CELEX: 62017CJ0396
Odesłanie prejudycjalne
Polityka społeczna
Zakaz wszelkiej dyskryminacji ze względu na wiek
Dyrektywa 2000/78/WE
Wyłączenie doświadczenia zawodowego zdobytego przed ukończeniem 18. roku życia
Nowy system wynagradzania i awansów
Utrzymanie odmiennego traktowania
Prawo do skutecznego środka prawnego
Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
Uzasadnienia

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 21 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”), a także art. 1, 2, 6, 9, 16 i 17 dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (
Dz.U. 2000, L 303, s. 16
).
Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między Martinem Leitnerem a Landespolizeidirektion Tirol (regionalną dyrekcją policji w Tyrolu, Austria) dotyczącego awansu i zaszeregowania skarżącego w postępowaniu głównym w ramach skali wynagrodzeń.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 2000/78
Zgodnie z art. 1 dyrektywy 2000/78 jej „[c]elem […] jest wyznaczenie ogólnych ram dla walki z dyskryminacją ze względu na religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną w odniesieniu do zatrudnienia i pracy, w celu realizacji w państwach członkowskich zasady równego traktowania”.
Artykuł 2 tej dyrektywy stanowi:
„1.   Do celów niniejszej dyrektywy »zasada równego traktowania« oznacza brak jakichkolwiek form bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji z przyczyn określonych w art. 1.
2.   Do celów ust. 1:
a)
dyskryminacja bezpośrednia występuje w przypadku, gdy osobę traktuje się mniej przychylnie, niż traktuje się, traktowano lub traktowano by inną osobę w porównywalnej sytuacji, z jakiejkolwiek przyczyny wymienionej w art. 1;
b)
dyskryminacja pośrednia występuje w przypadku, gdy przepis, kryterium lub pozornie neutralna praktyka może doprowadzić do szczególnej niekorzystnej sytuacji dla osób danej religii lub przekonań, niepełnosprawności, wieku lub orientacji seksualnej, w stosunku do innych osób, chyba że:
(i)
taki przepis, kryterium lub praktyka [są] obiektywnie uzasadnion[e] zgodnym z prawem celem, a środki mające służyć osiągnięciu tego celu są właściwe i konieczne, lub
[…]”.
Artykuł 6 wspomnianej dyrektywy stanowi:
„1.   Niezależnie od przepisów art. 2 ust. 2 państwa członkowskie mogą uznać, że odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w szczególności celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego, i jeżeli środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne.
Takie odmienne traktowanie może polegać między innymi na:
a)
wprowadzeniu specjalnych warunków dostępu do zatrudnienia i kształcenia zawodowego, zatrudnienia i pracy, włącznie z warunkami zwalniania i wynagradzania, dla ludzi młodych, pracowników starszych i osób mających na utrzymaniu inne osoby, w celu wspierania ich integracji zawodowej lub zapewnienia im ochrony;
b)
określeniu warunków dolnej granicy wieku, doświadczenia zawodowego lub stażu pracy wymagan[ych] do zatrudnienia lub niektórych korzyści związanych z zatrudnieniem;
c)
określeniu górnej granicy wieku przy rekrutacji, z uwzględnieniem wykształcenia wymaganego na danym stanowisku lub potrzeby racjonalnego okresu zatrudnienia przed przejściem na emeryturę.
2.   Niezależnie od przepisów art. 2 ust. 2 państwa członkowskie mogą uznać, że nie stanowi dyskryminacji ze względu na wiek ustalanie, dla systemów zabezpieczenia społecznego pracowników, wieku przyznania lub nabycia praw do świadczeń emerytalnych lub inwalidzkich, włącznie z wyznaczaniem, w ramach tych systemów, różnych granic wieku dla pracowników lub grup bądź kategorii pracowników i wykorzystania, w ramach tych systemów, kryteriów wieku do obliczania wysokości świadczeń, pod warunkiem że nie stanowi to dyskryminacji ze względu na płeć”.
Artykuł 9 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:
„1.   Państwa członkowskie zapewnią, aby procedury sądowe i/lub administracyjne oraz, w przypadku gdy uznają to za właściwe, procedury pojednawcze, których celem jest doprowadzenie do stosowania zobowiązań wynikających z niniejszej dyrektywy, były dostępne dla wszystkich osób, które uważają się za pokrzywdzone w związku z naruszeniem wobec nich zasady równego traktowania, nawet po zakończeniu związku, w którym przypuszczalnie miała miejsce dyskryminacja.
2.   Państwa członkowskie zapewnią, aby stowarzyszenia, organizacje lub osoby prawne, które mają, zgodnie z przewidzianymi prawem krajowym kryteriami, uzasadniony interes w zapewnieniu aby przestrzegane były postanowienia niniejszej dyrektywy, mogły wszczynać, na rzecz osoby występującej z powództwem lub ją wspierając, za jej zgodą, postępowania sądowe i/lub procedury administracyjne przewidziane w celu spowodowania stosowania niniejszej dyrektywy.
3.   Przepisy ust. 1 i 2 nie naruszają przepisów krajowych dotyczących terminów składania odwołań w odniesieniu do zasady równego traktowania”.
Zgodnie z art. 16 dyrektywy 2000/78:
„Państwa członkowskie podejmują niezbędne działania, aby:
a)
zniesione zostały przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne sprzeczne z zasadą równego traktowania;
b)
przepisy sprzeczne z zasadą równego traktowania zawarte w umowach lub układach zbiorowych, regulaminach wewnętrznych przedsiębiorstw, jak również w statutach regulujących wykonywanie wolnych zawodów oraz w statutach organizacji pracowników i pracodawców, zostały uznane za nieważne lub zostały zmienione”.
Artykuł 17 tej dyrektywy stanowi:
„Państwa członkowskie ustanowią zasady stosowania sankcji obowiązujących wobec naruszeń przepisów krajowych przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą i podejmą wszelkie niezbędne działania dla zapewnienia ich stosowania. Sankcje, które mogą określać wypłacenie odszkodowania ofierze, muszą być skuteczne, proporcjonalne i dolegliwe. Najpóźniej do dnia 2 grudnia 2003 r. państwa członkowskie poinformują o tych przepisach Komisję, jak również poinformują niezwłocznie o wszystkich ich kolejnych zmianach”.
Prawo austriackie
Sąd odsyłający wskazuje, że ustawodawstwo krajowe w dziedzinie wynagradzania i awansów urzędników państwa było wielokrotnie nowelizowane ze względu na jego niezgodność z niektórymi przepisami prawa Unii. Nowy system wynagradzania i awansów tych urzędników, przyjęty w następstwie nowelizacji ustawodawstwa w latach 2015 i 2016, ma w szczególności na celu zakończenie dyskryminacji ze względu na wiek, jaka wynikała z wcześniej obowiązującego systemu wynagradzania i awansów.
Ustawa o wynagrodzeniach urzędników
Paragraf 8 Gehaltsgesetz 1956 (ustawy o wynagrodzeniach z 1956 r., BGBl. 54/1956), zmienionej ustawą federalną z dnia 30 sierpnia 2010 r. (BGBl. I, 82/2010) (zwanej dalej „ustawą o wynagrodzeniach urzędników”), w ust. 1 stanowił:
„Awans ustala się na podstawie daty odniesienia. O ile niniejszy paragraf nie stanowi inaczej, okres wymagany dla potrzeb awansu do drugiego stopnia zaszeregowania w ramach każdej grupy zatrudnienia wynosi pięć lat, a w przypadku pozostałych stopni zaszeregowania – dwa lata”.
Paragraf 12 ustawy o wynagrodzeniach urzędników stanowił:
„Z zastrzeżeniem ograniczeń, o których mowa w ust. 4–8, datę odniesienia dla potrzeb awansu ustala się przy uwzględnieniu, licząc wstecz od daty zatrudnienia, okresów po dniu 30 czerwca roku, w którym po rozpoczęciu pierwszego etapu edukacji szkolnej ukończono albo ukończono by dziewięć lat nauki:
1.
okresy wymienione w ust. 2 są uwzględniane w całości;
2.
pozostałe okresy”.
Znowelizowana ustawa o wynagrodzeniach urzędników
W celu zakończenia dyskryminacji ze względu na wiek stwierdzonej w wyrokach Trybunału z dnia 18 czerwca 2009 r., Hütter (
C‑88/08
,
EU:C:2009:381
), i z dnia 11 listopada 2014 r., Schmitzer (
C‑530/13
,
EU:C:2014:2359
), ustawa o wynagrodzeniach urzędników została znowelizowana z mocą wsteczną przez Bundesbesoldungsreform 2015 (federalną ustawę o reformie wynagrodzeń z 2015 r., BGBl. I, 32/2015) i przez Besoldungsrechtsanpassungsgesetz (ustawę o reformie wynagrodzeń z 2016 r., BGBl. I, 104/2016) (zwana dalej „znowelizowaną ustawą o wynagrodzeniach urzędników”).
Paragraf 8 znowelizowanej ustawy o wynagrodzeniach urzędników, zatytułowany „Zaszeregowanie i awans”, w ust. 1 stanowi:
„[…] Zaszeregowanie oraz dalsze awanse ustala się przy uwzględnieniu stażu pracy w ramach skali wynagrodzeń”.
Zgodnie z § 12 znowelizowanej ustawy o wynagrodzeniach urzędników, zatytułowanym „Staż pracy w ramach skali wynagrodzeń”:
„(1)   Staż pracy w ramach skali wynagrodzeń obejmuje okresy zatrudnienia podlegające uwzględnieniu przy awansie, wraz z podlegającymi zaliczeniu wcześniejszymi okresami zatrudnienia.
(2)   Zaliczeniu do stażu pracy w ramach skali wynagrodzeń podlegają, jako wcześniejsze okresy zatrudnienia, okresy ukończone:
1.
w ramach stosunku pracy zawartego z jednostką samorządu terytorialnego lub gminą państwa członkowskiego Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Republiki Turcji lub Konfederacji Szwajcarskiej;
2.
w ramach stosunku pracy zawartego z organem Unii Europejskiej lub organizacją międzyrządową, której członkiem jest Republika Austrii;
3.
okresy, w których urzędnik był uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie Heeresversorgungsgesetz (ustawy o ochronie sił zbrojnych); oraz
4.
okresy ukończone:
a)
w ramach służby wojskowej […]
b)
w ramach przyuczenia do zawodu […]
c)
w ramach służby cywilnej […]
d)
w ramach obowiązkowej służby wojskowej, w ramach porównywalnego kształcenia wojskowego lub w ramach zastępczej służby cywilnej w państwie członkowskim Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Republiki Turcji lub Konfederacji Szwajcarskiej.
[…].
(3)   Oprócz okresów wymienionych w ust. 2 zaliczeniu jako wcześniejsze okresy zatrudnienia podlega również wykonywanie odpowiedniej działalności zawodowej lub odpowiedniej praktyki w administracji, w wymiarze maksymalnie 10 lat. […]”.
Paragraf 169c znowelizowanej ustawy o wynagrodzeniach urzędników, dotyczący ponownego zaszeregowania urzędników pełniących służbę w ramach nowego systemu wynagradzania i awansów, stanowi:
„(1)   Wszyscy urzędnicy przypisani do wskazanych w § 169d kategorii wynagrodzenia i zatrudnienia, którzy pracują w ramach służby w dniu 11 lutego 2015 r., zostają ponownie zaszeregowani, zgodnie z następującymi przepisami i jedynie na podstawie ich wcześniejszego wynagrodzenia, w ramach nowego systemu wynagradzania ustanowionego na mocy niniejszej ustawy federalnej. W pierwszej kolejności na podstawie dotychczasowego wynagrodzenia urzędnicy zostaną przypisani do stopnia zaszeregowania w ramach nowego systemu wynagradzania, w którym zagwarantowane będzie dotychczasowe wynagrodzenie. […]
(2)   Przeniesienie urzędnika do nowego systemu wynagradzania następuje poprzez całościowe określenie jego stażu pracy w ramach skali wynagrodzeń. Dla całościowego określenia miarodajna jest kwota przeniesienia. Kwotę przeniesienia stanowi pełne wynagrodzenie, bez uwzględnienia ewentualnego nadzwyczajnego awansu, które stanowiło podstawę do obliczenia wynagrodzenia urzędnika za luty 2015 r. (miesiąc przeniesienia). […]
(2a)   Kwotą, którą należy uwzględnić jako kwotę przeniesienia, jest kwota odpowiadająca stopniowi wynagrodzenia faktycznie miarodajnemu dla określenia wynagrodzenia wypłaconego w miesiącu przeniesienia (zaszeregowanie zgodnie z rozliczeniem wynagrodzenia). Nie przeprowadza się oceny prawidłowości wynagrodzenia ani w odniesieniu do jego podstawy, ani w odniesieniu do jego wysokości. Późniejsza korekta wypłaconych wynagrodzeń podlega uwzględnieniu przy obliczaniu kwoty przeniesienia jedynie wtedy, gdy:
1.
korekta ta dotyczy błędów o charakterze faktycznym powstałych przy wprowadzaniu danych do automatycznego systemu przetwarzania informacji; oraz
2.
błędnie wprowadzone dane w sposób oczywisty różnią się od danych, jakie należało wprowadzić, co wynika z dokumentów istniejących już w momencie wprowadzania danych.
(2b)   Gdy w odniesieniu do kwoty faktyczne zaszeregowanie zgodnie z rozliczeniem wynagrodzenia jest niższe od zaszeregowania gwarantowanego przez ustawę, na żądanie urzędnika dla celów obliczenia kwoty przeniesienia uwzględnia się zaszeregowanie gwarantowane przez ustawę, jeśli nie jest możliwe zastosowanie § 169d ust. 5, przy uwzględnieniu istnienia zwykłego zaszeregowania tymczasowego. Zaszeregowaniem gwarantowanym przez ustawę jest zaszeregowanie odpowiadające stopniowi wynagrodzenia w dacie odniesienia. Datą odniesienia jest dzień wynikający z uwzględnienia, licząc wstecz od pierwszego dnia miesiąca przeniesienia, poniższych okresów. Doliczeniu podlegają:
1.
okresy ustalone ostatecznie jako okresy zatrudnienia aż do początkowego dnia miesiąca przeniesienia, w zakresie, w jakim nastąpiły one po ukończeniu 18. roku życia i mogą zostać uwzględnione dla celów awansu; oraz
2.
okresy po dniu zatrudnienia, w zakresie, w jakim mogą one zostać uwzględnione dla celów awansu.
Doliczenie wcześniejszych okresów jest wykluczone. W odniesieniu do każdych dwóch lat, jakie upłynęły po dniu odniesienia, stosuje się odpowiednio każdy kolejny stopień wynagrodzenia jako stopień gwarantowany ustawowo. Dany stopień wynagrodzenia uważa się za osiągnięty w dniu 1 stycznia lub w dniu 1 lipca następującym po upływie dwuletniego okresu, o ile w tym dniu przeniesienie nie zostało odroczone lub wstrzymane. Przyjmuje się, iż termin dwuletni upłynął odpowiednio w dniu 1 stycznia lub w dniu 1 lipca, gdy upływa on, odpowiednio, przed kolejnym dniem 31 marca lub 30 września.
(2c)   W ust. 2a i 2b transponowano do prawa austriackiego, w zakresie statusu pracowników federalnych i personelu nauczycielskiego w krajach związkowych (Länder), art. 2 i 6 [dyrektywy 2000/78], których wykładni dokonano w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2014 r., Specht i in. (od
C‑501/12 do C‑506/12, C‑540/12 i C‑541/12
,
EU:C:2014:2005
). Szczegółowe zasady przeniesienia urzędników mianowanych przed wejściem w życie federalnej reformy wynagradzania z 2015 r. zostały zatem uregulowane w nowym systemie wynagradzania; przewidują one, po pierwsze, że stopień wynagrodzenia, do którego zostaną oni od tej chwili zakwalifikowani, jest określany wyłącznie na podstawie kwoty wynagrodzenia, jakie otrzymywali zgodnie z poprzednim systemem wynagradzania, mimo że ten ostatni system był oparty na dyskryminacji ze względu na wiek urzędnika, oraz po drugie, że późniejszy awans na wyższy stopień wynagrodzenia jest odtąd obliczany wyłącznie na podstawie okresu doświadczenia zawodowego zdobytego od chwili wejścia w życie reformy wynagradzania z 2015 r.
(3)   Staż pracy w ramach skali wynagrodzeń urzędnika objętego przeniesieniem jest określany na podstawie okresu niezbędnego do awansu z pierwszego stopnia wynagrodzenia (od pierwszego dnia) do stopnia wynagrodzenia w ramach tej samej grupy zatrudnienia, która w brzmieniu obowiązującym w dniu 12 lutego 2015 r. obejmuje wynagrodzenie o stopień niższe od kwoty przeniesienia. Jeżeli kwota przeniesienia jest równa najniższej kwocie w danym stopniu wynagrodzenia w ramach tej samej grupy zatrudnienia, przyjmuje się wówczas ten stopień wynagrodzenia. Wszelkie porównywane kwoty należy zaokrąglić do najbliższej kwoty pełnego euro.
(4)   Staż pracy w ramach skali wynagrodzeń wskazany w ust. 3 powiększa się o okres między datą ostatniego podwyższenia wynagrodzenia a upływem miesiąca przeniesienia, jeśli okres ten jest istotny dla celów awansu.
[…]
(6)   […] Jeśli nowe wynagrodzenie urzędnika jest niższe od kwoty przeniesienia, wypłaca się mu dodatek wyrównawczy odpowiadający różnicy tych kwot, uwzględniany przy obliczaniu świadczeń emerytalnych […], do chwili osiągnięcia stopnia wynagrodzenia wyższego od kwoty przeniesienia. Porównanie kwot uwzględnia ewentualne dodatki za wysługę lat lub nadzwyczajny awans.
[…]
(9)   W celu uwzględnienia oczekiwań związanych z przyszłym awansem, nadzwyczajnym awansem lub dodatkiem za wysługę lat w ramach dawnego systemu wynagradzania urzędnikowi przysługuje dodatek wyrównawczy, uwzględniany przy obliczaniu świadczeń emerytalnych, jako dodatek uzupełniający […], od chwili gdy osiągnął on stopień przejściowy […].
[…]”.
Zgodnie z § 175 ust. 79 pkt 3 znowelizowanej ustawy o wynagrodzeniach urzędników §§ 8 i 12 tej ustawy, w tym ich tytuły, wchodzą w życie w brzmieniu określonym w ustawie federalnej o reformie wynagrodzeń z 2015 r., opublikowanej w BGBl. I, 32/2015, „1 lutego 1956 r.; jakiekolwiek brzmienie tych przepisów opublikowane przed dniem 11 lutego 2015 r. nie ma już zastosowania w toczących się lub w przyszłych postępowaniach”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
Martin Leitner, urodzony w 1968 r., jest objęty, jako oficer policji, uregulowaniami dotyczącymi urzędników austriackiej administracji. Do lutego 2015 r. jego wynagrodzenie regulował dawny system wynagradzania i awansów. Został on następnie ponownie zaszeregowany zgodnie z nowym systemem wynagradzania i awansów ustanowionym w znowelizowanej ustawie o wynagrodzeniach urzędników.
W dniu 27 stycznia 2015 r. M. Leitner wniósł do regionalnej dyrekcji policji w Tyrolu o ponowne określenie daty odniesienia dla celów zaszeregowania, tak aby uwzględnić doświadczenie, jakie uzyskał on przed ukończeniem 18. roku życia. Zażądał on także zapłaty zaległych wynagrodzeń, jakie mają mu być należne.
W dniu 30 kwietnia 2015 r. wniosek M. Leitnera został odrzucony jako niedopuszczalny ze względu na to, że przepisy dotyczące daty odniesienia dla celów awansu nie mają już zastosowania.
Martin Leitner wniósł skargę na wspomnianą decyzję, w której odrzucono wniosek, przed Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Austria). W dniu 7 listopada 2016 r. sąd ten stwierdził nieważność decyzji regionalnej dyrekcji policji w Tyrolu i wezwał tę dyrekcję do wydania decyzji co do istoty w odniesieniu do wniosku wniesionego przez M. Leitnera.
W dniu 9 stycznia 2017 r. regionalna dyrekcja policji w Tyrolu oddaliła ów wniosek ze względu na to, że M. Leitner nie może powołać się na uprawnienia wynikające z dawnego systemu wynagradzania i awansów, ponieważ system ten nie ma już zastosowania od chwili wejścia w życie z mocą wsteczną ustawy federalnej o reformie wynagrodzeń z 2015 r., na podstawie znowelizowanej ustawy o wynagrodzeniach urzędników.
W dniu 8 lutego 2017 r. M. Leitner wniósł skargę na tę decyzję przed Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny).
Sąd ten dąży do ustalenia, czy zmiana prawodawstwa taka jak wynikająca ze znowelizowanej ustawy o wynagrodzeniach urzędników faktycznie zakończyła istniejącą wcześniej dyskryminację ze względu na wiek.
Wspomniany sąd twierdzi, że w zakresie, w jakim ponownego zaszeregowania urzędników pełniących służbę dokonano na podstawie wynagrodzenia obliczonego zgodnie z regułami dawnego systemu wynagradzania i awansów, kategoria urzędników, którym w celu obliczenia stażu pracy nie uwzględniono okresów zatrudnienia odbytych przed ukończeniem 18. roku życia, znajduje się w niekorzystnej sytuacji w porównaniu z sytuacją urzędników, którzy odbyli porównywalne okresy zatrudnienia po ukończeniu tego wieku.
Ten sam sąd wskazuje, że nie podlegają uwzględnieniu dla celów awansu ponownie zaszeregowanych urzędników okresy zatrudnienia, które odbyli oni przed ukończeniem 18. roku życia. Przeniesienie urzędnika do nowego systemu wynagradzania i, w konsekwencji, określenie jego stanowiska w ramach tego nowego systemu przeprowadza się poprzez ustalenie jego stażu pracy w ramach skali wynagrodzeń. W celu ustalenia tego stażu pracy należy uwzględnić kwotę przeniesienia, a mianowicie kwotę ostatniego wynagrodzenia otrzymanego przez urzędnika w ramach dawnego systemu wynagradzania i awansów. Ze względu na to, że badanie prawidłowości wypłaconych wynagrodzeń jest wykluczone, możliwa jest jedynie korekta zwykłych błędów w zakresie kodowania danych uwzględnionych dla celów ponownego zaszeregowania, w ramach kontroli obliczenia kwoty przeniesienia. Kwoty przeniesienia nie można zatem uznać za niedyskryminujące wynagrodzenie należne na podstawie dawnego systemu wynagradzania i awansów.
Co się tyczy uzasadnienia bezpośredniego odmiennego traktowania, sąd odsyłający wskazuje, że argument dotyczący podwyższenia obciążeń finansowych i ewentualnych trudności administracyjnych nie może, co do zasady, uzasadnić nieprzestrzegania obowiązków wynikających z zakazu dyskryminacji ze względu na wiek.
Sąd odsyłający dodaje, że Tyrol, w którym uprzednio obowiązywało ustawodawstwo dyskryminujące ze względu na wiek podobne do ustawodawstwa rozpatrywanego w postępowaniu głównym, przeprowadził, w następstwie wydania wyroku z dnia 11 listopada 2014 r., Schmitzer (
C‑530/13
,
EU:C:2014:2359
), ponowne obliczenie dat odniesienia dotyczących wszystkich pełniących już służbę urzędników, kończąc w ten sposób dyskryminację ze względu na wiek.
W tych okolicznościach Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy prawo Unii, a w szczególności art. 1, 2 i 6 dyrektywy [2000/78] w związku z art. 21 [karty] należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które w celu wyeliminowania dyskryminacji urzędników pozostających w stosunku służbowym wprowadza regulację przejściową, w ramach której na podstawie »kwoty przeniesienia«, wyrażonej wprawdzie w kwocie pieniężnej, odpowiadającej jednak określonemu, konkretnemu stopniowi zaszeregowania, dotychczasowy dwuletni system awansów zostaje zastąpiony przez nowy (sam w sobie wolny od dyskryminacji względem urzędników rozpoczynających służbę) system dwuletni, co skutkuje dalszym utrzymywaniem się dyskryminacji ze względu na wiek wobec urzędników pozostających w stosunku służbowym?
2)
Czy prawo Unii, a w szczególności art. 17 dyrektywy [2000/78] oraz art. 47 [karty] należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które uniemożliwia urzędnikom pozostającym w stosunku służbowym – stosownie do wykładni art. 9 i 16 [tej] dyrektywy dokonanej przez Trybunał w wyroku z dnia 11 listopada 2014 r., Schmitzer (
C‑530/13
,
EU:C:2014:2359
) – zwrócenie się o ustalenie ich zaszeregowania w ramach skali wynagrodzeń na podstawie art. 2 dyrektywy 2000/78 w chwili przeniesienia do nowego systemu wynagradzania ze względu na to, że wyłącza zastosowanie właściwych do tego podstaw prawnych z mocą wsteczną z chwilą wejścia w życie podstawowej ustawy pierwotnej, a w szczególności wyklucza możliwość zaliczenia okresów zatrudnienia odbytych przed ukończeniem 18. roku życia?
3)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie:
Czy postulowana między innymi w wyroku z dnia 22 listopada 2005 r., Mangold (
C‑144/04
,
EU:C:2005:709
), zasada pierwszeństwa stosowania prawa Unii nakazuje, by regulacje prawne dotyczące urzędników pozostających w stosunku służbowym, które przestały obowiązywać z mocą wsteczną, w momencie przeniesienia do nowego systemu nadal znajdowały zastosowanie, tak by ci urzędnicy z mocą wsteczną mogli zostać zaszeregowani w sposób wolny od dyskryminacji w ramach dawnego systemu i tym samym zostać przeniesieni do nowego systemu wynagradzania w sposób wolny od dyskryminacji?
4)
Czy prawo Unii, a w szczególności art. 1, 2 i 6 dyrektywy [2000/78] w związku z art. 21 i 47 [karty] należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które likwiduje dyskryminację ze względu na wiek (w odniesieniu do zaliczenia okresów zatrudnienia odbytych przed ukończeniem 18. roku życia) w sposób jedynie deklaratoryjny, stanowiąc, że okresów rzeczywiście odbytych w warunkach dyskryminujących nie należy już postrzegać jako dyskryminujących, pomimo że dyskryminacja trwa faktycznie nadal w sposób niezmieniony?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 1, 2 i 6 dyrektywy 2000/78 w związku z art. 21 karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, wchodzącemu w życie z mocą wsteczną i przewidującemu, w celu zakończenia dyskryminacji ze względu na wiek, przeniesienie urzędników pełniących służbę do nowego systemu wynagradzania i awansów, w ramach którego pierwsze zaszeregowanie tych urzędników określa się przy uwzględnieniu ich ostatniego wynagrodzenia pobieranego na podstawie wcześniejszego systemu.
W pierwszej kolejności należy zbadać, czy rozpatrywane uregulowanie krajowe skutkuje odmiennym traktowaniem w rozumieniu art. 2 ust. 1 dyrektywy 2000/78.
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z brzmieniem tego przepisu przez „zasadę równego traktowania” rozumie się brak jakichkolwiek form bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji z przyczyn określonych w art. 1 tej dyrektywy. W art. 2 ust. 2 lit. a) tej dyrektywy uściślono, że dla celów jej art. 2 ust. 1 dyskryminacja bezpośrednia występuje w przypadku, gdy daną osobę traktuje się mniej przychylnie, niż traktuje się, traktowano lub traktowano by inną osobę w porównywalnej sytuacji, z jednej z przyczyn określonych w art. 1 wspomnianej dyrektywy.
W sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym kategorie osób istotne dla celów tego porównania obejmują, po pierwsze, urzędników pełniących służbę w chwili przeniesienia, którzy zdobyli doświadczenie zawodowe, nawet tylko w części, przed ukończeniem 18. roku życia (zwanych dalej „urzędnikami znajdującymi się w niekorzystnej sytuacji w ramach dawnego systemu”), oraz po drugie, urzędników, którzy po osiągnięciu tego wieku zdobyli doświadczenie tego samego rodzaju i w porównywalnym wymiarze (zwanych dalej „urzędnikami uprzywilejowanymi w ramach dawnego systemu”).
Z akt sprawy, jakimi dysponuje Trybunał, wynika, że prawodawca austriacki, przyjmując § 169c znowelizowanej ustawy o wynagrodzeniach urzędników, ustanowił mechanizm ponownego zaszeregowania dokonywanego przy uwzględnieniu „kwoty przeniesienia”, obliczanej zgodnie z regułami określonymi w ramach dawnego systemu. W szczególności ową „kwotę przeniesienia”, która zgodnie z § 169c ust. 2 tej ustawy jest rozstrzygająca dla celów całościowego określenia stażu pracy urzędników przeniesionych w ramach skali wynagrodzeń, oblicza się na podstawie wynagrodzenia wypłacanego tym urzędnikom w miesiącu poprzedzającym ich przeniesienie do nowego systemu.
W wyroku z dnia 11 listopada 2014 r., Schmitzer (
C‑530/13
,
EU:C:2014:2359
), Trybunał orzekł zaś już, że reguły dawnego systemu wynagradzania i awansów ustanowiły dyskryminację bezpośrednią ze względu na wiek w rozumieniu dyrektywy 2000/78.
W tym względzie Trybunał orzekł we wspomnianym wyroku, że uregulowanie krajowe, które – w celu zakończenia dyskryminacji urzędników ze względu na wiek – uwzględnia okresy nauki i zatrudnienia odbyte przed ukończeniem 18. roku życia, lecz jednocześnie jedynie w przypadku urzędników dotkniętych ową dyskryminacją wydłuża o trzy lata okres zatrudnienia wymagany do awansu z pierwszego do drugiego stopnia zaszeregowania w każdej z grup zatrudnienia i w każdej z kategorii płacowych, skutkuje utrzymaniem bezpośredniej dyskryminacji ze względu na wiek w rozumieniu art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 2 lit. a) oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78.
Ponadto należy wskazać, że z samego brzmienia § 169c ust. 2c znowelizowanej ustawy o wynagrodzeniach urzędników wynika, że dawny system wynagradzania i awansów opierał się na dyskryminacji urzędników ze względu na wiek.
W tych okolicznościach mechanizm ponownego zaszeregowania taki jak ustanowiony w znowelizowanej ustawie o wynagrodzeniach urzędników, opisany w pkt 33 niniejszego wyroku, może utrzymać skutki wynikające z dawnego systemu wynagradzania i awansów ze względu na związek, jaki ustanawia między ostatnim wynagrodzeniem otrzymywanym na podstawie tego systemu a zaszeregowaniem w ramach nowego systemu wynagradzania i awansów.
Należy zatem stwierdzić, że § 169c znowelizowanej ustawy o wynagrodzeniach urzędników utrzymuje odmienne traktowanie urzędników znajdujących się w niekorzystnej sytuacji w ramach dawnego systemu i urzędników uprzywilejowanych w ramach tego systemu, ponieważ kwota wynagrodzenia, jaką będą otrzymywać ci pierwsi, będzie niższa od kwoty wypłacanej tym drugim jedynie ze względu na wiek, w jakim urzędników tych zatrudniono, podczas gdy znajdują się oni w porównywalnych sytuacjach (zob. podobnie wyrok z dnia 9 września 2015 r., Unland,
C‑20/13
,
EU:C:2015:561
, pkt
).
W drugiej kolejności należy rozpatrzyć, czy to odmienne traktowanie ze względu na wiek może zostać uzasadnione w świetle art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78.
W art. 6 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2000/78 uściślono, że państwa członkowskie mogą uznać, że odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w szczególności celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego, i jeżeli środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne.
Trybunał wielokrotnie orzekał, że państwa członkowskie dysponują szerokim zakresem uznania przy wyborze nie tylko sposobu osiągnięcia jednego celu spośród innych w dziedzinie polityki społecznej i polityki zatrudnienia, lecz również przy definiowaniu środków mogących go zrealizować (wyrok z dnia 28 stycznia 2015 r., Starjakob,
C‑417/13
,
EU:C:2015:38
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym kontekście sąd odsyłający wskazuje, że uregulowanie rozpatrywane w postępowaniu głównym służy przede wszystkim ustanowieniu niedyskryminującego systemu wynagradzania i awansów. Sąd ten uściślił, że wspomniane uregulowanie realizuje cele związane z neutralnością finansową, ekonomią funkcjonowania administracji, poszanowaniem praw nabytych i ochroną uzasadnionych oczekiwań.
Po pierwsze, co się tyczy celu związanego z neutralnością finansową, jaki ma realizować uregulowanie krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym, należy przypomnieć, że prawo Unii nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu przez państwa członkowskie względów budżetowych obok względów politycznych, socjalnych lub demograficznych, pod warunkiem że czyniąc to, przestrzegają one w szczególności ogólnej zasady niedyskryminacji ze względu na wiek. W tym względzie o ile względy budżetowe mogą leżeć u podstawy wyborów w dziedzinie polityki społecznej państwa członkowskiego i wpływać na charakter lub zakres środków, jakie państwo to zamierza przyjąć, względy te nie mogą same w sobie stanowić celu zgodnego z przepisami w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78. Podobna sytuacja ma miejsce w wypadku względów związanych z administracją, wspomnianych przez sąd odsyłający i rząd austriacki (zob. podobnie wyrok z dnia 28 stycznia 2015 r., Starjakob,
C‑417/13
,
EU:C:2015:38
, pkt
).
Po drugie, co się tyczy poszanowania praw nabytych i ochrony uzasadnionych oczekiwań urzędników uprzywilejowanych w ramach dawnego systemu pod względem ich wynagrodzeń, należy wskazać, że stanowią one zgodne z prawem cele polityki zatrudnienia i rynku pracy, które mogą uzasadnić utrzymanie w okresie przejściowym wcześniejszych wynagrodzeń i, w konsekwencji, odmiennego traktowania ze względu na wiek (zob. podobnie wyrok z dnia 11 listopada 2014 r., Schmitzer,
C‑530/13
,
EU:C:2014:2359
, pkt
).
Wspomniane cele nie mogą jednak uzasadnić środka utrzymującego definitywnie, choćby jedynie w odniesieniu do niektórych osób, odmienne traktowanie ze względu na wiek, które ma wyeliminować reforma obejmująca ten środek. Taki środek nie może utworzyć systemu niedyskryminującego kategorii osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji (zob. podobnie wyrok z dnia 28 stycznia 2015 r., Starjakob,
C‑417/13
,
EU:C:2015:38
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszym wypadku w § 169c znowelizowanej ustawy o wynagrodzeniach urzędników przewidziano różne mechanizmy mające na celu zapobieżenie istotnemu obniżeniu wynagrodzenia ponownie zaszeregowanych urzędników. Wśród tych mechanizmów wskazano zapłatę dodatku wyrównawczego w wysokości różnicy między kwotą nowego wynagrodzenia otrzymywanego przez przeniesionego urzędnika a kwotą przeniesienia. Ten dodatek wyrównawczy jest przyznawany ze względu na okoliczność, że w następstwie przeniesienia urzędnik jest w ramach nowego systemu wynagradzania i awansów przypisany do stopnia wynagrodzenia, któremu odpowiada poziom wynagrodzenia bezpośrednio niższy od poziomu wynagrodzenia otrzymywanego ostatnio przez tego urzędnika na mocy dawnego systemu. Wśród wspomnianych mechanizmów wskazano także podwyższenie z 6 do 18 miesięcy stażu pracy w ramach skali wynagrodzeń przeniesionego urzędnika.
Jak uściślił zaś rząd austriacki na rozprawie, wszystkie te mechanizmy mają zastosowanie, bez rozróżnienia, do wszystkich urzędników przeniesionych w sposób całościowy do nowego systemu wynagradzania i awansów – bez względu na to, czy znajdowali się oni w niekorzystnej sytuacji w ramach dawnego systemu wynagradzania i awansów.
W tych okolicznościach należy stwierdzić, że w odróżnieniu od spraw, w których wydano wyroki: z dnia 19 czerwca 2014 r., Specht i in. (od
C‑501/12 do C‑506/12, C‑540/12 i C‑541/12
,
EU:C:2014:2005
), a także z dnia 9 września 2015 r., Unland (
C‑20/13
,
EU:C:2015:561
), w których różnica wynagrodzenia między dwoma rozpatrywanymi w owych sprawach kategoriami urzędników została złagodzona, a w niektórych sprawach nawet progresywnie zniknęła, z przedstawionych Trybunałowi w niniejszej sprawie akt sprawy nie wynika, by mechanizmy przewidziane w uregulowaniu rozpatrywanym w postępowaniu głównym umożliwiały progresywną konwergencję wynagrodzeń urzędników znajdujących się w niekorzystnej sytuacji w ramach dawnego systemu z wynagrodzeniami otrzymywanymi przez uprzywilejowanych urzędników, w związku z czym ci pierwsi mogliby w średnim okresie, a nawet w krótkim okresie, uzyskać takie same korzyści jak korzyści przyznane tym drugim. Wspomniane mechanizmy nie skutkują zatem zmniejszeniem, po upływie określonego okresu, różnicy wynagrodzenia istniejącej między uprzywilejowanymi urzędnikami a urzędnikami znajdującymi się w niekorzystnej sytuacji.
A zatem o ile uregulowanie rozpatrywane w postępowaniu głównym może zapewnić ochronę praw nabytych i uzasadnionych oczekiwań urzędników uprzywilejowanych w ramach dawnego systemu, o tyle nie może ono ustanowić systemu niedyskryminującego urzędników znajdujących się w niekorzystnej sytuacji w ramach dawnego systemu wynagradzania i awansów, ponieważ definitywnie utrzymuje w stosunku do tych urzędników dyskryminację ze względu na wiek wynikającą z dawnego systemu.
Z wszystkich powyższych rozważań wynika, że na pytanie pierwsze należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 1, 2 i 6 dyrektywy 2000/78 w związku z art. 21 karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, wchodzącemu w życie z mocą wsteczną i przewidującemu, w celu zakończenia dyskryminacji ze względu na wiek, przeniesienie urzędników pełniących służbę do nowego systemu wynagradzania i awansów, w ramach którego pierwsze zaszeregowanie tych urzędników jest określane przy uwzględnieniu ich ostatniego wynagrodzenia pobieranego na podstawie wcześniejszego systemu.
W przedmiocie pytania drugiego
Zadane przez sąd odsyłający pytanie drugie dotyczy art. 17 dyrektywy 2000/78.
Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 17 dyrektywy 2000/78 państwa członkowskie ustanawiają zasady stosowania sankcji obowiązujących w wypadkach naruszeń przepisów krajowych przyjętych zgodnie z tą dyrektywą i podejmują wszelkie niezbędne działania dla zapewnienia ich stosowania. Tak określone sankcje, które mogą określać wypłacenie odszkodowania ofierze, powinny być skuteczne, proporcjonalne i dolegliwe.
Z orzecznictwa Trybunału wynika, że przepis ten ma za przedmiot nałożenie na państwa członkowskie obowiązku określenia systemu sankcji za wszelkie naruszenia przepisów krajowych przyjętych w celu transpozycji tej dyrektywy (zob. podobnie wyrok z dnia 25 kwietnia 2013 r., Asociația Accept,
C‑81/12
,
EU:C:2013:275
, pkt
).
W sprawie w postępowaniu głównym z akt sprawy, jakimi dysponuje Trybunał, nie wynika zaś, by rozpatrywano naruszenia przepisów krajowych przyjętych w celu transpozycji wspomnianej dyrektywy.
Dokonanie wykładni art. 17 dyrektywy 2000/78 nie jest zatem niezbędne dla celów rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym.
Zgodnie z możliwością uznaną w utrwalonym orzecznictwie Trybunału, a w szczególności w wyroku z dnia 21 września 2017 r., Beshkov (
C‑171/16
,
EU:C:2017:710
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo), należy przeformułować pytanie drugie jako dotyczące w istocie tego, czy art. 47 karty i art. 9 dyrektywy 2000/78 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym ogranicza zakres kontroli, jaką mogą przeprowadzić sądy krajowe, wykluczając kwestie związane z podstawą „kwoty przeniesienia” obliczonej zgodnie z regułami dawnego systemu wynagradzania i awansów.
W tym względzie należy przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że prawa podstawowe chronione w porządku prawnym Unii znajdują zastosowanie we wszystkich sytuacjach podlegających prawu Unii i że możność zastosowania tego prawa Unii skutkuje możnością zastosowania praw podstawowych zagwarantowanych w karcie (zob. podobnie wyroki: z dnia 30 kwietnia 2014 r., Pfleger i in.,
C‑390/12
,
EU:C:2014:281
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 17 kwietnia 2018 r., Egenberger,
C‑414/16
,
EU:C:2018:257
, pkt
).
W niniejszym wypadku z § 169c ust. 2c znowelizowanej ustawy o wynagrodzeniach urzędników wynika, że ustawa ta skutkuje transpozycją do prawa austriackiego dyrektywy 2000/78, w rozumieniu art. 51 ust. 1 karty, w związku z czym prawodawca austriacki powinien przestrzegać praw podstawowych zagwarantowanych w art. 47 tej karty, a w szczególności uprawnienia podmiotów do skorzystania ze skutecznej ochrony sądowej prerogatyw przyznanych im w prawie Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 17 kwietnia 2018 r., Egenberger,
C‑414/16
,
EU:C:2018:257
, pkt
).
W tym kontekście należy przypomnieć, że zgodnie z art. 47 akapit pierwszy karty każdy, czyje prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi we wspomnianym postanowieniu karty.
W celu zagwarantowania poszanowania tego prawa podstawowego w Unii w art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE zobowiązano państwa członkowskie do ustanowienia środków zaskarżenia niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem Unii.
Przyznanie prawa do skutecznego środka prawnego potwierdzono w samej dyrektywie 2000/78, której art. 9 stanowi, że państwa członkowskie powinny zapewnić, aby wszystkie osoby, które uważają się za poszkodowane w związku z naruszeniem zakazu dyskryminacji, miały możliwość dochodzenia swych praw (zob. podobnie wyrok z dnia 11 listopada 2014 r., Schmitzer,
C‑530/13
,
EU:C:2014:2359
, pkt
).
Z powyższego wynika, że przestrzeganie zasady równego traktowania wymaga, w wypadku osób dotkniętych dyskryminacją ze względu na wiek, zapewnienia im skutecznej ochrony sądowej przysługującego im prawa do równego traktowania.
W niniejszym wypadku, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 74 opinii, w ramach nowego austriackiego systemu wynagradzania i awansu zakres merytorycznej kontroli, którą właściwe sądy krajowe mogą przeprowadzać w odniesieniu do „kwoty przeniesienia” i która przesądza o ponownym zaszeregowaniu danych urzędników, jest istotnie ograniczony. Kontrola ta może bowiem dotyczyć jedynie nieprawidłowości wynikających z błędów w zakresie kodowania istotnych danych, nie zaś ewentualnej nieprawidłowości odnoszącej się do podstawy obliczenia wynagrodzenia, na którym oparto wspomnianą kwotę, a zatem kwotę przeniesienia określa się w oparciu o wynagrodzenie określone co do zasady i co do wysokości zgodnie z dawnym systemem wynagradzania i awansów.
W tych okolicznościach, jeśli urzędnik znajdujący się w niekorzystnej sytuacji w ramach dawnego systemu wynagradzania i awansów nie może zaskarżyć dyskryminujących skutków związanych z „kwotą przeniesienia”, nie może on zapewnić przestrzegania wszystkich praw, jakie wywodzi z zasady równego traktowania zagwarantowanej także w dyrektywie 2000/78 – z naruszeniem art. 47 karty. Okoliczność, że może on zaskarżyć nowy system wynagradzania i awansów w całości, nie podważa powyższego stwierdzenia.
I tak, urzędnik poszkodowany dyskryminacją ze względu na wiek powinien mieć możliwość powołania się na art. 2 dyrektywy 2000/78 w celu kwestionowania dyskryminujących skutków wynikających ze szczegółowych zasad przeniesienia go do nowego systemu wynagradzania i awansów.
W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 47 karty i art. 9 dyrektywy 2000/78 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym ogranicza zakres kontroli, jaką mogą przeprowadzić sądy krajowe, wykluczając kwestie związane z podstawą „kwoty przeniesienia” obliczonej zgodnie z regułami dawnego systemu wynagradzania i awansów.
W przedmiocie pytania trzeciego
Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy jeśli zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że gdy uregulowanie krajowe takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym narusza zasadę niedyskryminacji ze względu na wiek i art. 47 karty, zasada ta wymaga ponownego rozpatrzenia sytuacji urzędników pełniących służbę, dotkniętych taką dyskryminacją ze względu na wiek w ramach stosowania mechanizmu przeniesienia do nowego systemu wynagradzania i awansów, a także przeniesienia tych urzędników, bez jakiejkolwiek dyskryminacji, do tego nowego systemu.
W tym względzie należy wskazać, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału sądy krajowe powinny, przy uwzględnieniu wszystkich norm prawa krajowego i w oparciu o uznane w krajowym porządku prawnym metody wykładni, rozstrzygnąć, czy oraz w jakim zakresie wykładni przepisu prawa krajowego można dokonać zgodnie z dyrektywą 2000/78 bez dokonywania wykładni contra legem tego przepisu krajowego (wyrok z dnia 22 stycznia 2019 r., Cresco Investigation,
C‑193/17
,
EU:C:2019:43
, pkt
).
Na wypadek braku możliwości dokonania wykładni i stosowania uregulowania krajowego zgodnie z wymogami tej dyrektywy należy przypomnieć, że zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa Unii, z której korzysta także zasada niedyskryminacji ze względu na wiek, należy odstąpić od zastosowania uregulowania krajowego, które wchodzi w zakres stosowania prawa Unii, lecz jest z nim niezgodne (wyrok z dnia 19 czerwca 2014 r., Specht i in., od
C‑501/12 do C‑506/12, C‑540/12 i C‑541/12
,
EU:C:2014:2005
, pkt
).
Także zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w razie stwierdzenia istnienia dyskryminacji niezgodnej z prawem Unii i dopóty, dopóki nie zostaną przyjęte środki zmierzające do przywrócenia równego traktowania, poszanowanie zasady równego traktowania może zostać zapewnione jedynie w drodze przyznania osobom znajdującym się w niekorzystnej sytuacji takich samych korzyści, jakie przysługują osobom uprzywilejowanym. Osoby będące w niekorzystnej sytuacji powinny zatem znaleźć się w takiej samej sytuacji jak osoby, którym przysługuje dana korzyść (zob. podobnie wyrok z dnia 22 stycznia 2019 r., Cresco Investigation,
C‑193/17
,
EU:C:2019:43
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W takiej sytuacji sąd krajowy jest zobowiązany do odstąpienia od stosowania wszelkiego dyskryminującego przepisu krajowego bez konieczności żądania uprzedniego uchylenia tego przepisu przez ustawodawcę – lub oczekiwania na nie – a także do zastosowania wobec osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji przepisów obowiązujących wobec osób należących do drugiej kategorii. Obowiązek ten ciąży na nim niezależnie od istnienia w prawie wewnętrznym przepisów przyznających mu właściwość w tym względzie (wyrok z dnia 22 stycznia 2019 r., Cresco Investigation,
C‑193/17
,
EU:C:2019:43
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Jednakże rozwiązanie takie znajduje zastosowanie jedynie w wypadku istnienia ważnego systemu referencyjnego (wyrok z dnia 22 stycznia 2019 r., Cresco Investigation,
C‑193/17
,
EU:C:2019:43
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszym wypadku, po pierwsze, należy przypomnieć w kontekście odpowiedzi udzielonej na pytanie pierwsze, że w wyroku z dnia 11 listopada 2014 r., Schmitzer (
C‑530/13
,
EU:C:2014:2359
), Trybunał orzekł już, że reguły dawnego systemu wynagradzania i awansów, a w szczególności reguły, które w celu zakończenia dyskryminacji urzędników ze względu na wiek uwzględniają okresy kształcenia i służby odbyte przed ukończeniem 18. roku życia, lecz jednocześnie jedynie w przypadku urzędników dotkniętych ową dyskryminacją wydłużają o trzy lata okres zatrudnienia wymagany do awansu z pierwszego do drugiego stopnia zaszeregowania w każdej z grup zatrudnienia i w każdej z kategorii płacowych, skutkują utrzymaniem dyskryminacji bezpośredniej ze względu na wiek w rozumieniu art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 2 lit. a) oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78.
Po drugie, regułami dotyczącymi wynagradzania i awansów mającymi zastosowanie do urzędników uprzywilejowanych są reguły, które umożliwiłyby urzędnikom znajdującym się w niekorzystnej sytuacji awans do poszczególnych stopni bez żadnej dyskryminacji.
W konsekwencji tak długo, jak długo środki przywracające równe traktowanie nie zostały przyjęte, przywrócenie równego traktowania w wypadku takim jak rozpatrywany w postępowaniu głównym wymaga przyznania urzędnikom znajdującym się w niekorzystnej sytuacji w ramach dawnego systemu wynagradzania i awansów takich samych uprawnień jak te, z których korzystają urzędnicy uprzywilejowani w ramach tego systemu, zarówno w zakresie uwzględnienia okresów służby ukończonych przed osiągnięciem 18. roku życia, jak i w zakresie awansu w ramach skali wynagrodzeń (zob. podobnie wyrok z dnia 28 stycznia 2015 r., Starjakob,
C‑417/13
,
EU:C:2015:38
, pkt
).
Z powyższego wynika także, że urzędnik znajdujący się w niekorzystnej sytuacji w ramach dawnego systemu wynagradzania i awansów jest uprawniony do żądania zapłacenia mu przez pracodawcę odszkodowania w wysokości różnicy między kwotą wynagrodzenia, jakie dany urzędnik powinien był otrzymać, gdyby nie był traktowany w sposób dyskryminujący, a kwotą wynagrodzenia, jaką faktycznie otrzymał.
Należy przypomnieć, że względy wskazane w pkt 75 i 76 niniejszego wyroku są istotne dopóty, dopóki nie zostaną przyjęte przez ustawodawcę krajowego przepisy zmierzające do przywrócenia równego traktowania (zob. podobnie wyrok z dnia 22 stycznia 2019 r., Cresco Investigation,
C‑193/17
,
EU:C:2019:43
, pkt
).
Należy bowiem stwierdzić, że o ile zgodnie z art. 16 dyrektywy 2000/78 na państwach członkowskich ciąży obowiązek uchylenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych sprzecznych z zasadą równego traktowania, o tyle przepis ten nie zobowiązuje ich do przyjęcia określonych środków w wypadku naruszenia zakazu dyskryminacji, lecz pozostawia im swobodę wyboru spośród różnych rozwiązań właściwych dla zrealizowania zamierzonego przez ten przepis celu takiego rozwiązania, jakie wydaje im się najlepiej do tego dostosowane, w zależności od sytuacji, jakie mogą wystąpić (wyrok z dnia 22 stycznia 2019 r., Cresco Investigation,
C‑193/17
,
EU:C:2019:43
, pkt
).
W świetle powyższych rozważań na pytanie trzecie należy udzielić następującej odpowiedzi: w sytuacji gdyby nie można było dokonać wykładni przepisów krajowych w sposób zgodny z dyrektywą 2000/78, sąd krajowy powinien w ramach swojej właściwości zapewnić ochronę prawną wynikającą dla podmiotów prawa z tej dyrektywy i zagwarantować jej pełną skuteczność, odstępując w razie potrzeby od zastosowania wszelkiego niezgodnego z nią przepisu prawa krajowego. Prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że gdy stwierdzono dyskryminację niezgodną z prawem Unii i tak długo, jak długo środki przywracające równe traktowanie nie zostały przyjęte, przywrócenie równego traktowania w wypadku takim jak rozpatrywany w postępowaniu głównym wymaga przyznania urzędnikom znajdującym się w niekorzystnej sytuacji w ramach dawnego systemu wynagradzania i awansów takich samych uprawnień jak te, z których korzystają urzędnicy uprzywilejowani w ramach tego systemu, zarówno w zakresie uwzględnienia okresów służby ukończonych przed osiągnięciem 18. roku życia, jak i w zakresie awansu w ramach skali wynagrodzeń i, w konsekwencji, przyznania dyskryminowanym urzędnikom odszkodowania pieniężnego w wysokości różnicy między kwotą wynagrodzenia, jakie dany urzędnik powinien był otrzymać, gdyby nie był traktowany w sposób dyskryminujący, a kwotą wynagrodzenia, jaką faktycznie otrzymał.
W przedmiocie pytania czwartego
Mając na uwadze odpowiedzi udzielone na pytania pierwsze i drugie, nie istnieje konieczność udzielenia odpowiedzi na pytanie czwarte.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1)
Artykuły 1, 2 i 6 dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy w związku z art. 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, wchodzącemu w życie z mocą wsteczną i przewidującemu, w celu zakończenia dyskryminacji ze względu na wiek, przeniesienie urzędników pełniących służbę do nowego systemu wynagradzania i awansów, w ramach którego pierwsze zaszeregowanie tych urzędników jest określane przy uwzględnieniu ich ostatniego wynagrodzenia pobieranego na podstawie wcześniejszego systemu.

2)
Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej i art. 9 dyrektywy 2000/78 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym ogranicza zakres kontroli, jaką mogą przeprowadzić sądy krajowe, wykluczając kwestie związane z podstawą „kwoty przeniesienia” obliczonej zgodnie z regułami dawnego systemu wynagradzania i awansów.

3)
W sytuacji gdyby nie można było dokonać wykładni przepisów krajowych w sposób zgodny z dyrektywą 2000/78, sąd krajowy powinien w ramach swojej właściwości zapewnić ochronę prawną wynikającą dla podmiotów prawa z tej dyrektywy i zagwarantować jej pełną skuteczność, odstępując w razie potrzeby od zastosowania wszelkiego niezgodnego z nią przepisu prawa krajowego. Prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że gdy stwierdzono dyskryminację niezgodną z prawem Unii i tak długo, jak długo środki przywracające równe traktowanie nie zostały przyjęte, przywrócenie równego traktowania w wypadku takim jak rozpatrywany w postępowaniu głównym wymaga przyznania urzędnikom znajdującym się w niekorzystnej sytuacji w ramach dawnego systemu wynagradzania i awansów takich samych uprawnień jak te, z których korzystają urzędnicy uprzywilejowani w ramach tego systemu, zarówno w zakresie uwzględnienia okresów służby ukończonych przed osiągnięciem 18. roku życia, jak i w zakresie awansu w ramach skali wynagrodzeń i, w konsekwencji, przyznania dyskryminowanym urzędnikom odszkodowania pieniężnego w wysokości różnicy między kwotą wynagrodzenia, jakie dany urzędnik powinien był otrzymać, gdyby nie był traktowany w sposób dyskryminujący, a kwotą wynagrodzenia, jaką faktycznie otrzymał.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.