CELEX: 62015TJ0591
Κρατικές ενισχύσεις
Σύμβαση παροχής αερολιμενικών υπηρεσιών και υπηρεσιών μάρκετινγκ
Συμφωνία συναφθείσα μεταξύ του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου της Pau-Béarn με την Transavia
Απόφαση κηρύσσουσα την ενίσχυση μη συμβατή με την εσωτερική αγορά και διατάσσουσα την ανάκτησή της
Έννοια της κρατικής ενισχύσεως
Καταλογισμός στο κράτος
Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο
Πλεονέκτημα
Κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή
Ανάκτηση
Άρθρο 41 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων
Δικαίωμα προσβάσεως στον φάκελο
Δικαίωμα ακροάσεως

(
)
Ιστορικό της διαφοράς
Τα επίμαχα μέτρα
Η προσφεύγουσα Transavia Airlines CV είναι αεροπορική εταιρία, από τις λεγόμενες χαμηλού κόστους, η οποία είναι εγκατεστημένη στις Κάτω Χώρες και πραγματοποιεί από τρεις αερολιμένες της χώρας αυτής ναυλωμένες πτήσεις και τακτικά δρομολόγια προς περισσότερους από 100 προορισμούς στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική.
Ο αερολιμένας του Pau‑Pyrénées (στο εξής: αερολιμένας του Pau) βρίσκεται στον Νομό Pyrénées‑Atlantiques στη Γαλλία. Φορέας εκμετάλλευσης του αερολιμένα είναι το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο (CCI) της Pau Béarn (στο εξής: CCIPB). Την 1η Ιανουαρίου 2007, η Γαλλική Δημοκρατία μεταβίβασε την κυριότητα επί του αερολιμένα του Pau σε μια ένωση οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, τη Syndicat mixte de l’aéroport Pau Pyrénées (Μεικτή κοινοπραξία αερολιμένα Pau Pyrénées, στο εξής: μεικτή κοινοπραξία), μέλη της οποίας ήταν το Περιφερειακό Συμβούλιο της Nouvelle‑Aquitaine, το Νομαρχιακό Συμβούλιο του Νομού Pyrénées‑Atlantiques, ο Μητροπολιτικός Δήμος Pau Béarn Pyrénées και περισσότερες από δέκα ενώσεις οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Μετά την κτήση της κυριότητας επί του αερολιμένα του Pau, η μεικτή κοινοπραξία υποκατέστησε το Δημόσιο ως παραχωρούσα αρχή και υπεισήλθε στη σύμβαση παραχώρησης που είχε συναφθεί με το CCIPB, το οποίο εξακολούθησε να είναι ο φορέας εκμετάλλευσης του αερολιμένα μετά τη μεταβίβαση της κυριότητας στη μεικτή κοινοπραξία.
Στις 23 Ιανουαρίου 2006, το CCIPB συνήψε με την προσφεύγουσα σύμβαση (στο εξής: σύμβαση του 2006), με την οποία η δεύτερη αναλάμβανε την υποχρέωση να εκτελεί δρομολόγιο μεταξύ του αερολιμένα του Pau και του αερολιμένα του Schiphol, ο οποίος εξυπηρετεί το Άμστερνταμ (Κάτω Χώρες), με τουλάχιστον 156 πτήσεις ετησίως και τουλάχιστον τρεις ημέρες την εβδομάδα. Η προσφεύγουσα ήταν υποχρεωμένη να καταβάλλει αμοιβή για τη χρήση της υποδομής του αερολιμένα του Pau. Η σύμβαση αυτή συνήφθη για περίοδο τριών ετών, με έναρξη την 26η Απριλίου 2006, η οποία συμπίπτει με την ημερομηνία έναρξης του εν λόγω δρομολογίου, και μπορούσε να ανανεωθεί για δύο ακόμη έτη.
Επίσης, η σύμβαση του 2006 προέβλεπε τη δέσμευση της προσφεύγουσας να παρέχει υπηρεσίες μάρκετινγκ, οι οποίες συνίσταντο, μεταξύ άλλων, σε διαφημίσεις στον ιστότοπό της, έναντι της καταβολής, εκ μέρους του CCIPB του ποσού των 250000 ευρώ για τα δύο πρώτα έτη και με δεδομένο την πραγματοποίηση τουλάχιστον 156 πτήσεως ετησίως από το συγκεκριμένο αεροδρόμιο κατά τα δύο πρώτα έτη. Σε περίπτωση μη πραγματοποίησης του κατώτατου αυτού αριθμού πτήσεων, το ποσό θα προσαρμοζόταν αναλόγως. Για το τρίτο έτος, το ποσό ορίστηκε σε 12,50 ευρώ ανά αναχωρούντα επιβάτη, με ανώτατο όριο τις 250000 ευρώ ετησίως. Προβλεπόταν ακόμη ότι, σε περίπτωση ανανέωσης της σύμβασης του 2006, η προσφεύγουσα θα εισέπραττε, για το τέταρτο και το πέμπτο έτος, προκαθορισμένα ποσά ανά αναχωρούντα επιβάτη.
Στο πλαίσιο της σύμβασης του 2006, το CCIPB κατέβαλε στην προσφεύγουσα 700000 έως 900000 ευρώ συνολικά για την παροχή υπηρεσιών μάρκετινγκ από τις 26 Απριλίου έως τις 29 Οκτωβρίου 2009. Η σύμβαση του 2006 ανανεώθηκε σιωπηρώς στις 26 Απριλίου 2009. Η προσφεύγουσα, ωστόσο, αποφάσισε να καταγγείλει τη σύμβαση του 2006, λόγω των απογοητευτικών οικονομικών αποτελεσμάτων του αεροπορικού δρομολογίου.
[
παραλειπόμενα
]
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 13 Οκτωβρίου 2015, η προσφεύγουσα άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.
Με χωριστό δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 11 Απριλίου 2016, η προσφεύγουσα υπέβαλε αίτηση λήψεως μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας, ζητώντας από την Επιτροπή να προσκομίσει ορισμένα έγγραφα.
Η Επιτροπή υπέβαλε εμπρόθεσμα τις παρατηρήσεις της.
Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Γενικό Δικαστήριο αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία και, στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας του άρθρου 88 του Κανονισμού Διαδικασίας, ζήτησε από την Επιτροπή και την προσφεύγουσα να απαντήσουν σε ορισμένες ερωτήσεις και από την Επιτροπή να προσκομίσει ορισμένα έγγραφα.
Με απόφαση της 21ης Ιουνίου 2017, το Γενικό Δικαστήριο αποφάσισε να παραπέμψει την υπόθεση στο έκτο πενταμελές τμήμα.
Οι διάδικοι αγόρευσαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 26ης Οκτωβρίου 2017.
Η προσφεύγουσα ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να ακυρώσει το άρθρο 1, παράγραφος 3, κατά το μέρος που την αφορά, και τα άρθρα 3 έως 5 της προσβαλλόμενης απόφασης, καθώς και
–
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
Η Επιτροπή ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την προσφυγή και
–
να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.
Σκεπτικό
Η προσφεύγουσα προβάλλει έξι λόγους προς στήριξη της προσφυγής της, οι οποίοι αφορούν, πρώτον, παραβίαση της αρχής της χρηστής διοίκησης, η οποία κατοχυρώνεται με το άρθρο 41 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), και προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, δεύτερον, παράβαση του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, λόγω εσφαλμένου καταλογισμού από την Επιτροπή της διαπιστωθείσας ενίσχυσης στη Γαλλική Δημοκρατία, τρίτον, παράβαση του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και ανεπαρκή αιτιολογία, λόγω εσφαλμένης εφαρμογής εκ μέρους της Επιτροπής του κριτηρίου της επιχείρησης που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς, καθόσον η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η σύμβαση του 2006 παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα, τέταρτον, παράβαση του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, επειδή η Επιτροπή χαρακτήρισε εσφαλμένως ως επιλεκτικό το φερόμενο ως χορηγηθέν πλεονέκτημα, πέμπτον, παράβαση του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και πρόδηλο σφάλμα εκτίμησης, επειδή η Επιτροπή δεν εξέτασε εάν το πλεονέκτημα που φέρεται ως χορηγηθέν είχε πράγματι αρνητικές συνέπειες για τον ανταγωνισμό, και, έκτον, παράβαση του άρθρου 107, παράγραφος 1, και του άρθρου 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, καθώς και πρόδηλο σφάλμα εκτίμησης της Επιτροπής όσον αφορά τον καθορισμό του ποσού της προς ανάκτηση ενίσχυσης.
Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως, περί παραβιάσεως της αρχής της χρηστής διοίκησης, η οποία κατοχυρώνεται με το άρθρο 41 του Χάρτη, και περί προσβολής των δικαιωμάτων άμυνας
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της χρηστής διοίκησης, η οποία κατοχυρώνεται με το άρθρο 41, παράγραφος 1, και παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ, του Χάρτη, καθώς δεν τους παρέσχε τη δυνατότητα να προβάλουν την άποψή τους πριν από την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης και δεν τους επέτρεψε την πρόσβαση στον διοικητικό φάκελο της υπόθεσης. Η Επιτροπή προσέβαλε έτσι τα δικαιώματα άμυνας της προσφεύγουσας. Τα εν λόγω διαδικαστικά σφάλματα δικαιολογούν, κατά τις προσφεύγουσες, τη μερική ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης.
[
παραλειπόμενα
]
Συναφώς, τονίζεται ότι η προσφεύγουσα μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ενδιαφερόμενη κατά την έννοια του άρθρου 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ και, συνεπώς, να επικαλεστεί το δικαίωμά της που απορρέει από το άρθρο 41, παράγραφος 1, του Χάρτη για διεξαγωγή της έρευνας της Επιτροπής σχετικά με τη σύμβαση του 2006 κατά τρόπο αμερόληπτο και δίκαιο, δεδομένου μάλιστα ότι ο χαρακτηρισμός της σύμβασης του 2006 ως κρατικής ενίσχυσης ενδέχεται να έχει γι’ αυτήν οικονομικές συνέπειες σχετιζόμενες με την ανάκτηση των εισπραχθέντων ποσών.
Ωστόσο, δεν μπορεί να γίνει δεκτός ο συλλογισμός της προσφεύγουσας κατά το οποίο ότι το άρθρο 41, παράγραφος 2, του Χάρτη τής παρέχει δικαίωμα να ειδοποιηθεί ατομικά από την Επιτροπή, προκειμένου να υποβάλει τις παρατηρήσεις της ή να διατυπώσει κατ’ άλλο τρόπο την άποψή της πριν από την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, καθώς και δικαίωμα πρόσβασης στον διοικητικό φάκελο της κρατικής ενίσχυσης, τον οποίον έχει σχηματίσει η Επιτροπή.
Συγκεκριμένα, το δικαίωμα χρηστής διοίκησης που κατοχυρώνεται με το άρθρο 41, παράγραφος 1, του Χάρτη αντιστοιχεί στην υποχρέωση προσεκτικής και αμερόληπτης εξέτασης όλων των στοιχείων της υπόθεσης, ενώ το άρθρο 41, παράγραφος 2, του Χάρτη περιλαμβάνει αντιθέτως απαρίθμηση της δέσμης των δικαιωμάτων που πρέπει να γίνονται σεβαστά από τη διοίκηση της Ένωσης, περιλαμβανομένων των δικαιωμάτων άμυνας, στα οποία συγκαταλέγεται το δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο.
[
παραλειπόμενα
]
Συναφώς, πρώτον, διαπιστώνεται ότι η προσφεύγουσα, ως ενδιαφερόμενη κατά την έννοια του άρθρου 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, δεν μπορεί να προβάλει παράβαση του άρθρου 41, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του Χάρτη, με το επιχείρημα ότι η Επιτροπή δεν της ζήτησε ατομικά να υποβάλει τις παρατηρήσεις της ως προς τη διαδικασία εξέτασης της ενίσχυσης. Συγκεκριμένα, η αναγνώριση δικαιώματος ατομικής ειδοποίησης από την Επιτροπή, όπως διεκδικεί η προσφεύγουσα, θα ισοδυναμούσε με μεταβολή του ρόλου των ενδιαφερομένων ως πηγής πληροφοριών στο πλαίσιο διαδικασίας ελέγχου κρατικών ενισχύσεων. Είναι απορριπτέο το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι το άρθρο 41, παράγραφοι 1 και 2, του Χάρτη θα καθίστατο άνευ νοήματος εάν μια επιχείρηση ήταν υποχρεωμένη να ερευνά κάθε ημέρα στην Επίσημη Εφημερίδα εάν έχουν κινηθεί σε βάρος της διαδικασίες έρευνας ή έχουν εκδοθεί σε βάρος της αποφάσεις.
Εξάλλου, το γεγονός ότι η έρευνα της Επιτροπής αφορούσε ειδικά τη σύμβαση του 2006, στην οποία συμβαλλόμενος ήταν και η προσφεύγουσα, πράγμα που σημαίνει ότι η Επιτροπή δεν είχε καμία δυσχέρεια να εξατομικεύσει την προσφεύγουσα μεταξύ όλων των δυνητικών ενδιαφερομένων, δεν συνεπάγεται ότι η Επιτροπή ήταν υποχρεωμένη να ειδοποιήσει ατομικά την προσφεύγουσα.
Συγκεκριμένα, επισημαίνεται ότι «ενδιαφερόμενοι» κατά την έννοια του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ δεν είναι μόνον η επιχείρηση ή οι επιχειρήσεις που ωφελούνται από την ενίσχυση, αλλά και τα πρόσωπα, οι επιχειρήσεις ή οι ενώσεις των οποίων τα συμφέροντα θίγονται, ενδεχομένως, από τη χορήγησή της, ιδίως δε οι ανταγωνίστριες επιχειρήσεις και οι επαγγελματικές οργανώσεις του οικείου τομέα. Κατά τη νομολογία, πρόκειται, με άλλα λόγια, για ένα απροσδιόριστο σύνολο αποδεκτών, η δε δημοσίευση ανακοίνωσης στην Επίσημη Εφημερίδα αποτελεί το κατάλληλο μέσο για να ειδοποιηθούν όλοι οι ενδιαφερόμενοι (απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 1984, Intermills κατά Επιτροπής,
323/82
,
EU:C:1984:345
, σκέψη
).
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή μπορούσε να αρκεστεί στη δημοσίευση ανακοίνωσης στην Επίσημη Εφημερίδα σχετικά με την έναρξη διαδικασίας με αντικείμενο τη σύμβαση 2006, χωρίς να παραβιάσει την αρχή της χρηστής διοίκησης που κατοχυρώνεται με το άρθρο 41 του Χάρτη. Συναφώς, η Επιτροπή μερίμνησε ώστε, με την απόφαση περί παρατάσεως της διαδικασίας, να ειδοποιηθούν οι γαλλικές αρχές να διαβιβάσουν αμελλητί αντίγραφο της απόφασης αυτής στους πιθανούς αποδέκτες της ενίσχυσης.
[
παραλειπόμενα
]
Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως, ο οποίος αφορά παράβαση του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και ανεπαρκή αιτιολογία, λόγω εσφαλμένης εφαρμογής του κριτηρίου της επιχείρησης που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς
[
παραλειπόμενα
]
Επί του πρώτου σκέλους, στο πλαίσιο του οποίου προβάλλεται ότι η Επιτροπή δεν αιτιολόγησε επαρκώς την επιλογή της να διενεργήσει ανάλυση της πρόσθετης αποδοτικότητας, αντί της συγκριτικής ανάλυσης
[
παραλειπόμενα
]
Πέμπτον, η προσφεύγουσα προβάλλει ότι Επιτροπή στήριξε την επιλογή της να διενεργήσει ανάλυση της πρόσθετης αποδοτικότητας στις κατευθυντήριες γραμμές του 2014. Ωστόσο, οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν είχαν ακόμη τεθεί σε ισχύ κατά τον χρόνο υπογραφής της σύμβασης του 2006 και, συνεπώς, δεν μπορούν να εφαρμοστούν για την αξιολόγηση της σύμβασης του 2006 υπό το πρίσμα του κριτηρίου της επιχείρησης που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς. Η αβεβαιότητα αυτή δεν συμβιβάζεται με την αρχή της ασφάλειας δικαίου. Οι εφαρμοστέες τότε κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τη χρηματοδότηση των αερολιμένων και τις κρατικές ενισχύσεις σε αεροπορικές εταιρίες για την έναρξη νέων γραμμών με αναχώρηση από περιφερειακούς αερολιμένες, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στην
Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
στις 9 Δεκεμβρίου 2005 (
ΕΕ 2005, C 312, σ. 1
, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές του 2005), δεν περιέχουν καμία ένδειξη σχετικά με την εφαρμογή του κριτηρίου αυτού. Επομένως, από τις κατευθυντήριες γραμμές που έχουν εφαρμογή στην υπό κρίση διαφορά δεν συνάγεται συγκεκριμένος τρόπος αξιολόγησης.
Συναφώς, διαπιστώνεται ότι, σύμφωνα με την παράγραφο 171, οι κατευθυντήριες γραμμές του 2014 εφαρμόζονται από τις 4 Απριλίου 2014 και αντικαθιστούν, από την ημερομηνία αυτή, τις κατευθυντήριες γραμμές του 1994 για τις αεροπορικές μεταφορές, οι οποίες επιγράφονται «Εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 61 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών», και δημοσιεύθηκαν στην
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων
στις 10 Δεκεμβρίου 1994 (
ΕΕ 1994, C 350, σ. 5
), καθώς και τις κατευθυντήριες γραμμές του 2005.
Ωστόσο, με ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα στις 15 Απριλίου 2014 (βλ. σκέψη 11 ανωτέρω) και με δεδομένη την έναρξη ισχύος των κατευθυντήριων γραμμών του 2014, η Επιτροπή ζήτησε από τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους επί των μέτρων ως προς τα οποία είχε κινήσει τις επίσημες διαδικασίες εξέτασης, περιλαμβανομένης της διαδικασίας με αντικείμενο τον αερολιμένα του Pau. Η Επιτροπή διευκρινίζει, με τις παραγράφους 54 έως 66 των κατευθυντήριων γραμμών του 2014, τους λόγους για τους οποίους θεωρεί ότι το προσφορότερο κριτήριο για την αξιολόγηση των ρυθμίσεων που συμφωνούνται μεταξύ αερολιμένων και αεροπορικών εταιριών είναι η ανάλυση της πρόσθετης αποδοτικότητας και όχι η συγκριτική ανάλυση.
Συνεπώς, μολονότι η σύμβαση του 2006 μεταξύ της προσφεύγουσας και του CCIPB είχε συναφθεί πριν από την έναρξη ισχύος των κατευθυντήριων γραμμών του 2014, διαπιστώνεται, εντούτοις, ότι η Επιτροπή εξήγησε τους λόγους για τους οποίους θεωρούσε ότι η ανάλυση της πρόσθετης αποδοτικότητας έπρεπε καταρχήν να προτιμηθεί αντί της συγκριτικής ανάλυσης και, επιπλέον, παρέσχε στους ενδιαφερόμενους, περιλαμβανομένων των προσφευγουσών, τη δυνατότητα να διατυπώσουν συναφώς την άποψή τους.
Εξάλλου, η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου μεταξύ συγκριτικής ανάλυσης και ανάλυσης της πρόσθετης αποδοτικότητας για την εφαρμογή του κριτηρίου της επιχείρησης που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς εμπίπτει στην αντικειμενική έννοια της ενίσχυσης, βάσει του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της υποχρέωσης που υπέχει να προβεί σε πλήρη ανάλυση όλων των κρίσιμων στοιχείων της υπό εξέταση ρύθμισης και του πλαισίου της, για να διαπιστωθεί εάν η ωφελούμενη επιχείρηση απέκτησε πλεονέκτημα το οποίο δεν θα είχε αποκομίσει υπό τις συνήθεις συνθήκες της αγοράς (βλ. σκέψη 122 ανωτέρω), η Επιτροπή καλείται να επιλέξει την πλέον κατάλληλη μέθοδο, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων της υποθέσεως για τους σκοπούς της εφαρμογής του κριτηρίου αυτού, οι δε κατευθυντήριες γραμμές του 2014 αποτελούν εν προκειμένω στοιχείο του πλαισίου εντός του οποίου ελήφθη η προσβαλλόμενη απόφαση.
Επομένως, δεν ευσταθούν οι σε βάρος της Επιτροπής επικρίσεις για το γεγονός ότι, στο πλαίσιο της επιλογής της κατάλληλης μεθόδου για την εφαρμογή του κριτηρίου της επιχείρησης που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς, επικαλέστηκε τις κατευθυντήριες γραμμές του 2014, έστω και αν η σύμβαση του 2006 είχε συναφθεί πριν από την έναρξη ισχύος τους.
Είναι, συνεπώς, απορριπτέο το επιχείρημα των προσφευγουσών σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές του 2014.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το πρώτο σκέλος του τρίτου λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
Επί του δευτέρου σκέλους, στο πλαίσιο του οποίου γίνεται λόγος για μη τήρηση εκ μέρους της Επιτροπής της υποχρέωσής της επιμέλειας και αμεροληψίας, για πρόδηλα σφάλματα εκτίμησης και για ανεπαρκή αιτιολογία όσον αφορά την ανάλυση της πρόσθετης αποδοτικότητας
Η προσφεύγουσα προβάλλει ότι, κατά την ανάλυση της πρόσθετης αποδοτικότητας, η Επιτροπή παρέβη την υποχρέωση επιμέλειας και την υποχρέωση αμεροληψίας που υπέχει και υπέπεσε σε πρόδηλα σφάλματα εκτίμησης. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν αιτιολόγησε επαρκώς τα συμπεράσματά της.
Ειδικότερα, η προσφεύγουσα διατυπώνει τέσσερις αιτιάσεις, στο πλαίσιο των οποίων προβάλλει, πρώτον, ότι η Επιτροπή ενήργησε αμελώς, διότι δεν επικοινώνησε με τον ορκωτό λογιστή ο οποίος είχε ελέγξει το επιχειρηματικό σχέδιο, δεύτερον, ότι η ανάλυση της Επιτροπής είχε υπέρμετρα περιορισμένο χρονικό ορίζοντα, τρίτον, ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της, ως όφειλε, τους λόγους για τους οποίους το CCIPB συνήψε τη σύμβαση του 2006 και, τέταρτον, ότι η Επιτροπή δεν ανέφερε με σαφήνεια τα έσοδα και τα πλεονεκτήματα που έλαβε υπόψη της.
Δεδομένου ότι η τέταρτη αιτίαση αφορά ελλιπή αιτιολογία, πρέπει να εξεταστεί πρώτα αυτή και στη συνέχεια να εξεταστούν διαδοχικά η πρώτη, η τρίτη και η δεύτερη αιτίαση.
[
παραλειπόμενα
]
–
Επί του υπέρμετρα περιορισμένου χρονικού ορίζοντα της ανάλυσης της Επιτροπής
Η προσφεύγουσα προβάλλει ότι η Επιτροπή περιόρισε υπέρμετρα τον χρονικό ορίζοντα της εφαρμογής του κριτηρίου της επιχείρησης που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς. Η Επιτροπή, χωρίς να λάβει υπόψη της τις ιδιαίτερες περιστάσεις της οικονομικής πραγματικότητας που διέπει τη συνεργασία της προσφεύγουσας και των αερολιμένων, διατύπωσε την εκτίμηση ότι μια τέτοια επιχείρηση, ευρισκόμενη στη θέση του CCIPB, δεν θα βασιζόταν στην ανανέωση της σύμβασης του 2006 πέραν της αρχικής τριετούς διάρκειάς της.
Συναφώς, πρώτον, η προσφεύγουσα προβάλλει ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της τη μέση διάρκεια των περιόδων εκτέλεσης των δρομολογίων της. Από τη συνολική εξέταση των δρομολογίων που εκτελούσε από το 2005 προκύπτει ότι η διάρκεια της συνεργασίας της με τους αερολιμένες προορισμού υπερέβαινε κατά κανόνα την τριετία, ενίοτε δε η διάρκεια αυτή ήταν εξαετής. Επομένως, μετά την υπογραφή της σύμβασης του 2006, το CCIPB μπορούσε ευλόγως να αναμένει ότι η συνεργασία του με την προσφεύγουσα θα συνεχιζόταν μετά την αρχικώς ορισθείσα λήξη της ισχύος της, ακόμη δε και πέραν του χρονικού ορίζοντα του επιχειρηματικού σχεδίου.
Δεύτερον, η προσφεύγουσα φρονεί ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της το γεγονός ότι αυτή αποβλέπει εξ ορισμού σε πλέον μακροπρόθεσμες συνεργασίας. Μια επιχείρηση που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς αναλαμβάνει λελογισμένους κινδύνους προκειμένου να επεκτείνει τις επιχειρηματικές δραστηριότητές της. Κατά την προσφεύγουσα, η έναρξη νέου αεροπορικού δρομολογίου αποτελεί επένδυση η οποία μόνο μακροπρόθεσμα μπορεί να αποφέρει κέρδος. Είναι σύνηθες στον κλάδο των αεροπορικών μεταφορών τα νέα δρομολόγια να είναι αρχικώς ζημιογόνα.
Στην αρχική σύμβαση που σύναπτε η προσφεύγουσα με τους αερολιμένες, θεωρείτο δεδομένο ότι τα νέα αεροπορικά δρομολόγια θα απέφεραν στους συμβαλλόμενους μακροπρόθεσμα κέρδη. Το γεγονός ότι η διάρκεια της σύμβασης περιοριζόταν αρχικώς στην τριετία δεν αναιρεί την πρόθεση μακροπρόθεσμης συνεργασίας των συμβαλλομένων. Οι επιχειρήσεις δεν συνάπτουν συμβάσεις χωρίς να λαμβάνουν υπόψη το πραγματικό πλαίσιο στο οποίο ενσωματώνεται το εμπορικό μοντέλο και η πείρα των συμβαλλομένων. Η σύμβαση του 2006 προέβλεπε ρητώς δυνατότητα παράτασης. Η μακροπρόθεσμη προοπτική βάσει της οποίας ενεργούσε η προσφεύγουσα προκύπτει επίσης από τις προθέσεις που είχαν διατυπωθεί κατά τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των συμβαλλομένων για τη σύναψη της σύμβασης. Εξάλλου, η αρχική παράταση της ισχύος της σύμβασης του 2006, παρά το γεγονός ότι το αεροπορικό δρομολόγιο ήταν ζημιογόνο, αποδεικνύει ότι η προσφεύγουσα κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια για τη διατήρηση της συνεργασίας της με το CCIPB πέραν της αρχικής διάρκειας της σύμβασης.
Τρίτον, η προσφεύγουσα φρονεί ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008, η οποία εκδηλώθηκε δύο έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης του 2006 και ένα έτος πριν από την ενδεχόμενη ανανέωσή της. Η απρόβλεπτη αυτή περίσταση αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τον καθορισμό του χρονικού ορίζοντα κατά τη σύναψη της σύμβασης του 2006, καθώς δημιουργούσε αμφιβολίες όσον αφορά την αποδοτικότητα και τη διάρκεια της περιόδου εκτέλεσης του επίμαχου αεροπορικού δρομολογίου. Κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης του 2006, το CCIPB δεν μπορούσε να προβλέψει ότι η αποδοτικότητα και η διάρκεια της περιόδου εκτέλεσης του δρομολογίου αυτού θα επηρεάζονταν αρνητικά από την οικονομική κρίση του 2008.
Η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη των επιχειρημάτων της προσφεύγουσας.
Συναφώς, από τη νομολογία (βλ. σκέψη 120 ανωτέρω) προκύπτει ότι πρέπει να εξεταστεί εάν ήταν ορθή η εκτίμηση της Επιτροπής ότι μια επιχείρηση που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς, ευρισκόμενη στη θέση του CCIPB, θα αξιολογούσε ως συμφέρουσα τη σύναψη της σύμβασης του 2006, με χρονικό ορίζοντα περιοριζόμενο στη διάρκεια ισχύος των συμβάσεων αυτών.
Ο επιχειρηματίας που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς καθοδηγείται με γνώμονα την προοπτική της μακροπρόθεσμης αποδοτικότητας (απόφαση της 21ης Μαρτίου 1991, Ιταλία κατά Επιτροπής,
C‑305/89
,
EU:C:1991:142
, σκέψη
). Ο επιχειρηματίας αυτός, ο οποίος επιδιώκει τη μεγιστοποίηση των κερδών του, είναι διατεθειμένος να αναλάβει λελογισμένους κινδύνους κατά τον προσδιορισμό της εύλογης απόδοσης που αναμένει από την επένδυσή του.
Εν προκειμένω, η Επιτροπή εκτίμησε με την προσβαλλόμενη απόφαση ότι, κατά την αξιολόγηση του συμφέροντός της να συνάψει τη σύμβαση του 2006, μια επιχείρηση που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς θα επέλεγε ως χρονικό ορίζοντα για την αξιολόγηση τη διάρκεια ισχύος των εν λόγω συμβάσεων. Δέχθηκε επίσης ότι μια επιχείρηση που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς δεν θα βασιζόταν στο ότι, κατά τη λήξη της, η σύμβαση του 2006 θα ανανεωθεί, είτε με τους ίδιους είτε με διαφορετικούς όρους, καθώς είναι γνωστό ότι οι εταιρίες χαμηλού κόστους, όπως η προσφεύγουσα, εξελίσσουν τις δραστηριότητές τους κατά τρόπο ιδιαίτερα δυναμικό όσον αφορά την έναρξη ή την κατάργηση δρομολογίων ή την αύξηση και τη μείωση της συχνότητας των πτήσεων. Εκτίμησε ότι η ανανέωση των συμβάσεων αποτελούσε μια απόμακρη και αβέβαιη προοπτική και ότι μια επιχείρηση που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς δεν θα μπορούσε να στηρίξει εύλογες οικονομικής φύσεως αποφάσεις στην προοπτική αυτή (αιτιολογικές σκέψεις 393 και 394 της προσβαλλόμενης απόφασης).
Επίσης, με την αιτιολογική σκέψη 439 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εκτίμησε ότι η ανάλυση της πρόσθετης αποδοτικότητας έπρεπε να γίνει με βάση την αρχικώς προβλεπόμενη διάρκεια εφαρμογής της σύμβασης, και όχι μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, διότι ένας επιμελής και συνετός επιχειρηματίας ο οποίος ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς δεν θα βασιζόταν, κατά τη σύναψη της σύμβασης, στο ενδεχόμενο της ανανέωσής της, είτε με τους ίδιους είτε με διαφορετικούς όρους.
Τρίτον, διαπιστώνεται ότι η σύμβαση του 2006 συνήφθη αρχικώς για τρία μόνον έτη, χωρίς ρήτρα αυτόματης ανανέωσης. Η προσφεύγουσα δεν διευκρινίζει, εξάλλου, τη φύση των προθέσεων που διατύπωσαν οι συμβαλλόμενοι κατά τις διαπραγματεύσεις ενόψει της σύναψης της σύμβασης όσον αφορά το ενδεχόμενο για πλέον μακροπρόθεσμη συνεργασία τους.
Στο πλαίσιο αυτό, δεν ήταν προδήλως εσφαλμένη η εκτίμηση της Επιτροπής ότι μια επιχείρηση που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς θα αξιολογούσε την αποδοτικότητα της σύμβασης του 2006 με βάση τις δαπάνες και τα έσοδα που θα πραγματοποιούσε κατά τη διάρκεια της εφαρμογής της, δηλαδή εντός τριών ετών.
Επίσης, δεν ήταν προδήλως εσφαλμένη η εκτίμηση της Επιτροπής ότι είναι δύσκολο για τον φορέα διαχείρισης ενός αερολιμένα να αξιολογήσει το ενδεχόμενο μια αεροπορική εταιρία να επιθυμεί τη συνέχιση ενός αεροπορικού δρομολογίου πέραν του διαστήματος για το οποίο έχει δεσμευθεί βάσει συμβάσεως παροχής αερολιμενικών υπηρεσιών, λαμβανομένου υπόψη ότι οι αεροπορικές εταιρίες, ιδίως οι χαμηλού κόστους, συνήθως διαχειρίζονται το άνοιγμα και την κατάργηση των δρομολογίων κατά τρόπο ιδιαίτερα δυναμικό (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 355 και 394 της προσβαλλόμενης απόφασης). Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν ήταν εσφαλμένη η εκτίμηση της Επιτροπής ότι ένας συνετός επιχειρηματίας που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς, ευρισκόμενος στη θέση του CCIPB, δεν θα βασιζόταν στη βούληση της αεροπορικής εταιρία να συνεχίσει το οικείο αεροπορικό δρομολόγιο και μετά τη λήξη της σύμβασης του 2006.
Είναι, βέβαια, γεγονός ότι το CCIPB κατάρτισε επιχειρηματικό σχέδιο επταετούς διάρκειας, το οποίο καλύπτει χρονικό διάστημα κατά πολύ μεγαλύτερο της διάρκειας της σύμβασης του 2006. Πρέπει, ωστόσο, να ληφθεί ιδιαίτερα υπόψη ότι το καταρτισθέν από το CCIPB επιχειρηματικό σχέδιο ουδόλως δεσμεύει την προσφεύγουσα, η οποία ανακτά την ελευθερία της να επιλέξει τη μη συνέχιση της εκμετάλλευσης του αεροπορικού δρομολογίου μετά τη λήξη της αρχικής διάρκειας της σύμβασης του 2006.
Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν ευσταθούν οι αιτιάσεις κατά της εκτίμησης της Επιτροπής ότι ένας συνετός επιχειρηματίας που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς, ευρισκόμενος στη θέση του CCIPB και αναλαμβάνοντας λελογισμένους κινδύνους, δεν θα βασιζόταν, κατά τη σύναψη της σύμβασης του 2006, στην ανανέωσή της.
Εξάλλου, δεν έχουν καθοριστική σημασία τα στοιχεία που προσκομίζει η προσφεύγουσα προς στήριξη της θέσεώς της ότι η μέση διάρκεια της περιόδου εκτέλεσης των εξυπηρετούμενων από αυτήν δρομολογίων υπερβαίνει κατά πολύ την τριετία. Η συμπεριφορά της επιχείρησης που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς πρέπει να εκτιμάται λαμβανομένου υπόψη του πώς η επιχείρηση αυτή θα ενεργούσε ευρισκόμενη σε κατάσταση κατά το δυνατόν παραπλήσια με αυτή του διαχειριστή του αερολιμένα του Pau. Ωστόσο, όπως τονίζει η Επιτροπή, η σύμβαση του 2006 που συνήφθη μεταξύ του CCIPB και της προσφεύγουσας είχε αρχικώς διάρκεια τριών μόνον ετών.
Τέλος, όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι η Επιτροπή όφειλε να λάβει υπόψη της το απρόβλεπτο γεγονός της οικονομικής κρίσης του 2008, υπενθυμίζεται ότι σημαντικά είναι μόνον να στοιχεία που ήταν διαθέσιμα και οι εξελίξεις που ήταν δυνατόν να προβλεφθούν κατά τον χρόνο λήψης της απόφασης για πραγματοποίηση της επένδυσης (αποφάσεις της 5ης Ιουνίου 2012, Επιτροπή κατά EDF,
C‑124/10 P
,
EU:C:2012:318
, σκέψη
, και της 27ης Απριλίου 2017, Germanwings κατά Επιτροπής,
T‑375/15
,
EU:T:2017:289
, σκέψη
).
Εν προκειμένω, η διαπίστωση στην οποία κατέληξε η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι ένας συνετός επιχειρηματίας που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς δεν θα λάμβανε υπόψη του, κατά τη σύναψη της σύμβασης του 2006, την ενδεχόμενη παράταση της ισχύος της, στηρίχθηκε σε μια ex ante ανάλυση της αποδοτικότητας μιας επένδυσης του 2006, και όχι σε μεταγενέστερα απρόβλεπτα στοιχεία.
Ομοίως, δεν αποτελεί σημαντικό στοιχείο το γεγονός ότι η προσφεύγουσα πράγματι ανανέωσε τη σύμβαση του 2006 στις 26 Απριλίου 2009.
Βάσει των προεκτεθέντων, πρέπει να γίνει δεκτό ότι δεν ήταν προδήλως εσφαλμένη η εκτίμηση της Επιτροπής ότι, στο πλαίσιο της ανάλυσης της πρόσθετης αποδοτικότητας, ένας συνετός επιχειρηματίας που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς, ευρισκόμενος στη θέση του CCIPB, δεν θα λάμβανε υπόψη του, κατά τη σύναψη της σύμβασης του 2006, χρονικό ορίζοντα εκτεινόμενο πέραν της αρχικής διάρκειας της εφαρμογής της σύμβασης αυτής.
[
παραλειπόμενα
]
Επί του πέμπτου λόγου ακυρώσεως, ο οποίος αφορά παράβαση του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και προδήλως εσφαλμένη εκτίμηση, καθόσον η Επιτροπή δεν εξέτασε εάν η σύμβαση του 2006 είχε πράγματι επιπτώσεις στον ανταγωνισμό
[
παραλειπόμενα
]
Επομένως, ο πέμπτος λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
Επί του έκτου λόγου, ο οποίος αφορά παράβαση του άρθρου 107, παράγραφος 1, και του άρθρου 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ και προδήλως εσφαλμένη εκτίμηση της Επιτροπής κατά τον καθορισμό του ύψους της κρατικής ενίσχυσης
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η Επιτροπή εσφαλμένως θεώρησε ότι το πλεονέκτημα που φέρεται ως χορηγηθέν ισούται με τις αρνητικές πρόσθετες ροές του αερολιμένα του Pau.
Συναφώς, προβάλλει ότι, εφόσον, όπως συμβαίνει εν προκειμένω, η Επιτροπή αποφασίσει να διατάξει την ανάκτηση συγκεκριμένου ποσού, οφείλει να καθορίσει με τη μέγιστη δυνατή ακρίβεια την πραγματική αξία της ληφθείσας από την επιχείρηση ενισχύσεως. Επικαλούμενη την απόφαση της 5ης Φεβρουαρίου 2015, Ryanair κατά Επιτροπής (
T‑500/12
, μη δημοσιευθείσα,
EU:T:2015:73
), η προσφεύγουσα φρονεί, πρώτον, ότι η Επιτροπή έπρεπε να εξετάσει εάν και κατά πόσον μετακύλισε η προσφεύγουσα το πλεονέκτημα που φέρεται να αποκόμισε στους επιβάτες της, δεύτερον, ότι η Επιτροπή κακώς παρέλειψε να αξιολογήσει το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που πράγματι αποκόμισε η προσφεύγουσα κατ’ αντιστοιχία προς τις φερόμενες ζημίες του αερολιμένα, και, τρίτον, ότι η Επιτροπή δεν διευκρίνισε επαρκώς γιατί η ανάκτηση του επίμαχου ποσού είναι αναγκαία για την επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση, καθόσον, αφενός, το ποσό αυτό έπρεπε να συμψηφιστεί με όλα τα εξωτερικά θετικά αποτελέσματα που παρήγαγε η σύμβαση του 2006 για τον αερολιμένα του Pau και, αφετέρου, η προσφεύγουσα δεν είναι υποχρεωμένη να επιστρέψει ποσό που αντιστοιχεί σε ζημίες οφειλόμενες σε αναποτελεσματικές ενέργειες του αερολιμένα του Pau.
Κατά την προσφεύγουσα, το γεγονός ότι ο καθορισμός του προς ανάκτηση ποσού προϋποθέτει, ενδεχομένως, πολύπλοκη επεξεργασία δεν δικαιολογεί την παράλειψη της Επιτροπής να μη λάβει υπόψη της τις αρχές που διατυπώθηκαν με την απόφαση της 5ης Φεβρουαρίου 2015, Ryanair κατά Επιτροπής (
T‑500/12
, μη δημοσιευθείσα,
EU:T:2015:73
). Από την απόφαση αυτή ουδόλως προκύπτει ότι ο ακούσιος και έμμεσος χαρακτήρας των επίμαχων φορολογικών μέτρων αποτελεί προϋπόθεση εφαρμογής των αρχών αυτών.
Η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη όλων των επιχειρημάτων της προσφεύγουσας ως αβάσιμων.
Υπενθυμίζεται ότι η υποχρέωση του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους να καταργήσει, μέσω ανάκτησης, ενίσχυση την οποία η Επιτροπή έκρινε μη συμβατή με την εσωτερική αγορά αποσκοπεί, κατά πάγια νομολογία, στην επαναφορά στην προ της χορήγησης της ενίσχυσης κατάσταση. Ο σκοπός αυτός επιτυγχάνεται εφόσον οι επίμαχες ενισχύσεις, προσαυξημένες ενδεχομένως με τόκους υπερημερίας, επιστραφούν από τον αποδέκτη τους, δηλαδή από τις επιχειρήσεις οι οποίες πράγματι τις καρπώθηκαν. Με την επιστροφή αυτή ο αποδέκτης της ενίσχυσης χάνει πράγματι το πλεονέκτημα που αποκόμισε στην αγορά σε σχέση με τους ανταγωνιστές του και αποκαθίσταται η προτέρα κατάσταση (βλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Aer Lingus και Ryanair Designated Activity,
C‑164/15 P και C‑165/15 P
,
EU:C:2016:990
, σκέψεις
και
και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Υπενθυμίζεται, ωστόσο, ότι καμία διάταξη του δικαίου της Ένωσης δεν απαιτεί από την Επιτροπή, όταν διατάσσει την ανάκτηση ενίσχυσης που έχει κηρυχθεί ασύμβατη με την εσωτερική αγορά, να καθορίζει το ακριβές ποσό της προς ανάκτηση ενίσχυσης. Συγκεκριμένα, αρκεί η απόφαση της Επιτροπής να περιέχει στοιχεία βάσει των οποίων ο αποδέκτης της να είναι σε θέση να καθορίσει ο ίδιος, χωρίς υπέρμετρες δυσχέρειες, το ύψος αυτό (βλ. απόφαση της 20ής Μαρτίου 2014, Rousse Industry κατά Επιτροπής,
C‑271/13 P
, μη δημοσιευθείσα,
EU:C:2014:175
, σκέψη
και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Εντούτοις, εάν η Επιτροπή αποφασίσει να διατάξει την επιστροφή συγκεκριμένου ποσού, οφείλει, σύμφωνα με την υποχρέωση επιμελούς και αμερόληπτης εξέτασης του φακέλου στο πλαίσιο του άρθρου 108 ΣΛΕΕ, να καθορίσει, με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια που επιτρέπουν οι περιστάσεις της υπόθεσης, την αξία της ενίσχυσης που έλαβε η επιχείρηση (απόφαση της 30ής Απριλίου 2014, Dunamenti Erőmű κατά Επιτροπής,
T‑179/09
, μη δημοσιευθείσα,
EU:T:2014:236
, σκέψη
).
Με την επαναφορά στην προτέρα κατάσταση, αφενός, η Επιτροπή υποχρεούται να εξασφαλίσει την εξάλειψη του πραγματικού πλεονεκτήματος της ενίσχυσης και, συνεπώς, να διατάξει την επιστροφή του συνόλου της ενίσχυσης. Δεν μπορεί, για λόγους επιείκειας προς τον δικαιούχο, να διατάξει την επιστροφή ποσού μικρότερου από την αξία της ληφθείσας ενίσχυσης. Αφετέρου, η Επιτροπή δεν έχει δικαίωμα, για να τονίσει την αποδοκιμασία της ως προς τη σοβαρότητα της παράνομης πράξης, να διατάξει την επιστροφή ποσού μεγαλύτερου από την αξία της ενίσχυσης που έλαβε ο αποδέκτης (απόφαση της 30ής Απριλίου 2014, Dunamenti Erőmű κατά Επιτροπής,
T‑179/09
, μη δημοσιευθείσα,
EU:T:2014:236
, σκέψη
).
Η νομολογία αυτή είναι εφαρμοστέα επίσης σε περίπτωση που η Επιτροπή καθορίζει, με την απόφασή της, ένα ενδεικτικό ποσό της προς ανάκτηση ενίσχυσης.
Εν προκειμένω, για τον καθορισμό του ποσού της προς ανάκτηση ενίσχυσης, η Επιτροπή υπολόγισε, για τη σύμβαση του 2006, το ετήσιο ποσό της προς ανάκτηση ενίσχυσης για κάθε έτος εφαρμογής της σύμβασης, με βάση την προβλεπόμενη αρνητική πρόσθετη ροή (έσοδα μείον δαπάνες) κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης του 2006, όπως αυτή καθορίστηκε βάσει της πραγματοποιηθείσας ανάλυσης της πρόσθετης αποδοτικότητας. Διευκρίνισε ότι το ποσό αυτό αντιστοιχούσε στα ποσά που έπρεπε ετησίως είτε να αφαιρούνται από το καταβαλλόμενο για τις υπηρεσίες μάρκετινγκ ποσό ή να προστίθενται στο ποσό των αερολιμενικών τελών και των τελών υπηρεσιών εδάφους τα οποία χρεώνονταν στην προσφεύγουσα, προκειμένου η καθαρή παρούσα αξία της σύμβασης του 2006 να είναι θετική, προκειμένου δηλαδή να τηρείται η αρχή της επιχείρησης που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς (αιτιολογική σκέψη 589 της προσβαλλόμενης απόφασης).
Συνεπώς, η Επιτροπή τήρησε την υποχρέωσή της να υπολογίσει την αξία της ενίσχυσης που έλαβε η προσφεύγουσα βάσει της σύμβασης του 2006. Συγκεκριμένα, αντιθέτως προς ό,τι διατείνεται η προσφεύγουσα, από τη σκέψη 305 ανωτέρω προκύπτει ότι, για να τηρήσει την υποχρέωσή της αυτή, η Επιτροπή διενήργησε ανάλυση της πρόσθετης αποδοτικότητας και συνέκρινε, αφενός, τα ποσά που μια επιχείρηση που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς θα ήταν διατεθειμένη να καταβάλει για τις υπηρεσίες μάρκετινγκ ή θα απαιτούσε από την προσφεύγουσα για την παροχή αερολιμενικών υπηρεσιών σε αυτή και, αφετέρου, τα ποσά που πράγματι κατέβαλε ή εισέπραξε το CCIPB.
Αντιθέτως, για τον καθορισμό του ποσού της προς ανάκτηση ενίσχυσης, η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να εξετάσει εάν και κατά πόσον η προσφεύγουσα είχε πράγματι χρησιμοποιήσει το οικονομικό πλεονέκτημα που απορρέει από τα ποσά που αντιστοιχούν στις αρνητικές πρόσθετες ετήσιες ροές που είχε επιτύχει χάρη στη σύμβαση του 2006 (βλ., συναφώς, απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Aer Lingus και Ryanair Designated Activity,
C‑164/15 P και C‑165/15 P
,
EU:C:2016:990
, σκέψη
).
Συγκεκριμένα, η ανάκτηση παράνομης ενίσχυσης συνεπάγεται την επιστροφή του πλεονεκτήματος το οποίο παρέσχε η ενίσχυση στον δικαιούχο της, και όχι την επιστροφή του τυχόν οικονομικού οφέλους που αυτός αποκόμισε από την εκμετάλλευση του συγκεκριμένου πλεονεκτήματος. Το όφελος αυτό μπορεί να μην ταυτίζεται με το πλεονέκτημα στο οποίο συνίσταται η ως άνω ενίσχυση ή και να μην υφίσταται καν, χωρίς το γεγονός αυτό να δύναται να δικαιολογήσει τη μη ανάκτηση της ενίσχυσης αυτής καθαυτήν ή την ανάκτηση ποσού διαφορετικού από εκείνο που συνιστά το πλεονέκτημα που εξασφαλίστηκε μέσω της επίμαχης παράνομης ενίσχυσης (απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Aer Lingus και Ryanair Designated Activity,
C‑164/15 P και C‑165/15 P
,
EU:C:2016:990
, σκέψη
).
Κατά συνέπεια, τυχόν απόφαση της προσφεύγουσας να μετακυλίσει εξ ολοκλήρου ή εν μέρει το όφελος που απορρέει από τη σύμβαση του 2006 στους πελάτες της είναι άνευ σημασίας όσον αφορά τον καθορισμό του ποσού της προς ανάκτηση ενίσχυσης (βλ., συναφώς, απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Aer Lingus και Ryanair Designated Activity,
C‑164/15 P και C‑165/15 P
,
EU:C:2016:990
, σκέψη
).
Ομοίως, το πλεονέκτημα που διαπίστωσε η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση δεν συνίστατο στη βελτίωση της ανταγωνιστικής θέσης της προσφεύγουσας στην αγορά. Συνίστατο απλώς στο γεγονός ότι εισέπραξε το ονομαστικό ποσό των ετήσιων αρνητικών πρόσθετων ροών που προέκυψαν από τη σύμβαση του 2006. Το εάν εκμεταλλεύθηκε κατά κάποιο τρόπο το πλεονέκτημα αυτό στην αγορά αφορά την αξιολόγηση του ενδεχόμενου οφέλους που έχει αποκομίσει από την εκμετάλλευση του χορηγηθέντος πλεονεκτήματος, αξιολόγηση η οποία είναι άνευ σημασίας όσον αφορά την ανάκτηση της ενίσχυσης (βλ., συναφώς, απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Aer Lingus και Ryanair Designated Activity,
C‑164/15 P και C‑165/15 P
,
EU:C:2016:990
, σκέψη
).
Τέλος, δεδομένου ότι η Επιτροπή διατάσσει την ανάκτηση πλεονεκτήματος ίσου προς το ποσό της προβλεπόμενης πρόσθετης ροής, βάσει της σύμβασης του 2006 που συνήφθη με το CCIPB, το οποίο ενεργούσε ως επιχείρηση δραστηριοποιούμενη υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η προσβαλλόμενη απόφαση απλώς επαναφέρει τα πράγματα στην κατάσταση προ της χορηγήσεως της ενισχύσεως (βλ., συναφώς, απόφαση της 17ης Ιουνίου 1999, Βέλγιο κατά Επιτροπής,
C‑75/97
,
EU:C:1999:311
, σκέψεις
έως
). Συγκεκριμένα, με την ανάκτηση του ποσού αυτού, αφαιρείται από την προσφεύγουσα το πλεονέκτημα που είχε αποκομίσει στην αγορά έναντι των ανταγωνιστών της και το οποίο συνίστατο στην επίτευξη χρηματοοικονομικών όρων τους οποίους δεν θα επιτύγχανε υπό τις κανονικές συνθήκες της αγοράς.
Ούτε η αξία των φερομένων ως θετικών για τον αερολιμένα του Pau εξωτερικοτήτων ούτε η αναποτελεσματική ενδεχομένως λειτουργία του αερολιμένα αυτού είναι άνευ σημασίας για την επίτευξη του στόχου της επαναφοράς των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση, ο οποίος μπορεί να επιτευχθεί εφόσον η προσφεύγουσα απολέσει το πλεονέκτημα που είχε αποκομίσει. Κατά τα λοιπά, το κριτήριο της επιχείρησης που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς, το οποίο εφαρμόζεται προκειμένου να διαπιστωθεί εάν ένα μέτρο παρέχει πλεονέκτημα, δεν αποβλέπει στο να απαιτείται μια κατ’ ελάχιστον αποτελεσματικότητα κατά την άσκηση συγκεκριμένης δραστηριότητας. Συγκεκριμένα, κατά τη νομολογία, η εφαρμογή του κριτηρίου αυτού αποσκοπεί στο να διαπιστωθεί εάν, υπό παρόμοιες περιστάσεις, ένας συγκρίσιμος ιδιώτης επενδυτής θα κατέληγε στο επίμαχο μέτρο (βλ. σκέψη 119 ανωτέρω). Συναφώς, πρέπει να ληφθεί υπόψη η διάρθρωση των δαπανών και των εσόδων του δημοσίου φορέα του οποίου η συμπεριφορά συγκρίνεται με τη συμπεριφορά μιας επιχείρησης που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς.
Από τα προεκτεθέντα συνάγεται ότι ο έκτος λόγος ακυρώσεως δεν μπορεί να γίνει δεκτός και, ως εκ τούτου, η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 134, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Επειδή η προσφεύγουσα ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδά της καθώς και στα δικαστικά έξοδα της Επιτροπής, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της τελευταίας.

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο πενταμελές τμήμα)
αποφασίζει:

1)
Απορρίπτει την προσφυγή.

2)
Η Transavia Airlines CV φέρει τα δικαστικά έξοδά της, καθώς και τα δικαστικά έξοδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Berardis
Παπασάββας
Spielmann
Csehi
Spineanu‑Matei
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 13 Δεκεμβρίου 2018.
(υπογραφές)
[
παραλειπόμενα
]
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.
(
)	Παρατίθενται μόνον οι σκέψεις των οποίων η δημοσίευση κρίνεται σκόπιμη από το Γενικό Δικαστήριο.