CELEX: 62021CJ0618
Προδικαστική παραπομπή
Προσέγγιση των νομοθεσιών
Ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων
Οδηγία 2009/103/ΕΚ
Άρθρο 3
Υποχρέωση ασφάλισης των οχημάτων
Άρθρο 18
Δικαίωμα ευθείας αγωγής
Περιεχόμενο
Προσδιορισμός του ύψους της αποζημίωσης
Υποθετικές δαπάνες
Δυνατότητα εξάρτησης της καταβολής της αποζημίωσης από ορισμένες προϋποθέσεις
Πώληση του οχήματος

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 18 της οδηγίας 2009/103/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 2009, σχετικά με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων και τον έλεγχο της υποχρεώσεως προς ασφάλιση της ευθύνης αυτής (
ΕΕ 2009, L 263, σ. 11
), σε συνδυασμό με το άρθρο της 3.
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο έξι ενδίκων διαφορών μεταξύ, αντιστοίχως, του AR και της PK S.A. και των CR, BF και της SI S.A., του ZN και της MB S.A., της NK sp. z o.o. s.k. και της PK S.A., του KP και της SI, καθώς και της RD sp. z o.o. και της EZ S.A., ήτοι μεταξύ κυρίων αυτοκινήτων οχημάτων και των επιχειρήσεων ασφάλισης της αστικής ευθύνης των υπαιτίων των ζημιών που προκλήθηκαν στα οχήματα αυτά, με αντικείμενο αιτήματα αποζημίωσης για τις ζημίες αυτές.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η αιτιολογική σκέψη 30 της οδηγίας 2009/103 έχει ως εξής:
«Το δικαίωμα να επικαλείται την ασφαλιστική σύμβαση και να στρέφεται ευθέως κατά της ασφαλιστικής επιχείρησης έχει μεγάλη σημασία για την προστασία του θύματος τροχαίου ατυχήματος. Προκειμένου να διευκολύνεται ο αποτελεσματικός και ταχύς διακανονισμός των απαιτήσεων και να αποφεύγονται όσο το δυνατόν οι δαπανηροί δικαστικοί αγώνες, το δικαίωμα ευθείας αγωγής κατά της ασφαλιστικής επιχείρησης που καλύπτει την αστική ευθύνη του υπεύθυνου θα πρέπει να προβλεφθεί για τα θύματα οιουδήποτε τροχαίου ατυχήματος.»
Το άρθρο 3 της οδηγίας, με τίτλο «Υποχρέωση ασφάλισης των οχημάτων», προβλέπει τα εξής:
«Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει, υπό την επιφύλαξη εφαρμογής του άρθρου 5, όλα τα κατάλληλα μέτρα ώστε η αστική ευθύνη, η σχετική με την κυκλοφορία οχημάτων με συνήθη στάθμευση στο έδαφός του να καλύπτεται από ασφάλιση.
Η έκταση της καλυπτόμενης ευθύνης και οι όροι και συνθήκες της καλύψεως καθορίζονται με βάση τα μέτρα που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο.
[…]
Η ασφάλιση που αναφέρεται στο πρώτο εδάφιο καλύπτει υποχρεωτικά και τις υλικές ζημιές και τις σωματικές βλάβες.»
Κατά το άρθρο 5 της οδηγίας, κάθε κράτος μέλος μπορεί να παρεκκλίνει από τις διατάξεις του άρθρου 3 όσον αφορά ορισμένα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου, ή όσον αφορά ορισμένους τύπους οχημάτων ή ορισμένα οχήματα με ειδική πινακίδα κυκλοφορίας.
Το άρθρο 9 της οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Ελάχιστα ποσά», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Με την επιφύλαξη μεγαλύτερων ποσών εγγύησης που ενδεχομένως ορίζουν τα κράτη μέλη, κάθε κράτος μέλος απαιτεί τα ελάχιστα ποσά υποχρεωτικής ασφάλισης που αναφέρεται στο άρθρο 3 να ανέρχονται:
α)
σε περίπτωση σωματικής βλάβης, ελάχιστο ποσό κάλυψης 1000000 ευρώ για κάθε θύμα ή 5000000 ευρώ για κάθε αξίωση, ανεξάρτητα από τον αριθμό των θυμάτων·
β)
σε περίπτωση υλικών ζημιών, σε 1000000 ευρώ για κάθε αξίωση, ανεξάρτητα από τον αριθμό των θυμάτων.
[…]»
Το άρθρο 18 της οδηγίας 2009/103, το οποίο επιγράφεται «Δικαίωμα ευθείας αγωγής», ορίζει τα ακόλουθα:
«Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι ζημιωθέντες σε ατυχήματα που έχουν προκληθεί από όχημα το οποίο καλύπτεται από ασφάλιση σύμφωνα με το άρθρο 3 να έχουν δικαίωμα απευθείας αγωγής κατά της ασφαλιστικής επιχείρησης που καλύπτει την αστική ευθύνη του υπευθύνου.»
Το πολωνικό δίκαιο
Το άρθρο 363, παράγραφος 1, του ustawa – Kodeks cywilny (νόμου περί Αστικού Κώδικα), της 23ης Απριλίου 1964 (Dz. U. του 1964, αριθ. 16, θέση 93), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης (στο εξής: Αστικός Κώδικας), ορίζει τα εξής:
«Η αποκατάσταση της ζημίας πρέπει να πραγματοποιηθεί, κατ’ επιλογήν του ζημιωθέντος, είτε με την επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση είτε με την καταβολή κατάλληλου χρηματικού ποσού. Εντούτοις, αν η επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση δεν είναι δυνατή ή αν συνεπάγεται για τον υπόχρεο υπέρμετρες δυσχέρειες ή υπερβολικά έξοδα, η αξίωση του ζημιωθέντος περιορίζεται σε παροχή σε χρήμα.»
Το άρθρο 822, παράγραφοι 1 και 4, του Αστικού Κώδικα προβλέπει τα εξής:
«1.   Με τη σύμβαση ασφάλισης αστικής ευθύνης, ο ασφαλιστής αναλαμβάνει την υποχρέωση να καταβάλει την καθοριζόμενη στη σύμβαση αποζημίωση για τις ζημίες που προκαλούνται σε τρίτους και για τις οποίες την ευθύνη φέρει ο αντισυμβαλλόμενος (λήπτης της ασφάλισης) ή ο ασφαλισμένος.
[…]
4.   Ο δικαιούμενος αποζημίωση για γεγονός καλυπτόμενο από τη σύμβαση ασφάλισης αστικής ευθύνης μπορεί να ασκήσει ευθεία αγωγή κατά του ασφαλιστή.»
Οι διαφορές των κύριων δικών και τα προδικαστικά ερωτήματα
Ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie (περιφερειακού δικαστηρίου Βαρσοβίας, Πολωνία), εκκρεμούν έξι ένδικες διαφορές. Πέντε από τις ένδικες αυτές διαφορές με ενάγοντες τους BF, ZN, NK, KP και RD αφορούν αιτήματα αποζημίωσης για ζημίες που προκλήθηκαν στα οχήματά τους συνεπεία τροχαίου ατυχήματος. Στο πλαίσιο της έκτης ένδικης διαφοράς, ο AR ζητεί αποζημίωση για τη ζημία που προκλήθηκε στο όχημά του από πτώση πόρτας γκαράζ.
Οι ενάγοντες των κύριων δικών αποτίμησαν τη ζημία τους επί τη βάσει δαπανών επισκευής που αντιστοιχούσαν στην εκτιμώμενη αγοραία αξία των γνήσιων ανταλλακτικών και του εκτιμώμενου κόστους των αναγκαίων εργασιών για την επισκευή κάθε οχήματος που υπέστη ζημιές. Κατά το μέτρο που η επισκευή των επίμαχων οχημάτων δεν έχει ακόμη γίνει, το αιτούν δικαστήριο χαρακτηρίζει τις δαπάνες επισκευής ως «υποθετικές». Από την πλευρά τους, οι εναγόμενες των κύριων δικών, ήτοι οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις που καλύπτουν την αστική ευθύνη των υπόχρεων προς αποζημίωση των εναγόντων των κύριων δικών, υποστηρίζουν ότι η εν λόγω αποζημίωση δεν μπορεί να υπερβαίνει το ύψος της πραγματικά προκληθείσας ζημίας, το οποίο υπολογίζεται βάσει της λεγόμενης μεθόδου του «διαφέροντος». Σύμφωνα με τη μέθοδο αυτή, το ύψος της αποζημίωσης πρέπει να αντιστοιχεί στη διαφορά μεταξύ της αξίας που θα είχε το όχημα που υπέστη ζημίες εάν δεν είχε επέλθει το ατύχημα και της τρέχουσας αξίας του εν λόγω οχήματος χωρίς επισκευή των ζημιών. Κατά τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις, τα έξοδα της επισκευής μπορούν να ληφθούν υπόψη μόνον εφόσον αποδειχθεί ότι όντως πραγματοποιήθηκαν.
Το αιτούν δικαστήριο εκθέτει ότι, κατά το εθνικό δίκαιο, σκοπός της αποζημίωσης είναι η επιδίκαση στον ζημιωθέντα ποσού που αντιστοιχεί στη διαφορά μεταξύ της αξίας του ζημιωθέντος κινητού και της αξίας που αυτό θα είχε αν δεν είχε επέλθει η ζημία, αποκλειομένου του πλουτισμού του ζημιωθέντος.
Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι, κατά την πολωνική νομολογία, η αποζημίωση που πρέπει να καταβληθεί στον κύριο του οχήματος το οποίο υπέστη ζημίες πρέπει να υπολογίζεται επί τη βάσει των υποθετικών δαπανών επισκευής του οχήματος, ενώ είναι αδιάφορο αν ο ζημιωθείς το επισκεύασε ή έχει την πρόθεση να το επισκευάσει. Αποζημίωση για την οποία λαμβάνονται υπόψη οι υποθετικές δαπάνες επισκευής και η οποία υπερβαίνει σημαντικά την προκληθείσα ζημία, όπως αυτή καθορίζεται με τη μέθοδο του διαφέροντος, επιδικάζεται ακόμη και σε ζημιωθέντες οι οποίοι έχουν ήδη πωλήσει το όχημα που υπέστη ζημίες και, επομένως, δεν θα χρησιμοποιήσουν την αποζημίωση για την επισκευή του. Κατά το αιτούν δικαστήριο, η πρακτική αυτή οδηγεί σε αδικαιολόγητο πλουτισμό των ζημιωθέντων, εις βάρος του συνόλου των λοιπών ασφαλισμένων, στους οποίους οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις μετακυλίουν το κόστος των υπερβολικών αυτών αποζημιώσεων, ζητώντας την καταβολή ολοένα και μεγαλύτερων ασφαλίστρων.
Κατά το αιτούν δικαστήριο, η ανωτέρω νομολογία, επικριτέα καθόσον καθιστά σε ορισμένες περιπτώσεις δυνατό τον πλουτισμό του ζημιωθέντος, θα μπορούσε να δικαιολογείται από την ειδική προστασία των θυμάτων τροχαίων ατυχημάτων η οποία προκύπτει από το δίκαιο της Ένωσης. Επομένως, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι πρέπει να αποσαφηνιστεί η έκταση των δικαιωμάτων του ζημιωθέντος που απορρέουν από το προβλεπόμενο στο άρθρο 18 της οδηγίας 2009/103 δικαίωμα ευθείας αγωγής κατά της ασφαλιστικής επιχείρησης.
Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται επί του περιεχομένου του συγκεκριμένου δικαιώματος, λαμβανομένου υπόψη ότι, κατά το πολωνικό δίκαιο, η αγωγή που στρέφεται κατά του υπαιτίου μπορεί να έχει ως αίτημα, κατ’ επιλογήν του ζημιωθέντος, είτε την καταβολή χρηματικής αποζημίωσης είτε την επισκευή του οχήματος, ήτοι παροχή σε είδος, ενώ το άρθρο 822, παράγραφος 1, του Αστικού Κώδικα προβλέπει ότι οι παροχές των ασφαλιστικών επιχειρήσεων είναι αποκλειστικά χρηματικές.
Επομένως, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν αντιβαίνουν στο δίκαιο της Ένωσης διατάξεις του εθνικού δικαίου οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα να στερούν από τον ζημιωθέντα που επιθυμεί να ασκήσει ευθεία αγωγή κατά της ασφαλιστικής επιχείρησης ένα από τα μέσα αποκατάστασης της ζημίας που προβλέπει το εθνικό δίκαιο. Το αιτούν δικαστήριο κλίνει προς την άποψη ότι το δίκαιο της Ένωσης πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι η απάντηση στο ανωτέρω ερώτημα είναι καταφατική.
Εντούτοις, διερωτάται επίσης για το αντικείμενο της ευθείας αγωγής του ζημιωθέντος κατά του ασφαλιστή, με την οποία ο πρώτος θα ζητεί την επισκευή του οχήματός του. Ειδικότερα, θα ήταν δυνατό είτε να μην εφαρμοστεί ο κανόνας που απορρέει από το άρθρο 822, παράγραφος 1, του Αστικού Κώδικα, κατά τον οποίο η παροχή του ασφαλιστή μπορεί να είναι μόνο χρηματική και, επομένως, να επιτραπεί στον ζημιωθέντα να ζητήσει από τον ασφαλιστή να αναλάβει την επισκευή του οχήματος είτε να αναγνωριστεί στον ζημιωθέντα αξίωση έναντι του ασφαλιστή για την καταβολή του αναγκαίου ποσού για την επισκευή, αντί για την ανάληψη της επισκευής.
Το αιτούν δικαστήριο κλίνει υπέρ της δεύτερης επιλογής. Εντούτοις, διερωτάται επίσης επί του ζητήματος αν το δίκαιο της Ένωσης αντιτίθεται στην εφαρμογή κανόνων του εσωτερικού δικαίου οι οποίοι επιτρέπουν η επιδίκαση στον ζημιωθέντα του αναγκαίου ποσού για την επισκευή του οχήματός του να γίνεται υπό όρους με σκοπό να εμποδιστεί η χρησιμοποίηση του ποσού αυτού για σκοπούς ξένους προς την επισκευή και η αποτροπή της αύξησης της περιουσίας του ζημιωθέντος συνεπεία του ατυχήματος. Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο έχει αμφιβολίες ως προς το ζήτημα αν αξίωση έναντι του ασφαλιστή για την καταβολή του αναγκαίου ποσού για την επισκευή οχήματος που υπέστη ζημίες πρέπει επίσης να αναγνωριστεί και υπέρ του κυρίου του οχήματος ο οποίος το έχει ήδη πωλήσει και, επομένως, τελεί σε πραγματική αδυναμία επισκευής του.
Τέλος, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι οι απαντήσεις στα προδικαστικά ερωτήματα έχουν σημασία και για την επίλυση της διαφοράς στην δίκη στην οποία ενάγων είναι ο AR, μολονότι η ζημία που προκλήθηκε σε όχημα από την πτώση πόρτας γκαράζ δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2009/103. Κρίνει ότι είναι εύλογο, υπό το πρίσμα της «αρχής της ισότητας ενώπιον του νόμου», να εφαρμοστούν και στη διαφορά αυτή οι ίδιες αρχές που θα εφαρμοστούν στις λοιπές διαφορές των κύριων δικών.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie (περιφερειακό δικαστήριο Βαρσοβίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 18, σε συνδυασμό με το άρθρο 3 της [οδηγίας 2009/103], την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνικές διατάξεις δυνάμει των οποίων ο ζημιωθείς, ο οποίος έχει δικαίωμα ευθείας αγωγής κατά του ασφαλιστή αστικής ευθύνης του υπαιτίου του ατυχήματος για την αποκατάσταση ζημίας προκληθείσας στο όχημά του λόγω τροχαίου ατυχήματος, μπορεί να λάβει αποζημίωση από την ασφαλιστική εταιρία αλλά μόνο για το ποσό της πραγματικής και ενεστώσας ζημίας της περιουσίας του, ήτοι της διαφοράς μεταξύ της αξίας του οχήματος πριν το ατύχημα και της αξίας του ζημιωθέντος οχήματος, προσαυξημένης κατά τις πραγματικά ήδη καταβληθείσες εύλογες δαπάνες επισκευής και άλλες εύλογες δαπάνες πραγματικά ήδη καταβληθείσες και συνδεόμενες με το ατύχημα, ενώ, στην περίπτωση που αξίωνε την αποκατάσταση της ζημίας απευθείας από τον υπαίτιο, θα μπορούσε να ζητήσει από αυτόν, κατ’ επιλογή, αντί αποζημίωσης, την επαναφορά του οχήματος στην προ της ζημίας κατάσταση (επισκευή από τον υπαίτιο προσωπικά ή από συνεργείο αμειβόμενο από αυτόν);
2)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο προηγούμενο ερώτημα, έχει το άρθρο 18, σε συνδυασμό με το άρθρο 3 της [οδηγίας 2009/103], την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνικές διατάξεις δυνάμει των οποίων ο ζημιωθείς, ο οποίος έχει δικαίωμα ευθείας αγωγής κατά του ασφαλιστή αστικής ευθύνης του υπαιτίου του ατυχήματος για την αποκατάσταση ζημίας προκληθείσας στο όχημά του λόγω τροχαίου ατυχήματος, μπορεί να λάβει από την ασφαλιστική εταιρία, αντί αποζημίωσης για το ποσό της πραγματικής και ενεστώσας ζημίας της περιουσίας του, ήτοι της διαφοράς μεταξύ της αξίας του οχήματος πριν το ατύχημα και της αξίας του ζημιωθέντος οχήματος, προσαυξημένης κατά τις πραγματικά ήδη καταβληθείσες εύλογες δαπάνες επισκευής και άλλες εύλογες δαπάνες πραγματικά ήδη καταβληθείσες και συνδεόμενες με το ατύχημα, μόνο ποσό ισοδύναμο με τις δαπάνες επαναφοράς του οχήματος στην προ της ζημίας κατάσταση, ενώ, στην περίπτωση που αξίωνε την αποκατάσταση της ζημίας απευθείας από τον υπαίτιο, θα μπορούσε να ζητήσει από αυτόν, κατ’ επιλογή, αντί αποζημίωσης, την επαναφορά του οχήματος στην προ της ζημίας κατάσταση (και όχι μόνο την καταβολή χρηματικού ποσού για τον σκοπό αυτό);
3)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα και αρνητικής απάντησης στο δεύτερο ερώτημα, έχει το άρθρο 18, σε συνδυασμό με το άρθρο 3 της [οδηγίας 2009/103], την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνικές διατάξεις δυνάμει των οποίων η ασφαλιστική επιχείρηση, στην οποία απευθύνθηκε ο κύριος του ζημιωθέντος λόγω τροχαίου ατυχήματος οχήματος για την καταβολή των υποθετικών δαπανών στις οποίες αυτός δεν υποβλήθηκε αλλά θα έπρεπε να υποβληθεί εάν επέλεγε την επαναφορά του οχήματος στην προ της ζημίας κατάσταση, μπορεί:
α)
να εξαρτήσει την καταβολή αυτή από την εκ μέρους του ζημιωθέντος απόδειξη ότι έχει πράγματι την πρόθεση να επισκευάσει το όχημα με συγκεκριμένο τρόπο σε συγκεκριμένο μηχανικό, έναντι συγκεκριμένου τιμήματος ανταλλακτικών και υπηρεσιών, και να καταβάλει το χρηματικό ποσό για την επισκευή αυτή απευθείας στον εν λόγω μηχανικό (ή ενδεχομένως στον πωλητή των αναγκαίων για την επισκευή ανταλλακτικών), υπό την επιφύλαξη της επιστροφής του, εφόσον δεν επιτευχθεί ο σκοπός για τον οποίο καταβλήθηκε το ποσό αυτό και, σε αντίθετη περίπτωση:
β)
να εξαρτήσει την καταβολή αυτή από την υποχρέωση του καταναλωτή είτε να αποδείξει, εντός συμφωνηθείσας προθεσμίας, ότι χρησιμοποίησε το καταβληθέν χρηματικό ποσό για την επισκευή του οχήματος είτε να το επιστρέψει στην ασφαλιστική επιχείρηση και, σε αντίθετη περίπτωση:
γ)
μετά την καταβολή του ποσού αυτού με αναγραφή του σκοπού καταβολής (του τρόπου χρήσης του ποσού) και μετά την παρέλευση του αναγκαίου χρόνου εντός του οποίου ο ζημιωθείς μπορούσε να επισκευάσει το όχημα, να απαιτήσει από τον τελευταίο να αποδείξει ότι δαπάνησε τα ποσά αυτά για την επισκευή ή να τα επιστρέψει,
κατά τρόπον ώστε να αποκλείεται το ενδεχόμενο πλουτισμού του ζημιωθέντος συνεπεία της ζημίας;
4)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα και αρνητικής απάντησης στο δεύτερο ερώτημα, έχει το άρθρο 18, σε συνδυασμό με το άρθρο 3 της [οδηγίας 2009/103], την έννοια ότι αντιβαίνουν προς το άρθρο αυτό εθνικές διατάξεις δυνάμει των οποίων ο ζημιωθείς, ο οποίος δεν είναι πλέον κύριος του ζημιωθέντος οχήματος διότι το μεταβίβασε έναντι χρηματικού ποσού, με αποτέλεσμα να μην είναι πλέον σε θέση να το επισκευάσει, δεν μπορεί για τον λόγο αυτόν να ζητήσει από τον ασφαλιστή αστικής ευθύνης του υπαιτίου του ατυχήματος την καταβολή των δαπανών επισκευής η οποία θα ήταν αναγκαία για την επαναφορά του οχήματος στην προ της ζημίας κατάσταση, αλλά η αξίωσή του περιορίζεται στη δυνατότητά του να ζητήσει από την ασφαλιστική επιχείρηση αποζημίωση για το ποσό της πραγματικής και ενεστώσας ζημίας της περιουσίας του, ήτοι της διαφοράς μεταξύ της αξίας του οχήματος πριν το ατύχημα και του τιμήματος που εισέπραξε από την πώληση του οχήματος, προσαυξημένης κατά τις πραγματικά ήδη καταβληθείσες εύλογες δαπάνες επισκευής και άλλες εύλογες δαπάνες πραγματικά ήδη καταβληθείσες και συνδεόμενες με το ατύχημα;»
Επί του παραδεκτού της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως
Με τις παρατηρήσεις που υπέβαλε στο Δικαστήριο, ο RD υποστηρίζει ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι απαράδεκτη, δεδομένου ότι, στην πραγματικότητα, με τα προδικαστικά ερωτήματα επιχειρείται η αμφισβήτηση των όρων διακανονισμού, στο πλαίσιο της ασφάλισης αυτοκινήτων οχημάτων, όπως αυτοί προβλέπονται από το πολωνικό δίκαιο. Από την πλευρά της, η Πολωνική Κυβέρνηση επισημαίνει ότι με τις αγωγές στις υποθέσεις των κύριων δικών δεν επιδιώκεται η επαναφορά των οχημάτων των εναγόντων των κύριων δικών στην προ της ζημίας κατάσταση, αλλά η καταβολή σε αυτούς χρηματικής αποζημίωσης, με αποτέλεσμα τα δύο πρώτα προδικαστικά ερωτήματα να πρέπει να θεωρηθούν ως υποθετικά και, κατά συνέπεια, ως απαράδεκτα.
Συναφώς, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει βεβαίως ότι, στο παρόν στάδιο εξελίξεως του δικαίου της Ένωσης, τα κράτη μέλη διατηρούν, κατ’ αρχήν, την ευχέρεια να καθορίζουν, στο πλαίσιο των οικείων συστημάτων αστικής ευθύνης, σε ποιες ειδικότερα περιπτώσεις υπάρχει υποχρέωση αποζημιώσεως για ζημίες προκαλούμενες από αυτοκίνητα οχήματα, το εύρος της αποζημιώσεως και τους δικαιούχους της αποζημιώσεως [απόφαση της 20ής Μαΐου 2021, K.S. (Έξοδα ρυμουλκήσεως οχήματος που υπέστη ζημία),
C‑707/19
,
EU:C:2021:405
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
Εντούτοις, εν προκειμένω, τα προδικαστικά ερωτήματα δεν αφορούν τα ζητήματα που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη. Πράγματι, με τα προδικαστικά ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν το άρθρο 18 της οδηγίας 2009/103 αντιτίθεται σε ρύθμιση κράτους μέλους η οποία προβλέπει ορισμένους όρους σχετικά με την άσκηση, εκ μέρους των ζημιωθέντων από τροχαίο ατύχημα, του δικαιώματος ευθείας αγωγής κατά του ασφαλιστή του υπαίτιου της ζημίας τους, το οποίο αναγνωρίζει το άρθρο αυτό.
Περαιτέρω, το επιχείρημα της Πολωνικής Κυβέρνησης ότι με τις αγωγές στις υποθέσεις των κύριων δικών δεν επιδιώκεται η επαναφορά των επίμαχων οχημάτων στην προ της ζημίας κατάσταση, αλλά η καταβολή χρηματικής αποζημίωσης, δεν αρκεί για να καταδείξει ότι τα δύο πρώτα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο είναι υποθετικής φύσης.
Πράγματι, το αιτούν δικαστήριο, όπως προκύπτει από τα στοιχεία που παρέσχε και τα οποία συνοψίζονται στις σκέψεις 13 έως 17 της παρούσας απόφασης, έχει επίγνωση του γεγονότος ότι με τις αγωγές στις υποθέσεις των κύριων δικών επιδιώκεται η καταβολή χρηματικής αποζημίωσης. Εντούτοις, ζητεί να διευκρινιστεί, μεταξύ άλλων, αν το άρθρο 18 της οδηγίας 2009/103 έχει την έννοια ότι, στην περίπτωση που η νομοθεσία ενός κράτους μέλους προβλέπει ότι ο ζημιωθείς μπορεί να απαιτήσει, κατ’ επιλογή, από τον υπαίτιο της ζημίας την καταβολή χρηματικής αποζημίωσης ή την επαναφορά του οχήματος που υπέστη ζημίες στην προτέρα κατάσταση, ο ζημιωθείς μπορεί, ασκώντας το δικαίωμα ευθείας αγωγής κατά του ασφαλιστή που καλύπτει την αστική ευθύνη του υπαιτίου, να ζητήσει από τον τελευταίο χρηματική αποζημίωση η οποία υπολογίζεται όχι βάσει της λεγόμενης μεθόδου του «διαφέροντος» αλλά βάσει των αναγκαίων εξόδων για την επαναφορά του εν λόγω οχήματος στην προτέρα κατάσταση.
Κατά συνέπεια, τα προδικαστικά ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης και δεν έχουν υποθετικό χαρακτήρα.
Διαπιστώνεται εντούτοις ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο, η διαφορά μεταξύ, αφενός, του AR και, αφετέρου, των PK και CR αφορά την αποκατάσταση ζημίας που προκλήθηκε σε όχημα λόγω της πτώσης πόρτας γκαράζ.
Η οδηγία 2009/103 αποσκοπεί στην προστασία των θυμάτων των ατυχημάτων που προκαλούνται από τα αυτοκίνητα οχήματα, την οποία παγίως επιδιώκει και ενισχύει ο νομοθέτης της Ένωσης [πρβλ. απόφαση της 20ής Μαΐου 2021, K.S. (Έξοδα ρυμουλκήσεως οχήματος που υπέστη ζημία),
C‑707/19
,
EU:C:2021:405
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
Εντούτοις, είναι προφανές ότι γενεσιουργός αιτία της αστικής ευθύνης την οποία υπέχει το πρόσωπο που είναι υπεύθυνο για το γκαράζ, συνεπεία της πτώσης της πόρτας του σε αυτοκίνητο όχημα, δεν είναι η πρόκληση ζημίας από το οικείο όχημα αλλά η πρόκληση ζημίας σε αυτό από την πτώση στοιχείου ενός ακινήτου. Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι, όπως δέχεται και το ίδιο το αιτούν δικαστήριο, τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς μεταξύ, αφενός, του AR και, αφετέρου, των PK και CR δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2009/103.
Το αιτούν δικαστήριο εκθέτει εντούτοις ότι κρίνει εύλογο, υπό το πρίσμα της «αρχής της ισότητας ενώπιον του νόμου», να εφαρμοστούν και στην εν λόγω διαφορά οι ίδιες αρχές που θα εφαρμοστούν στις λοιπές διαφορές των κύριων δικών. Στο μέτρο που κατ’ αυτόν τον τρόπο το αιτούν δικαστήριο εξετάζει απλώς τις συνέπειες που ενδέχεται να έχει η παρούσα απόφαση δυνάμει αρχής που αναγνωρίζεται στο πολωνικό δίκαιο, αρκεί η υπόμνηση ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να ερμηνεύει το εθνικό δίκαιο ούτε να εφαρμόζει τους κανόνες του εθνικού δικαίου σε συγκεκριμένη περίπτωση, δεδομένου ότι αποκλειστικά αρμόδιο προς τούτο είναι το αιτούν δικαστήριο (πρβλ. διατάξεις της 3ης Σεπτεμβρίου 2020, Vikingo Fővállalkozó,
C‑610/19
,
EU:C:2020:673
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 9ης Ιανουαρίου 2023, A.T.S. 2003,
C‑289/22
,
EU:C:2023:26
, σκέψη
). Κατά συνέπεια, οι εκτιμήσεις αυτές δεν αρκούν για να καταδειχθεί η ύπαρξη σχέσης μεταξύ του αντικειμένου της πρώτης ως άνω διαφοράς και της ζητούμενης ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης.
Ως εκ τούτου, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, διαπιστώνεται ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι παραδεκτή, εκτός από το μέρος της που αφορά την ένδικη διαφορά μεταξύ, αφενός, του AR και, αφετέρου, των PK και CR, ως προς την οποία η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι απαράδεκτη.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Με τα προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν το άρθρο 18 της οδηγίας 2009/103, σε συνδυασμό με το άρθρο της 3, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία, στην περίπτωση που ο κύριος οχήματος το οποίο υπέστη ζημίες συνεπεία τροχαίου ατυχήματος ασκεί ευθεία αγωγή κατά του ασφαλιστή του υπαιτίου του ατυχήματος, προβλέπει ότι μοναδικός τρόπος για την αποκατάσταση της ζημίας εκ μέρους του ασφαλιστή είναι η καταβολή χρηματικής αποζημίωσης και, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, να προσδιοριστούν οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τις ανωτέρω διατάξεις όσον αφορά τον τρόπο υπολογισμού της αποζημίωσης καθώς και τις προϋποθέσεις καταβολής της.
Το άρθρο 3 της οδηγίας 2009/103 προβλέπει ότι κάθε κράτος μέλος υποχρεούται να λαμβάνει, υπό την επιφύλαξη των παρεκκλίσεων που μπορεί να προβλέψει δυνάμει του άρθρου 5, όλα τα κατάλληλα μέτρα ώστε η αστική ευθύνη σχετικά με την κυκλοφορία οχημάτων με συνήθη στάθμευση στο έδαφός του να καλύπτεται από ασφάλιση.
Ως προς το ζήτημα αυτό, επισημαίνεται κατ’ αρχάς ότι, ελλείψει αντίθετης ένδειξης εκ μέρους του αιτούντος δικαστηρίου, οι πέντε ένδικες διαφορές των κύριων δικών ως προς τις οποίες η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως κρίθηκε παραδεκτή δεν αφορούν πρόσωπα ή οχήματα για τα οποία η Δημοκρατία της Πολωνίας έχει κάνει χρήση των δυνατοτήτων παρέκκλισης που της προσφέρει το άρθρο 5.
Όσον αφορά το δικαίωμα ευθείας αγωγής των ζημιωθέντων κατά του ασφαλιστή, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 18 της οδηγίας 2009/103, διαπιστώνεται ότι η διάταξη αυτή δεν αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία βάσει της οποίας η αποκατάσταση της ζημίας που μπορεί να επιτευχθεί διά της οδού αυτής συνίσταται μόνο στην καταβολή χρηματικών παροχών.
Πράγματι, επισημαίνεται ότι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 30 της οδηγίας, το δικαίωμα ευθείας αγωγής συνίσταται στη δυνατότητα του ζημιωθέντος να επικαλείται την ασφαλιστική σύμβαση και να στρέφεται ευθέως κατά της ασφαλιστικής επιχείρησης. Επομένως, η αγωγή αυτή μπορεί να έχει ως αντικείμενο μόνο την εκπλήρωση, εκ μέρους του ασφαλιστή του υπαιτίου και απευθείας στον ζημιωθέντα, της παροχής την οποία ο ασφαλιστής θα όφειλε να εκπληρώσει στον λήπτη της ασφάλισης, εντός των ορίων της ασφαλιστικής σύμβασης.
Συνεπώς, στην περίπτωση που η παροχή του ασφαλιστή, όπως ορίζεται στην ασφαλιστική σύμβαση, είναι αποκλειστικά χρηματική, το άρθρο 18 της οδηγίας δεν αποκλείει το ενδεχόμενο η ευθεία αγωγή που ασκεί ο ζημιωθείς κατά του ασφαλισμένου να έχει υποχρεωτικώς ως αντικείμενο την καταβολή χρηματικής αποζημίωσης.
Ως προς το ζήτημα αυτό και όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 52 των προτάσεών του, το γεγονός ότι, μεταξύ άλλων, το άρθρο 9 της οδηγίας 2009/103 καθορίζει ελάχιστη υποχρεωτική κάλυψη υπό τη μορφή ελαχίστων ποσών αποζημίωσης επιβεβαιώνει την ανωτέρω ερμηνεία.
Εν προκειμένω, τα ανωτέρω ισχύουν για τις ευθείες αγωγές που ασκήθηκαν στις κύριες δίκες δυνάμει του άρθρου 18 της οδηγίας, δεδομένου ότι, όπως προκύπτει από τα στοιχεία που παρασχέθηκαν στο Δικαστήριο, το άρθρο 822, παράγραφος 1, του Αστικού Κώδικα προβλέπει ότι οι παροχές του ασφαλιστή μπορούν να είναι μόνο χρηματικές.
Στο ως άνω πλαίσιο, τα ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου αφορούν επίσης και τον τρόπο υπολογισμού της χρηματικής αυτής αποζημίωσης καθώς και τις προϋποθέσεις καταβολής της, ιδίως όσον αφορά το ενδεχόμενο να εξαρτηθεί η καταβολή της αποζημίωσης που οφείλει ο ασφαλιστής από την τήρηση προϋποθέσεων οι οποίες έχουν σκοπό να διασφαλιστεί ότι ο ζημιωθείς θα την χρησιμοποιήσει πράγματι για την επισκευή του οχήματός του, όπερ θα απέκλειε το ενδεχόμενο η αποζημίωση αυτή να αντιστοιχεί στα έξοδα επαναφοράς του οχήματος που υπέστη ζημίες στην προτέρα κατάσταση στην περίπτωση που ο ζημιωθείς το έχει ήδη πωλήσει ως είχε.
Πρέπει συναφώς να επισημανθεί ότι τα εθνικά δικαστήρια μπορούν νομίμως να μεριμνούν ώστε η έννομη προστασία των δικαιωμάτων τα οποία εγγυάται η έννομη τάξη της Ένωσης να μη συνεπάγεται αδικαιολόγητο πλουτισμό των δικαιούχων [αποφάσεις της 25ης Μαρτίου 2021, Balgarska Narodna Banka,
C‑501/18
,
EU:C:2021:249
, σκέψη
, και της 21ης Μαρτίου 2023, Mercedes-Benz Group (Ευθύνη κατασκευαστών οχημάτων εξοπλισμένων με συστήματα αναστολής),
C‑100/21
,
EU:C:2023:229
, σκέψη
].
Τούτου δοθέντος, υπενθυμίζεται επίσης ότι η υποχρέωση ασφαλιστικής καλύψεως της αστικής ευθύνης εξ αυτοκινήτων οχημάτων για ζημίες σε βάρος τρίτων διαφέρει από την έκταση της αποζημιώσεως των τελευταίων βάσει της αστικής ευθύνης του ασφαλισμένου. Πράγματι, ενώ η πρώτη ορίζεται και εξασφαλίζεται από τη νομοθεσία της Ένωσης, η δεύτερη διέπεται, κυρίως, από το εθνικό δίκαιο [απόφαση της 20ής Μαΐου 2021, K.S. (Έξοδα ρυμουλκήσεως οχήματος που υπέστη ζημία),
C‑707/19
,
EU:C:2021:405
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
Επομένως, η νομοθεσία της Ένωσης δεν αποσκοπεί στην εναρμόνιση των συστημάτων αστικής ευθύνης των κρατών μελών και τα κράτη μέλη παραμένουν ελεύθερα να καθορίζουν το εφαρμοστέο σύστημα αστικής ευθύνης στα ατυχήματα που προκύπτουν από την κυκλοφορία οχημάτων [απόφαση της 20ής Μαΐου 2021, K.S. (Έξοδα ρυμουλκήσεως οχήματος που υπέστη ζημία),
C‑707/19
,
EU:C:2021:405
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
Κατά συνέπεια, όπως υπενθυμίζεται στη σκέψη 22 της παρούσας απόφασης, στο παρόν στάδιο εξελίξεως του δικαίου της Ένωσης, τα κράτη μέλη διατηρούν, κατ’ αρχήν, την ευχέρεια να καθορίζουν, στο πλαίσιο των οικείων συστημάτων αστικής ευθύνης, σε ποιες ειδικότερα περιπτώσεις υπάρχει υποχρέωση αποζημιώσεως για ζημίες προκαλούμενες από αυτοκίνητα οχήματα, το εύρος της αποζημιώσεως και τους δικαιούχους της αποζημιώσεως.
Εντούτοις, τα κράτη μέλη οφείλουν, κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους στον τομέα αυτόν, να τηρούν το δίκαιο της Ένωσης και οι εθνικές διατάξεις που ρυθμίζουν την αποζημίωση για ζημίες που προκαλούνται από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων δεν μπορούν να καταλύουν την πρακτική αποτελεσματικότητα της νομοθεσίας της Ένωσης, ιδίως μέσω του αυτόματου αποκλεισμού ή του δυσανάλογου περιορισμού του δικαιώματος του θύματος προς αποζημίωση βάσει της υποχρεωτικής ασφάλισης της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων [πρβλ. αποφάσεις της 20ής Μαΐου 2021, K.S. (Έξοδα ρυμουλκήσεως οχήματος που υπέστη ζημία),
C‑707/19
,
EU:C:2021:405
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 10ης Ιουνίου 2021, Van Ameyde España,
C‑923/19
,
EU:C:2021:475
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
Επισημαίνεται συναφώς ότι, στο μέτρο που ο ζημιωθείς, ασκώντας το δικαίωμα ευθείας αγωγής κατά του ασφαλιστή της αστικής ευθύνης του υπαιτίου του ατυχήματος, ζητεί την εκπλήρωση υπέρ του ιδίου της προβλεπόμενης στην ασφαλιστική σύμβαση παροχής του ασφαλιστή, η εκπλήρωση της παροχής αυτής μπορεί να εξαρτάται μόνον από τη συνδρομή των προϋποθέσεων που ρητώς προβλέπει η ασφαλιστική σύμβαση.
Κατά συνέπεια, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στη σκέψη 62 των προτάσεών του, οι προϋποθέσεις που εκτέθηκαν στη σκέψη 40 της παρούσας απόφασης δεν μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό ή τον περιορισμό της απορρέουσας από το άρθρο 3 της οδηγίας 2009/103 υποχρέωσης του ασφαλιστή να καλύπτει το σύνολο της αποζημίωσης που οφείλει ο υπαίτιος της ζημίας στον ζημιωθέντα για τη ζημία που ο τελευταίος υπέστη, διότι άλλως θα θιγόταν η πρακτική αποτελεσματικότητα του δικαιώματος ευθείας αγωγής που προβλέπεται στο άρθρο 18 της οδηγίας.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στα υποβληθέντα ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 18 της οδηγίας 2009/103, σε συνδυασμό με το άρθρο 3 της οδηγίας, έχει την έννοια ότι:
–
δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία, στην περίπτωση που ο κύριος οχήματος το οποίο υπέστη ζημίες συνεπεία τροχαίου ατυχήματος ασκεί ευθεία αγωγή κατά του ασφαλιστή του υπαιτίου του ατυχήματος, προβλέπει ότι μοναδικός τρόπος αποκατάστασης της ζημίας εκ μέρους του ασφαλιστή είναι η καταβολή χρηματικής αποζημίωσης,
–
αντιτίθεται σε τρόπο υπολογισμού της εν λόγω αποζημίωσης καθώς και σε προϋποθέσεις καταβολής της κατά το μέτρο που θα είχαν ως αποτέλεσμα, στο πλαίσιο της ευθείας αγωγής που ασκείται δυνάμει του άρθρου 18 της οδηγίας, τον αποκλεισμό ή τον περιορισμό της απορρέουσας από το άρθρο 3 υποχρέωσης του ασφαλιστή να καλύπτει το σύνολο της αποζημίωσης που οφείλει ο υπαίτιος της ζημίας στον ζημιωθέντα για τη ζημία που ο τελευταίος υπέστη.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 18 της οδηγίας 2009/103/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 2009, σχετικά με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων και τον έλεγχο της υποχρεώσεως προς ασφάλιση της ευθύνης αυτής, σε συνδυασμό με το άρθρο 3 της οδηγίας,

έχει την έννοια ότι:

–
δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία, στην περίπτωση που ο κύριος οχήματος το οποίο υπέστη ζημίες συνεπεία τροχαίου ατυχήματος ασκεί ευθεία αγωγή κατά του ασφαλιστή του υπαιτίου του ατυχήματος, προβλέπει ότι μοναδικός τρόπος αποκατάστασης της ζημίας εκ μέρους του ασφαλιστή είναι η καταβολή χρηματικής αποζημίωσης,

–
αντιτίθεται σε τρόπο υπολογισμού της εν λόγω αποζημίωσης καθώς και σε προϋποθέσεις καταβολής της κατά το μέτρο που θα είχαν ως αποτέλεσμα, στο πλαίσιο της ευθείας αγωγής που ασκείται δυνάμει του άρθρου 18 της οδηγίας, τον αποκλεισμό ή τον περιορισμό της απορρέουσας από το άρθρο 3 υποχρέωσης του ασφαλιστή να καλύπτει το σύνολο της αποζημίωσης που οφείλει ο υπαίτιος της ζημίας στον ζημιωθέντα για τη ζημία που ο τελευταίος υπέστη.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η πολωνική.