CELEX: 62019CJ0591
Αίτηση αναιρέσεως
Υπαλληλική υπόθεση
Εσωτερική έρευνα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF)
Διαβίβαση πληροφοριών από την OLAF σε εθνικές δικαστικές αρχές
Κατάθεση μήνυσης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Έννοιες του υπαλλήλου τον οποίον “αφορούν ονομαστικά” τα συμπεράσματα έρευνας και του υπαλλήλου που έχει “προσωπική εμπλοκή”
Παράλειψη ενημέρωσης του ενδιαφερομένου
Δικαίωμα της Επιτροπής να υποβάλει μήνυση ενώπιον των εθνικών δικαστικών αρχών πριν το πέρας της έρευνας της OLAF
Αγωγή αποζημίωσης

Με την αίτησή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί την αναίρεση της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 11ης Ιουνίου 2019, De Esteban Alonso κατά Επιτροπής (T‑138/18, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση,
EU:T:2019:398
), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο υποχρέωσε την Επιτροπή να καταβάλει στον Fernando De Esteban Alonso το ποσό των 62000 ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης που αυτός ισχυρίζεται ότι υπέστη λόγω της παράνομης συμπεριφοράς της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) και της Επιτροπής.
Το νομικό πλαίσιο
Η OLAF, η οποία ιδρύθηκε με την απόφαση 1999/352/ΕΚ, ΕΚΑΧ, Ευρατόμ της Επιτροπής, της 28ης Απριλίου 1999 (
ΕΕ 1999, L 136, σ. 20
), είναι επιφορτισμένη μεταξύ άλλων, δυνάμει του άρθρου 2 της απόφασης αυτής, με τη διεξαγωγή διοικητικών ερευνών εντός των θεσμικών οργάνων, οι οποίες αποσκοπούν στην καταπολέμηση της απάτης, της δωροδοκίας και οποιασδήποτε άλλης παράνομης δραστηριότητας που είναι επιζήμια για τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης, καθώς και με τον εντοπισμό των σοβαρών περιπτώσεων οι οποίες συνδέονται με την άσκηση επαγγελματικών δραστηριοτήτων και συνιστούν ενδεχομένως παράλειψη των υποχρεώσεων των υπαλλήλων και του λοιπού προσωπικού της Ένωσης, η οποία μπορεί να επισύρει πειθαρχική και, ενδεχομένως, ποινική δίωξη.
Ο κανονισμός (ΕΚ) 1073/1999
Ο κανονισμός (ΕΚ) 1073/1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 1999, σχετικά με τις έρευνες που πραγματοποιούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) (
ΕΕ 1999, L 136, σ. 1
), ρύθμιζε τους ελέγχους, τις εξακριβώσεις και τις ενέργειες που πραγματοποιούνται από τους υπαλλήλους της OLAF κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Οι έρευνες που πραγματοποιούνται από την OLAF συνίστανται σε έρευνες «εξωτερικές», δηλαδή εκτός των θεσμικών οργάνων της Ένωσης, και «εσωτερικές», δηλαδή εντός των οργάνων αυτών. Ο εν λόγω κανονισμός, ο οποίος έχει εφαρμογή ratione temporis στα πραγματικά περιστατικά της κρινόμενης υπόθεσης, καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 883/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Σεπτεμβρίου 2013, σχετικά με τις έρευνες που πραγματοποιούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) (
ΕΕ 2013, L 248, σ. 1
).
Η αιτιολογική σκέψη 10 του κανονισμού 1073/1999 προέβλεπε τα ακόλουθα:
«[εκτιμώντας] ότι οι έρευνες αυτές πρέπει να διεξάγονται σύμφωνα με τη συνθήκη, και ιδίως το πρωτόκολλο περί προνομίων και ασυλιών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, τηρώντας τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και το καθεστώς που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό […], καθώς και με πλήρη σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, και ιδίως της αρχής της ισότητας, του δικαιώματος του ενδιαφερομένου ατόμου να εκφραστεί για τα γεγονότα που το αφορούν και του δικαιώματος σύμφωνα με το οποίο τα συμπεράσματα μιας έρευνας πρέπει να βασίζονται μόνο σε στοιχεία με αποδεικτική αξία· ότι, για το σκοπό αυτό, τα θεσμικά όργανα, όργανα και οργανισμοί πρέπει να προβλέψουν τους όρους και τις λεπτομέρειες σύμφωνα με τις οποίες θα διεξάγονται οι εν λόγω εσωτερικές έρευνες· ότι, επομένως, θα πρέπει να τροποποιηθεί ο κανονισμός υπηρεσιακής κατάστασης, προκειμένου να προβλεφθούν τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των υπαλλήλων και του λοιπού προσωπικού σε θέματα εσωτερικών ερευνών».
Το άρθρο 4 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εσωτερικές έρευνες», προέβλεπε τα εξής:
«1.   Στους τομείς που αναφέρονται στο άρθρο 1, η [OLAF] πραγματοποιεί τις διοικητικές έρευνες εντός των θεσμικών οργάνων, οργάνων και οργανισμών […]
Οι εν λόγω εσωτερικές έρευνες διεξάγονται σύμφωνα με τους κανόνες των συνθηκών, και ιδίως του πρωτοκόλλου περί προνομίων και ασυλιών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, καθώς και του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, υπό τους όρους και σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπει ο παρών κανονισμός και τις αποφάσεις που λαμβάνει το κάθε θεσμικό όργανο, όργανο και οργανισμός. Τα θεσμικά όργανα συνεννοούνται μεταξύ τους ως προς το καθεστώς που θα θεσπίζουν [με] αυτές τις αποφάσεις.
[…]
5.   Όταν από τις έρευνες ανακύψει το ενδεχόμενο να ενέχεται προσωπικά κάποιο μέλος, διευθυντικό στέλεχος, υπάλληλος ή μέλος του λοιπού προσωπικού, ενημερώνεται σχετικά το οικείο θεσμικό όργανο, όργανο ή οργανισμός.
Σε περιπτώσεις στις οποίες χρειάζεται η τήρηση απόλυτης μυστικότητας για τους σκοπούς της έρευνας ή απαιτείται η προσφυγή σε μέσα έρευνας που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα εθνικής δικαστικής αρχής, οι πληροφορίες αυτές μπορούν να δίδονται σε μεταγενέστερο στάδιο.
[…]»
Το άρθρο 9 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Έκθεση της έρευνας και συνέχεια που δίδεται στις έρευνες», όριζε τα εξής:
«1.   Μετά το πέρας της έρευνας που διεξήγαγε, η [OLAF] καταρτίζει, υπό την εποπτεία του διευθυντή, έκθεση που προσδιορίζει ιδίως τα διαπιστωθέντα περιστατικά, την ενδεχόμενη οικονομική ζημία, και τα συμπεράσματα της έρευνας, συμπεριλαμβανομένων των συστάσεων του διευθυντή της [OLAF] για τη συνέχεια που θα πρέπει να δοθεί.
2.   Οι εκθέσεις αυτές καταρτίζονται, λαμβάνοντας υπόψη τις διαδικαστικές απαιτήσεις που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο του οικείου κράτους μέλους. Οι εκθέσεις που καταρτίζονται με τον τρόπο αυτό αποτελούν, όπως οι διοικητικές εκθέσεις που καταρτίζονται από τους εθνικούς διοικητικούς ελεγκτές και υπό τους ιδίους όρους, αποδεικτικά στοιχεία παραδεκτά στις διοικητικές ή δικαστικές διαδικασίες του κράτους μέλους, στο οποίο η χρησιμοποίησή τους αποβαίνει αναγκαία. Υπόκεινται στους ίδιους κανόνες εκτίμησης με εκείνους που εφαρμόζονται στις διοικητικές εκθέσεις τις καταρτιζόμενες από τους εθνικούς διοικητικούς ελεγκτές και έχουν ισότιμο κύρος με αυτές.
3.   Οι εκθέσεις που καταρτίζονται μετά από εξωτερική έρευνα και κάθε συναφές χρήσιμο έγγραφο, διαβιβάζονται στις αρμόδιες αρχές των οικείων κρατών μελών, σύμφωνα με τις ρυθμίσεις σχετικά με τις εξωτερικές έρευνες.
4.   Οι εκθέσεις που καταρτίζονται μετά από εσωτερική έρευνα και κάθε συναφές χρήσιμο έγγραφο, διαβιβάζονται στο οικείο θεσμικό όργανο, όργανο ή οργανισμό. Τα θεσμικά όργανα, όργανα και οργανισμοί δίνουν στις εσωτερικές έρευνες τη συνέχεια, ιδίως πειθαρχική και δικαστική, την οποία απαιτούν τα αποτελέσματα των ερευνών αυτών, και ενημερώνουν σχετικά το διευθυντή της [OLAF], εντός προθεσμίας που ορίζει αυτός στα συμπεράσματα της έκθεσής του, για τη συνέχεια που δίνουν στις έρευνες.»
Το άρθρο 10 του κανονισμού 1073/1999, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διαβίβαση πληροφοριών από την [OLAF]», όριζε τα εξής:
«1.   Με την επιφύλαξη των άρθρων 8, 9 και 11 του παρόντος κανονισμού και των διατάξεων του κανονισμού (Ευρατόμ, ΕΚ) 2185/96 [του Συμβουλίου, της 11ης Νοεμβρίου 1996, σχετικά με τους ελέγχους και εξακριβώσεις που διεξάγει επιτοπίως η Επιτροπή με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων από απάτες και λοιπές παρατυπίες (
ΕΕ 1996, L 292, σ. 2
)], η [OLAF] δύναται να διαβιβάσει, ανά πάσα στιγμή, στις αρμόδιες αρχές των οικείων κρατών μελών πληροφορίες που έχει συλλέξει κατά τη διάρκεια των εξωτερικών ερευνών.
2.   Με την επιφύλαξη των άρθρων 8, 9 και 11 του παρόντος κανονισμού, ο διευθυντής της [OLAF] διαβιβάζει στις δικαστικές αρχές του οικείου κράτους μέλους τις πληροφορίες που συνέλεξε η [OLAF] κατά τη διάρκεια των εσωτερικών ερευνών σχετικά με πράξεις που μπορούν να επισύρουν ποινική δίωξη. Υπό την επιφύλαξη των απαιτήσεων της έρευνας, ενημερώνει ταυτόχρονα το οικείο κράτος μέλος.
3.   Με την επιφύλαξη των άρθρων 8 και 9 του παρόντος κανονισμού, η [OLAF] δύναται να διαβιβάσει, ανά πάσα στιγμή, στο οικείο θεσμικό όργανο, όργανο ή οργανισμό, τις πληροφορίες που συνέλεξε κατά τη διάρκεια των εσωτερικών ερευνών.»
Η απόφαση 1999/396/ΕΚ, ΕΚΑΧ, Ευρατόμ
Η απόφαση 1999/396/ΕΚ, ΕΚΑΧ, Ευρατόμ, της Επιτροπής, της 2ας Ιουνίου 1999, σχετικά με τους όρους και τις λεπτομέρειες των εσωτερικών ερευνών στον τομέα της καταπολέμησης της απάτης, της δωροδοκίας και κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας επιζήμιας για τα συμφέροντα των Κοινοτήτων (
ΕΕ 1999, L 149, σ. 57
), προβλέπει στο άρθρο 4, το οποίο επιγράφεται «Ενημέρωση του ενδιαφερομένου», τα εξής:
«Στην περίπτωση που αποκαλύπτεται το ενδεχόμενο προσωπικής εμπλοκής μέλους, υπαλλήλου ή μέλους του λοιπού προσωπικού της Επιτροπής, ο ενδιαφερόμενος πρέπει να ενημερώνεται ταχέως, εφόσον από την ενημέρωση αυτή δεν υπάρχει κίνδυνος να θιγεί η έρευνα. Δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να εξαχθούν κατά τη λήξη της έρευνας συμπεράσματα που θα αφορούν ονομαστικά μέλος, υπάλληλο ή μέλος του λοιπού προσωπικού της Επιτροπής χωρίς να έχει δοθεί στον ενδιαφερόμενο η δυνατότητα να εκφρασθεί σχετικά με όλα τα πραγματικά περιστατικά που τον αφορούν.
Στις περιπτώσεις που είναι αναγκαία για τους σκοπούς της έρευνας η αυστηρή τήρηση του απορρήτου και απαιτείται η προσφυγή σε μέσα έρευνας που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα εθνικής δικαστικής αρχής, η υποχρέωση να δοθεί στο μέλος, τον υπάλληλο ή το μέλος του λοιπού προσωπικού της Επιτροπής η δυνατότητα να εκφρασθεί, μπορεί να αναβληθεί σε συμφωνία με τον πρόεδρο ή τον γενικό γραμματέα, της Επιτροπής, αντιστοίχως.»
Το ιστορικό της διαφοράς
Ο F. De Esteban Alonso είναι πρώην υπάλληλος της Επιτροπής, συνταξιούχος από 1ης Αυγούστου 2006, ο οποίος άσκησε, μεταξύ άλλων, καθήκοντα διευθυντή στη Διεύθυνση «Πληροφορική, Εκδόσεις και Εξωτερικές Σχέσεις» στη Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Eurostat), από 1ης Ιανουαρίου 1993 έως 31 Ιανουαρίου 1997, προτού τοποθετηθεί σε άλλες θέσεις εντός της Επιτροπής.
Για τη δημοσιοποίηση των στατιστικών δεδομένων, η Eurostat στηριζόταν στην Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (OPOCE). Η υπηρεσία αυτή είχε δημιουργήσει το 1996 ένα δίκτυο σημείων πώλησης, γνωστών ως «datashops». Οι σχέσεις μεταξύ της Eurostat, της OPOCE και κάθε datashop ρυθμίζονταν βάσει χρηματοδοτικών συμβάσεων. Εσωτερικός έλεγχος της Eurostat ο οποίος διενεργήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1999 ανέδειξε παρατυπίες στην οικονομική διαχείριση και δημιούργησε υπόνοιες υπεξαίρεσης κεφαλαίων. Στις 17 Μαρτίου 2000 επελήφθη της υπόθεσης η OLAF, η οποία κίνησε διαδικασίες έρευνας.
Στο πλαίσιο μιας εκ των ερευνών αυτών η οποία αφορούσε την υπόθεση «Eurostat-Datashop-Planistat», ο γενικός διευθυντής της OLAF διαβίβασε στις γαλλικές δικαστικές αρχές, με σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003, πληροφορίες σχετικά με πράξεις δυνάμενες να χαρακτηριστούν αξιόποινες (στο εξής: σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003). Στο σημείωμα αυτό μνημονεύονταν ονομαστικά μόνον οι Yves Franchet και Daniel Byk, αντιστοίχως γενικός διευθυντής και προϊστάμενος μονάδας στην Eurostat κατά την ημερομηνία του σημειώματος και κατά τον χρόνο των επίμαχων πραγματικών περιστατικών.
Στις 4 Απριλίου 2003 ο procureur de la République du tribunal de grande instance de Paris (εισαγγελέας του πρωτοδικείου Παρισιού, Γαλλία) κίνησε ποινική δίωξη για τα αδικήματα της αποδοχής και διάθεσης προϊόντων εγκλήματος και της συνέργειας σε απιστία. Στις 3 Απριλίου 2003 ο γενικός διευθυντής της OLAF είχε απευθύνει στον γενικό γραμματέα της Επιτροπής συγκεφαλαιωτικό υπόμνημα σχετικά με τις έρευνες που βρίσκονταν σε εξέλιξη όσον αφορά την Eurostat. Στις 10 Ιουλίου 2003 η Επιτροπή υπέβαλε μήνυση κατ’ αγνώστων ενώπιον του ως άνω εισαγγελέα και δήλωσε παράσταση πολιτικής αγωγής.
Στις 25 Σεπτεμβρίου 2003 η OLAF υπέβαλε την τελική έκθεσή της στην υπόθεση «Eurostat-Datashop-Planistat», η οποία διαβιβάστηκε στις γαλλικές δικαστικές αρχές. Ο F. De Esteban Alonso δεν κατονομαζόταν ούτε στην έκθεση αυτήν.
Στις 29 Ιανουαρίου 2004 η Επιτροπή, ανταποκρινόμενη σε αίτημα της γαλλικής εισαγγελίας, ενέκρινε την άρση της ασυλίας του F. De Esteban Alonso σύμφωνα με το άρθρο 17, δεύτερο εδάφιο, του πρωτοκόλλου περί προνομίων και ασυλιών. Ο ίδιος δεν ενημερώθηκε συναφώς.
Στις 9 Σεπτεμβρίου 2008, αφού εξετάστηκε ως μάρτυρας από τη γαλλική δικαστική αστυνομία, ο ενάγων τέθηκε υπό προσωρινή κράτηση και, την επομένη, του απαγγέλθηκαν κατηγορίες για το αδίκημα της απιστίας.
Στις 9 Σεπτεμβρίου 2013 ο juge d’instruction du tribunal de grande instance de Paris (ανακριτής δικαστής του πρωτοδικείου Παρισιού) εξέδωσε διάταξη περί μη απαγγελίας κατηγορίας (στο εξής: διάταξη περί μη απαγγελίας κατηγορίας) ως προς όλα τα πρόσωπα στα οποία είχε αποδοθεί αξιόποινη πράξη, του F. De Esteban Alonso συμπεριλαμβανομένου. Η Επιτροπή άσκησε κατά της διάταξης αυτής έφεση, την οποία απέρριψε το cour d’appel de Paris (εφετείο Παρισιού, Γαλλία) με απόφαση της 23ης Ιουνίου 2014. Εν συνεχεία, η Επιτροπή άσκησε αναίρεση κατά της τελευταίας αυτής απόφασης, την οποία απέρριψε το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Γαλλία) με απόφαση της 15ης Ιουνίου 2016.
Στις 15 Σεπτεμβρίου 2008, και εν συνεχεία στις 12 Δεκεμβρίου 2013, ο F. De Esteban Alonso υπέβαλε αιτήσεις αρωγής βάσει του άρθρου 24 του Κανονισμού Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΚΥΚ), τις οποίες η Επιτροπή απέρριψε. Κατά της δεύτερης απορριπτικής απόφασης ο ενάγων άσκησε προσφυγή-αγωγή, την οποία το Δικαστήριο Δημόσιας Διοίκησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέρριψε με τη διάταξη της 15ης Ιουλίου 2015, De Esteban Alonso κατά Επιτροπής (
F‑35/15
,
EU:F:2015:87
), η οποία επικυρώθηκε από το Γενικό Δικαστήριο κατ’ αναίρεση με απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2016, De Esteban Alonso κατά Επιτροπής (
T‑557/15 P
, μη δημοσιευθείσα,
EU:T:2016:456
).
Στις 22 Δεκεμβρίου 2016 ο F. De Esteban Alonso υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 90, παράγραφος 1, του ΚΥΚ, αίτημα αποκατάστασης της ζημίας που είχε υποστεί εξαιτίας της συμπεριφοράς της OLAF και της Επιτροπής. Η αρμόδια για τους διορισμούς αρχή απέρριψε το αίτημα αυτό ως αβάσιμο και ο ενδιαφερόμενος υπέβαλε διοικητική ένσταση κατά της απορριπτικής απόφασης. Με απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2017, η εν λόγω αρχή απέρριψε την ένσταση.
Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 28 Φεβρουαρίου 2018, ο F. De Esteban Alonso άσκησε αγωγή δυνάμει του άρθρου 270 ΣΛΕΕ με αίτημα την επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης και αποζημίωσης για τη σωματική βλάβη και την περιουσιακή ζημία που ισχυρίστηκε ότι υπέστη συνεπεία πλημμελειών εκ μέρους της OLAF και της Επιτροπής, αφενός, λόγω του ότι δεν είχε τύχει ακροάσεως πριν από τη διαβίβαση των εις βάρος του αποδεικτικών στοιχείων στις γαλλικές δικαστικές αρχές και, αφετέρου, λόγω του ότι η Επιτροπή συνέχισε αδικαιολόγητα την ποινική διαδικασία εις βάρος του. Ο ενδιαφερόμενος αποτίμησε την εν λόγω ηθική βλάβη και ζημία στο ποσό των 1102291,68 ευρώ.
Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι, όσον αφορά ένα μέρος της ηθικής βλάβης, πληρούνταν οι τρεις προϋποθέσεις οι οποίες στοιχειοθετούν την εξωσυμβατική ευθύνη της Ένωσης, ήτοι ο παράνομος χαρακτήρας της προσαπτόμενης στα θεσμικά όργανα συμπεριφοράς, το υποστατό της ζημίας και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της συμπεριφοράς αυτής και της προβαλλόμενης ζημίας. Ως εκ τούτου, έκανε εν μέρει δεκτή την αγωγή του ενδιαφερομένου ως προς αυτό το κεφάλαιο της ηθικής βλάβης και υποχρέωσε την Επιτροπή να καταβάλει σε αυτόν το ποσό των 62000 ευρώ.
Όσον αφορά τον παράνομο χαρακτήρα της συμπεριφοράς της OLAF και της Επιτροπής, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, πρώτον, ότι η OLAF είχε παραβεί το άρθρο 4, πρώτο εδάφιο, της απόφασης 1999/396 και ότι είχε προσβάλει τα δικαιώματα άμυνας του F. De Esteban Alonso κατά τη διαβίβαση του φακέλου «Eurostat-Datashop-Planistat» στις γαλλικές δικαστικές αρχές ή ότι, πάντως, δεν είχε τηρήσει την υποχρέωσή της να τον ενημερώσει σύμφωνα με τη διάταξη αυτή. Λαμβανομένων υπόψη των καθηκόντων που ασκούσε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, ο ενδιαφερόμενος θα έπρεπε «να έχει τύχει της ιδίας μεταχειρίσεως» με τα πρόσωπα «τα οποία αφορούν ονομαστικά» τα συμπεράσματα στα οποία είχε καταλήξει η OLAF κατά τη λήξη της έρευνάς της, κατά την έννοια του άρθρου 4, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, της εν λόγω απόφασης, ή, εν πάση περιπτώσει, θα έπρεπε να έχει θεωρηθεί ότι είχε προσωπική εμπλοκή στα πραγματικά περιστατικά της έρευνας αυτής και, ως εκ τούτου, θα έπρεπε να έχει ενημερωθεί ταχέως, κατά την έννοια του άρθρου 4, πρώτο εδάφιο, πρώτη περίοδος, της ίδιας απόφασης. Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή είχε παραβεί το άρθρο 9, παράγραφος 4, του κανονισμού 1073/1999, καθόσον δήλωσε παράσταση πολιτικής αγωγής και υπέβαλε μηνύσεις ενώπιον των γαλλικών δικαστηρίων πριν από την έκδοση της τελικής έκθεσης της OLAF, ενώ δεν διέθετε επαρκή αποδεικτικά στοιχεία.
Όσον αφορά την ηθική βλάβη που είχε υποστεί ο F. De Esteban Alonso και την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ των ως άνω παράνομων πράξεων και της βλάβης αυτής, πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το γεγονός ότι η Επιτροπή δήλωσε παράσταση πολιτικής αγωγής και υπέβαλε μήνυση ενώπιον των γαλλικών δικαστικών αρχών πριν από την περάτωση της έρευνας της OLAF είχε θίξει την τιμή και την επαγγελματική υπόληψή του. Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το γεγονός ότι η OLAF είχε διαβιβάσει το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003 στις εν λόγω αρχές, χωρίς να έχει δώσει προηγουμένως τη δυνατότητα στον F. De Esteban Alonso να εκφράσει την άποψή του ή τουλάχιστον να ενημερωθεί σχετικά, είχε προκαλέσει σε αυτόν ηθική βλάβη, καθόσον του είχε στερήσει τη δυνατότητα να υπερασπιστεί τον εαυτό του και να εκφράσει την άποψή του σε σχέση με τα πραγματικά περιστατικά για τα οποία είχε κινηθεί η δίωξη εις βάρος του.
Τα αιτήματα των διαδίκων ενώπιον του Δικαστηρίου
Με την αίτηση αναιρέσεως, η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να απορρίψει την αγωγή που άσκησε πρωτοδίκως ο F. De Esteban Alonso και να τον καταδικάσει στο σύνολο των δικαστικών εξόδων και των δύο βαθμών δικαιοδοσίας.
Ο F. De Esteban Alonso ζητεί να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως και, σε περίπτωση που αναιρεθεί η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να γίνει δεκτή στο σύνολό της η αγωγή που άσκησε ο ίδιος ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Επιπλέον, ζητεί να καταδικαστεί η Επιτροπή στο σύνολο των δικαστικών εξόδων.
Επί της αιτήσεως αναιρέσεως
Προς στήριξη των αιτημάτων της, η Επιτροπή προβάλλει τρεις λόγους αναιρέσεως.
Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Ο πρώτος λόγος αναιρέσεως αντλείται από πλάνη περί τον νομικό χαρακτηρισμό στην οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο κρίνοντας ότι ο F. De Esteban Alonso έπρεπε να εξομοιωθεί με τα πρόσωπα τα οποία αφορά ονομαστικά το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003 ή ότι έπρεπε τουλάχιστον να θεωρηθεί ότι είχε προσωπική εμπλοκή στις προσαπτόμενες πράξεις και ότι, για τον λόγο αυτόν, έπρεπε να ενημερωθεί σχετικά με τις έρευνες που μπορούσαν να τον ενοχοποιήσουν, σύμφωνα με το άρθρο 4 της απόφασης 1999/396 της Επιτροπής. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι ο ενδιαφερόμενος δεν εμπίπτει σε καμία από τις δύο αυτές κατηγορίες προσώπων.
Το εν λόγω θεσμικό όργανο υποστηρίζει ότι το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003 δεν κατονόμαζε τον F. De Esteban Alonso και ότι, εξάλλου, η OLAF δεν διέθετε το 2003 στοιχεία από τα οποία να μπορεί να συναχθεί η προσωπική εμπλοκή του ενδιαφερομένου. Με την απόφασή του της 8ης Ιουλίου 2008, Franchet και Byk κατά Επιτροπής (
T‑48/05
,
EU:T:2008:257
), το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι δύο εμπλεκόμενοι στην υπόθεση εκείνη υπάλληλοι έπρεπε να ενημερωθούν για τον λόγο και μόνον ότι το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003 περιείχε συμπεράσματα που τους αφορούσαν ονομαστικά. Αυτό ακριβώς τους διαφοροποιεί από τον F. De Esteban Alonso, ο οποίος δεν κατονομαζόταν στο σημείωμα αυτό.
Η αναιρεσείουσα ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο, για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο F. De Esteban Alonso έπρεπε, εντούτοις, να εξομοιωθεί με πρόσωπο το οποίο αφορούσαν ονομαστικά τα αποτελέσματα της έρευνας ή ότι είχε, τουλάχιστον, προσωπική εμπλοκή, όπως αναφέρεται αντίστοιχα στις σκέψεις 76 και 83 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στηρίχθηκε σε ένα σύνολο στοιχείων που ήταν άγνωστα στην OLAF κατά την ημερομηνία διαβίβασης του σημειώματος της 19ης Μαρτίου 2003 και που περιλαμβάνονταν μόνον στη διάταξη περί μη απαγγελίας κατηγορίας την οποία εξέδωσε ο εθνικός δικαστής μία δεκαετία αργότερα. Η νομιμότητα μιας πράξης, όμως, εκτιμάται βάσει των στοιχείων που ήταν γνωστά στον συντάκτη της κατά την ημερομηνία έκδοσής της. Κατά την αναιρεσείουσα, το Γενικό Δικαστήριο παρανόμως υποκατέστησε το θεσμικό όργανο εξετάζοντας τη νομιμότητα της συμπεριφοράς της Επιτροπής υπό το πρίσμα πραγματικών περιστατικών τα οποία αυτή δεν γνώριζε.
Κατά την ημερομηνία διαβίβασης του σημειώματος αυτού, το μόνο αποδεδειγμένο και αδιαμφισβήτητο γεγονός ήταν ότι ο F. De Esteban Alonso ήταν διευθυντής στην Eurostat από τον Ιανουάριο του 1993 έως τον Ιανουάριο του 1997, σε θέση η οποία μεσολαβούσε ιεραρχικώς μεταξύ δύο ύποπτων υπαλλήλων. Κατά την Επιτροπή, το γεγονός αυτό δεν αρκεί για να θεωρηθεί ούτε ότι «η προσωπική εμπλοκή [του ενδιαφερομένου] ήταν περισσότερο από πιθανή», κατά τη διατύπωση που χρησιμοποιήθηκε στη σκέψη 71 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ούτε ότι έπρεπε «να έχει τύχει της ιδίας μεταχειρίσεως με τα πρόσωπα τα οποία αφορούν ονομαστικώς τα συμπεράσματα της OLAF», όπως επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 77 της ίδιας απόφασης. Το δικαστήριο αυτό συγχέει τα πρόσωπα των οποίων η μαρτυρία μπορούσε να χρησιμεύσει στην έρευνα με εκείνα για τα οποία υπήρχαν αρκούντως σοβαρές υπόνοιες. Οι δύο αυτές κατηγορίες προσώπων, όμως, βρίσκονταν σε διαφορετικές νομικές καταστάσεις, ιδίως όσον αφορά τις διαδικαστικές εγγυήσεις. Ομοίως, κατά την ημερομηνία διαβίβασης του εν λόγω σημειώματος, η OLAF δεν διέθετε επαρκή στοιχεία ώστε να μπορεί να συναγάγει την «προσωπική εμπλοκή» του F. De Esteban Alonso. Κατά την αναιρεσείουσα πάντοτε, η «πιθανότητα προσωπικής εμπλοκής» δεν μπορεί να συναχθεί από τη διαπίστωση και μόνον ότι ο ενδιαφερόμενος κατείχε συγκεκριμένη θέση στην αντίστοιχη υπηρεσία.
Κατά τον F. De Esteban Alonso, μολονότι τα πορίσματα της έκθεσης της OLAF δεν τον «αφορούσαν ονομαστικά», εντούτοις δεν έπαυε να έχει «προσωπική εμπλοκή». Το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003 τον αφορούσε εμμέσως, πλην όμως κατ’ ανάγκην, λαμβανομένης υπόψη της ιδιότητάς του ως διευθυντή πληροφορικής, δημοσιεύσεων και εξωτερικών σχέσεων της Eurostat και ως ιεραρχικώς προϊσταμένου του D. Byk. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον δημιουργήθηκε φάκελος έρευνας για τον ίδιο στις 4 Απριλίου 2013, μετά τη διαβίβαση του σημειώματος αυτού από την OLAF στις γαλλικές δικαστικές αρχές. Επίσης, του απαγγέλθηκαν κατηγορίες βάσει των πληροφοριών που περιέχονταν στο εν λόγω σημείωμα. Σε αντίθεση με όσα υποστηρίζει η Επιτροπή με την αίτηση αναιρέσεως, το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε σε στοιχεία που περιέχονται στο ίδιο σημείωμα και απλώς επιβεβαιώθηκαν με τη διάταξη περί μη απαγγελίας κατηγορίας.
Με το υπόμνημά της απαντήσεως, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003 δεν περιέχει καμιά έμμεση αναφορά στον F. De Esteban Alonso. Κατά την ημερομηνία εκείνη δεν είχε αποδειχθεί καμία σχέση, έστω και έμμεση, μεταξύ του ενδιαφερομένου και του αντικειμένου της έρευνας.
Με το υπόμνημα ανταπαντήσεως, ο F. De Esteban Alonso επισημαίνει ότι η Επιτροπή τον είχε απαλλάξει από το καθήκον εχεμύθειας, χωρίς να τον ενημερώσει συναφώς, ήδη από τις 29 Ιανουαρίου 2004, δηλαδή πολύ πριν κληθεί να παρουσιαστεί ενώπιον του ανακριτή, γεγονός που αποδεικνύει ότι η Επιτροπή είχε πλήρη γνώση του ότι ο ίδιος εμπλεκόταν εξαρχής με το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, η Επιτροπή προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι προέβη σε εσφαλμένο νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, κρίνοντας ότι το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003«αφορά ονομαστικά» τον F. De Esteban Alonso, κατά την έννοια του άρθρου 4, πρώτο εδάφιο, της αποφάσεως 1999/396, ή ότι συντρέχει τουλάχιστον «προσωπική εμπλοκή» του, κατά την έννοια της ίδιας διάταξης, και ότι αυτό συνεπαγόταν την υποχρέωση της OLAF να τον ενημερώσει για τα πραγματικά περιστατικά που μπορούσαν να του προσαφθούν.
Υπενθυμίζεται εκ προοιμίου ότι, κατά τη διάταξη αυτή, «[σ]την περίπτωση που αποκαλύπτεται το ενδεχόμενο προσωπικής εμπλοκής μέλους, υπαλλήλου ή μέλους του λοιπού προσωπικού της Επιτροπής, ο ενδιαφερόμενος πρέπει να ενημερώνεται ταχέως, εφόσον από την ενημέρωση αυτή δεν υπάρχει κίνδυνος να θιγεί η έρευνα», καθώς και ότι «[δ]εν μπορούν σε καμία περίπτωση να εξαχθούν κατά τη λήξη της έρευνας συμπεράσματα που θα αφορούν ονομαστικά μέλος, υπάλληλο ή μέλος του λοιπού προσωπικού της Επιτροπής χωρίς να έχει δοθεί στον ενδιαφερόμενο η δυνατότητα να εκφρασθεί σχετικά με όλα τα πραγματικά περιστατικά που τον αφορούν».
Η διάταξη αυτή διακρίνει μεταξύ δύο περιπτώσεων στις οποίες προσδίδει διαφορετικές έννομες συνέπειες. Αφενός, ο υπάλληλος της Επιτροπής τον οποίον αφορά ονομαστικά μια έρευνα της OLAF πρέπει να τύχει ακροάσεως προτού εξαχθούν συμπεράσματα που τον αφορούν κατά τη λήξη της έρευνας. Αφετέρου, ο υπάλληλος της Επιτροπής που έχει προσωπική εμπλοκή πρέπει να ενημερώνεται ταχέως, εφόσον δεν υπάρχει κίνδυνος να θιγεί η έρευνα.
Και στις δύο περιπτώσεις, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της απόφασης 1999/396, σχετικά με τους όρους και τις λεπτομέρειες των εσωτερικών ερευνών, ένας υπάλληλος της Επιτροπής μπορεί να εμπίπτει στις κατηγορίες του άρθρου 4 της απόφασης αυτής μόνον κατά τη διάρκεια έρευνας της OLAF και, το αργότερο, κατά τη λήξη της.
Όσον αφορά, πρώτον, την εξομοίωση του F. De Esteban Alonso προς τα πρόσωπα τα οποία αφορούν ονομαστικά τα συμπεράσματα της έρευνας, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι αυτός δεν κατονομάζεται στο σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003.
Επίσης, το Γενικό Δικαστήριο αναγνώρισε στον ενδιαφερόμενο την ιδιότητα του προσώπου το οποίο «αφορούν ονομαστικά» τα συμπεράσματα της έρευνας βάσει διασταλτικής ερμηνείας της έννοιας αυτής. Κατά τη σκέψη 77 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η εξομοίωση αυτή δικαιολογείται αν ληφθούν υπόψη τα καθήκοντα που ασκούσε ο F. De Esteban Alonso κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, τα οποία τον τοποθετούσαν ιεραρχικώς μεταξύ του άμεσου προϊσταμένου του Y. Franchet, διευθυντή της Eurostat, και του υφισταμένου του D. Byk, προϊσταμένου μονάδας, οι οποίοι κατονομάζονται αμφότεροι στο σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003.
Εντούτοις, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 40 και 41 των προτάσεών του, μια τόσο ευρεία ερμηνεία της έννοιας του υπαλλήλου τον οποίον «αφορούν ονομαστικά» τα συμπεράσματα θα κατέληγε σε σύγχυση μεταξύ της έννοιας αυτής και εκείνης του υπαλλήλου ή μέλους του λοιπού προσωπικού με «προσωπική εμπλοκή» και θα στερούσε από την πρακτική της αποτελεσματικότητα τη διάκριση μεταξύ των δύο αυτών περιπτώσεων την οποία εισάγει το άρθρο 4, πρώτο εδάφιο, της απόφασης 1999/396. Κατά συνέπεια, ο χαρακτηρισμός του F. De Esteban Alonso ως υπαλλήλου τον οποίον «αφορούν ονομαστικά» τα συμπεράσματα στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της διάταξης αυτής.
Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε σε εσφαλμένη ερμηνεία του άρθρου 4, πρώτο εδάφιο, της απόφασης 1999/396 και, συνεπώς, υπέπεσε σε εσφαλμένο νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, κρίνοντας ότι, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003«αφορούσε ονομαστικά» τον F. De Esteban Alonso.
Όσον αφορά, δεύτερον, τον χαρακτηρισμό του ενάγοντος ως υπαλλήλου με «προσωπική εμπλοκή στα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση υποθέσεως», στον οποίον προέβη επικουρικώς το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 83 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, επιβάλλονται οι ακόλουθες παρατηρήσεις.
Λαμβανομένου υπόψη, όπως προκύπτει από τη σκέψη 36 της παρούσας απόφασης, του χρονικού στοιχείου που συνδέεται με τον χαρακτηρισμό αυτόν, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορούσε, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, να στηριχθεί σε εκτιμήσεις που συνάγονται από τη διάταξη περί μη απαγγελίας κατηγορίας.
Από τις διαπιστώσεις επί των πραγματικών περιστατικών οι οποίες περιλαμβάνονται στις σκέψεις 75 και 76 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης απορρέει μόνον ότι από το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003 και από την τελική έκθεση της OLAF προκύπτει ότι ο F. De Esteban Alonso κατείχε σημαντική θέση στην ιεραρχία της Eurostat, η οποία τον τοποθετούσε μεταξύ δύο προσώπων που κατονομάζονταν στο σημείωμα αυτό και στην τελική έκθεση, καθώς και ότι το εν λόγω σημείωμα αναφερόταν στους εμπλεκόμενους «κοινοτικούς υπαλλήλους» χωρίς να τους προσδιορίζει σαφώς. Καίτοι από τα στοιχεία αυτά μπορούσε να συναχθεί ότι ο ενδιαφερόμενος ήταν σε θέση να παράσχει χρήσιμες πληροφορίες στο πλαίσιο ποινικής έρευνας, τα εν λόγω στοιχεία δεν αρκούσαν, αντιθέτως, για να θεωρηθεί ότι είχε «προσωπική εμπλοκή», ότι, δηλαδή, ήταν εν προκειμένω πιθανός συναυτουργός σε αδικήματα απάτης ή κατάχρησης εμπιστοσύνης για τη διάπραξη των οποίων υπήρχαν υπόνοιες.
Επισημαίνεται συναφώς ότι η προσωπική ευθύνη του F. De Esteban Alonso για τα προσαπτόμενα πραγματικά περιστατικά προέκυπτε τόσο ασαφώς από το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003, όπως και από την τελική έκθεση της OLAF, ώστε στον ενδιαφερόμενο απαγγέλθηκαν κατηγορίες από τις γαλλικές δικαστικές αρχές μόλις στις 9 Σεπτεμβρίου 2008 και μόνον αφού είχε εξεταστεί ως μάρτυρας. Η μήνυση κατ’ αγνώστων με δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής που κατέθεσε η Επιτροπή στις 10 Ιουλίου 2003 δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση την εκτίμηση αυτή, καθόσον δεν αφορούσε προσωπικώς τον ενδιαφερόμενο.
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε δεύτερη πλάνη κατά τον νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, όταν έκρινε ότι, βάσει των αποτελεσμάτων της έρευνας, έπρεπε να θεωρηθεί ότι ο F. De Esteban Alonso είχε προσωπική εμπλοκή στα πραγματικά περιστατικά που αποτέλεσαν αντικείμενο των ερευνών.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να γίνει δεκτός.
Επί του δεύτερου λόγου αναιρέσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως αντλείται από πλάνη περί το δίκαιο στην οποίαν υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο, όταν έκρινε, στις σκέψεις 97 έως 109 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι το άρθρο 9, παράγραφος 4, του κανονισμού 1073/1999 δεν επέτρεπε στην Επιτροπή να υποβάλει μήνυση ενώπιον των εθνικών δικαστικών αρχών και να δηλώσει παράσταση πολιτικής αγωγής πριν από την κατάθεση της τελικής έκθεσης της OLAF.
Πρώτον, το άρθρο 9, παράγραφος 4, του κανονισμού 1073/1999 προβλέπει απλώς ότι τα θεσμικά όργανα πρέπει να δίδουν στις έρευνες «τη συνέχεια, ιδίως πειθαρχική και δικαστική, την οποία απαιτούν τα αποτελέσματα των ερευνών αυτών» και δεν εμποδίζει την Επιτροπή να προσφεύγει στα εθνικά ποινικά δικαστήρια πριν από την περάτωση της έρευνας της OLAF.
Δεύτερον, η ερμηνεία στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στην οξύμωρη και μη προβλεπόμενη από τα νομοθετικά κείμενα κατάσταση, κατά την οποία, αν δεν εκκρεμεί έρευνα της OLAF, τα θεσμικά όργανα είναι απολύτως ελεύθερα να υποβάλουν μήνυση ανά πάσα στιγμή, ενώ στερούνται αυτομάτως το δικαίωμα αυτό από την έναρξη έρευνας της OLAF και μέχρι το πέρας της έρευνας αυτής.
Τρίτον, η μήνυση ουδόλως έχει οριστικό χαρακτήρα και μπορεί ανά πάσα στιγμή να τροποποιηθεί.
Τέταρτον, το δικαίωμα της Επιτροπής να υποβάλει μήνυση με δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής απορρέει ευθέως από το πρωτογενές δίκαιο, διότι κατοχυρώνεται στο άρθρο 335 ΣΛΕΕ, κατά το οποίο η Ένωση, όπως «αντιπροσωπεύεται από την Επιτροπή», «έχει […] την ευρύτερη δυνατή νομική ικανότητα που αναγνωρίζεται από τις εθνικές νομοθεσίες στα νομικά πρόσωπα […] [και] δύναται ιδίως […] να παρίσταται ενώπιον δικαστηρίου». Η ευχέρεια αυτή δεν μπορεί να περιοριστεί με κανέναν τρόπο από πράξη του παράγωγου δικαίου. Επομένως, η Επιτροπή πρέπει να έχει τη δυνατότητα να υποβάλει μήνυση ανά πάσα στιγμή, αν το κρίνει σκόπιμο και εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες από το εθνικό δίκαιο προϋποθέσεις.
Πέμπτον, στη σκέψη 100 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε εσφαλμένως από το άρθρο 25 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ ότι η διαβίβαση πληροφοριών σε δικαστική αρχή που επιτρέπει την κίνηση ή τη διεύρυνση εθνικής ποινικής διαδικασίας δεν μπορούσε να πραγματοποιηθεί πριν από την περάτωση της έρευνας της OLAF.
Έκτον, πέραν της εσφαλμένης ερμηνείας του άρθρου 9, παράγραφος 4, του κανονισμού 1073/1999 στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχει βάσιμος λόγος περιορισμού της δυνατότητας της Επιτροπής να υποβάλει μήνυση ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Πρώτον, κατά το γαλλικό δίκαιο, πέραν των περιπτώσεων στις οποίες ο μηνυτής διαθέτει επαρκείς αποδείξεις ώστε να προσφύγει απευθείας στον ποινικό δικαστή με άμεση κλήτευση, η μήνυση είναι το μόνο μέσο αποκατάστασης της ζημίας που προβάλλει ο μηνυτής. Δεύτερον, κατά το γαλλικό δίκαιο, η μήνυση δεν υποβάλλεται κατ’ ανάγκην κατά εξατομικευμένων προσώπων. Μπορεί να ασκηθεί κατ’ αγνώστων, όπως ακριβώς έπραξε λαμβάνοντας τις προφυλάξεις της η Επιτροπή. Τρίτον, η υποβολή μήνυσης κατά την έναρξη της έρευνας μπορεί να είναι αναγκαία για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων της Επιτροπής, ανεξαρτήτως της απρόβλεπτης έκβασης της διοικητικής έρευνας επί της οποίας το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν έχει κανέναν έλεγχο, ιδίως όσον αφορά τη διάρκειά της. Κατά την Επιτροπή, η ερμηνεία στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο έχει στην πράξη ως συνέπεια τη μεταβίβαση της εξουσίας υποβολής μήνυσης στην OLAF, κάτι που ουδέποτε προέβλεψε ο νομοθέτης της Ένωσης.
Ο F. De Esteban Alonso υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στις σκέψεις 123 έως 125 της απόφασης της 8ης Ιουλίου 2008, Franchet και Byk κατά Επιτροπής (
T‑48/05
,
EU:T:2008:257
), ότι το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003 αφορούσε εσωτερική έρευνα. Βάσει ακριβώς του σημειώματος αυτού, όμως, ήρθη η ασυλία του και κλήθηκε να καταθέσει στο πλαίσιο της διαδικασίας διενέργειας διαδικαστικών πράξεων. Κατά συνέπεια, βάσει της απόφασης αυτής και των εσωτερικών διατάξεων της OLAF, έπρεπε να ενημερωθεί και να τοποθετηθεί σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά που τον αφορούσαν πριν από τη διαβίβαση του σημειώματος αυτού στις γαλλικές δικαστικές αρχές.
Οι εγγυήσεις που συνδέονται με την πειθαρχική διαδικασία πρέπει να εφαρμόζονται υποχρεωτικά, πολλώ δε μάλλον όταν η συνέχεια μιας εσωτερικής έρευνας καταλήγει στην προσφυγή σε εθνική δικαστική αρχή. Η υποχρέωση αναμονής των πορισμάτων της έκθεσης εσωτερικής έρευνας πριν την προσφυγή στο δικαστήριο, καθώς και η υποχρέωση να παρασχεθεί στο πρόσωπο που αποτελεί το αντικείμενο της έρευνας αυτής η δυνατότητα να ενημερωθεί για τις αιτιάσεις που του προσάπτονται αποτελούν ουσιώδεις διαδικαστικές εγγυήσεις για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και δεν στερούν από την Επιτροπή το δικαίωμά της σε αποτελεσματική δικαστική προστασία. Ως εκ τούτου, κατά την Επιτροπή, η σκέψη 109 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ενέχει πλάνη περί το δίκαιο.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Υπενθυμίζεται εκ προοιμίου ότι, κατά το άρθρο 9, παράγραφος 4, του κανονισμού 1073/1999, «[o]ι εκθέσεις που καταρτίζονται μετά από εσωτερική έρευνα και κάθε συναφές χρήσιμο έγγραφο, διαβιβάζονται στο οικείο θεσμικό όργανο, όργανο ή οργανισμό. Τα θεσμικά όργανα, όργανα και οργανισμοί δίνουν στις εσωτερικές έρευνες τη συνέχεια, ιδίως πειθαρχική και δικαστική, την οποία απαιτούν τα αποτελέσματα των ερευνών αυτών, και ενημερώνουν σχετικά τον διευθυντή της [OLAF], εντός προθεσμίας που ορίζει αυτός στα συμπεράσματα της έκθεσής του, για τη συνέχεια που δίνουν στις έρευνες».
Κατ’ αρχάς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όπως επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 100 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ούτε η προαναφερθείσα διάταξη ούτε καμία άλλη διάταξη απαγορεύει ρητώς στο οικείο θεσμικό όργανο να προσφεύγει στη δικαστική αρχή πριν από το πέρας της έρευνας της OLAF, αν θεωρεί ότι διαθέτει πληροφορίες ή στοιχεία που μπορούν να δικαιολογήσουν την έναρξη δικαστικής έρευνας ή ενδέχεται να συνιστούν αποδεικτικά στοιχεία χρήσιμα για μια τέτοια έρευνα.
Εν συνεχεία, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 59 των προτάσεών του, τέτοια απαγόρευση δεν μπορεί να συναχθεί ούτε από το γράμμα του άρθρου 9, παράγραφος 4, του κανονισμού 1073/1999. Η διάταξη αυτή προβλέπει μόνον την υποχρέωση του οικείου θεσμικού οργάνου να δώσει στις εσωτερικές έρευνες της OLAF τη συνέχεια, ιδίως δικαστική, την οποίαν απαιτούν τα αποτελέσματα των ερευνών αυτών και δεν έχει ως αντικείμενο να περιορίσει την εξουσία της Επιτροπής να κινήσει δικαστική δίωξη πριν από το πέρας της έρευνας της OLAF ή να μετάσχει σε ένδικη διαδικασία, ιδίως ως πολιτικώς ενάγουσα.
Τέλος, ούτε η περίσταση, ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένη, ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να κινήσει την πειθαρχική διαδικασία πριν από την περάτωση των ερευνών της OLAF ούτε το άρθρο 25 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ, το οποίο ορίζει ότι, «[ε]άν ο υπάλληλος διώκεται ποινικώς για τις ίδιες πράξεις, η οριστική απόφαση λαμβάνεται μόνον αφού η απόφαση που εκδόθηκε από το δικαστήριο καταστεί αμετάκλητη», αφορούν το ζήτημα αν ένα θεσμικό όργανο όπως η Επιτροπή μπορεί να υποβάλει μήνυση ενώπιον της εθνικής δικαστικής αρχής πριν από την περάτωση της έρευνας της OLAF. Κατά συνέπεια, κακώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι μπορούσε να αντλήσει επιχειρήματα υπέρ της ερμηνείας του άρθρου 9, παράγραφος 4, του κανονισμού 1073/1999 στην οποία προέβη.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, όταν έκρινε ότι το άρθρο 9, παράγραφος 4, του κανονισμού 1073/1999 απαγορεύει στην Επιτροπή να υποβάλει μήνυση με δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής ενώπιον εθνικού δικαστηρίου, προτού υποβληθεί η τελική έκθεση της OLAF.
Εντούτοις, καίτοι το άρθρο 9, παράγραφος 4, του κανονισμού 1073/1999 δεν περιορίζει το δικαίωμα της Επιτροπής να υποβάλει μήνυση κατά υπαλλήλου της, το εν λόγω θεσμικό όργανο πρέπει να λαμβάνει υπόψη το καθήκον αρωγής που υπέχει έναντι του υπαλλήλου. Το καθήκον αυτό αντικατοπτρίζει την ισορροπία των αμοιβαίων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που δημιούργησε ο Κανονισμός Υπηρεσιακής Κατάστασης στις σχέσεις μεταξύ της δημόσιας υπηρεσίας και των υπαλλήλων. Το καθήκον αυτό, καθώς και η αρχή της χρηστής διοικήσεως, επιβάλλουν στην αρμόδια αρχή, όταν κρίνει την κατάσταση ενός υπαλλήλου, να λαμβάνει υπόψη το σύνολο των στοιχείων που μπορούν να επηρεάσουν την απόφαση της, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο το συμφέρον της υπηρεσίας, αλλά και το συμφέρον του ενδιαφερομένου υπαλλήλου (αποφάσεις της 23ης Οκτωβρίου 1986, Schwiering κατά Ελεγκτικού Συνεδρίου,
321/85
,
EU:C:1986:408
, σκέψη
, και της 4ης Φεβρουαρίου 1987, Maurissen κατά Ελεγκτικού Συνεδρίου,
417/85
,
EU:C:1987:61
, σκέψη
).
Λαμβανομένου υπόψη του καθήκοντος αρωγής που υπέχει, όταν έχει κινηθεί έρευνα της OLAF η οποία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, η Επιτροπή δεν μπορεί να υποβάλει μήνυση κατά υπαλλήλου της χωρίς τον κίνδυνο να υποπέσει σε πλάνη εκτιμήσεως, εκτός εάν τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής είναι ήδη αρκούντως προβλέψιμα ώστε να μπορούν να προεξοφληθούν και εάν για την προσωπική εμπλοκή του εν λόγω υπαλλήλου δεν υπάρχει σχεδόν καμία αμφιβολία. Εν προκειμένω, πάντως, επισημαίνεται ότι δεν μπορεί να προσαφθεί στην Επιτροπή τέτοια μομφή, δεδομένου ότι η μήνυση με δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής την οποία υπέβαλε δεν αφορούσε τον F. De Esteban Alonso, αλλά στρεφόταν κατ’ αγνώστων.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως πρέπει επίσης να γίνει δεκτός.
Επί του τρίτου λόγου αναιρέσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, ο οποίος προβάλλεται επικουρικώς, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορούσε να δεχθεί την αγωγή αποζημίωσης του F. De Esteban Alonso, καθόσον δεν υπήρχε αρκούντως άμεση αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της συμπεριφοράς του θεσμικού οργάνου και της προβαλλόμενης ζημίας.
Κατά την απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2006, Tillack κατά Επιτροπής (
T‑193/04
,
EU:T:2006:292
, σκέψη
), οι τελικές εκθέσεις της OLAF αποτελούν απλώς συστάσεις ή γνώμες που δεν έχουν ως αποτέλεσμα να δεσμεύουν την εθνική δικαστική αρχή όσον αφορά τη συνέχεια που πρέπει να δοθεί σε αυτές. Στις εθνικές δικαστικές αρχές και μόνον απόκειται να αποφασίσουν για το είδος των ενεργειών που πρέπει να ακολουθήσουν. Παραπέμποντας στις σκέψεις 122 έως 125 της ίδιας απόφασης, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, για τον λόγο αυτόν, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι ο αναιρεσείων δεν απέδειξε την ύπαρξη αρκούντως άμεσης αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της διαβίβασης των πληροφοριών στις εθνικές δικαστικές αρχές στην οποία προέβη η OLAF, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1073/1999, και της προβαλλόμενης ζημίας. Η συλλογιστική αυτή πρέπει να εφαρμοστεί κατ’ αναλογίαν στη επίμαχη στην κρινόμενη υπόθεση μήνυση κατ’ αγνώστων με δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής της Επιτροπής.
Επιπλέον, ούτε το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003 ούτε η τελική έκθεση της OLAF κατονόμασαν τον F. De Esteban Alonso ούτε κατέστησαν δυνατή την ταυτοποίησή του ως συναυτουργού στις καταγγελλόμενες πράξεις. Εξάλλου, η Επιτροπή υπέβαλε μήνυση κατ’ αγνώστων και όχι κατά του ενδιαφερομένου. Μόνον μετά την παρέμβαση των εθνικών αρχών και την απόφαση, ακριβώς, να απαγγελθούν κατηγορίες ενεπλάκη άμεσα ο F. De Esteban Alonso. Επομένως, σε αντίθεση με όσα αναφέρονται στη σκέψη 131 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η διαβίβαση του σημειώματος της 19ης Μαρτίου 2003 δεν αποτελεί την αιτία του «αισθήματος αδικίας, αδυναμίας και απογοήτευσης» για το οποίο παραπονείται ο ενδιαφερόμενος. Εσφαλμένως επίσης το Γενικό Δικαστήριο καταλόγισε, με τη σκέψη 130 της απόφασης αυτής, την προσβολή της τιμής και της επαγγελματικής υπόληψης του F. De Esteban Alonso στη μήνυση της Επιτροπής και όχι στην εις βάρος του απαγγελία κατηγοριών από τις δικαστικές αρχές.
Ο F. De Esteban Alonso υπενθυμίζει ότι έχει ήδη γίνει δεκτή από τη νομολογία η ηθική βλάβη που οφείλεται στην κατάσταση αβεβαιότητας και ανησυχίας υπαλλήλου και παρατείνεται αδικαιολόγητα με απόφαση της Επιτροπής. Με την απόφασή του της 8ης Ιουλίου 2008, Franchet και Byk κατά Επιτροπής (
T‑48/05
,
EU:T:2008:257
), το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι οι ενάγοντες είχαν αισθήματα αδικίας και απογοήτευσης και ότι εθίγησαν η τιμή και η επαγγελματική τους υπόληψη λόγω της παράνομης συμπεριφοράς της OLAF και της Επιτροπής και, ως εκ τούτου, υποχρέωσε την Επιτροπή να αποκαταστήσει αυτή την ηθική βλάβη. Στην επίδικη υπόθεση, η απόφαση να κινηθεί η ένδικη διαδικασία, ενώ η εσωτερική έρευνα της OLAF δεν είχε ακόμη περατωθεί, στη συνέχεια να ασκηθεί έφεση κατά της διάταξης περί μη απαγγελίας κατηγοριών και αργότερα αναίρεση, ενώ η Επιτροπή δεν διέθετε αρκούντως ακριβή και λυσιτελή πληροφοριακά στοιχεία, προσέβαλε κατ’ ανάγκη βαρύτατα την τιμή και την επαγγελματική υπόληψη του ενδιαφερομένου.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατά τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο δεχόμενο την αγωγή αποζημίωσης του αναιρεσείοντος, ενώ δεν υφίσταται αιτιώδης συνάφεια μεταξύ, αφενός, της διαβίβασης του σημειώματος της 19ης Μαρτίου 2003 στις γαλλικές δικαστικές αρχές και της απόφασης της Επιτροπής να υποβάλει μήνυση κατ’ αγνώστων, χωρίς να ενημερώσει τον F. De Esteban Alonso, και, αφετέρου, της ηθικής βλάβης που αυτός επικαλείται.
Είναι αληθές ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 130 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι το γεγονός ότι η Επιτροπή υπέβαλε μήνυση με δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής ενώπιον των γαλλικών δικαστικών αρχών προτού περατωθεί η έρευνα της OLAF είχε προσβάλει την τιμή και την επαγγελματική υπόληψη του F. De Esteban Alonso και ότι η βλάβη αυτή οφειλόταν άμεσα στη συμπεριφορά της Επιτροπής. Στην επόμενη σκέψη της απόφασής του, το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε ότι το γεγονός ότι η OLAF διαβίβασε στις εν λόγω δικαστικές αρχές το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003 εμπλέκοντας τον ενδιαφερόμενο, χωρίς να του έχει δώσει προηγουμένως τη δυνατότητα να εκφράσει την άποψή του ή, τουλάχιστον, να ενημερωθεί σχετικά, του προκάλεσε ηθική βλάβη, καθόσον δεν κατέστη δυνατό ούτε να υπερασπιστεί τον εαυτό του ούτε να εκφράσει την άποψή του σε σχέση με τα πραγματικά περιστατικά για τα οποία ασκήθηκε δίωξη σε βάρος του, και ότι η βλάβη αυτή απέρρεε από την παράνομη συμπεριφορά της OLAF.
Εντούτοις, ούτε η προσβολή της τιμής και της επαγγελματικής υπόληψης του F. De Esteban Alonso ούτε το αίσθημα αδικίας, αδυναμίας και απογοήτευσης που αυτός είχε, κατά τη σκέψη 131 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, λόγω του ότι δεν του είχε δοθεί η δυνατότητα ακρόασης, αποτελούν άμεση συνέπεια της συμπεριφοράς της OLAF ή της Επιτροπής. Πράγματι, υπενθυμίζεται ότι το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003 δεν κατονόμαζε ούτε καθιστούσε δυνατή την ταυτοποίηση του ενδιαφερομένου και ότι η μήνυση της Επιτροπής, πέραν του ότι δεν στρεφόταν κατά του ίδιου, αλλά κατ’ αγνώστων, δεν τον κατονόμαζε περαιτέρω. Αντιθέτως, η απαγγελία κατηγοριών εις βάρος του F. De Esteban Alonso, η οποία αποφασίστηκε από τις γαλλικές αρχές το 2008, και στη συνέχεια η δίκη του ήταν αυτές που προκάλεσαν άμεσα τις προβαλλόμενες ζημίες.
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως δέχθηκε την ύπαρξη άμεσης αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της συμπεριφοράς της OLAF και της Επιτροπής κατά το έτος 2003 και της ηθικής βλάβης που υπέστη ο ενδιαφερόμενος.
Ως εκ τούτου, ο τρίτος λόγος αναιρέσεως πρέπει επίσης να γίνει δεκτός.
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση πρέπει να αναιρεθεί.
Επί της αγωγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου
Κατά το άρθρο 61, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε περίπτωση αναίρεσης της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου, το Δικαστήριο μπορεί να αποφανθεί το ίδιο οριστικά επί της διαφοράς, εφόσον είναι ώριμη προς εκδίκαση.
Εν προκειμένω, το Δικαστήριο αποφαίνεται οριστικά επί της υπό κρίση διαφοράς, η οποία είναι ώριμη προς εκδίκαση.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η OLAF δεν διέπραξε παρανομία αποφασίζοντας να διαβιβάσει στις εθνικές δικαστικές αρχές το σημείωμα της 19ης Μαρτίου 2003 και ότι η Επιτροπή δεν παρέβη το άρθρο 9, παράγραφος 4, του κανονισμού 1073/1999 υποβάλλοντας στις αρχές αυτές μήνυση με δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής στις 10 Ιουλίου του ίδιου έτους. Εξάλλου, όπως έκρινε το Γενικό Δικαστήριο, ο ενάγων δεν αποδεικνύει επαρκώς κατά νόμον ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πταίσμα αμφισβητώντας ενώπιον των γαλλικών ποινικών δικαστηρίων, κατ’ έφεση και στη συνέχεια κατ’ αναίρεση, τη διάταξη περί μη απαγγελίας κατηγορίας.
Κατά συνέπεια, δεν πληρούται η πρώτη προϋπόθεση για τη θεμελίωση της ευθύνης της Ένωσης, δηλαδή ο παράνομος χαρακτήρας της συμπεριφοράς που προσάπτεται στα θεσμικά όργανα. Επομένως, η αγωγή πρέπει να απορριφθεί, χωρίς να χρειάζεται να εξεταστούν οι λοιπές προϋποθέσεις θεμελίωσης της ευθύνης της Ένωσης.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 184, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, όταν η αίτηση αναιρέσεως γίνεται δεκτή και το Δικαστήριο κρίνει το ίδιο οριστικά τη διαφορά, αυτό αποφαίνεται επί των εξόδων.
Εν προκειμένω, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ο ενάγων κατηγορήθηκε στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας η οποία κινήθηκε από την OLAF και την Επιτροπή, διήρκεσε οκτώ έτη και κατέληξε στην πλήρη κατάργηση της δίκης. Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να οριστεί ότι κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα, τόσο της διαδικασίας σε πρώτο βαθμό όσο και της κατ’ αναίρεση δίκης.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφασίζει:

1)
Αναιρεί την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 11ης Ιουνίου 2019, De Esteban Alonso κατά Επιτροπής (
T‑138/18
,
EU:T:2019:398
).

2)
Απορρίπτει την αγωγή στην υπόθεση T‑138/18.

3)
Κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα, τόσο της διαδικασίας σε πρώτο βαθμό όσο και της κατ’ αναίρεση δίκης.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.