CELEX: 62021CJ0355
Odesłanie prejudycjalne
Własność intelektualna
Dyrektywa 2004/48/WE
Egzekwowanie praw własności intelektualnej
Artykuł 10
Środki naprawcze
Zniszczenie towarów
Pojęcie „naruszania prawa własności intelektualnej”
Towary opatrzone unijnym znakiem towarowym

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 10 dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (
Dz.U. 2004, L 157, s. 45
).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Perfumesco.pl sp. z o.o. sp.k. a Procter & Gamble International Operations SA (zwaną dalej „Procter & Gamble”) w przedmiocie powództwa o zniszczenie towarów z powodu podnoszonego naruszenia praw wynikających z unijnego znaku towarowego.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
Artykuł 46 Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej, figurującego w załączniku 1C do Porozumienia z Marrakeszu ustanawiającego Światową Organizację Handlu, zatwierdzonego decyzją Rady 94/800/WE z dnia 22 grudnia 1994 r. dotyczącą zawarcia w imieniu Wspólnoty Europejskiej w dziedzinach wchodzących w zakres jej kompetencji porozumień będących wynikiem negocjacji wielostronnych w ramach Rundy Urugwajskiej (1986–1994) (
Dz.U. 1994, L 336, s. 1
) (zwanego dalej „porozumieniem TRIPS”), zatytułowany „Inne środki zaradcze”, stanowi:
„W celu stworzenia skutecznego systemu zapobiegania naruszeniom organy sądowe będą miały prawo nakazania, aby towary, które uznają za stanowiące naruszenie, zostały usunięte, bez jakiegokolwiek odszkodowania, z obrotu handlowego w taki sposób, aby uniknąć jakiejkolwiek szkody dla posiadacza praw lub, chyba że jest to sprzeczne z istniejącymi wymogami konstytucyjnymi, aby zostały zniszczone. Organy sądowe będą miały także prawo nakazać, aby materiały i narzędzia, których głównym przeznaczeniem było wytwarzanie towarów naruszających prawa, zostały usunięte bez jakiegokolwiek odszkodowania z obrotu handlowego, aby zminimalizować ryzyko dalszych naruszeń. Przy rozpatrywaniu takich wniosków zostanie wzięta pod uwagę potrzeba zachowania proporcji pomiędzy wagą naruszenia i podjętymi środkami zaradczymi, a także interesy stron trzecich. W stosunku do towarów oznaczonych podrobionym znakiem towarowym zwykłe usunięcie znaku towarowego umieszczonego na nich bezprawnie nie będzie wystarczające, poza wyjątkowymi przypadkami, do tego, aby zezwolić na dopuszczenie takich towarów do obrotu handlowego”.
Prawo Unii
Dyrektywa 2004/48
Motywy 3–5, 7, 9, 10 i 17 dyrektywy 2004/48 przewidują:
„(3)
Przy braku skutecznie działających środków realizacji praw własności intelektualnej innowacyjność i kreatywność są hamowane, a inwestycje spadają. Niezbędne jest więc zapewnienie skutecznego stosowania we Wspólnocie prawa materialnego w zakresie własności intelektualnej, stanowiącego obecnie znaczną [w znacznej mierze] część dorobku wspólnotowego. Pod tym względem środki realizacji praw własności intelektualnej mają dla sukcesu rynku wewnętrznego znaczenie pierwszorzędne.
(4)
Wszystkie państwa członkowskie oraz Wspólnota jako taka, w zakresie spraw zgodnych ze swoimi kompetencjami, na poziomie międzynarodowym są związane [porozumieniem TRIPS].
(5)
Porozumienie TRIPS zawiera w szczególności postanowienia dotyczące środków realizacji praw własności intelektualnej; są to wspólne normy, stosowane na poziomie międzynarodowym i wprowadzone we wszystkich państwach członkowskich. Niniejsza dyrektywa nie powinna wpływać na zobowiązania międzynarodowe państw członkowskich, ze zobowiązaniami w ramach porozumienia TRIPS włącznie.
[…]
(7)
Z konsultacji prowadzonych przez Komisję [Europejską] w tej sprawie wynika, że w państwach członkowskich, pomimo obowiązywania porozumienia TRIPS, ciągle występują znaczące rozbieżności w zakresie środków realizacji praw własności intelektualnej. Na przykład ustalenia dotyczące stosowania środków tymczasowych, wykorzystywanych w szczególności do zachowywania dowodów i obliczania strat, lub ustalenia dotyczące stosowania nakazów sądowych, są w poszczególnych państwach członkowskich bardzo różne. W niektórych państwach członkowskich brak środków, procedur i środków prawnych w rodzaju prawa do informacji i do wycofywania z rynku, na koszt naruszającego prawo, umieszczonych na nim towarów naruszających prawo.
[…]
(9)
[…] Skuteczna realizacja prawa materialnego w zakresie własności intelektualnej powinna wynikać z działań szczególnych na poziomie wspólnotowym. To dlatego zbliżanie ustawodawstw państw członkowskich w tym zakresie jest podstawowym warunkiem wstępnym prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego.
(10)
Celem niniejszej dyrektywy jest zbliżenie systemów prawnych w celu zapewnienia wysokiego, równoważnego i jednakowego poziomu bezpieczeństwa [ochrony własności intelektualnej] na rynku wewnętrznym.
[…]
(17)
Przewidziane w niniejszej dyrektywie środki, procedury i środki naprawcze w każdym przypadku powinny być ustalane tak, aby w należyty sposób uwzględniały specyfikę sprawy, włączając szczególne cechy każdego prawa własności intelektualnej, i w stosownym przypadku umyślny lub nieumyślny charakter naruszenia”.
Artykuł 2 tej dyrektywy, zatytułowany „Zakres”, stanowi w ust. 1:
„Bez uszczerbku dla środków przewidzianych lub środków, które mogą być przewidziane w prawie wspólnotowym lub krajowym w zakresie, w jakim te środki mogą dawać właścicielom praw większe korzyści, przewidziane niniejszą dyrektywą [środki], procedury i środki naprawcze stosuje się, zgodnie z art. 3, do wszelkich naruszeń praw własności intelektualnej określonych w prawie wspólnotowym i/lub prawie wewnętrznym zainteresowanego państwa członkowskiego”.
Artykuł 3 owej dyrektywy, zatytułowany „Obowiązki ogólne”, stanowi w ust. 2:
„Powyższe środki, procedury i środki naprawcze są również skuteczne, proporcjonalne i odstraszające i stosowane w taki sposób, aby zapobiec tworzeniu ograniczeń handlu prowadzonego zgodnie z prawem i zapewnić zabezpieczenia przed ich nadużywaniem”.
Artykuł 10 cytowanej dyrektywy, zatytułowany „Środki naprawcze”, stanowi:
„1.   Państwa członkowskie zapewniają, bez uszczerbku dla wszelkich odszkodowań należnych właścicielowi praw z tytułu naruszenia i bez żadnego rodzaju rekompensaty, że właściwe organy sądowe mogą na żądanie wnioskodawcy zarządzać podejmowanie właściwych środków w odniesieniu do towarów, co do których stwierdzono naruszanie prawa własności intelektualnej, a we właściwych przypadkach również w odniesieniu do materiałów i narzędzi użytych do tworzenia lub wytwarzania tych towarów. Środki takie obejmują:
a)
wycofanie z handlu;
b)
definitywne usunięcie z handlu; lub
c)
zniszczenie.
2.   Organy sądowe zarządzają wykonanie tych środków na koszt naruszającego, chyba że przywołane zostały szczególne przyczyny, aby tego nie robić.
3.   Rozpatrując żądanie zastosowania środków naprawczych, należy brać pod uwagę zachowanie proporcjonalności między powagą naruszenia a zarządzonymi środkami naprawczymi, a także interesy stron trzecich”.
Rozporządzenie (WE) nr 207/2009
Rozporządzenie Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (
Dz.U. 2009, L 78, s. 1
), zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2424 z dnia 16 grudnia 2015 r. (
Dz.U. 2015, L 341, s. 21
) (zwane dalej „rozporządzeniem nr 207/2009”), zostało uchylone i zastąpione ze skutkiem od dnia 1 października 2017 r. rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1001 z dnia14 czerwca 2017 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (
Dz.U. 2017, L 154, s. 1
). Jednakże ze względu na datę wystąpienia okoliczności faktycznych sporu w postępowaniu głównym rozporządzenie nr 207/2009 ma nadal zastosowanie do tego sporu.
Artykuł 9 rozporządzenia nr 207/2009, zatytułowany „Prawa wynikające z unijnego znaku towarowego”, przewidywał:
„1.   Rejestracja unijnego znaku towarowego skutkuje przyznaniem właścicielowi praw wyłącznych do tego znaku.
2.   Bez uszczerbku dla praw właściciela nabytych przed datą zgłoszenia lub datą pierwszeństwa unijnego znaku towarowego właściciel tego unijnego znaku towarowego jest uprawniony do uniemożliwienia wszelkim osobom trzecim, które nie posiadają jego zgody, używania w obrocie handlowym, w odniesieniu do towarów lub usług, oznaczenia, w przypadku gdy:
a)
oznaczenie jest identyczne z unijnym znakiem towarowym i jest używane w odniesieniu do towarów lub usług, które są identyczne z tymi, dla których unijny znak towarowy został zarejestrowany;
[…]
3.   Na podstawie ust. 2 mogą być zakazane w szczególności następujące działania:
a)
umieszczanie oznaczenia na towarach lub ich opakowaniach;
b)
oferowanie towarów, wprowadzanie ich do obrotu lub ich magazynowanie w tym celu pod takim oznaczeniem lub oferowanie i świadczenie usług pod tym oznaczeniem;
c)
przywóz lub wywóz towarów pod takim oznaczeniem;
[…]
4.   Bez uszczerbku dla praw właścicieli nabytych przed datą zgłoszenia lub datą pierwszeństwa unijnego znaku towarowego właścicielowi tego unijnego znaku towarowego przysługuje również prawo uniemożliwienia wszystkim osobom trzecim wprowadzania towarów – w ramach obrotu handlowego – na terytorium Unii, bez dopuszczania ich tam do swobodnego obrotu, w przypadku gdy towary te, w tym opakowania, pochodzą z państw trzecich i opatrzone są – bez zezwolenia – znakiem towarowym, który jest identyczny z unijnym znakiem towarowym zarejestrowanym w odniesieniu do takich towarów lub którego nie można odróżnić – pod względem jego istotnych cech – od tego znaku towarowego.
Uprawnienie właściciela unijnego znaku towarowego przyznane na mocy akapitu pierwszego wygasa, w przypadku gdy zgłaszający lub posiadacz towarów, w toku postępowania służącego ustaleniu, czy prawo do zarejestrowanego unijnego znaku towarowego zostało naruszone, wszczętego zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 608/2013 [z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 1383/2003 (
Dz.U. 2013, L 181, s. 15
)], udowodnią, że właścicielowi unijnego znaku towarowego nie przysługuje prawo zakazania wprowadzania towarów do obrotu w państwie końcowego przeznaczenia”.
Artykuł 102 tego rozporządzenia, zatytułowany „Sankcje”, przewidywał:
„1.   W przypadku gdy sąd [właściwy] w sprawach unijnych znaków towarowych uznaje, że pozwany naruszył lub że z jego strony istnieje groźba naruszenia unijnego znaku towarowego, wydaje, chyba że istnieją szczególne powody zaniechania tego, decyzję zakazującą pozwanemu działań stanowiących naruszenie lub stwarzających groźbę naruszenia unijnego znaku towarowego. Stosuje również takie środki, zgodnie z przepisami swojego ustawodawstwa krajowego, których celem jest zapewnienie przestrzegania zakazu.
2.   Sąd [właściwy] w sprawach unijnych znaków towarowych może również stosować środki lub zarządzenia dostępne na podstawie prawa mającego zastosowanie, jakie uzna za właściwe w okolicznościach danej sprawy”.
Prawo polskie
Artykuł 286 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity, Dz.U. z 2020 r., poz. 286), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „p.w.p.”), stanowi:
„Sąd, rozstrzygając o naruszeniu prawa, może orzec, na wniosek uprawnionego, o będących własnością naruszającego bezprawnie wytworzonych lub oznaczonych wytworach oraz środkach i materiałach, które zostały użyte do ich wytworzenia lub oznaczenia. W szczególności sąd może orzec o ich wycofaniu z obrotu, przyznaniu uprawnionemu na poczet zasądzonej na jego rzecz sumy pieniężnej albo zniszczeniu. Orzekając, sąd uwzględnia wagę naruszenia oraz interesy osób trzecich”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
Procter & Gamble jest producentem wyrobów perfumeryjnych. Na podstawie licencji udzielonej przez HUGO BOSS Trade Mark Management GmbH & Co. KG (zwaną dalej „HUGO BOSS TMM”) spółka ta była jedynym podmiotem uprawnionym do używania słownego unijnego znaku towarowego HUGO BOSS (zwanego dalej „znakiem towarowym HUGO BOSS”) oraz do wnoszenia i popierania we własnym imieniu wniosków i powództw związanych z naruszeniem praw do tego znaku. Powyższy znak został zarejestrowany dla następujących towarów z klasy 3 w rozumieniu Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami:
„rozpylacze do perfum; wyroby perfumeryjne, dezodoranty do ciała; mydła; artykuły do pielęgnacji ciała i urody”.
Aby klienci mogli testować towary opatrzone znakiem towarowym HUGO BOSS, HUGO BOSS TMM udostępnia nieodpłatnie sprzedawcom i autoryzowanym dystrybutorom próbki towarów lub „testery”, które służą wyłącznie prezentacji i promocji kosmetyków, we flakonach tożsamych z tymi wykorzystywanymi do ich sprzedaży pod znakiem towarowym HUGO BOSS. Ich opakowania zewnętrzne mają jednolity jasny kolor z widoczną informacją o tym, że próbki te nie są przeznaczone do sprzedaży, na przykład poprzez zamieszczenie jednej z następujących wzmianek: „not for sale” (nieprzeznaczone do sprzedaży), „demonstration” (próbka) lub „tester”. Próbki te nie są wprowadzane do obrotu w Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) ani przez HUGO BOSS TMM, ani za zgodą tej spółki.
Perfumesco.pl prowadzi od stycznia 2012 r. działalność gospodarczą w zakresie hurtowej sprzedaży wyrobów perfumeryjnych przez sklep na stronie internetowej. Spółka ta regularnie wysyła cenniki do osób prowadzących sprzedaż internetową kosmetyków, oferując do sprzedaży między innymi próbki wyrobów perfumeryjnych opatrzone znakiem towarowym HUGO BOSS ze wzmianką „
Tester
”, przy czym wskazuje, że próbki te nie różnią się zapachem od zwykłego produktu. Sąd odsyłający wyjaśnia, że Perfumesco.pl nie usuwa ani nie zakleja kodów kreskowych widniejących na opakowaniach zewnętrznych towarów opatrzonych tym znakiem towarowym, a także – ufając kontrahentom co do legalności źródła produktów, które nabywa – nie weryfikuje pochodzenia tych towarów i nie kontroluje, czy kody kreskowe zostały z nich usunięte.
W dniu 28 lipca 2016 r., w wykonaniu postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, komornik sądowy dokonał w Polsce zajęcia perfum, wód toaletowych i perfumowanych w opakowaniach opatrzonych znakiem towarowym HUGO BOSS, a mianowicie nieprzeznaczonych do sprzedaży testerów, towarów oznaczonych kodami wskazującymi, według oświadczenia Procter & Gamble, na ich przeznaczenie przez wytwórcę do wprowadzenia do obrotu poza terytorium EOG oraz towarów, z których opakowań usunięto kody kreskowe lub je zasłonięto.
Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2017 r. Sąd Okręgowy w Warszawie (Polska), do którego wystąpił Procter & Gamble, zobowiązał Perfumesco.pl między innymi do zniszczenia perfum, wód toaletowych i perfumowanych w opakowaniach opatrzonych znakiem towarowym HUGO BOSS, w szczególności testerów, które nie zostały wprowadzone do obrotu w EOG przez HUGO BOSS TMM lub za zgodą tej spółki.
Wyrokiem z dnia 20 września 2018 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie (Polska) oddalił apelację wniesioną przez Perfumesco.pl. Sąd ten wskazał w szczególności, że zgodnie z art. 102 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009 sąd właściwy w sprawach unijnych znaków towarowych może stosować środki dostępne na podstawie prawa mającego zastosowanie, jakie uzna za właściwe w okolicznościach danej sprawy, i że przepis ten pozwala na stosowanie art. 286 p.w.p. Uważa on, że Sąd Okręgowy w Warszawie prawidłowo zastosował ten ostatni przepis.
Przede wszystkim Sąd Apelacyjny stwierdził, że zgodnie z brzmieniem art. 286 p.w.p. przepis ten ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy doszło do bezprawnego wytworzenia lub oznaczenia wytworów, która to sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej przez niego sprawie. Procter & Gamble nie kwestionował bowiem, że zabezpieczone perfumy są produktami oryginalnymi, a twierdził jedynie, że HUGO BOSS TMM nie wyraził zgody na ich wprowadzenie do obrotu w EOG, przy czym Perfumesco.pl istnienia takiej zgody nie udowodniło.
Następnie sąd ten stanął na stanowisku, że wykładni art. 286 p.w.p. należy dokonywać zgodnie z art. 10 ust. 1 dyrektywy 2004/48, którego transpozycję do polskiego porządku prawnego ten przepis stanowi, i uznać, że każdy towar naruszający prawa własności przemysłowej jest bezprawnie wytworzony w rozumieniu art. 286 p.w.p.
Wreszcie, wskazał on, że zabezpieczone perfumy posiadają naklejki maskujące, które nie pozwalają na ustalenie regionu geograficznego, dla którego zostały przeznaczone, oraz że kody maskujące zostały naklejone w miejscu usuniętego kodu zabezpieczającego. Uściślił on, że nawet jeżeli brak jest dowodu wskazującego na to, iż usunięcie kodów zabezpieczających zostało dokonane przez Perfumesco.pl, to jako profesjonalista w obrocie perfumami musiało ono zdawać sobie sprawę, że towary te były wprowadzane do obrotu mimo ich wątpliwego pochodzenia. Sąd Apelacyjny zauważył również, że Perfumesco.pl wprowadzało do sprzedaży testery, co do których musiało mieć pełną świadomość braku zgody HUGO BOSS TMM na ich wprowadzenie do obrotu w EOG.
Perfumesco.pl. wniosło skargę kasacyjną do sądu odsyłającego, Sądu Najwyższego (Polska), powołując się w szczególności na naruszenie art. 286 p.w.p. W tym względzie twierdzi ono, że Procter & Gamble podnosi brak zgody właściciela znaku towarowego HUGO BOSS na wprowadzenie zabezpieczonych towarów do obrotu na terytorium EOG, jednak nie podważa przy tym, że są to produkty oryginalne.
Sąd odsyłający zauważa, że sądy meriti rozpoznające sprawę w postępowaniu głównym skupiły się na brzmieniu art. 10 ust. 1 dyrektywy 2004/48 i przyjęły zgodną z prawem Unii wykładnię art. 286 p.w.p. Sąd ten stwierdza, że zdaniem owych sądów wspomniany art. 10 ust. 1 dyrektywy 2004/48 dotyczy towarów, co do których ustalono, że naruszają one prawo własności intelektualnej, i że w związku z tym można zarządzić zniszczenie towarów również wówczas, gdy towary te nie zostały „bezprawnie wytworzone lub oznaczone”, czego wymaga z kolei prawo krajowe.
Sąd odsyłający wskazuje, że z jednej strony szereg argumentów, przyjmowanych również w doktrynie, przemawia za literalną wykładnią art. 286 p.w.p. W szczególności należy do nich fakt, że nowelizacja tego artykułu, która miała miejsce w 2007 r., stanowiła wynik transpozycji dyrektywy 2004/48. Z drugiej strony, zważywszy na obowiązek dokonywania wykładni prawa krajowego w sposób zgodny z prawem Unii, wykładnia owego art. 286 p.w.p. powinna opierać się na wykładni art. 10 ust. 1 tej dyrektywy.
W tych okolicznościach Sąd Najwyższy postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 10 dyrektywy [2004/48] należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on przyjęciu wykładni przepisu krajowego, zgodnie z którą środek ochronny w postaci zniszczenia towarów odnosi się wyłącznie do towarów bezprawnie wytworzonych lub bezprawnie oznaczonych, a nie może być stosowany w odniesieniu do towarów bezprawnie wprowadzonych do obrotu na terytorium [EOG], co do których nie można stwierdzić, aby zostały bezprawnie wytworzone lub bezprawnie oznaczone?”.
W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
W swoich uwagach Rzecznik Praw Obywatelskich (Polska) i Komisja poruszają kwestię, czy sąd odsyłający, czyli Sąd Najwyższy orzekający w składzie trzech sędziów izby cywilnej, jest – z uwagi na proces powołania sędziów zasiadających w tym składzie sędziowskim – „sądem” w rozumieniu art. 267 TFUE.
Z jednej strony Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest niedopuszczalny, ponieważ został złożony przez organ, który nie jest ustanowiony na mocy ustawy i który nie jest ani niezawisły, ani bezstronny.
Z drugiej strony Komisja, choć nie podnosi wyraźnie, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest niedopuszczalny, zauważa, że akt powołania do Sądu Najwyższego każdego z trzech sędziów orzekających w ramach składu sądu odsyłającego został przyjęty przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej po przeprowadzeniu procedury w okolicznościach identycznych z tymi, które doprowadziły między innymi do powołania sędziego, który wystąpił do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 29 marca 2022 r., Getin Noble Bank (
C‑132/20
,
EU:C:2022:235
).
W tym względzie należy przypomnieć na wstępie, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przy ustalaniu, czy dany organ występujący z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym ma charakter „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE, co stanowi wyłącznie kwestię prawa Unii, a w rezultacie przy dokonywaniu oceny, czy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny, Trybunał bierze pod uwagę całokształt okoliczności, takich jak ustanowienie organu na podstawie ustawy, jego stały charakter, obligatoryjny charakter jego jurysdykcji, kontradyktoryjność postępowania, stosowanie przez organ przepisów prawa oraz jego niezawisłość (zob. podobnie wyroki: z dnia 9 lipca 2020 r., Land Hessen,
C‑272/19
,
EU:C:2020:535
, pkt
; z dnia 29 marca 2022 r., Getin Noble Bank,
C‑132/20
,
EU:C:2022:235
, pkt
).
Niezawisłość sędziów państw członkowskich ma fundamentalne znaczenie dla porządku prawnego Unii z różnych względów. W szczególności niezawisłość ta ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania systemu współpracy sądowej pod postacią mechanizmu odesłania prejudycjalnego przewidzianego w art. 267 TFUE, jako że mechanizm ten może zostać uruchomiony wyłącznie przez organ, którego zadaniem jest stosowanie prawa Unii, spełniający w szczególności rzeczone kryterium niezawisłości (zob. podobnie wyrok z dnia 9 lipca 2020 r., Land Hessen,
C‑272/19
,
EU:C:2020:535
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Niezbędne na podstawie prawa Unii gwarancje niezawisłości i bezstronności wymagają istnienia zasad, w szczególności co do składu organu, powoływania jego członków, okresu trwania ich kadencji oraz powodów ich wyłączania lub odwołania, pozwalających wykluczyć w przekonaniu jednostek wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niezależności tego organu od czynników zewnętrznych oraz jego neutralności względem ścierających się przed nimi interesów (zob. wyroki: z dnia 9 lipca 2020 r., Land Hessen,
C‑272/19
,
EU:C:2020:535
, pkt
; a także z dnia 16 listopada 2021 r., Prokuratura Rejonowa w Mińsku Mazowieckim i in., od
C‑748/19 do C‑754/19
,
EU:C:2021:931
, pkt
,
).
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że Sąd Najwyższy jako taki należy do struktury polskiego sądownictwa powszechnego.
Otóż w zakresie, w jakim wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony przez sąd krajowy, należy domniemywać, że spełnia on wymogi przypomniane w pkt 28 niniejszego wyroku niezależnie od tego, w jakim konkretnie składzie sędziowskim orzeka (zob. podobnie wyrok z dnia 29 marca 2022 r., Getin Noble Bank,
C‑132/20
,
EU:C:2022:235
, pkt
).
Powyższe domniemanie przyjmuje się wyłącznie na potrzeby oceny dopuszczalności wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym kierowanych na podstawie art. 267 TFUE. Z powyższego nie można zatem wywodzić, że warunki powołania sędziów wchodzących w skład sądu odsyłającego zawsze będą pozwalały na przyjęcie, że spełnione są gwarancje dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zob. podobnie wyrok z dnia 29 marca 2022 r., Getin Noble Bank,
C‑132/20
,
EU:C:2022:235
, pkt
).
Ponadto owo domniemanie może zostać obalone, jeżeli prawomocne orzeczenie sądowe wydane przez sąd krajowy lub międzynarodowy prowadziłoby do uznania, że sędziowie orzekający w ramach składu sądu odsyłającego nie są niezawiśli i bezstronni, a sąd nie został ustanowiony uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywanego w świetle art. 47 akapit drugi karty praw podstawowych. Podobnie byłoby, gdyby – poza osobistą sytuacją sędziego lub sędziów, którzy formalnie występują z wnioskiem na podstawie art. 267 TFUE – istniały inne czynniki, które miałyby mieć wpływ na funkcjonowanie sądu odsyłającego, w którym sędziowie ci zasiadają, i przyczyniać się w ten sposób do naruszenia niezawisłości i bezstronności tego sądu (zob. podobnie wyrok z dnia 29 marca 2022 r., Getin Noble Bank,
C‑132/20
,
EU:C:2022:235
, pkt
,
).
W niniejszej sprawie nie przedstawiono żadnego konkretnego i precyzyjnego dowodu pozwalającego na obalenie, na warunkach przypomnianych w poprzednim punkcie niniejszego wyroku, domniemania, zgodnie z którym niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym pochodzi od podmiotu spełniającego wymogi przypomniane w pkt 28 niniejszego wyroku.
W konsekwencji wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 10 ust. 1 dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie takiej wykładni przepisu krajowego, zgodnie z którą środek ochronny polegający na zniszczeniu towarów nie może być stosowany do towarów, które zostały wytworzone i na których umieszczono unijny znak towarowy za zgodą właściciela tego znaku, lecz które zostały wprowadzone do obrotu w EOG bez jego zgody.
Należy zatem dokonać wykładni pojęcia „naruszania prawa własności intelektualnej” zawartego w art. 10 ust. 1 dyrektywy 2004/48.
W tym względzie przypomnienia wymaga, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględnić nie tylko jego brzmienie, lecz także kontekst, w jaki się on wpisuje, oraz cele aktu, którego przepis ten jest częścią. Geneza przepisu prawa Unii również może dostarczyć informacji istotnych dla jego wykładni (wyrok z dnia 10 czerwca 2021 r., KRONE – Verlag,
C‑65/20
,
EU:C:2021:471
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Zgodnie ze swoim brzmieniem art. 10 ust. 1 dyrektywy 2002/48 stanowi, że państwa członkowskie mają obowiązek zapewnić, by „właściwe organy sądowe [mogły] na żądanie wnioskodawcy zarządzać podejmowanie właściwych środków w odniesieniu do towarów, co do których stwierdzono naruszanie prawa własności intelektualnej”. Wśród wspomnianych środków widnieje środek przewidziany w art. 10 ust. 1 lit. c), a mianowicie zniszczenie towarów.
Z brzmienia art. 10 ust. 1 dyrektywy 2004/48 wynika zatem, że przepis ten nie ogranicza stosowania przewidzianych w nim środków naprawczych do określonych rodzajów naruszeń prawa własności intelektualnej. Ponadto zgodnie z art. 10 ust. 3 dyrektywy 2002/48 odczytywanym w świetle motywu 17 tego aktu przy rozpatrywaniu żądania zastosowania środków naprawczych właściwe organy sądowe są zobowiązane brać pod uwagę zachowanie proporcjonalności między powagą naruszenia a zarządzonymi środkami naprawczymi, a także interesy stron trzecich. Do tych organów należy zatem podjęcie decyzji o środku, jaki należy przyjąć w każdym konkretnym przypadku.
Taką wykładnię art. 10 dyrektywy 2004/48 potwierdza zarówno kontekst, w jaki wpisuje się ten artykuł, jak i cele omawianej dyrektywy.
Z jednej strony bowiem, jeśli chodzi o kontekst, w jaki wpisuje się art. 10 dyrektywy 2004/48, z motywów 4 i 5 tego aktu wynika, że wszystkie państwa członkowskie oraz Unia jako taka, w zakresie spraw zgodnych ze swoimi kompetencjami, są na poziomie międzynarodowym związane porozumieniem TRIPS, które zawiera w szczególności postanowienia dotyczące środków egzekwowania praw własności intelektualnej, stanowiące wspólne normy stosowane na poziomie międzynarodowym i wprowadzone we wszystkich państwach członkowskich.
Wspomniany art. 10 stanowi transpozycję do porządku prawnego Unii art. 46 porozumienia TRIPS, zgodnie z którym organy sądowe będą miały prawo „nakazania, aby towary, które uznają za stanowiące naruszenie, zostały usunięte, bez jakiegokolwiek odszkodowania, z obrotu handlowego […]”. Tym samym treść art. 46 nie ogranicza zakresu stosowania tego przepisu do określonej kategorii naruszeń praw własności intelektualnej. Przeciwnie, ze względu na jego bardzo ogólne sformułowanie dotyczy on wszystkich towarów, co do których stwierdzono, że w jakikolwiek sposób naruszają prawo własności intelektualnej. Okoliczność, że wspomniany art. 46 zdanie ostatnie przewiduje szczególne obowiązki w odniesieniu do „towarów oznaczonych podrobionym znakiem towarowym”, potwierdza tę analizę.
Z drugiej strony, co się tyczy celu, któremu służy dyrektywa 2004/48, Trybunał orzekł, że polega on na zapewnieniu przez państwa członkowskie skutecznej ochrony własności intelektualnej (zob. podobnie wyroki: z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in.,
C‑324/09
,
EU:C:2011:474
, pkt
; a także z dnia 18 grudnia 2019 r., IT Development,
C‑666/18
,
EU:C:2019:1099
, pkt
) i jak wynika z motywu 3 tej dyrektywy, ma ona na celu skuteczne stosowanie w Unii prawa materialnego w zakresie własności intelektualnej.
W tym względzie Trybunał orzekł już w przeszłości, że przepisy wspomnianej dyrektywy nie regulują wszystkich aspektów związanych z prawami własności intelektualnej, lecz odnoszą się jedynie do tych aspektów, które są nierozłącznie związane, po pierwsze, z ochroną praw własności intelektualnej, a po drugie, z naruszeniem tych praw, ponieważ ustanawiają skuteczne środki prawne służące zapobieganiu naruszeniom, ich zaprzestaniu lub zadośćuczynieniu za każde naruszenie istniejącego prawa własności intelektualnej (wyrok z dnia 10 kwietnia 2014 r., ACI Adam i in.,
C‑435/12
,
EU:C:2014:254
, pkt
).
Artykuł 3 ust. 2 dyrektywy 2004/48 stanowi między innymi, że środki, procedury i środki naprawcze przewidziane przez państwa członkowskie powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Chociaż motyw 10 tej dyrektywy ukazuje w tym kontekście cel polegający na zapewnieniu wysokiego, równoważnego i „jednakowego” poziomu ochrony własności intelektualnej na rynku wewnętrznym, to jednak omawianą dyrektywę stosuje się, jak wynika z jej art. 2 ust. 1, bez uszczerbku dla środków przewidzianych lub środków, które mogą być przewidziane między innymi w prawie krajowym w zakresie, w jakim środki te mogą dawać uprawnionym większe korzyści. W tym względzie z motywu 7 owej dyrektywy wynika jednoznacznie, że użyte pojęcie „środka” ma charakter ogólny i obejmuje środki prowadzące do zaprzestania naruszeń praw własności intelektualnej (zob. analogicznie wyrok z dnia 25 stycznia 2017 r., Stowarzyszenie Oławska Telewizja Kablowa,
C‑367/15
,
EU:C:2017:36
, pkt
).
W konsekwencji, i jak już orzekł Trybunał, dyrektywa 2004/48 wprowadza minimalne standardy dotyczące poszanowania praw własności intelektualnej i nie zakazuje państwom członkowskim ustanowienia środków stanowiących dalej idącą ochronę (wyrok z dnia 9 czerwca 2016 r., Hansson,
C‑481/14
,
EU:C:2016:419
, pkt
,
). Natomiast państwa członkowskie nie mogą ustanawiać środków przewidujących ochronę o węższym zakresie, na przykład poprzez ograniczenie stosowania środków przewidzianych w tej dyrektywie do niektórych rodzajów naruszeń praw własności intelektualnej. Z art. 2 ust. 1 owej dyrektywy wynika bowiem, że stosuje się ją „do wszelkich naruszeń praw własności intelektualnej określonych w prawie wspólnotowym i/lub prawie wewnętrznym zainteresowanego państwa członkowskiego”.
Z powyższego wynika, że art. 10 dyrektywy 2004/48 dotyczy wszystkich towarów, co do których stwierdzono, że w jakikolwiek sposób naruszają prawa własności intelektualnej, bez wykluczenia a priori w przypadku niektórych z tych naruszeń zastosowania środka naprawczego w postaci zniszczenia, przewidzianego w art. 10 ust. 1 lit. c) tej dyrektywy.
Ponadto, jak wynika z postanowienia odsyłającego, rozpatrywane w postępowaniu głównym prawo własności intelektualnej odnosi się do praw wynikających z unijnego znaku towarowego.
Chociaż dyrektywa 20024/48 nie zawiera żadnej definicji praw własności intelektualnej objętych jej zakresem stosowania, w oświadczeniu Komisji dotyczącym art. 2 dyrektywy 2004/48 (
Dz.U. 2005, L 94, s. 37
) doprecyzowano, że według tej instytucji prawa ze znaku towarowego do takich należą. Z wyroku z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in. (
C‑324/09
,
EU:C:2011:474
), wynika również, że unijny znak towarowy mieści się w pojęciu „własności intelektualnej” w rozumieniu dyrektywy 2004/48.
Prawa wynikające dla właściciela z unijnego znaku towarowego zostały wymienione w art. 9 rozporządzenia nr 207/2009.
W szczególności zgodnie z art. 9 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 właściciel może zakazać umieszczania tego znaku towarowego na towarach lub ich opakowaniach, a art. 9 ust. 3 lit. b) i c) tego rozporządzenia pozwala mu w istocie na zakazanie sprzedaży towarów pod wspomnianym znakiem.
W konsekwencji, ponieważ z powodów przedstawionych w pkt 41 niniejszego wyroku do właściwych krajowych organów sądowych należy określenie w każdym konkretnym przypadku środka, który spośród środków przewidzianych w art. 10 ust. 1 dyrektywy 2004/48 może zostać nałożony w wyniku naruszenia prawa własności intelektualnej, nie można uznać, że środek naprawczy polegający na zniszczeniu towarów, o którym mowa w art. 10 ust. 1 lit. c) tej dyrektywy, ma zastosowanie wyłącznie w przypadku naruszenia prawa przyznanego przez art. 9 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 207/2009, natomiast nie można go stosować w przypadku naruszenia praw przyznanych przez art. 9 ust. 3 lit. b) lub c) tego rozporządzenia.
W świetle całości powyższego wywodu odpowiedź na zadane pytanie winna brzmieć: art. 10 ust. 1 dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie takiej wykładni przepisu krajowego, zgodnie z którą środek ochronny polegający na zniszczeniu towarów nie może być stosowany do towarów, które zostały wytworzone i na których umieszczono unijny znak towarowy za zgodą właściciela tego znaku, lecz które zostały wprowadzone do obrotu w EOG bez jego zgody.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (dziewiąta izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 10 ust. 1 dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej

należy interpretować w ten sposób, że:

stoi on na przeszkodzie takiej wykładni przepisu krajowego, zgodnie z którą środek ochronny polegający na zniszczeniu towarów nie może być stosowany do towarów, które zostały wytworzone i na których umieszczono unijny znak towarowy za zgodą właściciela tego znaku, lecz które zostały wprowadzone do obrotu w Europejskim Obszarze Gospodarczym bez jego zgody.

Bonichot
Rodin
Spineanu-Matei
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 13 października 2022 r.
Sekretarz
A. Calot Escobar
Pełniący obowiązki prezesa izby
J.-C. Bonichot
(
*1
)	Język postępowania: polski.