CELEX: 62017CJ0572
Odesłanie prejudycjalne
Prawo autorskie i prawa pokrewne
Dyrektywa 2001/29/WE
Artykuł 4 ust. 1
Prawo do rozpowszechniania
Naruszenie
Przeznaczone do sprzedaży towary zawierające motywy chronione prawem autorskim
Składowanie w celach handlowych
Magazyn oddzielony od miejsca sprzedaży

Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (
Dz.U. 2001, L 167, s. 10
).
Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego wszczętego przez riksåklagaren (prokuratora generalnego, Szwecja) przeciwko Imranowi Syedowi z tytułu dopuszczenia się przez tego ostatniego naruszenia praw do znaków towarowych oraz naruszeń prawa własności literackiej i artystycznej.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (WIPO) przyjęła w Genewie w dniu 20 grudnia 1996 r. traktat WIPO o prawie autorskim (zwany dalej „TPA”). Traktat ten został ratyfikowany w imieniu Wspólnoty Europejskiej na mocy decyzji Rady 2000/278/WE z dnia 16 marca 2000 r. (
Dz.U. 2000, L 89, s. 6
) i wszedł w życie w odniesieniu do Unii Europejskiej w dniu 14 marca 2010 r. (
Dz.U. 2010, L 32, s. 1
).
Artykuł 6 TPA, zatytułowany „Prawo wprowadzania do obrotu”, stanowi w ust. 1:
„Autorom utworów literackich i artystycznych przysługuje wyłączne prawo zezwalania na publiczne udostępnianie oryginału i zwielokrotnionych egzemplarzy utworów drogą sprzedaży lub innej formy przeniesienia własności”.
Prawo Unii
Artykuł 4 dyrektywy 2001/29, zatytułowany „Prawo do rozpowszechniania”, stanowi w ust. 1:
„Państwa członkowskie powinny przewidzieć dla autorów wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania jakiejkolwiek formy publicznego rozpowszechniania oryginału swoich [ich] utworów lub ich kopii [tych utworów] w drodze sprzedaży lub w inny sposób”.
Prawo szwedzkie
Transpozycji dyrektywy 2001/29 do prawa szwedzkiego dokonano w lag (1960:729) om upphovsrätt till litterära och konstnärliga verk [ustawie (1960:729) – prawo własności literackiej i artystycznej].
Paragraf 53 tej ustawy przewiduje:
„Każdy, kto umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa podejmuje dotyczące utworu literackiego lub artystycznego kroki, które stanowią naruszenie praw autorskich przysługujących danej osobie względem utworu na podstawie rozdziału 1 lub rozdziału 2 wspomnianej ustawy lub naruszenie postanowień § 41 akapit drugi lub § 50, podlega karze grzywny lub karze pozbawienia wolności do lat dwóch”.
Zgodnie z § 2 owej ustawy działaniem mogącym stanowić taki środek może być między innymi fakt korzystania z utworu poprzez jego publiczne udostępnienie bez zgody podmiotu praw autorskich. Paragraf 2 akapit trzeci pkt 4 wspomnianej ustawy uściśla, że publiczne udostępnienie utworu ma miejsce w szczególności w przypadku oferowania egzemplarzy tego utworu do sprzedaży, na wynajem lub do wypożyczenia lub też publicznego rozpowszechniania egzemplarzy tego utworu w innej formie.
Omawiana ustawa nie zakazuje wyraźnie składowania chronionych towarów w celu wprowadzenia ich do sprzedaży.
Spór w postępowaniu głównym i pytania prejudycjalne
Imran Syed prowadził sklep detaliczny w Sztokholmie (Szwecja), w którym sprzedawał między innymi ubrania i akcesoria, na których widniały motywy związane z muzyką rockową. Poza egzemplarzami wprowadzonymi do sprzedaży w tym sklepie I. Syed składował tego rodzaju towary w przylegającym do tego sklepu pomieszczeniu oraz w innym magazynie położonym w podmiejskiej dzielnicy Sztokholmu – Bandhagen. Bezsporne jest, że asortyment sklepu I. Seyda był regularnie uzupełniany towarami z tych magazynów.
Zostało ustalone, że sprzedaż niektórych z tych towarów naruszała prawa do znaków towarowych oraz prawa autorskie. Przeciwko I. Seydowi zostało wszczęte przed tingsrätt (sądem pierwszej instancji, Szwecja) postępowanie karne z tytułu naruszenia praw do znaków towarowych oraz naruszenia ustawy (1960:729). Zdaniem åklagaren (prokuratora, Szwecja) I. Seyd naruszył prawa autorskie poszkodowanych w wyniku bezprawnego publicznego udostępniania odzieży i flag, na których umieszczone były motywy chronione prawem autorskim. Åklagaren (prokurator) uznał, że wszystkie znajdujące się w sklepie i w magazynach towary opatrzone takimi motywami zostały wprowadzone do sprzedaży lub udostępnione publicznie, a w rezultacie – że takie działania stanowiły naruszenie ustawy (1960:729).
Tingsrätt (sąd pierwszej instancji) skazał I. Syeda za naruszenie praw do znaków towarowych w odniesieniu do wszystkich znalezionych towarów. Sąd ten skazał I. Seyda również za naruszenie ustawy (1960:729) w odniesieniu do wszystkich opatrzonych motywem chronionym prawem autorskim towarów znajdujących się w prowadzonym przez niego sklepie oraz w odniesieniu do towarów składowanych w dwóch wskazanych powyżej magazynach w zakresie, w jakim towary te były identyczne z towarami, które były oferowane do sprzedaży w owym sklepie. W uzasadnieniu skazania I. Syeda również za czyny dotyczące tych ostatnich towarów tingsrätt (sąd pierwszej instancji) stwierdził, że pojęcie „wprowadzenia do sprzedaży” towarów naruszających prawa autorskie poszkodowanych stosuje się nie tylko do towarów, które w danym momencie znajdowały się w sklepie I. Seyda, ale również do identycznych z nimi towarów składowanych w magazynach. Sąd ten orzekł jednak, że pozostałe towary składowane w owych magazynach nie mogą zostać uznane za wprowadzone do sprzedaży. Z tytułu wszystkich tych naruszeń tingsrätt (sąd pierwszej instancji) skazał I. Seyda na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu i grzywnę w wysokości 80 stawek dziennych.
W postępowaniu odwoławczym Svea hovrätt, Patent- och marknadsöverdomstolen (sąd apelacyjny w Sztokholmie, izba patentowo‑handlowa, Szwecja) uznał, że I. Syed dopuścił się naruszenia ustawy (1960:729) wyłącznie w zakresie dotyczącym towarów znajdujących się w jego sklepie, z wyłączeniem towarów składowanych w magazynach. Sąd ten stwierdził, że I. Syed faktycznie składował te towary w celu ich sprzedaży, jednak nie można było stwierdzić, że towary te zostały wprowadzone do sprzedaży lub udostępnione publicznie. Jednocześnie czynności przewozu towarów między magazynami nie stanowiły zdaniem sądu odwoławczego usiłowania lub przygotowania do popełnienia naruszenia ustawy (1960:729). Wymiar orzeczonej wobec I. Seyda kary został zmniejszony, ponieważ ostatecznie został on skazany na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu i grzywnę w wysokości 60 stawek dziennych.
Przed Högsta domstolen (sądem najwyższym, Szwecja), sądem odsyłającym w niniejszej sprawie, riksåklagaren (prokurator generalny) domaga się skazania I. Seyda za naruszenia ustawy (1960:729) w odniesieniu do wszystkich tych towarów, które przy kwalifikacji owych naruszeń uwzględnił tingsrätt (sąd pierwszej instancji). Wniósł on również do Högsta domstolen (sądu najwyższego) o wystąpienie do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/29.
Przed sądem odsyłającym I. Syed utrzymywał, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości, aby wprowadzenie do sprzedaży naruszyło przysługujące podmiotowi praw autorskich prawo do rozpowszechniania, konieczne jest podjęcie aktywnego działania skierowanego do ogółu odbiorców i mającego na celu dokonanie sprzedaży każdego konkretnego artykułu. Nabycie i składowanie towarów nie może zostać uznane za takie aktywne działanie. Odmienna wykładnia rozszerzałaby, z naruszeniem zasady legalności, zakres odpowiedzialności karnej.
Sąd odsyłający stwierdza, że ani ustawa (1960:729), ani dyrektywa 2001/29 nie zakazują wyraźnie składowania towarów, na których widnieje motyw chroniony prawem autorskim, w celu wprowadzenia ich do sprzedaży. Dodaje on, że z wyroku z dnia 13 maja 2015 r., Dimensione Direct Sales i Labianca (
C‑516/13
,
EU:C:2015:315
) wynika, iż naruszenie ustanowionego w art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/29 prawa do rozpowszechniania może wynikać z działań lub czynności, które poprzedzają wykonanie umowy sprzedaży. Sąd ten zadaje sobie jednak pytanie, czy towary, na których widnieje chroniony motyw i które są składowane przez daną osobę w magazynach, można uznać za wprowadzone do sprzedaży, jeżeli osoba ta oferuje do sprzedaży w prowadzonym przez siebie sklepie detalicznym towary, które są z nimi identyczne.
W tych okolicznościach Högsta domstolen (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy w sytuacji gdy towary z chronionym motywem są niezgodnie z prawem oferowane do sprzedaży w sklepie, może istnieć naruszenie przewidzianego w art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/29 wyłącznego prawa autora do rozpowszechniania w przypadku towarów z takim samym motywem, które są składowane w magazynie przez osobę oferującą te towary na sprzedaż?
2)
Czy ma znaczenie okoliczność, czy towary znajdują się w magazynie przylegającym do tego sklepu, czy w magazynie położonym w innym miejscu?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
Poprzez swoje pytania, które należy przeanalizować łącznie, sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że składowanie przez osobę prowadzącą przedsiębiorstwo handlowe towarów, na których widnieje motyw chroniony prawami autorskimi w państwie członkowskiego, na terytorium którego towary te są składowane, może stanowić naruszenie przysługującego podmiotowi tych praw wyłącznego prawa do rozpowszechniania w rozumieniu tego przepisu, jeżeli osoba prowadząca przedsiębiorstwo handlowe oferuje do sprzedaży w sklepie, bez zgody podmiotu wspomnianych praw autorskich, towary identyczne z tymi, które składuje bez zgody tego podmiotu. Sąd odsyłający zwraca się także do Trybunału o wyjaśnienie, czy w tym zakresie należy brać pod uwagę odległość dzielącą miejsce składowania od miejsca sprzedaży.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/29 państwa członkowskie powinny przewidzieć dla autorów wyłączne prawo do zezwalania na jakąkolwiek formę publicznego rozpowszechniania oryginału ich utworów lub kopii w drodze sprzedaży lub w inny sposób lub też zabraniania takiego rozpowszechniania.
Należy przypomnieć, iż z uwagi na to, że dyrektywa 2001/29 ma na celu wdrożenie w Unii obowiązków, które ciążą na Unii między innymi na podstawie TPA, oraz że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem akty prawa Unii należy, o ile to możliwe, interpretować w świetle prawa międzynarodowego, zwłaszcza jeśli są to przepisy, które mają właśnie na celu wprowadzenie w życie umowy międzynarodowej zawartej przez Unię, pojęcie „rozpowszechniania” zawarte w art. 4 ust. 1 rzeczonej dyrektywy powinno być interpretowane zgodnie z art. 6 ust. 1 TPA (wyrok z dnia 13 maja 2015 r., Dimensione Direct Sales i Labianca,
C‑516/13
,
EU:C:2015:315
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Pojęcie „publicznego rozpowszechniania […] w drodze sprzedaży” znajdujące się w art. 4 ust. 1 rzeczonej dyrektywy powinno być rozumiane jako mające to samo znaczenie co wyrażenie „publiczne udostępnianie […] drogą sprzedaży” zawarte w art. 6 ust. 1 TPA (wyrok z dnia 13 maja 2015 r., Dimensione Direct Sales i Labianca,
C‑516/13
,
EU:C:2015:315
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Uwzględniając ten kontekst, Trybunał stwierdził, że publiczne rozpowszechnianie charakteryzuje się szeregiem transakcji, rozpoczynającym się co najmniej od zawarcia umowy sprzedaży i kończącym się na jej wykonaniu w drodze dostawy na rzecz jednego z klientów. W związku z tym osoba prowadząca przedsiębiorstwo handlowe jest odpowiedzialna za każdą dokonaną przez siebie lub na swój rachunek transakcję prowadzącą do „publicznego rozpowszechniania” w państwie członkowskim, gdzie rozpowszechniane towary są chronione prawem autorskim (wyrok z dnia 13 maja 2015 r., Dimensione Direct Sales i Labianca,
C‑516/13
,
EU:C:2015:315
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Z tego orzecznictwa, a w szczególności z użytego przez Trybunał wyrażenia „co najmniej” wynika, że nie jest wykluczone, iż transakcje lub działania poprzedzające zawarcie umowy sprzedaży mogą również wchodzić w zakres pojęcia rozpowszechniania i być zastrzeżone wyłącznie dla podmiotów prawa autorskiego (wyrok z dnia 13 maja 2015 r., Dimensione Direct Sales i Labianca,
C‑516/13
,
EU:C:2015:315
, pkt
).
W tym względzie, skoro istnienie publicznego rozpowszechniania należy uznać za dokonane w wypadku zawarcia umowy sprzedaży i wysyłki, to jest tak również w wypadku złożenia oferty zawarcia umowy sprzedaży, która wiąże oferenta, ponieważ taka oferta stanowi ze swej natury działanie poprzedzające dokonanie sprzedaży (wyrok z dnia 13 maja 2015 r., Dimensione Direct Sales i Labianca,
C‑516/13
,
EU:C:2015:315
, pkt
).
Trybunał orzekł także w istocie, że taka transakcja może stanowić naruszenie wyłącznego prawa do rozpowszechniania, o którym mowa w art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/29, nawet jeżeli po tej transakcji nie dochodzi do przeniesienia na nabywcę prawa własności chronionego utworu lub jego kopii (zob. podobnie wyrok z dnia 13 maja 2015 r., Dimensione Direct Sales i Labianca,
C‑516/13
,
EU:C:2015:315
, pkt
).
A zatem naruszeniem prawa do rozpowszechniania, zgodnie z jego definicją zawartą w art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/29, może być czynność poprzedzająca dokonanie sprzedaży utworu lub kopii utworu chronionego prawem autorskim, której dokonano bez zgody podmiotu tego prawa w celu zrealizowania takiej sprzedaży (zob. podobnie wyrok z dnia 13 maja 2015 r., Dimensione Direct Sales i Labianca,
C‑516/13
,
EU:C:2015:315
, pkt
).
O ile zrealizowanie sprzedaży nie jest elementem koniecznym dla stwierdzenia naruszenia prawa do rozpowszechniania, o tyle należy dowieść w tym względzie, że odnośne towary są faktycznie przeznaczone do publicznego rozpowszechniania bez zgody podmiotu praw autorskich, zwłaszcza w drodze wprowadzenia do sprzedaży w państwie członkowskim, w którym dany utwór jest chroniony (zob. analogicznie wyrok z dnia 13 maja 2015 r., Dimensione Direct Sales i Labianca,
C‑516/13
,
EU:C:2015:315
, pkt
,
i przytoczone tam orzecznictwo).
W sprawie w postępowaniu głównym I. Syed składował towary, na których widniały motywy chronione prawami autorskimi, i bez zgody podmiotów tych praw sprzedawał w sklepie towary, które są z nimi identyczne.
Należy ustalić, czy takie składowanie może zostać uznane za czynność poprzedzającą dokonanie sprzedaży, która może stanowić naruszenie wyłącznego prawa do rozpowszechniania, zgodnie z jego definicją zawartą w art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/29.
W tym względzie należy zauważyć, że składowanie towarów, na których widnieją motywy chronione prawem autorskim, może zostać uznane za taką czynność, jeżeli zostanie udowodnione, że owe towary są faktycznie przeznaczone do publicznej sprzedaży bez zgody podmiotu praw autorskich.
W tym zakresie fakt, że osoba, która bez zgody podmiotu praw autorskich sprzedaje w sklepie towary, na których widnieją motywy chronione tymi prawami, składuje towary identyczne z tymi sprzedawanymi, może stanowić przesłankę do celów wykazania, że składowane towary są również przeznaczone do sprzedaży w tym sklepie, a w rezultacie – że owo składowanie może stanowić czynność poprzedzającą dokonanie sprzedaży mogącą naruszać przysługujące temu podmiotowi prawo do rozpowszechniania.
Jednakże z samego stwierdzenia, że składowane towary i towary sprzedawane w sklepie danej osoby są identyczne, nie można wywieść, że składowanie stanowi czynność dokonaną w celu zrealizowania sprzedaży w państwie członkowskim, na terytorium którego owe towary są chronione prawem autorskim.
Nie można wykluczyć, że całość lub część towarów składowanych w okolicznościach takich jak te zaistniałe w sprawie w postępowaniu głównym nie jest przeznaczona do sprzedaży na terytorium państwa członkowskiego, w którym widniejący na tych towarach utwór jest chroniony, nawet jeżeli towary te są identyczne z towarami oferowanymi do sprzedaży w sklepie osoby prowadzącej dane przedsiębiorstwo handlowe.
Otóż w takim wypadku podejście takie jak przedstawione w pkt 32 niniejszego wyroku prowadziłoby do pominięcia faktycznego przeznaczenia rozpatrywanych towarów i do jednakowego traktowania wszystkich składowanych towarów, chociaż co do zasady mogą one mieć różne przeznaczenie.
Tego rodzaju podejście oznaczałoby więc rozszerzenie ochrony przysługującej z tytułu wyłącznego prawa do dystrybucji poza ramy ustanowione przez prawodawcę Unii.
W rezultacie do sądu odsyłającego należy dokonanie oceny, w świetle przedłożonych mu dowodów, czy to całość towarów identycznych z tymi, które były sprzedawane w rozpatrywanym sklepie, czy też jedynie część tych towarów, była przeznaczona do sprzedaży w tej placówce handlowej.
W tym względzie Trybunał uważa za użyteczne dostarczyć poniższych wskazówek.
Przy określaniu przeznaczenia omawianych towarów należy wziąć pod uwagę całość elementów pozwalających wykazać, że rozpatrywane towary są składowane w celu sprzedaży w państwie członkowskim, na terytorium którego motywy widniejące na tych towarach są chronione prawami autorskimi, bez zgody podmiotu tych praw.
Nawet jeśli odległość między miejscem składowania a miejscem sprzedaży, jako jeden z tych elementów, może stanowić przesłankę służącą wykazaniu, że omawiane towary są przeznaczone do sprzedaży w owym miejscu sprzedaży, to przesłanka ta nie może sama w sobie być rozstrzygająca. Może ona natomiast zostać wzięta pod uwagę przy dokonywaniu konkretnej analizy ogółu elementów, które mogą być istotne, takich jak w szczególności regularne zaopatrywanie sklepu towarami pochodzącymi z omawianych magazynów, dane księgowe, wielkość sprzedaży i zamówienia mające związek z ilością składowanych towarów czy też umowy sprzedaży będące w trakcie realizacji.
Z uwagi na ogół powyższych uwag odpowiedź na zadane pytania winna brzmieć: Artykuł 4 ust. 1 dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że składowanie przez osobę prowadzącą przedsiębiorstwo handlowe towarów, na których widnieje motyw chroniony prawem autorskim w państwie członkowskim, na terytorium którego towary te są składowane, może stanowić naruszenie wyłącznego prawa do rozpowszechniania, zgodnie z jego definicją ustanowioną w tym przepisie, jeżeli osoba prowadząca przedsiębiorstwo handlowe oferuje do sprzedaży w sklepie, bez zgody podmiotu praw autorskich, towary identyczne z towarami, które składuje, pod warunkiem że składowane towary są faktycznie przeznaczone do sprzedaży w państwie członkowskim, na terytorium którego motyw ten jest chroniony. Odległość między miejscem składowania a miejscem sprzedaży nie może sama w sobie być rozstrzygająca dla ustalenia, czy składowane towary są przeznaczone do sprzedaży na terytorium tego państwa członkowskiego.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 4 ust. 1 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym należy interpretować w ten sposób, że składowanie przez osobę prowadzącą przedsiębiorstwo handlowe towarów, na których widnieje motyw chroniony prawem autorskim w państwie członkowskim, na terytorium którego towary te są składowane, może stanowić naruszenie wyłącznego prawa do rozpowszechniania, zgodnie z jego definicją ustanowioną w tym przepisie, jeżeli osoba prowadząca przedsiębiorstwo handlowe oferuje do sprzedaży w sklepie, bez zgody podmiotu praw autorskich, towary identyczne z towarami, które składuje, pod warunkiem że składowane towary są faktycznie przeznaczone do sprzedaży w państwie członkowskim, na terytorium którego motyw ten jest chroniony. Odległość między miejscem składowania a miejscem sprzedaży nie może sama w sobie być rozstrzygająca dla ustalenia, czy składowane towary są przeznaczone do sprzedaży na terytorium tego państwa członkowskiego.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: szwedzki.