CELEX: 62019CJ0677
Προδικαστική παραπομπή
Αρχές του δικαίου της Ένωσης
Αρχή της καλόπιστης συνεργασίας
Αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας
Επιστροφή φόρων που εισπράχθηκαν από κράτος μέλος κατά παράβαση του δικαίου της Ένωσης
Προθεσμία για την υποβολή αιτήσεων επιστροφής τέτοιων φόρων
Έλλειψη αντίστοιχης προθεσμίας για την επιστροφή ποσών που εισέπραξε το εν λόγω κράτος μέλος κατά παράβαση του εθνικού δικαίου

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των αρχών της καλόπιστης συνεργασίας, της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας, οι οποίες αποτελούν αρχές του δικαίου της Ένωσης.
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, της SC Valoris SRL (στο εξής: Valoris) και, αφετέρου, της Direcţia Generală Regională a Finanţelor Publice Craiova – Administraţia Judeţeană a Finanţelor Publice Vâlcea (περιφερειακής γενικής διεύθυνσης δημοσίων οικονομικών Craiova – νομαρχιακή υπηρεσία δημοσίων οικονομικών Vâlcea, Ρουμανία) (στο εξής: νομαρχιακή υπηρεσία δημοσίων οικονομικών Vâlcea) και της Administraţia Fondului pentru Mediu (διοίκησης του Ταμείου για το περιβάλλον, Ρουμανία), σχετικά με την επιστροφή ποσού που καταβλήθηκε από την ανωτέρω εταιρία για περιβαλλοντικό σήμα μηχανοκίνητων οχημάτων, φόρος ο οποίος κρίθηκε ασύμβατος προς το δίκαιο της Ένωσης σε χρόνο μεταγενέστερο της καταβολής του.
Το νομικό πλαίσιο
Η OUG 9/2013
Η Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 9/2013 privind timbrul de mediu pentru autovehicule (πράξη νομοθετικού περιεχομένου αριθ. 9/2013, περί του περιβαλλοντικού σήματος για τα μηχανοκίνητα οχήματα) της 19ης Φεβρουαρίου 2013 (
Monitorul Oficial al României
, μέρος I, αριθ. 119 της 4ης Μαρτίου 2013, στο εξής: OUG 9/2013), ίσχυσε από τις 15 Μαρτίου 2013 έως τις 31 Ιανουαρίου 2017.
Το άρθρο 4 της OUG 9/2013 προέβλεπε τα εξής:
«Η καταβολή για το [περιβαλλοντικό] σήμα [για τα μηχανοκίνητα οχήματα] γίνεται άπαξ:
a)
κατά την καταχώριση στα μητρώα των αρμόδιων αρχών, σύμφωνα με τα οριζόμενα στον νόμο, της κτήσεως του δικαιώματος κυριότητας επί μηχανοκινήτου οχήματος από τον πρώτο κύριο του οχήματος στη Ρουμανία και κατά τη χορήγηση πιστοποιητικού ταξινομήσεως και αριθμού κυκλοφορίας·
[…]».
Η OUG 52/2017
Η Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 52/2017 privind restituirea sumelor reprezentând taxa specială pentru autoturisme și autovehicule, taxa pe poluare pentru autovehicule, taxa pentru emisiile poluante provenite de la autovehicule şi timbrul de mediu pentru autovehicule (πράξη νομοθετικού περιεχομένου αριθ. 52/2017, περί της επιστροφής των ποσών που καταβλήθηκαν ως ειδικός φόρος για τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσεως και τα μηχανοκίνητα οχήματα, ως φόρος λόγω ρυπάνσεως για τα μηχανοκίνητα οχήματα, ως φόρος λόγω ρυπογόνων εκπομπών από μηχανοκίνητα οχήματα και ως τέλος περιβαλλοντικού σήματος για τα μηχανοκίνητα οχήματα), της 4ης Αυγούστου 2017 (
Monitorul Oficial al României
, μέρος I, αριθ. 644 της 7ης Αυγούστου 2017, στο εξής: OUG 52/2017), τέθηκε σε ισχύ στις 7 Αυγούστου 2017.
Κατά το άρθρο 1 της OUG 52/2017:
«1)   Οι φορολογούμενοι που έχουν καταβάλει τον ειδικό φόρο αυτοκινήτων ιδιωτικής χρήσεως και μηχανοκινήτων οχημάτων που προβλέπεται στα άρθρα 214
–214
του νόμου 571/2003 περί φορολογικού κώδικα, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε μεταγενέστερα, τον φόρο λόγω ρυπάνσεως για τα μηχανοκίνητα οχήματα, που προβλέπεται από την πράξη νομοθετικού περιεχομένου 50/2008 περί επιβολής φόρου λόγω ρυπάνσεως για τα μηχανοκίνητα οχήματα, η οποία κυρώθηκε με τον νόμο 140/2011, τον φόρο λόγω ρυπογόνων εκπομπών από μηχανοκίνητα οχήματα, που προβλέπεται από τον νόμο 9/2012 περί φόρου λόγω ρυπογόνων εκπομπών από μηχανοκίνητα οχήματα, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε μεταγενέστερα, καθώς και το τέλος περιβαλλοντικού σήματος για τα μηχανοκίνητα οχήματα, που προβλέπεται από την [OUG] 9/2013 για τη θέσπιση τέλους περιβαλλοντικού σήματος για τα μηχανοκίνητα οχήματα, η οποία κυρώθηκε κατόπιν τροποποιήσεων και προσθηκών με τον νόμο 37/2014, όπως αυτός τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε μεταγενέστερα, και οι οποίοι δεν έχουν λάβει επιστροφή των σχετικών ποσών έως την έναρξη ισχύος της παρούσας πράξεως νομοθετικού περιεχομένου, δύνανται να ζητήσουν την επιστροφή τους, πλέον τόκων οφειλόμενων για το χρονικό διάστημα από την ημερομηνία εισπράξεως έως την ημερομηνία επιστροφής, κατόπιν υποβολής αιτήσεως στην αρμόδια κεντρική φορολογική αρχή. Το επιτόκιο είναι το προβλεπόμενο στο άρθρο 174, παράγραφος 5, του νόμου 207/2015 περί κώδικα φορολογικής δικονομίας, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε μεταγενέστερα.
2)   Το προβλεπόμενο στην παράγραφο 1 δικαίωμα των φορολογουμένων να ζητήσουν την επιστροφή γεννάται κατά την ημερομηνία ενάρξεως ισχύος της παρούσας πράξεως νομοθετικού περιεχομένου, ανεξάρτητα από τον χρόνο εισπράξεως του φόρου, αλλά, κατά παρέκκλιση από τη διάταξη του άρθρου 219 του νόμου 207/2015 [περί κώδικα φορολογικής δικονομίας], όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε, οι αιτήσεις επιστροφής υποβάλλονται, επί ποινή αποσβέσεως του σχετικού δικαιώματος, έως τις 31 Αυγούστου 2018 το αργότερο.
[…]»
Ο κώδικας φορολογικής δικονομίας
Το άρθρο 168 του legea nr. 207/2015 privind Codul de procedură fiscală (νόμου αριθ. 207/2015 περί κώδικα φορολογικής δικονομίας), της 20ής Ιουλίου 2015 (
Monitorul Oficial al României
, μέρος I, αριθ. 547 της 23ης Ιουλίου 2015, στο εξής: κώδικας φορολογικής δικονομίας), προβλέπει τα εξής:
«1)   Τα τυχόν αχρεωστήτως καταβληθέντα ή εισπραχθέντα ποσά επιστρέφονται, κατόπιν αιτήσεως του φορολογουμένου/καταβαλόντος.
[…]»
Κατά το άρθρο 219 του κώδικα φορολογικής δικονομίας:
«Η αξίωση του φορολογουμένου/καταβαλόντος περί επιστροφής πιστωτικού ποσού φόρου παραγράφεται εντός 5 ετών, η δε προθεσμία παραγραφής άρχεται από την 1η Ιανουαρίου του έτους που έπεται εκείνου κατά το οποίο γεννήθηκε η αξίωση περί επιστροφής.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
Στις 25 Αυγούστου 2014 η Valoris, εταιρία ρουμανικού δικαίου, κατέβαλε, ενόψει της πρώτης ταξινομήσεως στη Ρουμανία μεταχειρισμένου αυτοκινήτου οχήματος προερχόμενου από τις Κάτω Χώρες, φόρο ύψους 2451 ρουμανικών λέι (RON) (περίπου 510 ευρώ) για το «περιβαλλοντικό σήμα για τα μηχανοκίνητα οχήματα», σύμφωνα με το άρθρο 4, στοιχείο a, της OUG 9/2013.
Στις 7 Αυγούστου 2017 τέθηκε σε ισχύ η OUG 52/2017. Από την αιτιολογική της έκθεση προκύπτει ότι η κανονιστική αυτή πράξη εκδόθηκε κατόπιν της εκδόσεως των αποφάσεων της 9ης Ιουνίου 2016, Budişan (
C‑586/14
,
EU:C:2016:421
), της 30ής Ιουνίου 2016, Câmpean (
C‑200/14
,
EU:C:2016:494
), καθώς και της 30ής Ιουνίου 2016, Ciup (
C‑288/14
, μη δημοσιευθείσα,
EU:C:2016:495
), με τις οποίες το Δικαστήριο έκρινε ότι αντίκειται στις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης, και ιδίως στις διατάξεις του άρθρου 110 ΣΛΕΕ, μεγάλος αριθμός φόρων λόγω ρυπάνσεως που είχε επιβάλει η Ρουμανία στα μηχανοκίνητα οχήματα, μεταξύ των οποίων και ο φόρος που καταβάλλεται για το «περιβαλλοντικό σήμα».
Η OUG 52/2017 παρέσχε στους φορολογουμένους, δυνάμει της παραγράφου 1 του άρθρου 1, το δικαίωμα να ζητήσουν την επιστροφή των ποσών που είχαν καταβάλει για την πληρωμή των τεσσάρων φόρων που μνημονεύονται στον τίτλο της κανονιστικής αυτής πράξεως και οι οποίοι κρίθηκαν αντίθετοι προς το δίκαιο της Ένωσης (στο εξής, συλλήβδην: ρουμανικοί φόροι λόγω ρυπάνσεως), και επιπλέον την καταβολή των νόμιμων τόκων που οφείλονται για την περίοδο μεταξύ της ημερομηνίας εισπράξεως και της ημερομηνίας επιστροφής. Εντούτοις, κατά την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου, κατά παρέκκλιση από τις διατάξεις του άρθρου 219 του κώδικα φορολογικής δικονομίας, οι αιτήσεις αυτές έπρεπε να υποβληθούν στο αρμόδιο φορολογικό όργανο, επί ποινή αποσβέσεως του σχετικού δικαιώματος, το αργότερο μέχρι τις 31 Αυγούστου 2018.
Στις 6 Δεκεμβρίου 2018 η Valoris υπέβαλε αίτηση επιστροφής του ποσού που είχε καταβάλει για το περιβαλλοντικό σήμα για τα μηχανοκίνητα οχήματα, ενώπιον της νομαρχιακής υπηρεσίας δημοσίων οικονομικών Vâlcea, η οποία απέρριψε την αίτηση αυτή, με επιστολή της 7ης Ιανουαρίου 2019, με την αιτιολογία ότι η αίτηση είχε κατατεθεί εκπροθέσμως.
Στις 30 Ιανουαρίου 2019 η Valoris άσκησε προσφυγή ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, του Tribunalul Vâlcea (πρωτοδικείου Vâlcea, Ρουμανία), ζητώντας να υποχρεωθούν οι ρουμανικές αρχές να της επιστρέψουν τον επίδικο φόρο, πλέον των σχετικών τόκων υπερημερίας υπολογιζομένων με το νόμιμο επιτόκιο, καίτοι η ίδια δεν είχε τηρήσει την αποσβεστική προθεσμία του άρθρου 1, παράγραφος 2, της OUG 52/2017. Προς στήριξη της προσφυγής της, η Valoris προέβαλε αφενός, ότι η εν λόγω ad hoc προθεσμία παραβιάζει το δίκαιο της Ένωσης, καθόσον περιορίζει τη δυνατότητα των φορολογουμένων να επιτύχουν την επιστροφή φόρων που κρίθηκαν αντίθετοι προς το εν λόγω δίκαιο, και, αφετέρου, ότι προθεσμία τριών έως πέντε ετών, προκειμένου να μπορέσουν οι φορολογούμενοι να κάνουν χρήση μιας τέτοιας δυνατότητας, είχε θεωρηθεί εύλογη στη νομολογία του Δικαστηρίου.
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η προβλεπόμενη ειδική αποσβεστική προθεσμία για την επιστροφή των φόρων τους οποίους αφορά η OUG 52/2017 ήταν περίπου ενός έτους, ήτοι από τις 7 Αυγούστου 2017, ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος της πράξεως αυτής, έως τις 31 Αυγούστου 2018, ημερομηνία λήξεως της εν λόγω προθεσμίας, ενώ η γενική προθεσμία παραγραφής που προβλεπόταν για την επιστροφή πιστωτικού ποσού φόρου ήταν, κατά το άρθρο 219 του κώδικα φορολογικής δικονομίας, πενταετής, αρχόμενη από την 1η Ιανουαρίου του έτους που έπεται εκείνου κατά τη διάρκεια του οποίου γεννήθηκε η αξίωση περί επιστροφής.
Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, πρώτον, αν η αποσβεστική προθεσμία του άρθρου 1, παράγραφος 2, της OUG 52/2017 για την επιστροφή φόρων οι οποίοι εισπράχθηκαν κατά παράβαση του δικαίου της Ένωσης, ενώ δεν υφίσταται αντίστοιχη προθεσμία για την επιστροφή ποσών τα οποία εισπράχθηκαν κατά παράβαση του εθνικού δικαίου, συνάδει προς την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας, η οποία απορρέει από το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, όπως έχει ερμηνευθεί στη νομολογία του Δικαστηρίου, και προς την αρχή της ισοδυναμίας, όπως αυτή έχει ορισθεί από το Δικαστήριο.
Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται στην αρχή της αποτελεσματικότητας, όπως την έχει ορίσει το Δικαστήριο, υπογραμμίζοντας ότι η προθεσμία ενός έτους την οποία προβλέπει το άρθρο 1, παράγραφος 2, της OUG 52/2017 είναι βραχύτερη από τις αποσβεστικές προθεσμίες προσφυγών τις οποίες το Δικαστήριο έχει κρίνει εύλογης διάρκειας και συμβατές με την εν λόγω αρχή.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunalul Vâlcea (πρωτοδικείο Vâlcea) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχουν οι αρχές της καλόπιστης συνεργασίας, της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση, όπως το άρθρο 1, παράγραφος 2, της [OUG] 52/2017, η οποία προβλέπει αποσβεστική προθεσμία περίπου ενός έτους για την υποβολή αιτήσεων περί επιστροφής φόρων οι οποίοι εισπράχθηκαν κατά παράβαση του δικαίου της Ένωσης, ενώ στην εθνική νομοθεσία δεν προβλέπεται αντίστοιχη προθεσμία για την άσκηση του δικαιώματος επιστροφής ποσών τα οποία εισπράχθηκαν κατά παράβαση του εθνικού δικαίου;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Με το ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν,
–
αφενός, η αρχή της αποτελεσματικότητας, σε συνδυασμό με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε ρύθμιση κράτους μέλους η οποία τάσσει αποσβεστική προθεσμία για την υποβολή αιτήσεων επιστροφής φόρων που κρίθηκαν ασύμβατοι με το δίκαιο της Ένωσης, η οποία έχει διάρκεια περίπου ενός έτους και άρχεται από την έναρξη ισχύος της ρυθμίσεως αυτής, με την οποία επιδιώκεται η άρση της παραβάσεως του εν λόγω δικαίου, και
–
αφετέρου, η αρχή της ισοδυναμίας, σε συνδυασμό με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στη θέσπιση από κράτος μέλος αποσβεστικής προθεσμίας περίπου ενός έτους για την υποβολή αιτήσεων επιστροφής φόρων που κρίθηκαν ασύμβατοι με το δίκαιο της Ένωσης, ενώ το εν λόγω κράτος μέλος δεν έχει προβλέψει αντίστοιχη προθεσμία όσον αφορά παρόμοιες αιτήσεις επιστροφής που στηρίζονται σε παράβαση του εσωτερικού δικαίου.
Πρέπει να επισημανθεί ότι, καίτοι η διαφορά της κύριας δίκης αφορά ειδικώς την επιστροφή ποσού που καταβλήθηκε για το «περιβαλλοντικό σήμα για τα μηχανοκίνητα οχήματα», το οποίο είχε θεσπιστεί στη Ρουμανία με την OUG 9/2013, το υποβληθέν από το αιτούν δικαστήριο ερώτημα κάνει λόγο γενικότερα για την επιστροφή «φόρων που εισπράχθηκαν κατά παράβαση του δικαίου της Ένωσης». Η γενίκευση αυτή δικαιολογείται από το γεγονός ότι η προθεσμία που τάσσει η διάταξη την οποία αφορά το εν λόγω ερώτημα έχει επίσης εφαρμογή στην επιστροφή των τριών άλλων ρουμανικών φόρων λόγω ρυπάνσεως από μηχανοκίνητα οχήματα που εμπίπτουν στην OUG 52/2017, οι οποίοι είναι ανάλογης φύσεως με το επίμαχο περιβαλλοντικό σήμα και έχουν επίσης κριθεί από το Δικαστήριο αντίθετοι προς το δίκαιο της Ένωσης. Πράγματι, όπως επισημαίνεται στις σκέψεις 10 και 11 της παρούσας αποφάσεως, η OUG 52/2017 εκδόθηκε ακριβώς για να τεθεί τέρμα στην παραβίαση του δικαίου της Ένωσης που απορρέει από τη θέσπιση καθενός εκ των φόρων αυτών.
Προς στήριξη της αιτήσεώς του προδικαστικής αποφάσεως, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, στο ρουμανικό δίκαιο, η «γενική» προθεσμία παραγραφής που προβλέπεται στο άρθρο 219 του κώδικα φορολογικής δικονομίας είναι «πολύ μεγαλύτερη» από την «ad hoc» αποσβεστική προθεσμία του άρθρου 1, παράγραφος 2, της OUG 52/2017. Ως εκ τούτου, το αιτούν δικαστήριο αμφιβάλλει ως προς τη συμβατότητα της τελευταίας αυτής εθνικής ρυθμίσεως με τις αρχές της καλόπιστης συνεργασίας, της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας, όπως αυτές έχουν ορισθεί από το Δικαστήριο.
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, βάσει της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να μεριμνούν για την άρση των παρανόμων συνεπειών των παραβιάσεων του δικαίου της Ένωσης και να θεσπίζουν δικονομικούς κανόνες σχετικά με τα μέσα ένδικης προστασίας που αποσκοπούν στη διασφάλιση των δικαιωμάτων που αντλούν οι διοικούμενοι από το εν λόγω δίκαιο, οι οποίοι δεν πρέπει να είναι λιγότερο ευνοϊκοί από εκείνους που αφορούν παρόμοια εσωτερικής φύσεως μέσα παροχής ένδικης προστασίας (αρχή της ισοδυναμίας), και δεν πρέπει να καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπέρμετρα δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που παρέχει η έννομη τάξη της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας) (πρβλ. αποφάσεις της 29ης Ιουλίου 2019, Inter-Environnement Wallonie και Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen,
C‑411/17
,
EU:C:2019:622
, σκέψεις
και
, καθώς και της 11ης Σεπτεμβρίου 2019, Călin,
C‑676/17
,
EU:C:2019:700
, σκέψη
). Ειδικότερα, ελλείψει ρυθμίσεως της Ένωσης στον τομέα της επιστροφής εθνικών φόρων που εισπράχθηκαν αχρεωστήτως, σε κάθε κράτος μέλος εναπόκειται να θεσπίσει τους σχετικούς με τα ένδικα βοηθήματα δικονομικούς κανόνες που αποσκοπούν στη διασφάλιση των δικαιωμάτων που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης, υπό την προϋπόθεση, ωστόσο, ότι οι προαναφερθέντες κανόνες συνάδουν τόσο προς την αρχή της αυτοδυναμίας όσο και προς την αρχή της αποτελεσματικότητας (πρβλ. αποφάσεις της 15ης Σεπτεμβρίου 1998, Edis,
C‑231/96
,
EU:C:1998:401
, σκέψη
, και της 11ης Απριλίου 2019, PORR Építési Kft.,
C‑691/17
,
EU:C:2019:327
, σκέψη
), ιδίως όσον αφορά τον καθορισμό των αποσβεστικών προθεσμιών και των προθεσμιών παραγραφής που εφαρμόζονται επί τέτοιων ένδικων βοηθημάτων (πρβλ. αποφάσεις της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Caterpillar Financial Services,
C‑500/16
,
EU:C:2017:996
, σκέψη
, και της 19ης Δεκεμβρίου 2019, Cargill Deutschland,
C‑360/18
,
EU:C:2019:1124
, σκέψη
).
Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι η τήρηση των εν λόγω απαιτήσεων πρέπει να εξετάζεται υπό το πρίσμα της σημασίας των οικείων κανόνων στην όλη διαδικασία, του τρόπου διεξαγωγής της διαδικασίας και των ιδιαιτεροτήτων των κανόνων αυτών ενώπιον των διαφόρων εθνικών δικαιοδοτικών οργάνων (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 24ης Οκτωβρίου 2018, XC κ.λπ.,
C‑234/17
,
EU:C:2018:853
, σκέψη
, της 11ης Σεπτεμβρίου 2019, Călin,
C‑676/17
,
EU:C:2019:700
, σκέψη
, καθώς και της 9ης Ιουλίου 2020, Vueling Airlines,
C‑86/19
,
EU:C:2020:538
, σκέψη
).
Επιπροσθέτως, το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως αποφανθεί ότι από την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας απορρέει ότι ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να θεσπίζει διατάξεις που εξαρτούν την επιστροφή φόρου ο οποίος κρίθηκε αντίθετος προς το δίκαιο της Ένωσης με απόφαση του Δικαστηρίου ή του οποίου η ασυμβατότητα με το δίκαιο της Ένωσης προκύπτει από μια τέτοια απόφαση, από προϋποθέσεις που αφορούν ειδικώς τον συγκεκριμένο φόρο και οι οποίες είναι λιγότερο ευνοϊκές από εκείνες που θα ίσχυαν, ελλείψει των διατάξεων αυτών, για την επιστροφή του εν λόγω φόρου (πρβλ. αποφάσεις της 9ης Φεβρουαρίου 1999, Dilexport,
C‑343/96
,
EU:C:1999:59
, σκέψη
, της 30ής Ιουνίου 2016, Câmpean,
C‑200/14
,
EU:C:2016:494
, σκέψη
, καθώς και της 30ής Ιουνίου 2016, Ciup,
C‑288/14
, μη δημοσιευθείσα,
EU:C:2016:495
, σκέψη
).
Επί της αρχής της αποτελεσματικότητας
Κατά πάγια νομολογία, ελλείψει εναρμονισμένων κανόνων που να διέπουν την επιστροφή φόρων που επιβλήθηκαν κατά παράβαση του δικαίου της Ένωσης, τα κράτη μέλη διατηρούν την ευχέρεια να εφαρμόζουν τους δικονομικούς κανόνες που προβλέπει η εσωτερική τους έννομη τάξη, ιδίως όσον αφορά τις προθεσμίες παραγραφής ή τις αποσβεστικές προθεσμίες, υπό την προϋπόθεση πάντως ότι, σύμφωνα με την αρχή της αποτελεσματικότητας, οι κανόνες αυτοί δεν έχουν διαμορφωθεί κατά τρόπον ώστε να καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που παρέχει το δίκαιο της Ένωσης. Ως προς το τελευταίο αυτό ζήτημα, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνο τα γενικά κριτήρια εκτιμήσεως που υπομνήσθηκαν στη σκέψη 22 της παρούσας αποφάσεως αλλά, επίσης, αναλόγως της περιπτώσεως, η αρχή της προστασίας των δικαιωμάτων άμυνας, η αρχή της ασφάλειας δικαίου και η εύρυθμη διεξαγωγή της διαδικασίας (πρβλ. απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2019, Cargill Deutschland,
C‑360/18
,
EU:C:2019:1124
, σκέψεις
,
και
, καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Ειδικότερα όσον αφορά τις προθεσμίες παραγραφής και τις αποσβεστικές προθεσμίες, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι, όταν καθορίζεται εύλογη προθεσμία για την άσκηση ένδικων βοηθημάτων, πληρούται καταρχήν η απαίτηση περί αποτελεσματικότητας στον βαθμό που ο καθορισμός αυτός συνιστά εφαρμογή της θεμελιώδους αρχής της ασφάλειας δικαίου, η οποία προστατεύει ταυτόχρονα τόσο τον ενδιαφερόμενο όσο και την οικεία διοίκηση, έστω και αν η παρέλευση της σχετικής προθεσμίας είναι εξ ορισμού ικανή να έχει ως αποτέλεσμα να μην μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να προβάλουν, εν όλω ή εν μέρει, τα δικαιώματά τους (πρβλ. αποφάσεις της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Caterpillar Financial Services,
C‑500/16
,
EU:C:2017:996
, σκέψη
, της 11ης Σεπτεμβρίου 2019, Călin,
C‑676/17
,
EU:C:2019:700
, σκέψη
, καθώς και απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2019, Cargill Deutschland,
C‑360/18
,
EU:C:2019:1124
, σκέψη
).
Στην υπό κρίση υπόθεση, το αιτούν δικαστήριο εκθέτει ότι η προθεσμία του ενός περίπου έτους που προκύπτει από το άρθρο 1, παράγραφος 2, της OUG 52/2017 είναι «βραχύτερη από τις λοιπές προθεσμίες [που κρίθηκαν] συμβατές» με την αρχή της αποτελεσματικότητας, τις οποίες έχει εντοπίσει στη νομολογία του Δικαστηρίου. Ειδικότερα, η απόφαση περί παραπομπής αναφέρεται στις αποφάσεις της 15ης Σεπτεμβρίου 1998, Edis (
C‑231/96
,
EU:C:1998:401
, σκέψη
), και της 17ης Νοεμβρίου 1998, Aprile (
C‑228/96
,
EU:C:1998:544
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), στις οποίες εθνικές τριετείς προθεσμίες, αρχόμενες από την ημερομηνία της επίμαχης καταβολής, κρίθηκαν εύλογες.
Εντούτοις, το Δικαστήριο έχει ήδη αποφανθεί ότι, αναλόγως των εκάστοτε περιπτώσεων που αναλύθηκαν, προθεσμία ενός έτους η οποία επιβάλλεται για την υποβολή αιτήσεων ή την άσκηση ενδίκων βοηθημάτων στηριζομένων σε παράβαση του δικαίου της Ένωσης δεν είναι αφ’ εαυτής μη εύλογη, υπό την επιφύλαξη, ωστόσο, ότι η αφετηρία της προθεσμίας αυτής δεν καθορίζεται κατά τρόπο που να καθιστά πρακτικώς αδύνατη ή υπέρμετρα δυσχερή την εκ μέρους του ενδιαφερομένου άσκηση των δικαιωμάτων που παρέχει το δίκαιο της Ένωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, κρίθηκε, μεταξύ άλλων, ότι συνάδει προς την αρχή της αποτελεσματικότητας προθεσμία ενός έτους για την άσκηση ενδίκου βοηθήματος με αίτημα την αποκατάσταση ζημίας που προκλήθηκε λόγω της εκπρόθεσμης μεταφοράς οδηγίας (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουλίου 2009, Visciano,
C‑69/08
,
EU:C:2009:468
, σκέψεις
έως
).
Εν προκειμένω, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η αρχή της αποτελεσματικότητας, σε συνδυασμό με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας, δεν αντιτίθεται σε ρύθμιση κράτους μέλους η οποία τάσσει αποσβεστική προθεσμία για την υποβολή αιτήσεων επιστροφής φόρων που κρίθηκαν ασύμβατοι με το δίκαιο της Ένωσης, η οποία έχει διάρκεια περίπου ενός έτους και άρχεται από την έναρξη ισχύος της ρυθμίσεως αυτής, με την οποία επιδιώκεται η άρση της παραβάσεως του εν λόγω δικαίου.
Επί της αρχής της ισοδυναμίας
Κατά πάγια νομολογία, η τήρηση της αρχής της ισοδυναμίας συνεπάγεται ότι τα κράτη μέλη δεν προβλέπουν λιγότερο ευνοϊκούς δικονομικούς κανόνες για τις αιτήσεις επιστροφής φόρου που στηρίζονται σε παράβαση του δικαίου της Ένωσης από τους κανόνες που ισχύουν για παρόμοια, ως προς το αντικείμενο, την αιτία και τα ουσιώδη στοιχεία τους, ένδικα βοηθήματα τα οποία στηρίζονται σε παράβαση του εσωτερικού δικαίου. Εναπόκειται καταρχήν στο εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει άμεση γνώση των δικονομικών ρυθμίσεων που αποσκοπούν στο να εξασφαλίσουν, στο εθνικό δίκαιο, την προστασία των δικαιωμάτων που οι διοικούμενοι αντλούν από το δίκαιο της Ένωσης, να εξακριβώσει ότι οι ρυθμίσεις αυτές συνάδουν με την αρχή της ισοδυναμίας. Ωστόσο, ενόψει της εκτιμήσεως στην οποία οφείλει να προβεί το εθνικό δικαστήριο, το Δικαστήριο μπορεί να του παράσχει ορισμένα στοιχεία για την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης (πρβλ. αποφάσεις της 30ής Ιουνίου 2016, Câmpean,
C‑200/14
,
EU:C:2016:494
, σκέψεις
και
, της 31ης Μαΐου 2018, Sziber,
C‑483/16
,
EU:C:2018:367
, σκέψεις
,
και
, καθώς και της 9ης Ιουλίου 2020, Raiffeisen Bank και BRD Groupe Société Générale,
C‑698/18 και C‑699/18
,
EU:C:2020:537
, σκέψεις
και
).
Στην υπό κρίση υπόθεση, το αιτούν δικαστήριο προβαίνει το ίδιο στη σύγκριση μεταξύ, αφενός, της αποσβεστικής προθεσμίας του ενός περίπου έτους, την οποία το εν λόγω δικαστήριο χαρακτηρίζει ως «ειδική προθεσμία», και η οποία προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, της OUG 52/2017 για τις αιτήσεις επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών για την πληρωμή ρουμανικών φόρων λόγω ρυπάνσεως που κρίθηκαν ασύμβατοι προς το δίκαιο της Ένωσης, και, αφετέρου, της πενταετούς προθεσμίας παραγραφής, την οποία χαρακτηρίζει ως «γενική προθεσμία» και «πολύ μεγαλύτερη», και η οποία προβλέπεται στο άρθρο 219 του κώδικα φορολογικής δικονομίας, για την επιστροφή πιστωτικού ποσού φόρου.
Η Ρουμανική Κυβέρνηση, μολονότι αμφισβητεί το βάσιμο της συγκρίσεως αυτής, αναφέρει ότι η θέσπιση της εν λόγω «ειδικής προθεσμίας» είχε ακριβώς ως σκοπό να αποφευχθεί η επιβάρυνση του προϋπολογισμού της Ρουμανίας με την καταβολή τόκων το συνολικό ποσό των οποίων ενδεχομένως να ήταν υπέρμετρα υψηλό στην περίπτωση που οι αιτήσεις επιστροφής των φόρων που εμπίπτουν στην OUG 52/2017 δεν θα υπέκειντο σε ειδική προθεσμία ενός έτους, όπως αυτή που θεσπίστηκε με την εν λόγω κανονιστική πράξη, αλλά στη γενική πενταετή προθεσμία που προβλέπει ο κώδικας φορολογικής δικονομίας.
Επιπροσθέτως, το άρθρο 1, παράγραφος 2, της OUG 52/2017 προβλέπει ρητώς ότι η αποσβεστική προθεσμία την οποία τάσσει εφαρμόζεται στις αιτήσεις επιστροφής που εμπίπτουν στην εν λόγω κανονιστική πράξη «κατά παρέκκλιση από τις διατάξεις του άρθρου 219 [του κώδικα φορολογικής δικονομίας]», το οποίο αφορά τις πάσης φύσεως αιτήσεις «επιστροφής πιστωτικού ποσού φόρου». Όπως ορθώς προβάλλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις γραπτές παρατηρήσεις της, μολονότι το ρουμανικό δίκαιο δεν προβλέπει αποσβεστική προθεσμία, αλλά προθεσμία παραγραφής, δυνάμενη να διακοπεί ή να ανασταλεί υπό ορισμένες προϋποθέσεις, για την επιστροφή ποσών εισπραχθέντων κατά παράβαση του εθνικού δικαίου, το αντικείμενο της αιτήσεως δυνάμει του άρθρου 1 της OUG 52/2017 συνίσταται στην υποβολή αιτήσεως επιστροφής φόρου, πράγμα το οποίο φαίνεται να αποτελεί και τον σκοπό του άρθρου 219 του κώδικα φορολογικής δικονομίας. Επομένως, προκύπτει ότι οι αιτήσεις που υποβάλλονται βάσει της πρώτης εκ των διατάξεων αυτών και οι αιτήσεις που υποβάλλονται βάσει της δεύτερης έχουν παρόμοιο αντικείμενο και παρόμοια αιτία. Ωστόσο, μόνον το αιτούν δικαστήριο είναι σε θέση να επαληθεύσει τη διαπίστωση αυτή.
Ως εκ τούτου, υπό την επιφύλαξη της αποδείξεως της ομοιότητας των οικείων αιτήσεων, πρέπει να εξεταστεί αν οι δικονομικοί κανόνες που διέπουν τις προσφυγές οι οποίες, όπως αυτή της κύριας δίκης, στηρίζονται στην OUG 52/2017, με την οποία επιδιώκεται η άρση παραβάσεως κανόνων του δικαίου της Ένωσης, είναι λιγότερο ευνοϊκοί από εκείνους που διέπουν τις προσφυγές οι οποίες στηρίζονται αποκλειστικώς στην παράβαση κανόνων του εθνικού δικαίου.
Συναφώς, αρκεί η διαπίστωση ότι, όπως επισήμαναν κατ’ ουσίαν τόσο το αιτούν δικαστήριο στην απόφασή του περί παραπομπής όσο και η Επιτροπή στις γραπτές παρατηρήσεις της, οι αιτήσεις επιστροφής των φόρων που αφορά η OUG 52/2017, οι οποίες στηρίζονται σε παράβαση του δικαίου της Ένωσης, υπόκεινται σε δικονομική προθεσμία διάρκειας περίπου ενός έτους, η οποία είναι σημαντικά βραχύτερη και, επομένως, λιγότερο ευνοϊκή, από την πενταετή προθεσμία που ισχύει για τις αιτήσεις επιστροφής πιστωτικού ποσού φόρου οι οποίες στηρίζονται σε παράβαση του εσωτερικού δικαίου.
Η διαπίστωση αυτή δεν αναιρείται από τα επιχειρήματα της Ρουμανικής Κυβερνήσεως κατά τα οποία, αφενός, η OUG 52/2017 χορήγησε νέα προθεσμία στους φορολογουμένους για τους οποίους, δυνάμει της προγενέστερης νομοθεσίας, είχε παρέλθει ή επρόκειτο να λήξει η πενταετής προθεσμία παραγραφής που ίσχυε για την αξίωσή τους περί επιστροφής φόρων και, αφετέρου, το σύστημα που θεσπίστηκε με την εν λόγω πράξη νομοθετικού περιεχομένου για τους ρουμανικούς φόρους λόγω ρυπάνσεως μπορεί να εφαρμοστεί και στην επιστροφή των εν λόγω φόρων, στο μέτρο που αυτοί είναι αντίθετοι προς το εθνικό δίκαιο.
Πράγματι, μολονότι η έκδοση της OUG 52/2017, η οποία όρισε την 31η Αυγούστου 2018 ως καταληκτική ημερομηνία για την υποβολή αιτήσεως επιστροφής των ρουμανικών φόρων λόγω ρυπάνσεως που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως υπό το πρίσμα του δικαίου της Ένωσης, είχε ως ευνοϊκό αποτέλεσμα την παράταση της προθεσμίας επιστροφής που ισχύει για ορισμένους από τους φορολογουμένους που κατέβαλαν τους φόρους αυτούς, δεν αμφισβητείται ότι η έκδοση της εν λόγω πράξεως νομοθετικού περιεχομένου είχε επίσης ως δυσμενή συνέπεια τη μείωση της προθεσμίας επιστροφής που ισχύει για άλλους φορολογουμένους, οι οποίοι δεν μπόρεσαν να επωφεληθούν πλήρως της πενταετούς περιόδου που προβλέπεται στο άρθρο 219 του κώδικα φορολογικής δικονομίας, διάταξη που παρέμεινε σε πλήρη ισχύ, αντιθέτως, όσον αφορά φορολογικά έσοδα που εισπράχθηκαν κατά παράβαση του εθνικού δικαίου. Η αρχή της ισοδυναμίας, όμως, δεν επιτρέπει την αντιστάθμιση του μειονεκτήματος που υφίσταται μια ομάδα φορολογουμένων με τη χορήγηση πλεονεκτήματος σε άλλη ομάδα ευρισκόμενη σε παρόμοια κατάσταση.
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η αρχή της ισοδυναμίας, σε συνδυασμό με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας, αντιτίθεται στη θέσπιση από κράτος μέλος αποσβεστικής προθεσμίας περίπου ενός έτους για την υποβολή αιτήσεων επιστροφής φόρων που κρίθηκαν ασύμβατοι με το δίκαιο της Ένωσης, ενώ το εν λόγω κράτος μέλος δεν έχει προβλέψει αντίστοιχη προθεσμία όσον αφορά παρόμοιες αιτήσεις επιστροφής που στηρίζονται σε παράβαση του εσωτερικού δικαίου.
Κατόπιν του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η ακόλουθη απάντηση:
–
Η αρχή της αποτελεσματικότητας, σε συνδυασμό με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας, έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε ρύθμιση κράτους μέλους η οποία τάσσει αποσβεστική προθεσμία για την υποβολή αιτήσεων επιστροφής φόρων που κρίθηκαν ασύμβατοι με το δίκαιο της Ένωσης, η οποία έχει διάρκεια περίπου ενός έτους και άρχεται από την έναρξη ισχύος της ρυθμίσεως αυτής, με την οποία επιδιώκεται η άρση της παραβάσεως του εν λόγω δικαίου.
–
Η αρχή της ισοδυναμίας, σε συνδυασμό με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στη θέσπιση από κράτος μέλος αποσβεστικής προθεσμίας περίπου ενός έτους για την υποβολή αιτήσεων επιστροφής φόρων που κρίθηκαν ασύμβατοι με το δίκαιο της Ένωσης, ενώ το εν λόγω κράτος μέλος δεν έχει προβλέψει αντίστοιχη προθεσμία όσον αφορά παρόμοιες αιτήσεις επιστροφής που στηρίζονται σε παράβαση του εσωτερικού δικαίου.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφασίζει:

Η αρχή της αποτελεσματικότητας, σε συνδυασμό με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας, έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε ρύθμιση κράτους μέλους η οποία τάσσει αποσβεστική προθεσμία για την υποβολή αιτήσεων επιστροφής φόρων που κρίθηκαν ασύμβατοι με το δίκαιο της Ένωσης, η οποία έχει διάρκεια περίπου ενός έτους και άρχεται από την έναρξη ισχύος της ρυθμίσεως αυτής, με την οποία επιδιώκεται η άρση της παραβάσεως του εν λόγω δικαίου.

Η αρχή της ισοδυναμίας, σε συνδυασμό με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στη θέσπιση από κράτος μέλος αποσβεστικής προθεσμίας περίπου ενός έτους για την υποβολή αιτήσεων επιστροφής φόρων που κρίθηκαν ασύμβατοι με το δίκαιο της Ένωσης, ενώ το εν λόγω κράτος μέλος δεν έχει προβλέψει αντίστοιχη προθεσμία όσον αφορά παρόμοιες αιτήσεις επιστροφής που στηρίζονται σε παράβαση του εσωτερικού δικαίου.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ρουμανική.