CELEX: 62015CJ0494
Odesłanie prejudycjalne
Zbliżanie ustawodawstw
Dyrektywa 2004/48/WE
Egzekwowanie praw własności intelektualnej
Pojęcie „pośrednika, którego usługi są wykorzystywane do naruszania praw własności intelektualnej”
Dzierżawca hal targowych poddzierżawiający stanowiska handlowe
Możliwość nałożenia nakazu na tego dzierżawcę
Artykuł 11

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 11 dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (
Dz.U. 2004, L 157, s. 45
– wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 17, t. 2, s. 32).
Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między Tommy Hilfiger Licensing LLC, Urban Trends Trading BV, Rado Uhren AG, Facton Kft., Lacoste SA i Burberry Ltd a Delta Center a.s. w przedmiocie nakazów, których nałożenia na Delta Center domagają się skarżące w postępowaniu głównym celem egzekwowania ich praw własności intelektualnej.
Ramy prawne
Prawo Unii
Motywy 10 i 23 dyrektywy 2004/48 stanowią:
„(10)
Celem niniejszej dyrektywy jest zbliżenie systemów prawnych [państw członkowskich] w celu zapewnienia wysokiego, równoważnego i jednakowego poziomu bezpieczeństwa [ochrony własności intelektualnej] na rynku wewnętrznym.
[…]
(23)
[…] podmioty uprawnione powinny mieć możliwość wystąpienia o nakaz sądowy przeciwko pośrednikowi, z którego usług korzystała strona [osoba] trzecia przy naruszaniu prawa własności przemysłowej należącego do podmiotu uprawnionego. Warunki i procedury odnoszące się do takich nakazów należy pozostawić prawu wewnętrznemu państwa członkowskiego. W zakresie naruszeń praw autorskich i praw pokrewnych, pełny poziom harmonizacji został już przewidziany w dyrektywie 2001/29/WE [Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (
Dz.U. 2001, L 167, s. 10
)]. Z tego względu dyrektywa nie może mieć wpływu na art. 8 ust. 3 dyrektywy 2001/29/WE”.
Artykuł 2 dyrektywy 2004/48, który definiuje zakres jej stosowania, stanowi w ust. 1:
„Bez uszczerbku dla środków przewidzianych lub środków, które mogą być przewidziane w prawie [Unii] lub krajowym w zakresie, w jakim te środki mogą dawać właścicielom praw większe korzyści, przewidziane niniejszą dyrektywą procedury i środki naprawcze stosuje się […] do wszelkich naruszeń praw własności intelektualnej określonych w prawie [Unii] i/lub prawie wewnętrznym zainteresowanego państwa członkowskiego”.
Rozdział II dyrektywy 2004/48, zatytułowany „Środki, procedury i środki naprawcze”, obejmuje sześć sekcji, z których pierwsza, zatytułowana „Przepisy ogólne”, zawiera między innymi art. 3, stanowiący:
„1.   Państwa członkowskie zapewniają objęte niniejszą dyrektywą środki, procedury i środki naprawcze niezbędne do stosowania praw własności intelektualnej. Powyższe środki, procedury i środki naprawcze są sprawiedliwe i słuszne oraz nie są nadmiernie skomplikowane czy kosztowne, ani też nie pociągają za sobą nierozsądnych ograniczeń czasowych czy nieuzasadnionych opóźnień.
2.   Powyższe środki, procedury i środki naprawcze są […] skuteczne, proporcjonalne i odstraszające i stosowane w taki sposób, aby zapobiec tworzeniu ograniczeń handlu prowadzonego zgodnie z prawem […]”.
Sekcja 5 rozdziału II dyrektywy 2004/48 jest zatytułowana „Środki wynikające z decyzji odnośnie do meritum sprawy”. Obejmuje ona art. 10–12, zatytułowane, odpowiednio, „Środki naprawcze”, „Zakazy sądowe” i „Środki alternatywne”.
Zgodnie z art. 11 dyrektywy 2004/48:
„Państwa członkowskie zapewniają, że tam, gdzie podjęta została decyzja sądu stwierdzająca naruszenie prawa własności intelektualnej, organy sądowe mogą wydawać naruszającym zakaz kontynuacji naruszenia. Jeśli tak przewiduje prawo krajowe, niewypełnienie zakazu poddaje naruszającego, gdzie właściwe, powtarzalnej karze pieniężnej w celu zapewnienia zgodności z zakazem. Państwa członkowskie zapewniają też właścicielom możliwość składania wniosku o zakaz wobec pośredników, z usług których korzysta strona trzecia do naruszania prawa własności intelektualnej, bez uszczerbku dla postanowień art. 8 ust. 3 dyrektywy 2001/29/WE”.
Wspomniany art. 8 ust. 3 dyrektywy 2001/29 stanowi:
„Państwa członkowskie zapewnią, aby podmioty praw autorskich mogły wnioskować o wydanie nakazu przeciwko pośrednikom, których usługi są wykorzystywane przez stronę trzecią w celu naruszenia praw autorskich lub pokrewnych”.
Prawo czeskie
Z przedłożonych Trybunałowi akt sprawy wynika, że art. 11 dyrektywy 2004/48 został transponowany do prawa czeskiego przez art. 4 zákon č. 221/2006 Sb., o vymáhání práv z průmyslového vlastnictví (ustawy nr 221/2006 o egzekwowaniu praw własności intelektualnej, zwanej dalej „ustawą nr 221/2006”).
Artykuł 4 ust. 1 ustawy nr 221/2006 przewiduje:
„W sytuacji gdy dochodzi do nieuprawnionego naruszenia praw [własności przemysłowej], osoba poszkodowana może wystąpić do sądu o nakazanie podmiotowi naruszającemu zaprzestania działań, które naruszają lub mogą naruszać jego prawa, oraz o usunięcie skutków z nich wynikających […]”.
Zgodnie z art. 4 ust 3 osoby poszkodowane mogą również wystąpić do sądu o zastosowanie środków wobec „każdej osoby, której środki lub usługi są wykorzystywane przez osoby trzecie do naruszania ich praw”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
Spółka Delta Centre jest dzierżawcą placu targowego zwanego „Pražská tržnice” (praskimi halami targowymi, Republika Czeska). Poddzierżawia ona indywidualnym podmiotom handlującym stanowiska handlowe na tym placu. Umowy dzierżawy zawarte z tymi podmiotami handlującymi nakładają na te podmioty obowiązek przestrzegania regulacji, którym podlega ich działalność. Ponadto podmiotom tym została dostarczona sporządzona w językach czeskim i wietnamskim ulotka, zatytułowana „Ostrzeżenie dla sprzedawców”. Ulotka ta podkreśla, że sprzedaż podrobionych towarów jest zabroniona i może skutkować wypowiedzeniem umowy dzierżawy stanowiska handlowego.
Skarżące w postępowaniu głównym są producentami i dystrybutorami towarów markowych. Po ustaleniu, że podróbki ich towarów są sprzedawane w tychże praskich halach targowych, skarżące wystąpiły do Městský soud v Praze (sądu miejskiego w Pradze) z żądaniem, by nakazał Delta Center:
—
zaprzestania zawierania lub przedłużania umów dzierżawy stanowisk handlowych w tych halach z osobami, w odniesieniu do których stwierdzono, mocą ostatecznej decyzji sądu lub organu administracji, że ich działania stanowiły naruszenie lub stwarzały ryzyko naruszenia praw przyznanych przez wymienione w żądaniu znaki towarowe;
—
zaprzestania zawierania lub przedłużania tego rodzaju umów, jeśli postanowienia tych umów nie zawierają ani zobowiązania podmiotu handlującego do powstrzymania się od naruszania praw własności intelektualnej skarżących, ani klauzuli, zgodnie z którą Delta Center może wypowiedzieć umowę w przypadku naruszenia lub ryzyka naruszenia tych praw, oraz
—
wystosowania, w pewnych określonych przez skarżące przypadkach, pisma z przeprosinami i opublikowania komunikatu na własny koszt w czasopiśmie
Hospodářské noviny
.
Wyrokiem z dnia 28 lutego 2012 r. Městský soud v Praze (sąd miejski w Pradze) oddalił to żądanie wydania nakazów. Chociaż uznał on, że Delta Center jest „osobą, której środki lub usługi są wykorzystywane przez osoby trzecie” w rozumieniu art. 4 ust. 3 ustawy nr 221/2006, to jednak stwierdził, że nie wystąpiło naruszenie lub ryzyko naruszenia praw skarżących, ze względu na to, iż dla kupujących było oczywiste, że rozpatrywane towary są podróbkami i nie są zatem ani produkowane, ani dystrybuowane przez skarżące.
Skarżące wniosły odwołanie od tego wyroku do Vrchní soud v Praze (wysokiego sądu w Pradze).
Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2012 r. sąd ten potwierdził, z innych względów niż uczynił to sąd pierwszej instancji, oddalenie żądania wydania nakazów. Jego zdaniem szeroka wykładnia wyrażenia „środki lub usługi […] wykorzystywane przez strony trzecie do naruszania”, figurującego w art. 4 ust. 3 ustawy nr 221/2006, oraz wyrażenia „z usług których korzysta strona trzecia do naruszania prawa własności intelektualnej”, figurującego w art. 11 dyrektywy 2004/48, doprowadziłaby do sytuacji absurdalnych, polegających między innymi na uznawaniu, że zaopatrzanie w energię elektryczną czy wydawanie danemu podmiotowi handlującemu zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej stanowi środek umożliwiający naruszanie praw własności intelektualnej.
Skarżące wniosły kasację do Nejvyšší soud (sądu najwyższego).
Tenże sąd podkreśla, że brzmienie art. 4 ust. 3 ustawy nr 221/2006 odpowiada brzmieniu art. 11 zdanie trzecie dyrektywy 2004/48, i przypomina, że uregulowanie krajowe, które transponuje daną dyrektywę, winno w jak najbardziej możliwy sposób być interpretowane zgodnie z treścią i celem tej dyrektywy.
Uznając zatem, że toczący się przed nim spór będzie musiał zostać rozstrzygnięty przy wzięciu pod uwagę wykładni art. 11 zdanie trzecie dyrektywy 2004/48, której dokonał Trybunał w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in. (
C‑324/09
,
EU:C:2011:474
), Nejvyšší soud (sąd najwyższy) stwierdza jednak, że spór, który doprowadził do tej wykładni, dotyczył naruszeń prawa własności intelektualnej na rynku elektronicznym online. Powstało pytanie, czy wspomnianą wykładnię należy również stosować w sytuacji, gdy naruszenia praw własności intelektualnej miały miejsce na istniejącym fizycznie placu targowym.
W tych okolicznościach Nejvyšší soud (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy dzierżawca placu targowego, który udostępnia indywidualnym podmiotom handlującym, do ich użytku, stragany i miejsca, na których stragany mogą zostać umieszczone, jest pośrednikiem, z usług którego korzystają osoby trzecie do naruszania prawa własności intelektualnej w rozumieniu art. 11 dyrektywy 2004/48?
2)
Czy na dzierżawcę placu targowego, który udostępnia indywidualnym podmiotom handlującym, do ich użytku, stragany i miejsca, na których stragany mogą zostać umieszczone, mogą zostać nałożone środki przewidziane w art. 11 dyrektywy 2004/48, na takich samych warunkach jak te określone przez Trybunał [w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in.,
C‑324/09
,
EU:C:2011:474
] w odniesieniu do nakładania środków na operatorów rynków elektronicznych online?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
Zadając pytanie pierwsze, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 11 zdanie trzecie dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że zakresem pojęcia „pośrednika, z usług którego korzysta osoba trzecia do naruszania prawa własności intelektualnej” w rozumieniu tego przepisu objęty jest dzierżawca hal targowych, który poddzierżawia usytuowane w tych halach stanowiska handlowe indywidualnym podmiotom handlującym, spośród których to podmiotów niektóre wykorzystują swe miejsce do sprzedaży towarów będących podróbkami towarów markowych.
W myśl utrwalonego orzecznictwa art. 11 zdanie trzecie dyrektywy 2004/48, podobnie jak art. 8 ust. 3 dyrektywy 2001/29, do którego się on odnosi, nakładają na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, że pośrednik, którego usługi są wykorzystywane przez osobę trzecią do naruszania prawa własności intelektualnej, będzie mógł, niezależnie od ponoszenia ewentualnie własnej odpowiedzialności w spornych stanach faktycznych, zostać zmuszony do podjęcia – poza działaniami służącymi zaprzestaniu naruszania tych praw – działań mających na celu zapobieżenie nowym naruszeniom (zob. podobnie w szczególności wyroki: z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in.,
C‑324/09
,
EU:C:2011:474
, pkt
–
; a także z dnia 24 listopada 2011 r., Scarlet Extended,
C‑70/10
,
EU:C:2011:771
, pkt
,
).
Aby dany podmiot gospodarczy został zakwalifikowany jako „pośrednik” w rozumieniu tych przepisów, należy wykazać, że świadczy on usługę, która może być wykorzystywana przez jedną lub szereg innych osób do naruszania jednego lub szeregu praw własności intelektualnej, przy czym nie ma potrzeby, by utrzymywał on z tą osobą lub z tymi osobami szczególny stosunek (zob. podobnie wyrok z dnia 27 marca 2014 r., UPC Telekabel Wien,
C‑314/12
,
EU:C:2014:192
, pkt
,
).
Kwalifikacja ta nie jest również poddana warunkowi, że wspomniany podmiot gospodarczy świadczył usługę inną niż usługa wykorzystywana przez osobę trzecią do naruszania prawa własności intelektualnej.
Zatem w kwestiach z zakresu handlu elektronicznego Trybunał orzekł, że dostawca dostępu, który ogranicza się do umożliwienia dostępu do Internetu, bez oferowania innych usług lub sprawowania kontroli, świadczy usługę, która może zostać wykorzystana przez osobę trzecią do naruszania praw własności intelektualnej, i należy go zakwalifikować jako „pośrednika” (zob. podobnie postanowienie z dnia 19 lutego 2009 r., LSG‑Gesellschaft zur Wahrnehmung von Leistungsschutzrechten,
C‑557/07
,
EU:C:2009:107
, pkt
; wyrok z dnia 27 marca 2014 r., UPC Telekabel Wien,
C‑314/12
,
EU:C:2014:192
, pkt
).
W tym wypadku bezsporne jest, że Delta Center jest dzierżawcą hal targowych „Pražská tržnice” i prowadzi działalność gospodarczą, która polega na poddzierżawianiu stanowisk handlowych usytuowanych w tych halach targowych. Tego rodzaju wykonywana odpłatnie działalność stanowi świadczenie usług.
Nie kwestionuje się również tego, że niektóre spośród podmiotów handlujących, którym Delta Center poddzierżawia te stanowiska handlowe, wykorzystują te stanowiska, by oferować odwiedzającym te hale towary będące podróbkami towarów markowych.
Bez potrzeby określania, czy inne podmioty świadczące usługi, takie jak podmioty wymienione hipotetycznie w postanowieniu odsyłającym, dostarczające energii elektrycznej podmiotom popełniającym naruszenia, zostają objęte zakresem zastosowania art. 11 zdanie trzecie dyrektywy 2004/48, należy stwierdzić, że w każdym razie podmiot gospodarczy, który świadczy osobom trzecim usługę dzierżawy lub poddzierżawy miejsc na placu targowym, dzięki której to usłudze osoby te posiadają dostęp do tego placu i oferują na nim sprzedaż towarów będących podróbkami towarów markowych, należy zakwalifikować jako „pośrednik[a], z usług któr[ego] korzysta strona trzecia do naruszania prawa własności intelektualnej” w rozumieniu tego przepisu.
Okoliczność, że udostępnianie stanowisk handlowych dotyczy rynku elektronicznego online lub istniejącego fizycznie placu targowego, takiego jak hale targowe, jest w tym względzie bez znaczenia. Z dyrektywy 2004/48 nie wynika bowiem, że jej zakres stosowania jest ograniczony do handlu elektronicznego. Ponadto określony w motywie 10 tej dyrektywy cel zapewnienia wysokiego, równoważnego i jednakowego poziomu ochrony własności intelektualnej na rynku wewnętrznym zostałby znacznie osłabiony, gdyby wobec podmiotu gospodarczego, który udziela osobom trzecim dostępu do istniejącego fizycznie placu targowego – takiego, o którym mowa w sprawie w postępowaniu głównym, na którym te osoby trzecie oferują sprzedaż towarów stanowiących podróbki towarów markowych – nie można było wystosować nakazów, o których mowa w art. 11 zdanie trzecie tej dyrektywy.
Mając na względzie powyższe, na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że art. 11 zdanie trzecie dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że zakresem pojęcia „pośrednika, z usług którego korzysta osoba trzecia do naruszania prawa własności intelektualnej” w rozumieniu tego przepisu objęty jest dzierżawca hal targowych, który poddzierżawia usytuowane w tych halach stanowiska handlowe indywidualnym podmiotom handlującym, spośród których to podmiotów niektóre wykorzystują swe miejsce do sprzedaży towarów będących podróbkami towarów markowych.
W przedmiocie pytania drugiego
Zadając pytanie drugie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 11 zdanie trzecie dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że warunki, którym podlega nakaz, w rozumieniu tego przepisu, skierowany wobec pośrednika świadczącego usługę dzierżawy stanowisk handlowych w halach targowych, są identyczne z warunkami odnoszącymi się do nakazów, które mogą być skierowane do pośredników na rynku elektronicznym online, określonymi przez Trybunał w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in. (
C‑324/09
,
EU:C:2011:474
).
W pkt 135 tego wyroku Trybunał stwierdził przede wszystkim, odnosząc się do motywu 23 dyrektywy 2004/48, że zasady wydawania nakazów, które państwa członkowskie są zobowiązane przewidzieć na podstawie art. 11 zdanie trzecie tej dyrektywy, takie jak warunki, które należy spełnić, i procedury, których należy przestrzegać, należą do prawa krajowego.
Trybunał uściślił następnie, że owe reguły prawa krajowego powinny zostać określone w sposób, który pozwoli na osiągnięcie celów przyświecających dyrektywie 2004/48. W tym celu i zgodnie z art. 3 ust. 2 tej dyrektywy nakazy muszą być skuteczne i odstraszające (wyrok z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in.
C‑324/09
,
EU:C:2011:474
, pkt
).
Wreszcie, Trybunał orzekł, że nakazy winny być słuszne i proporcjonalne. W konsekwencji nie mogą one być nadmiernie kosztowne i nie mogą również tworzyć ograniczeń handlu prowadzonego zgodnie z prawem. Nie można również wymagać od pośrednika ogólnego i stałego nadzorowania jego klientów. Pośrednik może natomiast zostać zmuszony do przyjęcia środków, które przyczyniają się do uniknięcia wystąpienia dalszych naruszeń tego samego rodzaju przez ten sam podmiot handlujący (zob. podobnie wyrok z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in.,
C‑324/09
,
EU:C:2011:474
, pkt
–
).
Trybunał uznał zatem, że każdy nakaz w rozumieniu art. 11 zdanie trzecie dyrektywy 2004/48 może zostać wydany jedynie wtedy, gdy zapewnia odpowiednią równowagę między ochroną własności intelektualnej a brakiem przeszkód w handlu prowadzonym zgodnie z prawem (zob. podobnie wyrok z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in.,
C‑324/09
,
EU:C:2011:474
, pkt
).
Chociaż z pewnością w sprawie, która doprowadziła do wydania wyroku z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in. (
C‑324/09
,
EU:C:2011:474
), Trybunał dokonał wykładni art. 11 zdanie trzecie dyrektywy 2004/48 w kontekście nakazów, które mogą zostać skierowane do pośrednika na rynku elektronicznym online, to jednak zinterpretował on ten artykuł w świetle przepisów ogólnych określonych w art. 3 tej dyrektywy, bez dokonania szczegółowych rozważań w odniesieniu do charakteru przedmiotowego miejsca prowadzenia handlu. Z omawianego art. 3 nie wynika ponadto, że jego zakres stosowania jest ograniczony do sytuacji, które mają miejsce na rynku elektronicznym online. W dodatku z brzmienia wspomnianego art. 3 wynika, że ma on zastosowanie do wszystkich środków, o których mowa we wspomnianej dyrektywie, w tym do tych przewidzianych w art. 11 zdanie trzecie tej dyrektywy.
Na pytanie drugie należy zatem odpowiedzieć, że art. 11 zdanie trzecie dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że warunki, którym podlega nakaz, w rozumieniu tego przepisu, skierowany wobec pośrednika świadczącego usługę dzierżawy stanowisk handlowych w halach targowych, są identyczne z warunkami odnoszącymi się do nakazów, które mogą być skierowane do pośredników na rynku elektronicznym online, określonymi przez Trybunał w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in. (
C‑324/09
,
EU:C:2011:474
).
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

1)
Artykuł 11 zdanie trzecie dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej należy interpretować w ten sposób, że zakresem pojęcia „pośrednika, z usług którego korzysta osoba trzecia do naruszania prawa własności intelektualnej” w rozumieniu tego przepisu objęty jest dzierżawca hal targowych, który poddzierżawia usytuowane w tych halach stanowiska handlowe indywidualnym podmiotom handlującym, spośród których to podmiotów niektóre wykorzystują swe miejsce do sprzedaży towarów będących podróbkami towarów markowych.

2)
Artykuł 11 zdanie trzecie dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że warunki, którym podlega nakaz, w rozumieniu tego przepisu, skierowany wobec pośrednika świadczącego usługę dzierżawy stanowisk handlowych w halach targowych, są identyczne z warunkami odnoszącymi się do nakazów, które mogą być skierowane do pośredników na rynku elektronicznym online, określonymi przez Trybunał w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in. (
C‑324/09
,
EU:C:2011:474
).

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: czeski.