CELEX: 62017CJ0526
Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu
Artikolu 258 TFUE
Direttiva 2004/18/KE
Koordinazzjoni tal-proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi
Konċessjonijiet għal xogħlijiet pubbliċi
Estensjoni tat-tul ta’ konċessjoni eżistenti għall-kostruzzjoni u għall-ġestjoni ta’ awtostrada, mingħajr pubblikazzjoni ta’ avviż ta’ kuntratt

Permezz tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni Ewropea titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li, peress li estendiet mill-31 ta’ Ottubru 2028 għall-31 ta’ Diċembru 2046 il-konċessjoni tal-awtostrada A 12‑Livorno- Civitavecchia (l-Italja) mingħajr ma ppubblikat avviż ta’ kuntratt, ir-Repubblika Taljana naqset milli twettaq l-obbligi imposti fuqha taħt l-Artikoli 2 u 58 tad-Direttiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-31 ta’ Marzu 2004 fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 132), kif emendata permezz tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1422/2007 tal-4 ta’ Diċembru 2007 (
ĠU 2007, L 317, p. 34
) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2004/18”).
Il-kuntest ġuridiku
L-Artikolu 1(2)(b) tad-Direttiva 2004/18 jiddefinixxi “kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet” bħala “kuntratti pubbliċi li għandhom bħala l-objettiv tagħhom jew l-wieħed l-esekuzzjoni, jew l-ieħor id-disinn u l-esekuzzjoni, ta’ xogħlijiet relatati ma’ waħda mill-attivitajiet fi ħdan it-tifsira ta’ l-Anness jew xi xogħol, jew xi realizzazzjoni bi kull mezz, ta’ xi xogħol li jikkorrispondi mal-kondizzjonijiet meħtieġa li huma speċifikati mill-awtorità kuntrattwali”. Skont din l-istess dispożizzjoni, “xogħol” huwa “l-andament tax-xogħlijiet tal-kostruzzjoni u inġinerija civili meħuda bħala ħaġa waħda li hija suffiċenti fiha nnifisha biex taqdi funzjoni ekonomika jew teknika”.
L-Anness I ta’ din id-direttiva, intitolat “Lista ta’ Attivitajiet Imsemmija fl-Artikolu 1(2), punt (b)[…]”, jinkludi l-kostruzzjoni ta’ toroq prinċipali u toroq ([klassi 45.23, skont in-nomenklatura ġenerali tal-attivitajiet ekonomiċi fil-Komunitajiet Ewropej (NACE)], li tinkludi, inkwantu klassi, il-kostruzzjoni ta’ awtostradi.
L-Artikolu 1(3) tal-imsemmija direttiva jiddefinixxi il-“konċessjoni għal xogħlijiet pubbliċi” bħala “kuntratt ta’ l-istess tip bħal kuntratt għal xogħlijiet pubbliċi [kuntratt pubbliku għal xogħlijiet] ħlief għall-fatt illi l-kunsiderazzjoni għax-xogħlijiet li għandhom jiġu mwettqa jikkonsistu jew unikament fid-dritt li x-xogħol jiġi esplojtat [ġestit] jew f’dan id-dritt kif ukoll fil-ħlas”.
Skont l-Artikolu 2 tad-Direttiva 2004/18, intitolat “Prinċipji ta’ assenjar ta’ kuntratti”:
“L-awtoritajiet kuntrattwali se jistmaw l-operaturi ekonomiċi ugwali u bla diskriminazzjoni u se jaġixxu b’mod trasparenti.”
Skont l-Artikolu 56 ta’ din id-direttiva, ir-regoli applikabbli għall-konċessjonijiet għal xogħlijiet pubbliċi japplikaw għall-kuntratti kollha ta’ konċessjoni għal xogħlijiet pubbliċi konklużi mill-awtoritajiet kontraenti meta l-valur ta’ dawn il-kuntratti jkun ugwali għal jew ikun jaqbeż EUR 5150000.
L-Artikolu 58 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Pubblikazzjoni ta’ l-avviż li jikkonċerna konċessjonijiet għal xogħlijet pubbliċi”, jipprevedi:
“1.   Awtoritajiet kontrattwanti li jkunu jixtiequ jagħtu kuntratt ta’ konċessjoni għal xogħlijiet pubbliċi għandhom jgħarrfu bl-intenzjoni tagħhom permezz ta’ avviż.
2.   Avviżi ta’ konċessjonjiet għal xogħlijiet pubbliċi għandu jkollhom fihom l-informazzjoni li sar riferiment ghaliha fl-Anness VII C u, fejn xieraq, kull informazzjoni oħra meqjusa utli mill-awtorità kontrattwanti, skont il-forom standard adottati mill-Kummissjoni b’segwiment mal-proċedura fl-Artikolu 77(2).
3.   Avviżi għandhom ikunu ppubblikati skond l-Artikolu 36(2) sa (8).
4.   Artikolu 37 dwar il-pubblikazzjoni ta’ avviżi għandu japplika wkoll għal konċessjonijiet ta’ xogħlijiet pubbliċi.”
Skont l-Artikolu 80(1) tad-Direttiva 2004/18, l-Istati Membri kellhom iqiegħdu fis-seħħ il-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi neċessarji sabiex jikkonformaw ruħhom ma’ din id-direttiva sa mhux iktar tard mill-31 ta’ Jannar 2006.
Il-fatti li wasslu għall-kawża
Il-kuntratt ta’ konċessjoni tal-1969
Fit-23 ta’ Ottubru 1969, kuntratt ta’ konċessjoni għal xogħlijiet pubbliċi (iktar ’il quddiem il-“kuntratt ta’ konċessjoni tal-1969”) ġie konkluż bejn l-Azienda Nationale Nazionale Autonoma delle Strade SpA (iktar ’il quddiem l-“ANAS”), awtorità kontraenti responsabbli għall-konċessjonijiet rigward l-awtostradi, u s-Società Autostrada Tirenica Tirrenica SpA (iktar ’il quddiem is-“SAT”), operatur ekonomiku. L-Artikolu 1 ta’ dan il-kuntratt jipprevedi li dan għandu bħala suġġett il-kostruzzjoni u l-ġestjoni tal-awtostrada li torbot lil Livorno ma’ Civitavecchia, ta’ tul totali ta’ madwar 237 km.
L-Artikolu 5 tal-kuntratt ta’ konċessjoni tal-1969 jipprevedi, b’mod partikolari, fil-paragrafu 1 tiegħu, li l-kostruzzjoni tal-partijiet tat-toroq mill-konċessjonarju għandha tosserva t-termini stabbiliti fil-pjan ġenerali ta’ eżekuzzjoni tax-xogħlijiet u, fil-paragrafu 2 tiegħu, li dan il-konċessjonarju għandu l-possibbiltà li jantiċipa l-kostruzzjoni tal-partijiet tat-toroq mingħajr madankollu ma jkollu dritt għal antiċipazzjoni tal-korrispettiv korrispondenti. Skont il-paragrafu 3 ta’ dan l-Artikolu 5, wara l-approvazzjoni tal-proġetti ta’ eżekuzzjoni, il-konċessjonarju għandu jibda x-xogħlijiet ta’ kostruzzjoni tal-lottijiet fid-dati stabbiliti mill-pjan ġenerali ta’ eżekuzzjoni tax-xogħlijiet u jikkunsinna x-xogħlijiet kompleti fit-termini stabbiliti mill-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt speċjali rispettivi. Skont il-paragrafu 4 tal-imsemmi Artikolu 5, fuq talba tal-konċessjonarju, u għal raġunijiet li ma jistgħux jiġu attribwiti lilu, l-ANAS tista’ testendi t-termini stabbiliti għall-preżentazzjoni ta’ kull proġett, f’dak li jirrigwarda kemm il-bidu kif ukoll it-tmiem tax-xogħlijiet marbuta miegħu. L-istess Artikolu 5 jistabbilixxi, fil-paragrafu 5 tiegħu, li, f’dan il-każ imsemmi l-aħħar, id-data ta’ skadenza tal-konċessjoni tista’ tiġi posposta b’perijodu li ma jaqbiżx l-estensjoni mogħtija skont il-paragrafu preċedenti u, fil-paragrafu 6 tiegħu, li l-ġestjoni tax-xogħlijiet hija rregolata mid-dispożizzjonijiet rigward ix-xogħlijiet tal-Istat u mill-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt ġenerali.
L-Artikolu 7 tal-kuntratt ta’ konċessjoni tal-1969 jipprevedi li l-konċessjoni ser tintemm fl-aħħar tat-tletin sena wara l-bidu tal-ġestjoni tat-totalità tal-awtostrada. Madankollu, mingħajr ħsara għad-dispożizzjonijiet previsti fl-Artikolu 5(5) u (6), ta’ dan il-kuntratt, it-terminu ma jistax jaqbeż it-tletin sena mid-data tal-ikkompletar tax-xogħlijiet previst fil-pjan ġenerali ta’ eżekuzzjoni tax-xogħlijiet prevista fl-Artikolu 5(1) u (2) tal-imsemmi kuntratt.
Il-konċessjoni mogħtija permezz tal-kuntratt ta’ konċessjoni tal-1969 ġiet approvata u reża eżekuttiva fis-7 ta’ Novembru 1969.
L-addendum tal-1987
Fl-14 ta’ Ottubru 1987, l-ANAS u s-SAT iffirmaw addendum għall-kuntratt ta’ konċessjoni tal-1969 (iktar ’il quddiem l-“addendum tal-1987”).
L-Artikolu 14 ta’ dan l-addendum jistabbilixxi li “it-tul ta’ din il-konċessjoni huwa stabbilit għal 30 sena mid-data tal-ftuħ għaċ-ċirkolazzjoni tal-awtostrada kollha”.
Il-kuntratt tal-1999
Fis-7 ta’ Ottubru 1999, l-ANAS u s-SAT ikkonkludew kuntratt (iktar ’il quddiem il-“kuntratt tal-1999”), u l-Artikolu 2 tiegħu huwa intitolat “Suġġett”.
Skont l-Artikolu 2(1) ta’ dan il-kuntratt, dan tal-aħħar jirregola bejn il-konċedent u l-konċessjonarju l-ġestjoni tal-parti tat-triq Livorno-Cecina, ta’ 36.6 km, miftuħa għaċ-ċirkolazzjoni fit-3 ta’ Lulju 1993 u li tagħmel parti integrali mill-awtostrada A 12 Livorno-Civitavecchia, mogħtija b’konċessjoni ta’ kostruzzjoni u ta’ ġestjoni lis-SAT.
Skont l-Artikolu 2(2) tal-imsemmi kuntratt, huma fdati lill-konċessjonarju l-attivitajiet u l-kompiti neċessarji għall-ġestjoni ta’ din l-awtostrada, skont il-modalitajiet u l-kundizzjonijiet stabbiliti permezz tal-kuntratt kif ukoll skont l-Artikolu 14 tal-legge n. 531 – Piano decennale per la viabilità di grande comunicazione e misure di riassetto del settore autostradale (il-Liġi Nru 531, rigward pjan fuq għaxar snin għall-vijabbiltà tar-rotti maġġuri ta’ trasport u miżuri ta’ rristruttur tas-settur tal-awtostradi), tat-12 ta’ Awwissu 1982 (GURI Nru 223, tal-14 ta’ Awwissu 1982).
L-Artikolu 2(3) tal-istess kuntratt jipprevedi li, “meta l-kundizzjonijiet ta’ liġi u ta’ fatt għat-tkomplija tal-pjan ta’ kostruzzjoni mogħti b’konċessjoni jkunu ssodisfatti, att supplimentari speċjali (addendum) jiġi konkluż sabiex jiddefinixxi l-qafas għal ftehim tal-kostruzzjoni u tal-ġestjoni taż-żewġ partijiet l-oħra Cecina-Grosseto u Grosseto-Civitavecchia”.
L-Artikolu 23 tal-kuntratt tal-1999, intitolat “Tul tal-konċessjoni”, jistabbilixxi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li “l-iskadenza tal-konċessjoni hija stabbilita għall-31 ta’ Ottubru 2028”.
Il-ftehim uniku tal-2009
Fil-11 ta’ Marzu 2009, l-ANAS u s-SAT iffirmaw abbozz ta’ ftehim (iktar ’il-“ftehim uniku tal-2009”), li jistabbilixxi, fl-Artikolu 1(4) tiegħu, li l-“partijiet jaqblu li huma ma għandhom l-ebda dritt, interess jew pretensjoni, attwali jew futur, li huma jistgħu jinvokaw taħt [il-kuntratt tal-1999] jew taħt kwalunkwe att jew miżura adottati qabel il-konklużjoni ta’ dan il-ftehim”.
L-Artikolu 2 ta’ dan il-ftehim uniku, intitolat “Suġġett”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li “dan il-ftehim uniku jirregola b’mod integrali u esklużiv ir-relazzjoni bejn il-konċedent u l-konċessjonarju għat-tfassil, il-kostruzzjoni u l-ġestjoni tax-xogħlijiet kollha preċedentement mogħtija b’konċessjoni permezz tal-kuntratt konkluż mal-ANAS fis-7 ta’ Ottubru 1999:
a)
A 12 Livorno-Cecina (Rosignano), 36.6 km
(miftuħa għaċ-ċirkolazzjoni fit-3 ta’ Lulju 1993);
b)
Cecina (Rosignano)-Grosseto, 110.5 km;
c)
Grosseto-Civitavecchia, 95.5 km,

jiġifieri 242.6 km”.
L-Artikolu 4 tal-imsemmi ftehim uniku, intitolat “Tul tal-konċessjoni”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li “l-iskadenza tal-konċessjoni, li tiddependi fuq l-ikkompletar tal-awtostrada Cecina (Rosignano)-Civitavecchia, b’teħid inkunsiderazzjoni tas-sospensjonijiet tal-fażi ta’ twettiq indikata fl-introduzzjoni u fl-Artikolu 143 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 163 tal-2006, hija stabbilita għall-31 ta’ Diċembru 2046. […]”.
Il-proċedura prekontenzjuża
Matul is-sena 2009, ġie indirizzat ilment lill-Kummissjoni rigward l-estensjoni, prevista mill-ftehim uniku tal-2009, tat-tul tal-konċessjoni marbuta mal-awtostrada A 12 li tgħaqqad lil Livorno ma’ Civitavecchia, mill-31 ta’ Ottubru 2028 sal-31 ta’ Diċembru 2046.
Saru kuntatti f’dan ir-rigward bejn il-Kummissjoni u l-awtoritajiet Taljani, mingħajr madankollu ma wasslu għal soluzzjoni.
Wara diversi kuntatti mingħajr suċċess mal-awtoritajiet Taljani, fit-22 ta’ April 2014 il-Kummissjoni bagħtet ittra ta’ intimazzjoni lir-Repubblika Taljana skont l-Artikolu 258 TFUE, sabiex dan l-Istat Membru jippreżenta l-osservazzjonijiet tiegħu fir-rigward ta’ din l-estensjoni, li għandha mnejn tikser l-Artikoli 2 u 58 tad-Direttiva 2004/18.
Peress li r-risposti għal din l-ittra ta’ intimazzjoni ma ġewx ikkunsidrati bħala sodisfaċenti mill-Kummissjoni, din indirizzat, fis-17 ta’ Ottubru 2014, opinjoni motivata lir-Repubblika Taljana.
Wara li ntbagħtet din l-opinjoni motivata, saru konversazzjonijiet bejn il-Kummissjoni u r-Repubblika Taljana, li kellhom bħala suġġett tnaqqis possibbli tat-tul tal-konċessjoni inkwistjoni u eventwali sejħa għal offerti f’dak li jirrigwarda x-xogħlijiet li kellhom isiru fil-kuntest ta’ din il-konċessjoni.
B’ittra mibgħuta fit-8 ta’ Marzu 2016 lir-Repubblika Taljana, il-Kummissjoni stiednet lil dan l-Istat Membru jieħu l-miżuri kollha neċessarji sabiex jikkonforma ruħu mal-imsemmija opinjoni motivata, billi jtemm l-imsemmija konċessjoni fil-31 ta’ Ottubru 2028, kif kien ippreveda l-kuntratt tal-1999.
Peress li qieset li l-miżuri neċessarji sabiex tikkonforma ruħha mal-obbligi li jirriżultaw mid-Direttiva 2004/18 ma kinux ġew adottati mir-Repubblika Taljana u li ma ġiex mitmum l-allegat ksur tal-Artikoli 2 u 58 ta’ din id-direttiva, il-Kummissjoni ppreżentat dan ir-rikors.
Fuq ir-rikors
L-argumenti tal-partijiet
L-argumenti tal-Kummissjoni
Permezz tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni tikkritika lir-Repubblika Taljana bi ksur tal-Artikoli 2 u 58 tad-Direttiva 2004/18, li jirriżulta mill-estensjoni, mingħajr pubblikazzjoni ta’ avviż ta’ kuntratt, permezz tal-ftehim uniku tal-2009, b’iktar minn 18‑il sena, jiġifieri sal-31 ta’ Diċembru 2046, tat-tul tal-konċessjoni marbuta mal-awtostrada A 12 li tgħaqqad lil Livorno ma’ Civitavecchia, li t-tmiem tagħha kien ġie stabbilit għall-31 ta’ Ottubru 2028 permezz tal-kuntratt tal-1999.
Il-Kummissjoni tosserva li dan il-każ jirrigwarda konċessjoni għal xogħlijiet pubbliċi, fis-sens tal-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2004/18, peress li r-remunerazzjoni tal-konċessjonarju hija żgurata bil-ġestjoni tal-infrastruttura li huwa jimpenja ruħu li jwettaq u li minħabba li l-valur ta’ din il-konċessjoni għal xogħlijiet kien ta’ EUR 66631 366.93, il-limitu previst fl-Artikolu 56 ta’ din id-direttiva huwa maqbuż. Din l-istituzzjoni ssostni li, skont l-Artikolu 58(1) tad-Direttiva 2004/18, l-imsemmija konċessjoni għal xogħlijiet kellha tiġi ppubblikata b’avviż ta’ kuntratt. Madankollu, l-ebda avviż ma ġie ppubblikat, la matul is-sena 1969, meta l-kuntratt li jirrigwarda l-konċessjoni inizjali ġie konkluż, u lanqas matul is-sena 1999, meta l-imsemmija konċessjoni ġiet estiża sal-2028.
B’mod partikolari, Il-Kummissjoni, li tirreferi għas-sentenza tas-7 ta’ Settembru 2016, Finn Frogne (
C‑549/14
,
EU:C:2016:634
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata), issostni, fl-ewwel lok, li l-posponiment tal-iskadenza tal-konċessjoni inkwistjoni, mill-31 ta’ Ottubru 2028 għall-31 ta’ Diċembru 2046, li huwa ekwivalenti għall-għoti ta’ konċessjoni ġdida, sa fejn huwa jagħti lok għal modifika sostanzjali ta’ konċessjoni għal xogħlijiet eżistenti, kellu jkun is-suġġett ta’ avviż ta’ kuntratt u ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti, skont l-Artikolu 58 tad-Direttiva 2004/18. Fil-fatt, tali modifika sostanzjali kienet teħtieġ il-ftuħ ta’ proċedura ġdida ta’ sejħa għal offerti, peress li, kieku kienet tkun magħrufa minn qabel, offerenti oħra kienu jipparteċipaw fil-proċedura ta’ sejħa għal offerti. Barra minn hekk, skont is-sentenza tal-5 ta’ April 2017, Borta (
C‑298/15
,
EU:C:2017:266
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata), l-assenza ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti għall-għoti tal-konċessjoni inizjali teżiġi,
a fortiori
, l-organizzazzjoni ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti fil-każ ta’ modifika sostanzjali ta’ din il-konċessjoni.
Il-Kummissjoni żżid li, f’dan il-każ, in-negozjazzjoni mill-ġdid tat-tul tal-konċessjoni inkwistjoni tikkostitwixxi, minnha nnifisha, prova tan-natura sostanzjali tal-modifika u li l-partijiet esprimew biċ-ċar ir-rieda tagħhom li jimmodifikaw it-termini essenzjali ta’ din il-konċessjoni, fis-sens tal-punt 37 tas-sentenza tat-13 ta’ April 2010, Wall (
C‑91/08
,
EU:C:2010:182
). Hija tenfasizza, minbarra dan, li, sa fejn il-konċessjonarju jirremunera ruħu billi jieħu ħsieb il-ġestjoni tal-infrastruttura li huwa bena, estensjoni bi 18‑il sena tal-konċessjoni tippermetti żieda fir-remunerazzjoni, li timmodifika kunsiderevolment l-ekwilibriju ekonomiku favur il-konċessjonarju.
Fit-tieni lok, il-Kummissjoni ssostni li modifika ta’ elementi essenzjali ta’ konċessjoni mingħajr pubblikazzjoni ta’ avviż ta’ kuntratt, bħalma hija l-estensjoni bi 18‑il sena tal-konċessjoni inkwistjoni, tikkostitwixxi ksur tal-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ trasparenza previsti fl-Artikolu 2 tad-Direttiva 2004/18. Filwaqt li tirreferi għas-sentenza tat-22 ta’ April 2010, Il-Kummissjoni vs Spanja (
C‑423/07
,
EU:C:2010:211
, punt
), hija tfakkar li, f’dak li jirrigwarda preċiżament konċessjoni għal xogħlijiet rigward il-kostruzzjoni u l-ġestjoni ta’ awtostrada, l-obbligu ta’ pubblikazzjoni, li jimponi fuq l-awtoritajiet kontraenti l-obbligu li jgħarrfu l-intenzjoni tagħhom li jagħtu din il-konċessjoni, jiżgura livell ta’ kompetizzjoni meqjus bħala sodisfaċenti mil-leġiżlatur tal-Unjoni fil-qasam tal-konċessjonijiet għal xogħlijiet pubbliċi.
Fir-rigward tal-argumenti tar-Repubblika Taljana, il-Kummissjoni tikkontesta, l-ewwel nett, l-allegata kontinwità minn dan l-Istat Membru bejn il-kuntratt ta’ konċessjoni tal-1969 u l-ftehim uniku tal-2009, peress li dan tal-aħħar jikkostitwixxi skema awtonoma. Skont il-Kummissjoni, id-dispożizzjonijiet tal-ftehim uniku tal-2009 ma għandhomx jiġu interpretati fid-dawl tal-kuntratt ta’ konċessjoni tal-1969. L-estensjoni introdotta permezz ta’ dan il-ftehim uniku tirrigwarda l-“konċessjoni eżistenti” fil-mument tal-konklużjoni tal-imsemmi ftehim, jiġifieri l-konċessjoni li kienet irregolata mill-kuntratt tal-1999.
Minbarra dan, minkejja li l-konċessjoni inizjali ġiet konkluża fi żmien li fih id-dritt tal-Unjoni ma kienx jipprevedi regoli fil-qasam, modifika jew reviżjoni ta’ din il-konċessjoni inizjali għandha tiġi evalwata fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li daħlu fis-seħħ fil-frattemp (sentenza tas-27 ta’ Ottubru 2005, Il-Kummissjoni vs L-Italja (
C‑187/04 u C‑188/04
, mhux ippubblikata,
EU:C:2005:652
).
It-tieni nett, il-Kummissjoni tikkontesta r-rilevanza tal-allegati diffikultajiet li jirriżultaw mill-eżekuzzjoni tal-konċessjoni inizjali u mid-diversi modifiki tal-leġiżlazzjoni nazzjonali u tosserva li eventwali neċessità li jitwettqu xogħlijiet ta’ kostruzzjoni importanti, mhux previsti mill-kuntratt tal-1999, timplika wkoll sejħa għal offerti permezz tal-pubblikazzjoni ta’ avviż ta’ kuntratt. Barra minn hekk, ma jkunx koerenti li tiġi invokata l-eżistenza ta’ modifiki sostanzjali tal-konċessjoni inkwistjoni, li jirriżultaw miż-żieda fl-investimenti li għandhom isiru, minn żieda fit-tariffi b’51.42 % u min-neċessità li jiżdied it-tul tal-konċessjoni, filwaqt li jiġi allegat li s-suġġett tal-imsemmija konċessjoni baqa’ l-istess sa mis-sena 1969. Minbarra dan, l-affermazzjoni li tgħid li t-terminu ta’ 30 sena stabbilit fil-konċessjoni inizjali kien terminu “li jista’ jiċċaqlaq”, li kellu jibda jiddekorri biss wara l-ikkompletar tax-xogħlijiet, ma tosserva la l-prinċipju ta’ trasparenza u lanqas ta’ effett utli tad-Direttiva 2004/18.
It-tielet nett, skont il-Kummissjoni, ir-Repubblika Taljana tikser il-portata tas-sentenza tad-19 ta’ Ġunju 2008, pressetext Nachrichtenagentur (
C-454/06
,
EU:C:2008:351
), billi tirrifjuta l-obbligu li huwa impost, f’dan il-każ, li jsir użu minn proċedura ta’ sejħa għal offerti, minħabba li d-dispożizzjonijiet il-ġodda tal-ftehim uniku tal-2009 huma intiżi sabiex jibbilanċjaw ir-relazzjoni kuntrattwali, fid-dawl tal-konċessjoni inizjali.
Ir-raba’ nett, il-Kummissjoni tqis li ma kienx hemm lok, f’dan il-każ, li tiġi bbilanċjata rabta sinallagmatika, peress li, fil-kuntest ta’ konċessjoni, fejn il-konċessjonarju jirremunera ruħu billi jieħu ħsieb il-ġestjoni tal-infrastruttura u jassumi r-riskju marbut mal-ġestjoni, iż-żamma tal-ekwilibriju kuntrattwali telimina kompletament dan ir-riskju u tiżnatura s-suġġett tal-kuntratt ta’ konċessjoni. Barra minn hekk, fir-rigward tal-eventwali ġustifikazzjoni tal-assenza ta’ sejħa għal offerti, fil-konklużjoni tal-ftehim uniku tal-2009, bin-“neċessità li jiġi ggarantit l-ekwilibriju kuntrattwali”, il-Kummissjoni ssostni li s-sentenza tal-14 ta’ Lulju 2016, Promoimpresa et (
C‑458/14 u C‑67/15
,
EU:C:2016:558
), invokata mir-Repubblika Taljana, ma hijiex rilevanti f’dan il-każ, peress li hija tirrigwarda l-possibbiltà li jiġu suġġetti għall-prinċipji li jirriżultaw mit-Trattat FUE l-konċessjonijiet li, sad-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 2014/23/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014, dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni (
ĠU 2014, L 94, p. 1
; rettifika fil-
ĠU 2018, L 82, p. 17
), ma kienu jaqgħu taħt l-ebda direttiva, filwaqt li d-Direttiva 2004/18 kienet fis-seħħ fiż-żmien tal-konklużjoni tal-ftehim uniku tal-2009. Din l-istituzzjoni, filwaqt li tirreferi għas-sentenza tal-4 ta’ Ġunju 2009, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (
C‑250/07
,
EU:C:2009:338
, punt
), tenfasizza li d-Direttiva 2004/18 ma tinkludix derogi mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament li huma bbażati fuq allegata neċessita li “jiġi ggarantit l-ekwilibriju kuntrattwali”, iżda hija tipprevedi eċċezzjonijiet oħra minn dan il-prinċipju, li għandhom jiġu interpretati b’mod strett. Barra minn hekk, mis-sentenza tal-14 ta’ Novembru 2013, Belgacom (
C‑221/12
,
EU:C:2013:736
, punt
), jirriżulta li l-prinċipju ta’ ċertezza legali ma jistax jiġi invokat sabiex jagħti lil ftehim estensjoni li tmur kontra l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ nondiskriminazzjoni kif ukoll kontra l-obbligu ta’ trasparenza li jirriżulta minnhom.
L-argumenti tar-Repubblika Taljana
Ir-Repubblika Taljana tiddeskrivi fid-dettall il-kronoloġija tal-fatti rilevanti. Hija tispjega, b’mod partikolari, li, matul perijodu ta’ tlettax‑il sena, is-SAT ma setgħetx tibda x-xogħlijiet previsti, għaliex atti leġiżlattivi kienu jipprevedu s-sospensjoni tal-għoti tal-konċessjonijiet għall-kostruzzjoni ta’ awtostradi u s-sospensjoni ġeneralizzata ta’ awtostradi ġodda jew ta’ partijiet ta’ awtostradi, b’tali mod li kien biss matul is-sena 1982 li s-SAT ġiet awtorizzata twettaq xogħlijiet marbuta mal-awtostrada A 12, fil-limitu tal-krediti allokati u bil-kundizzjoni li l-parteċipazzjoni pubblika fil-kapital tal-kumpannija konċessjonarja tiġi mmodifikata. Dan l-Istat Membru jżid li huwa f’dan il-kuntest li l-ANAS u s-SAT iffirmaw l-addendum tal-1987, li kien jikkonferma li t-tul tal-konċessjoni kien stabbilit għal 30 sena mid-data tal-ftuħ għaċ-ċirkolazzjoni tal-awtostrada kollha. Dan l-addendum, b’dan il-mod, ippermetta l-ikkompletar tal-parti li tgħaqqad lil Livorno ma’ Cecina, li tirrappreżenta biss madwar 15 % mit-tul totali tal-awtostrada A 12.
Ir-Repubblika Taljana tispeċifika li l-ftehim uniku tal-2009 għandu bħala għan li jissostitwixxi l-kuntratt ta’ konċessjoni tal-1969 kif ukoll l-atti li emendawh, billi jaġġorna u jirrevedi l-klawżoli tal-ftehim fis-seħħ fl-2009 u billi jipprevedi l-ikkompletar kollu tal-awtostrada A 12.
Rigward il-mertu, ir-Repubblika Taljana ssostni li r-rikors tal-Kummissjoni huwa bbażat fuq premessa fattwali żbaljata, sa fejn din l-istituzzjoni tikkunsidra li l-kuntratt tal-1999 jirrigwarda x-xogħlijiet u l-ġestjoni tal-awtostrada A 12 fuq it-tul kollu tagħha, bejn Livorno u Civitavecchia.
Fil-fatt, l-Artikolu 23(1) tal-kuntratt tal-1999 kien stabbilixxa għall-31 ta’ Ottubru 2028 id-data ta’ skadenza tal-konċessjoni biss fir-rigward tal-parti li tgħaqqad Livorno ma’ Cecina. Effettivament, skont l-Artikolu 2(1) tiegħu, dan il-kuntratt jirregola biss il-ġestjoni ta’ din il-parti ta’ 36.6 km, miftuħa għaċ-ċirkolazzjoni fit-3 ta’ Lulju 1993, u mhux dik tal-partijiet l-oħra tal-awtostrada A 12, li x-xogħlijiet ta’ kkompletar tagħhom ġew sospiżi.
Fir-rigward tal-parti l-oħra tal-awtostrada A 12, l-Artikolu 2(3) tal-kuntratt tal-1999 ippreveda b’mod ċar li, meta l-kundizzjonijiet ta’ liġi u ta’ fatt għat-tkomplija tal-pjan ta’ kostruzzjoni jkunu ssodisfatti, addendum speċjali jiġi konkluż sabiex jiġi ddefinit il-qafas għal ftehim għall-kostruzzjoni u l-ġestjoni tal-partijiet li jgħaqqdu lil Cecina ma’ Grosseto u lil Grosseto ma’ Civitavecchia.
Skont ir-Repubblika Taljana, il-ftehim uniku tal-2009 ġie konkluż abbażi ta’ din id-dispożizzjoni msemmija l-aħħar, meta l-kundizzjonijiet għall-ikkompletar tal-awtostrada A 12 kollha kienu ssodisfatti.
Minbarra l-invokazzjoni ta’ din il-premessa fattwali żbaljata, ir-Repubblika Taljana tippreżenta diversi argumenti intiżi sabiex juru li r-rikors tal-Kummissjoni huwa infondat.
Fl-ewwel lok, hija ssostni li, f’dan il-każ, l-ebda “proroga” ta’ 18‑il sena tal-konċessjoni ma ġiet deċiża.
Ir-Repubblika Taljana ssostni li t-terminu “li jista’ jiċċaqlaq” ta’ 30 sena li jibda jiddekorri mill-“bidu tal-ġestjoni tat-totalità tal-awtostrada”, iddefinit fl-Artikolu 7 tal-kuntratt ta’ konċessjoni tal-1969, qatt ma ntlaħaq. Barra minn hekk, il-ftehim uniku tal-2009 jirrigwarda xogħlijiet li kienu diġà kollha previsti fil-konċessjoni inizjali tal-1969 u jinkludi biss reviżjoni neċessarja tad-dispożizzjonijiet tal-kuntratt ta’ konċessjoni tal-1969, għall-finijiet tal-ikkompletar sħiħ tal-awtostrada A 12 u sabiex jiġi ggarantit l-ekwilibriju kuntrattwali inizjali.
Ir-Repubblika Taljana ssostni li l-ftehim uniku tal-2009 jirregola l-konċessjoni kollha f’dak li jirrigwarda t-tfassil, l-eżekuzzjoni u l-ġestjoni tax-xogħlijiet kollha diġà konċessi fil-kuntratti preċedenti. Hija tispeċifika li dan il-ftehim uniku jipprevedi l-ikkompletar tal-awtostrada inkwistjoni, bil-kontra tal-kuntratt tal-1999 li kien jinkludi biss klawżola ta’ riżerva f’dan ir-rigward. Minbarra dan, is-sentenza tas-27 ta’ Ottubru 2005, Il-Kummissjoni vs L-Italja (
C‑187/04 u C‑188/04
, mhux ippubblikata,
EU:C:2005:652
), ma tistax tiġi trasposta f’dan il-każ, għaliex il-kawża li tat lok għal din is-sentenza kienet tirrigwarda ftehim ġdid rigward l-ikkompletar ta’ xogħlijiet ġodda, filwaqt li din il-kawża tirrigwarda l-istess xogħlijiet bħal dawk previsti fil-kuntratt ta’ konċessjoni tal-1969.
Skont ir-Repubblika Taljana, il-Kummissjoni tikkonkludi b’mod żbaljat li teżisti, f’dan il-każ, “modifika sostanzjali tal-konċessjoni eżistenti”. Fil-fatt, skont dan l-Istat Membru, is-suġġett ta’ din il-konċessjoni ma ġiex immodifikat minn dak li kien iddefinit inizjalment u l-konklużjoni tal-ftehim uniku tal-2009 tirriżulta minn obbligu, introdott permezz ta’ att regolatorju u att leġiżlattiv matul is-sena 2006, sabiex jiġu inklużi l-klawżoli kuntrattwali kollha ta’ kull konċessjoni ta’ awtostrada f’dokument legali wieħed, li jiġbor, jirrevedi u jikkostitwixxi novazzjoni tal-kuntratti preċedenti. Hija tispeċifika li huwa d-decreto-legge n. 262 – Disposizioni urgenti in materia tributaria e finanziaria (id-Digriet-Liġi Nru 262, dwar dispożizzjonijiet urġenti fil-qasam fiskali u finanzjarju), tat-3 ta’ Ottubru 2006 (GURI Nru 230, tat-3 ta’ Ottubru 2006), ikkonvertit f’liġi, b’modifiki, permezz tal-legge n. 286 (il-Liġi Nru 286), tal-24 ta’ Novembru 2006 (Suppliment Ordinarju għall-GURI Nru 277, tat-28 Novembru 2006), imbagħad emendat permezz tal-Artikolu 1(1030) tal-legge n. 296 – Disposizioni per la formazione del bilancio annuale e pluriennale dello Stato (finanziaria 2007) (il-Liġi Nru 296, dwar Dispożizzjonijiet Marbuta mal-Baġit Annwali u Pluriannwali tal-Istat (il-Liġi dwar il-Finanzi tal-2007)), tas-27 ta’ Diċembru 2006 (Suppliment Ordinarju għall-GURI Nru 299, tas-27 ta’ Diċembru 2006), li ppreveda dispożizzjonijiet ġodda fil-qasam tal-konċessjonijiet għall-awtostradi.
Għaldaqstant, ir-Repubblika Taljana ssostni li l-Kummissjoni tinvoka b’mod żbaljat id-dispożizzjoni tal-ftehim uniku tal-2009, li tgħid li l-partijiet ma jistgħu jinvokaw “l-ebda dritt, l-ebda pretensjoni, l-ebda interess u l-ebda aspettattiva” abbażi ta’ atti jew miżuri preċedenti għall-konklużjoni ta’ dan il-ftehim, sabiex juru l-assenza ta’ kontinwità mal-konċessjoni inizjali u l-fatt li ma għandhomx jittieħdu inkunsiderazzjoni r-relazzjonijiet legali li jiġu qabel l-2009.
Ir-Repubblika Taljana tosserva li l-ftehim uniku tal-2009 ma jirriżerva l-ebda vantaġġ mhux iġġustifikat u addizzjonali għall-konċessjonarju. Hija żżid li t-tariffi previsti matul il-perijodu ta’ eżekuzzjoni tal-investimenti nġabu għal livell, li lil hinn minnu t-tariffa mħallsa mill-utenti ssir insostenibbli soċjalment u l-infrastruttura kkonċernata jkollha tiġi abbandonata. Għaldaqstant, l-ekwilibriju previst mill-kuntratt ta’ konċessjoni tal-1969 jeżiġi li t-terminu tal-konċessjoni jkun stabbilit għas-sena 2046, li jkun spjegat ukoll b’nuqqas, mhux imputabbli lill-partijiet, ta’ twettiq fil-ħin tal-proġett.
Fit-tieni lok, ir-Repubblika Taljana tenfasizza li, minħabba l-kontinwità ta’ relazzjonijiet kuntrattwali li bdew matul is-sena 1969, id-Direttiva 2004/18 ma hijiex applikabbli f’dan il-każ.
Fit-tielet lok, u f’kull każ, il-posponiment tat-tmiem tal-konċessjoni inkwistjoni huwa ġġustifikat mill-prinċipji ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, tal-osservanza tal-impenji kuntrattwali (
pacta sunt servanda
) u ta’ ċertezza legali. Ir-Repubblika Taljana ssostni li dawn il-prinċipji jeżiġu evalwazzjoni adegwata tal-interess ekonomiku tas-SAT,
a fortiori
f’sitwazzjoni li ma kinitx, oriġinarjament, tmur kontra d-dritt tal-Unjoni. Hija ssostni, filwaqt li tirreferi għas-sentenza tal-14 ta’ Lulju 2016, Promoimpresa et (
C‑458/14 u C‑67/15
,
EU:C:2016:558
, punti
sa
), li d-derogi mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament jistgħu jiġu ġġustifikati min-neċessità li jiġi ggarantit l-ekwilibriju kuntrattwali, b’mod partikolari mil-lat ekonomiku. Barra minn hekk, ir-Repubblika Taljana tqis li s-sentenzi tat-13 ta’ April 2010, Wall (
C‑91/08
,
EU:C:2010:182
), u tal-5 ta’ April 2017, Borta (
C‑298/15
,
EU:C:2017:266
), sa fejn jirrigwardaw ċirkustanzi differenti minn dawk ta’ din il-kawża, ma jistgħux jiġu trasposti għal dan il-każ.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Bir-rikors tagħha, il-Kummissjoni titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li r-Repubblika Taljana naqset mill-obbligi imposti fuqha taħt l-Artikoli 2 u 58 tad-Direttiva 2004/18, minħabba li l-ftehim uniku tal-2009 estenda, mill-31 ta’ Ottubru 2028 għall-31 ta’ Diċembru 2046, il-konċessjoni tal-awtostrada A 12, mingħajr pubblikazzjoni ta’ avviż ta’ kuntratt.
Għandha tiġi vverifikata l-applikabbiltà tad-Direttiva 2004/18 għal din il-kawża, li hija kkontestata mir-Repubblika Taljana, imbagħad, jekk ikun il-każ, għandu jiġi eżaminat il-ksur allegat ta’ dawn id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2004/18.
Dwar l-applikabbiltà tad-Direttiva 2004/18
Skont ir-Repubblika Taljana, id-Direttiva 2004/18 ma tistax tkun applikabbli għar-relazzjoni bejn il-konċedent u l-konċessjonarju, li tirriżulta mill-kuntratt ta’ konċessjoni konkluż matul is-sena 1969, jiġifieri qabel l-iżvilupp tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi u qabel l-adozzjoni tal-istrumenti tad-dritt sekondarju tal-Unjoni f’dan il-qasam.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament u l-obbligu ta’ trasparenza li jirriżulta minnu jipprekludu li, wara l-għoti ta’ kuntratt ta’ konċessjoni għal xogħlijiet pubbliċi, l-awtorità kontraenti konċedenti u l-konċessjonarju jagħmlu fid-dispożizzjonijiet tal-kuntratt ta’ konċessjoni tagħhom modifiki b’mod li dawn id-dispożizzjonijiet jkollhom karatteristiċi sostanzjalment differenti minn dawk tal-kuntratt inizjali. Dan huwa l-każ jekk il-modifiki previsti jkollhom bħala effett li jestendu l-konċessjoni għal xogħlijiet pubbliċi, b’mod kunsiderevoli, għal elementi mhux previsti, jew li jibdlu l-ekwilibriju ekonomiku tal-imsemmi kuntratt favur il-konċessjonarju jew inkella jekk dawn il-modifiki jkunu tali li jqiegħdu f’dubju l-għoti tal-konċessjoni għal xogħlijiet pubbliċi fis-sens li, kieku l-imsemmija modifiki kienu ġew integrati fid-dokumenti li rregolaw il-proċedura għall-għoti inizjali, jew kienet tintgħażel offerta oħra, jew inkella offerenti oħra jkunu setgħu ġew ammessi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-7 ta’ Settembru 2016, Finn Frogne,
C‑549/14
,
EU:C:2016:634
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Għalhekk, fil-prinċipju, modifika sostanzjali ta’ kuntratt ta’ konċessjoni għal xogħlijiet pubbliċi għandha tagħti lok għal proċedura ġdida ta’ għoti rigward il-kuntratt immodifikat b’dan il-mod (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-7 ta’ Settembru 2016, Finn Frogne,
C‑549/14
,
EU:C:2016:634
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Għal dan il-għan, għandu jiġi speċifikat li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni applikabbli hija dik fis-seħħ fid-data ta’ din il-modifika (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-11 ta’ Lulju 2013, Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi
C‑576/10
,
EU:C:2013:510
, punt
). F’dan ir-rigward, il-fatt li l-konklużjoni tal-kuntratt ta’ konċessjoni inizjali hija qabel l-adozzjoni tar-regoli tal-Unjoni fil-qasam ma għandu l-ebda konsegwenza.
F’din il-kawża, il-Kummissjoni tallega li l-ftehim uniku tal-2009 jinkludi modifiki sostanzjali meta mqabbel mal-konċessjoni għal xogħlijiet pubbliċi inizjali inkwistjoni u li, għalhekk, l-assenza ta’ avviż ta’ kuntratt għall-finijiet tal-konklużjoni ta’ dan il-ftehim uniku tikkostitwixxi ksur ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2004/18.
Għaldaqstant, peress li huwa stabbilit bejn il-partijiet li l-konċessjoni għal xogħlijiet pubbliċi inkwistjoni u l-ftehim uniku tal-2009 jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni
ratione materiae
tad-Direttiva 2004/18, il-modifiki introdotti minn dan il-ftehim uniku fir-relazzjoni kuntrattwali eżistenti bejn l-ANAS u s-SAT jistgħu, fil-prinċipju, jiġu evalwati fid-dawl tad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva.
Fuq l-allegat ksur tad-Direttiva 2004/18
Skont ir-rikors ippreżentat mill-Kummissjoni, ir-Repubblika Taljana naqset mill-obbligi imposti fuqha taħt l-Artikoli 2 u 58 tad-Direttiva 2004/18, għaliex il-konċessjoni tal-awtostrada A 12 li tgħaqqad lil Livorno ma’ Civitavecchia ġiet estiża bi 18‑il sena sal-31 ta’ Diċembru 2046 filwaqt li l-kuntratt tal-1999 kien jistabbilixxi l-iskadenza ta’ din il-konċessjoni għall-31 ta’ Ottubru 2028.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li, minkejja l-Kummissjoni tikklassifika, fir-replika tagħha, il-ftehim uniku tal-2009 bħala “skema awtonoma” u ssostni li din ma tistax titqies bħala sempliċi aġġornament jew reviżjoni ta’ konċessjoni pre-eżistenti, jibqa’ l-fatt li hija tqis li l-iffissar, fl-Artikolu 4(1), tal-ftehim uniku tal-2009, tal-iskadenza tal-konċessjoni inkwistjoni jikkostitwixxi “estensjoni” tat-tul stabbilit minn qabel permezz tal-kuntratt tal-1999, li huwa għaldaqstant neċessarju għall-interpretazzjoni tal-ftehim uniku tal-2009.
Kif l-Avukat Ġenerali osservat fil-punt 46 tal-konklużjonijiet tagħha, il-Kummissjoni kienet ikkontestat il-konformità mad-dritt tal-Unjoni mhux tal-kuntratt tal-1999, iżda biss tal-ftehim uniku tal-2009.
Fir-rigward tal-modifiki introdotti fir-relazzjoni kuntrattwali eżistenti bejn l-ANAS u s-SAT permezz tad-dispożizzjonijiet tal-kuntratt tal-1999, ir-Repubblika Taljana ssostni li dan il-kuntratt jistabbilixxi distinzjoni bejn il-parti ta’ awtostrada diġà miftuħa għaċ-ċirkolazzjoni fid-data tal-konklużjoni u l-partijiet l-oħra tal-awtostrada A 12, li l-kostruzzjoni tagħhom, f’din id-data, la għadha bdiet u lanqas ma għadha tlestiet.
Dan l-Istat Membru jsostni li l-kuntratt tal-1999 kien jirregola biss il-ġestjoni tal-parti li tgħaqqad lil Livorno ma’ Cecina, b’tul ta’ 36.6 km, miftuħa għaċ-ċirkolazzjoni matul is-sena 1993, inkwantu parti tal-awtostrada A 12 li tgħaqqad lil Livorno ma’ Civitavecchia, u li l-istabbiliment tat-terminu tal-konċessjoni għall-31 ta’ Ottubru 2028, skont l-Artikolu 23(1) ta’ dan il-kuntratt, kien jirrigwarda biss din il-parti.
Għandu jiġi kkonstatat li din il-pożizzjoni hija sostnuta mill-formulazzjoni tal-Artikolu 2(1) tal-kuntratt tal-1999, li tistabbilixxi li dan “jirregola bejn il-konċedent u l-konċessjonarju l-ġestjoni tal-parti Livorno-Cecina, ta’ 36.6 km, miftuħa għaċ-ċirkolazzjoni fit-3 ta’ Lulju 1993 u li tagħmel parti integrali mill-awtostrada A 12 Livorno-Civitavecchia, mogħtija b’konċessjoni ta’ kostruzzjoni u ta’ ġestjoni lis-SAT”.
L-imsemmija pożizzjoni hija kkonfermata wkoll permezz tal-Artikolu 2(3) tal-imsemmi kuntratt, li jistabbilixxi li “meta l-kundizzjonijiet ta’ liġi u ta’ fatt għat-tkomplija tal-pjan ta’ konstruzzjoni mogħti b’konċessjoni jkunu ssodisfatti, att supplimentari speċjali (addendum) jiġi konkluż sabiex jiddefinixxi l-qafas għal ftehim tal-kostruzzjoni u tal-ġestjoni taż-żewġ partijiet l-oħra Cecina-Grosseto u Grosseto-Civitavecchia”.
Barra minn hekk, għandu jingħad ukoll li, f’dak li jirrigwarda dawn iż-żewġ partijiet, ikun illoġiku li jitqies li l-partijiet fil-kuntratt tal-1999 kellhom l-intenzjoni li jissostitwixxu t-tul tal-konċessjoni, kompost, minn naħa, minn perijodu mhux determinat għall-kostruzzjoni u għat-tqegħid fis-servizz, li t-tul tiegħu, skont l-esperjenza diġà miksuba, kien, minħabba interventi leġiżlattivi, inċert, iżda seta’ jkun twil ħafna, u, min-naħa l-oħra, minn perijodu fiss ta’ 30 sena għall-ġestjoni tal-awtostrada inkwistjoni, b’tul ta’ konċessjoni fiss ta’ 29 sena li l-iskadenza tiegħu kienet stabbilita għall-31 ta’ Ottubru 2028, li jinkludi l-perijodi neċessarji kemm għall-kostruzzjoni u għat-tqegħid fis-servizz kif ukoll għall-ġestjoni.
Għandu jiġi kkonstatat li l-Kummissjoni ma kkontestatx, fir-replika tagħha jew waqt is-seduta, l-elementi ppreżentati mir-Repubblika Taljana, sabiex tistabbilixxi li mhux biss il-parti li tgħaqqad Livorno ma’ Cecina kienet ikkonċernata mill-estensjoni deċiża mill-ftehim uniku tal-2009, iżda wkoll il-partijiet li jgħaqqdu Cecina ma’ Grosseto u Grosseto ma’ Civitavecchia.
Għaldaqstant, ir-rikors tal-Kummissjoni għandu jiġi miċħud sa fejn jikkonċerna l-partijiet tal-awtostrada A 12 li jgħaqqdu Cecina ma’ Grosseto u Grosseto ma’ Civitavecchia, ladarba hija ma pprovatx, suffiċjentement skont il-liġi, li l-konċessjoni għal xogħlijiet pubbliċi kienet ġiet estiża bi 18‑il sena għal dawn il-partijiet.
Madankollu, il-Kummissjoni tikkontesta, fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2004/18, l-Artikolu 4(1) tal-ftehim uniku tal-2009, sa fejn huwa stabbilixxa l-31 ta’ Diċembru 2046 bħala t-tmiem tal-konċessjoni għall-awtostrada A 12 kollha, għaldaqstant ukoll għall-parti li tgħaqqad Livorno ma’ Cecina.
It-terminu tal-konċessjoni, f’dak li jirrigwarda din l-aħħar parti, miftuħa għaċ-ċirkolazzjoni fit-3 ta’ Lulju 1993 u li timplika ġestjoni separata mill-konċessjonarju, kellu, għalhekk, jibqa’ stabbilit, b’mod konformi mal-Artikolu 23(1) tal-kuntratt tal-1999, għall-31 ta’ Ottubru 2028.
Huwa stabbilit li l-modifika tat-tmiem tal-konċessjoni, li nġab għall-31 ta’ Diċembru 2046 skont il-ftehim uniku tal-2009, toffri perijodu ta’ żmien supplimentari lis-SAT sabiex tiżgura l-ġestjoni tal-parti li tgħaqqad Livorno ma’ Cecina u li, sa fejn dan il-konċessjonarju jirremunera ruħu permezz ta’ din il-ġestjoni, huwa jżid kunsiderevolment ir-remunerazzjoni tiegħu.
Din l-estensjoni bi 18‑il sena u xahrejn tat-tul inizjali ta’ din il-konċessjoni tikkostitwixxi għaldaqstant, skont il-prinċipji mfakkra fil-punt 58 ta’ din is-sentenza, modifika sostanzjali tal-kundizzjonijiet tal-konċessjoni eżistenti.
Għalhekk, l-Artikolu 4(1) tal-ftehim uniku tal-2009, sa fejn huwa jestendi mill-31 ta’ Ottubru 2028 għall-31 ta’ Diċembru 2046 il-konċessjoni f’dak li jirrigwarda l-parti tal-awtostrada A 12 li tgħaqqad Livorno ma’ Cecina, jikser l-obbligu ta’ ugwaljanza fit-trattament previst fl-Artikolu 2 tad-Direttiva 2004/18 u l-obbligu li jiġi ppubblikat avviż ta’ kuntratt, previst fl-Artikolu 58 ta’ din id-direttiva.
Din il-konklużjoni ma tistax tiġi kkontestata bl-argumenti li ssostni r-Repubblika Taljana. Minn naħa, dawk ibbażati fuq in-neċessità taż-żamma tal-ekwilibriju ekonomiku tal-kuntratt ta’ konċessjoni inizjali bejn il-partijiet, sa fejn huma jirreferu għall-konċessjoni meħuda b’mod ġenerali, ma jistgħux, f’kull każ, jintlaqgħu. Min-naħa l-oħra, peress li l-kuntratt tal-1999, konkluż bejn il-konċedent u l-konċessjonarju kien jistabbilixxi, fir-rigward tal-parti li tgħaqqad Livorno ma’ Cecina, it-tmiem tal-konċessjoni għall-31 ta’ Ottubru 2028, skont l-Artikolu 23(1) tagħha, ma jistax jiġi sostnut li, għal din il-parti, il-posponiment tal-imsemmi tmiem kien meħtieġ għall-finijiet tal-osservanza tal-prinċipji ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, tal-osservanza tal-impenji kuntrattwali (
pacta sunt servanda
) u ta’ ċertezza legali.
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal hawn fuq, għandu jiġi kkonstatat li, billi estendiet mill-31 ta’ Ottubru 2028 għall-31 ta’ Diċembru 2046 il-konċessjoni tal-parti tal-awtostrada A 12 Livorno-Civitavecchia li tgħaqqad Livorno ma’ Cecina mingħajr ma ppubblikat avviż ta’ kuntratt, ir-Repubblika Taljana naqset milli twettaq l-obbligi imposti fuqha skont l-Artikoli 2 u 58 tad-Direttiva 2004/18.
Ir-rikors huwa miċħud għall-bqija.
Fuq l-ispejjeż
Skont l-Artikolu 138(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-parti li titlef il-kawża għandha tiġi kkundannata għall-ispejjeż, jekk dawn ikunu ntalbu.
F’dan il-każ, il-Kummissjoni u r-Repubblika Taljana talbu rispettivament il-kundanna tal-parti l-oħra fil-kawża għall-ispejjeż.
L-Artikolu 138(3) tal-imsemmija regoli jipprevedi li, jekk fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-kawża jkun jidher ġustifikat, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tiddeċiedi li waħda mill-partijiet għandha tbati parti mill-ispejjeż tal-parti l-oħra. F’dan il-każ, peress li r-rikors tal-Kummissjoni ma ntlaqax f’dak li jirrigwarda l-parti tal-awtostrada A 12 Livorno-Civitavecchia li tgħaqqad Livorno ma’ Cecina, skont din id-dispożizzjoni tal-aħħar, għandu jiġi deċiż li, minbarra l-ispejjeż rispettivi tagħha, il-Kummissjoni għandha tbati tliet kwarti mill-ispejjeż tar-Repubblika Taljana u li din tal-aħħar għandha tbati kwart mill-ispejjeż rispettivi tagħha.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

1)
Peress li estendiet mill-31 ta’ Ottubru 2028 għall-31 ta’ Diċembru 2046 il-konċessjoni tal-parti tal-awtostrada A 12 Livorno-Civitavecchia li tgħaqqad Livorno ma’ Cecina (l-Italja) mingħajr ma ppubblikat avviż ta’ kuntratt, ir-Repubblika Taljana naqset milli twettaq l-obbligi imposti fuqha skont l-Artikoli 2 u 58 tad-Direttiva 2004/18 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-31 ta’ Marzu 2004 fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi, kif emendata permezz tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1422/2007 tal-4 ta’ Diċembru 2007.

2)
Ir-rikors huwa miċħud għall-bqija.

3)
Il-Kummissjoni Ewropea għandha tbati, minbarra l-ispejjeż rispettivi tagħha, tliet kwarti mill-ispejjeż tar-Repubblika Taljana. Ir-Repubblika Taljana għandha tbati kwart mill-ispejjeż rispettivi tagħha.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.