CELEX: 62018CJ0360
Odesłanie prejudycjalne
Rozporządzenie (UE) nr 1360/2013
Rolnictwo
Wspólna organizacja rynków
Sektor cukru
Opłaty produkcyjne
Skuteczność (effet utile)
Prawo do zwrotu nienależnie zapłaconych kwot
Możliwość zastosowania krajowych przepisów dotyczących terminów przedawnienia
Zasada skuteczności

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni rozporządzenia Rady (UE) nr 1360/2013 z dnia 2 grudnia 2013 r. ustalającego wysokość opłat produkcyjnych dla sektora cukru na lata gospodarcze 2001/2002, 2002/2003, 2003/2004, 2004/2005 i 2005/2006, współczynnik wymagany do obliczenia dodatkowej opłaty na lata gospodarcze 2001/2002 i 2004/2005 oraz kwoty do zapłacenia przez producentów cukru na rzecz sprzedawców buraków w związku z różnicą między maksymalną opłatą a opłatami do pobrania w odniesieniu do lat gospodarczych 2002/2003, 2003/2004 i 2005/2006 (
Dz.U. 2013, L 343, s. 2
).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Cargill Deutschland GmbH a Hauptzollamt Krefeld (głównym urzędem celnym w Krefeldzie, Niemcy) w przedmiocie zwrotu opłat produkcyjnych w sektorze cukru uiszczonych z tytułu lat gospodarczych od 2001/2002 do 2004/2005.
Ramy prawne
Prawo Unii
Motywy 10, 11, 13 i 23 rozporządzenia nr 1360/2013 mają następujące brzmienie:
„(10)
W dniu 27 września 2012 r. Trybunał w połączonych sprawach C‑113/10, C‑147/10 i C‑234/10 stwierdził nieważność rozporządzenia [Komisji (WE) nr 1193/2009 z dnia 3 listopada 2009 r. dokonującego sprostowania rozporządzeń (WE) nr 1762/2003, (WE) nr 1775/2004, (WE) nr 1686/2005 i (WE) nr 164/2007 oraz ustalającego wysokość opłat produkcyjnych dla sektora cukru na lata gospodarcze 2002/2003, 2003/2004, 2004/2005 i 2005/2006 (
Dz.U. 2009, L 321, s. 1
)], orzekając, że do celów obliczania szacunkowej średniej straty na tonę produktu art. 15 ust. 1 lit. d) rozporządzenia [Rady] (WE) nr 1260/2001 [z dnia 19 czerwca 2001 r. w sprawie wspólnej organizacji rynków w sektorze cukru (
Dz.U. 2001, L 178, s. 1
)] należy interpretować w ten sposób, iż całkowita kwota refundacji obejmuje całkowitą kwotę refundacji wywozowych faktycznie wypłaconych.
(11)
W związku z powyższym opłaty w sektorze cukru należy ustalić na właściwym poziomie. […]
[…]
(13)
[…] skorygowane opłaty powinny być stosowane od tych samych dat, co opłaty, które uznano za nieważne.
[…]
(23)
Ze względu na pewność prawa oraz aby zapewnić jednolite traktowanie zainteresowanych podmiotów w różnych państwach członkowskich, należy ustanowić wspólną datę ustalenia opłat określonych w niniejszym rozporządzeniu […]. Data ta nie powinna jednak mieć zastosowania w przypadku, gdy państwo członkowskie na mocy prawa krajowego ma obowiązek zwrócenia kosztów zainteresowanym podmiotom po tej dacie”.
Artykuł 1 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi:
„Opłaty produkcyjne dla sektora cukru na lata gospodarcze 2001/2002, 2002/2003, 2003/2004, 2004/2005 i 2005/2006 są określone w pkt 1 załącznika”.
Zgodnie z brzmieniem art. 2 wspomnianego rozporządzenia:
„Data ustalenia, o której mowa w art. 2 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia [Rady] (WE, Euratom) nr 1150/2000 [z dnia 22 maja 2000 r. wykonującego decyzję 94/728/WE, Euratom w sprawie systemu zasobów własnych Wspólnot Europejskich (
Dz.U. 2000, L 130, s. 1
)], w odniesieniu do opłat określonych w niniejszym rozporządzeniu, nie może przypadać później niż w dniu 30 września 2014 r., z wyjątkiem przypadków, gdy państwa członkowskie nie są w stanie dotrzymać tego terminu z powodu stosowania prawa krajowego w zakresie odzyskiwania przez podmioty gospodarcze kwot zapłaconych, lecz nienależnych”.
Artykuł 3 akapity od drugiego do czwartego wskazanego rozporządzenia określa daty, od których stosowane są, w odniesieniu do lat gospodarczych od 2001/2002 do 2005/2006, opłaty produkcyjne przewidziane w pkt 1 załącznika do tego rozporządzenia.
Motywy 13 i 14 rozporządzenia Rady (UE) 2018/264 z dnia 19 lutego 2018 r. ustalającego wysokość opłat produkcyjnych oraz współczynnik obliczania opłaty dodatkowej w sektorze cukru na rok gospodarczy 1999/2000 oraz ustalającego wysokość opłat produkcyjnych w sektorze cukru na rok gospodarczy 2000/2001 (
Dz.U. 2018, L 51, s. 1
) mają następujące brzmienie:
„(13)
Ze względu na pewność prawa oraz aby zapewnić jednolite traktowanie zainteresowanych podmiotów gospodarczych w różnych państwach członkowskich, należy ustanowić wspólną datę ustalenia opłat określonych w niniejszym rozporządzeniu […]. Data ta nie powinna jednak mieć zastosowania w przypadku, gdy państwa członkowskie na mocy prawa krajowego mają obowiązek zwrócenia kosztów zainteresowanym podmiotom po tej dacie.
(14)
Należy zwrócić różnicę pomiędzy kwotami niezależnie zapłaconymi w związku z opłatami produkcyjnymi w sektorze cukru określonymi w rozporządzeniach [Komisji:] (WE) nr 2267/2000 [z dnia 12 października 2000 r. ustalającym wysokość opłat produkcyjnych oraz współczynnik obliczania opłaty dodatkowej w sektorze cukru na rok gospodarczy 1999/2000 (
Dz.U. 2000, L 259, s. 29
)] i (WE) nr 1993/2001 [z dnia 11 października 2001 r. ustalającym wysokość opłat produkcyjnych dla sektora cukru na rok gospodarczy 2000/2001 (
Dz.U. 2001, L 271, s. 15
)] a opłatami ustanowionymi w niniejszym rozporządzeniu”.
Artykuł 2 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi:
„Podmiotom gospodarczym, które uiściły opłaty na lata gospodarcze 1999/2000 i 2000/2001 zwraca się – jeżeli złożą one należycie uzasadniony wniosek – różnicę pomiędzy opłatami określonymi w rozporządzeniach […] nr 2267/2000 i […] nr 1993/2001 a opłatami przewidzianymi w art. 1 niniejszego rozporządzenia”.
Prawo niemieckie
Paragraf 12 ust. 1 zdanie pierwsze Gesetz zur Durchführung der gemeinsamen Marktorganisationen und der Direktzahlungen (ustawy w sprawie wdrożenia wspólnych organizacji rynku i płatności bezpośrednich, BGBl. 2017 I, s. 3746) stanowi:
„Do opłat pobieranych z tytułu organizacji rynku odpowiednio stosuje się przepisy […] ordynacji podatkowej, o ile niniejsza ustawa lub rozporządzenie wydane na podstawie niniejszej ustawy nie zawiera odmiennego uregulowania”.
Zgodnie z § 37 ust. 2 zdania pierwsze i drugie ordynacji podatkowej:
„Jeżeli podatek […] został zapłacony lub zwrócony bez podstawy prawnej, ten, na którego rachunek płatność została dokonana, jest uprawniony wobec odbiorcy płatności do żądania zwrotu zapłaconej lub zwróconej kwoty. Odnosi się to także do sytuacji, gdy podstawa prawna dla płatności lub zwrotu odpadła później”.
Paragraf 164 ust. 1, 2 i 4 tej ordynacji ma następujące brzmienie:
„1)   Dopóki sprawa podatkowa nie jest ostatecznie zbadana, podatki mogą zostać ustalone ogólnie lub w pojedynczym przypadku z zastrzeżeniem późniejszej kontroli, przy czym nie wymaga to uzasadnienia […]
2)   Dopóki zastrzeżenie to jest skuteczne, ustalenie podatku może zostać uchylone lub zmienione […]
[…]
4)   Zastrzeżenie późniejszej kontroli odpada, gdy upływa termin ustalenia podatku”.
Paragraf 169 ust. 1 i 2 ordynacji podatkowej stanowi:
„1)   W razie upływu terminu przewidzianego dla ustalenia podatku ustalenie podatku, jego uchylenie i zmiana nie są już dopuszczalne. […]
2)   Termin ustalenia podatku wynosi:
1.
rok w przypadku akcyzy i zwrotu akcyzy,
2.
cztery lata w przypadku podatków i zwrotów podatku, które nie stanowią podatków i zwrotów podatku w rozumieniu pkt 1 lub należności celnych przywozowych i wywozowych zgodnie z art. 5 pkt 20 i 21 unijnego kodeksu celnego.
[…]”.
Paragraf 170 ust. 1 ordynacji podatkowej stanowi:
„Termin ustalenia podatku rozpoczyna bieg z upływem roku kalendarzowego, w którym podatek powstał […]”.
Paragraf 175 ust. 1 akapit pierwszy tej ordynacji ma następujące brzmienie:
„Decyzja podatkowa zostaje wydana, uchylona lub zmieniona
[…]
2.
w razie wystąpienia zdarzenia, które wywołuje skutki podatkowe w odniesieniu do przeszłości (zdarzenie retroaktywne)”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
Spółka Cargill Deutschland została objęta, jako spółka produkująca izoglukozę, systemem opłat produkcyjnych w sektorze cukru, przewidzianym w rozporządzeniu nr 1260/2001, w odniesieniu do lat gospodarczych od 2001/2002 do 2005/2006.
Wysokość opłat produkcyjnych dla tych lat gospodarczych określano na podstawie rozporządzeń przyjmowanych co roku przez Komisję Europejską, a mianowicie rozporządzeń Komisji: (WE) nr 1837/2002 z dnia 15 października 2002 r. ustalającego wysokość opłat produkcyjnych oraz współczynnik dodatkowej opłaty w sektorze cukru na rok gospodarczy 2001/2002 (
Dz.U. 2002, L 278, s. 13
), (WE) nr 1762/2003 z dnia 7 października 2003 r. ustalającego wysokość opłat produkcyjnych dla sektora cukru na rok gospodarczy 2002/2003 (
Dz.U. 2003, L 254, s. 4
), (WE) nr 1775/2004 z dnia 14 października 2004 r. ustalającego wysokość opłat produkcyjnych dla sektora cukru na rok gospodarczy 2003/2004 (
Dz.U. 2004, L 316, s. 64
), (WE) nr 1686/2005 z dnia 14 października 2005 r. ustalającego wysokość opłat produkcyjnych oraz współczynnik dodatkowej opłaty w sektorze cukru na rok gospodarczy 2004/2005 (
Dz.U. 2005, L 271, s. 12
) oraz (WE) nr 164/2007 z dnia 19 lutego 2007 r. ustalającego wysokość opłat produkcyjnych dla sektora cukru na rok gospodarczy 2005/2006 (
Dz.U. 2007, L 51, s. 17
).
Na podstawie tych rozporządzeń, decyzjami podatkowymi wydanymi w dniach 23 października 2002 r. er., 20 października 2003 r., 30 marca 2004 r. i 18 października 2005 r. (z zastrzeżeniem zweryfikowania tych dat), główny urząd celny w Krefeldzie ustalił w szczególności wysokość opłat produkcyjnych, które uiścić miała spółka Cargill Deutschland w odniesieniu do wskazanych lat gospodarczych.
Jednakże wyrokiem z dnia 8 maja 2008 r., Zuckerfabrik Jülich i in. (
C‑5/06 i od C‑23/06 do C‑36/06
,
EU:C:2008:260
, a także postanowieniami z dnia 6 października 2008 r., Raffinerie Tirlemontoise (
C‑200/06
, niepublikowanym,
EU:C:2008:541
), i SAFBA (od
C‑175/07 do C‑184/07
, niepublikowanym,
EU:C:2008:543
), Trybunał stwierdził nieważność rozporządzeń nr nr 1762/2003, 1775/2004 i 1686/2005. W konsekwencji rozporządzenia te zostały zmienione rozporządzeniem nr 1193/2009.
Z kolei wyrokiem z dnia 27 września 2012 r., Zuckerfabrik Jülich i in. (
C‑113/10, C‑147/10 i C‑234/10
,
EU:C:2012:591
), Trybunał stwierdził nieważność rozporządzenia nr 1193/2009. W następstwie wydania tego wyroku Rada Unii Europejskiej ponownie ustaliła wysokość opłat produkcyjnych w sektorze cukru na lata gospodarcze od 2001/2002 do 2005/2006, przyjmując rozporządzenie nr 1360/2013, w którym obniżyła opłaty produkcyjne odnoszące się do tych lat gospodarczych.
W dniu 1 maja 2014 r. spółka Cargill Deutschland złożyła do głównego urzędu celnego w Krefeldzie wniosek o ponowne ustalenie wysokości opłat produkcyjnych oraz o zwrot opłat, które uiściła nienależnie w odniesieniu do lat gospodarczych od 2001/2002 do 2004/2005.
Decyzją z dnia 18 kwietnia 2016 r., utrzymaną w mocy w dniu 19 września 2016 r. w efekcie oddalenia zgłoszonego sprzeciwu, główny urząd celny w Krefeldzie oddalił ten wniosek ze względu na to, że zgodnie z § 164 i § 169 ust. 2 zdanie drugie pkt 2 ordynacji podatkowej czteroletni termin ustalenia podatku przewidziany dla celów uchylenia, zmiany lub sprostowania decyzji podatkowych upłynął już w odniesieniu do tych lat gospodarczych, w związku z czym odpowiednie decyzje podatkowe stały się ostateczne.
Zgodnie bowiem z § 170 ust. 1 ordynacji podatkowej ów termin ustalenia podatku rozpoczyna bieg z upływem roku kalendarzowego, w którym podatek powstał. Tak więc w tym wypadku – jak wskazał sąd odsyłający we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – termin ustalenia opłaty w odniesieniu do roku gospodarczego 2004/2005 rozpoczął bieg w dniu 31 grudnia 2006 r. W tych okolicznościach wniosek spółki Cargill Deutschland, złożony dopiero w 2014 r., wpłynął do głównego urzędu celnego w Krefeldzie już po upływie rzeczonego terminu ustalenia opłaty. Podobnie, a fortiori, ów termin ustalenia opłaty upłynął także w odniesieniu do opłat produkcyjnych za poprzednie lata gospodarcze.
Spółka Cargill Deutschland wniosła do sądu odsyłającego, Finanzgericht Düsseldorf (sądu ds. finansowych w Düsseldorfie, Niemcy), skargę na decyzję głównego urzędu celnego w Krefeldzie, podnosząc, że jej prawo do zwrotu nienależnie uiszczonych opłat wynika bezpośrednio z rozporządzenia nr 1360/2013. Prawo to nie podlega żadnemu terminowi ustalenia i nie ma na nie wpływu okoliczność, że decyzje podatkowe wydane przez główny urząd celny w Krefeldzie są ostateczne.
W tym względzie sąd odsyłający wskazuje, że we wcześniejszych sprawach uznał on, iż kwestia, czy spółka może skorzystać z prawa do zwrotu nienależnie uiszczonych opłat, w sytuacji gdy stawki opłat produkcyjnych zostały obniżone z mocą wsteczną, zgodnie z rozporządzeniem nr 1360/2013, powinna zostać rozstrzygnięta wyłącznie na podstawie mającego zastosowanie prawa krajowego, z poszanowaniem zasad równoważności i skuteczności.
Tymczasem w niniejszym przypadku takie podejście prowadziłoby do pozbawienia spółki Cargill Deutschland tego prawa, w szczególności z tego powodu, że obniżenie z mocą wsteczną stawek opłat produkcyjnych, przewidziane w rozporządzeniu nr 1360/2013, pociąga za sobą jedynie niezgodność z prawem ustalenia opłat, a nie nieważność odpowiednich decyzji podatkowych, które – wydane na podstawie uprawomocnionych decyzji – nie mogą już podlegać zmianom zgodnie z obowiązującym prawem krajowym.
Jednakże sąd odsyłający podkreśla, że w podobnej procedurze dotyczącej korekty wysokości opłat produkcyjnych w sektorze cukru na lata gospodarcze 1999/2000 i 2000/2001 spółka Cargill Deutschland uzyskała w drodze decyzji głównego urzędu celnego w Krefeldzie z dnia 7 maja 2018 r., wydanej na podstawie rozporządzenia 2018/264, częściowy zwrot nienależnie uiszczonych opłat, pomimo upływu terminów przedawnienia mających zastosowanie na podstawie prawa krajowego. Zwrot ten był bowiem możliwy w wyniku, po pierwsze, wydania wyroku z dnia 9 lutego 2017 r., Raffinerie Tirlemontoise (
C‑585/15
,
EU:C:2017:105
), w którym Trybunał stwierdził nieważność rozporządzeń nr nr 2267/2000 i 1993/2001, które określały te kwoty, a po drugie, późniejszego przyjęcia rozporządzenia 2018/264, w którym kwoty te ustalono ponownie, nie formułując przy tym wyraźnego wymogu uwzględnienia tych terminów przedawnienia.
W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się nad kwestią, czy przyjmując rozporządzenie 2018/264, prawodawca Unii nie zamierzał w rzeczywistości ustanowić ogólnej zasady umożliwiającej zwrot nienależnie uiszczonych opłat produkcyjnych w sektorze cukru niezależnie od reguł przedawnienia mających zastosowanie na mocy prawa krajowego. Sąd ten podnosi, że taka wykładnia pozwalałaby zatem spółce Cargill Deutschland uzyskać, w odniesieniu do lat gospodarczych od 2001/2002 do 2004/2005, zwrot nienależnie uiszczonych opłat produkcyjnych, ponownie obliczonych zgodnie z rozporządzeniem nr 1360/2013.
Z tym stanie rzeczy Finanzgericht Düsseldorf (sąd ds. finansowych w Düsseldorfie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy zwrotu opłat produkcyjnych dla sektora cukru, dla których na podstawie rozporządzenia [UE] nr 1360/2013 […] należy dokonać innych obliczeń niż uprzednio, należy dokonać, uwzględniając zasady równoważności i skuteczności zgodnie z prawem krajowym i w szczególności stosując przewidziane tam reguły przedawnienia?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy rozporządzenie nr 1360/2013 ustanawiające w szczególności opłaty produkcyjne w sektorze cukru na lata gospodarcze od 2001/2002 do 2005/2006 należy interpretować w ten sposób, że zwroty kwot nienależnie uiszczonych przez podmioty gospodarcze z tytułu tych opłat należy dokonać na podstawie prawa krajowego, w szczególności z zachowaniem przewidzianych tamże terminów przedawnienia, z poszanowaniem zasad równoważności i skuteczności.
Na wstępie należy zauważyć, że wątpliwości wyrażone przez sąd odsyłający wynikają w szczególności z tego, że spółka Cargill Deutschland uzyskała od właściwych niemieckich organów, na podstawie art. 2 ust. 2 rozporządzenia 2018/264, zwrot nienależnie uiszczonych opłat w odniesieniu do lat gospodarczych 1999/2000 i 2000/2001, pomimo upływu terminów przedawnienia przewidzianych przez mające zastosowanie przepisy prawa krajowego.
Rozporządzenie 2018/264, którym sprostowano wysokość opłat produkcyjnych na lata gospodarcze 1999/2000 i 2000/2001, przewiduje bowiem w art. 2 ust. 2, że kwoty nienależnie uiszczone przez podmioty gospodarcze, które uregulowały opłaty za te lata gospodarcze, należy im zwrócić na podstawie należycie uzasadnionego wniosku, przy czym przepis ten w żaden sposób nie odnosi się ani nie odsyła do mającego zastosowanie prawa krajowego.
W tych okolicznościach sąd odsyłający nie wyklucza, że art. 2 ust. 2 rozporządzenia 2018/264 można interpretować w ten sposób, że ustanawia on ogólną zasadę umożliwiającą zwrot kwot nienależnie zapłaconych przez podmioty gospodarcze z tytułu opłat produkcyjnych w sektorze cukru. Zasada ta mogłaby mieć zastosowanie niezależnie od upływu terminów przedawnienia mających zastosowanie na podstawie prawa krajowego również w sytuacji, gdy wniosek o ten zwrot byłby składany na podstawie rozporządzenia nr 1360/2013.
W tym względzie wystarczy stwierdzić, że – jak zauważyła rzecznik generalna w pkt 31 opinii – rozporządzenie 2018/264, jako że dotyczy ono jedynie lat gospodarczych 1999/2000 i 2000/2001, nie ma zastosowania, ratione temporis, do sporu w postępowaniu głównym, który dotyczy wniosku o zwrot opłat produkcyjnych uiszczonych w odniesieniu do lat gospodarczych od 2001/2002 do 2004/2005.
Wynika z tego, że rozporządzenie 2018/264 nie może stanowić podstawy prawnej wniosku o zwrot opłat nienależnie uiszczonych w odniesieniu do tych ostatnich lat gospodarczych.
Należy jednak przypomnieć, że wyrokiem z dnia 27 września 2012 r., Zuckerfabrik Jülich i in. (
C‑113/10, C‑147/10 i C‑234/10
,
EU:C:2012:591
), Trybunał stwierdził nieważność rozporządzenia nr 1193/2009. Jak wynika w szczególności z pkt 48 i 49 tego wyroku, przewidziana w tym rozporządzeniu metoda, zastosowana przez Komisję w celu ustalenia opłat produkcyjnych z tytułu lat gospodarczych od 2001/2002 do 2005/2006, nie była prawidłowa, ponieważ prowadziła do sztucznego zwiększenia całkowitej kwoty refundacji. Z tego względu, jak wynika z pkt 69 wskazanego wyroku, producenci mieli prawo nie tylko do uzyskania zwrotu nienależnie uiszczonych kwot z tytułu opłat produkcyjnych, nienależnie pobranych przez państwa członkowskie w kwestionowanym okresie, ale także do zapłaty odsetek od tych kwot.
W celu zastosowania się do wyroku z dnia 27 września 2012 r., Zuckerfabrik Jülich i in. (
C‑113/10, C‑147/10 i C‑234/10
,
EU:C:2012:591
), Rada przyjęła rozporządzenie nr 1360/2013, którego celem było skorygowanie z mocą wsteczną kwoty opłat produkcyjnych w sektorze cukru, przewidzianych w odniesieniu do lat gospodarczych od 2001/2002 do 2005/2006. Zdaniem prawodawcy Unii nowe opłaty produkcyjne zostały obliczone zgodnie z metodą zatwierdzoną przez Trybunał w tym wyroku i ustalone na „właściwym poziomie” w rozumieniu motywu 11 tego rozporządzenia.
Skuteczność (effet utile) rozporządzenia nr 1360/2013 wymaga zatem umożliwienia zainteresowanym producentom cukru uzyskania zwrotu opłat produkcyjnych uiszczonych nienależnie kilka lat przed przyjęciem tego rozporządzenia.
Wynika stąd z jednej strony – jak stwierdziła rzecznik generalna w pkt 37 opinii – że prawo producentów cukru do zwrotu nienależnie uiszczonych opłat za lata gospodarcze, o których mowa w postępowaniu głównym, wywodzi się z prawa Unii, którego wykładni dokonał Trybunał w wyroku z dnia 27 września 2012 r., Zuckerfabrik Jülich i in. (
C‑113/10, C‑147/10 i C‑234/10
,
EU:C:2012:591
), i które zostało wdrożone przez prawodawcę Unii, w świetle tego wyroku, poprzez przyjęcie rozporządzenia nr 1360/2013.
Trybunał orzekł bowiem, że prawo uzyskania zwrotu podatków pobranych w państwie członkowskim z naruszeniem przepisów prawa Unii jest konsekwencją i dopełnieniem praw przyznanych podmiotom prawa przez przepisy prawa Unii w takim kształcie, jaki nadała im wykładnia Trybunału (wyroki: z dnia 12 grudnia 2006 r., Test Claimants in the FII Group Litigation,
C‑446/04
,
EU:C:2006:774
, pkt
; z dnia 19 lipca 2012 r., Littlewoods Retail i in.,
C‑591/10
,
EU:C:2012:478
, pkt
; z dnia 25 lipca 2018 r., Messer France,
C‑103/17
,
EU:C:2018:587
, pkt
).
Z drugiej strony dopiero po ustaleniu z mocą wsteczną nowych opłat produkcyjnych w rozporządzeniu nr 1360/2013 właściwe organy krajowe mogły określić dokładną kwotę nadwyżki nadpłaconej z tytułu tych opłat przez każdego z zainteresowanych producentów.
W tych okolicznościach i w celu zagwarantowania skuteczności (effet utile) tego rozporządzenia należy stwierdzić, że to właśnie od dnia jego wejścia w życie, czyli od dnia 20 grudnia 2013 r., zainteresowani producenci cukru mieli możliwość zapoznania się z dokładną kwotą nienależnie uiszczonych opłat, wynikającą z obliczeń Komisji skorygowanych w celu uwzględnienia orzecznictwa Trybunału, a co za tym idzie, możliwość skutecznego złożenia wniosków o zwrot tych opłat.
W tym kontekście przede wszystkim, zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1360/2013, pkt 1 załącznika do tego rozporządzenia zawiera tabelę ustalającą opłaty produkcyjne w sektorze cukru, wyrażone w postaci kwoty w EUR za tonę produktu, w odniesieniu do każdego roku gospodarczego, począwszy od roku 2001/2002, a skończywszy na roku 2005/2006.
Następnie art. 2 tego rozporządzenia stanowi, że nie później niż w dniu 30 września 2014 r. państwa członkowskie mają obowiązek zapisać na rachunku środków własnych Unii wysokość opłat ustalonych w rozporządzeniu nr 1360/2013.
Wreszcie w art. 3 tego rozporządzenia ograniczono się do określenia dat, od których określone w pkt 1 załącznika do tego aktu opłaty produkcyjne mają zastosowanie w odniesieniu do każdego z lat gospodarczych, o których mowa w postępowaniu głównym.
Tymczasem należy stwierdzić, że – jak wskazała rzecznik generalna w pkt 42 opinii – rozporządzenie nr 1360/2013 nie zawiera żadnego przepisu odnoszącego się do procedur i ustaleń, jakie państwa członkowskie powinny stosować w celu urzeczywistnienia prawa podmiotów gospodarczych do uzyskania zwrotu nienależnie uiszczonych opłat produkcyjnych w sektorze cukru w odniesieniu do lat gospodarczych, o których mowa w postępowaniu głównym.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy braku zharmonizowanych reguł zwracania opłat nałożonych z naruszeniem prawa Unii państwa członkowskie zachowują prawo stosowania zasad proceduralnych przewidzianych w ich wewnętrznym porządku prawnym, w szczególności w zakresie terminów przedawnienia lub prekluzji, z zastrzeżeniem przestrzegania zasad równoważności i skuteczności (zob. podobnie wyroki: z dnia 8 września 2011 r., Q-Beef i Bosschaert,
C‑89/10 i C‑96/10
,
EU:C:2011:555
, pkt
; a także z dnia 20 grudnia 2017 r., Caterpillar Financial Services,
C‑500/16
,
EU:C:2017:996
, pkt
).
Poszanowanie tych zasad wymaga, aby owe zasady proceduralne nie były mniej korzystne niż zasady proceduralne dotyczące podobnych żądań opartych na przepisach prawa krajowego (zasada równoważności) i aby nie były one ukształtowane w sposób czyniący praktycznie niemożliwym wykonywanie praw przyznanych przez porządek prawny Unii (zasada skuteczności) (zob. podobnie wyrok z dnia 27 września 2012 r., Zuckerfabrik Jülich i in.,
C‑113/10, C‑147/10 i C‑234/10
,
EU:C:2012:591
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym względzie z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że zdaniem sądu odsyłającego stosowanie przepisów wewnętrznych jest zgodne ze wskazanymi zasadami, ponieważ z poszanowaniem ogólnego terminu przedawnienia przewidzianego w niemieckim prawie podatkowym umożliwiają one korektę w przypadkach, w których akty Unii zostają zmienione z mocą wsteczną. Jednakże z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika również zasadniczo, że zdaniem sądu odsyłającego ostateczny charakter decyzji podatkowej w prawie niemieckim stoi na przeszkodzie wnioskowi o zwrot opartemu na rozporządzeniu nr 1360/2013, w sytuacji gdy w chwili złożenia tego wniosku upłynął już mający zastosowanie termin przedawnienia.
Należy przypomnieć, że w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. W tym celu Trybunał może wydobyć z całości informacji przedstawionych mu przez sąd krajowy, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, te elementy prawa Unii, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu zawisłego przed tym sądem (wyrok z dnia 18 grudnia 2019 r., Generálny riaditeľ Sociálnej poisťovne Bratislava,
C‑447/18
,
EU:C:2019:1098
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie należy zatem zbadać ponadto, czy przepisy krajowe regulujące korzystanie z prawa do zwrotu nadwyżki uiszczonej przez producentów cukru z tytułu opłat produkcyjnych przewidzianych w rozporządzeniu nr 1260/2001 i ustalonych ostatecznie w rozporządzeniu nr 1360/2013 w odniesieniu do wskazanych w postępowaniu głównym lat gospodarczych, które to przepisy – zgodnie ze sposobem, w jaki są one interpretowane i stosowane przez właściwe sądy – sprzeciwiają się temu, aby wniosek o zwrot został złożony po wejściu w życie rozporządzenia nr 1360/2013 ze względu na to, że upłynął już termin przedawnienia mający zastosowanie do takich wniosków, są zgodne z zasadami równoważności i skuteczności.
W tym kontekście należy najpierw zbadać, czy przepisy takie są zgodne z zasadą skuteczności. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem każdy przypadek, w którym powstaje pytanie, czy krajowy przepis proceduralny czyni niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym stosowanie prawa Unii, należy rozpatrywać z uwzględnieniem miejsca danego przepisu w całości procedury, jej przebiegu i jej cech szczególnych przed różnymi organami krajowymi. Z tego punktu widzenia należy w szczególności wziąć pod uwagę, w stosownym przypadku, ochronę prawa do obrony, zasadę pewności prawa oraz prawidłowy przebieg postępowania (wyroki: z dnia 20 października 2016 r., Danqua,
C‑429/15
,
EU:C:2016:789
, pkt
; z dnia 22 lutego 2018 r., INEOS Köln,
C‑572/16
,
EU:C:2018:100
, pkt
).
Co się tyczy w szczególności terminów przedawnienia lub prekluzji, Trybunał wielokrotnie orzekał, że wyznaczenie rozsądnych terminów zaskarżenia spełnia co do zasady wymóg skuteczności, ponieważ stanowi zastosowanie podstawowej zasady pewności prawa, która chroni jednocześnie zainteresowanego i organ administracji, nawet jeśli upływ takich terminów może z racji swej natury przeszkodzić zainteresowanym osobom w dochodzeniu ich praw w całości lub w części (zob. podobnie wyrok z dnia 22 lutego 2018 r., INEOS Köln,
C‑572/16
,
EU:C:2018:100
, pkt
,
i przytoczone tam orzecznictwo). W tym względzie przykładowo krajowy trzyletni termin prekluzji został uznany za rozsądny (wyrok z dnia 8 września 2011 r., Q-Beef i Bosschaert,
C‑89/10 i C‑96/10
,
EU:C:2011:555
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika jednoznacznie, że spółka Cargill Deutschland nie może już, na podstawie prawa krajowego, ubiegać się o zwrot opłat dotyczących lat gospodarczych, o których mowa w postępowaniu głównym, ponieważ, jak przypomniano w pkt 21 i 22 niniejszego wyroku, termin przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnie uiszczonych opłat upłynął. Jak wynika z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jest tak niezależnie od okoliczności, że rozporządzenie nr 1360/2013 zmieniło z mocą wsteczną prawo Unii, zastępując przepisy rozporządzeń, których nieważność została uprzednio stwierdzona przez Trybunał i na których oparte było ustalenie opłat i odpowiednie decyzje podatkowe. Ta zmiana z mocą wsteczną wynika z art. 3 akapity od drugiego do czwartego tego rozporządzenia, określającego daty, od których stosuje się opłaty produkcyjne w sektorze cukru, o których mowa w pkt 1 załącznika do rozporządzenia, w odniesieniu do każdego ze wskazanych w postępowaniu głównym lat gospodarczych.
Tymczasem, jak podniosła zasadniczo rzecznik generalna w pkt 60 opinii, spółka Cargill Deutschland praktycznie nie miała możliwości wniesienia powództwa o zwrot w ramach przewidzianego dla takich roszczeń czteroletniego terminu przedawnienia, ponieważ termin ten upłynął jeszcze przed wejściem w życie rozporządzenia nr 1360/2013, w dniu 20 grudnia 2013 r., czyli zanim prawodawca Unii dokonał korekty opłat produkcyjnych w sektorze cukru w odniesieniu do lat gospodarczych, o których mowa w postępowaniu głównym, zgodnie z art. 1 i załącznikiem do tego rozporządzenia.
Z powyższego wynika, że skoro – jak wskazano w pkt 40 i 41 niniejszego wyroku – właściwe organy krajowe nie mogły przed wejściem w życie rozporządzenia nr 1360/2013 ustalić kwoty ewentualnego zwrotu opłat nienależnie uiszczonych przez podmioty gospodarcze, które wywodzą prawa z tego rozporządzenia, i skoro podmioty te nie były także w stanie poznać takiej kwoty, przepisy krajowe, interpretowane przez sąd odsyłający jako przewidujące, że właściwy termin przedawnienia upływa przed wejściem w życie tego rozporządzenia, czynią praktycznie niemożliwym skorzystanie z przyznanego owym podmiotom przez porządek prawny Unii prawa do uzyskania zwrotu nienależnie uiszczonych opłat produkcyjnych w odniesieniu do wskazanych w postępowaniu głównym lat gospodarczych.
Co się tyczy sformułowanego przez główny urząd celny w Krefeldzie na rozprawie twierdzenia, że staranny podmiot gospodarczy mógłby zakwestionować decyzje podatkowe przed upływem obowiązującego terminu przedawnienia, nie pozwala ono na podważenie tego wniosku. Należy bowiem zauważyć, że zasady proceduralne przewidziane w prawie krajowym praktycznie uniemożliwiają wykonywanie prawa przyznanego podmiotowi gospodarczemu przez uregulowanie Unii, które określa w sposób definitywny przesłanki korzystania z tego prawa, skoro uzależniają one wykonywanie tego prawa od warunku, by dany podmiot gospodarczy złożył, jeszcze przed wejściem w życie tego uregulowania, wniosek lub skargę zmierzające do zakwestionowania decyzji krajowych opartych na tym uregulowaniu Unii w jego wcześniejszej wersji, której nieważność została stwierdzona przez Trybunał.
W świetle powyższych elementów analizy dotyczących zasady skuteczności oraz wniosku sformułowanego w tym względzie w pkt 55 niniejszego wyroku, nie jest konieczne badanie ewentualnego zastosowania w ramach niniejszego wyroku zasady równoważności.
Z całości powyższych rozważań wynika, że na zadane pytanie należy odpowiedzieć, iż rozporządzenie nr 1360/2013 należy interpretować w ten sposób, że:
–
zwrotu kwot nienależnie uiszczonych przez podmioty gospodarcze z tytułu opłat produkcyjnych w sektorze cukru w odniesieniu do lat gospodarczych od 2001/2002 do 2005/2006 należy dokonywać na podstawie prawa krajowego, w szczególności z uwzględnieniem przewidzianych tamże terminów przedawnienia, z poszanowaniem zasad równoważności i skuteczności;
–
stoi ono na przeszkodzie przepisom krajowym, które – w świetle ich wykładni dokonanej przez właściwe sądy krajowe – przewidują, że termin przedawnienia mający zastosowanie do dochodzenia zwrotu nienależnie uiszczonych opłat produkcyjnych w sektorze cukru wygasa przed wejściem w życie tego rozporządzenia, co czyni praktycznie niemożliwym wykonywanie przez te podmioty gospodarcze przyznanego im przez porządek prawny Unii prawa do uzyskania zwrotu tych opłat w odniesieniu do wskazanych w rzeczonym rozporządzeniu lat gospodarczych.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:

Rozporządzenie Rady (UE) nr 1360/2013 z dnia 2 grudnia 2013 r. ustalające wysokość opłat produkcyjnych dla sektora cukru na lata gospodarcze 2001/2002, 2002/2003, 2003/2004, 2004/2005 i 2005/2006, współczynnik wymagany do obliczenia dodatkowej opłaty na lata gospodarcze 2001/2002 i 2004/2005 oraz kwoty do zapłacenia przez producentów cukru na rzecz sprzedawców buraków w związku z różnicą między maksymalną opłatą a opłatami do pobrania w odniesieniu do lat gospodarczych 2002/2003, 2003/2004 i 2005/2006 należy interpretować w ten sposób, że:

–
zwrotu kwot nienależnie uiszczonych przez podmioty gospodarcze z tytułu tych opłat należy dokonywać na podstawie prawa krajowego, w szczególności z uwzględnieniem przewidzianych tamże terminów przedawnienia, z poszanowaniem zasad równoważności i skuteczności;

–
stoi ono na przeszkodzie przepisom krajowym, które – w świetle ich wykładni dokonanej przez właściwe sądy krajowe – przewidują, że termin przedawnienia mający zastosowanie do dochodzenia zwrotu nienależnie uiszczonych opłat produkcyjnych w sektorze cukru wygasa przed wejściem w życie tego rozporządzenia, co czyni praktycznie niemożliwym wykonywanie przez te podmioty gospodarcze przyznanego im przez porządek prawny Unii prawa do uzyskania zwrotu tych opłat w odniesieniu do wskazanych w rzeczonym rozporządzeniu lat gospodarczych.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.