CELEX: 62018CJ0366
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Politika soċjali
Direttiva 2010/18/UE
Ftehim qafas irrevedut dwar il-leave parentali
Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-għoti tal-leave parentali għal tnaqqis tal-ħin tax-xogħol, bi tnaqqis proporzjonali fis-salarju
Xogħol bix-xift b’ħinijiet varjabbli
Talba tal-ħaddiem sabiex iwettaq ix-xogħol tiegħu b’ħinijiet fissi sabiex jieħu ħsieb l-ulied minuri tiegħu
Direttiva 2006/54/KE
Ugwaljanza tal-opportunitajiet u ugwaljanza fit-trattament bejn irġiel u nisa fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol
Diskriminazzjoni indiretta
Inammissibbiltà parzjali

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 8, 10 u 157 TFUE, tal-Artikolu 3 TUE, tal-Artikolu 23 u tal-Artikolu 33(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) kif ukoll tal-Artikolu 1 u tal-Artikolu 14(1) tad-Direttiva 2006/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5 ta’ Lulju 2006 dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u ta’ trattament ugwali ta’ l-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol (
ĠU 2006, L 204, p. 23
), moqrija flimkien mad-Direttiva tal-Kunsill 2010/18/UE tat‑8 ta’ Marzu 2010 li timplimenta l-Ftehim Qafas rivedut dwar il-leave tal-ġenituri konkluż minn BUSINESSEUROPE, UEAPME, CEEP u ETUC u li jħassar id-Direttiva 96/34/KE (
ĠU 2010, L 68, p. 13
).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn José Manuel Ortiz Mesonero u l-UTE Luz Madrid Centro dwar ir-rifjut ta’ din tal-aħħar li tagħtih id-dritt li jaħdem b’ħinijiet fissi sabiex jieħu ħsieb lil uliedu.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 2006/54
Skont l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2006/54, intitolat “Għan”:
“L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li jiġi żgurat li jkun implimentat il-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u trattament ugwali ta’ l-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol.
Għal dan il-għan, hi fiha dispożizzjonijiet biex jiġi implimentat il-prinċipju ta’ trattament ugwali f’relazzjoni ma’:
(a)
l-aċċess għall-impjiegi, inkluża l-promozzjoni, u t-taħriġ vokazzjonali;
(b)
il-kondizzjonijiet tax-xogħol, inkluża l-paga;
(ċ)
l-iskemi okkupazzjonali ta’ sigurtà soċjali.
Hi fiha wkoll dispożizzjonijiet biex ikun żgurat li din l-implimentazzjoni tkun aktar effettiva permezz ta’ l-istabbiliment ta’ proċeduri xierqa.”
L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, jistabbilixxi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[…]
(b)
‘diskriminazzjoni indiretta’: fejn dispożizzjoni, kriterju jew prattika li mad-dehra jkunu newtrali jkunu jpoġġu lil persuni ta’ sess partikolari fi żvantaġġ partikolari meta mqabbla ma’ persuni tas-sess l-ieħor, ħlief jekk dik id-dispożizzjoni, kriterju jew prattika tkun oġġettivament ġustifikata b’għan leġittimu, u l-mezzi biex jintlaħaq dak l-għan huma xierqa u meħtieġa;
[…]”
L-Artikolu 14 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni” jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“M’għandu jkun hemm l-ebda diskriminazzjoni diretta jew indiretta minħabba s-sess fis-settur pubbliku jew f’dak privat, inklużi l-korpi pubbliċi, b’relazzjoni għal:
[…]
(ċ)
Impjieg u l-kondizzjonijiet tax-xogħol, inlużi sensji, kif ukoll paga kif previst fl-Artikolu 141 [KE]”.
Id-Direttiva 2010/18
Il-Ftehim qafas irrevedut dwar il-leave parentali, konkluż fit‑18 ta’ Ġunju 2009 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim qafas dwar il-leave parentali”), jinsab fl-anness tad-Direttiva 2010/18. Il-punti 15 u 16 tal-kunsiderazzjonijiet ġenerali ta’ dan il-ftehim qafas jistabbilixxu:
“15.
Billi dan il-ftehim huwa ftehim qafas li jistabbilixxi rekwiżiti minimi u dispożizzjonijiet għal-leave tal-genituri, kif distint mil-leave tal-maternità, u minn ħin frank mix-xogħol abbażi ta’ forża maġġuri, u jirreferi lura għall-Istati Membri u l-imsieħba soċjali għat-twaqqif ta’ kondizzjonijiet għall-aċċess u modalitajiet ta’ applikazzjoni biex tiġi kkunsidrata s-sitwazzjoni f’kull Stat Membru;
16.
Billi d-dritt tal-leave tal-ġenituri f’dan il-ftehim huwa dritt individwali u fil-prinċipju mhux trasferibbli, u l-Istati Membri għandhom id-dritt jagħmluh trasferibbli. L-esperjenza turi li l-leave mhux trasferibbli jista’ jkun ta’ inċentiva pożittiva għat-teħid mill-missirijiet, l-imsieħba soċjali Ewropej għalhekk jaqblu li parti mil-leave isir mhux trasferibbli”.
Il-klawżola 1 ta’ dan il-ftehim qafas, intitolata “Għan u kamp ta’ applikazzjoni”, tipprevedi, fil-punti 1 u 2 tagħha:
“1.
Dan il-ftehim jistabbilixxi rekwiżiti minimi mfassla biex jiffaċilitaw ir-rikonċiljazzjoni tar-responsabbiltajiet tal-ġenituri u dawk professjonali għall-ġenituri li jaħdmu, b’konsiderazzjoni għaż-żieda fid-diversità ta’ strutturi familjari filwaqt li jiġu rrispettati l-liġi, il-ftehim kollettiv u/jew il-prattika nazzjonali.
2.
Dan il-ftehim japplika għall-ħaddiema kollha, irġiel u nisa, li għandhom kuntratt ta’ mpjieg jew relazzjoni ta’ xogħol kif definit mil-liġi, ftehim kollettiv u/jew prattika fis-seħħ f’kull Stat Membru.”
Il-klawżola 2 tal-Ftehim qafas dwar il-leave parentali, intitolata “Leave tal-ġenituri”, hija fformulata kif ġej:
“1.
Dan il-ftehim jagħti lill-ħaddiema rġiel u dawk nisa d-dritt individwali għal leave tal-ġenituri għar-raġuni ta’ twelid jew adozzjoni ta’ wild biex ikunu jistgħu jieħdu ħsieb il-wild sal-età li tista’ tkun ta’ tmien snin li għandha tiġi definita mill-Istati Membri u/jew l-imsieħba soċjali.
2.
Il-leave għandu jingħata għal perijodu ta’ mill-anqas erba’ xhur u, għall-promozzjoni ta’ opportunitajiet indaqs u trattament ugwali bejn irġiel u nisa, għandu, fil-prinċipju, jingħata fuq bażi mhux trasferibbli. Biex ikun inkoraġġut teħid aktar ugwali bejn iż-żewġ ġenituri, tal-anqas wieħed mill-erba’ xhur għandu jkun provdut fuq bażi mhux trasferibbli. Il-modalitajiet tal-applikazzjoni tal-perijodu mhux trasferibbli għandhom ikunu stipulati fuq livell nazzjonali permezz ta’ leġislazzjoni u/jew ftehim kollettiv li jikkunsidra l-arranġamenti tal-leave fl-Istati Membri.”
Il-klawżola 3 ta’ dan il-ftehim qafas, intitolata “Modalitajiet tal-applikazzjoni”, tistipula, fil-punt 1 tagħha:
“Il-kondizzjonijiet tal-aċċess u r-regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-leave tal-ġenituri għandhom ikunu definiti mil-liġi u/jew bi ftehim kollettiv fl-Istati Membri, sakemm ir-rekwiżiti minimi ta’ dan il-ftehim ikunu mħarsa. L-Istati Membri u/jew l-imsieħba soċjali jistgħu, b’mod partikolari:
(a)
jiddeċiedu jekk il-leave tal-ġenituri jingħatax fuq bażi full-time jew part-time, b’mod frammentat jew b’sistema ta’ kreditu ta’ ħin, b’konsiderazzjoni għall-bżonn kemm ta’ min iħaddem kif ukoll tal-ħaddiema;
[…]”
Il-klawżola 6 tal-imsemmi ftehim qafas, intitolata “Ritorn lejn ix-xogħol”, tistabbilixxi, fil-punt 1 tagħha:
“Biex issir aktar promozzjoni għal rikonċiljazzjoni aħjar, l-Istati Membri u/jew l-imsieħba soċjali għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li l-ħaddiema, meta jirritornaw mil-leave tal-ġenituri, ikunu jistgħu jitolbu tibdil fil-ħinijiet u/jew fl-arranġamenti tax-xogħol tagħhom għal perijodu stipulat ta’ żmien. Min iħaddem għandu jikkunsidra u jirrispondi għal dawn it-talbiet, b’konsiderazzjoni kemm għall-bżonnijiet ta’ min iħaddem kif ukoll tal-ħaddiem.
Il-modalitajiet ta’ dan il-paragrafu għandhom ikunu ddeterminati skont il-liġi, ftehim kollettiv u/jew prattika nazzjonali.”
Id-dritt Spanjol
L-Artikolu 34(8) tar-Real Decreto Legislativo 2/2015, por el que se aprueba el texto refundido de la Ley del Estatuto de los Trabajadores (id-Digriet Leġiżlattiv Irjali 2/2015, li Japprova t-Test Ikkodifikat tal-Liġi dwar l-Istatut tal-Ħaddiema), tat‑23 ta’ Ottubru 2015 (BOE Nru 255, tal‑24 ta’ Ottubru 2015, p. 100224), fil-verżjoni tiegħu applikabbli fid-data tal-fatti fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem l-“Istatut tal-Ħaddiema”), jistabbilixxi:
“Il-ħaddiem għandu d-dritt jorganizza t-tul u t-tqassim tal-ħin tax-xogħol tiegħu sabiex irendi effettiv id-dritt tiegħu li jirrikonċilja l-ħajja personali, il-ħajja tal-familja u l-ħajja professjonali billi jsegwi l-modalitajiet stabbiliti fil-ftehim kollettiv jew fil-ftehim li wasal għalih mal-persuna li timpjegah b’osservanza, f’kull każ, tal-istipulazzjonijiet tal-ftehim kollettiv.
[…]”
L-Artikolu 37(6) tal-Istatut tal-Ħaddiema huwa fformulat kif ġej:
“Kull min jieħu ħsieb direttament, minħabba raġunijiet ta’ kustodja legali, wild ta’ inqas minn tnax‑il sena jew persuna b’diżabbiltà li ma teżerċitax attività b’remunerazzjoni huwa intitolat għal tnaqqis fil-ħin tax-xogħol tiegħu għal mill-inqas tmenin fil-mija u mhux iktar minn nofs il-ħin tax-xogħol tiegħu, bi tnaqqis proporzjonali fis-salarju.
L-istess dritt huwa mogħti lil kull min jieħu ħsieb direttament membru tal-familja tiegħu sat-tieni grad jew konjuġi li, minħabba l-età tiegħu, minħabba inċident jew minħabba mard, ma jistax jieħu ħsieb tiegħu nnifsu u ma jeżerċitax attività b’remunerazzjoni.
[…]”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
J. M. Ortiz Mesonero ġie ingaġġat mill-UTE Luz Madrid Centro, unjoni temporanja bejn SICE SA, Urbalux SA, ImesAPI SA, Extralux SA u Citelum Ibérica SA, li hija l-entità kontraenti tal-kuntratt għall-manutenzjoni tad-dawl elettriku tal-belt ta’ Madrid (Spanja). Il-kuntratt ta’ xogħol konkluż bejn iż-żewġ partijiet huwa suġġett għall-ftehim kollettiv tal-industrija metallurġika ta’ Madrid.
J. M. Ortiz Mesonero għandu żewġt itfal, li twieldu fl‑2010 u fl‑2014 rispettivament. Martu teżerċita l-professjoni ta’ avukat.
L-UTE Luz Madrid Centro rrikorriet għal sistema ta’ xogħol bix-xift li hija, għal dan l-għan, organizzata f’timijiet: tim ta’ filgħodu, mis‑7.15 sat‑15.15, tim ta’ waranofsinhar, mit‑15.15 sal‑23.15, u tim ta’ billejl, mill‑23.15 sas‑7.15. J. M. Ortiz Mesonero jaħdem b’rotazzjoni f’dawn it-timijiet, b’perijodu ta’ mistrieħ ta’ jumejn fil-ġimgħa, li jvarja skont l-iskedi mfassla mill-persuna li timpjega.
Fis‑26 ta’ Marzu 2018, J. M. Ortiz Mesonero talab lill-UTE Luz Madrid Centro sabiex ikun jista’ jaħdem esklużivament fit-tim ta’ filgħodu, mit-Tnejn sal-Ġimgħa, filwaqt li jżomm l-istess numru ta’ sigħat ta’ xogħol, mingħajr tnaqqis fis-salarju, sabiex jieħu ħsieb uliedu. Din it-talba ġiet miċħuda mill-persuna li timpjegah.
J. M. Ortiz Mesonero ppreżenta rikors kontra din id-deċiżjoni ta’ ċaħda quddiem il-qorti tar-rinviju, il-Juzgado de lo Social n
o
33 de Madrid (il-Qorti Industrijali Nru 33 ta’ Madrid, Spanja).
Il-qorti tar-rinviju tirrileva li J. M. Ortiz Mesonero ressaq it-talba tiegħu għal integrazzjoni fit-tim ta’ xogħol ta’ filgħodu abbażi tal-Artikolu 34(8) tal-Istatut tal-Ħaddiema. Madankollu, l-ebda ftehim bejn J. M. Ortiz Mesonero u l-persuna li timpjegah, lanqas il-ftehim kollettiv tal-industrija metallurġika ta’ Madrid, ma implimenta din id-dispożizzjoni. F’dawn iċ-ċirkustanzi, din il-qorti ddeċidiet, skont il-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili Spanjol, li jagħti s-setgħa lill-qrati li jiddeċiedu l-kawża skont ir-regoli applikabbli, anki jekk dawn ma ġewx invokati b’mod korrett mill-partijiet fit-tilwima, li t-talba ta’ J. M. Ortiz Mesonero kienet fir-realtà bbażata fuq l-Artikolu 37(6) tal-Istatut tal-Ħaddiema.
Din l-aħħar dispożizzjoni sempliċement tipprevedi d-dritt tal-ħaddiem li jikseb, sabiex jiġu rrikonċiljati l-ħajja tal-familja u l-ħajja professjonali, tnaqqis fil-ħin tax-xogħol ordinarju u tnaqqis proporzjonali fis-salarju.
Skont l-istess dispożizzjoni, il-possibbiltà għall-ħaddiem li jitlob arranġament differenti tal-ħin tax-xogħol, mingħajr tnaqqis fil-ħin tax-xogħol tiegħu u fis-salarju tiegħu, ma hijiex prevista. Madankollu, meta l-attività produttiva testendi fuq medda ta’ ħin itwal mill-ħin tax-xogħol li għandu jitwettaq mill-ħaddiem, ikun possibbli, mingħajr ma jitnaqqas dan il-ħin tax-xogħol, li l-ħin tax-xogħol jiġi adattat sabiex dan isir kompatibbli mal-bżonnijiet tal-familja. F’dan il-każ, dan huwa l-każ fir-rigward ta’ J. M. Ortiz Mesonero, peress li kienu jeżistu tliet timijiet ta’ xogħol bix-xift li fihom huwa jaħdem b’rotazzjoni.
Il-qorti tar-rinviju tindika b’mod partikolari li, skont l-istatistika relatata maċ-ċensiment tas-sena 2011 imfassla mill-Instituto Nacional de Estadística (l-Istitut Nazzjonali tal-Istatistika, Spanja), 23.79 % tal-ħaddiema nisa kienu naqqsu l-ħin tax-xogħol tagħhom b’iktar minn xahar sabiex jieħdu ħsieb uliedhom, meta mqabbla ma’ 2.05 % tal-ħaddiema rġiel.
Il-qorti tar-rinviju ssostni li, anki jekk id-domanda preliminari hija bbażata fuq il-fatt li l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli tistabbilixxi diskriminazzjoni indiretta minħabba s-sess kontra l-ħaddiema nisa, il-fatt li, f’dan il-każ, huwa raġel u mhux mara li qiegħed jitlob adattament tal-ħin tax-xogħol tiegħu sabiex jiġu rrikonċiljati l-ħajja tal-familja tiegħu u l-ħajja professjonali tiegħu ma jistax ifisser li din id-domanda hija ipotetika. Fil-fatt, jekk jiġi kkonstatat li l-imsemmija leġiżlazzjoni nazzjonali tistabbilixxi diskriminazzjoni indiretta kontra l-ħaddiema nisa, l-effetti ta’ din il-konstatazzjoni japplikaw ukoll għall-ħaddiema rġiel li jinvokaw id-dritt li jiġu rrikonċiljati l-ħajja tal-familja tagħhom u l-ħajja professjonali tagħhom.
Il-qorti tar-rinviju tindika wkoll li d-dispożizzjonijiet dwar ir-rikonċiljazzjoni tal-ħajja tal-familja u tal-ħajja professjonali stabbiliti mil-leġiżlatur Spanjol huma iktar favorevoli minn dawk previsti mill-klawżola 2(2) tal-Ftehim qafas dwar il-leave parentali. Madankollu, in-natura iktar favorevoli tagħhom ma tistax tiġġustifika l-fatt li l-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tmur kontra l-prinċipju ta’ ugwaljanza bejn is-sessi.
Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju, b’riferiment għas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑30 ta’ Settembru 2010, Roca Álvarez (
C‑104/09
,
EU:C:2010:561
); tal‑20 ta’ Ġunju 2013, Riežniece (
C‑7/12
,
EU:C:2013:410
); u tas‑16 ta’ Lulju 2015, Maïstrellis (
C‑222/14
,
EU:C:2015:473
), tqajjem dubji dwar jekk l-Artikolu 37(6) tal-Istatut tal-Ħaddiema jikkostitwixxix każ ta’ diskriminazzjoni indiretta kontra l-ħaddiema nisa, li huma l-ewwel utenti tal-leave parentali.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Juzgado de lo Social n
o
33 de Madrid (il-Qorti Industrijali Nru 33 ta’ Madrid) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikoli 8, 10 u 157 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, l-Artikolu 3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, l-Artikoli 23 u 33(2) tal-[Karta] kif ukoll l-Artikoli 1 u 14(1) tad-Direttiva [2006/54], moqrija fid-dawl tad-Direttiva [2010/18], jipprekludu dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali bħall-Artikolu 37(6) tal-Estatuto de los Trabajadores (il-Kodiċi tax-Xogħol) [(l-Istatut tal-Ħaddiema)], li jissuġġetta l-eżerċizzju tad-dritt tal-ħaddiem li jirrikonċilja l-ħajja familjari tiegħu mal-ħajja professjonali tiegħu sabiex jieħu ħsieb b’mod dirett minuri jew membri tal-familja tiegħu li jkunu taħt il-kustodja tiegħu għall-kundizzjoni li fi kwalunkwe każ il-ħaddiem għandu għal dan l-għan inaqqas il-ħin tax-xogħol ordinarju tiegħu u konsegwentement ibati tnaqqis proporzjonali fis-salarju tiegħu?”
Fuq id-domanda preliminari
Fuq l-ammissibbiltà
Il-Gvern Spanjol, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, jeċċepixxi l-inammissibbiltà manifesta tad-domanda preliminari.
Minn naħa, dan il-gvern, billi jirreferi għall-punt 43 tas-sentenza tat‑30 ta’ Settembru 2010, Roca Álvarez (
C‑104/09
,
EU:C:2010:561
), isostni li, anki jekk ma jistax jiġi eskluż li d-dritt previst fl-Artikolu 37(6) tal-Istatut tal-Ħaddiema jaqa’ taħt il-kunċett ta’ “leave parentali”, fis-sens tad-Direttiva 2010/18, id-deċiżjoni tar-rinviju ma tesponix il-kontenut tad-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar il-leave parentali u ma tispeċifikax ir-raġunijiet għalfejn dan id-dritt għandu jitqies bħala leave parentali, fis-sens ta’ din id-direttiva.
Min-naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju ma tispjegax ir-relazzjoni li hija tistabbilixxi bejn l-Artikolu 37(6) tal-Istatut tal-Ħaddiema u l-Artikolu 1 kif ukoll l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva 2006/54, li tirreferi għalihom fid-domanda tagħha.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, hija biss il-qorti nazzjonali li quddiemha titressaq il-kawża u li għandha tagħti d-deċiżjoni li għandha tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża, kemm in-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun tista’ tagħti s-sentenza kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Konsegwentement, meta d-domandi magħmula jkunu jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja, bħala prinċipju, hija marbuta li tagħti deċiżjoni (sentenza tat‑2 ta’ Mejju 2019, Asendia Spain,
C‑259/18
,
EU:C:2019:346
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Għalhekk, in-neċessità li ssir interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li tkun utli għall-qorti nazzjonali teżiġi li din tiddefinixxi l-kuntest fattwali u leġiżlattiv tad-domandi li hija tagħmel jew li, tal-inqas, tispjega l-ipoteżijiet fattwali li fuqhom ikunu bbażati dawn id-domandi. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja biss għandha s-setgħa li tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni ta’ test tal-Unjoni abbażi ta’ fatti li jiġu indikati lilha mill-qorti nazzjonali (sentenza tat‑2 ta’ Mejju 2019, Asendia Spain,
C‑259/18
,
EU:C:2019:346
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Il-qorti tar-rinviju għandha wkoll tindika r-raġunijiet preċiżi li jkunu wassluha sabiex tistaqsi dwar l-interpretazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni u sabiex tqis li jkun neċessarju li tagħmel domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja. Barra minn hekk, huwa indispensabbli li l-qorti nazzjonali tagħti minimu ta’ spjegazzjonijiet fuq ir-raġunijiet tal-għażla tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li tagħhom titlob l-interpretazzjoni kif ukoll fuq ir-rabta li hija tistabbilixxi bejn dawn id-dispożizzjonijiet u l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli għat-tilwima mressqa quddiemha (sentenza tat‑2 ta’ Mejju 2019, Asendia Spain,
C‑259/18
,
EU:C:2019:346
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Dawn ir-rekwiżiti li jikkonċernaw il-kontenut ta’ talba għal deċiżjoni preliminari jissemmew b’mod espliċitu fl-Artikolu 94 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, li jipprovdi li kull talba għal deċiżjoni preliminari għandha tinkludi “espożizzjoni fil-qosor tas-suġġett tal-kawża kif ukoll tal-fatti rilevanti, kif ġew ikkonstatati mill-qorti tar-rinviju jew, minn tal-inqas, espożizzjoni tal-informazzjoni fattwali li fuqha jkunu bbażati d-domandi”, “il-kontenut tad-dispożizzjonijiet nazzjonali li jistgħu japplikaw għall-kawża ineżami u, jekk ikun il-każ, il-ġurisprudenza nazzjonali rilevanti” kif ukoll “l-espożizzjoni tar-raġunijiet li wasslu lill-qorti tar-rinviju sabiex ikollha dubji dwar l-interpretazzjoni jew il-validità ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, kif ukoll il-konnessjoni li hija tistabbilixxi bejn dawn id-dispożizzjonijiet u l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli għall-kawża prinċipali”.
F’dan il-każ, għandu jiġi rrilevat li, skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 37(6) tal-Istatut tal-Ħaddiema, kull min jieħu ħsieb direttament, minħabba raġunijiet ta’ kustodja legali, wild ta’ inqas minn tnax‑il sena jew persuna b’diżabbiltà li ma teżerċitax attività b’remunerazzjoni huwa intitolat għal tnaqqis fil-ħin tax-xogħol tiegħu għal mill-inqas tmenin fil-mija u mhux iktar minn nofs il-ħin tax-xogħol tiegħu, bi tnaqqis proporzjonali fis-salarju.
Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-applikazzjoni tad-Direttiva 2010/18 f’kawża bħal dik fil-kawża prinċipali, il-qorti tar-rinviju tqis li din id-direttiva tikkostitwixxi leġiżlazzjoni miftuħa, li għandha tiġi kkompletata f’kull Stat Membru, u li r-Renju ta’ Spanja għażel, konformement mal-Artikolu 34(8) u mal-Artikolu 37(6) tal-Istatut tal-Ħaddiema, li jistabbilixxi qafas legali minimu, li jista’ jitjieb permezz ta’ ftehimiet kollettivi jew individwali. Għaldaqstant, din il-qorti hija tal-opinjoni li d-dritt tal-ħaddiem imsemmi fl-Artikolu 37(6) tal-Istatut tal-Ħaddiema jaqa’ taħt il-kunċett ta’ “leave parentali”, fis-sens tad-Direttiva 2010/18.
Peress li l-qorti tar-rinviju stabbilixxiet rabta bejn din id-direttiva u l-Artikolu 37(6) tal-Istatut tal-Ħaddiema, id-domanda magħmula, sa fejn din tirrigwarda d-Direttiva 2010/18, ma tistax tiġi miċħuda bħala inammissibbli.
Fit-tieni lok, il-qorti tar-rinviju tindika, essenzjalment, li d-Direttiva 2010/18 għandha tiġi interpretata fid-dawl tal-prinċipju ta’ ugwaljanza bejn nisa u rġiel u tad-dritt għall-ħajja tal-familja, stabbiliti fl-Artikolu 23 u fl-Artikolu 33(2) tal-Karta. Konsegwentement, id-domanda magħmula, sa fejn din tirrigwarda l-imsemmija dispożizzjonijiet tal-Karta, għandha tiġi ddikjarata ammissibbli.
Fit-tielet lok, fir-rigward tad-Direttiva 2006/54, il-qorti tar-rinviju tqis li l-Artikolu 37(6) tal-Istatut tal-Ħaddiema jistabbilixxi diskriminazzjoni indiretta kontra l-ħaddiema nisa, fis-sens tal-Artikolu 2(1)(b) ta’ din id-direttiva.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-imsemmi Artikolu 37(6) jikkostitwixxi regola applikabbli mingħajr distinzjoni għall-ħaddiema rġiel u nisa, b’differenza għal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi li kienu s-suġġett tas-sentenzi tat‑30 ta’ Settembru 2010, Roca Álvarez (
C‑104/09
,
EU:C:2010:561
), u tas‑16 ta’ Lulju 2015, Maïstrellis (
C‑222/14
,
EU:C:2015:473
).
Issa, il-qorti tar-rinviju ma turix, fil-preżenza ta’ tali regola applikabbli mingħajr distinzjoni, liema jkun l-iżvantaġġ partikolari mġarrab, f’kawża bħal dik fil-kawża prinċipali, minn ħaddiem raġel, bħal J. M. Ortiz Mesonero, jekk id-diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess tapplika għall-ħaddiema nisa.
Għaldaqstant, il-konstatazzjoni ta’ diskriminazzjoni indiretta kontra l-ħaddiema nisa, anki jekk din teżisti, ma tidhirx rilevanti għar-riżoluzzjoni tal-kawża prinċipali. Għaldaqstant, id-domanda magħmula, sa fejn din tirrigwarda d-Direttiva 2006/54, għandha natura ipotetika u għalhekk għandha titqies inammissibbli.
Finalment, il-qorti tar-rinviju ssemmi wkoll l-Artikoli 8, 10 u 157 TFUE kif ukoll l-Artikolu 3 TUE fid-domanda tagħha.
Madankollu, din il-qorti la tippreċiża r-raġunijiet li wassluha sabiex tistaqsi dwar l-interpretazzjoni tal-imsemmija dispożizzjonijiet u lanqas ir-rabta li hija tistabbilixxi bejn dawn id-dispożizzjonijiet u l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fit-tilwima li għandha quddiemha. Għaldaqstant, ma hemmx lok li dawn id-dispożizzjonijiet jiġu interpretati.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jiġi kkonstatat li d-domanda preliminari, minn naħa, hija ammissibbli sa fejn din tirrigwarda d-Direttiva 2010/18 kif ukoll l-Artikolu 23 u l-Artikolu 33(2) tal-Karta u, min-naħa l-oħra, hija inammissibbli fir-rigward tad-Direttiva 2006/54, tal-Artikoli 8, 10 u 157 TFUE kif ukoll tal-Artikolu 3 TUE.
Fuq il-mertu
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva 2010/18 kif ukoll l-Artikolu 23 u l-Artikolu 33(2) tal-Karta għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprevedi d-dritt ta’ ħaddiem, sabiex jieħu ħsieb direttament minuri jew membri tal-familja tiegħu li jkunu taħt il-kustodja tiegħu, li jnaqqas il-ħin tax-xogħol ordinarju tiegħu, bi tnaqqis proporzjonali fis-salarju tiegħu, mingħajr ma jkun jista’, meta s-sistema ta’ xogħol abitwali tiegħu hija bix-xift b’ħinijiet varjabbli, jibbenefika minn ħinijiet tax-xogħol fissi, filwaqt li jżomm il-ħin tax-xogħol ordinarju tiegħu.
F’dan ir-rigward, hemm lok li jiġi rrilevat li, skont il-punt 1 tal-klawżola 1 tal-Ftehim qafas dwar il-leave parentali, dan tal-aħħar jistabbilixxi rekwiżiti minimi intiżi li jiffaċilitaw ir-rikonċiljazzjoni tar-responsabbiltajiet professjonali u tal-familja tal-ġenituri li jaħdmu, filwaqt li jiġu osservati l-leġiżlazzjoni, il-ftehimiet kollettivi u/jew il-prattika nazzjonali.
L-unika dispożizzjoni tal-Ftehim qafas dwar il-leave parentali relatata mal-arranġament tal-ħinijiet tax-xogħol hija l-klawżola 6(1) tiegħu, li tgħid li l-Istati Membri u/jew l-imsieħba soċjali għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jiżguraw li l-ħaddiema jkunu jistgħu jitolbu, “meta jirritornaw mil-leave tal-ġenituri”, tibdil fil-ħinijiet tax-xogħol tagħhom u/jew fl-arranġamenti tax-xogħol tagħhom għal perijodu partikolari.
F’dan il-każ, J. M. Ortiz Mesonero, li s-sistema ta’ xogħol abitwali tiegħu hija bix-xift b’ħinijiet varjabbli, jixtieq jibbenefika minn arranġament tal-ħin tax-xogħol tiegħu sabiex ikun jista’ jaħdem b’ħinijiet fissi. Mid-deċiżjoni tar-rinviju ma jirriżultax li huwa jinsab f’sitwazzjoni ta’ ritorn minn leave parentali, fis-sens tal-klawżola 6(1) ta’ dan il-ftehim qafas.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkonstatat li la d-Direttiva 2010/18 u lanqas il-Ftehim qafas dwar il-leave parentali ma jinkludu dispożizzjoni li tista’ tobbliga lill-Istati Membri, fil-kuntest ta’ talba għal leave parentali, li jagħtu d-dritt lill-applikant li jaħdem b’ħinijiet fissi meta s-sistema ta’ xogħol abitwali tiegħu tkun bix-xift b’ħinijiet varjabbli.
Fir-rigward tal-Artikolu 23 u tal-Artikolu 33(2) tal-Karta, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 51(1) tagħha, id-dispożizzjonijiet tal-Karta huma indirizzati lill-Istati Membri biss meta dawn jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni. L-Artikolu 6(1) TUE kif ukoll l-Artikolu 51(2) tal-Karta jippreċiżaw li d-dispożizzjonijiet ta’ din tal-aħħar ma jestendux il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni lil hinn mill-kompetenzi tal-Unjoni kif iddefiniti fit-Trattati.
F’dan ir-rigward, minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, meta sitwazzjoni legali ma tkunx taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex ġurisdizzjoni sabiex tagħti deċiżjoni dwarha u d-dispożizzjonijiet eventwalment invokati tal-Karta ma jistgħux, fihom innifishom, jistabbilixxu dik il-ġurisdizzjoni (sentenza tas‑26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson,
C‑617/10
,
EU:C:2013:105
, punt
, kif ukoll id-digriet tal‑15 ta’ Mejju 2019, Corte dei Conti et,
C‑789/18 u C‑790/18
, mhux ippubblikat,
EU:C:2019:417
, punt
).
F’dan il-każ, peress li mill-punti 40, 42 u 48 ta’ din is-sentenza jirriżulta li la d-Direttiva 2010/18 u lanqas ebda dispożizzjoni oħra msemmija fid-domanda preliminari ma huma applikabbli għall-kawża prinċipali, ma jidhirx li din il-kawża tirrigwarda leġiżlazzjoni nazzjonali li timplimenta d-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta (ara, b’analoġija, id-digriet tal‑15 ta’ Mejju 2019, Corte dei Conti et,
C‑789/18 u C‑790/18
, mhux ippubblikat,
EU:C:2019:417
, punt
).
Għaldaqstant, ma hemmx lok li jiġu interpretati l-Artikolu 23 u l-Artikolu 33(2) tal-Karta.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għad-domanda magħmula hija li d-Direttiva 2010/18 għandha tiġi interpretata fis-sens li ma tapplikax għal leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprevedi d-dritt ta’ ħaddiem, sabiex jieħu ħsieb direttament minuri jew membri tal-familja tiegħu li jkunu taħt il-kustodja tiegħu, li jnaqqas il-ħin tax-xogħol ordinarju tiegħu, bi tnaqqis proporzjonali fis-salarju tiegħu, mingħajr ma jkun jista’, meta s-sistema ta’ xogħol abitwali tiegħu hija bix-xift b’ħinijiet varjabbli, jibbenefika minn ħinijiet tax-xogħol fissi, filwaqt li jżomm il-ħin tax-xogħol ordinarju tiegħu.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Sitt Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

Id-Direttiva tal-Kunsill 2010/18/UE tat‑8 ta’ Marzu 2010 li timplimenta l-Ftehim Qafas rivedut dwar il-leave tal-ġenituri konkluż minn BUSINESSEUROPE, UEAPME, CEEP u ETUC u li jħassar id-Direttiva 96/34/KE għandha tiġi interpretata fis-sens li ma tapplikax għal leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprevedi d-dritt ta’ ħaddiem, sabiex jieħu ħsieb direttament minuri jew membri tal-familja tiegħu li jkunu taħt il-kustodja tiegħu, li jnaqqas il-ħin tax-xogħol ordinarju tiegħu, bi tnaqqis proporzjonali fis-salarju tiegħu, mingħajr ma jkun jista’, meta s-sistema ta’ xogħol abitwali tiegħu hija bix-xift b’ħinijiet varjabbli, jibbenefika minn ħinijiet tax-xogħol fissi, filwaqt li jżomm il-ħin tax-xogħol ordinarju tiegħu.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l‑Ispanjol.