CELEX: 62016CJ0671
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Ambjent
Direttiva 2001/42/KE
Artikolu 2(a)
Kunċett ta’ ‘pjanijiet u programmi’
Artikolu 3
Evalwazzjoni tal-effetti ta’ ċerti pjanijiet u programmi fuq l-ambjent
Regolament reġjonali dwar l-ippjanar urbanistiku għad-distrett Ewropew ta’ Brussell (il-Belġju)

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 2(a) tad-Direttiva 2001/42/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta’ Ġunju 2001 dwar l-istima tal-effetti ta’ ċerti pjanijiet u programmi fuq l-ambjent (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 6, p. 157, iktar ’il quddiem id-“Direttiva ESA”).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, Inter-Environnement Bruxelles ASBL, Groupe d’animation du quartier européen de la ville de Bruxelles ASBL, Association du quartier Léopold ASBL, Brusselse Raad voor het Leefmilieu ASBL, miġbura fil-kuntest tal-“Coordination Bruxelles-Europe”, kif ukoll Pierre Picard u David Weytsman, u, min-naħa l-oħra, ir-Région de Bruxelles-Capitale (ir-Reġjun ta’ Bruxelles-Capitale, il-Belġju), dwar il-validità tad-digriet tal-gvern ta’ dan ir-reġjun, tat-12 ta’ Diċembru 2013, li japprova r-règlement régional d’urbanisme zoné et la composition du dossier de demande de certificat et de permis d’urbanisme pour le périmètre de la rue de la Loi et ses abords (ir-Regolament Reġjonali dwar l-Ippjanar Urbanistiku fuq il-Bażi ta’ Żoni kif ukoll il-Kompożizzjoni tal-Fajls ta’ Applikazzjonijiet għal Ċertifikati u Awtorizzazzjonijiet Urbani għaż-Żona tar-Rue de la Loi u l-Viċinanzi) (
Moniteur belge
tat-30 ta’ Jannar 2014, p. 8390, iktar ’il quddiem id-“digriet kontenzjuż”).
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Skont il-premessa 4 tad-Direttiva ESA:
“L-istima ambjentali hi għodda mportanti biex ikunu integrati l-konsiderazzjonijiet ambjentali fil-preparazzjoni u l-adozzjoni ta’ ċerti pjanijiet u programmi li x’aktarx ikollhom effetti sinifikanti fuq l-ambjent fl-Istati Membri, minħabba li din tassigura li dawn l-effetti ta’ pjanijiet u programmi li jkunu ser jiġu mplimentati jkunu kkunsidrati matul il-preparazzjoni tagħhom u qabel l-adozzjoni tagħhom.”
L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “Għanijiet”, jipprevedi:
“L-għan ta’ din id-Direttiva hu li jsiru disposizzjonijiet għal livell għoli ta’ protezzjoni ta’ l-ambjent u biex issir kontribuzzjoni għall-integrazzjoni tal-konsiderazzjonijiet ambjentali fil-preparazzjoni u l-adozzjoni ta’ pjanijiet u programmi bil-għan li jkun jippromwovi l-iżvilupp sostenibbli, billi jkun assigurat li, skond din id-Direttiva, issir stima ambjentali ta’ ċerti pjanijiet u programmi li x’aktarx ikollhom effetti sinifikanti fuq l-ambjent.”
L-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva huwa fformulat b’dan il-mod:
“Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva:
(a)
‘pjanijiet u programmi’ tfisser pjanijiet u programmi, inklużi dawk ko-finanzjati mill-[Unjoni] Ewropea, kif ukoll xi modifiki li jsirulhom:
–
li huma suġġetti għall-preparazzjoni u/jew adozzjoni minn xi awtorita nazzjonali, reġjonali jew livell lokali jew li jkunu preparati minn xi awtorita għall-adozzjoni, permezz ta’ proċedura leġislattiva mill-Parlament jew il-Gvern, u
–
li huma meħtieġa permezz ta’ disposizzjonijiet leġislattivi, regolatorji jew amministrattivi;
(b)
‘stima ambjentali’ tfisser il-preparazzjoni ta’ xi rapport ambjentali, l-għemil ta’ konsultazzjonijiet, it-teħid tal-kont tar-rapport ambjentali u r-riżultati tal-konsultazzjonijiet fit-teħid tad-deċiżjonijiet u d-disposizzjoni ta’ l-informazzjoni dwar id-deċiżjoni skond l-Artikoli 4 sa 9;
[…]”
Skont l-Artikolu 3 tad-Direttiva ESA, intitolat “Kamp ta’ Applikazzjoni”:
“1.   L-istima ambjentali, skond l-Artikoli 4 sa 9, għandha ssir għall-pjanijiet u l-programmi msemmija fil-paragrafi 2 sa 4 li x’aktarx ikollhom effetti ambjentali sinifikanti.
2.   Bla ħsara għall-paragrafu 3, stima ambjentali għandha ssir għall-pjanijiet u l-programmi kollha,
(a)
li huma ppreparati għall-agrikoltura, il-forestrija, is-sajd, l-enerġija, l-industrija, it-trasport, l-immaniġġjar ta’ l-iskart, l-amministrazzjoni ta’ l-ilma, it-telekomunikazzjonijiet, it-turiżmu, pjanar ta’ bliet u l-kampanja jew l-użu ta’ l-art u li jistabilixxu l-qafas għall-kunsens futur għall-iżvilupp tal-proġetti elenkati fl-Annessi I u II tad-Direttiva [2011/92/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Diċembru 2011 dwar l-istima tal-effetti ta’ ċerti proġetti pubbliċi u privati fuq l-ambjent (
ĠU 2012, L 26, p. 1
)]
[…]”
L-Artikolu 5 tad-Direttiva ESA, intitolat “Rapport dwar l-ambjent”, jispeċifika, fil-paragrafu 3 tiegħu:
“L-informazzjoni rilevanti dwar l-effetti fuq l-ambjent tal-pjanijiet u l-programmi u miksuba fil-livelli l-oħra tat-teħid tad-deċiżjonijiet jew permezz ta’ leġislazzjoni oħra tal-Komunità tista’ tintuża biex tipprovdi l-informazzjoni msemmija fl-Anness I.”
L-Artikolu 6 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Konsultazzjonijiet”, jipprovdi:
“1.   L-abbozz tal-pjan jew il-programm u r-rapport dwar l-ambjent ippreparati skond l-Artikolu 5 għandhom ikunu mqiegħda għad-disposizzjoni ta’ l-awtoritajiet imsemmija fil-paragrafu 3 ta’ dan l-Artikolu u tal-pubbliku.
2.   L-awtoritajiet imsemmija fil-paragrafu 3 u l-pubbliku imsemmi fil-paragrafu 4 għandhom jingħataw opportunità bikrija u effettiva f’limitu ta’ żmien li jkun xieraq sabiex jesprimu l-opinjoni tagħhom dwar l-abbozz tal-pjan jew il-programm jew is-sottomissjoni tiegħu għall-proċedura leġislattiva.
3.   L-Istati Membri għandhom jinnominaw lill-awtoritajiet li għandhom ikunu kkonsultati li, permezz tar-responsabbiltajiet ambjentali speċifiċi tagħhom, x’aktarx ikunu milquta mill-effetti ambjentali ta’ l-implimentazzjoni tal-pjanijiet jew il-programmi.
4.   L-Istati Membri għandhom jidentifikaw il-pubbliku għall-finijiet tal-paragrafu 2, inkluż il-pubbliku milqut jew li x’aktarx ikun milqut minn, jew li jkollu nteress fit-teħid tad-deċiżjonijiet suġġett għal din id-Direttiva, inklużi l-organizzazzjonijiet rilevanti mhux governattivi, bħalma huma dawk li jippromwovu il-protezzjoni ta’ l-ambjent u organizzazzjonijiet oħra interessati.
5.   L-aranġamenti ddettaljati għall-informazzjoni u l-konsultazzjoni ma’ l-awtoritajiet u mal-pubbliku għandhom ikunu stabbiliti mill-Istati Membri.”
L-Artikolu 11 tad-Direttiva ESA, intitolat “Relazzjoni mal-leġislazzjoni l-oħra tal-Komunità”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Stima ambjentali magħmula skond din id-Direttiva għandha ssir mingħajr preġudizzju għal xi ħtiġiet skond id-Direttiva [2011/92] u għal xi ħtiġiet oħra tal-liġi tal-Komunità.”
Skont l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2011/92 (iktar ’il quddiem id-“Direttiva EEA”), l-Istati Membri għandhom jiddeterminaw jekk il-proġetti elenkati fl-Anness II ta’ din id-direttiva għandhomx ikunu suġġetti għal evalwazzjoni konformement mal-Artikoli 5 sa 10 tal-imsemmija direttiva. Fost il-proġetti inklużi fit-Titolu 10 ta’ dan l-anness, intitolat “Proġetti ta’ infrastruttura”, jinsabu, fil-punt (b), il-“[p]roġetti ta’ żvilupp urban, inkluż il-bini ta’ ċentri kummerċjali u ta’ parkeġġi għall-karozzi”.
Id-dritt Belġjan
Kif jirriżulta mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tiegħu, il-Code bruxellois de l’aménagement du territoire (il-Kodiċi ta’ Brussell dwar l-Ippjanar tat-Territorju), tad-9 ta’ April 2004 (
Moniteur belge
tas-26 ta’ Mejju 2004, p. 40738, iktar ’il quddiem il-“CoBAT”), huwa intiż, b’mod partikolari, li jittrasponi d-Direttiva ESA fid-dritt Belġjan.
Il-CoBAT jagħmel distinzjoni bejn, minn naħa, l-għodod tal-iżvilupp u tal-ippjanar tat-territorju u, min-naħa l-oħra, l-għodod tal-ippjanar urbanistiku. Tal-ewwel jaqgħu taħt it-Titolu II ta’ dan il-kodiċi, intitolat “Fuq l-ippjanar”, filwaqt li tat-tieni huma s-suġġett tat-Titolu III tal-imsemmi kodiċi, intitolat “Fuq ir-regolamenti dwar l-ippjanar urbanistiku”.
Fir-rigward tal-għodod tal-iżvilupp u tal-ippjanar tat-territorju, l-Artikolu 13 tal-CoBAT jipprovdi:
“L-iżvilupp tar-Reġjun ta’ Bruxelles-Capitale għandu jkun maħsub u l-ippjanar tat-territorju tiegħu għandu jkun stabbilit permezz tal-pjanijiet segwenti:
1.   il-pjan reġjonali dwar l-iżvilupp;
2.   il-pjan reġjonali dwar l-użu tal-art;
3.   il-pjanijiet muniċipali dwar l-iżvilupp;
4.   il-pjan partikolari dwar l-użu tal-art. […]”
Fir-rigward tal-għodda tal-ippjanar urbanistiku, l-Artikolu 87 ta’ dan il-kodiċi jispeċifika:
“L-ippjanar urbanistiku tar-Reġjun ta’ Bruxelles-Capitale għandu jkun stabbilit permezz tar-regolamenti segwenti:
1.   ir-regolamenti reġjonali dwar l-ippjanar urbanistiku;
2.   ir-regolamenti muniċipali dwar l-ippjanar urbanistiku.”
Il-proċedura għat-tfassil tal-pjanijiet imsemmija fl-Artikolu 13 tal-CoBAT tinkludi t-tħejjija ta’ rapport dwar l-effetti ambjentali, kif jirriżulta, rispettivament, mill-Artikolu 18(1), mill-Artikolu 25(1), mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 33 u mill-Artikolu 43(1) ta’ dan il-kodiċi.
Mill-banda l-oħra, l-Artikoli 88
et seq
. tal-CoBAT, li jiddeskrivu l-proċedura għat-tfassil tar-regolamenti msemmija fl-Artikolu 87 ta’ dan il-kodiċi, ma jipprevedux proċedura simili ta’ evalwazzjoni tal-effetti ambjentali għall-imsemmija regolamenti.
L-Artikolu 88 tal-imsemmi kodiċi jipprovdi:
“Il-Gvern jista’ jadotta regolament reġjonali wieħed jew iktar dwar l-ippjanar urbanistiku b’dispożizzjonijiet ta’ natura li jiġu żgurati, b’mod partikolari:
1°
l-ekwilibriju, il-konservazzjoni, is-solidità u s-sbuħija tal-kostruzzjonijiet, tal-installazzjonijiet u tal-viċinanzi tagħhom kif ukoll is-sigurtà tagħhom, b’mod partikolari l-protezzjoni tagħhom kontra n-nirien u l-għargħar;
2°
il-kwalità termika u akustika tal-kostruzzjonijiet, l-ekonomiji tal-enerġija u l-irkupru tal-enerġija;
3°
il-konservazzjoni, l-ekwilibriju, is-sigurtà, il-vijabbiltà u s-sbuħija tat-toroq, tal-aċċess tagħhom u tal-madwar tagħhom;
4°
is-servizzi ta’ interess ġenerali għall-proprjetajiet immobbli li jikkonċernaw b’mod partikolari d-distribuzzjoni tal-ilma, tal-gass, tal-elettriku, tas-sħana u tat-telekomunikazzjonijiet, u t-tneħħija tal-iskart;
5°
l-istandards minimi f’termini ta’ abitabbiltà tar-residenzi;
6°
il-kwalità residenzjali u l-konvenjenza ta’ traffiku li jimxi bil-mod, b’mod partikolari bl-evitar tal-ħsejjes, tat-trabijiet u tal-emissjonijiet marbuta mat-twettiq ta’ xogħlijiet, u l-projbizzjoni tagħhom matul ċerti ħinijiet u f’ċerti ġranet;
7°
l-aċċess għall-proprjetà immobbli, mibnija jew le, jew għal partijiet ta’ din il-proprjetà immobbli li jkunu aċċessibbli għall-pubbliku, għall-installazzjonijiet u għat-toroq, mill-persuni b’mobbiltà limitata;
8°
is-sigurtà tal-użu ta’ beni aċċessibbli għall-pubbliku.
Dawn ir-regolamenti jistgħu jikkonċernaw b’mod partikolari l-kostruzzjonijiet u l-installazzjonijiet fuq u taħt l-art, is-sinjali, il-mezzi għar-reklamar u għat-twaħħil ta’ avviżi, l-antenni, il-kanalizzazzjonijiet, iċ-ċnut, id-depożiti, l-artijiet mhux mibnija, il-pjantaġġuni, il-bidliet fil-kontorni tal-art u l-ippjanar ta’ żoni maħsuba għat-traffiku u għall-parkeġġ ta’ vetturi minbarra t-toroq pubbliċi.
Dawn ir-regolamenti dwar l-ippjanar urbanistiku ma jistgħux jidderogaw mir-rekwiżiti imposti fil-qasam tat-toroq prinċipali.
Huma għandhom japplikaw għat-territorju reġjonali kollu, jew għal parti minn dan it-territorju li l-limiti tagħha jkunu ffissati fihom.”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
Fl-24 ta’ April 2008, il-Gvern tar-Reġjun ta’ Bruxelles-Capitale approva b’mod definittiv skema ta’ gwida għad-distrett Ewropew tal-belt ta’ Brussell (iktar ’il quddiem id-“distrett Ewropew”), sabiex dan id-distrett jiġi distrett dens u mħallat li jinkludi parti għal impjiegi internazzjonali, parti għal residenzi u parti kulturali u rekreattiva aċċessibbli għal kulħadd.
Fis-16 ta’ Diċembru 2010, dan il-gvern adotta fl-istess ħin il-Linji ta’ gwida tal-“Projet urbain Loi” (Proġett urban għar-Rue de la Loi), li jikkostitwixxu pjan ta’ gwida mingħajr saħħa regolamentari, kif ukoll digriet dwar l-implimentazzjoni, permezz ta’ pjan partikolari dwar l-użu tal-art, li kellu jiġi approvat mill-Conseil communal de la ville de Bruxelles (il-Kunsill Muniċipali tal-Belt ta’ Brussell), tal-proġett għad-definizzjoni urbana għar-Rue de la Loi u l-viċinanzi tagħha, fi ħdan id-distrett Ewropew.
Fil-15 ta’ Diċembru 2011, il-Gvern tar-Reġjun ta’ Bruxelles-Capitale approva l-ewwel abbozz ta’ regolament reġjonali dwar l-ippjanar urbanistiku fuq il-bażi ta’ żoni (iktar ’il quddiem ir-“RRUŻ”) dwar il-perimetru msemmi fil-punt preċedenti. Investigazzjoni pubblika, organizzata bejn id-19 ta’ Marzu u t-18 ta’ April 2012, tat lok għal numru ta’ lmenti u ta’ osservazzjonijiet, min-naħa b’mod partikolari ta’ Coordination Bruxelles-Europe, li kienu jikkonċernaw, fost kritika oħra, l-assenza ta’ evalwazzjoni tal-effetti ambjentali. Fid-19 ta’ Lulju 2012, dan il-gvern adotta komunikazzjoni sabiex iniedi studju dwar l-impatt fir-rigward tal-ewwel abbozz tar-RRUŻ.
Wara dan l-istudju, l-imsemmi gvern approva, fit-28 ta’ Frar 2013, it-tieni abbozz tar-RRUŻ, li kien ukoll is-suġġett ta’ konsultazzjoni li, min-naħa tagħha, wasslet għal numru ta’ lmenti u ta’ osservazzjonijiet, inkluż min-naħa ta’ Coordination Bruxelles-Europe.
Fit-12 ta’ Diċembru 2013, permezz tad-digriet kontenzjuż, il-Gvern tar-Reġjun ta’ Bruxelles-Capitale approva r-RRUŻ inkwistjoni.
Permezz ta’ rikors ippreżentat fil-31 ta’ Marzu 2014, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentaw quddiem il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, il-Belġju) rikors intiż għall-annullament ta’ dan id-digriet. Huma b’mod partikolari kkritikaw lill-imsemmi gvern b’nuqqas ta’ osservanza, sa fejn ma wettaqx evalwazzjoni ambjentali konformi mad-Direttiva ESA, tal-proċeduri previsti minn din tal-aħħar. B’mod partikolari, skonthom, l-istudju dwar l-impatt ma kienx jissodisfa r-rekwiżiti meħtieġa mill-imsemmija direttiva.
Fir-rikors tagħhom, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jargumentaw, essenzjalment, li d-dritt Belġjan jagħmel distinzjoni bejn il-miżuri li jaqgħu taħt l-ippjanar tat-territorju u dawk li jaqgħu taħt l-ippjanar urbanistiku, filwaqt li jipprevedi biss fir-rigward tal-ewwel li għandha titwettaq evalwazzjoni tal-effetti ambjentali. Issa, skonthom, id-Direttiva ESA tkopri l-“pjanijiet u l-programmi” mingħajr ma tagħmel tali differenzazzjoni.
Fid-difiża tiegħu, il-Gvern tar-Reġjun ta’ Bruxelles-Capitale jsostni li d-digriet kontenzjuż la jikkostitwixxi pjan u lanqas programm, fis-sens ta’ din id-direttiva, u li, għaldaqstant, l-obbligi proċedurali stabbiliti fiha ma japplikawx għall-adozzjoni ta’ tali digriet.
Il-qorti tar-rinviju tindika li l-eventwali fondatezza tar-rikors li għandha quddiemha jiddependi mill-kwistjoni ta’ jekk l-imsemmi digriet jaqax taħt il-kunċett ta’ “pjanijiet u programmi”, fis-sens tad-Direttiva ESA.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda li jissospendi l-proċedura quddiemu u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari segwenti:
“L-Artikolu 2(a) tad-[Direttiva ESA] għandu jiġi interpretat fis-sens li jinkludi fil-kunċett ta’ ‘pjanijiet u programmi’ regolament dwar l-urbanistika [ippjanar urbanistiku] adottat minn awtorità reġjonali:
–
li jinkludi kartografija li tistabbilixxi ż-żona ta’ applikazzjoni tiegħu, limitata għal distrett wieħed, u li tiddelimita fi ħdan din iż-żona ġżejjer differenti li għalihom japplikaw regoli differenti fir-rigward tal-lok u tal-għoli tal-bini; u
–
li jipprevedi wkoll dispożizzjonijiet speċifiċi ta’ ppjanar għal żoni li jinsabu madwar il-bini, kif ukoll indikazzjonijiet preċiżi dwar l-applikazzjoni spazjali ta’ ċerti regoli li jistabbilixxi li jieħdu inkunsiderazzjoni t-toroq, linji dritti ttraċċjati perpendikularment għal dawn it-toroq u distanzi fir-rigward tal-allinjament ta’ dawn it-toroq;
–
li għandu bħala għan it-trasformazzjoni tad-distrett ikkonċernat; u
–
li jistabbilixxi regoli dwar il-kompożizzjoni tal-fajls ta’ applikazzjonijiet għall-urbanistika sottomessi għall-evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent f’dan id-distrett?”
Fuq id-domanda preliminari
Għandu jiġi osservat, qabel kollox, li, għalkemm id-domanda preliminari tirreferi biss għall-Artikolu 2 tad-Direttiva ESA, kif isostnu diversi parteċipanti fil-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, it-talba għal deċiżjoni preliminari hija intiża kemm li jiġi ddeterminat jekk RRUŻ, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jaqax taħt il-kunċett ta’ “pjanijiet u programmi”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, u kemm li jiġi ddeterminat jekk tali regolament jaqax fost dawk li għandhom ikunu suġġetti għal evalwazzjoni tal-effetti ambjentali, fis-sens tal-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva.
Issa, il-fatt li qorti nazzjonali tkun, minn aspett formali, ifformulat it-talba għal deċiżjoni preliminari tagħha b’riferiment għal ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tipprovdilha l-elementi ta’ interpretazzjoni kollha li jistgħu jkunu utli għall-għoti ta’ deċiżjoni fil-kawża li l-qorti nazzjonali jkollha quddiemha, irrispettivament minn jekk din tal-aħħar tkunx għamlet riferiment għalihom fil-formulazzjoni tad-domandi tagħha. F’dan id-dawl, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tislet mill-elementi kollha pprovduti mill-qorti nazzjonali, u b’mod partikolari mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju, l-elementi tad-dritt tal-Unjoni li jeħtieġu interpretazzjoni fid-dawl tas-suġġett tat-tilwima (sentenza tat-22 ta’ Ġunju 2017, E.ON Biofor Sverige,
C-549/15
,
EU:C:2017:490
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan ir-rigward, mill-Artikolu 3 tad-Direttiva ESA jirriżulta li din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata fis-sens li tissuġġetta l-obbligu li pjan jew programm partikolari jkunu suġġetti għal evalwazzjoni ambjentali għall-kundizzjoni li l-pjan jew il-programm, previsti f’din id-dispożizzjoni, ikunu jistgħu jkollhom effetti sinjifikattivi fuq l-ambjent.
Għaldaqstant, id-domanda tal-qorti tar-rinviju għandha tinftiehem fis-sens li qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 2(a) u l-Artikolu 3 tad-Direttiva ESA għandhomx jiġu interpretati fis-sens li RRUŻ, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li jiffissa ċerti rekwiżiti għat-twettiq ta’ proġetti ta’ proprjetà immobbli, jaqa’ taħt il-kunċett ta’ “pjanijiet u programmi” li jistgħu jkollhom effetti sinjifikattivi fuq l-ambjent, fis-sens ta’ din id-direttiva, u għandu, għalhekk, ikun suġġett għal evalwazzjoni tal-effetti ambjentali.
Preliminarjament, għandu l-ewwel nett jitfakkar li, kif jirriżulta mill-premessa 4 tad-Direttiva ESA, l-evalwazzjoni ambjentali hija għodda importanti għall-integrazzjoni ta’ kunsiderazzjonijiet ambjentali fit-tfassil u fl-adozzjoni ta’ ċerti pjanijiet u programmi.
It-tieni nett, skont l-Artikolu 1 tagħha, l-għan ta’ din id-direttiva huwa li tiżgura livell għoli ta’ protezzjoni tal-ambjent u li tikkontribwixxi għall-integrazzjoni ta’ kunsiderazzjonijiet ambjentali fit-tfassil u fl-adozzjoni ta’ pjanijiet u ta’ programmi sabiex jiġi promoss żvilupp sostenibbli, filwaqt li tipprevedi li, konformement mal-imsemmija direttiva, ċerti pjanijiet u programmi li jista’ jkollhom effetti sinjifikattivi fuq l-ambjent għandhom ikunu suġġetti għal evalwazzjoni ambjentali (sentenza tal-21 ta’ Diċembru 2016, Associazione Italia Nostra Onlus,
C‑444/15
,
EU:C:2016:978
, punt
).
Fl-aħħar nett, fid-dawl tal-finalità tal-istess direttiva, jiġifieri li tiggarantixxi livell għoli ta’ protezzjoni tal-ambjent, id-dispożizzjonijiet li jiddelimitaw il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, u b’mod partikolari dawk li jistabbilixxu d-definizzjonijiet tal-atti koperti minnha, għandhom jiġu interpretati b’mod wiesa’ (sentenza tas-27 ta’ Ottubru 2016, D’Oultremont et,
C-290/15
,
EU:C:2016:816
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Huwa fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti li għandha tingħata risposta għad-domanda preliminari.
Fuq l-Artikolu 2(a) tad-Direttiva ESA
L-Artikolu 2(a) tad-Direttiva ESA jiddefinixxi l-“pjanijiet u l-programmi” bħala dawk li jissodisfaw żewġ kundizzjonijiet kumulativi, jiġifieri, minn naħa, li jkunu tfasslu u/jew ġew adottati minn awtorità ta’ livell nazzjonali, reġjonali jew lokali jew li jkunu tfasslu minn awtorità sabiex jiġu adottati mill-parlament jew mill-gvern, permezz ta’ proċedura leġiżlattiva u, min-naħa l-oħra, li jkunu meħtieġa minn dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari jew amministrattivi.
Il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat din id-dispożizzjoni fis-sens li għandhom jitqiesu li huma “meħtieġa” fis-sens ta’ u għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-Direttiva ESA u għaldaqstant, li huma suġġetti għall-evalwazzjoni tal-effetti tagħhom fuq l-ambjent fil-kundizzjonijiet stabbiliti minn din id-direttiva, dawk il-pjanijiet u l-programmi li l-adozzjoni tagħhom hija rregolata minn dispożizzjonijiet leġiżlattivi jew regolamentari nazzjonali li jiddeterminaw l-awtoritajiet kompetenti sabiex jadottawhom kif ukoll il-proċedura għat-tfassil tagħhom (sentenza tat-22 ta’ Marzu 2012, Inter-Environnement Bruxelles et,
C‑567/10
,
EU:C:2012:159
, punt
).
Fil-fatt, l-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva ESA tal-pjanijiet u tal-programmi li l-adozzjoni tagħhom ma tkunx ta’ natura obbligatorja tippreġudika l-effett utli tal-imsemmija direttiva fid-dawl tal-finalità tagħha, jiġifieri li tiggarantixxi livell għoli ta’ protezzjoni tal-ambjent (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-22 ta’ Marzu 2012, Inter-Environnement Bruxelles et,
C-567/10
,
EU:C:2012:159
, punti
kif ukoll 30).
F’dan il-każ, mill-konstatazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju jirriżulta li d-digriet kontenzjuż kien ġie adottat minn awtorità reġjonali fuq il-bażi tal-Artikoli 88
et seq
. tal-CoBAT.
Minn dan isegwi li l-kundizzjonijiet deskritti fil-punt 36 ta’ din is-sentenza huma ssodisfatti.
Fuq l-Artikolu 3 tad-Direttiva ESA
Għandu jiġi osservat li, skont l-Artikolu 3(2)(a) tad-Direttiva ESA, huma suġġetti għal evalwazzjoni ambjentali sistematika l-pjanijiet u l-programmi li, minn naħa, ikunu mfassla għal ċerti setturi u li, min-naħa l-oħra, jiddefinixxu l-qafas li fih l-implimentazzjoni tal-proġetti elenkati fl-Annessi I u II tad-Direttiva EEA tkun tista’ tiġi awtorizzata fil-futur (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-17 ta’ Ġunju 2010, Terre wallonne u Inter-Environnement Wallonie,
C-105/09 u C‑110/09
,
EU:C:2010:355
, punt
).
Fir-rigward tal-ewwel waħda minn dawn il-kundizzjonijiet, mill-formulazzjoni tal-Artikolu 3(2)(a) tad-Direttiva ESA jirriżulta li din id-dispożizzjoni tkopri b’mod partikolari s-settur ta’ “pjanar ta’ bliet u l-kampanja jew l-użu ta’ l-art”.
Kif issostni l-Kummissjoni Ewropea, il-fatt li din id-dispożizzjoni tirreferi kemm għall-“ippjanar tat-territorju” u kemm għall-“użu tal-art” jindika b’mod ċar li s-settur inkwistjoni ma huwiex limitat għall-użu tal-art, fis-sens strett tal-kelma, jiġifieri d-diviżjoni tat-territorju f’żoni u d-definizzjoni tal-attivitajiet li jistgħu jitwettqu f’dawn iż-żoni, iżda jkopri neċessarjament qasam usa’.
Mill-Artikolu 88 tal-CoBAT jirriżulta li regolament reġjonali dwar l-ippjanar urbanistiku jikkonċerna b’mod partikolari l-kostruzzjonijiet u l-madwar tagħhom, fuq il-livell fost oħrajn tat-triq, tal-konservazzjoni, tas-sigurtà, tal-ekwilibriju, tal-enerġija, tal-akustika, tal-ġestjoni tal-iskart u tal-estetika.
Għaldaqstant, tali att jaqa’ fis-settur ta’ “pjanar ta’ bliet u l-kampanja jew l-użu ta’ l-art” fis-sens tal-Artikolu 3(2)(a) tad-Direttiva ESA.
Fir-rigward tat-tieni waħda minn dawn il-kundizzjonijiet, sabiex jiġi stabbilit jekk regolament reġjonali dwar l-ippjanar urbanistiku, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jiddefinixxix il-qafas li fih l-implimentazzjoni ta’ proġetti elenkati fl-Annessi I u II tad-Direttiva EEA ser tkun tista’ tiġi awtorizzata fil-futur, għandhom jiġu eżaminati l-kontenut u l-finalità ta’ dan ir-regolament, fid-dawl tal-portata tal-evalwazzjoni ambjentali tal-proġetti, kif prevista fl-imsemmija direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-17 ta’ Ġunju 2010, Terre wallonne u Inter-Environnement Wallonie,
C-105/09 u C-110/09
,
EU:C:2010:355
, punt
).
Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-proġetti elenkati fl-Annessi I u II tad-Direttiva EEA, għandu jitfakkar li, taħt it-titolu 10 ta’ dan l-anness tal-aħħar, jinsabu l-proġetti ta’ infrastruttura li jinkludu, fil-punt (b) ta’ dan it-titolu, ix-xogħlijiet ta’ żvilupp urban.
Għandu jiġi osservat li l-att kontenzjuż jinkludi regoli applikabbli għall-kostruzzjonijiet kollha, jiġifieri għall-bini, irrispettivament min-natura tagħhom, u għall-madwar tagħhom inklużi ż-“żoni ta’ spazju miftuħ” u ż-“żoni ta’ mogħdija”, kemm jekk privati u kemm jekk aċċessibbli għall-pubbliku.
F’dan ir-rigward, dan l-att jinkludi kartografija li ma tipprevedix biss il-limiti tal-applikazzjoni ta’ dan l-att iżda li tiddelimita diversi żoni li għalihom japplikaw regoli distinti fir-rigward tal-pożizzjoni u tal-għoli tal-kostruzzjonijiet.
B’mod iktar speċifiku, l-imsemmi att jinkludi dispożizzjonijiet li jikkonċernaw b’mod partikolari n-numru, il-pożizzjoni u d-daqs tal-bini, kif ukoll is-superfiċi ta’ art meħuda mill-bini; iż-żoni liberi, inklużi l-pjantaġġuni f’dawn iż-żoni; il-ġbir tal-ilma tax-xita, inkluża l-kostruzzjoni ta’ lqugħ f’każ ta’ maltemp u ta’ tankijiet għall-irkupru tal-ilma, id-disinn tal-bini b’rabta mal-użu potenzjali tiegħu, mat-tul tal-ħajja tiegħu u mat-twaqqigħ tiegħu; il-koeffiċjent ta’ bijotopju, jiġifieri l-proporzjon bejn is-superfiċi ppjanati b’mod ekoloġiku u s-superfiċi tal-art; l-ippjanar tal-bjut, b’mod partikolari mill-perspettiva tal-integrazzjoni fil-pajsaġġ u tal-veġetazzjoni.
Fir-rigward tal-finalità tal-att kontenzjuż, l-għan tiegħu huwa li jibdel id-distrett f’distrett “urban, dens u mħallat” u jikkonċerna l-“iżvilupp mill-ġdid tad-distrett Ewropew kollu”. B’mod iktar speċifiku, l-imsemmi att jinkludi kapitolu intitolat “Dispożizzjonijiet dwar il-kompożizzjoni tal-fajl ta’ applikazzjoni għal ċertifikat u għal awtorizzazzjoni ta’ ppjanar urbanistiku”, li ma jinkludix biss regoli sostantivi li għandhom jiġu applikati meta jinħarġu l-awtorizzazzjonijiet iżda wkoll regoli proċedurali dwar il-kompożizzjoni tal-applikazzjonijiet għal awtorizzazzjonijiet u għal ċertifikati ta’ ppjanar urbanistiku.
Minn dan isegwi li digriet, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jikkontribwixxi, minħabba l-kontenut u l-finalità tiegħu, għall-implimentazzjoni ta’ proġetti elenkati fl-imsemmi anness.
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk l-att kontenzjuż jiddefinixxix il-qafas li fih l-implimentazzjoni ta’ tali proġetti ser tkun tista’ tiġi awtorizzata fil-futur, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-kunċett ta’ “pjanijiet u programmi” ikopri kull att li jistabbilixxi, billi jiddefinixxi r-regoli u l-proċeduri ta’ kontroll applikabbli fis-settur ikkonċernat, ġabra sinjifikattiva ta’ kriterji u ta’ modalitajiet għall-awtorizzazzjoni u għall-implimentazzjoni ta’ proġett wieħed jew iktar li jista’ jkollhom effetti sinjifikattivi fuq l-ambjent (sentenza tas-27 ta’ Ottubru 2016, D’Oultremont et,
C-290/15
,
EU:C:2016:816
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Kif osservat l-Avukat Ġenerali fil-punt 23 tal-konklużjonijiet tagħha, din l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “pjanijiet u programmi” hija intiża li tiżgura li rekwiżiti li jista’ jkollhom effetti sinjifikattivi fuq l-ambjent ikunu s-suġġett ta’ evalwazzjoni ambjentali.
Għaldaqstant, kif osservat l-Avukat Ġenerali fil-punti 25 u 26 tal-konklużjonijiet tagħha, il-kunċett ta’ “ġabra sinjifikattiva ta’ kriterji u ta’ modalitajiet” għandu jinftiehem b’mod kwalitattiv u mhux kwantitattiv. Fil-fatt, għandhom jiġu evitati strateġiji possibbli għall-evażjoni tal-obbligi stabbiliti mid-Direttiva ESA li jistgħu jimmaterjalizzaw minn frammentazzjoni ta’ miżuri u li għalhekk inaqqsu l-effett utli ta’ din id-direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-27 ta’ Ottubru 2016, D’Oultremont et,
C-290/15
,
EU:C:2016:816
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Mill-qari tal-att kontenzjuż jirriżulta li dan ir-regolament jinkludi b’mod partikolari rekwiżiti fir-rigward tal-iżvilupp taż-żoni li jinsabu fil-madwar tal-bini u spazji liberi oħra, taż-żoni ta’ mogħdija, ta’ żoni bi btieħi u ġonna, taċ-ċnut, tal-konnessjonijiet tal-kostruzzjonijiet għan-netwerks u għall-kanalizzazzjoni, il-ġbir tal-ilma tax-xita u diversi karatteristiċi tal-kostruzzjonijiet, b’mod partikolari n-natura konvertibbli u sostenibbli tagħhom, uħud mill-aspetti esterni tagħhom jew inkella l-aċċess ta’ vetturi għalihom.
Fid-dawl tal-mod kif huma ddefiniti, il-kriterji u l-modalitajiet stabbiliti minn tali att jista’ jkollhom, kif osservat l-Avukat Ġenerali fil-punt 30 tal-konklużjonijiet tagħha, effetti kunsiderevoli fuq l-ambjent urban.
Fil-fatt, kif enfasizzat il-Kummissjoni, tali kriterji u modalitajiet jista’ jkollhom effett fuq il-wasla tad-dawl, fuq ir-riħ, fuq il-pajsaġġ urban, fuq il-kwalità tal-arja, fuq il-bijodiversità, fuq il-ġestjoni tal-ilma, fuq in-natura dejjiema tal-kostruzzjonijiet u, b’mod iktar ġenerali, fuq l-emissjonijiet fiż-żona kkonċernata. B’mod iktar partikolari, kif isemmi l-preambolu tal-att kontenzjuż, id-daqs u t-tqassim ta’ bini għoli jista’ jkollhom effetti mhux mixtieqa fir-rigward tad-dell u tar-riħ.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, li r-realità u l-portata tagħhom għandhom madankollu jiġu evalwati mill-qorti tar-rinviju fid-dawl tal-att kontenzjuż, għandu jitqies li att, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jaqa’ taħt il-kunċett ta’ “pjanijiet u programmi”, fis-sens tal-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva ESA, li għandhom ikunu suġġetti għal evalwazzjoni tal-effetti ambjentali.
Tali kunsiderazzjoni ma tistax tiġi kkontestata permezz tal-oġġezzjoni mqajma mill-Gvern Belġjan dwar id-dimensjoni ġenerali tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Fil-fatt, minbarra li mill-formulazzjoni stess tal-ewwel inċiż tal-Artikolu 2(a) tad-Direttiva ESA jirriżulta li l-kunċett ta’ “pjanijiet u programmi” jista’ jkopri atti normattivi adottati permezz tal-proċess leġiżlattiv jew regolatorju, din id-direttiva ma tinkludix preċiżament dispożizzjonijiet speċifiċi dwar politiki jew dwar regolamenti ġenerali li jeħtieġu delimitazzjoni fil-konfront tal-pjanijiet u tal-programmi, fis-sens tal-imsemmija direttiva. Barra minn hekk, il-fatt li RRUŻ, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jinkludi regoli ġenerali, għandu ċertu livell astratt u jsegwi għan ta’ trasformazzjoni tad-distrett jikkostitwixxi illustrazzjoni tad-dimensjoni programmatika jew pjanifikattriċi tiegħu u ma jipprekludix l-inklużjoni tiegħu fil-kunċett ta’ “pjanijiet u programmi” (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-27 ta’ Ottubru 2016, D’Oultremont et,
C-290/15
,
EU:C:2016:816
, punti
u
).
Fuq l-eventwali akkumulazzjoni ta
’ evalwazzjonijiet tal-effetti fuq l-ambjent
Il-qorti tar-rinviju tindika li l-applikazzjonijiet sussegwenti għal awtorizzazzjoni ta’ ppjanar urbanistiku, li fir-rigward tagħhom ir-regoli dwar il-kompożizzjoni tal-fajls huma ffissati mir-RRUŻ inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ser ikunu suġġetti għal evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent.
Għandu jitfakkar li l-għan essenzjali tad-Direttiva ESA huwa li l-“pjanijiet u l-programmi” li jista’ jkollhom effetti sinjifikattivi fuq l-ambjent ikunu suġġetti għal evalwazzjoni ambjentali fil-kuntest tat-tfassil tagħhom u qabel l-adozzjoni tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-28 ta’ Frar 2012, Inter-Environnement Wallonie u Terre wallonne,
C-41/11
,
EU:C:2012:103
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan ir-rigward, mill-Artikolu 6(2) ta’ din id-direttiva jirriżulta li l-evalwazzjoni ambjentali hija mistennija li titwettaq fi stadju kemm jista’ jkun bikri sabiex il-konklużjonijiet tagħha jkunu għadhom jistgħu jinfluwenzaw l-eventwali deċiżjonijiet meħuda. Fil-fatt, huwa f’dan l-istadju li jkunu jistgħu jiġu analizzati d-diversi partijiet tal-alternattiva u li jkunu jistgħu jitwettqu l-għażliet strateġiċi.
Barra minn hekk, filwaqt li l-Artikolu 5(3) tad-Direttiva ESA jipprevedi l-possibbiltà li tintuża l-informazzjoni utli miksuba f’livelli oħra tal-proċess ta’ teħid ta’ deċiżjoni jew bis-saħħa ta’ strumenti leġiżlattivi oħra tal-Unjoni, l-Artikolu 11(1) ta’ din id-direttiva jispeċifika li evalwazzjoni ambjentali mwettqa taħt din id-direttiva għandha tkun bla ħsara għar-rekwiżiti tad-Direttiva EEA.
Barra minn hekk, evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent imwettqa taħt id-Direttiva EEA ma tistax teżenta mill-obbligu li titwettaq l-evalwazzjoni ambjentali meħtieġa taħt id-Direttiva ESA, sabiex jiġu indirizzati l-aspetti ambjentali speċifiċi għaliha.
B’hekk, il-fatt, imqajjem mill-qorti tar-rinviju, li applikazzjonijiet sussegwenti għal awtorizzazzjoni ta’ ppjanar urbanistiku ser ikunu suġġetti għal proċedura ta’ evalwazzjoni tal-effetti fis-sens tad-Direttiva EEA ma jistax idaħħal inkwistjoni n-neċessità li titwettaq evalwazzjoni ambjentali ta’ pjan jew ta’ programm li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 3(2)(a) tad-Direttiva ESA u li jistabbilixxi l-qafas li fih dawn il-proġetti ta’ ppjanar urbanistiku ser ikunu sussegwentement awtorizzati, sakemm l-evalwazzjoni tal-effetti ta’ dan il-pjan jew ta’ dan il-programm ma tkunx diġà twettqet, fis-sens tal-punt 42 tas-sentenza tat-22 ta’ Marzu 2012, Inter-Environnement Bruxelles et, (
C-567/10
,
EU:C:2012:159
).
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta li għandha tingħata għad-domanda magħmula hija li l-Artikolu 2(a), l-Artikolu 3(1) u l-Artikolu 3(2)(a) tad-Direttiva ESA għandhom jiġu interpretati fis-sens li regolament reġjonali dwar l-ippjanar urbanistiku, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li jiffissa ċerti rekwiżiti għall-implimentazzjoni ta’ proġetti ta’ proprjetà immobbli, jaqa’ taħt il-kunċett ta’ “pjanijiet u programmi” li jistgħu jkollhom effetti kunsiderevoli fuq l-ambjent, fis-sens ta’ din id-diretiva, u, għaldaqstant, għandu jkun suġġett għal evalwazzjoni tal-effetti ambjentali.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 2(a), l-Artikolu 3(1) u l-Artikolu 3(2)(a) tad-Direttiva 2001/42/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta’ Ġunju 2001 dwar l-istima tal-effetti ta’ ċerti pjanijiet u programmi fuq l-ambjent, għandhom jiġu interpretati fis-sens li regolament reġjonali dwar l-ippjanar urbanistiku, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li jiffissa ċerti rekwiżiti għall-implimentazzjoni ta’ proġetti ta’ proprjetà immobbli, jaqa’ taħt il-kunċett ta’ “pjanijiet u programmi” li jistgħu jkollhom effetti kunsiderevoli fuq l-ambjent, fis-sens ta’ din id-direttiva, u, għaldaqstant, għandu jkun suġġett għal evalwazzjoni tal-effetti ambjentali.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.