CELEX: 62019CJ0402
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja
Direttiva 2008/115/KE
Ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jirrisjedu irregolarment
Ġenitur ta’ wild maġġorenni li jbati minn marda gravi
Deċiżjoni ta’ ritorn
Rimedju ġudizzjarju
Effett sospensiv ipso jure
Salvagwardji sakemm iseħħ ir-ritorn
Bżonnijiet bażiċi
Artikoli 7, 19 u 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 5 u 13 tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment (
ĠU 2008, L 348, p. 98
).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn LM, ċittadin ta’ pajjiż terz, u s-centre public d’action sociale de Seraing (iċ-Ċentru Pubbliku ta’ Azzjoni Soċjali ta’ Seraing, il-Belġju, iktar ’il quddiem iċ-“CPAS”) fir-rigward ta’ deċiżjonijiet adottati minn dan tal-aħħar li jirtiraw lil-LM il-benefiċċju tal-għajnuna soċjali.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2008/115 jipprevedi:
“Għall-finijiet ta’ din id-Deċiżjoni għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[…]
3)
‘ritorn’ tfisser il-proċess tat-tluq lura ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz - kemm jekk b’konformità volontarja ma’ obbligu ta’ ritorn kif ukoll jekk infurzat - għal:
–
il-pajjiż ta’ oriġini tiegħu jew tagħha, jew
–
pajjiż ta’ transitu skond ftehim ta’ riamissjoni Komunitarja jew bilaterali jew arranġamenti oħra, jew
–
pajjiż terz ieħor, li għalih iċ-ċittadin tal-pajjiż terz ikkonċernat volontarjament jiddeċiedi li jirritorna u li fih hu jew hi ser jiġi aċċettat;
4)
‘deċiżjoni ta’ ritorn’ tfisser deċiżjoni jew att amministrattiv jew ġudizzjarju, li jgħid jew jiddikjara li s-soġġorn ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz hija illegali u li jimponi jew jiddikjara l-obbligu ta’ ritorn;
5)
‘tneħħija’ tfisser l-infurzar ta’ l-obbligu ta’ ritorn, jiġifieri t-trasport fiżiku barra mill-Istat Membru”.
L-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva jipprevedi:
“Fl-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva, l-Istati Membri għandhom jieħdu kont dovut ta’:
[…]
c)
l-istat tas-saħħa taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat
u, jirrispettaw il-prinċipju ta’ non-refoulement.”
L-Artikolu 8(3) tal-imsemmija direttiva jipprevedi:
“L-Istati Membri jistgħu jadottaw deċiżjoni jew att amministrattiv jew ġudizzjarju separat li jordna t-tneħħija.”
L-Artikolu 9 tal-istess direttiva, intitolat “Posponiment ta’ tneħħija”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom jipposponu t-tneħħija:
a)
meta hija tikser il-prinċipju ta’ non-refoulement jew
b)
sakemm jingħata effett sospensiv skond l-Artikolu 13(2).”
L-Artikolu 13(1) u (2) tad-Direttiva 2008/115 jistipula:
“1.   Iċ-ċittadin konċernat ta’ pajjiż terz għandu jingħata dritt għal rimedju effettiv li jappella kontra jew li jitlob reviżjoni tad-deċiżjonijiet relatati mar-ritorn, kif imsemmi fl-Artikolu 12(1) quddiem awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva kompetenti jew korp kompetenti magħmul minn membri imparzjali u li jgawdu minn salvagwardji ta’ indipendenza.
2.   L-awtorità jew il-korp imsemmijin fil-paragrafu 1 hawn fuq għandhom ikollhom is-setgħa li jirrivedu deċiżjonijiet relatati mar-ritorn, kif imsemmi fl-Artikolu 12(1), inkluża l-possibbiltà li jiġi sospiż temporanjament l-infurzar tagħhom, dment li ma tkunx diġà applikabbli sospensjoni temporanja taħt il-leġislazzjoni nazzjonali.”
L-Artikolu 14(1) ta’ din id-direttiva huwa fformulat kif ġej:
“L-Istati Membri għandhom, bl-eċċezzjoni tas-sitwazzjoni koperta fl-Artikoli 16 u 17, jiżguraw li safejn ikun possibbli jiġu kkunsidrati l-prinċipji li ġejjin fir-rigward ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi matul il-perijodu għal tluq volontarju mogħti skond l-Artikolu 7 u matul perijodi li fihom it-tneħħija tkun ġiet posposta skond l-Artikolu 9:
a)
tinżamm l-għaqda tal-familja ma’ membri tal-familja preżenti fit-territorju tagħhom;
b)
jingħataw kura tas-saħħa f’emerġenza u trattament essenzjali ta’ mard;
c)
jingħata aċċess lill-minuri għas-sistema bażika ta’ l-edukazzjoni soġġett għat-tul tas-soġġorn tagħhom;
d)
jittieħed kont tal-bżonnijiet speċjali ta’ persuni vulnerabbli.”
Id-dritt Belġjan
L-Artikolu 57(2) tal-loi organique des centres publics d’action sociale (il-Liġi Organika taċ-Ċentri Pubbliċi ta’ Azzjoni Soċjali) tat-8 ta’ Lulju 1976 (Moniteur belge tal-5 ta’ Awwissu 1976, p. 9876) jipprovdi:
“Permezz ta’ deroga mid-dispożizzjonijiet l-oħra ta’ din il-liġi, il-missjoni taċ-Ċentru Pubbliku ta’Azzjoni Soċjali hija limitata għal:
1°
l-għoti ta’ għajnuna medika urġenti, fil-konfront ta’ barrani li jirrisjedi illegalment fir-Renju;
[…]”
It-tilwima fil-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
Fl-20 ta’ Awwissu 2012, LM ippreżenta, għalih innifsu u għal bintu R, li dak iż-żmien kienet minuri, applikazzjonijiet għal awtorizzazzjoni ta’ residenza għal raġunijiet mediċi, motivati mill-fatt li R issofri minn diversi mardiet gravi.
Peress li dawn l-applikazzjonijiet ġew iddikjarati ammissibbli fis-6 ta’ Marzu 2013, LM ibbenefika mill-għajnuna soċjali, fejn din tal-aħħar kienet akkarigu taċ-CPAS.
L-awtorità kompetenti adottat u rtirat suċċessivament tliet deċiżjonijiet li jiċħdu l-applikazzjonijiet għal awtorizzazzjoni ta’ residenza mressqa minn LM. Ir-raba’ deċiżjoni ta’ ċaħda ta’ dawn l-applikazzjonijiet ġiet adottata fit-8 ta’ Frar 2016. Din id-deċiżjoni kienet akkumpanjata minn ordni ta’ tluq mit-territorju Belġjan.
Fil-25 ta’ Marzu 2016 LM ressaq rikors intiż għall-annullament u għas-sospensjoni tal-imsemmija deċiżjoni li ċaħdet l-applikazzjonijiet tiegħu u tal-ordni ta’ tluq mit-territorju quddiem il-Conseil du contentieux des étrangers (il-Kunsill għall-Kwistjonijiet dwar Barranin, il-Belġju).
Iċ-CPAS irtira l-benefiċċju tal-għajnuna soċjali lil-LM mis-26 ta’ Marzu 2016, li kienet id-data tal-iskadenza tat-terminu għat-tluq volontarju li kien ingħatalu permezz tal-ordni ta’ tluq mit-territorju Belġjan. Iċ-CPAS, min-naħa l-oħra, ta’ lil LM il-benefiċċju tal-għajnuna medika urġenti b’effett mit-22 ta’ Marzu 2016.
Wara proċedura għal miżuri proviżorji mibdija minn LM quddiem it-tribunal du travail de Liège (it-Tribunal Industrijali ta’ Liège, il-Belġju), id-drittijiet tal-persuna kkonċernata li tirċievi l-għajnuna soċjali reġgħu ġew stabbiliti.
Permezz ta’ żewġ deċiżjonijiet tas-16 ta’ Mejju 2017, iċ-CPAS irtira dawn id-drittijiet għall-għajnuna soċjali b’effett mill-11 ta’ April 2017, jiġifieri d-data ta’ meta bint LM saret maġġorenni.
LM ippreżenta rikors kontra dawn id-deċiżjonijiet quddiem it-tribunal du travail de Liège (it-Tribunal Industrijali ta’ Liège). Permezz ta’ sentenza tas-16 ta’ April 2018, l-imsemmija qorti qieset li l-irtirar tad-drittijiet għall-għajnuna soċjali kienet fondata legalment b’effett mid-data ta’ meta R saret maġġorenni.
Fit-22 ta’ Mejju 2018, LM appella minn din is-sentenza quddiem il-cour du travail de Liège (il-Qorti Industrijali ta’ Liège, il-Belġju).
Dik il-qorti tikkonstata li d-deterjorazzjoni prevedibbli tal-istat tas-saħħa ta’ R fil-każ ta’ ritorn lejn il-pajjiż ta’ oriġini tagħha jidher li jikkorrispondi mal-punti kollha tal-livell ta’ gravità meħtieġ sabiex jitqies li t-tneħħija tal-persuna kkonċernata għandha tesponiha għal trattamenti inumani u degradanti. Barra minn hekk, hija tosserva li, fid-dawl tal-istat tas-saħħa ta’ R, il-preżenza ta’ missierha ma’ djulha tibqa’ kompletament indispensabbli daqs meta hija kienet minuri.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-cour du travail de Liège (il-Qorti Industrijali ta’ Liège) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Il-punt 1 tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 57(2) tal-Liġi Belġjana tat‑8 ta’ Lulju 1976 bażika taċ-ċentri pubbliċi ta’ azzjoni soċjali, imur kontra l-Artikoli 5 u 13 tad-Direttiva [2008/115], moqrija fid-dawl tal-Artikoli 19(2), u 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, kif ukoll tal-Artikolu 14(1)(b) ta’ din id-direttiva u tal-Artikoli 7 u 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali […] kif interpretati mis-sentenza [tat‑18 ta’ Diċembru 2014, Abdida (
C‑562/13
,
EU:C:2014:2453
)]:
–
l-ewwel nett, sa fejn dan iwassal sabiex barrani li huwa ċittadin ta’ Stat terz u li jkun qiegħed jirrisjedi illegalment fit-territorju ta’ Stat Membru jiġi mċaħħad mit-teħid ta’ responsabbiltà għall-ispejjeż, sa fejn huwa possibbli, tal-bżonnijiet bażiċi tiegħu matul l-eżerċizzju tar-rikors għal annullament u sospensjoni li jkun ippreżenta, f’ismu personali u bħala rappreżentant tal-wild tiegħu li f’dak iż-żmien ikun għadu minuri, kontra deċiżjoni li tkun ordnatilhom li jitilqu mit-territorju ta’ Stat Membru,
–
filwaqt li, it-tieni nett, minn naħa, l-imsemmi wild li llum huwa maġġuri huwa milqut minn marda serja li l-eżekuzzjoni ta’ din id-deċiżjoni tista’ tesponi għal riskju serju ta’ deterjorament serju u irreversibbli tal-istat ta’ saħħa tiegħu u li, min-naħa l-oħra, il-preżenza ta’ dan il-ġenitur mal-wild maġġuri tiegħu titqies indispensabbli mill-korp mediku minħabba l-vulnerabbiltà tiegħu li tirriżulta mill-istat ta’ saħħa tiegħu (attakki rikorrenti taċ-ċelluli “sickle” reċidivi u neċessità ta’ intervent kirurġiku sabiex tiġi evitata l-paraliżi)?”
Fuq id-domanda preliminari
Fuq l-ammissibbiltà
Il-Gvern Belġjan isostni li t-talba għal deċiżjoni preliminari hija inammissibbli, sa fejn din tirrigwarda l-kompatibbiltà ta’ regola tad-dritt Belġjan ma’ diversi dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2008/115 u tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), peress li, fil-fehma tiegħu, ma teżisti l-ebda rabta ta’ konnessjoni bejn is-sitwazzjoni ta’ LM u d-dritt tal-Unjoni.
Dan il-gvern għalhekk iqis li LM ma huwiex intitolat għall-benefiċċju ta’ għajnuna soċjali. Fil-fatt, dan ma huwiex is-suġġett ta’ tneħħija u ma jinstabx f’waħda mis-sitwazzjonijiet msemmija fl-Artikolu 14 ta’ din id-direttiva, peress li, minn naħa, it-terminu għat-tluq volontarju li kien ingħatalu skada u li, min-naħa l-oħra, huwa ma jinstabx f’perijodu li matulu ġiet posposta t-tneħħija.
Barra minn hekk, peress li LM ma jbatix minn marda gravi, l-eventwali tneħħija tiegħu ma tistax tikkostitwixxi ksur tal-Artikolu 5 tal-imsemmija direttiva, moqri fid-dawl tal-Artikolu 19(2) tal-Karta. Għaldaqstant, is-sitwazzjoni tiegħu ma hijiex paragunabbli għal dik li kienet inkwistjoni fil-kawża li tat lok għas-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2014, Abdida (
C‑562/13
,
EU:C:2014:2453
).
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li s-sistema ta’ kooperazzjoni stabbilita mill-Artikolu 267 TFUE hija bbażata fuq separazzjoni netta tal-funzjonijiet bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja. Fil-kuntest ta’ kawża ppreżentata skont dan l-artikolu, l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali għandha ssir mill-qrati tal-Istati Membri u mhux mill-Qorti tal-Ġustizzja, u ma huwiex kompitu ta’ din tal-aħħar li tagħti deċiżjoni dwar il-kompatibbiltà ta’ regoli ta’ dritt intern mad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni. Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tagħti lill-qorti nazzjonali l-gwidi kollha għall-interpretazzjoni li jaqgħu taħt id-dritt tal-Unjoni li jippermettulha tevalwa l-kompatibbiltà ta’ regoli ta’ dritt intern mal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens is-sentenzi tas-17 ta’ Diċembru 1981, Frans-Nederlandse Maatschappij voor Biologische Producten,
272/80
,
EU:C:1981:312
, punt
, u tat-30 ta’ April 2020, CTT – Correios de Portugal,
C‑661/18
,
EU:C:2020:335
, punt
).
Għaldaqstant, għalkemm it-termini tad-domanda preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju jistiednu lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar il-kompatibbiltà ta’ dispożizzjoni ta’ dritt intern mad-dritt tal-Unjoni, ma hemm xejn li jwaqqaf lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tagħti risposta utli lill-qorti tar-rinviju billi tipprovdilha l-gwidi għall-interpretazzjoni li jaqgħu taħt id-dritt tal-Unjoni li jippermettulha tiddeċiedi hija stess dwar il-kompatibbiltà tad-dritt intern mad-dritt tal-Unjoni. Konsegwentement, sa fejn din id-domanda tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta li tagħti deċiżjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-30 ta’ April 2020, CTT – Correios de Portugal,
C‑661/18
,
EU:C:2020:335
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Barra minn hekk, għandu jiġi kkonstatat li d-domanda magħmula hija, b’mod partikolari, intiża li jiġi ddeterminat jekk l-Artikolu 14 tad-Direttiva 2008/115 huwiex applikabbli għal ċittadin ta’ pajjiż terz bħal ma huwa r-rikorrent fil-kawża prinċipali, minkejja li ma jbatix minn marda gravi. Għaldaqstant, l-evalwazzjoni tal-argumenti ppreżentati mill-Gvern Belġjan, li jgħid li s-sitwazzjoni ta’ LM ma għandha l-ebda rabta ta’ konnessjoni mad-dritt tal-Unjoni, huwa indisassoċjabbilment marbut mar-risposta li għandha tingħata għad-domanda magħmula u ma huwiex, b’konsegwenza ta’ dan, ta’ natura li jwassal għall-inammissibbiltà ta’ din id-domanda (ara, b’analoġija, is-sentenzi tas-17 ta’ Jannar 2019, KPMG Baltics,
C‑639/17
,
EU:C:2019:31
, punt
, u tat-3 ta’ Diċembru 2019, Iccrea Banca,
C‑414/18
,
EU:C:2019:1036
, punt
).
Minn dan isegwi li d-domanda magħmula hija ammissibbli.
Fuq il-mertu
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikoli‑5, 13 u 14 tad-Direttiva 2008/115, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 7, tal-Artikolu 19(2) kif ukoll tal-Artikoli 21 u 47 tal-Karta, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tipprevedix it-teħid tar-responsabbiltà, sa fejn possibbli, tal-bżonnijiet bażiċi ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz meta:
–
huwa ppreżenta rikors kontra deċiżjoni ta’ ritorn meħuda fil-konfront tiegħu;
–
il-wild maġġorenni ta’ dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ibati minn marda gravi;
–
il-preżenza tal-imsemmi ċittadin ta’ pajjiż terz ma’ djul dan il-wild maġġorenni hija indispensabbli għal dan tal-aħħar, u
–
meta ġie ppreżentat rikors f’isem l-imsemmi wild maġġorenni kontra deċiżjoni ta’ ritorn meħuda fil-konfront tiegħu, li l-eżekuzzjoni tagħha tista’ tesponi lil dan tal-aħħar għal riskju serju ta’ deterjorament gravi u irriversibbli tal-istat tas-saħħa tiegħu.
L-Artikolu 14 tad-Direttiva 2008/115 jipprevedi ċerti salvagwardji sakemm iseħħ ir-ritorn, b’mod partikolari matul perijodi li matulhom it-tneħħija tkun ġiet posposta b’mod konformi mal-Artikolu 9 ta’ din id-direttiva (sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2014, Abdida,
C‑562/13
,
EU:C:2014:2453
, punt
).
Għalkemm mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-awtoritajiet Belġjani ma ddeċidewx formalment li jipposponi t-tneħħija tar-rikorrent fil-kawża prinċipali, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-obbligu ta’ posponiment tat-tneħħija previst fl-Artikolu 9(1)(b) tal-imsemmija direttiva japplika fis-sitwazzjonijiet kollha li fihom Stat Membru huwa obbligat li jissospendi l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn wara li jkun ġie ppreżentat rikors kontra din id-deċiżjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2014, Abdida,
C‑562/13
,
EU:C:2014:2453
, punt
).
Minn dan isegwi li s-salvagwardji sakemm iseħħ ir-ritorn imsemmi fl-Artikolu 14 tad-Direttiva 2008/115 għandhom jiġu żgurati fis-sitwazzjonijiet fejn l-Istat Membru kkonċernat huwa obbligat li joffri lil ċittadin ta’ pajjiż terz rimedju b’effett sospensiv
ipso jure
kontra deċiżjoni ta’ ritorn meħuda fil-konfront tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2014, Abdida,
C‑562/13
,
EU:C:2014:2453
, punti
u
).
Hemm, għalhekk, lok li jiġi ddeterminat, sabiex tingħata risposta għad-domanda magħmula, jekk missier wild maġġorenni li huwa marid gravi, li l-preżenza tiegħu ma’ djul dan il-wild maġġorenni hija indispensabbli għal dan tal-aħħar, għandux jibbenefika, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, minn tali rimedju b’effett sospensiv.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 13(1) u (2) tad-Direttiva 2008/115, ċittadin ta’ pajjiż terz għandu jingħata dritt għal rimedju effettiv sabiex jikkontesta deċiżjoni ta’ ritorn meħuda fil-konfront tiegħu, iżda li dan ir-rimedju ma għandux, neċessarjament, effett sospensiv (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2014, Abdida,
C‑562/13
,
EU:C:2014:2453
, punti
u
).
Madankollu, il-karatteristiċi tal-imsemmi rimedju għandhom jiġu ddeterminati b’mod konformi mal-Artikolu 47 tal-Karta, li jipprevedi li kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet iggarantiti mid-dritt tal-Unjoni jkunu nkisru għandha dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti b’osservanza tal-kundizzjonijiet previsti f’dan l-artikolu, u mal-prinċipju ta’ non-refoulement, iggarantit, b’mod partikolari, fl-Artikolu 19(2) tal-Karta u fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115 (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-18 ta’ Diċembru 2014, Abdida,
C‑562/13
,
EU:C:2014:2453
, punti
u
, kif ukoll tad-19 ta’ Ġunju 2018, Gnandi,
C‑181/16
,
EU:C:2018:465
, punti
u
).
Mill-kunsiderazzjonijiet esposti iktar ’il fuq il-Qorti tal-Ġustizzja ddeduċiet li r-rikors ippreżentat kontra deċiżjoni ta’ ritorn għandu, sabiex jiġi żgurat, fir-rigward taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat, l-osservanza tar-rekwiżiti li jirriżultaw mill-prinċipju ta’ non-refoulement u tal-Artikolu 47 tal-Karta, ikollu effett sospensiv
ipso jure
, peress li l-eżekuzzjoni ta’ din id-deċiżjoni tista’, b’mod partikolari, tesponi lil dan iċ-ċittadin għal riskju reali li jiġi ssuġġettat għal trattamenti li jiksru l-Artikolu 19(2) tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-19 ta’ Ġunju 2018, Gnandi,
C‑181/16
,
EU:C:2018:465
, punt
).
Dan ikun il-każ, b’mod partikolari, meta l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn tista’ tesponi lil ċittadin ta’ pajjiż terz li jbati minn marda gravi għal riskju serju ta’ deterjorament gravi u irriversibbli tal-istat tas-saħħa tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2014, Abdida,
C‑562/13
,
EU:C:2014:2453
, punt
).
Min-naħa l-oħra, għandu jiġi kkonstatat li l-ġenitur ta’ tali ċittadin ta’ pajjiż terz ma huwiex, minħabba din il-kwalità waħedha, direttament espost għal riskju li jkun suġġett għal trattamenti li jiksru l-Artikolu 19(2) tal-Karta fil-każ ta’ eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn.
Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li l-obbligu li jiġi żgurat, f’ċerti każijiet, li ċittadin ta’ pajjiż terz li jbati minn marda gravi jibbenefika minn rimedju b’effett sospensiv
ipso jure
kontra d-deċiżjoni ta’ ritorn fil-konfront tiegħu huwa intiż, fl-aħħar mill-aħħar, li jiggarantixxi li din id-deċiżjoni ma tiġix eżegwita qabel ma l-argumenti invokati insostenn ta’ dan ir-rimedju ma jiġu eżaminati minn awtorità kompetenti, sa fejn din l-eżekuzzjoni tkun timplika ritorn lejn pajjiżi terzi li fih hemm ir-riskju li dan iċ-ċittadin iġarrab trattamenti inumani jew degradanti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2014, Abdida,
C‑562/13
,
EU:C:2014:2453
, punti
u
).
L-għan ta’ dan l-obbligu huwa, għalhekk, li jippermetti li l-persuna kkonċernata tibqa’ temporanjament fit-territorju tal-Istat Membru li adotta deċiżjoni ta’ ritorn fil-konfront tagħha.
Madankollu, meta din il-persuna hija, minħabba l-istat tas-saħħa tagħha, kompletament dipendenti fuq ġenitur li l-preżenza tiegħu ma’ djulha hija indispensabbli, ikun hemm ir-riskju li l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn adottata fir-rigward ta’ dan il-ġenitur, sa fejn din timplika t-tluq immedjat tal-imsemmi ġenitur lejn pajjiżi terzi, tipprekludi, effettivament, lill-imsemmija persuna milli tibqa’ temporanjament fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru.
Għaldaqstant, il-fatt li l-eżekuzzjoni ta’ tali deċiżjoni ta’ ritorn tiġi awtorizzata qabel ma awtorità kompetenti teżamina l-argument ibbażat fuq is-sitwazzjoni ta’ dan il-wild jirriskja li, fil-prattika, iċaħħad lill-imsemmi wild mill-protezzjoni li minnha huwa għandu jibbenefika abbażi tal-Artikoli 5 u 13 tad-Direttiva 2008/115, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 19(2) u tal-Artikolu 47 tal-Karta. Għalhekk, sabiex tiġi ggarantita l-effettività ta’ din il-protezzjoni, il-ġenitur tal-istess wild għandu, b’applikazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, jibbenefika minn rimedju b’effett sospensiv
ipso jure
kontra d-deċiżjoni ta’ ritorn meħuda fil-konfront tiegħu.
Iċ-ċirkustanza li l-wild ikkonċernat kien maġġorenni fid-data tal-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn fil-konfront tal-ġenitur tiegħu jew li huwa sar maġġorenni matul il-proċedura huwa indifferenti f’dan ir-rigward, sakemm ikun stabbilit li, minkejja l-fatt li dan il-wild huwa maġġorenni, huwa jkun għadu dipendenti fuq il-ġenitur tiegħu.
Barra minn hekk, peress li l-Gvern Belġjan isostni li rimedju b’effett sospensiv
ipso jure
għandu, f’kull każ, jiġi ggarantit biss kontra deċiżjoni ta’ tneħħija u mhux kontra deċiżjoni ta’ ritorn, għandu jiġi speċifikat li l-protezzjoni ġudizzjarja żgurata lil ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ ritorn, li l-eżekuzzjoni tagħha tista’ tesponih għal riskju reali li jkun suġġett għal trattamenti li jmorru kontra l-Artikolu 19(2) tal-Karta, tkun insuffiċjenti jekk dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ma jkollux tali rimedju b’effett sospensiv kontra din id-deċiżjoni, b’effett min-notifika tagħha.
Fil-fatt, minn naħa, mill-Artikolu 3(3) sa (5) tad-Direttiva 2008/115 jirriżulta li, mid-definizzjoni tagħha stess, deċiżjoni ta’ ritorn timponi obbligu, fuq iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat minnha, li jirritorna lejn pajjiżi terzi, filwaqt li l-kunċett ta’ “tneħħija” jiddenota t-trasferiment fiżiku ta’ dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz il-barra mill-Istat Membru kkonċernat.
Għaldaqstant, anki fi Stat Membru li fih, b’applikazzjoni tal-Artikolu 8(3) ta’ din id-direttiva, att separat li jordna t-tneħħija jiġi adottat wara d-deċiżjoni ta’ ritorn, din id-deċiżjoni għandha, minnha nnifisha, l-effett li tipprekludi liċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat milli jkun jista’ jibqa’ temporanjament fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru sakemm iseħħ l-eżami tal-argumenti ppreżentati insostenn tar-rikors ippreżentat kontra l-imsemmija deċiżjoni. Ir-realizzazzjoni tal-għan espost fil-punt 39 ta’ din is-sentenza timponi, konsegwentement, li tiġi ggarantita s-sospensjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn, li ma tistax tiġi ssostitwita validament mis-sospensjoni tad-deċiżjoni ta’ tneħħija li tista’ tiġi adottata sussegwentement.
Min-naħa l-oħra, ir-rabta stabbilita espliċitament mil-leġiżlatur tal-Unjoni bejn l-Artikolu 9(1)(b), l-Artikolu 13(2) u l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva 2008/115 turi li din l-aħħar dispożizzjoni għandha b’mod partikolari l-għan li toffri salvagwardji minimi liċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi matul kull perijodu li matulu l-eżekuzzjoni tal-obbligu ta’ ritorn ippronunċjata fil-konfront tagħhom għandha imperattivament tiġi posposta.
Madankollu, is-soluzzjoni ssuġġerita mill-Gvern Belġjan tkun tippermettilha, bil-kontra ta’ dan, li l-Istati Membri joffru tali salvagwardji biss fil-każijiet fejn, minbarra d-deċiżjoni ta’ ritorn, tkun ġiet adottata deċiżjoni ta’ tneħħija. Għalhekk, l-awtoritajiet kompetenti jkunu jistgħu jiddifferixxu, għad-diskrezzjoni tagħhom, l-għoti ta’ dawn is-salvagwardji billi jastjenu ruħhom milli jadottaw deċiżjoni ta tneħħija.
Il-Qorti tal-Ġustizzja, barra minn hekk, ippreċiżat, fil-punt 56 tas-sentenza tad-19 ta’ Ġunju 2018, Gnandi (
C‑181/16
,
EU:C:2018:465
), li l-obbligu li jiġi previst, f’ċerti każijiet, rimedju b’effett sospensiv
ipso jure
kontra deċiżjoni ta’ ritorn huwa impost,
a fortiori
, fir-rigward ta’ eventwali deċiżjoni ta’ tneħħija, u ddeċidiet, għalhekk, li dan l-obbligu ma kienx limitat għal dan tal-aħħar tip ta’ deċiżjoni.
Barra minn hekk, f’dak li jirrigwarda l-argument tal-Gvern Belġjan intiż li jistabbilixxi li l-leġiżlazzjoni Belġjana li tirregola r-rikorsi ppreżentati kontra d-deċiżjonijiet ta’ ritorn hija konformi mad-dritt tal-Unjoni, għandu jitfakkar li mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja msemmija fil-punt 24 ta’ din is-sentenza jirriżulta li, fil-kuntest ta’ proċedura mressqa abbażi tal-Artikolu 267 TFUE, ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi dwar il-kompatibbiltà tar-regoli tad-dritt intern mad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni.
Minn dak li ġie espost iktar ’il fuq jirriżulta li ċittadin ta’ pajjiż terz, ġenitur ta’ wild maġġorenni marid gravi li huwa dipendenti fuqu u li huwa s-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ ritorn li l-eżekuzzjoni tagħha tista’ tesponi lil dan il-wild maġġorenni għal riskju serju ta’ deterjorament gravi u irriversibbli tal-istat tas-saħħa tiegħu, għandu jibbenefika mis-salvagwardji sakemm iseħħ ir-ritorn previst fl-Artikolu 14 tad-Direttiva 2008/115.
Abbażi ta’ dawn is-salvagwardji, l-Istati Membri għandhom, b’applikazzjoni tal-Artikolu 14(1)(a), (b) u (d), ta’ din id-direttiva, jiżguraw li, sa fejn possibbli, tinżamm l-għaqda tal-familja ma’ membri tal-familja preżenti fit-territorju tagħhom, li tiġi żgurata l-kura tas-saħħa f’emerġenza u trattament essenzjali ta’ mard u li jittieħed kont tal-bżonnijiet speċjali ta’ persuni vulnerabbli.
L-osservanza ta’ dawn il-prinċipji tippreżupponi li l-bżonnijiet bażiċi ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz bħar-rikorrent fil-kawża prinċipali jittieħdu inkunsiderazzjoni, fin-nuqqas ta’ dan, hekk kif tenfasizza l-qorti tar-rinviju u hekk kif osserva l-Avukat Ġenerali fil-punt 93 tal-konklużjonijiet tiegħu, dan ir-rikorrent ma jkunx f’pożizzjoni li jibqà ma’ djul wildu maġġorenni u li jagħtih is-sostenn li huwa għandu bżonn matul il-perijodu li matulu dan tal-aħħar jista’ jibqa’ temporanjament fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat (ara, b’analoġija, is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2014, Abdida,
C‑562/13
,
EU:C:2014:2453
, punt
).
Madankollu, dan l-obbligu jimponi ruħu biss jekk dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ma jkollux il-mezzi li jippermettulu li jipprevedi huwa nnifsu għall-bżonnijiet tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2014, Abdida,
C‑562/13
,
EU:C:2014:2453
, punt
).
Barra minn hekk, huma l-Istati Membri li għandhom jiddeterminaw il-forma li għandu jkollu dan it-teħid tar-responsabbiltà tal-bżonnijiet bażiċi taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2014, Abdida,
C‑562/13
,
EU:C:2014:2453
, punt
). Konsegwentement, ma jistax jiġi eskluż li dan it-teħid tar-responsabbiltà jista’ jieħu l-forma ta’ għajnuna soċjali mogħtija direttament lill-wild maġġorenni, sakemm din tkun xierqa u suffiċjenti sabiex jiġi żgurat l-imsemmi teħid tar-responsabbiltà kif ukoll sabiex il-ġenitur ta’ dan il-wild ikun jista’ jagħtih is-sostenn li huwa għandu bżonn, fatt li għandu, jekk ikun il-każ, jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha esposti iktar ’il fuq, ir-risposta li għandha tingħata għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikoli 5, 13 u 14 tad-Direttiva 2008/115, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 7, tal-Artikolu 19(2) kif ukoll tal-Artikoli 21 u 47 tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tipprevedix it-teħid tar-responsabbiltà, sa fejn possibbli, tal-bżonnijiet bażiċi ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz meta:
–
huwa ppreżenta rikors kontra deċiżjoni ta’ ritorn meħuda fil-konfront tiegħu;
–
il-wild maġġorenni ta’ dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ibati minn marda gravi;
–
il-preżenza tal-imsemmi ċittadin ta’ pajjiż terz ma’ djul dan il-wild maġġorenni hija indispensabbli;
–
ġie ppreżentat rikors f’isem l-imsemmi wild maġġorenni kontra deċiżjoni ta’ ritorn meħuda fil-konfront tiegħu u li l-eżekuzzjoni tagħha tista’ tesponi lil dan tal-aħħar għal riskju serju ta’ deterjorament gravi u irriversibbli tal-istat tas-saħħa tiegħu, u meta
–
l-istess ċittadin ta’ pajjiż terz ma għandux il-mezzi li jippermettulu li jipprovdi huwa nnifsu għall-bżonnijiet tiegħu.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-parties fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn ir-raġunijiet, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikoli 5, 13 u 14 tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 7, tal-Artikolu 19(2) kif ukoll tal-Artikoli 21 u 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tipprevedix it-teħid tar-responsabbiltà, sa fejn possibbli, tal-bżonnijiet bażiċi ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz meta:

–
huwa ppreżenta rikors kontra deċiżjoni ta’ ritorn meħuda fil-konfront tiegħu;
–
il-wild maġġorenni ta’ dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ibati minn marda gravi;
–
il-preżenza tal-imsemmi ċittadin ta’ pajjiż terz ma’ djul dan il-wild maġġorenni hija indispensabbli;
–
ġie ppreżentat rikors f’isem l-imsemmi wild maġġorenni kontra deċiżjoni ta’ ritorn meħuda fil-konfront tiegħu u li l-eżekuzzjoni tagħha tista’ tesponi lil dan tal-aħħar għal riskju serju ta’ deterjorament gravi u irriversibbli tal-istat tas-saħħa tiegħu, u meta
–
l-istess ċittadin ta’ pajjiż terz ma għandux il-mezzi li jippermettulu li jipprovdi huwa nnifsu għall-bżonnijiet tiegħu.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.