CELEX: 62019CJ0883
Appell
Kompetizzjoni
Akkordji
Settur tal-derivattivi tar-rata tal-imgħax f’Euro
Deċiżjoni li tikkonstata ksur tal-Artikolu 101 TFUE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE
Manipulazzjoni tar-rati ta’ riferiment interbankarji tal-Euribor
Skambju ta’ informazzjoni kunfidenzjali
Restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan
Klassifikazzjoni
Teħid inkunsiderazzjoni tal-effetti favur il-kompetizzjoni
Ksur uniku u kontinwu
‘Proċedura ibrida’ li wasslet suċċessivament għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ riżolviment u ta’ deċiżjoni fi tmiem proċedura ordinarja
Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea
Artikolu 41
Dritt għal amministrazzjoni tajba
Artikolu 48
Preżunzjoni ta’ innoċenza

Permezz tal-appell tagħhom, HSBC Holdings plc, HSBC Bank plc u HSBC Continental Europe, li qabel kienet HSBC France (iktar ’il quddiem, flimkien, il-“kumpanniji HSBC”), jitolbu l-annullament parzjali tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tal‑24 ta’ Settembru 2019, HSBC Holdings
et
vs Il‑Kummissjoni (T‑105/17, iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”, EU:T:2019:675), li permezz tagħha din annullat l-Artikolu 2(b) tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C (2016) 8530 final tas‑7 ta’ Diċembru 2016 li tirrigwarda proċediment skont l-Artikolu 101 [TFUE] u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE (Każ AT.39914 — Derivattivi tar-Rati tal-Imgħax f’Euro), (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kontenzjuża”), u ċaħdet il-kumplament tar-rikors tagħhom.

Il
‑
fatti li wasslu għall
‑
kawża
Il-fatti li wasslu għall-kawża ġew esposti mill-Qorti Ġenerali fil-punti 1 sa 29 tas-sentenza appellata. Għall-finijiet ta’ din il-proċedura, dawn jistgħu jinġabru fil-qosor kif ġej.
Permezz tad-deċiżjoni kontenzjuża, il-Kummissjoni Ewropea kkonstatat li l-kumpanniji HSBC kienu kisru l-Artikolu 101 TFUE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea, tat‑2 ta’ Mejju 1992 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 52, p. 3, iktar ’il quddiem il-“Ftehim ŻEE”) billi mit‑12 ta’ Frar sas‑27 ta’ Marzu 2007 pparteċipaw fi ksur uniku u kontinwu li kellu bħala skop it-tibdil tal-kors normali tal-iffissar tal-prezzijiet fis-suq tad-derivattivi tar-rata tal-imgħax f’Euro (Euro Interest Rate Derivative (EIRD)) relatati mal-“Euro Interbank Offered Rate” (Euribor) u/jew mal-“Euro Over-Night Index Average” (EONIA) u imponiet fuqhom
in solidum
multa fl-ammont ta’ EUR 33 606 000.
Il-grupp HSBC (iktar ’il quddiem “HSBC”) huwa grupp bankarju li waħda mill-attivitajiet tiegħu hija bank ta’ investiment, ta’ finanzjament u tas-swieq. HSBC Holdings, il-kumpannija li teżerċita kontroll ta’ HSBC, hija l-kumpannija omm ta’ HSBC France, li saret HSBC Continental Europe, u din tal-aħħar hija l-kumpannija omm ta’ HSBC Bank. HSBC France u HSBC Bank kienu responsabbli min-negozjati tal-EIRD. HSBC France kienet responsabbli għas-sottomissjonijiet tar-rati lill-bord tal-Euribor.
Fl‑14 ta’ Ġunju 2011, il-grupp bankarju Barclays, li jgħaqqad lil Barclays plc, Barclays Bank plc, Barclays Directors Ltd, Barclays Group Holding Ltd, Barclays Capital Services Ltd u Barclays Services Jersey Ltd (iktar ’il quddiem “Barclays”) ressaq quddiem il-Kummissjoni talba għall-għoti ta’ marker skont l-Avviż tal-Kummissjoni dwar l-Immunità minn multi u tnaqqis ta’ multi f’każijiet ta’ kartell (ĠU 2016, C 144, p. 23), u informaha bl-eżistenza ta’ kartell fis-settur EIRD u wera x-xewqa tiegħu li jikkoopera ma’ din l-istituzzjoni. Fl‑14 ta’ Ottubru 2011, Barclays ingħata immunità kundizzjonata.
Bejn it‑18 u l‑21 ta’ Ottubru 2011, il-Kummissjoni wettqet xi spezzjonijiet fil-bini ta’ ċertu numru ta’ stabbilimenti finanzjarji f’Londra (ir-Renju Unit) u f’Pariġi (Franza), fosthom f’dawk tal-kumpanniji HSBC.
Fil‑5 ta’ Marzu u d‑29 ta’ Ottubru 2013, b’applikazzjoni tal-Artikolu 11(6) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 tas‑16 ta’ Diċembru 2002 fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 u 82 [KE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205), il-Kummissjoni bdiet proċedura ta’ ksur fil-konfront tal-kumpanniji HSB, ta’ Barclays, ta’ Crédit agricole SA u ta’ Crédit agricole Corporate and Investment Bank (iktar ’il quddiem, meħuda flimkien, il-“kumpanniji tal-Crédit agricole”), ta’ Deutsche Bank AG, ta’ Deutsche Bank Services (Jersey) Ltd u ta’ DB Group Services (UK) Ltd (iktar ’il quddiem, meħuda flimkien, “Deutsche Bank”), ta’ JP Morgan Chase & Co., ta’ JP Morgan Chase Bank National Association u ta’ JP Morgan Services LLP (iktar ’il quddiem, meħuda flimkien, il-“kumpanniji JP Morgan Chase”), ta’ Royal Bank of Scotland plc u ta’ the Royal Bank of Scotland Group plc (iktar ’il quddiem, meħuda flimkien, “RBS”) u tas-Société générale.
Barclays, Deutsche Bank, is-Société générale u RBS xtaqu jipparteċipaw fi proċedura għar-riżolviment b’applikazzjoni tal-Artikolu 10a tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 773/2004 tas‑7 ta’ April 2004 dwar it-tmexxija ta’ proċeduri mill-Kummissjoni skond l-Artikol[i 101] u [102 TFUE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 3, p. 81). Il-kumpanniji HSBC, il-kumpanniji tal-Crédit agricole u l-kumpanniji JP Morgan Chase ddeċidew li ma jipparteċipawx f’din il-proċedura għar-riżolviment.
Fl‑4 ta’ Diċembru 2013, il-Kummissjoni adottat fir-rigward ta’ Barclays, ta’ Deutsche Bank, tas-Société générale u ta’ RBS id-Deċiżjoni C (2013) 8512 final, li tirrigwarda proċediment skont l-Artikolu 101 [TFUE] u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE (il-Każ AT.39914 — Derivattivi tar-Rati tal-Imgħax f’Euro (EIRD) (Riżolviment) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni ta’ riżolviment), li permezz tagħha hija kkonkludied li dawn l-impriżi kienu kisru l-Artikolu 101 TFUE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE billi pparteċipaw fi ksur uniku u kontinwu li kellu l-iskop li jbiddel il-kors normali tal-iffissar tal-prezzijiet fis-suq tal-EIRD.

Il
‑
p
roċedura
a
mministrattiva
Fid‑19 ta’ Marzu 2014, il-Kummissjoni bagħtet dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet lill-kumpanniji HSBC, lill-kumpanniji tal-Crédit agricole u lill-kumpanniji JP Morgan Chase.
Il-kumpanniji HSBC setgħu jikkonsultaw fuq DVD il-partijiet aċċessibbli tal-fajl tal-Kummissjoni u r-rappreżentanti tagħhom ibbenefikaw minn aċċess addizzjonali għall-fajl fil-bini tal-Kummissjoni. Huma kellhom ukoll aċċess għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet indirizzata lill-partijiet li waslu għal riżolviment, għar-risposti ta’ dawn il-partijiet, kif ukoll għad-deċiżjoni ta’ riżolviment.
Fl‑14 ta’ Novembru 2014, il-kumpanniji HSBC ippreżentaw l-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom wara d-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u esprimew ruħhom fis-smigħ li nżamm bejn il‑15 u s‑17 ta’ Ġunju 2015.
Fis‑6 ta’ April 2016, il-Kummissjoni rrettifikat id-deċiżjoni ta’ riżolviment f’dak li jirrigwarda d-determinazzjoni tal-ammont tal-multa imposta fuq is-Société générale. Il-kumpanniji HSBC kellhom aċċess għal din id-deċiżjoni ta’ rettifika kif ukoll għall-korrispondenza relatata magħha u għad-data finanzjarja rrettifikata sottomessa mis-Société générale.

Id
‑
deċiżjoni kontenzjuża
Fis‑7 ta’ Diċembru 2016, il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni kontenzjuża. L-Artikolu 1(b) u l-Artikolu 2(b) ta’ din id-deċiżjoni huma fformulati kif ġej:

“Artikolu 1
L-impriżi li ġejjin kisru l-Aritkolu 101 [TFUE] u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE billi pparteċipaw, fil-perijodi indikati, fi ksur uniku u kontinwu li jikkonċerna derivattivi tar-rati tal-imgħax f’Euro. Dan il-ksur, li kien jestendi għaż-[Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE)] kollha, kien jikkonsisti fi ftehimiet u/jew fi prattiki miftiehma li għandhom bħala għan id-distorsjoni tal-kors normali tal-komponenti tal-prezzijiet fis-settur tad-derivattivi tar-rati tal-imgħax f’Euro:
[…]
b)      [il-kumpanniji HSBC] mit‑12 ta’ Frar 2007 sas‑27 ta’ Marzu 2007 […]

Artikolu 2
Il-multi li ġejjin għandhom jiġu imposti għall-ksur imsemmi fl-Artikolu 1:
[…]
b)      [il-kumpanniji HSBC], responsabbli
in solidum
: EUR 33,606,000.”

Il
‑
prodotti inkwistjoni
Il-ksur inkwistjoni jirrigwarda l-EIRD, jiġifieri derivattivi tar-rati tal-imgħax f’Euro indiċjati fuq l-Euribor jew fuq l-EONIA.
L-Euribor hija serje ta’ rati ta’ imgħax ta’ referenza intiża li tirrifletti l-ispejjeż tas-self interbankarju użat frekwentement fis-swieq internazzjonali tal-kapital. Hija ddefinita bħala indiċi tar-rati li d-depożiti interbankarji għal żmien fiss f’euro huma offruti minn bank ewlieni lil bank ewlieni ieħor fi ħdan iż-żona tal-euro. L-Euribor hija kkalkolata permezz tal-prezzijiet offruti ta’ kuljum minn bord, kompost matul il-perijodu kkonċernat mid-deċiżjoni kontenzjuża minn 47 bank ewlieni – fosthom il-banek imsemmija fil-punt 7 tas-sentenza preżenti –u indirizzati lil Thomson Reuters bħala aġent tal-kalkolu tal-Federazzjoni Bankarja Ewropea (FBE) bejn l‑10.45 u l‑11.00 ta’ filgħodu. Il-banek jipprovdu kontribuzzjonijiet għall-15-il rata tal-interessi differenti tal-Euribor, li jvarjaw, skont iż-żmien tagħhom, bejn ġimgħa u 12-il xahar. L-EONIA tissodisfa funzjoni ekwivalenti għall-Euribor, iżda f’dak li jirrigwarda r-rati ta’ kuljum. Hija kkalkolata mill-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE) abbażi ta’ medja tar-rati għad-depożiti interbankarji mhux iggarantiti (“unsecured”) mill-istess bord ta’ banek bħal dak użat għall-iffissar tal-Euribor.
L-EIRD l-iktar frekwenti huma l-ftehimiet ta’ rati futuri (“forward rate agreements”), l-iswaps ta’ rati ta’ interessi (“interest rate swaps”), l-għażliet dwar rati ta’ interessi, u l-kuntratti għal żmien fiss (“futures”) ta’ rati ta’ interessi.

Aġir ilmentat kontra l
‑
kumpanniji HSBC
Fil-premessa 113 tad-deċiżjoni kontenzjuża, il-Kummissjoni ddeskriviet l-aġir ilmentat kontra l-banek imsemmija fil-punt 7 tas-sentenza preżenti bil-mod li ġej:
“Barclays, Deutsche Bank, [il-kumpanniji JP Morgan Chase], [is-]Société générale, [il-kumpanniji tal-Crédit agricole], [il-kumpanniji HSBC] u RBS ipparteċipaw f’arranġamenti fis-settur tal-EIRD li kkonsistew mill-prattiċi li ġejjin bejn il-partijiet differenti:
a)      Xi drabi, ċerti negozjanti li kienu impjegati minn partijiet differenti kkomunikaw u/jew irċevew preferenzi għal iffissar mhux mibdul, baxx jew għoli ta’ ċerti maturitajiet tal-EURIBOR. Dawn il-preferenzi ddependew fuq il-pożizzjonijiet ta’ negozjar/skoperturi tagħhom.
b)      Xi drabi, ċerti negozjanti ta’ partijiet differenti kkomunikaw u/jew irċevew mingħand xulxin informazzjoni dettaljata, mhux magħrufa/disponibbli pubblikament dwar il-pożizzjonijiet ta’ negozjar jew dwar l-intenzjonijiet għal sottomissjonijiet futuri tal-EURIBOR għal ċerti maturitajiet ta’ mill-anqas wieħed mill-banek rispettivi tagħhom.
c)      Xi drabi, ċerti negozjanti investigaw ukoll il-possibilitajiet li jallinjaw il-pożizzjonijiet ta’ negozjar EIRD tagħhom fuq il-bażi ta’ informazzjoni bħal din kif deskritt taħt (a) jew (b).
d)      Xi drabi, ċerti negozjanti esploraw ukoll possibiltajiet biex jallinjaw tal-anqas waħda mis-sottomissjonijiet futuri EURIBOR tal-banek tagħhom fuq il-bażi ta’ tali informazzjoni kif deskritt taħt (a) jew (b).
e)      Xi drabi, tal-anqas wieħed min-negozjanti involuti f’diskussjonijiet bħal dawn ikkuntattja lis-sottomettenti tar-rati EURIBOR tal-bank rispettiv, jew iddikjara li kien biħsiebu jagħmel dan, biex jitlobhom jissottomettu lill-aġent inkarigat, sabiex jeżegwixxi l-kalkoli tal-EBF f’ċerta direzzjoni jew f’livell speċifiku.
f)      Xi drabi, tal-anqas wieħed min-negozjanti involuti f’diskussjonijiet bħal dawn iddikjara li se jirrapporta lura, jew se jirrapporta lura għat-tweġiba ta-sottomettent qabel iż-żmien meta s-sottomissjonijiet ta’ kuljum EURIBOR kellhom jiġu sottomessi lill-aġent tal-kalkoli jew, f’dawk l-istanzi fejn in-negozjant kien diġà ddiskuta dan mas-sottomettent, għadda l-informazzjoni riċevuta mis-sottomettent lin-negozjant ta’ parti oħra.
g)      Xi drabi, tal-anqas negozjant wieħed ta’ parti żvela lil negozjant ta’ parti oħra informazzjoni dettaljata u sensittiva dwar l-istrateġija ta’ negozjar jew l-istrateġija tal-ipprezzar tal-bank tiegħu rigward l-EIRDs.”
Fil-premessa 114 tad-deċiżjoni kontenzjuża, il-Kummissjoni żiedet tgħid dan li ġej: “[b]arra minn hekk, f’xi okkażjonijiet ċerti negozjanti impjegati minn partijiet differenti ddiskutew l-eżitu tal-iffissar tar-rata EURIBOR, inklużi sottomissjonijiet tal-banek speċifiċi, wara li jkunu ġew stabbiliti u ppubblikati r-rati EURIBOR ta’ ġurnata”.
Il-Kummissjoni qieset li dan l-aġir kien jikkostitwixxi ksur uniku u kontinwu.
Sabiex tiġġustifika din il-klassifikazzjoni, fl-ewwel lok, il-Kummissjoni argumentat li l-imsemmi aġir kellu għan ekonomiku uniku, kkostitwit mit-tnaqqis ta’ flussi tal-flus li l-parteċipanti kien ikollhom iħallsu bħala EIRD jew permezz taż-żieda ta’ dawk li huma kellhom jirċievu. Fit-tieni lok, hija qieset li l-aġir differenti kien jaqa’ taħt skema ta’ aġir komuni, peress li grupp stabbli ta’ persuni kien involut fl-akkordju, li l-partijiet kienu segwew skema simili ħafna fl-attivitajiet antikompetittivi tagħhom u li d-diversi diskussjonijiet bejn il-partijiet kienu jkopru suġġetti identiċi jew li kienu jikkoinċidu u għalhekk kellhom kontenut identiku jew parzjalment identiku. Fit-tielet lok, hija qieset li n-negozjanti parteċipanti fl-iskambji antikompetittivi kienu professjonisti kkwalifikati u kellhom għarfien jew kien imisshom kellhom għarfien tal-portata ġenerali u tal-karatteristiċi essenzjali tal-akkordju fit-totalità tiegħu.
Hija qieset li l-kumpanniji HSBC kienu pparteċipaw f’dan il-ksur uniku u kontinwu, filwaqt li enfasizzat li l-iskambji bilaterali ma’ Barclays kienu huma stess jikkostitwixxu ksur tal-Artikolu 101(1) TFUE.
F’dak li jirrigwarda t-tul ta’ din il-parteċipazzjoni, il-Kummissjoni ħadet bħala punt ta’ tluq fil-konfront tal-kumpanniji HSBC, it‑12 ta’ Frar 2007 u bħala data ta’ tmiem is‑27 ta’ Marzu 2007.

Il
‑
kalkolu tal
‑
ammont tal
‑
multa
–
L-ammont bażiku tal-multa
F’dak li jirrigwarda, fl-ewwel lok, id-determinazzjoni tal-valur tal-bejgħ tal-banek li pparteċipaw fl-akkordju, sa fejn l-EIRD ma jiġġenerawx bejgħ fis-sens normali tal-kelma, il-Kummissjoni ddeterminat il-valur tal-bejgħ permezz ta’ valur ta’ sostituzzjoni. Barra minn hekk, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ, hija qieset li kien aħjar li ma jittiħidx inkunsiderazzjoni l-valur ta’ sostituzzjoni annwalizzat, iżda li wieħed jibbaża ruħu fuq il-valur ta’ sostituzzjoni li jikkorrispondi għax-xhur ta’ parteċipazzjoni tal-banek fil-ksur. Hija fakkret li ma kinitx obbligata tapplika formula matematika u li kellha marġni ta’ diskrezzjoni meta tiddetermina l-ammont ta’ kull multa.
Il-Kummissjoni qieset xieraq li tieħu bħala valur ta’ sostituzzjoni d-dħul tal-flus iġġenerat mill-flussi tal-flus li kull bank kiseb mill-portafoll ta’ EIRD tiegħu marbut ma’ kull maturità Euribor u/jew EONIA u konkluż ma’ kontropartijiet stabbiliti fiż-ŻEE li għalihom ġie applikat fattur ta’ tnaqqis uniformi ta’ 98.849 %.
Huwa għalhekk li l-Kummissjoni ħadet bħala valur tal-bejgħ fir-rigward tal-kumpanniji HSBC l-ammont ta’ EUR 192 081 799.
F’dak li jirrigwarda, fit-tieni lok, il-gravità tal-ksur, il-Kummissjoni ħadet inkunsiderazzjoni fattur ta’ gravità ta’ 15 % sa fejn il-ksur irrigwarda l-koordinazzjoni tal-prezzijiet u tal-ftehimiet ta’ ffissar tal-prezz. Hija żiedet fattur ta’ gravità ta’ 3 % billi għamlet riferiment għaċ-ċirkustanza li l-akkordju kien ikkonċerna ż-ŻEE kollha u kien irrigwarda rati rilevanti għall-EIRD kollha u li l-imsemmija rati, li jirrigwardaw l-euro, kellhom importanza fundamentali għall-armonizzazzjoni tal-kundizzjonijiet finanzjarji fis-suq intern u għall-attivitajiet bankarji fl-Istati Membri.
F’dak li jirrigwarda, fit-tielet lok, it-tul tal-ksur, il-Kummissjoni enfasizzat li ħadet inkunsiderazzjoni t-tul tal-parteċipazzjoni ta’ kull parteċipant fl-akkordju f’“numru ta’ xhur imqarrba lejn l-inqas numru u fuq bażi prorata”, li wassal għall-applikazzjoni għall-kumpanniji HSBC ta’ koeffiċjenti ta’ multiplikazzjoni ta’ 0.08 %.
Fir-raba’ lok, il-Kummissjoni żiedet ammont addizzjonali ta’ 18 % tal-valur tal-bejgħ, ikklassifikat bħala “imposta ta’ dħul” sa fejn il-ksur ikkonsista f’iffissar orizzontali tal-prezzijiet, sabiex l-impriżi jiġu skoraġġuti milli jipparteċipaw f’tali prattiki, indipendentement mit-tul tal-ksur.
Il-Kummissjoni għaldaqstant stabbilixxiet l-ammont bażiku tal-multa tal-kumpanniji HSBC għal EUR 37 340 000.
–
L-ammont finali tal
‑
multa
Il-Kummissjoni qieset li l-kumpanniji HSBC kellhom irwol iktar marġinali jew żgħir fil-ksur li ma setax jiġi pparagunat ma’ dak tal-atturi prinċipali u ngħataw tnaqqis ta’ 10 % tal-ammont bażiku tal-multa. Konsegwentement, fl-Artikolu 2(b) tad-deċiżjoni kontenzjuża, hija imponiet fuq dawn il-kumpanniji multa ta’ ammont finali ta’ EUR 33 606 000.

Ir
‑
rikors quddiem il
‑
Qorti Ġenerali u s
‑
sentenza appellata
Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fis‑17 ta’ Frar 2017, il-kumpanniji HSBC ippreżentat rikors intiż għall-annullament parzjali tad-deċiżjoni kontenzjuża.
Fil-kuntest tar-rikors tagħhom, il-kumpanniji HSBC ippreżentaw kemm talbiet għall-annullament tal-Artikolu 1 u tal-Artikolu 2(b) tad-deċiżjoni kontenzjuża kif ukoll, sussidjarjament, talbiet għall-bidla tal-ammont tal-multa imposta mill-imsemmi Artikolu 2(b).
Fl-ewwel lok, insostenn tat-talbiet tagħhom għall-annullament tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kontenzjuża u, sussidjarament, tal-Artikolu 1(b) ta’ din id-deċiżjoni, il-kumpanniji HSBC qajmu ħames motivi.
Dawn il-motivi kienu jikkonċernaw, rispettivament:
–        il-klassifikazzjoni bħala ksur minħabba l-għan adottata mill-Kummissjoni (l-ewwel motiv).
–        il-klassifikazzjoni bħala ksur uniku u kontinwu adottata mill-Kummissjoni (it-tieni sar-raba’ motivi), b’mod partikolari l-konklużjoni tagħha li l-ftehimiet kollużivi stabbiliti mill-kumpanniji HSBC u l-partijiet l-oħra kienu jifformaw parti minn pjan ġenerali li kellu għan uniku (it-tieni motiv), l-intenzjoni tal-kumpanniji HSBC li jikkontribwixxu għal dan l-għan (it-tielet motiv) u l-għarfien tagħhom tal-aġir tal-parteċipanti l-oħra fil-ksur (ir-raba’ motiv), u
–        il-ksur tal-preżunzjoni ta’ innoċenza u tad-dritt għal amministrazzjoni tajba kif ukoll tad-drittijiet tad-difiża tal-kumpanniji HSBC, sa fejn id-deċiżjoni kontenzjuża kienet ġiet adottata wara deċiżjoni ta’ riżolviment li fiha l-Kummissjoni kienet diġà ħadet pożizzjoni dwar il-parteċipazzjoni ta’ dawn il-kumpanniji fil-ksur inkwistjoni (il-ħames motiv).
Permezz tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ċaħdet l-imsemmija motivi kollha.
Fir-rigward tal-ewwel motiv, dwar il-klassifikazzjoni bħala ksur minħabba l-għan fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE, il-Qorti Ġenerali ċaħdet l-ewwel parti ta’ dan il-motiv, li tikkontesta din il-klassifikazzjoni applikata għall-manipulazzjoni tal-Euribor tad‑19 ta’ Marzu 2007. F’dan ir-rigward, fil-punti 93 u 94 tad-deċiżjoni kontenzjuża, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-Kummissjoni ma kienet wettqet ebda żball ta’ liġi jew ta’ evalwazzjoni meta rrilevat li l-aġir kollu deskritt fil-premessa 392 tad-deċiżjoni kontenzjuża, li jinkludi l-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007, kien jirrestrinġi l-kompetizzjoni billi joħloq asimetrija ta’ informazzjoni bejn l-atturi tas-suq, peress li l-parteċipanti fil-ksur, minn naħa, kienu f’pożizzjoni aħjar sabiex ikunu jafu minn qabel b’ċerta preċiżjoni l-livell li fih l-Euribor kienet jew kellha tiġi ffissata mill-kompetituri tagħhom li kienu qegħdin jaġixxu f’kollużjoni u, min-naħa l-oħra, kienu jafu jekk l-Euribor kinitx iffissata f’livell artifiċjali jew le.
Fir-rigward tat-tieni parti tal-imsemmi motiv, dwar il-klassifikazzjoni bħala ksur minħabba l-għan applikata għall-aġir l-ieħor ilmentat kontra l-kumpanniji HSBC, il-Qorti Ġenerali eżaminat, fl-ewwel lok, il-fondatezza ta’ din il-klassifikazzjoni relatata mal-iskambji fuq il-prezzijiet medjani (mids) u ddeċidiet li l-Kummissjoni ma kinitx wettqet żball meta rrilevat li dawn l-iskambji li jinsabu fid-diskussjonijiet tal‑14 u tas‑16 ta’ Frar 2007 kellhom għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni. Sussegwentement, hija eżaminat l-ilment li jikkontesta l-fondatezza tal-klassifikazzjoni bħala restrizzjoni minħabba l-għan applikata għall-iskambji fuq pożizzjonijiet ta’ negozjar. Il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, essenzjalment, li l-parti l-kbira tad-diskussjonijiet fuq il-pożizzjonijiet ta’ negozjar li n-negozjanti tal-kumpanniji HSBC kienu pparteċipaw fihom, jiġifieri dawk tat‑12, tat‑13 u tat‑28 ta’ Frar kif ukoll dik tad‑19 ta’ Marzu 2007, kellhom konnessjoni mal-manipulazzjoni tal-Euribor tad‑19 ta’ Marzu 2007, b’tali mod li l-Kummissjoni kienet ġustament adottat il-klassifikazzjoni bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan fir-rigward tagħhom. Min-naħa l-oħra, il-Qorti Ġenerali qieset li d-diskussjonijiet tad‑9 u tal‑14 ta’ Marzu 2007, individwalment jew flimkien, ma setgħux jitqiesu li għandhom għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni, fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE, sa fejn, minn naħa, dawn id-diskussjonijiet ma kinux seħħew fir-rigward tal-manipulazzjoni tal-Euribor tad‑19 ta’ Marzu 2007 u, min-naħa l-oħra, ma kinux naqqsu jew eliminaw il-livell ta’ inċertezza fis-suq b’tali mod li l-Kummissjoni setgħet tiddeduċi minn dan li kien hemm effett fuq il-kors normali tal-komponenti tal-prezz fis-settur tal-EIRD, mingħajr ma jiġu eżaminati l-effetti tagħhom.
Għal dak li jikkonċerna t-tieni sar-raba’ motivi, dwar il-klassifikazzjoni bħala ksur uniku u kontinwu applikata mill-Kummissjoni, il-Qorti Ġenerali, qabelxejn, ċaħdet it-tieni motiv, li jikkontesta l-eżistenza ta’ “pjan ġenerali” li għandu għan uniku. Sussegwentement, hija eżaminat ir-raba’ motiv, li jikkontesta l-għarfien, mill-kumpanniji HSBC, tal-aġir li jikkostitwixxi ksur tal-parteċipanti l-oħra. F’dan ir-rigward, il-Qorti Ġenerali għamlet distinzjoni bejn, minn naħa, il-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 u l-possibbiltà tar-repetizzjoni tagħha u, min-naħa l-oħra, l-aġir l-ieħor meħud inkunsiderazzjoni mill-Kummissjoni bħala l-ksur uniku. Fil-punt 273 tas-sentenza appellata, hija kkonludiet li l-parteċipazzjoni tal-kumpanniji HSBC fi ksur uniku u kontinwu setgħet titqies biss fil-konfront, minn naħa, tal-aġir rispettiv tagħhom fl-imsemmi ksur u, min-naħa l-oħra, tal-aġir tal-banek l-oħrajn li jagħmlu parti mill-qafas tal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 u tar-repetizzjoni possibbli tagħha. Fl-aħħar nett, il-Qorti Ġenerali ċaħdet it-tielet motiv, relatat mal-intenzjoni tal-kumpanniji HSBC li jipparteċipaw fil-ksur uniku u kontinwu, peress li, fir-rigward tal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 u tar-repetizzjoni tagħha, l-intenzjoni li jipparteċipaw fi ksur uniku u kontinwu tirriżulta b’mod ċar mill-provi prodotti mill-Kummissjoni.
Għal dak li jikkonċerna l-ħames motiv, ibbażat fuq żball ta’ liġi u fuq ksur tal-forom proċedurali sostanzjali fid-dawl tal-iżvolġiment tal-proċedura, il-Qorti Ġenerali ċaħditu bħala ineffettiv fil-punti 283 sa 293 tas-sentenza appellata.
Fit-tieni lok, il-kumpanniji HSBC ifformulaw motiv intiż li jikkontesta l-legalità tal-Artikolu 2(b) tad-deċiżjoni kontenzjuża li permezz tiegħu l-Kummissjoni imponitilhom multa minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom fil-ksur uniku u kontinwu. Il-Qorti Ġenerali qieset li dan il-motiv seta’ jinqasam f’erba’ partijiet, peress li dawn il-kumpanniji kienu qegħdin jikkontestaw, l-ewwel, l-użu ta’ rċevuti ta’ flus skontati sabiex jiġi ddeterminat l-valur tal-bejgħ, it-tieni, il-fattur ta’ gravità applikat, it-tielet, l-ammont addizzjonali applikat u, ir-raba’, l-evalwazzjoni taċ-ċirkustanzi attenwanti. L-imsemmija kumpanniji talbu, prinċipalment, l-annullament tal-Artikolu 2(b) tad-deċiżjoni kontenzjuża u, sussidjarjament, tnaqqis tal-ammont tal-multa li kienet ġiet imposta fuqhom.
Fil-kuntest tal-ewwel parti ta’ dan il-motiv, il-kumpanniji HSBC jikkritikaw lill-Kummissjoni li bbażat il-valur tal-bejgħ riċevuti ta’ flus skontati skont l-EIRD riċevut minnhom matul il-perijodu tal-ksur, li għalih ġie applikat fattur ta’ 98.849 %. Il-Qorti Ġenerali qieset li din il-parti setgħet tinqasam fi tliet ilmenti bbażati, l-ewwel wieħed, fuq in-natura żbaljata tal-użu ta’ riċevuti ta’ flus skontati, it-tieni wieħed, fuq in-natura żbaljata tat-teħid inkunsiderazzjoni tar-riċevuti ta’ flus skontati li jirriżultaw minn kuntratti konklużi qabel il-bidu tal-parteċipazzjoni tal-kumpanniji HSBC fil-ksur u, it-tielet wieħed, fuq motivazzjoni insuffiċjenti tal-fattur ta’ tnaqqis ta’ 98.849 % applikat mill-Kummissjoni.
Il-Qorti Ġenerali ċaħdet l-ewwel u t-tieni lment tal-imsemmija parti. Min-naħa l-oħra, hija laqgħet it-tielet ilment tal-istess parti, ibbażat fuq motivazzjoni insuffiċjenti tal-fattur ta’ tnaqqis ta’ 98.849 % applikat mill-Kummissjoni u, konsegwentement, annullat l-Artikolu 2(b) tad-deċiżjoni kontenzjuża u ċaħdet il-kumplament tar-rikors.

Il
‑
proċedura quddiem il
‑
Qorti tal
‑
Ġustizzja u t
‑
talbiet tal
‑
partijiet
Permezz tal-appell tagħhom, il-kumpanniji HSBC jitolbu li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–        tannulla l-punt 2 tad-dispożittiv tas-sentenza appellata;
–        tannulla l-Artikolu 1(b) tad-deċiżjoni kontenzjuża u, sussidjarjament, dan l-Artikolu 1(b) sa fejn isemmi l-parteċipazzjoni tal-kumpanniji HSBC fi ksur uniku u kontinwu wara d‑19 ta’ Marzu 2007, u
–        tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż sostnuti fil-kuntest tal-proċeduri quddiem il-Qorti Ġenerali u l-Qorti tal-Ġustizzja.
Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha tiċħad l-appell u tikkundanna lill-kumpanniji HSBC għall-ispejjeż kollha.
Permezz ta’ digrieti tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tas‑16 ta’ Lulju 2020, HSBC Holdings
et
vs Il‑Kummissjoni (C‑883/19 P, EU:C:2020:561), u HSBC Holdings
et
vs Il‑Kummissjoni (C‑883/19 P, mhux ippubblikat, EU:C:2020:601), it-talbiet tal-kumpanniji tal-Crédit agricole u tal-kumpanniji JP Morgan Chase intiżi sabiex jintervjenu insostenn tat-talbiet tal-kumpanniji HSBC intlaqgħu.
Permezz ta’ digriet tal-Presidenta tat-Tielet Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑12 ta’ Awwissu 2022, J. P. Morgan Services LLP, fi stralċ, tħassret mill-kwalità tagħha bħala intervenjenti fil-kawża. Minn din id-data, il-“kumpanniji JP Morgan Chase” għandhom jinftiehmu bħala li jirreferu biss għal JP Morgan Chase u Co. u JP Morgan Chase Bank, National Association.

Fuq it
‑
talba għall
‑
ftuħ mill
‑
ġdid tal
‑
fażi orali
Wara li nstemgħu l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, permezz ta’ ittra tat‑8 ta’ Lulju 2022, il-kumpanniji HSBC talbu għall-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura. Insostenn tat-talba tagħhom, dawn il-kumpanniji jsostnu li dawn il-konklużjonijiet fihom żbalji fattwali jew jirrigwardaw ċerti aspetti ta’ din il-kawża li jeħtieġu li jiġu diskussi sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ tiddeċiedi b’mod definittiv f’din il-kawża.
Għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 83 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, din tal-aħħar tista’, f’kull mument, wara li jinstema’ l-Avukat Ġenerali, tordna l-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura, b’mod partikolari meta tqis li ma għandhiex informazzjoni biżżejjed jew meta waħda mill-partijiet tippreżenta, wara għeluq din il-fażi, fatt ġdid ta’ natura li jeżerċita influwenza deċiżiva fuq id-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, jew inkella meta l-kawża jkollha tiġi deċiża fuq il-bażi ta’ argument li ma kienx indirizzat mill-partijiet jew mill-partijiet ikkonċernati msemmija fl-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea.
Madankollu, fil-każ ineżami, il-Qorti tal-Ġustizzja tqis li hija għandha l-elementi kollha neċessarji sabiex tieħu deċiżjoni u li dawn l-elementi kienu ġew diskussi mill-partijiet.
Fir-rigward tal-argument tal-kumpanniji HSBC li l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali fihom żbalji fattwali, għandu jitfakkar li l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u r-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja ma jipprevedux il-possibbiltà, għall-partijiet, li jippreżentaw osservazzjonijiet b’risposta għall-konklużjonijiet ippreżentati mill-Avukat Ġenerali (sentenza tat‑8 ta’ Marzu 2017, Viasat Broadcasting UK vs Il‑Kummissjoni, C‑660/15 P, EU:C:2017:178, punt 13 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Barra minn hekk, mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 252 TFUE jirriżulta li l-Avukat Ġenerali għandu r-rwol li jippreżenta pubblikament, bl-imparzjalità u l-indipendenza kollha, konklużjonijiet motivati fuq il-kawżi li jkunu jirrikjedu l-intervent tiegħu, bl-intiż li l-Qorti tal-Ġustizzja la hija marbuta b’dawn il-konklużjonijiet u lanqas bil-motivazzjoni tagħhom. Konsegwentement, in-nuqqas ta’ qbil ta’ parti mal-imsemmija konklużjonijiet, ikunu liema jkunu l-kwistjonijiet eżaminati fihom, ma jistax fih innifsu jikkostitwixxi raġuni li tiġġustifika l-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura (sentenza tat‑8 ta’ Marzu 2017, Viasat Broadcasting UK vs Il‑Kummissjoni, C‑660/15 P, EU:C:2017:178, punt 14 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fid-dawl ta’ dak li ntqal hawn fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja tqis, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li ma hemmx lok li jiġi ordnat il-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura.

Fuq l
‑
appell
Insostenn tal-appell tagħhom, il-kumpanniji HSBC, sostnuti mill-intervenjenti, jinvokaw sitt aggravji, ibbażati, essenzjalment, l-ewwel wieħed, fuq żball ta’ liġi f’dak li jirrigwarda l-effetti tal-ksur mill-Kummissjoni tal-preżunzjoni ta’ innoċenza kif ukoll tal-prinċipji ta’ amministrazzjoni tajba u ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża, it-tieni wieħed, fuq żball ta’ liġi fil-klassifikazzjoni tas-suġġett tal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 bħala ksur fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE, it-tielet wieħed, fuq żball ta’ liġi meta l-Qorti Ġenerali qieset iż-żewġ diskussjonijiet fuq il-prezzijiet medjani tal-14 u tas‑16 ta’ Frar 2007 bħala ksur minħabba l-għan, ir-raba’ wieħed, fuq żnaturament tal-provi inkwantu hija analizzat iż-żewġ diskussjonijiet tat‑12 u tas‑16 ta’ Frar 2007 bħala ksur minħabba l-għan mingħajr ma vverifikat il-kontenut ta’ dawk id-diskussjonijiet, il-ħames wieħed, fuq żbalji ta’ liġi fl-evalwazzjoni li tipprovdi li l-aġir differenti identifikat mill-Kummissjoni għandu għan uniku u, is-sitt wieħed, fuq żball ta’ liġi fl-evalwazzjoni li tipprovdi li l-kumpanniji HSBC ipparteċipaw fi ksur uniku u kontinwu li jinkludi aġir li d-deċiżjoni kontenzjuża ma kklassifikatx bħala li jikkostitwixxi ksur.

Fuq l
‑
ewwel
aggravju

L
‑
argumenti tal
‑
partijiet
Il-kumpanniji HSBC, sostnuti mill-intervenjenti, isostnu li, fil-punti 287 sa 292 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-ħames motiv tagħhom għal annullament, ibbażat, essenzjalment, fuq il-fatt li d-deċiżjoni ta’ riżolviment kienet ġiet adottata bi ksur tal-preżunzjoni ta’ innoċenza, tad-dritt tagħhom għal amministrazzjoni tajba u tad-drittijiet tad-difiża tagħhom, b’mod partikolari, tad-dritt tagħhom għal smigħ.
Il-kumpanniji HSBC jispjegaw li l-proċedura mqassma fi stadji differenti segwita mill-Kummissjoni wasslet, mingħajr dubju possibbli, sabiex tiġi ġġudikata minn qabel ir-responsabbiltà tagħhom u b’hekk ippreġudikat b’mod irrimedjabbli d-dritt tagħhom għal smigħ. Għal din ir-raġuni, il-Qorti Ġenerali kellha tannulla l-Artikolu 1(b) tad-deċiżjoni kontenzjuża.
Issa, billi ddeċidiet, fil-punt 289 tas-sentenza appellata, li l-irregolaritajiet proċedurali invokati mill-kumpanniji HSBC ma setgħux iwasslu għall-annullament tad-deċiżjoni kontenzjuża ħlief jekk jiġi stabbilit li, fl-assenza ta’ dawn l-irregolaritajiet, din id-deċiżjoni kien ikollha kontenut differenti, il-Qorti Ġenerali applikat kriterju żbaljat.
Fil-fatt, konformement mal-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza tas‑16 ta’ Jannar 2019, Il‑Kummissjoni vs United Parcel Service (C‑265/17 P, EU:C:2019:23, punt 56), il-Qorti Ġenerali kellha tivverifika jekk in-nuqqas ta’ imparzjalità oġġettiva tal-Kummissjoni kienx jimplika li l-kumpanniji HSBC kienu tilfu opportunità, anki jekk żgħira, li jiżguraw aħjar id-difiża tagħhom. Dan l-istess kriterju kellu jiġi applikat sabiex jiġi eżaminat jekk il-preżunzjoni ta’ innoċenza u d-dritt għal amministrazzjoni tajba, stabbiliti fl-Artikolu 41(1), fl-Artikolu 47(1) u fl-Artikolu 48 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), kinux ġew irrispettati.
Barra minn hekk, id-dritt ta’ impriża li dak kollu li jirrigwardaha jiġi ttrattat b’mod imparzjali jeżiġi li l-Kummissjoni teżamina b’attenzjoni u imparzjalità l-elementi kollha tal-każ. Kieku l-Qorti Ġenerali applikat b’mod korrett l-imsemmi kriterju f’dan il-każ, hija kienet tasal għall-konklużjoni li n-nuqqas ta’ imparzjalità oġġettiva tal-Kummissjoni matul il-proċedura amministrattiva kellu influwenza deċiżiva fuq id-deċiżjoni kontenzjuża. B’hekk, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi fil-punti 289 u 292 tas-sentenza appellata.
Barra minn hekk, kuntrarjament għal dak li jirriżulta mill-punt 291 tas-sentenza appellata, il-kriterju applikat fil-punt 289 ta’ din is-sentenza ma jsib ebda sostenn fil-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza tas‑16 ta’ Diċembru 1975, Suiker Unie
et
vs Il‑Kummissjoni (40/73 sa 48/73, 50/73, 54/73 sa 56/73, 111/73, 113/73 u 114/73, iktar ’il quddiem is-“sentenza Suiker Unie”, EU:C:1975:174).
Sussidjarjament, il-kumpanniji HSBC iqisu li, anki jekk jitqies li l-Qorti Ġenerali applikat il-kriterju t-tajjeb għal din il-kawża, id-deċiżjoni kontenzjuża kien ikollha kontenut differenti fl-assenza tal-irregolaritajiet proċedurali allegati. Dan jirriżulta mill-punti 165 sa 195 u 263 sa 274 tas-sentenza appellata, li fihom il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-Kummissjoni kienet wettqet żbalji materjali fid-deċiżjoni kontenzjuża. Dawn l-iżbalji kellhom iwassluha sabiex tannulla l-Artikolu 1(b) ta’ din id-deċiżjoni.
Il-Kummissjoni ssostni li dan l-aggravju għandu jiġi miċħud bħala infondat.
L-ewwel, il-Qorti Ġenerali applikat b’mod korrett il-prinċipju ta’ imparzjalità oġġettiva meta ċaħdet il-ħames motiv għal annullament tal-kumpanniji HSBC bħala ineffettiv.
Il-Qorti Ġenerali kkonkludiet ġustament, fil-punt 287 tas-sentenza appellata, li l-kwistjoni dwar jekk nuqqas possibbli ta’ imparzjalità oġġettiva tal-Kummissjoni u ksur possibbli tal-preżunzjoni ta’ innoċenza fil-konfront tal-kumpanniji HSBC minħabba dikjarazzjonijiet pubbliċi tal-Kummissarju li f’dak iż-żmien kien responsabbli mill-politika tal-kompetizzjoni jew l-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ riżolviment setax ikollhom effett fuq il-legalità tad-deċiżjoni kontenzjuża “[kienet] indissoċjabbli mill-kwistjoni dwar jekk il-konstatazzjonijiet magħmula fl-imsemmija deċiżjoni [kinux] debitament issostanzjati mill-provi prodotti mill-Kummissjoni”.
Konsegwentement, hekk kif il-Qorti Ġenerali ddeċidiet korrettament fil-punt 289 ta’ dik is-sentenza, irregolarità li tikkonċerna l-imparzjalità oġġettiva kienet ta’ natura li twassal għall-annullament tad-deċiżjoni “biss jekk ikun ġie stabbilit li, fl-assenza ta’ din l-irregolarità, din id-deċiżjoni kien ikollha kontenut differenti”.
Qabel kollox, dawn il-konklużjonijiet huma konformi mal-prinċipji li jirriżultaw mill-punti 90 u 91 tas-sentenza Suiker Unie u l-ebda motiv ma jiġġustifika li jitwarrbu dawn il-prinċipji. B’hekk, huwa biss il-kontenut tad-dikjarazzjonijiet pubbliċi tal-Kummissarju li dak iż-żmien kien responsabbli mill-politika ta’ kompetizzjoni li jgħodd u mhux il-forma tagħhom. Konsegwentement, il-fatt li dawn id-dikjarazzjonijiet saru minn dan il-Kummissarju jew fil-kuntest tad-deċiżjoni ta’ riżolviment ma huwiex rilevanti.
Sussegwentement, kuntrarjament għal dak li jiddikkjaraw il-kumpanniji HSBC, is-sentenza tas‑16 ta’ Jannar 2019, Il‑Kummissjoni vs United Parcel Service (C‑265/17 P, EU:C:2019:23), ma hijiex rilevanti f’dan il-każ. Il-kumpanniji HSBC ifixklu l-ksur tal-imparzjalità oġġettiva mal-eżistenza ta’ dritt separat tal-impriżi li jinstemgħu qabel l-adozzjoni ta’ deċiżjoni finali li taffettwahom. Fil-każ ineżami, id-drittijiet tad-difiża tal-kumpanniji HSBC ġew kompletament irrispettati, sa fejn ma huwiex ikkontestat li l-Kummissjoni bagħtitilhom dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, li huma kellhom aċċess sħiħ għall-fajl u li huma kienu f’pożizzjoni li jagħtu l-opinjoni tagħhom qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni kontenzjuża.
Fl-aħħar nett, kuntrarjament għal dak li jsostnu l-kumpanniji HSBC, il-kwistjoni dwar jekk id-deċiżjoni kontenzjuża kinitx tkun differenti fl-assenza tad-deċiżjoni ta’ riżolviment hija kwistjoni fattwali li ma hijiex rilevanti sabiex jiġi evalwat jekk il-Qorti Ġenerali applikatx il-kriterju legali korrett sabiex jiġu ddeterminati l-konsegwenzi ta’ allegat nuqqas ta’ imparzjalità oġġettiva. Għalhekk, il-konklużjoni li tinsab fil-punt 289 tas-sentenza appellata hija konstatazzjoni fattwali li ma tistax tiġi kkontestata fl-istadju tal-appell, b’tali mod li l-ilmenti fformulati mill-kumpanniji HSBC fir-rigward ta’ din il-konklużjoni huma inammissibbli. Barra minn hekk, il-Kummissjoni hija tal-opinjoni li, fi kwalunkwe każ, id-deċiżjoni kontenzjuża ma kinitx tkun differenti fl-assenza tad-deċiżjoni ta’ riżolviment.
It-tieni, il-Kummissjoni osservat kemm l-obbligu tagħha ta’ imparzjalità oġġettiva kif ukoll il-preżunzjoni ta’ innoċenza tal-kumpanniji HSBC meta hija adottat id-deċiżjoni ta’ riżolviment qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni kontenzjuża.
Fl-ewwel lok, proċedura “ibrida” ma hijiex, bħala tali, ipprojbita mill-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza, fatt li l-kumpanniji HSBC jaċċettaw espliċitament fl-appell tagħhom. Barra minn hekk, din il-konstatazzjoni hija kkonfermata mil-leġiżlazzjoni applikabbli u l-ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti tal-Ġustizzja u tal-Qorti Ġenerali. Barra minn hekk, id-deċiżjoni ta’ riżolviment ma tinkludi ebda konstatazzjoni ta’ responsabbiltà u lanqas ebda element li jikkawża preġudizzju lill-kumpanniji HSBC.
Fit-tieni lok, ir-riferimenti għall-kumpanniji HSBC fid-deċiżjoni ta’ riżolviment għandhom jiġu evalwati fid-dawl tal-garanziji proċedurali offruti fi stadju ulterjuri tal-proċedura. Issa, dawn il-kumpanniji bbenefikaw mill-garanziji kollha suffiċjenti, fosthom il-preżunzjoni ta’ innoċenza, kif ukoll minn smigħ xieraq, qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni kontenzjuża.

L
‑
ewalwazzjoni tal
‑
Qorti tal
‑
Ġustizzja
Permezz tal-ewwel aggravju tagħhom, il-kumpanniji HSBC, sostnuti mill-intervenjenti, isostnu li l-Qorti Ġenerali wettqet, fil-punti 287 sa 292 tas-sentenza appellata, żball ta’ liġi meta ċaħdet bħala ineffettiv il-motiv tagħhom ibbażat fuq ksur tal-preżunzjoni ta’ innoċenza kif ukoll tad-dritt għal amministrazzjoni tajba u tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża.
B’mod partikolari, il-kumpanniji HSBC isostnu li l-Qorti Ġenerali applikat kriterju ġuridiku żbaljat meta ddeċidiet, b’mod partikolari fil-punt 289 ta’ din is-sentenza, li l-allegati irregolaritajiet, b’mod partikolari dawk marbuta ma’ allegat nuqqas ta’ imparzjalità oġġettiva tal-Kummissjoni, setgħu jwasslu għall-annullament tad-deċiżjoni kontenzjuża biss jekk jiġi stabbilit li, fl-assenza ta’ dawn l-irregolaritajiet, din id-deċiżjoni kien ikollha kontenut differenti.
Preliminarjament, għandhom jiġu miċħuda l-argumenti tal-Kummissjoni bbażati fuq l-inammissibbiltà ta’ ċerti argumenti mqajma insostenn ta’ dan il-motiv sa fejn dawn huma intiżi li jikkontestaw l-evalwazzjonijiet fattwali tal-Qorti Ġenerali. Fil-fatt, mill-formulazzjoni ta’ dan l-aggravju kif ukoll mill-argumenti kollha mqajma insostenn tiegħu jirriżulta b’mod ċar li l-kumpanniji HSBC huma intiżi li jikkontestaw il-kriterju ġuridiku li l-Qorti Ġenerali applikat sabiex tiċħad il-ħames motiv ta’ annullament tagħhom, li jikkostitwixxi kwistjoni ta’ liġi.
Fir-rigward tal-ħames motiv ta’ annullament, għandu jitfakkar li, permezz tiegħu, il-kumpanniji HSBC sostnew quddiem il-Qorti Ġenerali li d-deċiżjoni kontenzjuża kellha tiġi annullata minħabba l-fatt li d-deċiżjoni ta’ riżolviment kienet ġiet adottata mill-Kummissjoni bi ksur, minn naħa, tal-preżunzjoni ta’ innoċenza u, min-naħa l-oħra, tad-dritt għal amministrazzjoni tajba kif ukoll tad-drittijiet tad-difiża.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Kummissjoni hija obbligata tirrispetta, matul il-proċedura amministrattiva, id-drittijiet fundamentali tal-impriżi kkonċernati. F’dan il-kuntest, il-prinċipju ta’ imparzjalità, li jaqa’ taħt id-dritt għal amministrazzjoni tajba, għandu jiġi distint mill-preżunzjoni ta’ innoċenza (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Marzu 2021, Pometon vs Il‑Kummissjoni, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, punti 58 u 59).
Id-dritt għal amministrazzjoni tajba, stabbilit fl-Artikolu 41 tal-Karta, jipprevedi li kull persuna għandha d-dritt, fost oħrajn, li dak kollu li jirrigwardaha jiġi ttrattat b’mod imparzjali mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea. Dan ir-rekwiżit ta’ imparzjalità jkopri, minn naħa, l-imparzjalità suġġettiva, fis-sens li ebda membru tal-istituzzjoni kkonċernata li jkun responsabbli mill-każ ma għandu juri li ħa pożizzjoni jew li għandu preġudizzju personali u, min-naħa l-oħra, l-imparzjalità oġġettiva, fis-sens li l-istituzzjoni għandha toffri garanziji suffiċjenti sabiex jiġi eskluż f’dan ir-rigward kull dubju leġittimu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Marzu 2021, Pometon vs Il‑Kummissjoni, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, punti 58 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fir-rigward tal-preżunzjoni ta’ innoċenza, din tikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, li huwa stabbilit fl-Artikolu 48(1) tal-Karta. Dan il-prinċipju japplika, fid-dawl tan-natura tal-ksur inkwistjoni kif ukoll tan-natura u tal-grad ta’ severità tas-sanzjonijiet marbuta miegħu, għall-proċeduri dwar ksur tar-regoli ta’ kompetizzjoni applikabbli għall-impriżi li jistgħu jwasslu għall-impożizzjoni ta’ multi jew ta’ pagamenti ta’ penalità (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Marzu 2021, Pometon vs Il‑Kummissjoni, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, punti 59 u 60 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Konformement mal-Artikolu 48 tal-Karta, moqri fid-dawl tal-Artikolu 6(2) u (3) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”), li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, skont l-Artikolu 52(3) tal-Karta, għall-finijiet tal-interpretazzjoni ta’ dan l-Artikolu 48, il-preżunzjoni ta’ innoċenza tiġi injorata meta deċiżjoni ġudizzjarja jew dikjarazzjoni uffiċjali li tirrigwarda imputat ikun fiha dikjarazzjoni ċara, magħmula fl-assenza ta’ kundanna definittiva, li skontha l-persuna kkonċernata tkun wettqet ir-reat inkwistjoni. F’dan il-kuntest, għandha tiġi enfasizzata l-importanza tal-għażla tal-kliem użat mill-awtoritajiet ġudizzjarji kif ukoll iċ-ċirkustanzi partikolari li fihom dan ikun ġie fformulat u tan-natura u tal-kuntest tal-proċedura inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Marzu 2021, Pometon vs Il‑Kummissjoni, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, punti 61 u 62 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Għalhekk, fil-proċeduri kriminali kumplessi fejn ikunu akkużati diversi persuni ssuspettati li ma jistgħux jiġu ġġudikati flimkien, jista’ jagħti l-każ li l-qorti kompetenti jkollha imperattivament, sabiex tevalwa l-ħtija tal-imputati, issemmi l-parteċipazzjoni ta’ terzi li jistgħu jiġu ġġudikati separatament wara. Madankollu, jekk ikollhom jiġu ppreżentati fatti relatati mal-involviment ta’ terzi, il-qorti kkonċernata għandha tevita li tagħti iktar informazzjoni milli hija neċessarja għall-evalwazzjoni tar-responsabbiltà ġuridika tal-persuni li jkunu akkużati quddiemha. Barra minn hekk, il-motivazzjoni ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji għandha tiġi fformulata f’termini li huma ta’ natura li jevitaw sentenza prematura potenzjali dwar il-ħtija tal-persuni terzi kkonċernati, li tista’ tikkomprometti l-eżami ekwu tal-akkużi magħmula kontrihom fil-kuntest ta’ proċedura distinta (sentenza tat‑18 ta’ Marzu 2021, Pometon vs Il‑Kummissjoni, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, punti 63 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fil-każ ineżami, fil-punti 283 sa 286 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali fakkret, essenzjalment, il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza u d-dritt għal amministrazzjoni tajba, konformement mal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 77 u 78 tas-sentenza preżenti.
Fil-punt 287 tas-sentenza appellata, hija qieset li l-kwistjoni dwar jekk eventwali nuqqas ta’ imparzjalità oġġettiva tal-Kummissjoni, li seta’ jirriżulta minn ksur tal-preżunzjoni ta’ innoċenza fil-konfront tal-kumpanniji HSBC fl-okkażjoni tal-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ riżolviment, setax kellu effett fuq il-legalità tad-deċiżjoni kontenzjuża kienet konfuża mal-kwistjoni dwar jekk il-konstatazzjonijiet magħmula f’din l-aħħar deċiżjoni kinux debitament sostnuti mill-provi li l-Kummissjoni kienet ipproduċiet.
F’dan il-kuntest, fil-punti 289 u 291 ta’ dik is-sentenza, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, billi rreferiet b’mod partikolari għas-sentenza Suiker Unie, li l-irregolarità marbuta ma’ eventwali nuqqas ta’ imparzjalità oġġettiva tal-Kummissjoni setgħet twassal għall-annullament tad-deċiżjoni kontenzjuża biss jekk jiġi stabbilit li, fl-assenza ta’ din l-irregolarità, din id-deċiżjoni kien ikollha kontenut differenti.
Fil-punt 289 tal-imsemmija sentenza, hija qieset li, f’dan il-każ, fil-kuntest tal-eżerċizzju ta’ stħarriġ sħiħ tal-motivi rilevanti tal-imsemmija deċiżjoni, bl-eċċezzjoni tal-aspetti msemmija fil-punt 288 tas-sentenza appellata, il-Kummissjoni kienet stabbilixxiet b’mod suffiċjenti skont il-liġi l-parteċipazzjoni tal-kumpanniji HSBC fil-ksur inkwistjoni. Konsegwentement, hija kkonkludiet li xejn ma kien iħalli li jiġi preżunt li, fl-assenza tal-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ riżolviment qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni kontenzjuża, il-kontenut ta’ din tal-aħħar kien ikun differenti u ċaħdet il-motiv miġbur fil-qosor fil-punt 75 ta’ din is-sentenza bħala ineffettiv.
Madankollu, tali raġunament huwa vvizzjat minn żball doppju ta’ liġi.
Minn naħa, il-Qorti Ġenerali injorat id-distinzjoni, imfakkra fil-punt 76 tas-sentenza preżenti, li għandha ssir bejn il-preżunzjoni ta’ innoċenza u d-dritt għal amministrazzjoni tajba, sa fejn, kif jirriżulta mill-punti 287
et seq.
tas-sentenza appellata, hija kkonstatat l-argumenti tal-kumpanniji HSBC bbażati fuq il-ksur tal-preżunzjoni ta’ innoċenza mill-perspettiva biss tan-nuqqas ta’ imparzjalità oġġettiva tal-Kummissjoni. Issa, kif jirriżulta mill-punt 77 tas-sentenza preżenti, ir-rekwiżit ta’ imparzjalità oġġettiva jikkostitwixxi biss wieħed mill-aspetti tad-dritt għal amministrazzjoni tajba.
Min-naħa l-oħra, il-Qorti Ġenerali wettqet ukoll żball ta’ liġi meta kkunsidrat, essenzjalment, li l-irregolaritajiet dwar il-preżunzjoni ta’ innoċenza fil-kuntest tal-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ riżolviment setgħu jwasslu għall-annullament tad-deċiżjoni kontenzjuża biss jekk jiġi stabbilit li, fl-assenza ta’ dawn l-irregolaritajiet, id-deċiżjoni kontenzjuża kien ikollha kontenut differenti.
Fil-fatt, il-preżunzjoni ta’ innoċenza, interpretata fis-sens imfakkar fil-punti 79 u 80 tas-sentenza preżenti, tapplika wkoll meta l-Kummissjoni tadotta, fir-rigward tal-istess akkordju uniku, suċċessivament żewġ deċiżjonijiet li jkollhom destinatarji differenti wara żewġ proċeduri distinti, jiġifieri, minn naħa, deċiżjoni meħuda fi tmiem proċedura ta’ riżolviment u intiża għall-impriżi li jkunu waslu għar-riżolviment u, min-naħa l-oħra, deċiżjoni meħuda fi tmiem proċedura ordinarja u indirizzata lill-impriżi l-oħra li jkunu pparteċipaw fl-akkordju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Marzu 2021, Pometon vs Il‑Kummissjoni, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, punt 64).
F’tali każ, ikklassifikat bħala proċedura “ibrida”, li twassal għall-adozzjoni ta’ deċiżjonijiet suċċessivi, jista’, fil-fatt, ikun oġġettivament neċessarju li l-Kummissjoni tindirizza, fid-deċiżjoni li ttemm il-proċedura għar-riżolviment, ċerti fatti u aġir li jikkonċernaw parteċipanti fl-allegat akkordju li jkunu s-suġġett tal-proċedura ordinarja. Madankollu, huwa l-obbligu tal-Kummissjoni li tiżgura, fid-deċiżjoni li ttemm il-proċedura għar-riżolviment, li tippreżerva l-preżunzjoni ta’ innoċenza tal-impriżi li jkunu rrifjutaw li jaslu għal riżolviment u li jkunu s-suġġetti ta’ proċedura ordinarja (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Marzu 2021, Pometon vs Il‑Kummissjoni, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, punt 65).
Għaldaqstant, sabiex tiġi mistħarrġa l-osservanza tal-preżunzjoni ta’ innoċenza mill-Kummissjoni, hija l-qorti tal-Unjoni li għandha tanalizza deċiżjoni li ttemm il-proċedura għar-riżolviment u l-motivazzjoni tagħha kollha kemm hi u fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari li fihom din tkun ġiet adottata. Fil-fatt, kull riferiment espliċitu, f’ċerti partijiet ta’ din id-deċiżjoni, għan-nuqqas ta’ responsabbiltà tal-parteċipanti l-oħra fl-allegat akkordju jitlef is-sens tiegħu jekk partijiet oħra tal-imsemmija deċiżjoni jkunu jistgħu jinftiehmu bħala espressjoni prematura tar-responsabbiltà tagħhom (sentenza tat‑18 ta’ Marzu 2021, Pometon vs Il‑Kummissjoni, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, punt 66).
Minn dan isegwi li, peress li l-kumpanniji HSBC invokaw quddiemha ksur tal-preżunzjoni ta’ innoċenza minħabba l-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ riżolviment, il-Qorti Ġenerali ma setgħetx sempliċement tiċħad dawn l-argumenti bħala ineffettivi għar-raġuni li ma kienx stabbilit li, fl-assenza tal-allegati irregolaritajiet, id-deċiżjoni kontenzjuża kien ikollha kontenut differenti.
Fid-dawl ta’ dak li tfakkar fil-punt 90 tas-sentenza preżenti, il-Qorti Ġenerali kienet għalhekk obbligata tanalizza d-deċiżjoni li ttemm il-proċedura għar-riżolviment u l-motivazzjoni tagħha kollha kemm hi u dan, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari li fihom din kienet ġiet adottata, sabiex tistħarreġ jekk, kif sostnew il-kumpanniji HSBC, din id-deċiżjoni setgħetx tinftiehem bħala espressjoni prematura tar-responsabbiltà tagħhom.
Għaldaqstant, billi qieset li l-irregolaritajiet relatati mal-preżunzjoni ta’ innoċenza fil-kuntest tal-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ riżolviment setgħu jwasslu għall-annullament tad-deċiżjoni kontenzjuża biss jekk jiġi stabbilit li, fl-assenza ta’ dawn l-irregolaritajiet, id-deċiżjoni kontenzjuża kien ikollha kontenut differenti, il-Qorti Ġenerali applikat kriterju żbaljat li wassalha sabiex ma teżaminax il-punt dwar jekk l-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ riżolviment ippreġudikatx l-osservanza tal-preżunzjoni ta’ innoċenza fil-kuntest tal-proċedura li wasslet għall-adozzjoni tad-deċiżjoni kontenzjuża.
F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni ma tistax issostni li l-approċċ meħud mill-Qorti Ġenerali fis-sentenza appellata kien konformi mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tirriżulta b’mod partikolari mis-sentenza Suiker Unie.
Fil-fatt, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 60 sa 62 tal-konklużjonijiet tiegħu, ksur, mill-Kummissjoni, tal-prinċipju ta’ imparzjalità u tal-preżunzjoni ta’ innoċenza fil-kuntest tal-proċedura “ibrida” inkwistjoni fil-każ ineżami jikkostitwixxi ksur suffiċjentement gravi li jista’ jivvizzja l-proċedura kollha li wasslet għall-adozzjoni tad-deċiżjoni kontenzjuża. Tali irregolarità li għandha l-effett li tikser id-drittijiet fundamentali tal-impriżi kkonċernati ggarantiti fil-kuntest ta’ din il-proċedura ma tistax tiġi pparagunata mat-tip ta’ żbalji li l-gravità tagħhom jista’ jkollha biss ftit influwenza fuq id-deċiżjoni finali, bħal dik li kienet inkwistjoni fil-kawża li wasslet għas-sentenza Suiker Unie, li barra minn hekk ma kinitx tikkonċerna proċedura “ibrida”.
Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali ma setgħetx tevita l-obbligu li tipproċedi għall-eżami tad-deċiżjoni ta’ riżolviment sabiex tiddetermina jekk din id-deċiżjoni kinitx konformi ma’ dan il-prinċipju minħabba li ma kienx stabbilit li d-deċiżjoni kontenzjuża kien ikollha kontenut differenti fl-assenza tad-deċiżjoni ta’ riżolviment, għaliex inkella kienet iċċaħħad il-preżunzjoni ta’ innoċenza minn kull kontenut.
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal, l-ewwel aggravju għandu jintlaqa’.

Fuq it
‑
tieni
aggravju

L
‑
argumenti tal
‑
partijiet
Il-kumpanniji HSBC, sostnuti mill-intervenjenti, isostnu li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta kkonkludiet li t-tentattiv ta’ manipulazzjoni tal-maturità ta’ tliet xhur ta’ Euribor (Euribor‑3M), fid‑19 ta’ Marzu 2007, kien jaqa’ taħt id-definizzjoni tal-ksur minħabba l-għan, fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE.
B’mod partikolari, fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet b’mod żbaljat, fil-punti 101 u 102 tas-sentenza appellata, li s-sempliċi possibbiltà li l-partijiet f’din il-manipulazzjoni jipproponu kundizzjonijiet aħjar mill-kompetituri tagħhom kienet biżżejjed sabiex jiġi konkluż li l-imsemmija manipulazzjoni kellha grad suffiċjenti ta’ ħsara għall-kompetizzjoni li jwassal għal ksur minħabba l-għan. L-asimetrija tal-informazzjoni li tirreferi għaliha l-Qorti Ġenerali setgħet tirrestrinġi jew toħloq distorsjoni tal-kompetizzjoni normali fuq ir-rati fissi u/jew varjabbli tal-EIRD biss jekk din l-informazzjoni kienet tagħti lin-negozjanti l-kapaċità u r-rieda li jipproponu rati iktar kompetittivi. Il-kapaċità teoretika li jiġu proposti rati iktar kompetittivi ma tistabbilixxix li l-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 kienet fiha nnifisha ta’ ħsara għall-funzjonament tajjeb tal-kompetizzjoni fis-settur tal-EIRD.
Il-Kummissjoni għaldaqstant ma eżaminatx, la fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u lanqas fid-deċiżjoni kontenzjuża, il-kwistjoni dwar jekk l-għarfien tal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 kienx inkoraġġixxa lin-negozjanti sabiex jipproponu rati iktar kompetittivi mill-kompetituri tagħhom.
Il-kumpanniji HSBC kienu pproduċew prova f’dan ir-rigward, jiġifieri r-rapport ta’ perizja tal-kumpanniji HSBC, li ma ġiex ikkontestat mill-Kummissjoni. Il-konstatazzjoni magħmula mill-Qorti Ġenerali fil-punt 101 tas-sentenza appellata, li tgħid li dan l-element fih biss kunsiderazzjonijiet ġenerali, tikkostitwixxi distorsjoni manifesta tal-imsemmija prova. Fi kwalunkwe każ, il-Qorti Ġenerali ma għandha l-ebda prova li tistabbilixxi jew tissuġġerixxi li n-negozjanti involuti fil-manipulazzjoni tar-rata Euribor‑3M kienu mħeġġa jipproponu rati iktar kompetittivi. Il-Qorti Ġenerali donnha tippreżumi, fil-punt 103 tas-sentenza appellata, li kien biżżejjed li jiġi konkluż li kien fl-interess tan-negozjanti parteċipanti li jbiddlu l-pożizzjoni ta’ negozjar tagħhom fid-dawl tal-għarfien tagħhom ta’ din il-manipulazzjoni. Issa, għall-kuntrarju, in-negozjanti ma kinux imħeġġa jaġġustaw il-prezzijiet tagħhom sabiex jirriflettu l-imsemmija manipulazzjoni.
Konsegwentement, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi, fil-punt 111 tas-sentenza appellata, meta kkonstatat li l-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 kienet tikkostitwixxi restrizzjoni minħabba l-għan.
Il-Kummissjoni tikkunsidra li dan l-aggravju huwa ineffettiv.

L
‑
ewalwazzjoni tal
‑
Qorti tal
‑
Ġustizzja
Preliminarjament, għandu jiġi miċħud l-argument tal-Kummissjoni li jipprovdi li dan il-motiv huwa ineffettiv. Huwa minnu li dan l-aggravju jirrigwarda essenzjalment il-punti 101 u 102 tas-sentenza appellata, li fihom il-Qorti Ġenerali ċaħdet uħud mill-argumenti mressqa mill-kumpanniji HSBC sabiex jikkontestaw il-klassifikazzjoni bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan applikata għall-manipulazzjoni tal-Euribor tad‑19 ta’ Marzu 2007. Madankollu, l-imsemmi aggravju jirrigwarda b’mod iktar wiesa’ l-punt dwar jekk il-Qorti Ġenerali kinitx ġusta li tqis, fi tmiem l-evalwazzjoni tagħha li tinsab fil-punti 85
et seq
. ta’ din is-sentenza, li din il-manipulazzjoni kellha grad ta’ ħsara suffiċjenti fir-rigward tal-kompetizzjoni, fid-dawl tal-fatt invokat mill-kumpanniji HSBC li n-negozjanti kkonċernati ma kellhom l-ebda interess li jipproponu rati iktar kompetittivi mill-kompetituri tagħhom.
Permezz tat-tieni aggravju, il-kumpanniji HSBC jargumentaw għalhekk, essenzjalment, li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta kkonfermat il-klassifikazzjoni bħala ksur minħabba l-għan magħmula mill-Kummissjoni fir-rigward ta’ din il-manipulazzjoni.
Rigward dan, għandu jitfakkar li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-kriterju ġuridiku essenzjali sabiex jiġi ddeterminat jekk ftehim fihx restrizzjoni tal-kompetizzjoni “minħabba l-għan” jinsab fil-konstatazzjoni li tali ftehim għandu, fih innifsu, livell suffiċjentement dannuż għall-kompetizzjoni sabiex jitqies li ma hemmx bżonn li jitfittxu l-effetti tiegħu (sentenzi tas‑26 ta’ Novembru 2015, Maxima Latvija, C‑345/14, EU:C:2015:784, punt 20, kif ukoll tat-2 ta’ April 2020, Budapest Bank
et
, C‑228/18, EU:C:2020:265, punt 37).
Sabiex jiġi evalwat jekk ftehim bejn impriżi jew deċiżjoni ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi għandux grad suffiċjenti ta’ ħsara għall-kompetizzjoni sabiex jitqies bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni “minħabba l-għan” fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE, għandu jsir riferiment għall-kontenut tad-dispożizzjonijiet tiegħu, għall-għanijiet li huwa jfittex li jilħaq, kif ukoll għall-kuntest ekonomiku u ġuridiku li jinsab fih. Fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-imsemmi kuntest, għandha wkoll tittieħed inkunsiderazzjoni n-natura tal-prodotti jew tas-servizzi affettwati kif ukoll il-kundizzjonijiet reali tal-funzjonament u tal-istruttura tas-suq jew tas-swieq inkwistjoni (sentenza tat‑2 ta’ April 2020, Budapest Bank
et
, C‑228/18, EU:C:2020:265, punt 51 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Fil-każ ineżami, mill-konstatazzjonijiet ta’ fatt magħmula mill-Qorti Ġenerali fil-punti 85 sa 90 tas-sentenza appellata jirriżulta li l-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 kienet tikkonsisti fil-preżentazzjoni ta’ sottomissjonijiet baxxi skont l-Euribor‑3M sabiex titnaqqas din ir-rata f’din id-data, bl-għan li jinkiseb profitt finanzjarju fuq kategorija ta’ EIRD, jiġifieri l-kuntratti bil-quddiem (“futures”) b’rati ta’ interessi indiċjati fuq l-Euribor‑3M. Skont dawn il-konstatazzjonijiet, li ma humiex ikkontestati mill-kumpanniji HSBC, din il-manipulazzjoni kienet tikkonsisti fit-teħid b’mod progressiv ta’ espożizzjoni kbira ħafna “ta’ xiri” (buyer exposure), jiġifieri li għaliha l-bank jirċievi rata fissa u jħallas ir-rata varjabbli, billi jnaqqas il-livell tar-rata varjabbli fid-data ta’ maturità permezz ta’ azzjoni miftiehma.
Fil-punti 92 u 93 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ħadet inkunsiderazzjoni, konformement mal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 107 ta’ din is-sentenza, il-konstatazzjonijiet imwettqa mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni kontenzjuża dwar il-funzjonament tas-suq tal-EIRD u d-determinazzjoni tal-flussi tal-flus f’dan is-suq. Hija għalhekk irrilevat li r-rata tal-Euribor, li kienet is-suġġett tal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007, kienet tiddetermina direttament il-flussi tal-flus dovuti bħala l-“parti varjabbli” tal-EIRD u li din kienet ukoll rilevanti għad-determinazzjoni tal-flussi tal-flus dovuti taħt il-“parti fissa” tal-EIRD.
Minn dawn il-punti tas-sentenza appellata jirriżulta li l-klassifikazzjoni bħala ksur minħabba l-għan adottata mill-Kummissjoni fir-rigward tal-imsemmija manipulazzjoni kienet tinsab essenzjalment f’restrizzjoni tal-kompetizzjoni maħluqa mill-asimetrija ta’ informazzjoni bejn l-atturi tas-suq, peress li l-parteċipanti fl-imsemmija manipulazzjoni, minn naħa, kienu f’pożizzjoni aħjar sabiex ikunu jafu minn qabel b’ċerta preċiżjoni l-livell li fih l-Euribor kienet jew kellha tiġi ffissata mill-kompetituri tagħhom li jaġixxu f’kollużjoni u, min-naħa l-oħra, kienu jafu jekk l-Euribor f’data speċifika kinitx iffissata jew le f’livell artifiċjali.
Għandu jiġi kkonstatat li l-Qorti Ġenerali kellha raġun tikkonkludi li, għal dawn ir-raġunijiet, il-klassifikazzjoni bħala restrizzjoni minħabba l-għan setgħet tintuża fir-rigward tal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007.
Fil-fatt, mill-punti 59 sa 67 tas-sentenza appellata jirriżulta li l-Qorti Ġenerali ġustament ibbażat ruħha fuq il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-iskambji ta’ informazzjoni bejn kompetituri.
Skont din il-ġurisprudenza, il-kriterji ta’ koordinazzjoni u ta’ kooperazzjoni li jikkostitwixxu prattika miftiehma għandhom jinftiehmu fid-dawl tal-kunċett inerenti għad-dispożizzjonijiet tat-trattat dwar il-kompetizzjoni, skont liema kull operatur ekonomiku għandu jiddetermina b’mod awtonomu l-politika li huwa għandu l-intenzjoni jsegwi fis-suq intern (sentenzi tad‑19 ta’ Marzu 2015, Dole Food u Dole Fresh Fruit Europe vs Il‑Kummissjoni, C‑286/13 P, EU:C:2015:184, punt 119, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Għalkemm dan ir-rekwiżit ta’ awtonomija ma jeskludix id-dritt tal-operaturi ekonomiċi milli jadattaw ruħhom b’mod għaqli għall-aġir ikkonstatat jew mistenni tal-kompetituri tagħhom, huwa madankollu jipprekludi rigorożament kull kuntatt dirett jew indirett bejn tali operaturi li jista’ jinfluwenza l-aġir fis-suq ta’ kompetitur attwali jew potenzjali, jew li jiżvela lil tali kompetitur l-aġir li ddeċieda li jkollu fuq dan is-suq jew l-aġir li għandu l-intenzjoni jadotta fis-suq, meta dan il-kuntatt ikollu bħala għan jew effett li jwassal għal kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni li ma jikkorrispondux għall-kundizzjonijiet normali tas-suq inkwistjoni, b’kunsiderazzjoni għan-natura tal-prodotti jew tas-servizzi pprovduti, għad-daqs u għan-numru ta’ impriżi involuti u għall-volum tal-imsemmi suq (sentenza tad‑19 ta’ Marzu 2015, Dole Food u Dole Fresh Fruit Europe vs Il‑Kummissjoni, C‑286/13 P, EU:C:2015:184, punt 120 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-iskambju ta’ informazzjoni bejn kompetituri jista’ jikser ir-regoli tal-kompetizzjoni meta jnaqqas jew jelimina l-grad ta’ inċertezza fir-rigward tal-funzjonament tas-suq inkwistjoni, bil-konsegwenza ta’ restrizzjoni tal-kompetizzjoni bejn l-impriżi (sentenza tad‑19 ta’ Marzu 2015, Dole Food u Dole Fresh Fruit Europe vs Il‑Kummissjoni, C‑286/13 P, EU:C:2015:184, punt 121 u l-ġurisprudenza ċċitata).
B’mod partikolari, skambju ta’ informazzjoni li jista’ jelimina inċertezzi f’moħħ il-persuni kkonċernati fir-rigward tad-data, tad-daqs u tal-modalitajiet tal-adattament tal-aġir fis-suq li l-impriżi kkonċernati jkunu ser jimplimentaw, għandu jitqies li għandu għan antikompetittiv (sentenza tad‑19 ta’ Marzu 2015, Dole Food u Dole Fresh Fruit Europe vs Il‑Kummissjoni, C‑286/13 P, EU:C:2015:184, punt 122 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fil-każ ineżami, kif iddeċidiet il-Qorti Ġenerali fil-punti 95 sa 97 tas-sentenza appellata, l-asimetrija ta’ informazzjoni li tirriżulta mill-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 ma kinitx tikkorrispondi mal-kundizzjonijiet normali tas-suq inkwistjoni sa fejn din kienet tirrigwarda varjabbli essenzjali għall-kompetizzjoni fis-suq tal-EIRD, jiġifieri r-rata varjabbli rilevanti għad-determinazzjoni tal-flussi tal-flus f’dan is-suq. Din il-manipulazzjoni b’hekk wasslet sabiex telimina inċertezzi f’moħħ il-parteċipanti fl-akkordju fir-rigward tad-data, tad-daqs u tal-modalitajiet tal-adattament tal-aġir tagħhom f’dan is-suq u dan għad-detriment tal-kompetituri tagħhom li ma kinux informati b’din il-manipulazzjoni. Il-Qorti Ġenerali rrilevat, f’dan ir-rigward, għal dak li jikkonċerna b’mod partikolari l-kumpanniji HSBC, li, meta n-negozjanti kienu jinnegozjaw il-“parti fissa” tal-kuntratti inkwistjoni, huma kienu f’pożizzjoni li jagħmlu dan bl-għarfien li r-rata varjabbli kienet ser tkun baxxa.
L-imsemmija manipulazzjoni b’hekk naqqset jew eliminat il-livell ta’ inċertezza dwar il-funzjonament tas-suq inkwistjoni bil-konsegwenza ta’ restrizzjoni tal-kompetizzjoni bejn impriżi, b’tali mod li l-Qorti Ġenerali setgħet ġustament tikkunsidra li din kienet tippreżenta grad suffiċjenti ta’ ħsara fir-rigward tal-kompetizzjoni sabiex tiġi kklassifikata bħala ksur minħabba l-għan.
Tali konklużjoni ma hijiex ikkontestata mill-argument tal-kumpanniji HSBC li, kuntrarjament għal dak li kkonstatat il-Qorti Ġenerali fil-punt 96 tas-sentenza appellata, ma kienx fl-interess tal-parteċipanti fl-akkordju li jipproponu rati iktar kompetittivi minn dawk tal-kompetituri meta huma kienu jafu li l-flussi tal-flus marbuta mal-kuntratti inkwistjoni kienu pożittivi.
F’dan ir-rigward, hekk kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, prattika miftiehma jista’ jkollha għan antikompetittiv anki jekk ma jkollhiex rabta diretta mal-prezz tal-konsumaturi. Fil-fatt, il-kliem tal-Artikolu 101(1) TFUE ma jippermettix li jitqies li huma biss preklużi l-prattiki miftiehma li għandhom effett dirett fuq il-prezz imħallas mill-konsumaturi finali. Għall-kuntrarju, mill-imsemmi Artikolu 101(1)(a) TFUE jirriżulta li prattika miftiehma jista’ jkollha għan antikompetittiv jekk din tkun tikkonsisti fl-“iffissar dirett jew indirett tal-prezzijiet ta’ l-akkwist jew tal-bejgħ, jew ta’ kondizzjonijiet oħra tan-negozju” (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Marzu 2015, Dole Food u Dole Fresh Fruit Europe vs Il‑Kummissjoni, C‑286/13 P, EU:C:2015:184, punti 123 u 124 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Fi kwalunkwe każ, l-Artikolu 101 TFUE, bħar-regoli l-oħra tal-kompetizzjoni stabbiliti fit-Trattat, huwa intiż li jipproteġi mhux biss l-interessi diretti tal-kompetituri jew tal-konsumaturi, iżda wkoll l-istruttura tas-suq u, b’dan il-mod, il-kompetizzjoni bħala tali. Għaldaqstant, il-konstatazzjoni tal-eżistenza ta’ għan antikompetittiv ta’ prattika miftiehma ma tistax tkun suġġetta għal dik ta’ rabta diretta tagħha mal-prezzijiet għall-konsumaturi (ara, b’analoġija, is-sentenza tad‑19 ta’ Marzu 2015, Dole Food u Dole Fresh Fruit Europe vs Il‑Kummissjoni, C‑286/13 P, EU:C:2015:184, punt 125 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Issa, fil-każ ineżami, ma huwiex ikkontestat mill-kumpanniji HSBC li, kif ikkonstatat il-Qorti Ġenerali fil-punti 100 u 101 tas-sentenza appellata, il-flussi tal-flus fis-suq tal-EIRD jirriżulta mill-kumpens tal-ħlasijiet dovuti taħt il-“parti fissa” u l-“parti varjabbli” tal-EIRD. Għalhekk, hija ġustament ikkunsidrat li l-fatt li wieħed jibbenefika minn informazzjoni pprivileġġata dwar ir-rata varjabbli li tapplika għad-dati rilevanti kien iqiegħed lin-negozjanti tal-banek parteċipanti fil-ksur fil-pożizzjoni li jiddeterminaw ir-rata fissa li kienet konvenjenti għalihom sabiex tiġi ggarantita lilhom il-profittabbiltà tal-EIRD.
Fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja mfakkra b’mod partikolari fil-punt 116 tas-sentenza preżenti, tali konstatazzjoni hija suffiċjenti sabiex jiġi konkluż li kient seħħ aġir li jaqa’ taħt id-distorsjoni stess tal-proċess kompetittiv fis-suq tal-EIRD, mingħajr ma jkun rilevanti, f’dan ir-rigward, li jiġi ddeterminat jekk in-negozjanti kkonċernati kellhomx interess kummerċjali sabiex jiddeterminaw ir-rata varjabbli f’livell partikolari.
Fil-fatt, mill-konstatazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali li ma humiex ikkontestati mill-kumpanniji HSBC jirriżulta li, fid-dawl tal-funzjonament tas-suq tal-EIRD, l-iffissar ta’ rata varjabbli iktar baxxa huwa spjegat biss mill-interess kummerċjali tan-negozjanti kkonċernati li ma jikkompetux fuq il-merti. Billi ftehmu fuq il-livell ta’ rata varjabbli li jista’ jiddetermina r-rata fissa tal-EIRD, huma għalhekk intenzjonalment issostitwixxew kooperazzjoni prattika bejniethom b’riskju tal-kompetizzjoni, u dan jaqa’ taħt il-klassifikazzjoni bħala restrizzjoni minħabba l-għan.
Għaldaqstant, mingħajr ma huwa neċessarju li tingħata deċiżjoni dwar l-argument ta’ żnaturament mill-Qorti Ġenerali tal-provi prodotti mill-kumpanniji HSBC, għandu jiġi kkonstatat li l-Qorti Ġenerali ma wettqet ebda żball ta’ liġi meta ddeċidiet, fil-punt 111 tas-sentenza appellata, li l-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 kienet tikkostitwixxi restrizzjoni minħabba l-għan, fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE.
Konsegwentement, it-tieni aggravju għandu jiġi miċħud bħala infondat.

Fuq it
‑
tielet
aggravju

L
‑
argumenti tal
‑
partijiet
Permezz tat-tielet aggravju tagħhom, il-kumpanniji HSBC, sostnuti mill-intervenjenti, jikkontestaw l-evalwazzjoni mwettqa mill-Qorti Ġenerali fil-punti 149 sa 160 tas-sentenza appellata tal-konverżazzjonijiet fuq il-prezzijiet medjani li seħħew fl‑14 u fis‑16 ta’ Frar 2007.
Il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi, b’mod partikolari fil-punti 154 u 157 sa 160 tas-sentenza appellata, meta eżaminat l-argumenti tagħhom dwar l-effetti favur il-kompetizzjoni tal-iskambji ta’ informazzjoni fuq dawn il-prezzijiet fid-dawl tad-duttrina tar-“restrizzjonijiet anċillari”. Fil-fatt, il-Qorti Ġenerali kellha pjuttost tirreferi għall-ġurisprudenza dwar il-kunċett ta’ “restrizzjoni minħabba l-għan”, li wassalha sabiex tanalizza l-imsemmija argumenti fil-kuntest ekonomiku u ġuridiku tal-aġir inkwistjoni.
La l-kumpanniji HSBC u lanqas il-Kummissjoni ma invokaw quddiem il-Qorti Ġenerali din id-duttrina li ma hijiex rilevanti fil-każ ineżami. L-imsemmija duttrina tirreferi pjuttost għal aġir li jidħol fil-kuntest ta’ tranżazzjoni jew ta’ attività kummerċjali partikolari f’suq, bħall-bejgħ ta’ impriża jew il-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ konċessjoni. Barra minn hekk, l-istess duttrina ma tikkostitwixxix l-uniku każ li fih ikun possibbli li jiġi evalwat argument ibbażat fuq in-natura favur il-kompetizzjoni ta’ aġir partikolari.
Fir-replika tagħhom, il-kumpanniji HSBC isostnu li, wara l-preżentata tal-appell, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat, fis-sentenzi tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK)
et
(C‑307/18, EU:C:2020:52, punt 103), u tat‑2 ta’ April 2020, Budapest Bank
et
(C‑228/18, EU:C:2020:265, punti 74, 75, 81 u 82), li, meta l-partijiet għal ftehim jipprevalixxu ruħhom minn effetti favur il-kompetizzjoni marbuta ma’ dan il-ftehim dawn l-effetti għandhom, bħala elementi tal-kuntest ta’ dan il-ftehim jittieħdu debitament inkunsiderazzjoni, għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tiegħu bħala restrizzjoni minħabba l-għan.
Għaldaqstant, il-kumpanniji HSBC jikkritikaw lill-Qorti Ġenerali li ma ħaditx inkunsiderazzjoni l-effetti favur il-kompetizzjoni tad-diskussjonijiet fuq il-prezzijiet medjani bħala element rilevanti tal-kuntest, sa fejn hija qieset b’mod żbaljat li dawn l-effetti kienu irrilevanti fil-kuntest tal-Artikolu 101(1) TFUE, ħlief fil-kuntest tad-duttrina tar-“restrizzjonijiet anċillari”.
Issa, ir-rapport tal-perizja tal-kumpanniji HSBC allgatament wera l-effetti favur il-kompetizzjoni tad-diskussjonijiet ikkonċernati. Din il-prova tissodisfa r-rekwiżiti li jirriżultaw mis-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK)
et
(C‑307/18, EU:C:2020:52, punt 103), b’tali mod li l-Qorti Ġenerali kienet żbaljata li ma eżaminathiex. Barra minn hekk, il-Qorti Ġenerali ma identifikat ebda element ieħor li jipprova esperjenza solida u affidabbli sabiex turi li l-iskambji fuq il-prezzijiet medjani kienu, min-natura tagħhom, suffiċjentement dannużi għall-kompetizzjoni.
Il-Kummissjoni ssostni li l-Qorti Ġenerali ġustament ikkonfermat li l-iskambji fuq il-prezzijiet medjani jikkostitwixxu ksur minħabba l-għan, fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE. L-argumenti tal-kumpanniji HSBC huma bbażati fuq qari parzjali u żbaljat tas-sentenza appellata.
Fil-punti 128 sa 139 ta’ dik is-sentenza, il-Qorti Ġenerali rrispondiet għall-argumenti tal-kumpanniji HSBC li jipprovdu li l-iskambji fuq il-prezzijiet medjani għandhom effetti favur il-kompetizzjoni u kkonfermat il-konstatazzjoni magħmula mill-Kummissjoni li dawn il-prezzijiet jirrappreżentaw il-perċezzjoni individwali tal-prezz tas-suq min-negozjant. Sussegwentement, fil-punti 128 sa 148 tas-sentenza appellata, li ma humiex ikkontestati mill-kumpanniji HSBC, il-Qorti Ġenerali eżaminat sa fejn il-prezzijiet medjani kienu rilevanti għall-iffissar tal-prezzijiet fis-settur tal-EIRD u r-raġunijiet għaliex l-iskambji inkwistjoni, b’mod partikolari dawk tal‑14 u tas‑16 ta’ Frar 2007, kienu jikkostitwixxu ksur minħabba l-għan. F’dan il-kuntest, fil-punti 154 u 157 sa 160 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali evalwat dawn l-iskambji fid-dawl tad-duttrina tar-“restrizzjonijiet anċillari”, wara li kkonstatat li l-imsemmija skambji kienu jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 101(1) TFUE. Il-kumpanniji HSBC ma jikkontestawx dan ir-raġunament.
L-argumenti tal-kumpanniji HSBC li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta ma ħaditx inkunsiderazzjoni, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku, elementi favur il-kompetizzjoni tal-iskambji kontenzjużi huma fi kwalunkwe każ infondati. Fil-fatt, dawn l-argumenti ma humiex ta’ natura li joħolqu dubju raġonevoli dwar jekk dawn l-iskambji kinux ta’ ħsara suffiċjenti għall-kompetizzjoni sabiex jiġu kklassifikati bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan.
Fil-kontroreplika tagħha, il-Kummissjoni ssostni li s-sentenzi tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK)
et
(C‑307/18, EU:C:2020:52), u tat‑2 ta’
Aprila 2020, Budapest Bank
et
(C‑228/18, EU:C:2020:265), ma humiex tali li jsostnu t-teżi tal-kumpanniji HSBC. Barra minn hekk, dawn tal-aħħar rreferew għalxejn għar-rapport tal-perizja tagħhom, sa fejn ir-rilevanza ta’ dan ir-rapport ġiet ġustament injoratata fil-punt 101 tas-sentenza appellata. Barra minn hekk, kuntrarjament għal dak li jsostnu dawn il-kumpanniji, il-Kummissjoni ma twettaqx klassifikazzjoni mill-ġdid tal-iskambji kontenzjużi, iżda tibbaża ruħha fuq il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-prattiki li jistgħu jneħħu l-grad ta’ inċertezza tal-kompetituri fis-suq. Fl-aħħar nett, anki jekk il-Qorti tal-Ġustizzja kellha tikkonkludi li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta ma ħaditx inkunsiderazzjoni l-effetti favur il-kompetizzjoni, din il-konklużjoni ma tistax twassal għall-annullament tas-sentenza appellata. Fil-fatt, l-argument tal-kumpanniji HSBC li l-iskambji huma favur il-kompetizzjoni ma jippermettix raġonevolment li tiġi ddubitata l-konstatazzjoni tal-Kummissjoni li l-iskambji kienu intiżi li joħolqu distorsjoni tal-kompetizzjoni.

L
‑
ewalwazzjoni tal
‑
Qorti tal
‑
Ġustizzja
Fir-rigward tal-iskambji fuq il-prezzijiet medjani, li huma s-suġġett ta’ dan l-aggravju, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, fil-punt 138 tas-sentenza appellata, li l-Kummissjoni ma kienet wettqet ebda żball meta rrilevat li l-iskambji li jinsabu fid-diskussjonijiet tal‑14 u tas‑16 ta’ Frar 2007 kellhom għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni.
Permezz ta’ dan l-aggravju, il-kumpanniji HSBC jargumentaw li l-Qorti Ġenerali applikat kriterju żbaljat sabiex tiċħad l-argumenti tagħhom ibbażati fuq l-eżistenza ta’ effetti favur il-kompetizzjoni ta’ dawn l-iskambji, li jistgħu jikkontestaw il-klassifikazzjoni bħala restrizzjoni minħabba l-għan fil-konfront tagħhom. Huma jikkritikaw, essenzjalment, lill-Qorti Ġenerali talli bbażat ruħha fuq id-duttrina tar-“restrizzjonijiet anċillari”, li tirriżulta b’mod partikolari mis-sentenzi tal‑11 ta’ Lulju 1985, Remia
et
vs Il‑Kummissjoni (42/84, EU:C:1985:327), u tal‑11 ta’ Settembru 2014, MasterCard
et
vs Il‑Kummissjoni (C‑382/12 P, EU:C:2014:2201).
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, meta l-partijiet għal ftehim jipprevalixxu ruħhom minn effetti favur il-kompetizzjoni marbuta miegħu, dawn għandhom, bħala elementi tal-kuntest ta’ dan il-ftehim, jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tiegħu bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” sa fejn huma jistgħu jikkontestaw l-evalwazzjoni globali tal-livell suffiċjentement dannuż tal-prattika kollużorja kkonċernata fir-rigward tal-kompetizzjoni u, konsegwentement, għall-klassifikazzjoni tagħha bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” (sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK)
et
,

C‑307/18, EU:C:2020:52, punt 103).
Peress li t-teħid inkunsiderazzjoni ta’ dawn l-effetti favur il-kompetizzjoni ma għandhomx l-għan li tiġi eskluża l-klassifikazzjoni bħala “restrizzjoni tal-kompetizzjoni” fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE, iżda sempliċement li tinftiehem il-gravità oġġettiva tal-prattika kkonċernata u, konsegwentement, li jiġu stabbiliti l-modalitajiet ta’ prova tagħha, dan bl-ebda mod ma jmur kontra l-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja li tipprovdi li d-dritt Ewropew tal-kompetizzjoni ma jirrikonoxxix “regola ta’ raġuni”, li abbażi tagħha għandu jitwettaq ibbilanċjar tal-effetti favur u kontra l-kompetizzjoni ta’ ftehim għall-klassifikazzjoni tiegħu bħala “restrizzjoni tal-kompetizzjoni” taħt l-Artikolu 101(1) TFUE (sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK)
et
, (C‑307/18, EU:C:2020:52, punti 104, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Minn din il-ġurisprudenza jirriżulta li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta ddeċidiet, fil-punt 154 tas-sentenza appellata, li, bl-eċċezzjoni tar-restrizzjonijiet anċillari għal operazzjoni prinċipali, huwa biss fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-Artikolu 101(3) TFUE li eventwali effetti favur il-kompetizzjoni jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni.
B’dan il-mod, il-Qorti Ġenerali applikat kriterju żbaljat meta ddeċidiet, fil-punt 155 tas-sentenza appellata, li kien l-obbligu tal-kumpanniji HSBC, jew li juru li d-diskussjonijiet dwar il-prezzijiet medjani kienu direttament marbuta u neċessarji għall-funzjonament tas-suq tal-EIRD, jew li kienu jissodisfaw il-kundizzjonijiet tal-Artikolu 101(3) TFUE.
Tali żball wassalha sabiex ma teżaminax l-argumenti tal-kumpanniji HSBC bbażati fuq l-eżistenza ta’ effetti favur il-kompetizzjoni marbuta mal-iskambji fuq il-prezzijiet medjani meta dawn tal-aħħar kienu ġew invokati minn dawn il-kumpanniji sabiex jikkontestaw il-klassifikazzjoni bħala restrizzjoni minħabba l-għan adottata fir-rigward ta’ dawn l-iskambji.
Għaldaqstant, it-tielet aggravju għandu jintlaqa’.

Fuq ir
‑
raba’
aggravju

L
‑
argumenti tal
‑
partijiet
Permezz ta’ dan l-aggravju, il-kumpanniji HSBC jikkritikaw il-punt 164 tas-sentenza appellata li fih il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li d-diskussjoni tat‑12 ta’ Frar 2007 kienet taqa’ fil-kuntest tal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 u għalhekk kienet qiegħda tipparteċipa fi ksur tal-Artikolu 101 TFUE, bħad-diskussjoni tas‑16 ta’ Frar 2007 sa fejn kienet tikkonsisti fi skambju fuq il-prezzijiet medjani. Billi bbażat ruħha fuq dan il-motiv biss sabiex tikkonkludi li ma kienx neċessarju li jiġi vverifikat jekk id-diskussjonijiet tat‑12 u tas‑16 ta’ Frar 2007 kinux jaqgħu wkoll taħt il-klassifikazzjoni bħala ksur minħabba l-għan, il-Qorti Ġenerali manifestament żnaturat il-provi ppreżentati quddiemha.
Għaldaqstant, il-kumpanniji HSBC jargumentaw li d-diskussjoni tat‑12 ta’ Frar 2007 kienet tkopri żewġ konverżazzjonijiet distinti bejn iż-żewġ negozjanti kkonċernati, u din hija r-raġuni għaliex fir-rikors għal annullament tagħhom dawn il-kumpanniji kienu għamlu distinzjoni bejn dawn iż-żewġ konverżazzjonijiet. Kieku l-Qorti Ġenerali kienet ittrattat b’mod korrett l-ewwel konverżazzjoni bħala distinta mit-tieni waħda, hija kienet neċessarjament tikkonkludi li din l-ewwel konverżazzjoni ma kinitx tikkostitwixxi ksur tal-Artikolu 101 TFUE.
Fir-rigward tad-diskussjoni tas‑16 ta’ Frar 2007, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi u ta’ evalwazzjoni simili għal dak imsemmi fil-punt preċedenti, sa fejn f’dak il-jum seħħew żewġ konverżazzjonijiet distinti, jiġifieri, minn naħa, l-ewwel waħda fuq il-prezzijiet medjani u, min-naħa l-oħra, it-tieni waħda fuq tranżazzjoni iżolata li seħħet fil-passat u fuq pożizzjoni ta’ negozjar attwali. Hekk kif irrikonoxxiet il-Qorti Ġenerali stess fil-punt 124 tas-sentenza appellata, l-ewwel konverżazzjoni kienet is-suġġett tal-ewwel ilment invokat fil-kuntest tat-tieni parti tal-ewwel motiv ta’ annullament u t-tieni konverżazzjoni ġiet ikkontestata fil-kuntest tat-tieni lment ta’ din il-parti. Għar-raġunijiet li jinsabu fir-rikors għal annullament, din it-tieni diskussjoni ma hijiex ta’ natura li tirrestrinġi jew toħloq distorsjoni tal-kompetizzjoni.
Il-Kummissjoni tqis li dan l-aggravju huwa ineffettiv u, fi kwalunkwe każ, infondat.

L
‑
ewalwazzjoni tal
‑
Qorti tal
‑
Ġustizzja
Permezz ta’ dan l-aggravju, il-kumpanniji HSBC jikkritikaw il-punt 164 tas-sentenza appellata, li permezz tiegħu l-Qorti Ġenerali ddeċidiet, essenzjalment, li d-diskussjonijiet tat‑12 u tas‑16 ta’ Frar 2007 kellhom konnessjoni mal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 jew kienu jirrigwardaw il-prezzijiet medjani, li kien jiġġustifika l-fatt li l-Kummissjoni ġustament qieset il-klassifikazzjoni bħala restrizzjoni minħabba l-għan fir-rigward ta’ dawn id-diskussjonijiet. Huma jsostnu li din il-konklużjoni hija vvizzjata bi żnaturament tal-provi.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li, kif issostni l-Kummissjoni, dan l-aggravju huwa ineffettiv.
Fil-fatt, anki jekk jiġi preżunt li, kif isostnu l-kumpanniji HSBC, id-diskussjonijiet tat‑12 u tas‑16 ta’ Frar 2007 għandhom jinftiehmu bħala li koprew diversi suġġetti li wħud minnhom ma kinux jirrigwardaw il-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 jew il-prezzijiet medjani, dawn il-kumpanniji ma jikkontestawx li dawn id-diskussjonijiet kellhom, tal-inqas parzjalment, għan antikompetittiv b’rabta ma’ din il-manipulazzjoni.
Konsegwentement, dan l-aggravju ma jistax iwassal għall-annullament tas-sentenza appellata u għalhekk għandu jiġi miċħud bħala ineffettiv.

Fuq il
‑
ħames
aggravju

L
‑
argumenti tal
‑
partijiet
Permezz ta’ dan l-aggravju, il-kumpanniji HSBC, sostnuti mill-intervenjenti, jikkontestaw il-punti 214 sa 229 tas-sentenza appellata li fihom il-Qorti Ġenerali qieset li l-aġir differenti identifikat mill-Kummissjoni kien isegwi għan uniku.
Il-kumpanniji HSBC jaqblu li, hekk kif il-Qorti Ġenerali ddeċidiet korrettament fil-punt 216 ta’ dik is-sentenza, il-kunċett ta’ “għan uniku” ma jistax jiġi ddeterminat b’riferiment ġenerali għad-distorsjoni tal-kompetizzjoni f’settur partikolari, peress li tali interpretazzjoni ċċaħħad il-kunċett ta’ “ksur uniku u kontinwu” minn parti mis-sens tiegħu. Bl-istess mod, il-kumpanniji HSBC ma jikkontestawx il-konstatazzjoni li tinsab fil-punt 217 tal-imsemmija sentenza li tipprovdi li huma biss restrizzjonijiet tal-kompetizzjoni li fir-rigward tagħhom intwera li dawn kellhom bħala għan li joħolqu distorsjoni tal-kors normali tar-rata fissa jew tar-rata varjabbli tal-EIRD, li jistgħu jaqgħu taħt l-għan uniku kkunsidrat mill-Kummissjoni.
Madankollu, il-Qorti Ġenerali evalwat b’mod żbaljat il-kwistjoni dwar jekk l-aġir tal-kumpanniji HSBC marbut mal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007, sa fejn din il-manipulazzjoni kienet tirrigwarda s-sottomissjonijiet lill-Euribor, l-iskambji l-oħra dwar il-pożizzjonijiet ta’ negozjar kif ukoll l-intenzjonijiet u l-istrateġija fil-qasam tal-prezzijiet tal-EIRD, kellhomx għan uniku.
L-ewwel, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tilqa’ t-tieni aggravju ta’ dan l-appell, minn dan jirriżulta li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta kkonkludiet, fil-punti 219 u 220 tas-sentenza appellata, li l-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 kellha l-għan antikompetittiv uniku identifikat mill-Qorti Ġenerali fil-punt 217 ta’ dik is-sentenza.
It-tieni, fi kwalunkwe każ, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi fil-punti 221 sa 225 tal-imsemmija sentenza, meta kkunsidrat li l-għan antikompetittiv tad-diskussjoni tas‑27 ta’ Marzu 2007 ma kienx ikkontestat.
Fil-fatt, il-kumpanniji HSBC qatt ma ammettew tali għan antikompetittiv u l-Kummissjoni lanqas ma wettqet tali konstatazzjoni fid-deċiżjoni kontenzjuża. Għall-kuntrarju, l-unika parti tad-diskussjoni tas‑27 ta’ Marzu 2007 li din id-deċiżjoni identifikat bħala li tagħmel parti mill-ksur uniku u kontinwu hija l-iskambju ta’ informazzjoni dwar id-daqs tal-pożizzjoni ta’ negozjar tan-negozjant ta’ Barclays bil-għan tal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007. Għaldaqstant, anki jekk il-Qorti Ġenerali kkunsidrat ġustament, fil-punt 225 tas-sentenza appellata, li manipulazzjonijiet differenti tar-rati ta’ referenza jistgħu, bħala prinċipju, jaqgħu taħt l-istess għan uniku, hija ssostitwixxiet il-motivazzjoni tagħha għal dik tal-Kummissjoni u b’hekk marret lil hinn mil-limiti tal-istħarriġ tagħha billi kkunsidrat li d-diskussjoni tas‑27 ta’ Marzu 2007 kellha dan l-għan uniku.
It-tielet, għal dak li jirrigwarda l-iskambji fuq il-pożizzjonijiet ta’ negozjar kif ukoll dwar l-intenzjonijiet u l-istrateġija fil-qasam tal-prezzijiet, il-Qorti Ġenerali qieset b’mod żbaljat, fil-punt 228 tas-sentenza appellata, li d-diskussjonijiet tal‑14 u tas‑16 ta’ Frar 2007, li kienu jirrigwardaw il-prezzijiet medjani, kellhom l-għan komuni li joħolqu distorsjoni tal-kors normali tar-rata fissa jew varjabbli tal-EIRD. Fil-fatt, ma hemm xejn fil-punti 139 sa 161 tas-sentenza appellata li jindika li d-diskussjonijiet fuq il-prezzijiet medjani kellhom tali għan. Jekk, kuntrarjament għal dak li jsostnu l-kumpanniji HSBC fil-kuntest tat-tielet aggravju, il-Qorti Ġenerali kellha raġun tqis li s-suġġett ta’ dawn id-diskussjonijiet kien antikompetittiv, l-għan ta’ dawn tal-aħħar ma kienx ikun dak ta’ distorsjoni tal-kors normali tar-rata fissa jew varjabbli tal-EIRD, kif ġie deskritt fil-punt 217 tas-sentenza appellata. Il-mekkaniżmu deskritt fil-punti 139 sa 161 ta’ din is-sentenza jirreferi għal sitwazzjoni differenti minn dik li tikkonsisti fid-distorsjoni tal-prezzijiet tal-EIRD.
Skont il-kumpanniji HSBC, il-punt 228 tas-sentenza appellata huwa bbażat għalhekk fuq żball ta’ liġi. Il-Qorti Ġenerali kellha tikkonkludi li, jekk iż-żewġ diskussjonijiet dwar il-prezzijiet medjani kellhom jitqiesu bħala li jirrestrinġu l-kompetizzjoni minħabba l-għan tagħhom, aspett li dawn il-kumpanniji jikkontestaw fit-tielet aggravju, dawn id-diskussjonijiet xorta waħda kellhom għan differenti minn dak tal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007.
Il-Kummissjoni ssostni li dan l-aggravju għandu jiġi miċħud bħala inammissibbli, peress li jwassal sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tintalab twettaq evalwazzjoni ġdida tal-fatti u tal-provi. Fi kwalunkwe każ, skont il-Kummissjoni, meħuda individwalment, l-argumenti tal-kumpanniji HSBC insostenn tal-imsemmi aggravju huma inammissibbli jew ineffettivi jew infondati.

L
‑
ewalwazzjoni tal
‑
Qorti tal-Ġustizzja
Permezz ta’ dan l-aggravju, il-kumpanniji HSBC jikkontestaw l-evalwazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali li wassluha sabiex tikkonkludi li ċertu aġir tagħhom jaqa’ taħt l-għan uniku adottat mill-Kummissjoni, kif deskritt fil-punt 217 tas-sentenza appellata, bħala element li jikkostitwixxi ksur uniku u kontinwu.
Fl-ewwel lok, fir-rigward tad-diskussjoni tas‑27 ta’ Marzu 2007 dwar il-possibbiltà ta’ manipulazzjoni futura tar-rati ta’ referenza, il-kumpanniji HSBC iqisu, minn naħa, li l-Qorti Ġenerali bbażat ruħha fuq premessa żbaljata fil-punt 222 tas-sentenza appellata, billi affermat li l-għan restrittiv tal-kompetizzjoni mfittex minn din id-diskussjoni ma kienx ikkontestat minn dawn il-kumpanniji.
Fl-istadju ta’ dan l-appell, il-kumpanniji HSBC sempliċement isostnu li huma qatt ma ammettew li l-imsemmija diskussjoni kellha tali suġġett. Madankollu, kif irrilevat il-Qorti Ġenerali fil-punt 222 tas-sentenza appellata, huwa stabbilit li huma ma fformulaw ebda motiv ta’ annullament intiż sabiex jikkontesta l-fatt li t-tmiem tal-perijodu tal-ksur ikkonstatat fil-konfront tagħhom kien ġie ffissat għas‑27 ta’ Marzu 2007, jiġifieri fid-data tad-diskussjoni kontenzjuża. Issa, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali li jinsabu fil-punti 216 u 217 ta’ din is-sentenza, li ma humiex ikkontestati mill-kumpanniji HSBC, tali konstatazzjoni timplika neċessarjament li din id-diskussjoni kellha għan li tirrestrinġi l-kompetizzjoni.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li aggravji ġodda, li ma jinsabux fir-rikors, ma jistgħux jiġu ppreżentati fl-appell, kif jirriżulta mill-Artikolu 127(1) tar-Regoli tal-Proċedura, applikabbli għall-proċedura ta’ appell skont l-Artikolu 190 ta’ dawn ir-regoli, b’tali mod li l-argumenti tal-kumpanniji HSBC huma inammissibbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2000, British Steel vs Il‑Kummissjoni, C‑1/98 P, EU:C:2000:644, punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Min-naħa l-oħra, billi jsostnu, permezz tal-argumenti tagħhom, li l-konklużjoni li tinsab fil-punt 222 tas-sentenza appellata tmur kontra l-konstatazzjonijiet li jinsabu fid-deċiżjoni kontenzjuża, il-kumpanniji HSBC essenzjalment jilmentaw li l-Qorti Ġenerali żnaturat din id-deċiżjoni.
Konformement ma’ ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, meta jallega żnaturament tal-provi mill-Qorti Ġenerali, appellant għandu, skont l-Artikolu 256 TFUE, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u l-Artikolu 168(1)(d) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, jindika b’mod preċiż il-provi li allegatament ġew żnaturati mill-Qorti Ġenerali u juri l-iżbalji ta’ analiżi li, fil-fehma tiegħu, wasslu lill-Qorti Ġenerali għal dan l-iżnaturament. Barra minn hekk, żnaturament għandu jirriżulta b’mod manifest mill-annessi tal-proċess, mingħajr ma jkun meħtieġ li ssir evalwazzjoni ġdida tal-fatti u tal-provi (sentenza tat‑30 ta’ Novembru 2016, Il‑Kummissjoni vs Franza u Orange, C‑486/15 P, EU:C:2016:912, punt 99 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Fil-każ ineżami, ma jidhirx b’mod manifest mill-provi prodotti mill-kumpanniji HSBC li l-Qorti Ġenerali wettqet, fil-punt 222 tas-sentenza appellata, żnaturament tal-premessi 339, 358 u 491 tad-deċiżjoni kontenzjuża.
Għaldaqstant, l-argumenti tal-kumpanniji HSBC dwar id-diskussjoni tas‑27 ta’ Marzu 2007 huma inammissibbli.
Fit-tieni lok, fir-rigward tad-diskussjonijiet tal‑14 u tas‑16 ta’ Frar 2007 dwar il-prezzijiet medjani, għandu jiġi kkonstatat li, bl-argumenti tagħhom, il-kumpanniji HSBC jikkontestaw l-evalwazzjonijiet fattwali li l-Qorti Ġenerali wettqet fir-rigward tal-għan imfittex minn dawn id-diskussjonijiet.
Issa, tali argument huwa inammissibbli fl-istadju tal-appell.
Fid-dawl ta’ dan li ntqal, il-ħames aggravju għandu jiġi miċħud bħala inammissibbli.

Fuq is
‑
sitt
aggravju

L
‑
argumenti tal
‑
partijiet
Permezz ta’ dan l-aggravju, il-kumpanniji HSBC jikkontestaw il-konstatazzjoni tal-Qorti Ġenerali li tinsab fil-punti 255 sa 262 tas-sentenza appellata, li jipprovdu li dawn il-kumpanniji kienu jafu li kienu qegħdin jipparteċipaw fi ksur uniku u kontinwu li kien jinkludi mhux biss il-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 iżda wkoll id-diskussjonijiet tad‑19 u tas‑27 ta’ Marzu 2007 dwar il-possibbiltà li din il-manipulazzjoni tiġi rrepetuta.
Huma jippreċiżaw li l-imsemmi aggravju, li t-trattament tiegħu ma jiddependix kompletament minn dak irriżervat lill-ħames aggravju, jirrigwarda l-għarfien li dawn il-kumpanniji kellhom ta’ ksur uniku u kontinwu sas‑27 ta’ Marzu 2007, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk id-diskussjoni dwar ir-repetizzjoni ta’ manipulazzjoni f’din id-data kellhiex l-għan uniku identifikat mill-Qorti Ġenerali.
Fid-dawl tal-prinċipji applikabbli għall-kunċett ta’ “ksur uniku u kontinwu” li, skont il-kumpanniji HSBC, ġustament tfakkru fil-punti 198, 260 u 261 tas-sentenza appellata, il-konklużjoni tal-Qorti Ġenerali li tgħid li dawn il-kumpanniji pparteċipaw fi ksur uniku u kontinwu sas‑27 ta’ Marzu 2007 hija bbażata fuq il-premessa li r-riferiment magħmul fis‑27 ta’ Marzu 2007 għall-perspettiva li tiġi rrepetuta l-manipulazzjoni tikkostitwixxi fiha nnifisha, minn naħa, ksur fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE u, min-naħa l-oħra, “miżura pożittiva partikolari” fis-sens tal-ġurisprudenza invokata mill-Qorti Ġenerali.
Madankollu, id-deċiżjoni mkien ma tindika li kwalunkwe diskussjoni dwar l-“eventwali repetizzjoni” tal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 kellha titqies bħala aġir li jikkostitwixxi ksur fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE.
F’dan il-kuntest, fil-fehma tal-kumpanniji HSBC, il-Qorti Ġenerali ma setgħetx tikkonkludi, mingħajr ma tissostitwixxi illegalment il-motivazzjoni tagħha għal dik tal-Kummissjoni, li l-parteċipazzjoni tagħhom fil-ksur uniku u kontinwu kompliet sas‑27 ta’ Marzu 2007, sempliċement abbażi tar-riferiment, magħmul fil-kuntest tal-laqgħa li saret f’din id-data, għall-perspettiva li tiġi rrepetuta l-manipulazzjoni.
Barra minn hekk, l-iskambju ta’ informazzjoni tas‑27 ta’ Marzu 2007 dwar il-pożizzjonijiet ta’ negozjar lanqas ma jista’ jitqies bħala “miżura pożittiva partikolari”, fis-sens tal-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2017, Icap
et
vs Il‑Kummissjoni (T‑180/15, EU:T:2017:795, punt 223), li tiġġustifika li jitqies li l-ksur seħħ wara d‑19 ta’ Marzu 2007. Minkejja li dan l-iskambju ta’ informazzjoni seħħ fis‑27 ta’ Marzu 2007, dan ma kellu ebda effett ieħor ħlief dak tal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007.
Minn dan isegwi li l-konklużjoni li tinsab fil-punt 273 tas-sentenza appellata, li tipprovdi li l-parteċipazzjoni tal-kumpanniji HSBC fi ksur uniku u kontinwu tista’ titqies fir-rigward tal-aġir tal-banek l-oħra li taqa’ fil-kuntest tal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 u tal-eventwali repetizzjoni tagħha, hija bbażata fuq żball ta’ liġi.
Barra minn hekk, din il-konklużjoni hija bbażata fuq diviżjoni u interpretazzjoni żbaljata, mhux permessa mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tal-konklużjonijiet tad-deċiżjoni kontenzjuża, aspett li jikkostitwixxi, fih innifsu, żball ta’ liġi.
Il-Kummissjoni tqis li t-trattament ta’ dan l-aggravju jiddependi għalkollox mit-trattament tal-ħames aggravju u li dan il-aggravju għandu għalhekk jiġi miċħud għall-istess raġunijiet.

L
‑
ewalwazzjoni tal
‑
Qorti tal
‑
Ġustizzja
Permezz ta’ dan l-aggravju, il-kumpanniji HSBC jikkritikaw l-evalwazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali li jinsabu fil-punti 255 sa 262 tas-sentenza appellata, relatati mad-diskussjoni tas‑27 ta’ Marzu 2007.
Fir-replika tagħhom, huma jippreċiżaw li dan l-aggravju ma jirrigwardax il-punt dwar jekk din id-diskussjoni kellhiex l-għan uniku identifikat mill-Qorti Ġenerali.
Madankollu, għandu jiġi kkonstatat li l-argumenti li l-kumpanniji HSBC jiżviluppaw insostenn tal-imsemmi aggravju huma intiżi, essenzjalment, sabiex isostnu li l-Qorti Ġenerali qieset b’mod żbaljat li din id-diskussjoni kellha għan antikompetittiv.
Għaldaqstant, hemm lok li jitqies li dan l-aggravju huwa inammissibbli għall-istess raġunijiet bħal dawk li ġġustifikaw l-inammissibbiltà tal-ħames aggravju.

Konklużjoni dwar l
‑
appell
Peress li l-ewwel u t-tielet aggravju ntlaqgħu, is-sentenza appellata għandha tiġi annullata sa fejn tiċħad, fil-punt 2 tad-dispożittiv tagħha, ir-rikors tal-kumpanniji HSBC intiż għall-annullament tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kontenzjuża u, sussidjarjament, tal-Artikolu 1(b) ta’ din id-deċiżjoni. Is-sentenza appellata tibqa’ madankollu fis-seħħ sa fejn tannulla, fil-punt 1 ta’ dan id-dispożittiv, l-Artikolu 2(b) tal-imsemmija deċiżjoni.

Fuq ir
‑
rikors quddiem il
‑
Qorti Ġenerali
Konformement mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, fil-każ li fih id-deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali tiġi annullata, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tiddeċiedi hija stess definittivament dwar il-kawża, meta din tkun fi stat li tiġi deċiża.
Hekk kif jirriżulta mill-punt 42 tas-sentenza appellata, fil-kuntest tar-rikors tagħhom, il-kumpanniji HSBC ippreżentaw, minn naħa, talbiet għall-annullament tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kontenzjuża u, sussidjarjament, tal-Artikolu 1(b) ta’ din id-deċiżjoni. Min-naħa l-oħra, huma fformulaw talbiet għall-annullament tal-Artikolu 2(b) tal-imsemmija deċiżjoni kif ukoll talbiet għal riforma tal-ammont tal-multa imposta skont dan l-artikolu.
Għal dak li jirrigwarda t-talbiet għall-annullament tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kontenzjuża u, sussidjarjament, tal-Artikolu 1(b) ta’ din id-deċiżjoni, il-kumpanniji HSBC iressqu, kif ġabret fil-qosor il-Qorti Ġenerali fil-punti 48 sa 51 tas-sentenza appellata, ħames motivi li jikkonċernaw:
–        il-klassifikazzjoni bħala ksur minħabba l-għan adottata mill-Kummissjoni (l-ewwel motiv).
–        il-klassifikazzjoni bħala ksur uniku u kontinwu adottata mill-Kummissjoni (it-tieni sar-raba’ motivi);
–        il-ksur tal-preżunzjoni ta’ innoċenza, tad-dritt għal amministrazzjoni tajba u tad-drittijiet tad-difiża (il-ħames motiv).
Fid-dawl, b’mod partikolari, tal-fatt li dawn il-motivi kienu s-suġġett ta’ dibattitu kontradittorju quddiem il-Qorti Ġenerali u li l-eżami tagħhom ma jeħtieġ li tiġi adottata ebda miżura addizzjonali ta’ organizzazzjoni tal-proċedura jew ta’ investigazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tqis li r-rikors fil-Kawża T‑105/17 huwa fi stat li jiġi deċiż fir-rigward ta’ dawn il-motivi u li hemm lok li tittieħed deċiżjoni definittiva fuqu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Marzu 2021, Il‑Kummissjoni vs Fútbol Club Barcelona, C‑362/19 P, EU:C:2021:169, punt 108).

Fuq l
‑
ewwel motiv, dwar il
‑
klassifik
azzjoni
bħala
ksur
minħabba l
‑
għan fis
‑
sens tal
‑
Artikolu
1
01(1)
TFUE

Fuq l
‑
ewwel parti tal
‑
motiv, li tikkontesta l
‑
klassifikazzjoni bħala restrizzjoni tal
‑
kompetizzjoni minħabba l
‑
għan applikata għall
‑
manipulazzjoni tal
‑
Euribor tad
‑
19 ta’ Marzu 2007
Għall-istess raġunijiet bħal dawk li jinsabu fil-punti 85 sa 114 tas-sentenza appellata, li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-intenzjoni li tadotta, u fid-dawl tal-punti 104 sa 126 ta’ dik is-sentenza, hemm lok li din l-ewwel parti tiġi miċħuda.

Fuq it
‑
tieni parti tal
‑
motiv, dwar il
‑
klassifikazzjoni bħala ksur minħabba l-għan applikata għall-aġir l-ieħor ikkritikat lill-kumpanniji HSBC
Hekk kif il-Qorti Ġenerali kkonstatat fil-punt 124 tas-sentenza appellata, l-argumenti tal-kumpanniji HSBC jistgħu jinqasmu f’żewġ ilmenti skont jekk jirrigwardawx il-fondatezza tal-klassifikazzjoni bħala restrizzjoni minħabba l-għan applikata mill-Kummissjoni għad-diskussjonijiet li hija ddeskriviet, minn naħa, bħala skambji fuq il-prezzijiet medjani jew, min-naħa l-oħra, bħala skambji fuq pożizzjonijiet ta’ negozjar.
–
Fuq l
‑
ilment li jikkontesta l
‑
fondatezza tal-klassifikazzjoni bħala restrizzjoni minħabba l
‑
għan applikata għall
‑
iskambji fuq il
‑
prezzijiet medjani
Il-kumpanniji HSBC jikkontestaw il-fondatezza tal-klassifikazzjoni bħala restrizzjoni minħabba l-għan applikata għall-iskambji fuq il-prezzijiet medjani, jiġifieri għad-diskussjonijiet tal‑14 u tas‑16 ta’ Frar 2007. Fil-fatt, minn naħa, dawn l-iskambji ma jirrestrinġux il-kompetizzjoni, sa fejn il-prezzijiet medjani ma jikkostitwixxux il-prezz jew komponent ta’ prezz ta’ derivattiv ta’ rata ta’ interessi. Min-naħa l-oħra, dawn l-iskambji jippermettu li jiġu proposti kundizzjonijiet iktar favorevoli għall-klijenti. Id-deċiżjoni kontenzjuża hija, f’dan ir-rigward, ivvizzjata bi żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni u b’nuqqas ta’ motivazzjoni.
Il-Kummissjoni titlob li dan l-ilment jiġi miċħud.
Fir-rigward tal-argumenti dwar l-assenza ta’ restrizzjoni tal-kompetizzjoni tal-kummerċ fuq il-prezzijiet medjani fid-dawl tan-natura ta’ dawn il-prezzijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja, billi adottat il-motivi li jinsabu fil-punti 139 sa 148 tas-sentenza appellata, tqis li l-Kummissjoni ma wettqitx żball meta rrilevat li dawn l-iskambji kellhom għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni.
Fir-rigward tal-argument ibbażat fuq in-natura allegatament favur il-kompetizzjoni tal-imsemmija skambji, mill-punti 139 u 140 ta’ din is-sentenza jirriżulta li t-teħid inkunsiderazzjoni tal-effetti favur il-kompetizzjoni ta’ prattika partikolari ma għandux l-għan li jeskludi l-klassifikazzjoni bħala “restrizzjoni tal-kompetizzjoni”, fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE. Tali effetti għandhom madankollu jittieħdu debitament inkunsiderazzjoni bħala element tal-kuntest ta’ din il-prattika għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tagħha bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, sa fejn dawn jistgħu jikkontestaw l-evalwazzjoni globali tal-livell suffiċjentement dannuż tal-prattika kollużorja kkonċernata fir-rigward tal-kompetizzjoni.
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li dan it-teħid inkunsiderazzjoni jippreżumi li l-effetti favur il-kompetizzjoni mhux biss ikunu pprovati u rilevanti, iżda wkoll speċifiċi għall-ftehim ikkonċernat. Barra minn hekk, is-sempliċi preżenza ta’ tali effetti favur il-kompetizzjoni ma tistax, bħala tali, twassal għall-esklużjoni tal-klassifikazzjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”. Anki jekk jiġi preżunt li huma pprovati, rilevanti u speċifiċi għall-ftehim ikkonċernat, dawn l-effetti favur il-kompetizzjoni għandhom ikunu suffiċjentement sinjifikattivi, b’tali mod li jippermettu li tiġi ddubitata raġonevolment in-natura suffiċjentement dannuża għall-kompetizzjoni tal-ftehim ikkonċernat, u, għaldaqstant, tal-għan antikompetittiv tiegħu (sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK)
et
, (C‑307/18, EU:C:2020:52, punti 105 sa 107).
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-argumenti tal-kumpanniji HSBC huma bbażati fuq l-affermazzjoni li huwa fl-interess tal-klijenti ta’ bank li huwa l-ġeneratur tas-suq li dan inaqqas l-inċertezza fir-rigward tal-livell tal-“mid” tas-suq sabiex titnaqqas id-differenza xerrej/bejjiegħ. Tali tnaqqis fl-inċertezza b’hekk jippermetti lin-negozjanti jipproponu prezzijiet iktar favorevoli għal dawn il-klijenti.
Issa, anki jekk wieħed jipreżumi li dan ġie pprovat, tali affermazzjoni hija insuffiċjenti sabiex raġonevolment tippermetti li tiġi ddubitata n-natura suffiċjentement dannuża għall-kompetizzjoni tal-iskambji inkwistjoni.
Fil-fatt, il-kumpanniji HSBC jirrikonoxxu huma stess li l-“mids” jirriflettu n-negozjati bilaterali u privati bejn il-ġeneraturi tas-suq u li t-tnaqqis tal-inċertezza fuq il-prezzijiet medjani li jirriżulta minnu jippermetti li jitnaqqsu r-riskji li n-negozjanti jieħdu minħabba l-attività tagħhom ta’ ġeneraturi tas-suq.
Fil-premessa 395 tad-deċiżjoni kontenzjuża, il-Kummissjoni enfasizzat li dawn l-iskambji kienu jmorru lil hinn sew minn skambju ta’ informazzjoni li taqa’ taħt il-qasam pubbliku u kellhom bħala għan li jżidu t-trasparenza bejn il-partijiet u, għaldaqstant, li jnaqqsu b’mod sinjifikattiv l-inċertezzi normali inerenti fis-suq, b’benefiċċju għall-partijiet u bi ħsara għall-operaturi tas-suq l-oħrajn. Hija qieset li l-banek li pparteċipaw fl-akkordju kienu b’hekk żvelaw informazzjoni dwar l-aspetti fundamentali tal-istrateġija u tal-aġir tagħhom fis-suq, li kien inaqqas b’mod sinjifikattiv l-inċertezzi inerenti għal suq li fih il-ġestjoni tar-riskju u tal-inċertezzi jikkostitwixxu wieħed mill-parametri ewlenin tal-kompetizzjoni.
Issa, kif tfakkar fil-punti 113 u 114 tas-sentenza preżenti, ir-rekwiżit ta’ awtonomija inerenti fl-Artikolu 101 TFUE jipprekludi b’mod rigoruż kwalunkwe kuntatt dirett jew indirett bejn tali negozjanti ta’ natura li jinfluwenza l-aġir fis-suq ta’ kompetitur attwali jew potenzjali, jew li jiżvela lil tali kompetitur l-aġir li huwa ddeċieda li jadotta f’dan is-suq jew li huwa ppreveda li jadotta fih, meta dawn il-kuntatti jkollhom bħala għan jew bħala effett li jwasslu għal kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni li ma jikkorrispondux għal kundizzjonijiet normali tas-suq inkwistjoni.
Għaldaqstant, konformement mal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 116 tas-sentenza preżenti, skambju ta’ informazzjoni li jista’ jelimina inċertezzi f’moħħ il-persuni kkonċernati fir-rigward tad-data, tal-portata u tal-modalitajiet tal-adattament tal-aġir fis-suq li l-impriżi kkonċernati ser jimplimentaw għandu jiġi kkunsidrat bħala li jsegwi għan antikompetittiv indipendentement mill-effetti diretti fuq il-prezzijiet imħallsa mill-konsumaturi finali.
Sa fejn il-Kummissjoni kkonstatat li l-iskambji fuq il-prezzijiet medjani naqqsu b’mod sinjifikattiv l-inċertezzi inerenti għal suq li fuqu l-ġestjoni tar-riskju u tal-inċertezzi tikkostitwixxi wieħed mill-parametri ewlenin tal-kompetizzjoni, din il-konstatazzjoni hija suffiċjenti sabiex jiġi rrikonoxxut li dawn l-iskambji kienu jinvolvu restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE.
F’dan il-kuntest, l-argument tal-kumpanniji HSBC li dawn l-iskambji ppermettew li jiġu proposti prezzijiet iktar favorevoli għall-klijenti tal-banek ikkonċernati ma jippermettix li tiġi raġonevolment iddubitata n-natura dannuża ta’ dawn l-iskambji fir-rigward tal-kompetizzjoni fis-suq ikkonċernat.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, l-ilment li jikkontesta l-fondatezza tal-klassifikazzjoni bħala restrizzjoni minħabba l-għan applikata għall-iskambji fuq il-prezzijiet medjani għandu jiġi miċħud.
–
Fuq l
‑
ilment li jikkontesta l
‑
fondatezza tal
‑
klassifikazzjoni bħala restrizzjoni minħabba l
‑
għan applikata għall
‑
iskambji fuq pożizzjonijiet ta’ negozjar
Għall-istess motivi bħal dawk li jinsabu fil-punti 162 sa 164 tas-sentenza appellata u fid-dawl tal-punti 151 u 152 ta’ din is-sentenza, għandhom jiġu miċħuda l-argumenti tal-kumpanniji HSBC dwar il-klassifikazzjoni, minn naħa, tad-diskussjonijiet tat‑13 u tat‑28 ta’ Frar, kif ukoll tad‑19 ta’ Marzu 2007 u, min-naħa l-oħra, tat‑12 u tas‑16 ta’ Frar 2007.
Peress li l-punti 165 sa 195 tas-sentenza appellata ma ġewx ikkontestati fil-kuntest ta’ dan l-appell, hemm lok li jitqies li l-evalwazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali dwar dan l-ilment kisbu l-awtorità ta’
res judicata
.

Fuq it
‑
tieni sar
‑
raba’ motiv,
li jirrigwardaw il
‑
klassifikazzjoni bħala
ksur uniku u kontinw
u
applikat
mill
‑
Kummissjoni.
It-tieni sar-raba’ motiv għandhom jiġu eżaminati bl-istess mod bħal dak magħżul mill-Qorti Ġenerali fis-sentenza appellata.
It-tieni motiv li bih il-kumpanniji HSBC jikkontestaw l-eżistenza ta’ “pjan ġenerali” li għandu għan uniku għandu jiġi miċħud għall-istess motivi bħal dawk li jinsabu fil-punti 209 sa 237 tas-sentenza appellata u fid-dawl tal-punti 162 sa 172 tas-sentenza preżenti.
Fir-rigward tar-raba’ motiv li bih il-kumpanniji HSBC jikkontestaw l-għarfien minn dawn tal-aħħar tal-aġir li jikkostitwixxi ksur tal-parteċipanti l-oħra, hemm lok, bħalma għamlet il-Qorti Ġenerali fil-punt 247 tas-sentenza appellata, li ssir distinzjoni bejn, minn naħa, il-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 u l-possibbiltà tar-repetizzjoni tagħha u, min-naħa l-oħra, l-aġir l-ieħor meħud inkunsiderazzjoni mill-Kummissjoni għall-ksur uniku u kontinwu.
Fl-ewwel lok, l-argumenti tal-kumpanniji HSBC relatati mal-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 u mal-possibbiltà tar-repetizzjoni tagħha għandhom jiġu miċħuda għall-istess motivi bħal dawk li jinsabu fil-punti 248 sa 262 tas-sentenza appellata u fid-dawl tal-punti 182 sa 185 tas-sentenza preżenti.
Fit-tieni lok, peress li l-motivi li jinsabu fil-punti 263 sa 274 tas-sentenza appellata ma ġewx ikkontestati fil-kuntest ta’ dan l-appell, hemm lok li jitqies li l-evalwazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali dwar l-għarfien mill-kumpanniji HSBC tal-parteċipazzjoni ta’ banek oħra fl-aġir l-ieħor li jaqa’ taħt il-ksur uniku u kontinwu kisbu l-awtorità ta’
res judicata
.
Fl-aħħar nett, fir-rigward tat-tielet motiv, dwar l-intenzjoni tal-kumpanniji HSBC li jipparteċipaw fil-ksur uniku u kontinwu, il-motivi li jinsabu fil-punti 275 sa 280 tas-sentenza appellata ma ġewx ikkontestati fil-kuntest ta’ dan l-appell u, konsegwentement, kisbu l-awtorità ta’
res judicata
.

Fuq il
‑
ħames motiv, ibbażat fuq ksur tal
‑
preżunzjoni

ta’ innoċenza
, tad
‑
dritt għ
al amministrazzjoni tajba u tad
‑
drittijiet tad
‑
difiża

L
‑
argumenti tal
‑
partijiet
Il-kumpanniji HSBC isostnu li d-deċiżjoni ta’ riżolviment iġġudikat minn qabel ir-responsabbiltà ta’ HSBC u imminat irrimedjabbilment id-dritt tagħhom għal smigħ. Huma jiddeduċu minn dan li d-deċiżjoni kontenzjuża għandha tiġi annullata minħabba ksur, minn naħa, tal-prinċipju tal-preżunzjoni ta’ innoċenza u, min-naħa l-oħra, tal-prinċipji ta’ amministrazzjoni tajba u ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża. Huma jirreferu wkoll għad-dikjarazzjonijiet tal-Kummissarju li f’dak iż-żmien kien responsabbli mill-politika tal-kompetizzjoni dwar l-eżitu tal-istħarriġ dwar l-EIRD u qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni kontenzjuża. Huma jenfasizzaw ukoll li ma kellhomx il-possibbiltà li jippreżentaw osservazzjonijiet fuq id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet indirizzata lill-partijiet li ddeċidew li jaslu għal riżolviment.
Il-Kummissjoni titlob li dan il-motiv jiġi miċħud.

L
‑
ewalwazzjoni tal
‑
Qorti tal
‑
Ġustizzja
–
Fuq il
‑
ksur tal
‑
preżunzjoni  ta’ innoċenza u tad
‑
drittijiet tad
‑
difiża
Il-kumpanniji HSBC jargumentaw li l-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ riżolviment fil-kuntest tal-proċedura ibrida wasslet għal ksur tal-preżunzjoni ta’ innoċenza sa fejn din id-deċiżjoni ġġudikat minn qabel ir-responsabbiltà tagħhom u imminat irrimedjabbilment id-dritt tagħhom għal smigħ.
Hekk kif tfakkar fil-punt 90 ta’ din is-sentenza, sabiex tiġi mistħarrġa l-osservanza tal-preżunzjoni ta’ innoċenza mill-Kummissjoni fil-kuntest ta’ proċedura ibrida, hija l-qorti tal-Unjoni li għandha tanalizza deċiżjoni li ttemm il-proċedura għar-riżolviment u l-motivazzjoni tagħha kollha kemm hi u fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari li fihom din ġiet adottata.
Konformement mal-ġurisprudenza mfakkra fil-punti 79 u 80 tas-sentenza preżenti, għandu jiġi vverifikat, minn naħa, jekk il-Kummissjoni ħaditx il-prekawzjonijiet redazzjonali suffiċjenti fid-deċiżjoni ta’ riżolviment sabiex jiġi evitat ġudizzju prematur fir-rigward tal-parteċipazzjoni ta’ HSBC fl-akkordju u, min-naħa l-oħra, jekk ir-riferimenti għal dawn il-kumpanniji li jinsabu f’din id-deċiżjoni kinux neċessarji.
Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-prekawzjonijiet redazzjonali li l-Kummissjoni kienet obbligata tieħu, id-deċiżjoni ta’ riżolviment kienet tinkludi, kif barra minn hekk irrilevat il-Kummissjoni fil-premessa 529 tad-deċiżjoni kontenzjuża, diversi riżervi espliċiti sabiex tevita li tiġi stabbilita kwalunkwe responsabbiltà tal-partijiet li ma waslux għal riżolviment, b’mod partikolari tal-kumpanniji HSBC.
Għaldaqstant, fil-premessa 3 tad-deċiżjoni ta’ riżolviment, il-Kummissjoni ppreċiżat li din id-deċiżjoni kienet ibbażata fuq il-fatti rrikonoxxuti biss mill-partijiet għar-riżolviment f’dan l-istadju tal-proċedura u li l-imsemmija deċiżjoni ma kinitx tistabbilixxi r-responsabbiltà tal-partijiet li ma waslux għal riżolviment għal kwalunkwe parteċipazzjoni fi ksur tad-dritt tal-Unjoni tal-kompetizzjoni fil-kawża inkwistjoni. Tali preċiżazzjoni ttenniet fil-premessa 40 tal-istess deċiżjoni.
Bl-istess mod, fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4 tad-deċiżjoni ta’ riżolviment, il-Kummissjoni indikat li l-aġir imsemmi f’din id-deċiżjoni li kien jikkonċerna lill-partijiet li ma waslux għal riżolviment kien invokat esklużivament sabiex tiġi stabbilita r-responsabbiltà tal-partijiet li waslu għal riżolviment għall-ksur tal-Artikolu 101 TFUE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, għandu jitqies li l-Kummissjoni ħadet prekawzjonijiet redazzjonali suffiċjenti billi enfasizzat il-fatt li hija ma kinitx mitluba tiddeċiedi dwar il-parteċipazzjoni tal-kumpanniji HSBC fl-allegat akkordju.
B’dan il-mod, il-Kummissjoni evitat kull preġudizzju intenzjonat, jew saħansitra definittiv, dwar ir-responsabbiltà ta’ dawn il-kumpanniji. Bl-istess mod, konformement mal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 80 tas-sentenza preżenti, hija astjeniet milli tesprimi kwalunkwe ġudizzju minn qabel, anki jekk sempliċement potenzjali, li jirrigwarda din ir-responsabbiltà (ara, b’analoġija, s-sentenza tat‑18 ta’ Marzu 2021, Pometon vs Il‑Kummissjoni, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, punt 76).
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-punt dwar jekk ir-riferimenti magħmula għall-kumpanniji HSBC fid-deċiżoni ta’ riżolviment kinux neċessarji, għandu jitfakkar li, fil-kuntest ta’ proċedura ibrida li twassal għall-adozzjoni ta’ deċiżjonijiet suċċessivi, il-Kummissjoni għandha, taħt l-istħarriġ tal-qorti tal-Unjoni, tevita li tikkomunika iktar informazzjoni dwar l-involviment ta’ terz, li ma hijiex neċessarja għall-klassifikazzjoni tar-responsabbiltà tad-destinatarji ta’ din id-deċiżjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Marzu 2021, Pometon vs Il‑Kummissjoni, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, punt 77 u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan ir-rigward, mill-premessi 3, 36, 37 u 40 kif ukoll min-nota ta’ qiegħ il-paġna 4 tad-deċiżjoni ta’ riżolviment jirriżulta li d-deskrizzjoni tal-avvenimenti li jinsabu f’ din id-deċiżjoni llimitat ir-riferiment għall-partijiet li ma waslux għal riżolviment għal dak li kien strettament neċessarju għall-bżonnijiet ta’ komprensjoni tajba tal-fatti tal-każ.
Bl-istess mod, fl-evalwazzjoni ġuridika, ma sar l-ebda riferiment individwali għall-partijiet li ma waslux għal riżolviment, individwalment jew flimkien. Barra minn hekk, fid-dawl tal-prekawzjonijiet redazzjonali meħuda mill-Kummissjoni, id-deċiżjoni ta’ riżolviment ma fformulat ebda konklużjoni fir-rigward ta’ dawn il-partijiet.
Kif enfasizzat il-Kummissjoni fil-premessa 533 tad-deċiżjoni kontenzjuża, f’dan il-kuntest, ir-riferimenti rari magħmula fid-deċiżjoni ta’ riżolviment għall-parteċipazzjoni ta’ intervenjenti li ma humiex partijiet għar-riżolviment ma jistgħux jippermettu li tintlaħaq kwalunkwe konklużjoni dwar il-partijiet li ma waslux għal riżolviment.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkonstatat li dawn ir-riferimenti kienu strettament neċessarji għall-komprensjoni u għall-istabbiliment tal-fatti, b’tali mod li huma kienu kompatibbli mal-preżunzjoni ta’ innoċenza.
Tali konstatazzjoni ma hijiex ikkontestata mill-argumenti tal-kumpanniji HSBC ibbażati fuq il-fatt li, fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4 tad-deċiżjoni ta’ riżolviment, il-Kummissjoni ddefinixxiet it-terminu “partijiet” bħala “l-impriżi kollha li huma s-suġġett tal-proċedura” u li din għamlet riferiment, b’mod partikolari fil-premessa 36 ta’ din id-deċiżjoni, għall-kuntatti bilaterali bejn Barclays u dawn il-kumpanniji fid-deskrizzjoni tal-prattiki inkwistjoni.
Fil-fatt, ir-riferimenti għall-partijiet li ma waslux għal riżolviment, inklużi l-kumpanniji HSBC, ma humiex ħafna u, kuntrarjament għal dak li jissuġġerixxu dawn tal-aħħar, ma jidhrux fit-Taqsima 5 tad-deċiżjoni ta’ riżolviment, intitolata “Evalwazzjoni Ġuridika”. Barra minn hekk, hekk kif jirriżulta mill-kunsiderazzjonijiet imsemmija b’mod partikolari fil-punt 226 tas-sentenza preżenti, dawn ir-riferimenti għandhom biss natura deskrittiva u ma jwasslu għall-ebda evalwazzjoni, espliċita jew impliċita, tas-sitwazzjoni legali ta’ dawn il-kumpanniji. Fil-kuntest ta’ proċedura ibrida li wasslet għall-adozzjoni suċċessiva ta’ żewġ deċiżjonijiet, l-imsemmija referenzi jidhru li huma oġġettivament neċessarji sabiex tiġi stabbilita r-responsabbiltà tal-partijiet għar-riżolviment.
Għaldaqstant, l-argumenti tal-kumpanniji HSBC ibbażati fuq il-fatt li d-deċiżjoni ta’ riżolviment tinkludi elementi li wasslu għal ksur tal-preżunzjoni ta’ innoċenza, għandhom jiġu miċħuda.
Għandhom jiġu miċħuda wkoll l-argumenti bbażati fuq il-fatt li din id-deċiżjoni ppreġudikat id-drittijiet tad-difiża ta’ dawn il-kumpanniji, sa fejn ma huwiex ikkontestat li l-Kummissjoni bagħtitilhom dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, li huma kellhom aċċess għall-fajl u li huma kienu f’pożizzjoni li jagħtu l-perspettiva tagħhom qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni kontenzjuża.
–
Fuq il
‑
ksur tad
‑
dritt għal amministrazzjoni tajba
Fl-ewwel lok, il-kumpanniji HSBC isostnu li d-dikjarazzjonijiet pubbliċi tal-Kummissarju li f’dak iż-żmien kien responsabbli mill-politika tal-kompetizzjoni magħmula matul is-snin 2012 u 2014 wasslu għal ksur, mill-Kummissjoni, tad-dritt għal amministrazzjoni tajba.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-istituzzjonijiet, il-korpi u l-organi tal-Unjoni huma obbligati jirrispettaw id-drittijiet fundamentali ggarantiti mid-dritt tal-Unjoni, fosthom id-dritt għal amministrazzjoni tajba, stabbilit fl-Artikolu 41 tal-Karta. L-ewwel paragrafu ta’ dan l-artikolu jipprovdi b’mod partikolari li kull persuna għandha d-dritt li dak kollu li jirrigwardaha jiġi ttrattat b’mod imparzjali mill-istituzzjonijiet, il-korpi u l-organi tal-Unjoni.
Ir-rekwiżit ta’ imparzjalità huwa intiż li jiggarantixxi l-ugwaljanza fit-trattament li fuqha hija bbażata l-Unjoni. Dan ir-rekwiżit huwa intiż, b’mod partikolari, li jiġu evitati sitwazzjonijiet ta’ kunflitt ta’ interessi possibbli fir-rigward ta’ uffiċjali u ta’ membri tal-persunal li jaġixxu għan-nom tal-istituzzjonijiet, tal-korpi u tal-organi. Fid-dawl tal-importanza fundamentali tal-garanzija ta’ indipendenza u ta’ integrità f’dak li jirrigwarda kemm il-funzjonament intern kif ukoll l-immaġini esterna tal-istituzzjonijiet, tal-korpi u tal-organi tal-Unjoni, ir-rekwiżit ta’ imparzjalità jkopri kull ċirkustanza li l-uffiċjal jew il-membri tal-persunal li għandu jiddeċiedi dwar kwistjoni għandu raġonevolment jifhem, li jistgħu jidhru, f’għajnejn terzi, li jistgħu jaffettwaw l-indipendenza tiegħu fil-qasam inkwistjoni (sentenza tas‑27 ta’ Marzu 2019, August Wolff u Remedia vs Il‑Kummissjoni, C‑680/16 P, EU:C:2019:257, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Kif tfakkar fil-punt 77 ta’ din is-sentenza, huma l-istituzzjonijiet, il-korpi u l-organi tal-Unjoni li għandhom jikkonformaw ruħhom mar-rekwiżit ta’ imparzjalità fiż-żewġ komponenti tiegħu li huma, minn naħa, l-imparzjalità suġġettiva, li tipprovdi li ebda membru tal-istituzzjoni kkonċernata li huwa responsabbli mill-kawża ma għandu juri li ħa pożizzjoni jew li għandu preġudizzju personali, u, min-naħa l-oħra, l-imparzjalità oġġettiva, li tipprovdi li din l-istituzzjoni għandha toffri garanziji suffiċjenti sabiex jiġi eskluż kwalunkwe dubju leġittimu dwar il-possibbiltà ta’ ġudizzju minn qabel.
Sa fejn il-kumpanniji HSBC jikkontestaw id-dikjarazzjonijiet pubbliċi tal-Kummissarju li f’dak iż-żmien kien responsabbli mill-politika tal-kompetizzjoni, għandu jitqies li l-ilment tagħhom jirrigwarda essenzjalment l-ewwel komponent tal-prinċipju ta’ imparzjalità.
F’dan ir-rigward, għandha ssir distinzjoni bejn id-dikjarazzjonijiet magħmula matul is-sena 2012, li seħħew qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ riżolviment, u dawk magħmula matul is-sena 2014, li seħħew wara l-adozzjoni tagħha.
Fir-rigward, minn naħa, tad-dikjarazzjonijiet magħmula matul is-sena 2012, għandu jiġi kkonstatat li dawn id-dikjarazzjonijiet baqgħu ġenerali b’tali mod li ma jistgħux jitqiesu li huma l-espressjoni ta’ teħid ta’ pożizzjoni jew ta’ preġudizzju ta’ ħtija tal-Kummissarju li dak iż-żmien kien responsabbli mill-politika tal-kompetizzjoni fil-konfront tal-kumpanniji HSBC.
Fir-rigward, min-naħa l-oħra, tad-dikjarazzjonijiet magħmula matul is-sena 2014, il-kumpanniji HSBC jargumentaw li l-Kummissarju li dak iż-żmien kien responsabbli mill-politika tal-kompetizzjoni pubblikament għamel kummenti li jagħtu x’jifhem li huwa kien diġà wasal għal konklużjoni qabel l-għeluq tal-investigazzjoni.
Ċertament, uħud minn dawn id-dikjarazzjonijiet juru lingwaġġ li ma jikkorrispondix għall-kawtela li kienet mistennija mill-membru tal-Kummissjoni responsabbli mill-politika tal-kompetizzjoni fil-kuntest ta’ kawża pendenti. Madankollu, dawn id-dikjarazzjonijiet ma humiex ta’ natura li jqajmu dubju dwar l-imparzjalità li biha l-Kummissjoni mexxiet l-investigazzjoni tagħha dwar il-ksur inkwistjoni. Għaldaqstant, l-imsemmija dikjarazzjonijiet ma jivvizzjawx, waħedhom, il-legalità tad-deċiżjoni kontenzjuża adottata mill-kulleġġ tal-membri tal-Kummissjoni.
Fil-fatt, minn dawn id-dikjarazzjonijiet jirriżulta li l-Kummissarju li dak iż-żmien kien responsabbli mill-politika tal-kompetizzjoni llimita ruħu li jinforma lill-pubbliku dwar investigazzjoni pendenti billi indika li din il-kawża kienet ser titkompla wara l-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ riżolviment. F’dan il-kuntest, l-imsemmija dikjarazzjonijiet ma kinux jiżvelaw informazzjoni li ma kinitx tinsab f’din id-deċiżjoni. Il-fatt li dawn id-dikjarazzjonijiet kienu juru li l-Kummissjoni kienet qiegħda tipprepara dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet fir-rigward tal-partijiet li ma waslux għal riżolviment ma jippermettix li jiġi konkluż, fid-dawl tan-natura provviżorja ta’ dan id-dokument, li l-Kummissjoni kienet waslet għal konklużjoni dwar ir-responsabbiltà tagħhom qabel l-għeluq tal-investigazzjoni. Lanqas ma hija ta’ natura li tissuġġerixxi l-eżistenza, min-naħa ta’ dan il-kummissarju, ta’ pożizzjoni meħuda jew ta’ preġudizzju ta’ ħtija fil-konfront tal-kumpanniji HSBC.
Fl-aħħar nett, għandu jiġi miċħud l-argument tal-kumpanniji HSBC li jipprovdi li l-Ombudsman Ewropew ikkonstata każ ta’ amministrazzjoni żbaljata li tikkonċerna lill-Kummissarju li dak iż-żmien kien responsabbli mill-politika tal-kompetizzjoni minħabba d-dikjarazzjonijiet pubbliċi msemmija fil-punt 234 tas-sentenza preżenti.
Fil-fatt, għandu jitfakkar li l-konklużjonijiet tal-Ombudsman li jikkonstataw l-eżistenza ta’ “att ta’ amministrazzjoni żbaljata” ma jorbtux lill-qorti tal-Unjoni u jikkostitwixxu biss sempliċi indizju tal-ksur, mill-istituzzjoni kkonċernata, tal-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba. Fil-fatt, il-proċedura quddiem l-Ombudsman, li ma għandux is-setgħa li jieħu deċiżjonijiet vinkolanti, hija rimedju alternattiv extraġudizzjarju għaċ-ċittadini tal-Unjoni għal dak ta’ azzjoni quddiem il-qorti tal-Unjoni, li jissodisfa kriterji speċifiċi u ma għandux neċessarjament l-istess għan bħal dak ta’ azzjoni ġudizzjarja (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2007, Komninou
et
vs Il‑Kummissjoni, C‑167/06 P, mhux ippubblikata, EU:C:2007:633, punt 44).
Issa, fid-dawl tal-motivi li jinsabu fil-punti 240 sa 243 tas-sentenza preżenti, il-konklużjonijiet tal-Ombudsman dwar id-dikjarazzjonijiet pubbliċi msemmija fil-punt 234 ta’ din is-sentenza ma jistgħux, fihom infushom jew evalwati flimkien mal-elementi l-oħra tal-fajl, jistabbilixxu l-eżistenza ta’ ksur tad-dritt għal amministrazzjoni tajba.
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal, l-argumenti tal-kumpanniji HSBC ibbażati fuq ksur tad-dritt għal amministrazzjoni tajba għandhom jiġu miċħuda u, sussegwentement, il-ħames motiv ukoll.

Fuq ir
‑
rikors quddiem il
‑
Qorti Ġenerali
Ir-rikors tal-kumpanniji HSBC, sa fejn huwa intiż għall-annullament tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kontenzjuża u, sussidjarjament, tal-Artikolu 1(b) ta’ din id-deċiżjoni, huwa miċħud.

Fuq
l
‑
ispejjeż
Skont l-Artikolu 184(2) tar-Regoli tal-Proċedura, meta l-appell ikun fondat u l-Qorti tal-Ġustizzja taqta’ l-kawża definittivament hija stess, hija għandha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż.
Skont l-Artikolu 138(1) tal-istess regoli, applikabbli għall-proċedura tal-appell bis-saħħa tal-Artikolu 184(1) tagħhom, il-parti li titlef għandha tbati l-ispejjeż jekk dawn ikunu ntalbu. L-Artikolu 138(3) tal-imsemmija regoli jippreċiża li, jekk il-partijiet jitilfu rispettivament waħda jew iktar mit-talbiet tagħhom, kull parti għandha tbati l-ispejjeż rispettivi tagħha.
Fil-każ ineżami, il-kumpanniji HSBC talbu li l-Kummissjoni tiġi kkundannata għall-ispejjeż relatati mal-proċeduri tal-ewwel istanza u tal-appell u din tilfet it-talbiet tagħha fl-istadju tal-appell kif ukoll, parzjalment, it-talbiet tagħha fl-ewwel istanza. Il-kumpanniji HSBC tilfu parzjalment it-talbiet tagħhom fl-ewwel istanza.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, hemm lok li l-Kummissjoni tiġi kkundannata għall-ispejjeż tal-appell. Fir-rigward tal-ispejjeż relatati mar-rikors quddiem il-Qorti Ġenerali, kull parti għandha tbati l-ispejjeż rispettivi tagħha.
Barra minn hekk, skont id-dispożizzjonijiet moqrija flimkien tal-Artikolu 140(3) u tal-Artikolu 184(1) tal-istess Regoli tal-Proċedura, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tiddeċiedi li intervenjent għandu jbati l-ispejjeż tiegħu.
Il-kumpanniji tal-Crédit agricole u l-kumpanniji JP Morgan Chase, bħala intervenjenti fl-appell, għandhom ibatu l-ispejjeż rispettivi tagħhom.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tal
‑
24 ta’ Settembru 2019, HSBC Holdings
e
t
vs Il
‑
Kummissjoni (T
‑
105/17, EU:T:2019:675), hija annullata sa fejn tiċħad, fil-punt 2 tad-dispożittivi tagħha, ir-rikors ippreżentat fil-Kawża  T
‑
105/17 minn HSBC Holdings plc, HSBC Bank plc u HSBC France, li saret HSBC Continental Europe, intiż għall-annullament tal-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C (2016) 8530 final tas
‑
7  ta’ Diċembru 2016  li tirrigwarda proċediment skont l-Artikolu 101 [TFUE] u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE (Każ AT.39914 — Derivattivi tar-Rati tal-Imgħax f’Euro)  u, sussidjarjament, tal-Artikolu 1(b) ta’ din id-deċiżjoni.
2)
Ir-rikors ippreżentat fil-Kawża T
‑
105/17 minn HSBC Holdings plc, HSBC Bank plc u HSBC France, li saret HSBC Continental Europe, intiż għall-annullament tal-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni C (2016) 8530 final u, sussidjarjament, tal-Artikolu 1(b) ta’ din id-deċiżjoni, huwa miċħud.
3)
Il-Kummissjoni Ewropea hija kkundannata tbati l-ispejjeż tagħha u dawk tal-HSBC Holdings plc, ta’ HSBC Bank plc u ta’ HSBC Continental Europe, li kienet HSBC France, relatati mal-appell kif ukoll tbati l-ispejjeż tagħha relatati mal-proċedura fl-ewwel istanza.
4)
HSBC Holdings plc, HSBC Bank plc u  HSBC Continental Europe, li kienet HSBC France, huma kkundannati jbatu l-ispejjeż tagħhom relatati mal-proċedura fl-ewwel istanza.
5)
Crédit agricole SA u Crédit agricole Corporate and Investment Bank għandhom ibatu l-ispejjeż tagħhom relatati mal-appell.
6)
JP Morgan Chase & Co. u JP Morgan Chase Bank, National Association, għandhom ibatu l-ispejjeż tagħhom relatati mal-appell.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: l-Ingliż.