CELEX: 62015CJ0532
Odesłanie prejudycjalne
Usługi świadczone przez pełnomocników sądowych
Stawka
Sądy
Brak możliwości odstępstwa

Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 4 ust. 3 TUE, art. 56 TFUE i 101 TFUE, art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą „) oraz art. 4 i 15 dyrektywy 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącej usług na rynku wewnętrznym (
Dz.U. 2006, L 376, s. 36
).
Wnioski te zostały złożone w ramach dwóch sporów: po pierwsze, pomiędzy Eurosaneamientos SL, Entidad Urbanística Conservación Parque Tecnológico de reciclado López Soriano i UTE PTR Acciona Infraestructuras SA a ArcelorMittal Zaragoza SA, i po drugie, pomiędzy Franceskiem de Bolósem Pi a Urbaser SA w przedmiocie wynagrodzeń pełnomocników sądowych (procuradores).
Ramy prawne
Prawo Unii
Artykuł 4 pkt 8 dyrektywy 2006/123 brzmi następująco:
„Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
[…]
8)
»nadrzędny interes publiczny« oznacza względy określone jako takie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości i obejmuje: porządek publiczny, bezpieczeństwo publiczne, ochronę publiczną, zdrowie publiczne, utrzymanie równowagi finansowej systemu zabezpieczenia społecznego, ochronę konsumentów, usługobiorców i pracowników, uczciwość w transakcjach handlowych, zwalczanie nadużyć, ochronę środowiska naturalnego i środowiska miejskiego, zdrowie zwierząt, własność intelektualną, ochronę narodowego dziedzictwa historycznego i artystycznego, cele polityki społecznej i kulturalnej;
[…]”.
Artykuł 15 ust. 2 lit. g) i art. 15 ust. 3 wspomnianej dyrektywy stanowią:
„2.   Państwa członkowskie sprawdzają, czy w ramach ich systemu prawnego podejmowanie lub prowadzenie działalności usługowej jest uzależnione od spełnienia któregokolwiek z następujących niedyskryminacyjnych wymogów:
[…]
g)
określone minimalne lub maksymalne taryfy, do których usługodawca musi się stosować;
[…]
3.   Państwa członkowskie sprawdzają, czy wymogi określone w ust. 2 spełniają następujące warunki:
a)
niedyskryminacja: wymogi nie mogą prowadzić do bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową lub, w przypadku spółek, ze względu na miejsce statutowej siedziby;
b)
konieczność: wymogi muszą być uzasadnione nadrzędnym interesem publicznym;
c)
proporcjonalność: wymogi muszą być odpowiednie dla zapewnienia osiągnięcia wyznaczonego celu i nie mogą wykraczać poza to, co niezbędne do osiągnięcia tego celu; nie może istnieć możliwość zastąpienia tych wymogów innymi, mniej restrykcyjnymi środkami, za pomocą których można osiągnąć ten sam skutek.
[…]”.
Prawo hiszpańskie
Funkcję pełnomocników sądowych reguluje głównie Ley Orgánica 6/1985 del Poder Judicial (ustawa zasadnicza 6/1985 o władzy sądowniczej) z dnia 1 lipca 1985 r. (BOE nr 157 z dnia 2 lipca 1985 r.), a ich czynności w postępowaniach reguluje Ley 1/2000 de Enjuiciamiento Civil (ustawa 1/2000 – kodeks postępowania cywilnego, zwana dalej „kodeksem postępowania cywilnego”) z dnia 7 stycznia 2000 r. (BOE nr 7 z dnia 8 stycznia 2000 r.). Funkcją pełnomocnika jest zasadniczo reprezentowanie stron w postępowaniu i skuteczna współpraca z sądami w celu ułatwienia właściwego przebiegu postępowania. Zadania te są odmienne od zadań adwokatów i są nie do pogodzenia z tymi zadaniami.
Artykuł 242 ust. 4 kodeksu postępowania cywilnego stanowi:
„Opłaty urzędników, pełnomocników sądowych i podmiotów zawodowo prowadzących działalność są regulowane zgodnie ze stawkami, którym oni podlegają”.
Real Decreto nr 1373/2003 por el que se aprueba el arancel de derechos de los procuradores de los tribunales (dekret królewski nr 1313/2003 w sprawie zatwierdzenia stawek opłat za czynności pełnomocników sądowych) z dnia 7 listopada 2003 r. (BOE nr 278 z dnia 20 listopada 2003 r.), zmieniony przez Real Decreto nr 1/2006 (dekretem królewskim nr 1/2006) z dnia 13 stycznia 2006 r. (BOE nr 24 z dnia 28 stycznia 2006) (zwany dalej „dekretem królewskim nr 1373/2003”) z góry ustala dla wynagrodzeń pełnomocników sądowych obowiązującą stawkę, która może być negocjowana pomiędzy pełnomocnikiem sądowym a jego klientem, może jednak zostać zwiększona lub obniżona jedynie o 12% i ustala górną granicę dla danej sprawy na podstawie wartości przedmiotu sporu. W następstwie zmian ustawodawczych w 2010 r. ogólna górna granica opłat pobieranych przez pełnomocnika sądowego w tej samej sprawie, za to samo pismo procesowe lub w tym samym postępowaniu wynosi 300000 EUR.
Dyrektywa 2006/123 została transponowana do prawa hiszpańskiego przez Ley 17/2009 sobre el libre acceso a las actividades de servicios y su ejercicio (ustawą 17/2009 o swobodnym podejmowaniu i prowadzeniu działalności usługowej) z dnia 23 listopada 2009 r. (BOE nr 283 z dnia 24 listopada 2009 r.).
Postępowania główne i pytania prejudycjalne
Sprawa C‑532/15
W następstwie postępowania pomiędzy Eurosaneamientos, Entidad Urbanística Conservación Parque Tecnológico de reciclado López Soriano i UTE PTR Acciona Infraestructuras (zwanymi dalej „Eurosaneamientos i in.”) a ArcelorMittal Zaragoza, dotyczącego odpowiedzialności pozaumownej, ArcelorMittal Zaragoza została obciążona kosztami. Na wniosek Eurosaneamientos i in. sekretarz Audiencia Provincial de Zaragoza (sądu okręgowego w Saragossie, Hiszpania) dokonał kontroli kosztów.
ArcelorMittal Zaragoza zakwestionowała tę kontrolę z tego powodu, że opłaty za czynności pełnomocnika sądowego reprezentującego Eurosaneamientos i in. były nienależne, a wynagrodzenie adwokata tych spółek nienależne i nadmierne. Sekretarz Audiencia Provincial de Zaragoza (sądu okręgowego w Saragossie) zmniejszył koszty do kwoty 17558,70 EUR z uwzględnieniem podatku od wartości dodanej (VAT) z tytułu wynagrodzenia adwokata i do kwoty 2793,56 EUR z uwzględnieniem podatku od wartości dodanej (VAT) z tytułu opłat za czynności pełnomocników sądowych.
Eurosaneamientos i in. wniosły odwołanie od postanowienia sekretarza przed Audiencia Provincial de Zaragoza (sąd okręgowy w Saragossie).
W dniu 12 lutego 2015 r. wspomniany sąd wydał w postępowaniu w sprawie ustalenia kosztów trzy postanowienia oddalające odwołania Eurosaneamientos i in. w zakresie, w jakim dotyczyły one wynagrodzenia adwokatów, i wezwał strony do wypowiedzenia się w przedmiocie wszczęcia postępowania przewidzianego w art. 267 TFUE w odniesieniu do kosztów dotyczących usług pełnomocników sądowych, konkretnie w odniesieniu do stawki określającej kwotę omawianych kosztów.
Audiencia Provincial de Zaragoza (sąd okręgowy w Saragossie) wyraża wątpliwości co do zgodności systemu wynagradzania pełnomocników sądowych w Hiszpanii z prawem Unii. Dokładniej sąd ten zauważa, że wyroki Trybunału: z dnia 19 lutego 2002 r., Arduino (
C‑35/99
,
EU:C:2002:97
), a także z dnia 5 grudnia 2006 r., Cipolla i in. (
C‑94/04 i C‑202/04
,
EU:C:2006:758
), zdają się wskazywać, że przesłankami, od których uzależnione jest stwierdzenie nieistnienia zachowania sprzecznego z regułami konkurencji, są, po pierwsze, okoliczność, że państwo nie zrezygnowało z wykonywania swoich uprawnień do podejmowania ostatecznych decyzji lub do kontroli stosowania rozpatrywanych stawek opłat, a po drugie, okoliczność, iż sądy w pewnych wyjątkowych okolicznościach mogą odstąpić od zastosowania minimalnych i maksymalnych ustalonych granic.
W tym względzie wspomniany sąd uważa, że kontrola sądowa ogranicza się do sprawdzenia ścisłego stosowania stawek ustalonych dekretem królewskim nr 1373/2003, bez możliwości odejścia, w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności i w drodze właściwie uzasadnionej decyzji, od granic ustalonych zgodnie z tą stawką opłat i bez możliwości skontrolowania, czy żądana kwota jest proporcjonalna do świadczonej usługi. Zauważa on także, iż z orzecznictwa Tribunal Constitucional (trybunału konstytucyjnego, Hiszpania) wynika, że dostosowanie opłat za czynności pełnomocników sądowych przez sądy krajowe stanowi wykładnię prawa krajowego contra legem.
Ponadto Audiencia Provincial de Zaragoza (sąd okręgowy w Saragossie) zmierza do ustalenia, czy sądy krajowe są upoważnione do kontroli, w wypadku gdy uregulowanie państwowe ustala stawki usług i obejmuje dorozumiane oświadczenie w przedmiocie istnienia nadrzędnego interesu publicznego, czy takie ograniczenie swobody świadczenia usług jest uzasadnione interesem publicznym, a jednocześnie uznaje on, że zadaniem Trybunału jest dokonanie wykładni pojęć „nadrzędnego interesu publicznego”, „konieczności” i „proporcjonalności” wymienionych w dyrektywie 2006/123. Na wypadek braku takiego uzasadnienia sąd ten chce ustalić również, czy sądy krajowe mogą odstąpić od stosowania tej stawki lub dostosować kwoty w niej wymienione, mimo że z orzecznictwa Tribunal Constitucional (trybunału konstytucyjnego) wynika, że wydane przez sądy krajowe orzeczenie o takiej treści stanowi wykładnię prawa krajowego contra legem.
Sąd odsyłający uważa wreszcie, że obowiązkowe ustalanie ceny niektórych usług, niezależnie od rzeczywiście wykonanej pracy i ewentualnych szczególnych okoliczności sprawy, innych niż wartość przedmiotu sporu, może stanowić naruszenie prawa do rzetelnego procesu w rozumieniu art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”) i art. 47 karty w zakresie, w jakim za pośrednictwem kosztów postępowania na stronę sporu mogą być nałożone z góry ustalone koszty, bez możliwości upewnienia się o ich proporcjonalnym charakterze lub zasadności, który to czynnik może stanowić rzeczywiste utrudnienie we wniesieniu skargi, której rozstrzygnięcie jest niepewne lub budzi wątpliwości.
W tych okolicznościach Audiencia Provincial de Zaragoza (sąd okręgowy w Saragossie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy istnienie wprowadzonego przez państwo uregulowania prawnego przewidującego wymóg kontroli ze strony państwa przy ustalaniu opłat pełnomocników sądowych przez wskazanie w drodze przepisów określających dokładnej, wiążącej kwoty tych opłat i powierzenie sądom, w szczególności w przypadku obciążenia kosztami postępowania, następczej kontroli w każdym konkretnym przypadku określania tych opłat, mimo iż ogranicza się ona do sprawdzenia ścisłego stosowania stawek, bez możliwości odejścia od granic wskazanych przepisami stawek w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności w drodze decyzji zawierającej uzasadnienie, jest zgodne z art. 4 ust. 3 TUE i art. 101 TFUE?
2)
Czy dokonane przez Trybunał określenie pojęć »nadrzędnego interesu publicznego«, »proporcjonalności« i »konieczności« wpisanych w art. 4 i 15 dyrektywy dotyczącej swobody świadczenia usług na rynku wewnętrznym pozwala sądom krajowym w sytuacjach, w których ustalenie ceny usług jest przewidziane w ustawodawstwie państwa i istnieje dorozumiane oświadczenie ze względu na brak uregulowania w przepisach transponujących w przedmiocie istnienia nadrzędnego interesu publicznego, mimo iż zbadanie go w świetle orzecznictwa wspólnotowego w żaden sposób nie pozwala na jego potwierdzenie, na uznanie, że w konkretnym przypadku ma miejsce ograniczenie nieuzasadnione interesem publicznym, i w związku z tym na niestosowanie uregulowania prawnego regulującego wynagrodzenie pełnomocników sądowych lub zmianę tego uregulowania?
3)
Czy ustanowienie takiej normy prawnej może być sprzeczne z prawem do rzetelnego procesu sądowego w rozumieniu orzecznictwa Trybunału?”.
Sprawa C‑538/15
Francesc de Bolós Pi, hiszpański pełnomocnik sądowy, wytoczył przeciwko Urbaserowi powództwo o zapłatę kwoty 66912,73 EUR, wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami, z tytułu wynagrodzenia za czynności pełnomocnika należnego powodowi w wyniku jego udziału w postępowaniach w sprawach skarg sądowych, które wszczął.
Urbaser twierdzi, że wynagrodzenie, którego dochodzi F. de Bolós Pi jest nadmierne, ponieważ jest ono nieproporcjonalne w stosunku do nakładu pracy, jakiego wymagały od powoda wspomniane postępowania, ponieważ w jednym z tych postępowań ograniczył się on do złożenia dziewięciu pism, a w drugim trzech. Urbaser uważa ponadto, że sądy powinny móc ustalić wynagrodzenie pełnomocników sądowych proporcjonalnie do wykonanej pracy, podczas gdy ustalenie wynagrodzenia wyłącznie na podstawie kwoty przewidzianej zgodnie z dekretem królewskim nr 1373/2003 narusza swobodę konkurencji, a także art. 4 ust 3. TUE oraz dyrektywę 2006/123, co uzasadnia zwrócenie się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
Urbaser powołuje się także na istnienie pomiędzy stronami niepisemnego porozumienia, zgodnie z którym wynagrodzenie pełnomocnika sądowego zostało ograniczone do 2000 EUR. Niemniej, jak podnosi Urbaser, F. de Bolós Pi postanowił naruszyć to postanowienie, co potwierdził przed sądem adwokat zajmujący się sprawami, z których wynika obecnie dochodzone wynagrodzenie.
Postanowieniem z dnia 23 lipca 2015 r. Juzgado de Primera Instancia de Olot (sąd pierwszej instancji w Olot, Hiszpania) wezwał strony do przedstawienia stanowiska odnośnie do stosowności wystąpienia do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
Podobnie jak Audiencia Provincial de Zaragoza (sąd okręgowy w Saragossie) Juzgado de Primera Instancia de Olot (sąd pierwszej instancji w Olot) podnosi, po pierwsze, kwestię zgodności dekretu królewskiego nr 1373/2003 z art. 101 TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TUE w świetle orzecznictwa Trybunału. W szczególności sąd ten zauważa, że art. 245 ust. 2 kodeksu postępowania cywilnego nie pozwala sądom krajowym na odstąpienie od granic ustalonych zgodnie ze stawką ustanowioną w tym dekrecie. Po drugie, sąd ten wyraża wątpliwości co do zgodności wspomnianego dekretu królewskiego z dyrektywą 2006/123, która stanowi, że minimalne stawki opłat za usługi mogą zostać wprowadzone tylko w przypadku konieczności i że powinny być uzasadnione nadrzędnym interesem publicznym i proporcjonalne. Po trzecie, wspomniany sąd uważa, że brak możliwości zakwestionowania ustalonych zgodnie z tą stawką kwot z uwagi na fakt, że są one nieproporcjonalne, nadmierne lub nieodpowiadające wykonanej pracy, może się okazać niezgodny z EKPC, a mianowicie z prawem do rzetelnego procesu.
W tych okolicznościach Juzgado de Primera Instancia Olot (sąd pierwszej instancji w Olot) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy jest zgodne z art. 101 TFUE w związku z art. 10 TFUE i art. 4 ust. 3 TUE ustanawiające stawki pełnomocników sądowych (procuradores) uregulowanie, takie jak Real Decreto 1373/2003, ustalające minimalną stawkę lub taryfę ich wynagrodzenia, które może zostać zmniejszone lub podwyższone jedynie w granicach 12%, jeżeli ani organy państwa członkowskiego, ani jego sądy nie mogą odstąpić od tych minimalnych stawek nawet w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności?
2)
Czy można w celu odejścia od stosowania minimalnego wynagrodzenia przy stosowaniu wspomnianych stawek przewidzianych w prawie uznać za nadzwyczajne okoliczności występowanie istotnej dysproporcji między rzeczywistym nakładem pracy a wysokością wynagrodzenia wynikającą z zastosowania tej stawki?
3)
Czy dekret królewski 1373/2003 jest zgodny z art. 56 TFUE?
4)
Czy wspomniany dekret królewski spełnia przesłanki konieczności i proporcjonalności z art. 15 ust. 3 dyrektywy 2006/123?
5)
Czy art. 6 EPKC obejmuje prawo do skutecznej obrony przed ustaleniem wynagrodzenia pełnomocnika sądowego, które okaże się nieproporcjonalnie wysokie i które nie odpowiada rzeczywistemu nakładowi pracy?”.
Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 5 listopada 2015 r. sprawy C‑532/15 i C‑538/15 zostały połączone do celów pisemnego i ustnego etapu postępowania oraz wydania wyroku.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie dopuszczalności
Consejo General de Procuradores de España (hiszpańska rada generalna pełnomocników sądowych) podnosi zarzut niedopuszczalności dwóch odesłań prejudycjalnych, a rząd hiszpański oraz F. de Bolós Pi podnoszą zarzut niedopuszczalności odesłania prejudycjalnego w sprawie C‑538/15 ze względu na to, że w istocie w świetle prawa krajowego wykładnia prawa Unii nie jest konieczna do rozstrzygnięcia sporów w postępowaniu głównym. Jeżeli chodzi o sprawę C‑532/15, jedynie do sądów krajowych należy orzekanie w przedmiocie stosowania zasady proporcjonalności. W odniesieniu do sprawy C‑538/15 przepisy dekretu królewskiego nr 1373/2003, do których odnosi się sąd odsyłający, nie znajdują zastosowania do sporu w postępowaniu głównym, ponieważ spór ten podlega wyłącznie porozumieniu zawartemu pomiędzy pełnomocnikiem sądowym a jego klientem.
Należy zauważyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem procedura przewidziana w art. 267 TFUE jest instrumentem współpracy między Trybunałem i sądami krajowymi, dzięki któremu Trybunał dostarcza sądom krajowym elementów wykładni prawa Unii, które są im niezbędne dla rozstrzygnięcia przedstawionych przed nimi sporów (zob. wyrok z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin,
C‑182/15
,
EU:C:2016:630
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W ramach tej współpracy jedynie do sądu krajowego, który rozstrzyga spór i musi przyjąć odpowiedzialność za mające zapaść orzeczenie sądowe, należy ocena – w świetle szczególnych okoliczności sprawy – zarówno konieczności uzyskania orzeczenia w trybie prejudycjalnym dla wydania wyroku, jak i znaczenia przedstawionych Trybunałowi pytań. W konsekwencji jeśli przedstawione pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany wydać orzeczenie (zob. wyrok z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin,
C‑182/15
,
EU:C:2016:630
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Wynika z tego, że pytania dotyczące wykładni prawa Unii przedstawione przez sąd krajowy w ramach stanu faktycznego i prawnego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny i którego prawidłowość nie podlega ocenie przez Trybunał, korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odrzucenie przez Trybunał wniosku sądu krajowego jest możliwe tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego lub prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na przedstawione mu pytania (zob. w szczególności wyrok z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin,
C‑182/15
,
EU:C:2016:630
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Tymczasem w tym względzie z akt sprawy przedstawionych Trybunałowi nie wynika w oczywisty sposób, by wykładnia prawa Unii, o którą zwrócił się sąd odsyłający, nie miała żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniach głównych.
Co do istoty
Uwagi wstępne
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał musi w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania (zob. podobnie wyrok z dnia 28 kwietnia 2016 r., Oniors Bio,
C‑233/15
,
EU:C:2016:305
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W kontekście niniejszych wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy skorzystać z tego uprawnienia.
W przedmiocie pytania pierwszego w sprawie C‑532/15 oraz pytań pierwszego i drugiego w sprawie C‑538/15
Poprzez pytanie pierwsze w sprawie C‑532/15 i pytania pierwsze i drugie w sprawie C‑538/15 sądy odsyłające zmierzają w istocie do ustalenia, czy art. 101 TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak uregulowanie rozpatrywane w postępowaniu głównym, poddającemu wynagrodzenie pełnomocników sądowych stawce opłat, która może zostać zmniejszona lub podwyższona jedynie w granicach 12%, a sądy krajowe ograniczają się do sprawdzenia jej ścisłego stosowania, bez możliwości odejścia od granic ustalonych zgodnie z tą stawką opłat w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności.
Na wstępie, wbrew twierdzeniom Eurosaneamientos i in., Consejo General de Procuradores de España (hiszpańskiej rady generalnej pełnomocników sądowych) i rządu austriackiego, należy zauważyć, że ponieważ wynagrodzenia ustalone dekretem królewskim nr 1373/2003 mają zastosowanie na całym terytorium danego państwa członkowskiego, mogą wpływać na handel między państwami członkowskimi w rozumieniu art. 101 ust. 1 TFUE i art. 102 TFUE (zob. podobnie postanowienie z dnia 5 maja 2008 r., Hospital Consulting i in.,
C‑386/07
, niepublikowane,
EU:C:2008:256
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Choć prawdą jest, że art. 101 TFUE i 102 TFUE dotyczą wyłącznie zachowania przedsiębiorstw i nie dotyczą przepisów ustawowych lub wykonawczych pochodzących od państw członkowskich, to jednak należy wskazać, że art. 101 TFUE i 102 TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TUE, który wprowadza obowiązek współpracy, nakładają na państwa członkowskie obowiązek nieprzyjmowania oraz nieutrzymywania w mocy przepisów, również o charakterze ustawowym i wykonawczym, które mogłyby naruszać skuteczność reguł konkurencji stosujących się do przedsiębiorstw (zob. podobnie postanowienie z dnia 5 maja 2008 r., Hospital Consulting i in.,
C‑386/07
, niepublikowane,
EU:C:2008:256
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem naruszenie art. 4 ust. 3 TUE i art. 101 TFUE ma miejsce wówczas, gdy państwo członkowskie albo narzuca lub popiera zawieranie porozumień sprzecznych z art. 101 TFUE lub wzmacnia skutki tych porozumień, albo pozbawia swoje własne regulacje charakteru państwowego, przenosząc odpowiedzialność za podejmowanie decyzji ingerujących w sferę ekonomiczną na podmioty prywatne (wyrok z dnia 5 grudnia 2006 r., Cipolla i in.,
C‑94/04 i C‑202/04
,
EU:C:2006:758
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W celu sprawdzenia, czy Królestwo Hiszpanii pozbawiło sporne uregulowanie charakteru państwowego, należy zbadać z jednej strony, czy delegowało opracowanie stawki opłat za czynności pełnomocników sądowych na podmioty prywatne, w niniejszym wypadku na stowarzyszenia zawodowe pełnomocników sądowych (zob. podobnie wyroki: z dnia 19 lutego 2002 r., Arduino,
C‑35/99
,
EU:C:2002:97
, pkt
; z dnia 5 grudnia 2006 r., Cipolla i in.,
C‑94/04 i C‑202/04
,
EU:C:2006:758
, pkt
; a także postanowienie z dnia 5 maja 2008 r., Hospital Consulting i in.,
C‑386/07
, niepublikowane,
EU:C:2008:256
, pkt
), a z drugiej strony – czy określenie wynagrodzenia pełnomocników sądowych pozostaje pod kontrolą państwową (zob. podobnie wyroki: z dnia 19 lutego 2002 r., Arduino,
C‑35/99
,
EU:C:2002:97
, pkt
; z dnia 5 grudnia 2006 r., Cipolla i in.,
C‑94/04 i C‑202/04
,
EU:C:2006:758
, pkt
; a także postanowienie z dnia 5 maja 2008 r., Hospital Consulting i in.,
C‑386/07
, niepublikowane,
EU:C:2008:256
, pkt
).
W tym względzie z odesłania prejudycjalnego w sprawie C‑532/15 wynika, że dekret królewski nr 1373/2003 stanowi uregulowanie prawne ogłoszone przez państwo. Ponadto w swych uwagach na piśmie rząd hiszpański podkreśla, że dekret ten nie został opracowany przez stowarzyszenia zawodowe pełnomocników sądowych, ale że chodzi o krajową normę zatwierdzoną przez hiszpańską radę ministrów zgodnie ze zwykłą procedurą opracowania dekretów.
Co więcej, jeżeli chodzi o postępowanie w zakresie określania wynagrodzenia pełnomocników sądowych, z odesłań prejudycjalnych wynika, że postępowanie to należy do właściwości sądów krajowych. W tym względzie sądy odsyłające zauważają, że sąd krajowy przy określaniu wynagrodzeń jest związany kwotami ustalonymi zgodnie ze stawką ustanowioną w dekrecie królewskim nr 1373/2003 i że nie jest on upoważniony ani do odstąpienia od tej stawki opłat w wyjątkowych wypadkach, ani do zbadania, czy kwoty wynagrodzeń są proporcjonalne do świadczonej usługi.
Także z odesłań prejudycjalnych wynika, że dekret królewski nr 1373/2003 przewiduje z jednej strony możliwość odstąpienia przez pełnomocnika sądowego i jego klienta od przewidzianych w tym dekrecie królewskim kwot wynagrodzeń w granicach 12% w górę lub w dół, a z drugiej strony ogólną górną granicę wynagrodzeń pobieranych przez pełnomocnika sądowego w tej samej sprawie. Z przedstawionych przez rząd hiszpański uwag na piśmie wynika, że wspomniany dekret królewski przewiduje także, w drodze wyjątku i na podstawie zezwolenia wydanego przez sąd, możliwość odstąpienia od przewidzianych w tym dekrecie minimalnych kwot oraz prawo klientów w ramach procedury kontroli kosztów do zakwestionowania kosztów dodatkowych, fakultatywnych, zbędnych lub nieprzewidzianych w ustawie oraz wynagrodzeń należnych w ramach sporu.
W takich okolicznościach nie można z tego tylko względu, że sądy krajowe w trakcie postępowania w sprawie określania wynagrodzeń pełnomocników sądowych są zobowiązane do przestrzegania uregulowania krajowego, opracowanego i ogłoszonego przez to państwo członkowskie zgodnie ze zwykłą procedurą regulacyjną, zarzucać Królestwu Hiszpanii, iż delegowało uprawnienia do opracowania tego uregulowania lub do jego wprowadzenia w życie na stowarzyszenia zawodowe pełnomocników sądowych.
Ze względów przedstawionych w pkt 37–39 niniejszego wyroku nie można również zarzucić wspomnianemu państwu członkowskiemu narzucania lub sprzyjania zawieraniu przez stowarzyszenia zawodowe pełnomocników sądowych porozumień sprzecznych z art. 101 TFUE lub wzmacniania skutków takich porozumień czy też narzucania lub sprzyjania nadużywaniu sprzecznej z art. 102 TFUE pozycji dominującej lub wzmacniania skutków takich nadużyć (zob. podobnie postanowienie z dnia 5 maja 2008 r., Hospital Consulting i in.,
C‑386/07
, niepublikowane
EU:C:2008:256
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Z całości powyższych uwag wynika, że na pytanie pierwsze w sprawie C‑532/15 i na pytania pierwsze i drugie w sprawie C‑538/15 należy odpowiedzieć, iż art. 101 TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TUE, powinien być interpretowany w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak uregulowanie będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, ustalającemu dla wynagrodzeń pełnomocników sądowych stawkę opłat, która może zostać zmniejszona lub podwyższona jedynie w granicach 12%, podczas gdy sądy krajowe ograniczają się do sprawdzenia jej ścisłego stosowania, bez możliwości odstąpienia od granic ustalonych zgodnie z tą stawką opłat w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności.
W przedmiocie pytania drugiego w sprawie C‑532/15 oraz pytań trzeciego i czwartego w sprawie C‑538/15
Poprzez pytanie drugie w sprawie C‑532/15 oraz pytania trzecie i czwarte w sprawie C‑538/15 sądy odsyłające zmierzają w istocie do ustalenia, czy art. 56 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym w zakresie, w jakim sądy krajowe uważają, że nie może ono być uzasadnione nadrzędnym interesem publicznym w rozumieniu art. 4 pkt 8 dyrektywy 2006/123 i że nie spełnia ono przesłanek proporcjonalności i konieczności w rozumieniu art. 15 ust. 2 lit. g) i art. 15 ust. 3) tej dyrektywy.
Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału odmowa udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne zadane przez sąd krajowy jest możliwa w szczególności jedynie wtedy, gdy poddany wykładni Trybunału przepis prawa Unii w sposób oczywisty nie może mieć zastosowania (zob. postanowienie z dnia 12 maja 2016 r., Security Service i in., od
C‑692/15 do C‑694/15
,
EU:C:2016:344
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym względzie, w zakresie, w jakim wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą zgodności uregulowania będącego przedmiotem postępowania głównego z postanowieniami traktatu FUE w dziedzinie swobody świadczenia usług, należy stwierdzić, że nie mają one zastosowania do sytuacji, w której wszystkie elementy ograniczają się do obrębu jednego państwa członkowskiego (zob. podobnie postanowienie z dnia 12 maja 2016 r., Security Service i in., od
C‑692/15 do C‑694/15
,
EU:C:2016:344
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo; wyrok z dnia 15 listopada 2016 r., Ullens de Schooten,
C‑268/15
,
EU:C:2016:874
, pkt
).
Trybunał orzekł bowiem, że konkretne okoliczności sprawy pozwalające na ustalenie związku pomiędzy artykułami traktatu FUE w dziedzinie swobody świadczenia usług a przedmiotem lub okolicznościami sporu, którego wszystkie elementy ograniczają się do jednego państwa członkowskiego, muszą wynikać z postanowienia odsyłającego (zob. podobnie wyrok z dnia 15 listopada 2016 r., Ullens de Schooten,
C‑268/15
,
EU:C:2016:874
, pkt
).
W konsekwencji w sytuacji, w ramach której wszystkie elementy ograniczają się do jednego państwa członkowskiego, do sądu odsyłającego należy wskazanie Trybunałowi, zgodnie z art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem, związku, jaki zawisły przed nim spór – mimo jego czysto wewnętrznego charakteru – wykazuje z postanowieniami prawa Unii gwarantującymi swobody podstawowe, który to związek czyni uzyskanie wykładni żądanej w ramach odesłania prejudycjalnego niezbędną dla rozstrzygnięcia owego sporu (zob. podobnie wyrok z dnia 15 listopada 2016 r., Ullens de Schooten,
C‑268/15
,
EU:C:2016:874
, pkt
).
Tymczasem z wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w żaden sposób nie wynika, iż występowały okoliczności związane bądź ze stronami postępowań przed sądami krajowymi, bądź z działalnością prowadzoną przez te strony, które to okoliczności nie ograniczałyby się tylko do obrębu danego państwa członkowskiego. Ponadto sądy odsyłające nie wskazują związku, jaki zawisłe przed nimi spory – mimo ich czysto wewnętrznego charakteru – wykazują z postanowieniami prawa Unii gwarantującymi swobody podstawowe, który to związek czyniłby uzyskanie wykładni żądanej w ramach odesłania prejudycjalnego niezbędną dla rozstrzygnięcia tych sporów.
W tych okolicznościach należy stwierdzić, że wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie zawierają konkretnych informacji pozwalających ustalić, że art. 56 TFUE może znaleźć zastosowanie w okolicznościach sporów rozstrzyganych w postępowaniu głównym.
Mając na uwadze powyższe rozważania, należy stwierdzić, że Trybunał jest niewłaściwy do udzielenia odpowiedzi na pytanie drugie w sprawie C‑532/15 oraz na pytania trzecie i czwarte w sprawie C‑538/15, przedłożone przez, odpowiednio, Audiencia Provincial de Zaragoza (sąd okręgowy w Saragossie) i Juzgado de Primera Instancia de Olot (sąd pierwszej instancji w Olot).
W przedmiocie pytania trzeciego w sprawie C‑532/15 i pytania piątego w sprawie C‑538/15
Poprzez pytanie trzecie w sprawie C‑532/15 i pytanie piąte w sprawie C‑538/15 sądy odsyłające zmierzają w istocie do ustalenia czy art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak uregulowanie stanowiące przedmiot postępowania głównego, które nie pozwala klientom na skuteczne kwestionowanie wynagrodzenia pełnomocnika sądowego, jeżeli jest ono nieproporcjonalne i nie odpowiada rzeczywistemu nakładowi pracy.
Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że prawa podstawowe chronione w porządku prawnym Unii znajdują zastosowanie we wszystkich sytuacjach podlegających prawu Unii, ale nie poza takimi sytuacjami. Z tego względu Trybunał przypomniał już, że nie jest władny oceniać zgodności z kartą przepisów krajowych, które nie mieszczą się w zakresie zastosowania prawa Unii. Natomiast jeżeli przepisy takie wchodzą w zakres zastosowania tego prawa, Trybunał, rozpatrując pytanie prejudycjalne, powinien udzielić wszelkich wyjaśnień interpretacyjnych koniecznych do oceny przez sąd krajowy zgodności tych przepisów z prawami podstawowymi, których ochronę zapewnia (zob. podobnie wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Åkerberg Fransson,
C‑617/10
,
EU:C:2013:105
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W konsekwencji należy ustalić, czy sytuacje prawne leżące u podstaw sporów w postępowaniu głównym należą do zakresu zastosowania prawa Unii.
W ramach niniejszych odesłań prejudycjalnych sporne przepisy krajowe, ogólnie ujmując, regulują określone koszty w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości. Nie jest ich celem wprowadzenie w życie przepisów prawa Unii. Ponadto prawo to nie zawiera żadnego uregulowania specyficznego dla tej dziedziny lub mogącego mieć wpływ na omawiane przepisy krajowe (zob. podobnie wyrok z dnia 27 marca 2014 r., Torralbo Marcos,
C‑265/13
,
EU:C:2014:187
, pkt
).
Z odesłań prejudycjalnych nie wynika, by przedmiot sporu w postępowaniach głównych wpisywał się w kontekst prawa Unii (zob. analogicznie wyrok z dnia 22 grudnia 2010 r., DEB,
C‑279/09
,
EU:C:2010:811
, pkt
,
; a także podobnie postanowienie z dnia 28 listopada 2013 r., Sociedade Agrícola e Imobiliária da Quinta de S. Paio,
C‑258/13
,
EU:C:2013:810
, pkt
).
W tych okolicznościach należy stwierdzić, że Trybunał jest niewłaściwy do udzielenia odpowiedzi na pytanie trzecie w sprawie C‑532/15 i na pytanie piąte w sprawie C‑538/15, przedłożone przez, odpowiednio, Audiencia Provincial de Zaragoza (sąd okręgowy w Saragossie) i Juzgado de Primera Instancia de Olot (sąd pierwszej instancji w Olot).
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniach głównych niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądami odsyłającymi, do nich zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniach głównych, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1)
Artykuł 101 TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TUE należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak uregulowanie będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, ustalającemu dla wynagrodzeń pełnomocników sądowych stawkę opłat, która może zostać zmniejszona lub podwyższona jedynie w granicach 12%, podczas gdy sądy krajowe ograniczają się do sprawdzenia jej ścisłego stosowania, bez możliwości odstąpienia od granic ustalonych zgodnie z tą stawką opłat w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności.

2)
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest niewłaściwy do udzielenia odpowiedzi na pytanie drugie i trzecie w sprawie C‑532/15 oraz na pytania od trzeciego do piątego w sprawie C‑538/15 przedłożone przez, odpowiednio Audiencia Provincial de Zaragoza (sąd okręgowy w Saragossie, Hiszpania) i Juzgado de Primera Instancia de Olot (sąd pierwszej instancji w Olot, Hiszpania).

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: hiszpański.