CELEX: 62021CJ0358
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Kooperazzjoni ġudizzjarja fil-qasam ċivili
Ġurisdizzjoni u eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet fil-qasam ċivili u kummerċjali
Konvenzjoni ta’ Lugano II
Klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni
Kundizzjonijiet formali
Klawżola li tinsab fil-kundizzjonijiet ġenerali
Kundizzjonijiet ġenerali li jistgħu jiġu kkonsultati u stampati minn hypertext link imsemmija f’kuntratt konkluż bil-miktub
Kunsens tal-partijiet

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 23(1)(a) u (2) tal-Konvenzjoni dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, iffirmata fit‑30 ta’ Ottubru 2007, li l-konklużjoni tagħha ġiet approvata f’isem il-Komunità Ewropea permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2009/430/KE, tas‑27 ta’ Novembru 2008 (
ĠU 2009, L 147, p. 1
, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Lugano II”).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Tilman SA, li l-uffiċċju rreġistrat tagħha jinstab fil-Belġju, u Unilever Supply Chain Company AG (iktar ’il quddiem “Unilever”), li l-uffiċċju rreġistrat tagħha jinstab fl-Isvizzera, dwar in-nuqqas ta’ ħlas, minn Unilever, ta’ ammonti ffatturati minn Tilman.
Il‑kuntest ġuridiku
Il‑Konvenzjoni ta’ Lugano II
Il-Konvenzjoni ta’ Lugano II ġiet iffirmata mill-Komunità Ewropea, mir-Renju tad-Danimarka, mir-Repubblika tal-Islanda, mir-Renju tan-Norveġja u mill-Konfederazzjoni Svizzera.
Skont l-Artikolu 1(3) ta’ din il-konvenzjoni:
“F’din il-Konvenzjoni, it-terminu ‘Stat marbut b’din il-Konvenzjoni’ għandu jfisser kwalunkwe Stat li huwa Parti Kontraenti għal din il-Konvenzjoni jew Stat Membru tal-Komunità Ewropea. Jista’ jfisser ukoll il-Komunità Ewropea.”
L-Artikolu 23 tal-imsemmija konvenzjoni, intitolat “Proroga tal-ġurisdizzjoni”, jipprovdi, fil-paragrafi (1) u (2) tiegħu:
“1.   Jekk il-partijiet, li minnhom waħda jew aktar tkun domiċiljata fi Stat marbut b’din il-Konvenzjoni, ikunu ftiehmu li qorti jew il-qrati ta’ Stat marbut b’din il-Konvenzjoni għandhom ikollhom il-ġurisdizzjoni li jiddeċiedu fi kwalunkwe disputa li tirriżulta jew li tista’ tirriżulta in konnessjoni ma’ relazzjoni ġuridika partikolari, dik il-qorti jew dawk il-qrati għandhom ikollhom ġurisdizzjoni. Tali ġurisdizzjoni għandha tkun esklużiva sakemm il-partijiet ma jkunux ftiehmu mod ieħor. Tali ftehim li jikkonferixxi l-ġurisdizzjoni għandu jkun:
a)
bil-kitba jew imfassal bil-kitba għall-finijiet ta’ prova, jew
b)
f’forma li tkun skond il-prattika li l-partijiet ikunu stabbilixxew bejniethom, jew
ċ)
fin-negozju jew fil-kummerċ internazzjonali, f’forma skond l-użu li dwaru l-partijiet ikunu jew messhom kienu konxji u li f’tali negozju jew kummerċ ikun ġeneralment magħruf lil, u regolarment osservat minn, partijiet f’kuntratti tat-tip involut fin-negozju jew kummerċ partikolari konċernat.
2.   Kwalunkwe komunikazzjoni b’mezzi elettroniċi li tipprovdi rekord durevoli tal-ftehim għandha tkun ekwivalenti għal ‘kitba’.”
Skont kliem l-Artikolu 64(1) u (2) tal-istess konvenzjoni:
“1.   Din il-Konvenzjoni m’għandhiex tippreġudika l-applikazzjoni mill-Istati Membri tal-Komunità Ewropea tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001 [tat‑22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Brussell I”)], kif ukoll kwalunkwe emendi ta’ l-istess, tal-Konvenzjoni dwar il-Ġurisdizzjoni u l-Eżekuzzjoni ta’ Sentenzi f’Materji Ċivili u Kummerċjali [(
ĠU 1972, L 299, p. 32
)], iffirmata fi Brussell fis-27 ta’ Settembru 1968, u tal-Protokoll dwar l-interpretazzjoni ta’ dik il-Konvenzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej, iffirmat fil-Lussemburgu fit-3 ta’ Ġunju 1971, kif emendati mill-Konvenzjonijiet ta’ l-Adeżjoni ma’ l-imsemmija Konvenzjoni u l-imsemmi Protokoll mill-Istati li jissieħbu fil-Komunitajiet Ewropej [(iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Brussell”)], kif ukoll tal-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u r-Renju tad-Danimarka dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, iffirmat fi Brussell fid-19 t’ Ottubru 2005.
2.   Madankollu, din il-Konvenzjoni għandha fi kwalunkwe każ tiġi applikata:
a)
f’materji ta’ ġurisdizzjoni, meta l-konvenut ikun domiċiljat fit-territorju ta’ Stat fejn tapplika din il-Konvenzjoni iżda mhux strument imsemmi fil-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu, jew fejn l-Artikoli 22 jew 23 ta’ din il-Konvenzjoni jikkonferixxu ġurisdizzjoni lill-qrati ta’ tali Stat;
[…]”
Abbażi tal-Artikolu 1(1) tal-Protokoll Nru 2 dwar l-interpretazzjoni uniformi tal-Konvenzjoni [ta’ Lugano II] u dwar il-kumitat permanenti:
“Kwalunkwe qorti li tapplika u tinterpreta din il-Konvenzjoni għandha tagħti l-kunsiderazzjoni mistħoqqa lill-prinċipji stabbiliti minn kwalunkwe deċiżjoni rilevanti li tikkonċerna dispożizzjonijiet konċernati jew kwalunkwe dispożizzjoni simili tal-Konvenzjoni ta’ Lugano ta’ l-1988 u l-istrumenti msemmija fl-Artikolu 64(1) ta’ din il-Konvenzjoni mogħtija mill-qrati ta’ l-Istati marbuta b’din il-Konvenzjoni u mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej”.
Ir‑Regolament Brussell I
L-Artikolu 23(1) u (2) tar-Regolament Brussell I jipprevedi:
“1.   Jekk il-partijiet, wieħed jew aktar minnhom ikollu d-domiċilju fi Stat Membru, ikunu qablu li qorti jew qrati ta’ Stat Membru għandu jkollu ġurisdizzjoni sabiex isolvu xi kwistjonijiet li jkunu qamu jew li jistgħu iqumu in konnessjoni ma’ relazzjoni legali partikolari, dak il-qorti jew dawk il-qrati għandhom ikollhom ġurisdizzjoni. Ġurisdizzjoni bħal dik għandha tkun esklussiva sa kemm il-partijiet ma jiftehmux mod ieħor. Ftehim bħal dak li jagħti ġurisdizzjoni għandhu jkun jew:
a)
bil-kitba jew ikkonfermat bil-kitba; jew
b)
f’għamla li taqbel mal-prattiċi li l-partijiet ikunu stabbilixxew bejniethom; jew
ċ)
f’negozju jew kummerċ internazzjonali, f’għamla li taqbel ma’ l-użanza li biha l-partijiet huma jew li għandhom ikunu konxji u li dwarhom dak in-negozju jew kummerċ ikun magħruf sewwa, u regolarment osservat minn, partijiet għal kuntratti tat-tip involut f’dak in-negozju jew kummerċ partikolari ikkonċernat.
2.   Xi komunikazzjoni b’mezzi elettroniċi li tipprovdi meżż dewwiemi tal-ftehim għandu jkun ekwivalenti għal ‘kitba’”.
Ir‑Regolament Brussell Ia
Ir-Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2012, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (
ĠU 2012, L 351, p. 1
, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Brussell Ia”), ħassar ir-Regolament Brussell I.
L-Artikolu 25 tar-Regolament Brussell Ia, intitolat “Proroga tal-ġurisdizzjoni”, li jinstab fil-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament, intitolat, min-naħa tiegħu, “Ġurisdizzjoni”, jistipula:
“1.   Jekk il-partijiet, irrispettivament mid-domiċilju tagħhom, ikunu qablu li qorti jew qrati ta’ Stat Membru għandu jkollhom ġurisdizzjoni sabiex isolvu xi tilwimiet li jkunu qamu jew li jistgħu iqumu inkonnessjoni ma’ relazzjoni legali partikolari, dik il-qorti jew dawk il-qrati għandhom ikollhom ġurisdizzjoni, sakemm il-ftehim ma jkunx null u bla effett legali fil-validità sostantiva tiegħu skont il-liġi ta’ dak l-Istat Membru. Ġurisdizzjoni bħal din għandha tkun esklużiva sakemm il-partijiet ma jiftiehmux mod ieħor. Il-ftehim li jagħti ġurisdizzjoni għandu jkun jew:
a)
bil-kitba jew ikkonfermat bil-kitba;
b)
f’għamla li taqbel mal-prattiki li l-partijiet ikunu stabbilixxew bejniethom; jew
c)
f’negozju jew kummerċ internazzjonali, f’għamla li taqbel mal-użanza li dwarha l-partijiet huma jew li kellhom ikunu konxji u li f’dak in-negozju jew kummerċ tkun magħrufa sewwa, u regolarment osservata minn, partijiet għal kuntratti tat-tip involut f’dak in-negozju jew kummerċ partikolari kkonċernat.
2.   Kwalunkwe komunikazzjoni b’mezzi elettroniċi li tipprovdi rekord dewwiemi tal-ftehim għandha tkun ekwivalenti għal ‘kitba’.
[…]”
Il-Ftehim dwar il-ħruġ
L-Artikolu 2 tal-Ftehim dwar il-ħruġ tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq mill-Unjoni Ewropea u mill-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika (
ĠU 2020, L 29, p. 7
), iffirmat fi Brussell u f’Londra fl‑24 ta’ Jannar 2020 u li daħal fis-seħħ fl‑1 ta’ Frar 2020 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim dwar il-ħruġ”), jipprovdi:
“Għall-finijiet ta’ dan il-Ftehim għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
a)
‘dritt tal-Unjoni’ tfisser:
[…]
iv)
il-ftehimiet internazzjonali li għalihom hi parti l-Unjoni u l-ftehimiet internazzjonali konklużi mill-Istati Membri li jaġixxu f’isem l-Unjoni;
[…]”
L-Artikolu 67 ta’ dan il-ftehim, intitolat “Ġurisdizzjoni, rikonoxximent u infurzar ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji, u kooperazzjoni relatata bejn l-awtoritajiet ċentrali”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Fir-Renju Unit, kif ukoll fl-Istati Membri f’sitwazzjonijiet li jinvolvu r-Renju Unit, fir-rigward ta’ proċedimenti legali istitwiti qabel tmiem il-perjodu ta’ tranżizzjoni u fir-rigward ta’ proċedimenti jew ta’ azzjonijiet li jkunu relatati ma’ tali proċedimenti legali taħt l-Artikoli 29, 30 u 31 tar-Regolament [Brussell Ia] […], għandhom japplikaw l-atti li ġejjin:
a)
id-dispożizzjonijiet rigward il-ġurisdizzjoni tar-Regolament [Brussell Ia];
[…]”
Skont kliem l-Artikolu 126 tal-imsemmi ftehim, intitolat “Perjodu ta’ tranżizzjoni”:
“Għandu jkun hemm perjodu ta’ tranżizzjoni jew ta’ implimentazzjoni, li għandu jibda mid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim u jintemm fil-31 ta’ Diċembru 2020.”
L-Artikolu 127 tal-istess ftehim, intitolat “Ambitu tat-tranżizzjoni”, jistipula:
“1.   Sakemm ma jkunx stipulat mod ieħor f’dan il-Ftehim, id-dritt tal-Unjoni għandu jkun applikabbli għar-Renju Unit u fir-Renju Unit matul il-perjodu ta’ tranżizzjoni.
[…]
6.   Sakemm ma jkunx stipulat mod ieħor f’dan il-Ftehim, matul il-perjodu ta’ tranżizzjoni, kwalunkwe referenza għall-Istati Membri fid-dritt applikabbli tal-Unjoni skont il-paragrafu 1, inkluż kif implimentat u applikat mill-Istati Membri, għandha tinftiehem li tinkludi lir-Renju Unit.
[…]”
It‑tilwima fil‑kawża prinċipali u d‑domanda preliminari
Fit‑22 ta’ Novembru 2010, Tilman u Unilever ikkonkludew l-ewwel kuntratt li permezz tiegħu l-ewwel waħda impenjat ruħha timballa u tippakkja, f’isem it-tieni waħda, kaxex ta’ tea bags għal prezz speċifiku.
Permezz tat-tieni kuntratt, konkluż fis-6 ta’ Jannar 2011, il-prezz miftiehem ġie emendat. Dan il-kuntratt kien jispeċifika li, fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet kuntrattwali oħra, dan kien irregolat mill-kundizzjonijiet ġenerali ta’ xiri ta’ prodotti ta’ Unilever. Dawn il-kundizzjonijiet ġenerali, li setgħu jiġu kkonsultati u mniżżlin minn sit internet permezz ta’ hypertext link li kienet tidher fl-imsemmi kuntratt, kienu jipprevedu li kull waħda mill-partijiet għall-kuntratt “[kellha] tissuġġetta ruħha b’mod irrevokabbli għall-ġurisdizzjoni esklużiva tal-qrati Ingliżi sabiex tiġi solvuta kull tilwima li tista’ tirriżulta direttament jew indirettament mill-kuntratt”.
Wara bidla li seħħet fil-modalitajiet ta’ fatturazzjoni, kien hemm nuqqas ta’ qbil bejn il-partijiet fir-rigward taż-żieda tal-prezzijiet iffatturati u Unilever ħallset biss parzjalment il-fatturi maħruġa minn Tilman.
Tilman bdiet proċeduri kontra Unilever quddiem il-qrati Belġjani sabiex tikseb il-ħlas tal-ammonti mhux imħallsa. Unilever sostniet li, b’applikazzjoni tal-kundizzjonijiet ġenerali tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali, kienu biss il-qrati Ingliżi li kellhom ġurisdizzjoni sabiex jieħdu konjizzjoni tat-tilwima.
Permezz ta’ sentenza tat‑12 ta’ Awwissu 2015, il-qorti Belġjana tal-ewwel istanza ddikjarat li hija kellha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tat-tilwima, filwaqt li ddeċidiet li l-kuntratt kien irregolat minn u kellu jiġi interpretat skont id-dritt Ingliż.
Tilman appellat minn din is-sentenza billi sostniet li l-kuntratt kellu jiġi rregolat u interpretat skont id-dritt Belġjan. Unilever ressqet appell inċidentali fejn sostniet li kienu l-qrati Ingliżi li kellhom ġurisdizzjoni, u mhux il-qrati Belġjani.
Permezz ta’ sentenza tat‑12 ta’ Frar 2020, il-cour d’appel de Liège (il-Qorti tal-Appell ta’ Liege, il-Belġju) laqgħet l-eċċezzjoni ta’ ġurisdizzjoni eċċepita minn Unilever billi ddeċidiet li, konformement mal-klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni li tinsab fil-kundizzjonijiet ġenerali tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-qrati Belġjani ma kellhomx ġurisdizzjoni sabiex jieħdu konjizzjoni tat-tilwima li rriżultat mill-eżekuzzjoni tal-imsemmi kuntratt.
Tilman appellat fil-kassazzjoni kontra din is-sentenza quddiem il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju) billi invokat ksur tal-Artikolu 23(1) u (2) tal-Konvenzjoni ta’ Lugano II. Fil-fatt, skont Tilman, il-cour d’appel de Liège (il-Qorti tal-Appell ta’ Liege) kienet żbaljatament assimilata s-sitwazzjoni fil-kawża prinċipali ma dik li fiha l-kuntratt jiġi konkluż bl-internet, iżda fejn ix-xerrej għandu jimmarka kaxxa fejn jindika li jaċċetta l-kundizzjonijiet ġenerali tal-bejjiegħ.
Il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar jekk, fil-kwistjoni fil-kawża prinċipali, il-kundizzjonijiet ta’ prova tar-realtà tal-kunsens ta’ Tilman fir-rigward tal-klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni humiex issodisfatti, peress li din il-klawżola kienet stipulata fil-kundizzjonijiet ġenerali ta’ xiri ta’ prodotti ta’ Unilever, u mhux fil-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali, u peress li dawn il-kundizzjonijiet ma kinux annessi direttament mal-imsemmi kuntratt.
Minn naħa, dik il-qorti tfakkar li, fis-sentenza tat‑12 ta’ Frar 2020, il-cour d’appel de Liège (il-Qorti tal-Appell ta’ Liege) iddeċidiet li l-kundizzjonijiet li rriżultaw mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari fis-sentenzi tal‑14 ta’ Diċembru 1976, Estasis Saloti di Colzani (
24/76
,
EU:C:1976:177
), u tal‑21 ta’ Mejju 2015, El Majdoub (
C‑322/14
,
EU:C:2015:334
), jidher li huma ssodisfatti.
Fil-fatt, f’dak li jirrigwarda l-kundizzjoni li tgħid li l-kuntratt għandu espliċitament jagħmel riferiment għall-kundizzjonijiet ġenerali, il-kuntratt mibgħut għall-iffirmar minn Unilever lil Tilman u li ġie effettivament iffirmat minn din tal-aħħar fis‑6 ta’ Jannar 2011 kien espliċitament jipprevedi li kien irregolat mill-kundizzjonijiet ġenerali ta’ xiri ta’ prodotti ta’ Unilever fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet kuntrattwali oħra stipulati fih jew fi ftehimiet oħra milħuqa bejn il-partijiet. F’dak li jirrigwarda l-kundizzjoni li tgħid li r-riferiment għall-kundizzjonijiet ġenerali “għandu jkun jista’ jiġi kkontrollat” minn persuna normalment diliġenti, l-imsemmi kuntratt isemmi hypertext link ta’ sit internet li jippermetti l-aċċess għall-kundizzjonijiet ġenerali ta’ Unilever. Fir-rigward tal-kundizzjoni li tgħid li l-kundizzjonijiet ġenerali għandhom ikunu jistgħu jiġu “irreġistrati fuq medium dewwiemi”, Tilman kellha l-possibilità, billi taċċedi s-sit internet li fih kienu jinstabu l-kundizzjonijiet ġenerali ta’ Unilever, li tniżżilhom u li tistampahom.
Madankollu, min-naħa l-oħra, Tilman ma kinitx ġiet mistiedna timmarka kaxxa li tindika li hija kienet aċċettat il-kundizzjonijiet ġenerali ta’ Unilever, b’tali mod li tqum il-kwistjoni ta’ jekk id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 23(1) u (2) tal-Konvenzjoni ta’ Lugano II ġewx osservati.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejjin:
“Ikun issodisfatt l-Artikolu 23(1)(a) u (2) tal-Konvenzjoni [ta’ Lugano II], meta klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni tkun inkluża f’kundizzjonijiet ġenerali li jagħmel riferiment għalihom kuntratt konkluż bil-miktub permezz ta’ hypertext link lejn sit internet li l-aċċess għalih jippermetti l-qari tal-imsemmija kundizzjonijiet ġenerali, it-tniżżil u l-istampar tagħhom, fejn il-parti li fil-konfront tagħha tkun diretta din il-klawżola ma tkunx intalbet taċċetta dawn il-kundizzjonijiet ġenerali bl-immarkar ta’ kaxxa fuq l-imsemmi sit internet?”
Fuq id‑domanda preliminari
Preliminarjament, għandu jiġi osservat li, konformement mal-Artikolu 67(1)(a) tal-Ftehim dwar il-ħruġ, id-dispożizzjonijiet dwar il-ġurisdizzjoni li jinstabu fir-Regolament Brussell Ia japplikaw, għar-Renju Unit, kif ukoll għall-Istati Membri f’sitwazzjonijiet li jinvolvu lir-Renju Unit, fir-rigward ta’ proċedimenti legali istitwiti qabel tmiem il-perjodu ta’ tranżizzjoni previst fl-Artikolu 126 ta’ dan il-ftehim.
Barra minn hekk, skont kliem l-Artikolu 127 tal-istess ftehim, id-dritt tal-Unjoni, inklużi l-ftehimiet internazzjonali li fosthom hemm il-Konvenzjoni ta’ Lugano II, huwa applikabbli għar-Renju Unit matul dan il-perjodu ta’ tranżizzjoni.
F’dak li jirrigwarda l-klawżoli li jattribwixxu ġurisdizzjoni, għandu jitfakkar li dawn huma, min-natura tagħhom stess, għażla ta’ ġurisdizzjoni li ma għandha l-ebda effett legali sakemm ma jitnedewx proċeduri ġudizzjarji u li għalhekk issir rilevanti biss fil-ġurnata ta’ meta titnieda l-azzjoni ġudizzjarja (sentenza tat‑13 ta’ Novembru 1979, Sanicentral,
25/79
,
EU:C:1979:255
, punt
). Għalhekk hija din id-data li għandha tittieħed bħala punt ta’ riferiment għall-evalwazzjoni tal-portata ta’ tali klawżola fid-dawl tad-dispożizzjoni legali applikabbli.
Issa, f’dan il-każ, mill-elementi tal-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-azzjoni ġudizzjarja inkwistjoni fil-kawża prinċipali tressqet qabel il‑31 ta’ Diċembru 2020, li hija d-data ta’ skadenza tal-perijodu ta’ tranżazzjoni previst fl-Artikolu 126 tal-Ftehim dwar il-ħruġ, b’tali mod li l-interpretazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Lugano II tibqa’ neċessarja sabiex tiġi deċiża t-tilwima fil-kawża prinċipali.
Fuq il-mertu, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 23(1)(a) u (2) tal-Konvenzjoni ta’ Lugano II għandux jiġi interpretat fis-sens li klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni hija konkluża b’mod validu meta din tinstab f’kundizzjonijiet ġenerali li għalihom jagħmel riferiment il-kuntratt konkluż bil-miktub billi jsemmi l-hypertext link ta’ sit internet li l-aċċess għalih jippermetti li l-imsemmija kundizzjonijiet ġenerali jsiru magħrufa, jitniżżlu u jiġu stampati, mingħajr ma l-parti li fil-konfront tagħha qiegħda tiġi invokata din il-klawżola ma tkun ġiet mistiedna taċċetta dawn il-kundizzjonijiet ġenerali billi timmarka kaxxa fuq l-imsemmi sit internet.
Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, għandu jitfakkar li, hekk kif jirriżulta mill-Artikolu 1(1) tal-Protokoll Nru 2 dwar l-interpretazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Lugano II, din għandha tiġi applikata u interpretata b’teħid inkunsiderazzjoni tal-prinċipji ddefiniti mill-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tad-dispożizzjoni jew tad-dispożizzjonijiet inkwistjoni jew ta’ kull dispożizzjoni simili li tinstab fi strumenti oħra, li fosthom hemm il-Konvenzjoni ta’ Brussell u r-Regolament Brussell I.
Għalhekk, u peress li l-Artikolu 23(1) u (2) tal-Konvenzjoni ta’ Lugano II huwa identiku għall-Artikolu 23(1) u (2) tar-Regolament Brussell I, u peress li l-Artikolu 23(1) ta’ dan ir-regolament kien min-naħa tiegħu fformulat f’termini kważi identiċi għal dawk tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 17 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, għandha, għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 23(1) u (2) tal-Konvenzjoni ta’ Lugano II, tittieħed inkunsiderazzjoni l-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja tad-dispożizzjonijiet korrispondenti tal-Konvenzjoni ta’ Brussell u tar-Regolament Brussell I (ara, b’analoġija, is-sentenzi tas‑7 ta’ Frar 2013, Refcomp,
C‑543/10
,
EU:C:2013:62
, punti
u
, kif ukoll tal‑21 ta’ Mejju 2015, El Majdoub,
C‑322/14
,
EU:C:2015:334
, punti
u
). Bl-istess mod, sa fejn l-Artikolu 25(1) u (2) tar-Regolament Brussell Ia ssostitwixxa, f’termini essenzjalment identiċi, l-Artikolu 23(1) u (2) tar-Regolament Brussell I, għandha tittieħed ukoll inkunsiderazzjoni l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dak li jirrigwarda l-ewwel waħda minn dawn id-dispożizzjonijiet.
Skont kliem l-Artikolu 23(1) tal-Konvenzjoni ta’ Lugano II, il-partijiet, li minn tal-inqas waħda minnhom tkun iddomiċiljata fit-territorju ta’ Stat marbut mill-imsemmija konvenzjoni, jistgħu jiftehmu li jagħtu ġurisdizzjoni esklużiva lil qorti ta’ Stat ukoll marbut minn din il-konvenzjoni sabiex tiddeċiedi nuqqasijiet ta’ qbil li jirriżultaw fil-kuntest ta’ relazzjoni ġuridika partikolari. Sabiex tkun valida, din l-għotja ta’ ġurisdizzjoni għandha tiġi miftiehma, b’mod partikolari, hekk kif jirriżulta mill-punt a) ta’ din id-dispożizzjoni, “bil-kitba jew imfassal bil-kitba għall-finijiet ta’ prova”.
F’dak li jirrigwarda did-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 23 tar-Regolament Brussell I, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, peress li dawn jeskludu kemm il-ġurisdizzjoni stabbilita permezz tal-prinċipju ġenerali tal-qrati tal-konvenut sanċiti fl-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament kif ukoll il-ġurisdizzjonijiet speċjali tal-Artikoli 5 sa 7 tiegħu, huma għandhom jiġu interpretati b’mod strett fir-rigward tal-kundizzjonijiet stabbiliti fihom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2015, El Majdoub,
C‑322/14
,
EU:C:2015:334
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Issa, l-Artikolu 23(1) tar-Regolament Brussell I jindika b’mod ċar li l-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu huwa limitat għall-każijiet fejn il-partijiet ikunu “qablu” dwar qorti. Huwa dan il-qbil ta’ volontà bejn il-partijiet li jiġġustifika s-supremazija mogħtija, fid-dawl tal-prinċipju tal-awtonomija tal-volontà, lill-għażla ta’ qorti oħra li ma tkunx dik li kien eventwalment ikollha ġurisdizzjoni skont dan ir-regolament (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑21 ta’ Mejju 2015, El Majdoub,
C‑322/14
,
EU:C:2015:334
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑20 ta’ April 2016, Profit Investment SIM,
C‑366/13
,
EU:C:2016:282
, punt
).
Billi l-validità ta’ tali klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni tiġi suġġetta għall-eżistenza ta’ “ftehim” bejn il-partijiet, l-Artikolu 23(1) tar-Regolament Brussell I jimponi fuq il-qorti adita l-obbligu li teżamina jekk il-klawżola li tagħtiha ġurisdizzjoni kinitx effettivament is-suġġett ta’ kunsens bejn il-partijiet, fejn dan il-kunsens għandu jidher b’mod ċar u preċiż (ara, b’analoġija, is-sentenzi tal‑14 ta’ Diċembru 1976, Estasis Saloti di Colzani,
24/76
,
EU:C:1976:177
, punt
; tas‑7 ta’ Frar 2013, Refcomp,
C‑543/10
,
EU:C:2013:62
, punt
, u tal‑20 ta’ April 2016, Profit Investment SIM,
C‑366/13
,
EU:C:2016:282
, punt
).
Fil-fatt, il-funzjoni tal-għamliet imposti fl-Artikolu 23(1) tar-Regolament Brussell I hija dik li jiġi żgurat li l-kunsens bejn il-partijiet huwa effettivament stabbilit (ara, b’analoġija, f’dak li jirrigwarda l-Konvenzjoni ta’ Brussell, is-sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 1976, Estasis Saloti di Colzani,
24/76
,
EU:C:1976:177
, punt
), sa fejn ir-realtà ta’ dan il-kunsens hija wieħed mill-għanijiet ta’ din id-dispożizzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑7 ta’ Frar 2013, Refcomp,
C‑543/10
,
EU:C:2013:62
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑20 ta’ April 2016, Profit Investment SIM,
C‑366/13
,
EU:C:2016:282
, punt
).
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, f’dak li jirrigwarda l-Konvenzjoni ta’ Brussell, li bħala prinċipju r-rekwiżit tal-forma bil-miktub, impost fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 17 ta’ din il-konvenzjoni, huwa ssodisfatt minn klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni li tinsab fil-kundizzjonijiet ġenerali ta’ bejgħ ta’ waħda mill-partijiet fil-każ fejn dawn il-kundizzjonijiet ġenerali huma stampati fuq in-naħa ta’ wara tal-kuntratt u fejn dan jagħmel riferiment espliċitu għall-imsemmija kundizzjonijiet ġenerali, jew inkella fil-każ fejn, fit-test tal-kuntratt tagħhom, il-partijiet għamlu riferiment għal offerta li, min-naħa tagħha, tagħmel riferiment espliċitu għall-kundizzjonijiet ġenerali, meta dan ir-riferiment espliċitu jista’ jiġi kkontrollat minn parti li tapplika diliġenza normali u jekk jiġi stabbilit li l-kundizzjonijiet ġenerali li jinkludu l-klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni ġew effettivament ikkomunikati lill-parti kontraenti l-oħra (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 1976, Estasis Saloti di Colzani,
24/76
,
EU:C:1976:177
, punti
u
).
Il-Qorti tal-Ġustizzja madankollu speċifikat li r-rekwiżit ta’ forma bil-miktub impost fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 17 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell ma huwiex issodisfatt fil-każ ta’ riferimenti indiretti jew impliċiti għal skambju ta’ komunikazzjonijiet preċedenti, peress li f’dan il-każ ma tingħata l-ebda ċertezza li l-klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni kienet effettivament is-suġġett ta’ kuntratt veru u proprju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 1976, Estasis Saloti di Colzani,
24/76
,
EU:C:1976:177
, punt
).
Bl-istess mod, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni ma tissodisfax ir-rekwiżiti tal-Artikolu 25(1)(a) tar-Regolament Brussell Ia, li l-formulazzjoni tiegħu u dik tal-Artikolu 23(1)(a) tal-Konvenzjoni ta’ Lugano II huma simili, meta l-kuntratt ġie konkluż verbalment, mingħajr ma ġie kkonfermat ulterjorment bil-miktub, u meta l-kundizzjonijiet ġenerali li jinkludu din il-klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni kienu ssemmew biss fil-fatturi maħruġa minn waħda mill-partijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Marzu 2018, Saey Home & Garden,
C‑64/17
,
EU:C:2018:173
, punti
u
).
Issa, skont l-Artikolu 23(2) tar-Regolament Brussell I, li jikkostitwixxi dispożizzjoni ġdida meta pparagunat mal-Artikolu 17 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, miżjuda sabiex jittieħed inkunsiderazzjoni l-iżvilupp ta’ tekniki ġodda ta’ komunikazzjoni, il-validità ta’ ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tista’ b’mod partikolari tiddependi mill-possibbiltà ta’ reġistrazzjoni dewwiema tiegħu (sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2015, El Majdoub,
C‑322/14
,
EU:C:2015:334
, punt
).
Hekk kif jirriżulta minn interpretazzjoni letterali ta’ din id-dispożizzjoni, din teħtieġ li l-“possibbiltà” tiġi offerta li l-ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni jiġi rreġistrat b’mod dewwiemi, indipendentement mill-kwistjoni ta’ jekk it-test tal-kundizzjonijiet ġenerali jkunx ġie effettivament irreġistrat b’mod dewwiemi mix-xerrej wara jew qabel ma jkun immarka l-kaxxa li tindika li huwa jaċċetta l-imsemmija kundizzjonijiet (sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2015, El Majdoub,
C‑322/14
,
EU:C:2015:334
, punt
).
Fil-fatt, l-iskop tal-imsemmija dispożizzjoni huwa li ċerti għamliet ta’ trażmissjonijiet elettroniċi jiġu assimilati għall-forma miktuba, sabiex tiġi ssimplifikata l-konklużjoni tal-kuntratti permezz ta’ mezzi elettroniċi, fejn it-trażmissjoni tal-informazzjoni kkonċernata titwettaq ukoll jekk din l-informazzjoni hija aċċessibbli permezz ta’ skrin. Sabiex it-trażmissjoni elettronika tkun tista’ toffri l-istess garanziji, b’mod partikolari fir-rigward tal-prova, huwa biżżejjed li jkun “possibbli” li l-informazzjoni tiġi ssejvjata u stampata qabel il-konklużjoni tal-kuntratt (sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2015, El Majdoub,
C‑322/14
,
EU:C:2015:334
, punt
).
F’dan il-każ, mill-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija stipulata fil-kundizzjonijiet ġenerali ta’ Unilever li għalihom isir riferiment espliċitu fil-kuntratt bil-miktub konkluż bejn il-partijiet.
F’dak li jirrigwarda sitwazzjoni fejn, bħal f’dan il-każ, il-kundizzjonijiet ġenerali li jinkludu l-klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni ma humiex annessi direttament mal-kuntratt, għandu jiġi kkonstatat li, meqjusa l-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 37 sa 45 ta’ din is-sentenza, tali klawżola hija valida meta, fit-test innifsu tal-kuntratt iffirmat miż-żewġ partijiet, isir riferiment espliċitu għal dawn il-kundizzjonijiet ġenerali li jinkludu l-imsemmija klawżola.
Madankollu, dan japplika biss għall-każ ta’ riferiment espliċitu, li jista’ jiġi kkontrollat minn parti li teżerċita diliġenza normali u jekk jiġi stabbilit li l-kundizzjonijiet ġenerali li jinkludu l-klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni ġew effettivament ikkomunikati lill-parti kontraenti l-oħra (sentenza tas‑7 ta’ Lulju 2016, Hőszig,
C‑222/15
,
EU:C:2016:525
, punt
).
F’dan il-każ, jidher li huwa paċifiku li t-test tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali jinkludi tali riferiment espliċitu, li jista’ jiġi kkontrollat mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, fatt li madankollu għandu jiġi evalwat mill-qorti tar-rinviju.
Għandu, għalhekk, jiġi vverifikat jekk il-kundizzjonijiet ġenerali ġewx effettivament ikkomunikati lil din il-parti kontraenti.
Sa fejn, konformement mal-Artikolu 23(2) tar-Regolament Brussell I, hekk kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja, il-komunikazzjoni tal-informazzjoni kkonċernata sseħħ jekk din l-informazzjoni hija aċċessibbli permezz ta’ skrin, ir-riferiment, fil-kuntratt bil-miktub, għal kundizzjonijiet ġenerali billi jissemma l-hypertext link ta’ sit internet li l-aċċess għalih jippermetti, bħala prinċipju, li dawn il-kundizzjonijiet ġenerali jsiru magħrufa, sakemm dan il-hypertext link jaħdem u jista’ jiġi azzjonat minn parti li tapplika diliġenza normali, huwa ekwivalenti
a fortiori
għal prova ta’ komunikazzjoni ta’ din l-informazzjoni.
F’tali eżempju, iċ-ċirkustanza li, fuq il-paġna tas-sit internet inkwistjoni, ma teżisti ebda kaxxa li tista’ tiġi mmarkata sabiex jiġi indikat li dawn il-kundizzjonijiet ġenerali ġew aċċettati, jew li l-paġna li tinkludi dawn il-kundizzjonijiet ma tiftaħx awtomatikament waqt l-aċċess għall-imsemmi sit internet ma hijiex ta’ natura li tikkonfuta tali konklużjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2015, El Majdoub,
C‑322/14
,
EU:C:2015:334
, punt
), kemm-il darba l-aċċess għall-imsemmija kundizzjonijiet ġenerali huwa possibbli qabel l-iffirmar tal-kuntratt u l-aċċettazzjoni ta’ dawn il-kundizzjonijiet isseħħ permezz ta’ firma mill-parti kontraenti kkonċernata.
Barra minn hekk, peress li s-sempliċi possibbiltà li l-kundizzjonijiet ġenerali jiġu ssejvjati u stampati qabel il-konklużjoni tal-kuntratt hija suffiċjenti sabiex ir-rekwiżiti formali jkunu ssodisfatti, ma huwiex wisq rilevanti li jsir magħruf jekk l-informazzjoni kkomunikata ġietx “ipprovduta” mill-impriża kkonċernata jew “irċevuta” mill-kontraenti.
Fil-fatt, ir-rekwiżiti formali imposti fl-Artikolu 23(1) tar-Regolament Brussell I huma r-risposta għar-rieda li l-utenti kummerċjali ma jiġux ostakolati filwaqt li jiġu nnewtralizzati l-effetti tal-klawżoli li jirriskjaw li ma jiġux innotati fil-kuntratti, bħad-dispożizzjonijiet kuntrattwali li jidhru fuq id-dokumenti stampati li jservu għall-korrispondenza jew għall-istabbiliment tal-fatturi u li ma ġewx aċċettati mill-parti li fil-konfront tagħha qegħdin jiġu invokati (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑24 ta’ Ġunju 1981, Elefanten Schuh,
150/80
,
EU:C:1981:148
, punt
, u tas‑7 ta’ Lulju 2016, Hőszig,
C‑222/15
,
EU:C:2016:525
, punt
).
Issa, f’dan il-każ, it-tilwima inkwistjoni fil-kawża prinċipali tirrigwarda relazzjonijiet kummerċjali kontinwi bejn impriżi kummerċjali, b’tali mod li r-rekwiżiti ta’ protezzjoni tal-konsumatur xerrej ma għandhomx jittieħdu inkunsiderazzjoni.
F’kull każ, u anki jekk il-qorti tar-rinviju ma għamlitx domandi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-eventwali eżistenza ta’ użanza fil-kummerċ internazzjonali magħrufa mill-partijiet, għandu jingħad ukoll li, apparti ż-żewġ għażliet previsti mill-Artikolu 23(1) tal-Konvenzjoni ta’ Lugano II fil-punt a) tiegħu, jiġifieri l-konklużjoni bil-miktub jew il-konklużjoni verbali kkonfermata bil-miktub, dan l-Artikolu 23(1) ikompli jipprovdi, fil-punti b) u c) tiegħu, li klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni tista’ wkoll tiġi konkluża, rispettivament, f’għamla li taqbel mal-użanzi li l-partijiet stabbilixxew bejniethom jew, fil-kummerċ internazzjonali, f’għamla li taqbel ma użanza li tagħha l-partijiet huma jew li kellhom ikunu konxji u li hija magħrufa b’mod wiesa’ u osservata regolarment f’dan it-tip ta’ kummerċ mill-partijiet għal kuntratti tal-istess tip fil-fergħa kummerċjali inkwistjoni (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑8 ta’ Marzu 2018, Saey Home & Garden,
C‑64/17
,
EU:C:2018:173
, punt
).
Fil-fatt, f’tali każ, il-konklużjoni ta’ klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni titqies valida meta din issir f’għamla aċċettata f’dan il-qasam li hija magħrufa jew meqjusa bħala magħrufa mill-partijiet. Għalkemm din it-taffija ma tfissirx, għaldaqstant, li ma għandux neċessarjament ikun hemm qbil ta’ volontajiet bejn il-partijiet, ir-realtà tal-kunsens tal-persuni kkonċernati hija dejjem waħda mill-għanijiet ta’ din id-dispożizzjoni, madankollu l-qbil tal-volontajiet tal-partijiet dwar il-klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni hija preżunta stabbilita meta f’dan ir-rigward jeżistu użanzi kummerċjali fil-fergħa inkwistjoni tal-kummerċ internazzjonali, użanzi magħrufa jew meqjusa bħala magħrufa minn dawn il-partijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑20 ta’ Frar 1997, MSG,
C‑106/95
,
EU:C:1997:70
, punti
,
u
, kif ukoll tal‑20 ta’ April 2016, Profit Investment SIM,
C‑366/13
,
EU:C:2016:282
, punti
u
).
F’dan il-każ, hija, jekk ikun il-każ, il-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni ġietx konkluża bejn il-partijiet fil-kawża prinċipali f’waħda mill-għamliet imsemmija fl-Artikolu 23(1)(b) u (ċ) tal-Konvenzjoni ta’ Lugano II.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti iktar ’il fuq, ir-risposta li għandha tingħata għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 23(1) u (2) tal-Konvenzjoni ta’ Lugano II għandu jiġi interpretat fis-sens li klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni hija konkluża b’mod validu meta din tinstab f’kundizzjonijiet ġenerali li għalihom jagħmel riferiment il-kuntratt konkluż bil-miktub billi jsemmi l-hypertext link ta’ sit internet li l-aċċess għalih jippermetti, qabel l-iffirmar tal-imsemmi kuntratt, li l-imsemmija kundizzjonijiet ġenerali jsiru magħrufa, jitniżżlu u jiġu stampati, mingħajr ma l-parti li fil-konfront tagħha qiegħda tiġi invokata din il-klawżola ma tkun ġiet formalment mistiedna taċċetta dawn il-kundizzjonijiet ġenerali billi timmarka kaxxa fuq l-imsemmi sit internet.
Fuq l‑ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni ta’ osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux ikunu s-suġġett ta’ ħlas lura.

Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Seba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 23(1) u (2) tal-Konvenzjoni dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, iffirmata fit‑30 ta’ Ottubru 2007, li l-konklużjoni tagħha ġiet approvata f’isem il-Komunità Ewropea permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2009/430/KE tas‑27 ta’ Novembru 2008,

għandu jiġi interpretat fis-sens li:

klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni hija konkluża b’mod validu meta din tinstab f’kundizzjonijiet ġenerali li għalihom jagħmel riferiment il-kuntratt konkluż bil-miktub billi jsemmi l-hypertext link ta’ sit internet li l-aċċess għalih jippermetti, qabel l-iffirmar tal-imsemmi kuntratt, li l-imsemmija kundizzjonijiet ġenerali jsiru magħrufa, jitniżżlu u jiġu stampati, mingħajr ma l-parti li fil-konfront tagħha qiegħda tiġi invokata din il-klawżola ma tkun ġiet formalment mistiedna taċċetta dawn il-kundizzjonijiet ġenerali billi timmarka kaxxa fuq l-imsemmi sit internet.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Franċiż