώστων στοιχείων ή για τα οποία δεν έχει εκπληρωθεί η υποχρέωση ασφάλισης που προβλέπεται στο άρθρο 3.»
Το πολωνικό δίκαιο
Ο ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (νόμος για την υποχρεωτική ασφάλιση, το Ταμείο Εγγύησης Ασφαλίσεων και την Ένωση Ασφαλιστών Αυτοκινήτων Οχημάτων Πολωνίας), της 22ας Μαΐου 2003, ως είχε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (Dz. U. 2018, θέση 473) (στο εξής: νόμος για την υποχρεωτική ασφάλιση) προβλέπει, στο άρθρο 10, παράγραφος 2, τα εξής:
«Ενώπιον των τακτικών δικαστηρίων δύναται να εγερθεί αναγνωστική αγωγή για να διαπιστωθεί εάν έχει τηρηθεί η υποχρέωση ασφαλίσεως.»
Κατά το άρθρο 23, παράγραφος 1, του νόμου για την υποχρεωτική ασφάλιση, ο κάτοχος αυτοκινήτου οχήματος υποχρεούται να συνάψει σύμβαση ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης για τις ζημίες που προκαλούνται από τη χρήση του οχήματός του.
Κατά το άρθρο 31, παράγραφος 3, του ίδιου νόμου:
«Σε περίπτωση περιελεύσεως ή μεταβιβάσεως της κυριότητας ταξινομημένου αυτοκινήτου οχήματος του οποίου ο κάτοχος, παρά την ύπαρξη σχετικής υποχρεώσεως, δεν έχει συνάψει σύμβαση ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που υπέχουν οι κάτοχοι αυτοκινήτων οχημάτων, ο κάτοχος στον οποίο περιήλθε ή μεταβιβάσθηκε η κυριότητα υποχρεούται να συνάψει σύμβαση ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που υπέχουν οι κάτοχοι αυτοκινήτων οχημάτων, κατά την ημερομηνία της περιελεύσεως ή μεταβιβάσεως της κυριότητας του αυτοκίνητου οχήματος και, το αργότερο, κατά τον χρόνο θέσεως του αυτοκινήτου οχήματος σε κυκλοφορία. Αν η κατοχή ταξινομημένου αυτοκινήτου οχήματος παραδόθηκε χωρίς περιέλευση ή μεταβίβαση της κυριότητας του οχήματος αυτού και ο πρώην κάτοχος του οχήματος, παρά την ύπαρξη υποχρεώσεως, δεν έχει συνάψει σύμβαση ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που υπέχουν οι κάτοχοι αυτοκινήτων οχημάτων, ο μεταγενέστερος κάτοχος του οχήματος υποχρεούται να συνάψει σύμβαση ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που υπέχουν οι κάτοχοι αυτοκινήτων οχημάτων κατά την ημερομηνία που απέκτησε την κατοχή του οχήματος αυτού και, το αργότερο, κατά τον χρόνο θέσεως του αυτοκινήτου οχήματος σε κυκλοφορία. […]»
Το άρθρο 33 του εν λόγω νόμου διευκρινίζει ότι η υποχρεωτική ασφάλιση της αστικής ευθύνης των κατόχων μηχανοκίνητου οχήματος παύει, μεταξύ άλλων, κατά τον χρόνο αποταξινομήσεως του αυτοκινήτου οχήματος ή με την παράδοση μη πλήρους οχήματος σε επιχείρηση αποσυναρμολογήσεως ή ανακυκλώσεως οχημάτων, βάσει πιστοποιητικού παραλαβής μη πλήρους οχήματος, το οποίο προβλέπεται από τον ustawa o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (νόμο για την ανακύκλωση των οχημάτων), της 20ής Ιανουαρίου 2005 (Dz. U. 2018, θέση 578), ή βάσει ισοδύναμου εγγράφου εκδοθέντος σε άλλο κράτος μέλος.
Κατά το άρθρο 84, παράγραφος 1, του ίδιου νόμου, το ταμείο εγγυήσεως είναι ο αρμόδιος οργανισμός για τον έλεγχο της τηρήσεως της υποχρεώσεως συνάψεως συμβάσεως ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης από τους κατόχους αυτοκινήτων οχημάτων. Το δε άρθρο 88, παράγραφος 7, του νόμου αυτού προβλέπει ότι οποιοσδήποτε παραλείπει να συνάψει τέτοια σύμβαση υποχρεούται να καταβάλει πρόστιμο στο ταμείο εγγυήσεως.
Ο ustawa Prawo o ruchu drogowym (νόμος για τη θέσπιση κώδικα οδικής κυκλοφορίας, στο εξής: κώδικας οδικής κυκλοφορίας), της 20ής Ιουνίου 1997, ως είχε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (Dz. U. 2018, θέση 1990), προβλέπει, στο άρθρο 130a, τις προϋποθέσεις απόσυρσης οχήματος με έξοδα του κυρίου του. Η παράγραφος 10 του άρθρου αυτού προβλέπει, στο πρώτο της εδάφιο, τα εξής:
«Όσον αφορά όχημα το οποίο έχει αποσυρθεί από την κυκλοφορία, υπό τους όρους που προβλέπονται στις παραγράφους 1 ή 2 [ιδίως σε περίπτωση μη τηρήσεως των κανόνων περί σταθμεύσεως ή όταν η τεχνική κατάσταση του οχήματος θέτει σε κίνδυνο την οδική ασφάλεια], ο starosta (περιφερειάρχης) ζητεί να διαταχθεί δικαστικώς η κατάσχεση του οχήματος υπέρ της powiat (περιφέρειας), εάν ο κύριος ή εξουσιοδοτημένο πρόσωπο, μολονότι κλήθηκε νομοτύπως, δεν εμφανιστεί να παραλάβει το όχημα εντός προθεσμίας 3 μηνών από την απόσυρσή του. Η κλήση περιέχει πληροφορίες που αφορούν τις συνέπειες σε περίπτωση μη παραλαβής του οχήματος.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Με απόφαση της 16ης Ιανουαρίου 2018, το Sąd Rejonowy w Ostrowie Wielkopolskim (πρωτοβάθμιο περιφερειακό δικαστήριο Ostrów Wielkopolski, Πολωνία) διέταξε την κατάσχεση, υπέρ της περιφέρειας, οχήματος ταξινομημένου στην Πολωνία, σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 130a, παράγραφος 10, του κώδικα οδικής κυκλοφορίας. Η απόφαση αυτή απέκτησε ισχύ δεδικασμένου στις 7 Φεβρουαρίου 2018, ημερομηνία κατά την οποία η περιφέρεια κατέστη κυρία του οχήματος.
Η περιφέρεια ζήτησε να επιδοθεί η προμνησθείσα απόφαση μαζί με πιστοποιητικό που να βεβαιώνει ότι έχει ισχύ δεδικασμένου καθώς και να περιαφθεί η απόφαση τον εκτελεστήριο τύπο. Τα εν λόγω αιτήματα έγιναν δεκτά στις 20 Απριλίου 2018. Δεδομένου ότι η ημέρα αυτή ήταν Παρασκευή, η περιφέρεια ασφάλισε το όχημα από την επομένη ημέρα λειτουργίας των διοικητικών υπηρεσιών, δηλαδή από τη Δευτέρα 23 Απριλίου 2018.
Από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι το επίμαχο όχημα ελέγχθηκε από εμπειρογνώμονα στις 2 Μαΐου 2018. Κατόπιν του ελέγχου αυτού, διαπιστώθηκε ότι το όχημα δεν μπορούσε να τεθεί σε λειτουργία, βρισκόταν σε κακή τεχνική κατάσταση, ήταν ολοσχερώς αχρηστευμένο και είχε αγοραία αξία 400 πολωνικά ζλότι (PLN) (περίπου 89 ευρώ).
Δεδομένης της τεχνικής αυτής καταστάσεως, η περιφέρεια αποφάσισε την καταστροφή του επίμαχου οχήματος. Κατόπιν τούτου, το όχημα παραδόθηκε, προκειμένου να καταστραφεί, σε σταθμό αποσυναρμολογήσεως, ο οποίος εξέδωσε πιστοποιητικό αποσυναρμολογήσεώς του. Βάσει του εν λόγω πιστοποιητικού, η αποταξινόμηση του οχήματος πραγματοποιήθηκε στις 22 Ιουνίου 2018.
Με έγγραφο της 10ης Ιουλίου 2018, το ταμείο εγγυήσεως ενημέρωσε την περιφέρεια ότι, όπως είχε διαπιστώσει, το επίμαχο όχημα δεν είχε ασφαλισθεί έως τις 22 Απριλίου 2018, και ότι η περιφέρεια όφειλε να καταβάλει πρόστιμο ύψους 4200 PLN (περίπου 933 ευρώ) λόγω παραβάσεως της υποχρεώσεώς της να συνάψει σύμβαση ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία του εν λόγω οχήματος για την περίοδο από 7 Φεβρουαρίου έως 22 Απριλίου 2018 (στο εξής: επίμαχη περίοδος).
Στις 25 Σεπτεμβρίου 2018, η περιφέρεια προσέφυγε ενώπιον του Sąd Rejonowy w Ostrowie Wielkopolskim (πρωτοβάθμιου περιφερειακού δικαστηρίου Ostrów Wielkopolski), ήτοι ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ζητώντας να διαπιστωθεί ότι, κατά την επίμαχη περίοδο, δεν ήταν υποχρεωμένη να ασφαλίσει το όχημα. Συναφώς, η περιφέρεια υποστηρίζει αφενός, ότι δεν ήταν δυνατόν να συνάψει σύμβαση ασφαλίσεως πριν λάβει, στις 20 Απριλίου 2018, αντίγραφο της διαταγής κατασχέσεως και, αφετέρου, ότι κατά τη διάρκεια της επίμαχης περιόδου, το όχημα βρισκόταν σε φυλασσόμενο χώρο σταθμεύσεως και δεν ήταν σε θέση να κυκλοφορήσει, οπότε καμία ζημία δεν μπορούσε να προκληθεί από την κυκλοφορία του.
Το ταμείο εγγυήσεως ζητεί την απόρριψη της εν λόγω προσφυγής, δεδομένου ότι η τεχνική κατάσταση του οχήματος δεν επηρεάζει, κατά την άποψή του, την υποχρέωση των κατόχων μηχανοκίνητων οχημάτων να συνάψουν σύμβαση ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία των οχημάτων αυτών.
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι τα οχήματα για τα οποία εκδίδεται διαταγή κατασχέσεως υποβάλλονται σε τεχνικό έλεγχο από εμπειρογνώμονα και ότι όχημα το οποίο αναγνωρίζεται ότι δεν είναι πλέον κατάλληλο για εκμετάλλευση μεταφέρεται, κατόπιν συντάξεως πρακτικού παραδόσεως-παραλαβής, σε σταθμό αποσυναρμολογήσεως προκειμένου να καταστραφεί, ο δε σταθμός αποσυναρμολογήσεως εκδίδει πιστοποιητικό αποσυναρμολογήσεως βάσει του οποίου το όχημα αποταξινομείται.
Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι η υποχρέωση ασφαλίσεως που προβλέπει το άρθρο 23, παράγραφος 1, του νόμου για την υποχρεωτική ασφάλιση ισχύει ανεξαρτήτως του αν το συγκεκριμένο όχημα είναι κατάλληλο για κυκλοφορία ή αν πρόκειται να καταστραφεί λόγω της τεχνικής του καταστάσεως, η οποία εμποδίζει τη χρήση του ως μέσου μεταφοράς, και ότι, ομοίως, η υποχρέωση ασφαλίσεως που προβλέπει το άρθρο 31, παράγραφος 3, του νόμου αυτού σε περίπτωση μεταβιβάσεως ή παραχωρήσεως του δικαιώματος κυριότητας ταξινομημένου οχήματος για το οποίο ο αρχικός κάτοχος δεν έχει, παρά τη σχετική υποχρέωσή του, συνάψει τέτοια σύμβαση ασφαλίσεως, όπως στην υπόθεση της κύριας δίκης, εφαρμόζεται ανεξαρτήτως του εάν το επίμαχο όχημα δύναται να χρησιμοποιηθεί ως μέσο μεταφοράς και ακόμα κι αν ο νέος κύριός του πρόκειται να το καταστρέψει.
Όσον αφορά τα πραγματικά περιστατικά, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει αφενός, ότι για ολόκληρη την επίμαχη περίοδο το περί ου ο λόγος όχημα ήταν ακινητοποιημένο σε φυλασσόμενο χώρο σταθμεύσεως και, λαμβανομένης υπόψη της τεχνικής του καταστάσεως, κάθε μετακίνηση με αυτό ήταν αδύνατη. Αφετέρου, σύμφωνα με τη βούληση του κυρίου του, το εν λόγω όχημα επρόκειτο να καταστραφεί, καταστροφή η οποία όντως έλαβε χώρα, δεδομένου ότι η τεχνική του κατάσταση είχε προσδιοριστεί ως «παλιοσίδερα».
Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν δύναται να θεωρηθεί ότι δεν υφίσταται υποχρέωση ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που προκύπτει από αυτοκίνητα οχήματα στην περίπτωση που το οικείο όχημα είναι ακινητοποιημένο σε ιδιωτικό οικόπεδο, έχει περιέλθει στην κυριότητα οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης, είναι ακατάλληλο για κυκλοφορία και η επιθυμία του κυρίου του είναι το όχημα να καταστραφεί.
Συναφώς, και λαμβάνοντας υπόψη, μεταξύ άλλων, την απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, Juliana (
C‑80/17
,
EU:C:2018:661
), το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν το να είναι ένα όχημα κατάλληλο για κυκλοφορία και για να χρησιμοποιείται ως μέσο μεταφοράς αποτελεί στοιχείο αναγκαίο για τον χαρακτηρισμό του ως «οχήματος», κατά την έννοια του άρθρου 1, σημείο 1, της οδηγίας 2009/103. Κατά το αιτούν δικαστήριο, δυνάμει της αποφάσεως αυτής, δεν υφίστατο υποχρέωση της περιφέρειας να συνάψει σύμβαση ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων, δεδομένου ότι, από τη στιγμή της αγοράς του επίμαχου οχήματος, η περιφέρεια δεν είχε την πρόθεση να το θέσει σε κυκλοφορία και ότι, από τη στιγμή εκείνη και έως την καταστροφή του, το εν λόγω όχημα ήταν ακατάλληλο για κυκλοφορία και, επομένως, δεν μπορούσε να επιτελέσει τη λειτουργία του ως μέσου μεταφοράς. Εντούτοις, δυνάμει του άρθρου 31, παράγραφος 3, του νόμου περί υποχρεωτικής ασφαλίσεως, η περιφέρεια όφειλε να συνάψει τέτοια σύμβαση ασφαλίσεως για το επίμαχο όχημα.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sąd Rejonowy w Ostrowie Wielkopolskim (πρωτοβάθμιο περιφερειακό δικαστήριο Ostrów Wielkopolski) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 3 της οδηγίας [2009/103] την έννοια ότι η υποχρέωση ασφάλισης της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων υφίσταται ακόμη και στην περίπτωση που οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης, ήτοι μια powiat (διοικητική περιφέρεια), έχει αποκτήσει την κυριότητα του οικείου οχήματος δυνάμει δικαστικής απόφασης και το όχημα αυτό είναι ακατάλληλο για κυκλοφορία, βρίσκεται σε ιδιωτική έκταση, ήτοι σε φυλασσόμενο χώρο στάθμευσης και όχι σε δημόσια οδό, και η επιθυμία του κυρίου του είναι να παραδοθεί προς καταστροφή;
2)
Ή μήπως έχει το εν λόγω άρθρο την έννοια ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, ο οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης, ως κύριος του οχήματος, ανεξαρτήτως της ευθύνης που φέρει έναντι των ζημιωθέντων τρίτων το ταμείο [εγγυήσεως], δεν υπέχει υποχρέωση ασφάλισης;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του παραδεκτού
Το ταμείο εγγυήσεως αμφισβητεί το παραδεκτό των υποβληθέντων προδικαστικών ερωτημάτων. Συναφώς, το ταμείο εγγυήσεως υποστηρίζει ότι, καθόσον τα ερωτήματα αυτά σχετίζονται με την ιδιότητα του φορέα που είναι κύριος του οχήματος και τον τρόπο κτήσεως αυτού, δεν συνδέονται με την ερμηνεία του άρθρου 3 της οδηγίας 2009/103 και αφορούν, στην πραγματικότητα, την ερμηνεία του εθνικού δικαίου, στο μέτρο δε που αφορούν την τεχνική κατάσταση του οχήματος, τον τόπο σταθμεύσεώς του και την πρόθεση του κυρίου του να το καταστρέψει, το Δικαστήριο έχει ήδη απαντήσει σχετικώς, οπότε το να απαντήσει εκ νέου περιττεύει.
Πρώτον, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων που καθιερώνεται με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, εναπόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη της εκδοθησόμενης δικαστικής αποφάσεως, να αξιολογήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της υποθέσεως, τόσο την αναγκαιότητα της προδικαστικής αποφάσεως για την έκδοση της δικής του αποφάσεως όσο και το λυσιτελές των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο. Ως εκ τούτου, εφόσον τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο υποχρεούται, κατ’ αρχήν, να αποφανθεί [αποφάσεις της 15ης Ιανουαρίου 2013, Križan κ.λπ.,
C‑416/10
,
EU:C:2013:8
, σκέψη
, και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 24ης Νοεμβρίου 2020, Openbaar Ministerie (Πλαστογραφία),
C‑510/19
,
EU:C:2020:953
, σκέψη
].
Συνεπώς, υφίσταται τεκμήριο λυσιτέλειας για τα ερωτήματα που αφορούν το δίκαιο της Ένωσης. Το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αποφανθεί επί προδικαστικού ερωτήματος που έχει υποβάλει εθνικό δικαστήριο μόνον όταν είναι πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως ή, ακόμη, όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί [αποφάσεις της 15ης Ιανουαρίου 2013, Križan κ.λπ.,
C‑416/10
,
EU:C:2013:8
, σκέψη
, και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 24ης Νοεμβρίου 2020, Openbaar Ministerie (Πλαστογραφία),
C‑510/19
,
EU:C:2020:953
, σκέψη
].
Εν προκειμένω, τα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα αφορούν ρητώς την ερμηνεία του άρθρου 3 της οδηγίας 2009/103, δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ ουσίαν, ως προς την έκταση της υποχρεώσεως συνάψεως ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων, όπως αυτή προβλέπεται στο εν λόγω άρθρο.
Επιπλέον, είναι προφανές ότι η υπό κρίση υπόθεση δεν εμπίπτει σε καμία από τις τρεις περιπτώσεις που απαριθμεί η υπομνησθείσα στη σκέψη 30 της παρούσας αποφάσεως νομολογία, δεδομένου ότι κανένα από τα επιχειρήματα που προβάλλει το ταμείο εγγυήσεως δεν είναι, κατά τα λοιπά, ικανό να αποδείξει ότι συντρέχει έστω και μία εξ αυτών και, ως εκ τούτου, να ανατρέψει το τεκμήριο λυσιτέλειας που ισχύει για τα ερωτήματα τα οποία αφορούν το δίκαιο της Ένωσης.
Δεύτερον, ουδόλως απαγορεύεται σε εθνικό δικαστήριο να υποβάλει στο Δικαστήριο προδικαστικό ερώτημα, για την απάντηση του οποίου, κατά την άποψη ενός εκ των διαδίκων της κύριας δίκης, δεν υπάρχει περιθώριο για καμία εύλογη αμφιβολία. Συνεπώς, ακόμη και αν υποτεθεί ότι αυτό ευσταθεί, το εν λόγω ερώτημα δεν καθίσταται απαράδεκτο (αποφάσεις της 1ης Δεκεμβρίου 2011, Painer,
C‑145/10
,
EU:C:2011:798
, σκέψεις
και
, και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 9ης Ιουλίου 2020, Vueling Airlines,
C‑86/19
,
EU:C:2020:538
, σκέψη
).
Ως εκ τούτου, διαπιστώνεται ότι τα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα είναι παραδεκτά.
Επί της ουσίας
Κατ’ αρχάς, πρέπει να επισημανθεί, αφενός, ότι, με τα δύο προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, από το Δικαστήριο να διευκρινίσει το περιεχόμενο της υποχρεώσεως ασφαλίσεως που προβλέπεται στο άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103. Η οδηγία 2009/103, όπως προκύπτει από την αιτιολογική της σκέψη 1, κωδικοποίησε τις προηγούμενες οδηγίες για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων και τον έλεγχο της υποχρεώσεως προς ασφάλιση της ευθύνης αυτής, χωρίς να επιφέρει ουσιώδη μεταβολή. Επομένως, η νομολογία σχετικά με τις προγενέστερες αυτές οδηγίες δύναται να εφαρμοστεί και στην ερμηνεία των αντίστοιχων διατάξεων της οδηγίας 2009/103.
Αφετέρου, σύμφωνα με το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103, κάθε κράτος μέλος λαμβάνει, υπό την επιφύλαξη της εφαρμογής του άρθρου 5 της ίδιας οδηγίας, όλα τα κατάλληλα μέτρα ώστε η αστική ευθύνη, η σχετική με την κυκλοφορία οχημάτων με συνήθη στάθμευση στο έδαφός του, να καλύπτεται από ασφάλιση.
Εντούτοις, καίτοι το άρθρο 5 της οδηγίας 2009/103 προβλέπει ότι κάθε κράτος μέλος δύναται να παρεκκλίνει από τις διατάξεις του άρθρου 3 της ίδιας οδηγίας όσον αφορά, κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 5, ορισμένα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου, ή, κατά την παράγραφο 2 του άρθρου 5, ορισμένους τύπους οχημάτων ή ορισμένα οχήματα με ειδική πινακίδα κυκλοφορίας, η Δημοκρατία της Πολωνίας δεν έκανε χρήση της ευχέρειας αυτής όσον αφορά τα οχήματα που απέκτησαν οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης δυνάμει δικαστικής αποφάσεως, όπως το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης. Κατά συνέπεια, το γεγονός ότι το επίμαχο όχημα περιήλθε στην κυριότητα οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης δυνάμει δικαστικής αποφάσεως δεν επηρεάζει, εν προκειμένω, τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 3, πρώτο εδάφιο, στο πλαίσιο της παρούσας αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με τα δύο προδικαστικά ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103 έχει την έννοια ότι η σύναψη συμβάσεως ασφαλίσεως αστικής ευθύνης σχετικής με την κυκλοφορία αυτοκινήτου οχήματος είναι υποχρεωτική εφόσον το οικείο όχημα είναι ταξινομημένο σε κράτος μέλος, βρίσκεται σε ιδιωτικό οικόπεδο, είναι ακατάλληλο για κυκλοφορία λόγω της τεχνικής του καταστάσεως και πρόκειται, κατόπιν επιλογής του κυρίου του, να καταστραφεί.
Όπως έχει ήδη διαπιστώσει το Δικαστήριο, το προαναφερθέν άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, η διατύπωση του οποίου είναι πολύ γενικόλογη, επιβάλλει στα κράτη μέλη να καθιερώσουν, στην εσωτερική τους έννομη τάξη, γενική υποχρέωση ασφαλίσεως των οχημάτων (απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, Juliana,
C‑80/17
,
EU:C:2018:661
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Συγκεκριμένα, κάθε κράτος μέλος οφείλει να μεριμνά ώστε, με την επιφύλαξη των εξαιρέσεων του άρθρου 5 της οδηγίας αυτής, να συνάπτεται για κάθε όχημα με συνήθη στάθμευση στο έδαφός του σύμβαση με ασφαλιστική εταιρία που να καλύπτει, εντός των ορίων που καθορίζονται από τη νομοθεσία της Ένωσης, την αστική ευθύνη που προκύπτει από το εν λόγω όχημα (απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, Juliana,
C‑80/17
,
EU:C:2018:661
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η έννοια του οχήματος ορίζεται στο άρθρο 1, σημείο 1, της οδηγίας 2009/103, ως «οιοδήποτε αυτοκίνητο όχημα προοριζόμενο να κινείται επί του εδάφους διά μηχανικής δυνάμεως και μη κινούμενο επί σιδηροτροχιών, ως επίσης και οιοδήποτε ρυμουλκούμενο όχημα, συζευγμένο ή μη μετά του κυρίως αυτοκινήτου οχήματος».
Όπως έχει επανειλημμένως κρίνει το Δικαστήριο, ο ορισμός αυτός είναι ανεξάρτητος από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται ή μπορεί να χρησιμοποιηθεί το οικείο όχημα (απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, Juliana,
C‑80/17
,
EU:C:2018:661
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Το Δικαστήριο έχει επίσης διαπιστώσει ότι ο ορισμός αυτός συνηγορεί υπέρ μιας αντικειμενικής αντιλήψεως περί της έννοιας του «οχήματος», η οποία δεν εξαρτάται από την πρόθεση του κυρίου του οχήματος ή άλλου προσώπου να το χρησιμοποιήσει πραγματικά (απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, Juliana,
C‑80/17
,
EU:C:2018:661
, σκέψη
).
Το Δικαστήριο έχει, εξάλλου, τονίσει ότι το ζήτημα της εκτάσεως της υποχρεώσεως προς σύναψη συμβάσεως ασφαλίσεως αστικής ευθύνης σχετικής με την κυκλοφορία αυτοκινήτου οχήματος πρέπει, για λόγους ασφάλειας δικαίου, να καθορίζεται εκ των προτέρων, δηλαδή πριν από ενδεχόμενη εμπλοκή του οικείου οχήματος σε ατύχημα (απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, Juliana,
C‑80/17
,
EU:C:2018:661
, σκέψη
).
Το γεγονός ότι το Δικαστήριο έχει, κατ’ ουσίαν, κρίνει, στις αποφάσεις της 4ης Σεπτεμβρίου 2014, Vnuk (
C‑162/13
,
EU:C:2014:2146
), της 28ης Νοεμβρίου 2017, Rodrigues de Andrade (
C‑514/16
,
EU:C:2017:908
), και της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Núñez Torreiro (
C‑334/16
,
EU:C:2017:1007
), ότι μόνον οι περιπτώσεις χρήσεως του ασφαλισμένου οχήματος που συνιστούν χρήση αυτού ως μέσου μεταφοράς και εμπίπτουν, κατά συνέπεια, στην έννοια της «κυκλοφορίας οχημάτων» του άρθρου 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103 μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα την ανάληψη από τον ασφαλιστή, βάσει της συμβάσεως ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία του εν λόγω οχήματος, της καλύψεως της ζημίας που προκάλεσε το τελευταίο, ουδόλως σημαίνει ότι η ύπαρξη υποχρεώσεως να συνάπτεται τέτοια ασφαλιστική σύμβαση θα πρέπει να καθορίζεται σε συνάρτηση με την πραγματική χρήση του οικείου οχήματος ως μέσου μεταφοράς σε μια δεδομένη στιγμή (απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, Juliana,
C‑80/17
,
EU:C:2018:661
, σκέψη
).
Βάσει των ανωτέρω, το Δικαστήριο έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι όχημα το οποίο είναι ταξινομημένο και, επομένως, δεν έχει αποσυρθεί προσηκόντως από την κυκλοφορία, και το οποίο είναι κατάλληλο για κυκλοφορία, εμπίπτει στην έννοια του «οχήματος» του άρθρου 1, σημείο 1, της οδηγίας 2009/103 και, κατά συνέπεια, δεν παύει να υπόκειται στην υποχρέωση ασφαλίσεως που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, απλώς και μόνο για τον λόγο ότι ο κύριός του δεν προτίθεται πλέον να το οδηγήσει και το ακινητοποιεί εντός ιδιόκτητου οικοπέδου (απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, Juliana,
C‑80/17
,
EU:C:2018:661
, σκέψη
). Ως εκ τούτου, η σύναψη συμβάσεως για την ασφάλιση της σχετικής με την κυκλοφορία αυτοκινήτου οχήματος αστικής ευθύνης είναι υποχρεωτική, βάσει του άρθρου 3, όταν το οικείο όχημα εξακολουθεί να είναι ταξινομημένο σε κράτος μέλος και είναι σε λειτουργική κατάσταση, βρίσκεται όμως σταθμευμένο εντός ιδιόκτητου οικοπέδου αποκλειστικώς και μόνον από επιλογή του κυρίου του, ο οποίος δεν προτίθεται πλέον να το οδηγήσει (απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, Juliana,
C‑80/17
,
EU:C:2018:661
, σκέψη
).
Το ίδιο πρέπει, κατ’ αρχήν, να ισχύει και για όχημα το οποίο είναι ταξινομημένο σε κράτος μέλος και το οποίο βρίσκεται σε ιδιωτικό οικόπεδο και πρόκειται να καταστραφεί κατόπιν επιλογής του κυρίου του, ακόμη και όταν το όχημα αυτό δεν είναι, σε δεδομένη στιγμή, κατάλληλο για κυκλοφορία λόγω της τεχνικής του καταστάσεως.
Συγκεκριμένα, πρώτον, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 43 της παρούσας αποφάσεως, η έννοια του «οχήματος», κατά το άρθρο 1, σημείο 1, της οδηγίας 2009/103, είναι αντικειμενική. Ωστόσο, η τεχνική κατάσταση ενός οχήματος και, κατά συνέπεια, η καταλληλότητά του για κυκλοφορία ενδέχεται να μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου και η ενδεχόμενη επαναφορά του εξαρτάται, τουλάχιστον σε μεγάλο βαθμό, από υποκειμενικούς παράγοντες, όπως, μεταξύ άλλων, η βούληση του κυρίου ή του κατόχου του να πραγματοποιήσει ή να αναθέσει την πραγματοποίηση των αναγκαίων επισκευών και η διαθεσιμότητα του απαιτούμενου προς τούτο προϋπολογισμού. Κατά συνέπεια, αν απλώς και μόνο το γεγονός ότι ένα όχημα είναι, σε δεδομένη στιγμή, ακατάλληλο για κυκλοφορία αρκούσε για να στερήσει από το όχημα την ιδιότητα του οχήματος, κατά την έννοια του άρθρου 1, σημείο 1, της οδηγίας 2009/103, και, επομένως, αρκούσε για να απαλλαγεί το όχημα αυτό από την υποχρέωση ασφαλίσεως που προβλέπει το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας αυτής, θα διακυβευόταν ο αντικειμενικός χαρακτήρας της έννοιας του «οχήματος».
Συναφώς, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 59 των προτάσεών του, από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 44 και 45 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι η προβλεπόμενη στο άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103 υποχρέωση ασφαλίσεως δεν συνδέεται με τη χρήση του οχήματος ως μέσου μεταφοράς σε δεδομένη χρονική στιγμή, ούτε με το ζήτημα αν το συγκεκριμένο όχημα προκάλεσε, ενδεχομένως, ζημία.
Ως εκ τούτου, αντιθέτως προς όσα φρονεί το αιτούν δικαστήριο, το γεγονός και μόνον ότι ένα ταξινομημένο όχημα είναι, σε δεδομένη στιγμή, ακατάλληλο για κυκλοφορία λόγω της τεχνικής του καταστάσεως, έστω και αν αυτό συμβαίνει ήδη από τη μεταβίβαση του δικαιώματος κυριότητας, και επομένως δεν είναι σε θέση να προκαλέσει ζημία εμπίπτουσα στην έννοια της «κυκλοφορίας οχημάτων», κατά το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103, δεν αίρει την υποχρέωση ασφαλίσεώς του βάσει της διατάξεως αυτής.
Ομοίως, δεδομένου ότι η εν λόγω έννοια του «οχήματος» είναι, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 43 της παρούσας αποφάσεως, ανεξάρτητη από την πρόθεση του κυρίου του ή άλλου προσώπου να το χρησιμοποιήσει πραγματικά, το γεγονός ότι ο εν λόγω κύριος ή άλλο πρόσωπο έχει την πρόθεση να καταστρέψει το όχημα δεν αρκεί κατά μείζονα λόγο για να γίνει δεκτό ότι το εν λόγω όχημα χάνει, απλώς και μόνο λόγω της προθέσεως αυτής, την ιδιότητα του «οχήματος», κατά την έννοια του άρθρου 1, σημείο 1, της οδηγίας 2009/103, και, ως εκ τούτου, απαλλάσσεται από την εν λόγω υποχρέωση ασφαλίσεως, διαφορετικά θα υπονομευόταν ο αντικειμενικός χαρακτήρας της συγκεκριμένης έννοιας.
Επιπροσθέτως, η εξάρτηση του χαρακτηρισμού ως «οχήματος», κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, και, κατά συνέπεια, του περιεχομένου της προβλεπόμενης στο άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103 υποχρεώσεως ασφαλίσεως, από τέτοιους υποκειμενικούς παράγοντες θα υπονόμευε επίσης την προβλεψιμότητα, τη σταθερότητα και τη συνέχεια της εν λόγω υποχρεώσεως, η τήρηση της οποίας είναι ωστόσο αναγκαία για τη διασφάλιση της ασφάλειας δικαίου, όπως προκύπτει, κατ’ ουσίαν, από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 44 της παρούσας αποφάσεως.
Δεύτερον, καίτοι το άρθρο 10, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/103 υποχρεώνει τα κράτη μέλη να συστήσουν οργανισμό, αποστολή του οποίου είναι να αποζημιώνει, τουλάχιστον εντός των ορίων της υποχρέωσης ασφάλισης, τις υλικές ζημίες ή τις σωματικές βλάβες που προκαλούνται από οχήματα αγνώστων στοιχείων ή για τα οποία δεν έχει εκπληρωθεί η υποχρέωση ασφαλίσεως που προβλέπεται στο άρθρο 3 της οδηγίας αυτής, η παρέμβαση ενός τέτοιου οργανισμού έχει σχεδιασθεί ως μέτρο έσχατης ανάγκης, μόνο για τις περιπτώσεις που προβλέπονται στη διάταξη αυτή, και δεν είναι δυνατόν να εκληφθεί ως εφαρμογή ενός συστήματος για την εγγύηση της ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης σε σχέση με την κυκλοφορία οχημάτων πέραν των εν λόγω περιπτώσεων (απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, Juliana,
C‑80/17
,
EU:C:2018:661
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Πράγματι, το πεδίο της υποχρεωτικής παρεμβάσεως του προβλεπόμενου στο άρθρο 10, παράγραφος 1, οργανισμού αποζημιώσεως συμπίπτει, όσον αφορά τις ζημίες που προκάλεσε ένα ταυτοποιημένο όχημα, με το πεδίο της γενικής υποχρεώσεως ασφαλίσεως του άρθρου 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103, με αποτέλεσμα η υποχρεωτική παρέμβαση του οργανισμού αυτού σε μια τέτοια κατάσταση να μην είναι δυνατόν να καλύπτει και τις περιπτώσεις εκείνες στις οποίες το εμπλακέν σε ατύχημα όχημα δεν υπέκειτο σε υποχρέωση ασφαλίσεως (πρβλ. απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, Juliana,
C‑80/17
,
EU:C:2018:661
, σκέψη
).
Επομένως, η ενδεχόμενη παρέμβαση του οργανισμού αποζημιώσεως που μνημονεύεται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, την οποία τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να προβλέψουν, δυνάμει του εθνικού δικαίου και μόνον, υπό περιστάσεις διαφορετικές από εκείνες που προβλέπονται στη διάταξη αυτή, δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη για τον καθορισμό του περιεχομένου της υποχρεώσεως ασφαλίσεως που προβλέπει το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103.
Επίσης, έπεται ότι, δεδομένου ότι η παρέμβαση του οργανισμού αυτού προβλέπεται, δυνάμει της οδηγίας 2009/103 και όσον αφορά συγκεκριμένο όχημα, μόνο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η σύναψη της ασφαλίσεως του άρθρου 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103 είναι υποχρεωτική, η ερμηνεία που έγινε δεκτή στη σκέψη 47 της παρούσας αποφάσεως είναι επίσης επιβεβλημένη προκειμένου να διασφαλιστεί η επίτευξη του σκοπού της προστασίας των θυμάτων τροχαίων ατυχημάτων που προκαλούνται από τα αυτοκίνητα οχήματα, καθόσον η ερμηνεία αυτή διασφαλίζει ότι τα εν λόγω θύματα θα αποζημιωθούν, εν πάση περιπτώσει, είτε από τον ασφαλιστή, βάσει συμβάσεως συναφθείσας για τον σκοπό αυτό, είτε από τον οργανισμό που μνημονεύεται στο άρθρο 10 της οδηγίας 2009/103, στην περίπτωση που δεν τηρήθηκε η υποχρέωση ασφαλίσεως του εμπλεκομένου στο ατύχημα οχήματος ή δεν κατέστη δυνατόν να ταυτοποιηθεί το όχημα. Συναφώς, υπογραμμίζεται ότι ο σκοπός αυτός, τον οποίον αναφέρουν οι διαδοχικές οδηγίες σχετικά με την ασφάλιση αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία τέτοιων οχημάτων, παγίως επιδιώκεται και ενισχύεται από τον νομοθέτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και επαναβεβαιώνεται στην αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας 2009/103 (πρβλ. απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, Juliana,
C‑80/17
,
EU:C:2018:661
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Τρίτον, η ερμηνεία που έγινε δεκτή στη σκέψη 47 της παρούσας αποφάσεως διασφαλίζει επίσης κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο την επίτευξη του σκοπού της διασφαλίσεως της ελεύθερης κυκλοφορίας τόσο των οχημάτων που σταθμεύουν συνήθως στο έδαφος της Ένωσης όσο και των προσώπων που επιβαίνουν σε αυτά, ο οποίος συγκαταλέγεται ομοίως μεταξύ των σκοπών που επιδιώκει η νομοθεσία της Ένωσης στον τομέα της ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων, όπως προκύπτει και από την αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας 2009/103. Πράγματι, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 41 των προτάσεών του, μόνον όταν μέσω της υποχρεωτικής ασφαλίσεως διασφαλίζεται η ισχυρή προστασία των εν δυνάμει θυμάτων των ατυχημάτων που προκαλούνται από τα αυτοκίνητα οχήματα μπορεί να ζητηθεί, δυνάμει του άρθρου 4 της οδηγίας 2009/103, από τα κράτη μέλη να απέχουν από τη διενέργεια συστηματικών ελέγχων ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία οχημάτων που εισέρχονται στο έδαφός τους από άλλο κράτος μέλος, πράγμα ουσιώδες για τη διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας.
Τέταρτον, πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι μολονότι η ταξινόμηση οχήματος πιστοποιεί κατ’ αρχήν την καταλληλότητα κυκλοφορίας του και, ως εκ τούτου, της χρήσεώς του ως μέσου μεταφοράς, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ένα ταξινομημένο όχημα να είναι αντικειμενικώς ακατάλληλο για κυκλοφορία λόγω της κακής τεχνικής του καταστάσεως. Σε μια τέτοια περίπτωση, προκειμένου να τηρηθούν οι παράμετροι που εκτίθενται στις σκέψεις 48 έως 52 της παρούσας αποφάσεως, η διαπίστωση της εν λόγω οριστικής ακαταλληλότητας κυκλοφορίας και, ως εκ τούτου, η διαπίστωση της απώλειας της ιδιότητας του «οχήματος», κατά την έννοια του άρθρου 1, σημείο 1, της οδηγίας 2009/103, πρέπει αμφότερες να γίνονται αντικειμενικώς. Λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 46 της παρούσας αποφάσεως, για να εξαιρεθεί ένα τέτοιο όχημα από την υποχρέωση ασφαλίσεως του άρθρου 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103, είναι αναγκαίο να έχει αποσυρθεί επισήμως από την κυκλοφορία, σύμφωνα με την εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία.
Συναφώς, καίτοι η αποταξινόμηση του οικείου οχήματος ενδέχεται να συνιστά τέτοια αντικειμενική διαπίστωση, πρέπει να επισημανθεί ότι η οδηγία 2009/103 δεν ρυθμίζει τον τρόπο με τον οποίο ένα τέτοιο όχημα, το οποίο είναι οριστικώς ακατάλληλο να επιτελέσει τη λειτουργία του ως μέσου μεταφοράς, δύναται να αποσυρθεί νομίμως από την κυκλοφορία. Κατά συνέπεια, η οδηγία αυτή δεν αποκλείει τη δυνατότητα η προσήκουσα απόσυρση ενός τέτοιου οχήματος από την κυκλοφορία να γίνει, σύμφωνα με την εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία, με κάποιον άλλο τρόπο και όχι με αποταξινόμηση του οικείου οχήματος.
Κατόπιν όλων των ανωτέρω, πρέπει να γίνει δεκτό ότι όχημα ταξινομημένο σε κράτος μέλος εξακολουθεί να υπόκειται στην υποχρέωση ασφαλίσεως που προβλέπει το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103, εφόσον δεν έχει προσηκόντως αποσυρθεί από την κυκλοφορία σύμφωνα με την εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία.
Εν προκειμένω, από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι, μολονότι, κατά την κρίσιμη περίοδο, το επίμαχο στην κύρια δίκη όχημα ήταν ακινητοποιημένο σε φυλασσόμενο χώρο σταθμεύσεως και ήταν ακατάλληλο για κυκλοφορία λόγω της κακής τεχνικής του καταστάσεως, παρέμενε ταξινομημένο σε κράτος μέλος, στο οποίο είχε επομένως τη συνήθη στάθμευσή του, κατά την έννοια του άρθρου 1, σημείο 4, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2009/103, και σε καμία χρονική στιγμή κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου δεν αποσύρθηκε προσηκόντως από την κυκλοφορία σύμφωνα με την εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία. Κατά συνέπεια, υπό την επιφύλαξη των σχετικών ελέγχων στους οποίους οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, προκύπτει ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου, το όχημα αυτό εξακολουθούσε να υπόκειται στην υποχρέωση ασφαλίσεως του άρθρου 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103, ανεξαρτήτως του ότι βρισκόταν σε ιδιωτικό οικόπεδο, ότι δεν ήταν σε θέση να κυκλοφορήσει λόγω της τεχνικής του καταστάσεως και ότι η περιφέρεια είχε την πρόθεση να το καταστρέψει.
Κατόπιν του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στα προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103 έχει την έννοια ότι η σύναψη συμβάσεως για την ασφάλιση της σχετικής με την κυκλοφορία αυτοκινήτου οχήματος αστικής ευθύνης είναι υποχρεωτική όταν το οικείο όχημα είναι ταξινομημένο σε κράτος μέλος, εφόσον δεν έχει αποσυρθεί προσηκόντως από την κυκλοφορία σύμφωνα με την εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφασίζει:

Το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 2009, σχετικά με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων και τον έλεγχο της υποχρεώσεως προς ασφάλιση της ευθύνης αυτής, έχει την έννοια ότι η σύναψη συμβάσεως για την ασφάλιση της σχετικής με την κυκλοφορία αυτοκινήτου οχήματος αστικής ευθύνης είναι υποχρεωτική όταν το οικείο όχημα είναι ταξινομημένο σε κράτος μέλος, εφόσον δεν έχει αποσυρθεί προσηκόντως από την κυκλοφορία σύμφωνα με την εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η πολωνική.