CELEX: 62020CJ0530
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem
Direttiva 2001/83/KE
Artikolu 86(1)
Kunċett ta’ ‘reklamar għal prodotti mediċinali’
Artikolu 87(3)
Użu razzjonali ta’ prodotti mediċinali
Artikolu 90
Metodi ta’ reklamar ipprojbiti
Reklamar għal prodotti mediċinali li la huma suġġetti għal preskrizzjoni medika u lanqas huma rimborsabbli
Reklamar abbażi tal-prezz
Reklamar għal offerti promozzjonali
Reklamar għal bejgħ ikkombinat
Projbizzjoni

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 86(1), tal-Artikolu 87(3) u tal-Artikolu 90 tad-Direttiva 2001/83/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑6 ta’ Novembru 2001 dwar il-kodiċi tal-Komunità li għandu x’jaqsam ma’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13,  Vol. 27, p. 69) kif emendata bid-Direttiva 2004/27/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑31 ta’ Marzu 2004 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 34, p. 262) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2001/83”).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ proċedura mibdija minn “EUROAPTIEKA” SIA, kumpannija stabbilita fil-Latvja u li teżerċita attività farmaċewtika f’dan l-Istat Membru, dwar il-legalità ta’ dispożizzjoni nazzjonali li tipprojbixxi ċerti forom ta’ reklamar għal  prodotti mediċinali.

Il-kuntest ġuridiku

Id-dritt tal-Unjoni
Skont il-premessi 2 u 45 tad-Direttiva 2001/83:
“(2)      L-għan ewlieni tar-regoli kollha dwar il-produzzjoni, distribuzzjoni u użu ta’ prodotti mediċinali għandu jkun il-protezzjoni tas-saħħa pubblika.
[...]
(45)      Reklamar lill-pubbliku kollu kemm hu, ukoll ta’ prodotti mediċinali bla riċetta, jista’ jaffettwa s-saħħa pubblika, jekk ikun eċċessiv jew maħsub ħażin. Reklamar ta’ prodotti mediċinali lill-pubbliku in ġenerali, fejn ikun permess, għandu għalhekk jissodisfa ċerti kriterji essenzjali li għandhom ikunu definiti.”
It-Titolu VIII, intitolat “Reklamar” u t-Titolu VIIIa, intitolat “Informazzjoni u Reklamar”, tad-Direttiva 2001/83 jinkludu, rispettivament, l-Artikoli 86 sa 88 u l-Artikoli 88a sa 100 tal-imsemmija direttiva.
L-Artikolu 86 tal-istess direttiva jipprovdi:
“1.      Għall-għanijiet ta’ dan it-Titolu, ‘reklamar ta’ prodotti mediċinali’ għandu jinkludi kull forma ta’ informazzjoni bieb-bieb, attività ta’ kkanvassjar jew inkoraġġiment bl-għan li jippromwovi l-preskrizzjoni, provvista, bejgħ jew konsum ta’ prodotti mediċinali; għandu jinkludi b’mod partikolari:
–        ir-reklamar ta’ prodotti mediċinali għall-pubbliku ġenerali,
[...]
2.      Dawn li ġejjin mhumiex koperti minn dan it-Titolu:
–        l-ittikkettjar u l-fuljetti fil-pakkett, li huma suġġetti għad-disposizzjonijiet tat-Titolu V,
–        korrispondenza, possibilment flimkien ma’ materjal ta’ natura mhux promozzjonali, meħtieġ biex titwieġeb xi mistoqsija speċifika dwar prodott mediċinali partikolari,
–        stqarrijiet fattwali u informattivi u materjal referenzjali li għandu x’jaqsam, per eżempju, ma’ bidliet ta’ pakketti, twissijiet dwar reazzjonijiet ħżiena bħala parti minn prekawzjonijiet ġenerali dwar drogi, katalgi tal-kummerċ u listi ta’ prezzijiet, sakemm ma jkun fihom l-ebda riklamar dwar il-prodott,
–        informazzjoni li għandha x’taqsam mas-saħħa umana jew mard, kemm-il darba ma jkun hemm ebda referenza, ukoll indiretta, għal prodotti mediċinali.”
L-Artikolu 87 tad-Direttiva 2001/83 jipprovdi:
“1.      L-Istati Membri għandhom jipprojbixxu kull reklamar ta’ prodott mediċinali li dwaru ma ngħatatx awtorizzazzjoni għal-tqegħid fis-suq skond il-liġi tal-Komunità.
2.      Il-partijiet kollha tar-reklamar ta’ prodott mediċinali għandhom jikkonformaw mad-dettalji elenkati fis-sommarju tal-karatteristiċi tal-prodott.
3.      Ir-reklamar ta’ prodott mediċinali:
–        għandu jinkoraġġixxi l-użu razzjonali tal-prodott mediċinali, billi jippreżentah oġġettivament u mingħajr ma jkabbar iż-żejjed il-proprjetajiet tiegħu,
–        m’għandux ikun qarrieqi.”
L-Artikolu 88 ta’ din id-direttiva jipprovdi, fil-paragrafi 1 sa 3 tiegħu:
“1.      L-Istati Membri għandhom jipprojbixxu r-reklamar lill-pubbliku ġenerali ta’ prodotti mediċinali li:
a)      huma disponibbli biss fuq riċetta medika, skond it-Titolu VI;
b)      jkun fihom sustanzi definiti bħala psikotropiċi jew narkotiċi b’konvenzjoni internazzjonali, bħall-Konvenzjonijiet tan-Nazzjonijiet Uniti ta’ l-1961 u l-1971.
2.      Prodotti mediċinali jistgħu jiġu reklamati lill-pubbliku ġenerali li, skond il-komposizzjoni tagħhom u l-għan, huma maħsuba u disinjati għall-użu mingħajr l-intervent ta’  prattikant mediku għall-finijiet ta' dijanjosi jew għar-riċetta jew moniteraġġ ta' kura, bil-parir ta' spiżjar, fejn meħtieġ.
3.      L-Istati Membri għandhom ikunu intitolati li jipprojbixxu, fuq it-territorju tagħhom, reklamar lill-pubbliku ġenerali ta’ prodotti mediċinali li n-nefqa tagħhom tista’ tiġi rinburżata.”
Skont l-Artikolu 89(1) ta’ l-imsemmija direttiva:
“Bla ħsara għall-Artikolu 88, ir-reklamar kollu għall-pubbliku ġenerali ta’ prodott mediċinali għandu:
[...]
b)      jinkludi l-informazzjoni minima li ġejja:
–        l-isem tal-prodott mediċinali, kif ukoll l-isem komuni jekk il-prodott mediċinali jkun fih sustanza attiva waħda biss,
[...]”
L-Artikolu 90 tal-istess direttiva huwa fformulat kif ġej:
“Ir-reklamar ta’ prodott mediċinali mal-pubbliku ġenerali m’għandux ikun fih materjal li:
a)      jagħti l-impressjoni li m’hemmx għalfejn konsulta medika jew operazzjoni kirurġika, b’mod partikolari billi joffru dijanjożi jew billi jissuġġerixxu kura bil-posta;
b)      jissuġġerixxi li l-effetti tal-mediċina huma garantiti, li ma jikkaġunawx reazzjonijiet ħżiena jew li huma aħjar minn, jew l-istess bħal, dawk ta’ kura jew prodott mediċinali ieħor;
c)      jissuġġerixxi li s-saħħa tas-suġġett tmur għall-aħjar jekk tittieħed il-mediċina;
d)      jissuġġerixxi li s-saħħa tas-suġġett tkun affettwata jekk ma titteħidx il-mediċina; din il-projbizzjoni m’għandhiex tapplika għall-kampanji ta’ vaċċinazzjoni msemmija fl-Artikolu 88(4);
e)      ikun indirizzat esklussivament jew prinċipalment lejn it-tfal;
f)      jirreferi għal rakkomandazzjoni minn xjentisti, professjonisti tas-saħħa tal-bniedem jew persuni li mhumiex mnn dawk hawn imsemmija iżda li, minħabba l-popolarità tagħhom, jistgħu jinkoraġġixxu l-konsum ta' prodotti mediċinali;
g)      jissuġġerixxi li l-prodott mediċinali huwa oġġett ta’ l-ikel, kożmetiku jew xi prodott ieħor għal konsum;
h)      jissuġġerixxi li s-sigurtà u l-effikaċja tal-prodott mediċinali jkun ġej mill-fatt li hu naturali;
i)      jista’, b’deskrizzjoni jew rappreżentazzjoni dettaljata ta’ l-istorja ta’ xi każ, iwassal għal dijanjożi ħażina li wieħed jagġmel fuqu nnifsu;
j)      jirreferi, f’termini skorretti, allarmanti jew qarrieqa, għal pretensjonijiet ta’ fejqan;
k)      juża, f’termini skorretti, allarmanti jew qarrieqa, stampi ta’ tibdiliet fil-ġisem tal-bniedem kawżati minn mard jew korriment, jew dwar l-azzjoni ta' prodott mediċinali fil-ġisem tal-bniedem jew partijiet minnu.”

Id-dritt
Latvjan
Il-punt 18.12 tal-Ministru kabineta noteikumi Nr. 378 “Zāļu reklamēšanas kārtība un kārtība, kādā zāļu ražotājs ir tiesīgs nodot ārstiem bezmaksas zāļu paraugus” (id-Digriet Nru 378 tal-Kunsill tal-Ministri dwar il-modalitajiet ta’ reklamar għall-prodotti mediċinali u l-modalitajiet kif il-manifatturi ta’ prodotti mediċinali huma awtorizzati jipprovdu kampjuni b’xejn ta’ prodotti mediċinali lit-tobba), tas‑17  ta’ Mejju 2011 (Latvijas Vēstnesis, 2011, Nru 78, iktar ’il quddiem id-“Digriet Nru 378”) jipprovdi:
“Huwa pprojbit li r-reklamar ta’ prodotti mediċinali għall-pubbliku ġenerali jinkludi informazzjoni li tinkoraġġixxi x-xiri tal‑prodott mediċinali billi tiġġustifika n-neċessità ta’ tali xiri bil-prezz tal-prodott mediċinali, billi tħabbar bejgħ speċjali jew billi tindika li l-prodott mediċinali jinbiegħ flimkien ma’ prodotti mediċinali (inkluż bi prezz imnaqqas) jew prodotti oħra.”

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
EUROAPTIEKA tagħmel parti minn grupp li jippossjedi network ta’ spiżeriji u ta’ kumpanniji ta’ distribuzzjoni ta’ prodotti mediċinali bl-imnut fil-Latvja. Skont id-dritt Latvjan, l-ispiżeriji huma awtorizzati jipprovdu prodotti tas-saħħa oħra għajr prodotti mediċinali.
Fix-xahar ta’ Marzu 2016, EUROAPTIEKA ħabbret bejgħ promozzjonali fuq is-sit Internet tagħha u fil-fuljett mensili tagħha, b’offerta ta’ tnaqqis ta’ 15 % mill-prezz tax-xiri ta’ kull prodott mediċinali fil-każ ta’ xiri ta’ mill-inqas tliet prodotti. Permezz ta’ deċiżjoni tal‑1 ta’ April 2016, il-Veselības inspekcijas Zāļu kontroles nodaļa (is-Sezzjoni ta’ Kontroll tal-Prodotti Mediċinali tal-Ispettorat tas-Saħħa Pubblika, il-Latvja), abbażi tal-punt 18.12 tad-Digriet Nru 378, ipprojbixxiet lil EUROAPTIEKA milli xxandar ir-reklamar relatat ma’ dan il-bejgħ promozzjonali.
Fit‑8 ta’ Jannar 2020, EUROAPTIEKA ppreżentat rikors kostituzzjonali kontra din id-dispożizzjoni quddiem il-Latvijas Republikas Satversmes tiesa (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Latvja), il-qorti tar-rinviju. Insostenn tar-rikors tagħha, EUROAPTIEKA argumentat, minn naħa, li l-imsemmija dispożizzjoni tapplika mhux biss għar-reklamar ta’ prodott mediċinali speċifiku, iżda wkoll għal dak ta’ prodotti mediċinali b’mod ġenerali. Madankollu, id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2001/83, li jimplimenta d-Digriet Nru 378, ma japplikawx għal kwalunkwe reklamar relatat mas-settur farmaċewtiku jew mal-prodotti mediċinali b’mod ġenerali, iżda għal dak relatat ma’ prodotti mediċinali speċifiċi biss. EUROAPTIEKA ssostni li din id-direttiva twettaq armonizzazzjoni kompleta fil-qasam tar-reklamar għal prodotti mediċinali u li konsegwentement tipprekludi lill-Istati Membri milli jistabbilixxu fil-leġiżlazzjoni tagħhom regoli addizzjonali li jillimitaw dan ir-reklamar. Billi adotta d-dispożizzjoni il-punt 18.12 tad-Digriet Nru 378punt, il-Kunsill tal-Ministri estenda l-lista ta’ metodi ta’ reklamar ipprojbiti li tinsab fl-Artikolu 90 tad-Direttiva 2001/83, u b’hekk kiser it-tielet paragrafu tal-Artikolu 288 TFUE.
Il-Kunsill tal-Ministri jqis, min-naħa tiegħu, li l-kunċett ta’ “reklamar għal prodotti mediċinali” li jinsab fl-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83 għandu jingħata interpretazzjoni wiesgħa u li l-projbizzjoni ta’ kull reklamar li ma jissodisfax ir-rekwiżit, previst fl-Artikolu 87(3) ta’ din id-direttiva, li jgħid li r-reklamar magħmul fir-rigward ta’ prodott mediċinali għandu jiffavorixxi l-użu razzjonali tiegħu, tapplika mhux biss għal prodott mediċinali partikolari, iżda wkoll għal kull prodott mediċinali b’mod ġenerali. Il-punt 18.12 tad-Digriet Nru 378 ġie adottat bil-għan li jitnaqqas l-użu irrazzjonali ta’ prodotti mediċinali mhux suġġetti għal preskrizzjoni medika li jista’ jirriżulta minn reklamar magħmul fir-rigward ta’ tali prodotti mediċinali minħabba l-prezz tagħhom. Ir-rekwiżiti iktar stretti imposti minn din id-dispożizzjoni nazzjonali huma bbażati wkoll fuq in-neċessità, stabbilita fil-premessa 45 tal-imsemmija direttiva, li tiġi protetta s-saħħa pubblika kontra r-riskji ta’ reklamar eċċessiv u skunsiderat. L-imsemmija dispożizzjoni nazzjonali hija, għaldaqstant, konformi mal-istess direttiva.
Il-qorti tar-rinviju tqis li l-punt 18.12 tad-Digriet Nru 378 jikkostitwixxi leġiżlazzjoni dwar ir-reklamar għal prodotti mediċinali, fis-sens tad-Direttiva 2001/83, u li din tal-aħħar tippermetti li jiġu stabbiliti regoli bħal dawk previsti f’din id-dispożizzjoni nazzjonali, sa fejn dawn ir-regoli jkunu konformi mal-għanijiet imfittxija minn din id-direttiva. Madankollu, hija tistaqsi dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 86(1), tal-Artikolu 87(3) u tal-Artikolu 90 tal-imsemmija direttiva.
Din il-qorti tenfasizza, qabelxejn, li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-kunċett ta’ “reklamar għal prodotti mediċinali”, li jinsab fl-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83, għandu jingħata interpretazzjoni wiesgħa ħafna, b’enfażi fuq l-għan promozzjonali tal-messaġġ inkwistjoni. Madankollu, mill-kliem tal-ewwel inċiż tal-Artikolu 89(1)(b) ta’ din id-direttiva, li jipprovdi li kull reklamar magħmul fir-rigward ta’ prodott mediċinali għandu jinkludi l-isem tiegħu, jista’ jirriżulta li biss reklamar għal ċerti prodotti mediċinali identifikabbli huwa “reklamar għal prodotti mediċinali”, fis-sens tal-imsemmija direttiva. Kieku dan kien il-każ, l-attivitajiet imsemmija fil-punt 18.12 tad-Digriet Nru 378 jistgħu ma jaqgħux taħt dan il-kunċett, peress li din l-aħħar dispożizzjoni ma tirrigwardax informazzjoni dwar prodotti mediċinali speċifiċi, bħall-isem tagħhom, iżda teskludi mir-reklamar għal  prodotti mediċinali ċerta informazzjoni bħal dik li tinkoraġġixxi x-xiri tagħhom billi tiġġustifika n-neċessità ta’ dan ix-xiri abbażi tal-prezz.
Sussegwentement, l-imsemmija qorti tirrileva li d-Direttiva 2001/83 wettqet armonizzazzjoni kompleta fil-qasam tar-reklamar għall-prodotti mediċinali. F’dan ir-rigward, hija tistaqsi jekk, peress li l-projbizzjonijiet imsemmija fil-punt 18.12 tad-Digriet Nru 378 ma jikkorrispondu għal ebda mill-materjal pubbliċitarju pprojbit mill-Artikolu 90 ta’ din id-direttiva, u jekk jiġi preżunt li din tal-aħħar hija applikabbli, l-Istati Membri għandhomx id-dritt li jipprevedu, fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom, il-projbizzjoni ta’ materjal pubbliċitarju għajr dak ipprojbit minn dan l-Artikolu 90.
F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tosserva, fl-aħħar, li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-konformità mad-Direttiva 2001/83 ta’ rekwiżiti differenti minn dawk espressament previsti fl-imsemmi Artikolu 90 tista’ tiġi evalwata fid-dawl tal-għan imfittex minn din id-direttiva, jiġifieri li jiġi ffavorit l-użu razzjonali tal-prodotti mediċinali, u tan-neċessità li jiġi prekluż kull reklamar eċċessiv u skunsiderat li jista’ jaffettwa s-saħħa pubblika. Għaldaqstant, skont din il-qorti, l-Artikolu 87(3) tal-imsemmija direttiva, moqri fid-dawl tal-premessa 45 tagħha, jista’ jiġi interpretat fis-sens li jippermetti lill-Istati Membri jipprojbixxu kull reklamar ta’ prodotti mediċinali manifestament eċċessiv u skunsiderat, li jista’ jaffettwa s-saħħa pubblika.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Latvijas Republikas Satversmes tiesa (il-Qorti Kostituzzjonali) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      L-attivitajiet previsti mir-regoli inklużi [fil-punt 18.12 tad-Digriet Nru 378] għandhom jitqiesu bħala reklamar għal prodotti mediċinali fis-sens tat-Titolu VIII tad-Direttiva 2001/83, intitolat “Reklamar”?
2)      L-Artikolu 90 tad-Direttiva 2001/83 għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li testendi l-lista tal-forom ta’ reklamar ipprojbiti u li timponi limitazzjonijiet iktar stretti li ma humiex previsti espressament minn din id-dispożizzjoni?
3)      Il-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandha titqies bħala li tillimta r-reklamar magħmul fir-rigward tal-prodotti mediċinali bil-ħsieb li jiġi promoss l-użu razzjonali ta’ dawn tal-aħħar fis-sens tal-Artikolu 87(3) tad-Direttiva 2001/83?”

Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
Fit‑13 ta’ Lulju 2021, il-Qorti tal-Ġustizzja  ddeċidiet li tibgħat din il-kawża quddiem it-Tielet Awla. Fl-istess jum, il-partijiet ikkonċernati msemmija fl-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea ġew mistiedna jwieġbu għal ċerti mistoqsijiet bil-miktub, skont l-Artikolu 61(1) tar-Regoli tal-Proċedura. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, il-Gvern Elleniku, il-Gvern Latvjan u l-Gvern Pollakk kif ukoll il-Kummissjoni wieġbu għal dawn il-mistoqsijiet.
Wara t-tiġdid parzjali tal-membri tal-Qorti tal-Ġustizzja u tal-kompożizzjoni l-ġdida tal-awli li rriżultat minn dan, il-Qorti tal-Ġustizzja, permezz ta’ deċiżjoni tat‑13 ta’ Ottubru 2021, irrinvijat din il-kawża quddiem ir-Raba’ Awla.
Fid‑9 ta’ Diċembru 2021, l-Avukat Ġenerali ppreżenta l-konklużjonijiet tiegħu, u sussegwentement il-fażi orali tal-proċedura ngħalqet.
Peress li qieset li l-kwistjoni dwar l-implikazzjonijiet tas-sentenzi tal‑1 ta’ Ottubru 2020, A (Reklamar u bejgħ ta’ prodotti mediċinali online) (C‑649/18, EU:C:2020:764), kif ukoll tal‑15 ta’ Lulju 2021, DocMorris (C‑190/20, EU:C:2021:609), għar-risposta għad-domandi preliminari magħmula f’din il-kawża kienet timmerita l-attenzjoni ta’ kulleġġ ġudikanti ikbar, ir-Raba’ Awla ddeċidiet, fit‑13 ta’ Jannar 2022, li tibgħat din il-kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja għall-finijiet tal-għoti mill-ġdid tagħha lil tali kulleġġ ġudikanti, skont l-Artikolu 60(3) tar-Regoli tal-Proċedura.
Fl‑1 ta’ Frar 2022, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tassenja mill-ġdid l-imsemmija kawża lill-Awla Manja.
Permezz tad-digriet tagħha tat‑2 ta’ Marzu 2022, EUROAPTIEKA (C‑530/20, mhux ippubblikat, EU:C:2022:146), il-Qorti tal-Ġustizzja, wara li semgħet lill-Avukat Ġenerali, ordnat il-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura f’din il-kawża, skont l-Artikolu 83 tar-Regoli tal-Proċedura.
Fid‑9 ta’ Ġunju 2022, l-Avukat Ġenerali ppreżenta konklużjonijiet addizzjonali.

Fuq id-domandi preliminari

Fuq l
‑
ewwel domanda
Mid-deċiżjoni tar-rinviju u mill-proċess li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li d-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija interpretata mill-awtoritajiet ġudizzjarji u amministrattivi Latvjani fis-sens li tapplika kemm għar-reklamar lill-pubbliku għal prodott mediċinali speċifiku kif ukoll għal reklamar  lill-pubbliku għal prodotti mediċinali mhux speċifiċi, jiġifieri għall-prodotti mediċinali b’mod ġenerali jew għal grupp ta’ prodotti mediċinali mhux identifikati. Barra minn hekk, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-kawża prinċipali tirrigwarda preċiżament il-legalità ta’ din id-dispożizzjoni nazzjonali sa fejn din tirrigwarda din it-tieni kategorija ta’ reklamar.
F’dawn il-kundizzjonijiet, għandu jitqies li, permezz tal-ewwel domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83 għandux jiġi interpretat fis-sens li t-trażmissjoni ta’ informazzjoni li tinkoraġġixxi x-xiri ta’ prodott mediċinali billi tiġġustifika n-neċessità ta’ tali xiri bil-prezz tiegħu, billi tħabbar bejgħ speċjali jew billi tindika li dawn il-prodotti mediċinali jinbiegħu ma’ prodotti mediċinali oħra, inkluż bi prezz imnaqqas, jew ma’ tipi ta’ prodotti oħra, taqa’ taħt il-kunċett ta’ “reklamar għal prodotti mediċinali”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, anki meta din l-informazzjoni ma tirrigwardax prodott mediċinali speċifiku iżda prodotti mediċinali mhux speċifiċi.
Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, għandu jiġi ddeterminat, fl-ewwel lok, jekk il-kunċett ta’ “reklamar għal prodotti mediċinali”, fis-sens tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83, ikoprix biss ir-reklamar għal prodott mediċinali speċifiku jew jekk ikoprix ukoll ir-reklamar għal prodotti mediċinali mhux speċifiċi. Fit-tieni lok, għandu jiġi evalwat jekk attivitajiet bħal dawk imsemmija mid-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali jistgħux jaqgħu taħt dan il-kunċett.

Fuq il-portata tal-kunċett “reklamar għal prodotti mediċinali” fis-sens tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83
L-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83 jiddefinixxi l-kunċett ta’ “reklamar għal prodotti mediċinali” bħala “kull forma ta’ informazzjoni bieb-bieb, attività ta’ kkanvassjar jew inkoraġġiment bl-għan li jippromwovi l-preskrizzjoni, provvista, bejgħ jew konsum ta’ prodotti mediċinali”.
Peress li din id-dispożizzjoni ma tagħmel ebda riferiment għad-drittijiet nazzjonali, dan il-kunċett għandu jitqies bħala kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni, li għandu jiġi interpretat b’mod uniformi fit-territorju ta’ din tal-aħħar, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem tal-imsemmija dispożizzjoni, iżda wkoll il-kuntest li tifforma parti minnu u l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li tagħmel parti minnha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22  ta’  Ġunju 2021, Il-Venezwela vs Il-Kunsill (Inċidenza għal Stat terz), C‑872/19 P, EU:C:2021:507, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-kliem tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83, għandu jiġi rrilevat li din id-dispożizzjoni sistematikament tagħmel riferiment għall-“prodotti mediċinali” fil-plural. Barra minn hekk, il-kunċett ta’ “reklamar għal prodotti mediċinali” huwa ddefinit, fl-imsemmija dispożizzjoni, b’mod wiesa’ ħafna, bħala li jkopri “kull forma” ta’ informazzjoni bieb-bieb, ta’ kkanvassjar jew ta’ inkoraġġiment, inkluż, fost l-oħrajn, ir-“reklamar ta’ prodotti mediċinali għall-pubbliku ġenerali”, li ma huwiex espressament eskluż mill-Artikolu 86(2) ta’ din id-direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑5 ta’ Mejju 2011, MSD Sharp & Dohme, C‑316/09, EU:C:2011:275, punt 29).
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma jistax jiġi dedott mill-kliem tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83 li r-reklamar għal prodotti mediċinali mhux speċifikati huwa eskluż mill-kunċett ta’ “reklamar għal prodotti mediċinali”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-kuntest tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83, għandu jiġi rrilevat li, fost id-dispożizzjonijiet tat-Titoli VIII u VIIIa ta’ din id-direttiva, uħud jirreferu għar-reklamar għal “prodotti mediċinali”, li b’hekk jissuġġerixxu li dan ir-reklamar jista’ jikkonċerna prodotti mediċinali mhux speċifiċi, filwaqt li oħrajn jirreferu għar-reklamar magħmul fir-rigward ta’ “prodott mediċinali”.
Madankollu, fir-rigward, minn naħa, tad-dispożizzjonijiet tat-Titolu  VIII tad-Direttiva 2001/83, jiġifieri dawk li jinsabu fl-Artikoli 86 sa 88 ta’ din id-direttiva, għandu jiġi enfasizzat li dawn id-dispożizzjonijiet jistabbilixxu r-regoli ġenerali u fundamentali dwar ir-reklamar għall-prodotti mediċinali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑5 ta’ Mejju 2011, Novo Nordisk, C‑249/09, EU:C:2011:272, punti 22, 24 u 25). Isegwi li, kif essenzjalment qies l-Avukat Ġenerali fil-punt 44 tal-konklużjonijiet tiegħu tad‑9 ta’ Diċembru 2021, l-imsemmija dispożizzjonijiet huma intiżi li japplikaw għal kull azzjoni intiża li tippromwovi l-preskrizzjoni, il-provvista, il-bejgħ jew il-konsum ta’ prodotti mediċinali.
Għalhekk, anki jekk, kuntrarjament għall-Artikolu 88 tal-imsemmija direttiva, l-Artikolu 87 tagħha jirreferi testwalment għar-reklamar magħmul fir-rigward ta’ “prodott mediċinali”, dan l-Artikolu 87 diġà ġie interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sens li jinkludi prinċipji ġenerali li japplikaw għat-tipi u għall-elementi kollha ta’ reklamar għall-prodotti mediċinali (sentenza tal‑5 ta’ Mejju 2011, Novo Nordisk, C‑249/09, EU:C:2011:272, punti 25; ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2007, Gintec, C‑374/05, EU:C:2007:654, punti 51 u 55).
Min-naħa l-oħra, fir-rigward tad-dispożizzjonijiet li jinsabu fit-Titolu VIIIa tad-Direttiva 2001/83, huwa minnu li l-Artikoli 89 u 90 tagħha, li jipprevedu regoli speċifiċi applikabbli għar-reklamar għall-pubbliku, jirreferu għal “prodott mediċinali”, fis-singular, u li, kif tirrileva l-qorti tar-rinviju, l-ewwel inċiż tal-Artikolu 89(1)(b) ta’ din id-direttiva jipprovdi li tali reklamar għandu jinkludi tal-inqas l-isem tal-prodott mediċinali.
Madankollu, l-Artikolu 89(1) tal-imsemmija direttiva jipprovdi li dan japplika bla ħsara għall-Artikolu 88 tagħha. Barra minn hekk, kif sostnew, essenzjalment, il-Gvern Pollakk u l-Kummissjoni Ewropea, il-fatt li r-regoli speċifiċi li jinsabu fl-Artikoli 89 u 90 tal-istess direttiva jirrigwardaw ir-reklamar għal prodott mediċinali speċifiku ma huwiex ta’ natura li jikkomprometti d-definizzjoni wiesgħa ħafna tal-kunċett ta’ “reklamar għal prodotti mediċinali” li jinsab fl-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83, u lanqas il-portata ġenerali tar-regoli stabbiliti fl-Artikoli 86 sa 88 ta’ din id-direttiva. Għaldaqstant, mill-Artikolu 89 tal-imsemmija direttiva ma jistax jiġi dedott li l-kunċett ta’ “reklamar għal prodotti mediċinali”, fis-sens tal-Artikolu 86(1) tal-istess direttiva, għandu jinftiehem bħala li jkopri biss ir-reklamar magħmul fir-rigward ta’ prodott mediċinali speċifiku.
Fir-rigward, fit-tielet lok, tal-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2001/83, mill-premessa 2 tagħha jirriżulta li din għandha bħala għan essenzjali li tiġi protetta s-saħħa pubblika.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li r-reklamar għal prodotti mediċinali jista’ jkun ta’ ħsara għas-saħħa pubblika (sentenza tal‑5 ta’ Mejju 2011, Novo Nordisk, C‑249/09, EU:C:2011:272, punti 25 u l-ġurisprudenza ċċitata), fid-dawl tal-konsegwenzi gravi għas-saħħa li jistgħu jirriżultaw minn użu ħażin jew minn konsum eċċessiv ta’ prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika (sentenza tal‑5 ta’ Mejju 2011, MSD Sharp & Dohme, C‑316/09, EU:C:2011:275, punt 30) u tar-riskji li jistgħu wkoll jintrabtu ma’ użu eċċessiv jew skunsiderat ta’ prodotti mediċinali li ma humiex suġġetti għal preskrizzjoni medika (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2020, A (Reklamar u bejgħ ta’ prodotti mediċinali online) (C‑649/18, EU:C:2020:764, punti 80 u 94).
Fil-fatt, għandha tiġi enfasizzata n-natura partikolari ħafna tal-prodotti mediċinali, li l-effetti terapewtiċi tagħhom jiddistingwuhom sostanzjalment minn prodotti oħra (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Settembru 2019, VIPA, C‑222/18, EU:C:2019:751, punt 73 u l-ġurisprudenza ċċitata). Dawn l-effetti terapewtiċi għandhom il-konsegwenza li, jekk il-prodotti mediċinali jiġu  kkonsmati mingħajr bżonn jew inkorrettament, huma jistgħu jikkawżaw ħsara lis-saħħa, mingħajr ma l-pazjent ikun jista’ jirrealizza dan waqt it-teħid tagħhom. Konsum eċċessiv jew użu żbaljat ta’ prodotti mediċinali jimplika, barra minn hekk, riskji għall-bilanċ finanzjarju tas-sistemi nazzjonali tas-sigurtà soċjali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Mejju 2009, Apothekerkammer des Saarlandes
et
, C‑171/07 u C‑172/07, EU:C:2009:316, punti 32 u 33).
Huwa għalhekk li, minn naħa, l-Artikolu 87(1) u l-Artikolu 88(1)(a) tad-Direttiva 2001/83 jipprojbixxu, mingħajr eċċezzjoni, rispettivament kull reklamar li jsir fir-rigward ta’ prodott mediċinali li għalih ma tkunx inħarġet awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq skont id-dritt tal-Unjoni u kull reklamar lill-pubbliku li jsir fir-rigward ta’ prodotti mediċinali li jistgħu jiġu pprovduti biss bi preskrizzjoni medika, u li, min-naħa l-oħra, l-Artikolu 88(3) ta’ din id-direttiva jippermetti lill-Istati Membri jipprojbixxu fit-territorju tagħhom ir-reklamar tal-prodotti mediċinali li huma rimborsabbli.
Bl-istess mod, jissodisfa l-għan essenzjali ta’ salvagwardja tas-saħħa pubblika l-Artikolu 88(2) tal-imsemmija direttiva, moqri fid-dawl tal-premessa 45 tagħha, li jgħid li r-reklamar għall-pubbliku ta’ prodotti mediċinali li ma humiex suġġetti għal preskrizzjoni medika huwa awtorizzat, bla ħsara għall-osservanza tal-kundizzjonijiet u tar-restrizzjonijiet previsti mill-istess direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ Diċembru 2003, Deutscher Apothekerverband, C‑322/01, EU:C:2003:664, punt 109, u tal‑11 ta’ Ġunju 2020, ratiopharm, C‑786/18, EU:C:2020:459, punt 40), peress li dan ir-reklamar, kif jirriżulta minn din il-premessa 45, jista’ jaffettwa s-saħħa pubblika jekk ikun eċċessiv u skunsiderat.
L-għan essenzjali ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika jiġi kompromess b’mod sinjifikattiv jekk l-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83 jiġi interpretat fis-sens li attività ta’ informazzjoni bieb-bieb, ta’ kkanvassjar jew inkoraġġiment bl-għan li jiġu promossi l-preskrizzjoni, il-provvista, il-bejgħ jew il-konsum ta’ prodotti mediċinali mingħajr ma jsir riferiment għal prodott mediċinali speċifiku ma taqax taħt il-kunċett ta’ “reklamar għal prodotti mediċinali”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, u, għaldaqstant, ma taqax taħt il-projbizzjonijiet, il-kundizzjonijiet u r-restrizzjonijiet previsti minn din id-direttiva fil-qasam tar-reklamar.
Fil-fatt, sa fejn reklamar għal prodotti mediċinali mhux speċifiċi, bħal reklamar li jkopri klassi sħiħa ta’ prodotti mediċinali intiżi li jittrattaw l-istess patoloġija, jista’ wkoll jikkonċerna prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika jew prodotti mediċinali rimborsabbli, l-esklużjoni ta’ tali reklamar mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2001/83 fil-qasam tar-reklamar iwassal sabiex il-projbizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 88(1)(a) u (3) ta’ din id-direttiva jiċċaħdu b’mod sinjifikattiv mill-effett utli tagħhom, peress li kwalunkwe reklamar li ma jirreferrix għal prodott mediċinali speċifiku li jaqa’ taħt din il-klassi jkun jista’ jiġi eskluż minn dawn il-projbizzjonijiet.
Barra minn hekk, hekk kif irrileva l-Avukat Ġenerali, essenzjalment, fil-punti 41, 56 u 60 tal-konklużjonijiet tiegħu tad‑9 ta’ Diċembru 2021, reklamar fir-rigward ta’ sett mhux speċifikat ta’ prodotti mediċinali li ma humiex suġġetti għal preskrizzjoni medika, bħal reklamar li jkopri l-firxa kollha ta’ prodotti mediċinali disponibbli għall-bejgħ fi spiżerija, jista’, bl-istess mod bħar-reklamar fir-rigward ta’ prodott mediċinali speċifiku wieħed, ikun eċċessiv u skunsiderat u, għalhekk, jikkawża ħsara lis-saħħa pubblika, billi jinċentiva lill-konsumaturi għal użu razzjonali jew għal konsum eċċessiv tal-prodotti mediċinali kkonċernati.
Minn interpretazzjoni letterali, sistematika u teleoloġika tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83 jirriżulta li l-kunċett ta’ “reklamar għal prodotti mediċinali” fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni jkopri kull forma ta’ informazzjoni bieb bieb, ta’ kkanvassjar jew inkoraġġiment bl-għan li jiġu promossi l-preskrizzjoni, il-provvista, il-bejgħ jew il-konsum ta’ prodotti mediċinali speċifiku jew ta’ prodotti mediċinali mhux speċifiċi.
Is-sentenzi tal‑1 ta’ Ottubru 2020, A (Reklamar u bejgħ ta’ prodotti mediċinali online) (C‑649/18, EU:C:2020:764), u tal‑15 ta’ Lulju 2021, DocMorris (C‑190/20, EU:C:2021:609), ma jistgħux jiġġustifikaw interpretazzjoni differenti tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83.
Fil-fatt, il-kawża li tat lok għas-sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2020, A (Reklamar u bejgħ ta’ prodotti mediċinali online) (C‑649/18, EU:C:2020:764), kienet tirrigwarda l-attività ta’ spiżerija stabbilita fi Stat Membru, li tikkonsisti fit-twettiq, intiż lejn konsumaturi ta’ Stat Membru ieħor, ta’ kampanja ta’ reklamar multiformi u ta’ portata wiesgħa għas-servizzi tagħha ta’ bejgħ online ta’ prodotti mediċinali. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, essenzjalment, li r-reklamar għal servizzi ta’ bejgħ online ta’ prodotti mediċinali ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2001/83 dwar ir-reklamar għal prodotti mediċinali, iżda taħt dak tad-Direttiva 2000/31/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑8 ta’ Ġunju 2000 dwar ċerti aspetti legali tas-servizzi minn soċjetà ta’ l-informazzjoni, partikolarment il-kummerċ elettroniku, fis-Suq Intern (Direttiva dwar il-kummerċ elettroniku) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 25, p. 399) (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2020, A (Reklamar u bejgħ ta’ prodotti mediċinali online) (C‑649/18, EU:C:2020:764, punti 50 u 59).
Fir-rigward tal-kawża li tat lok għas-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, DocMorris (C‑190/20, EU:C:2021:609), din kienet tikkonċerna l-azzjoni ta’ reklamar imwettqa minn spiżerija fil-forma ta’ logħba promozzjonali li tippermetti lill-parteċipanti jirbħu oġġetti tal-ħajja ta’ kuljum għajr prodotti mediċinali, peress li l-parteċipazzjoni f’din il-logħba kienet suġġetta għall-kunsinna ta’ ordni għal prodott mediċinali suġġett għal preskrizzjoni medika. Huwa f’dan il-kuntest partikolari li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fil-punti 21 u 22 ta’ din is-sentenza, li din l-azzjoni ta’ reklamar hija intiża li tinfluwenza mhux l-għażla tal-klijent għal prodott mediċinali partikolari, iżda l-għażla, magħmula fi stadju sussegwenti, tal-ispiżerija li dan il-klijent jixtri dan il-prodott mediċinali mingħandha, b’tali mod li tali azzjoni ta’ reklamar ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tat-Titolu VIII tad-Direttiva 2001/83.
Dan premess, minkejja dak li ġie affermat fil-punt 50 tas-sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2020, A (Reklamar u bejgħ ta’ prodotti mediċinali online) (C‑649/18, EU:C:2020:764), kif ukoll fil-punt 20 tas-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, DocMorris (C‑190/20, EU:C:2021:609), il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2001/83 dwar ir-reklamar għal prodotti mediċinali ma huwiex limitat biss għar-reklamar li jirrigwarda prodott mediċinali speċifiku.

Fuq il-klassifikazzjoni ta’ attivitajiet bħal dawk imsemmija fid-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali bħala “reklamar għal prodotti mediċinali”, fis-sens tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83
Mill-kliem tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83 jirriżulta li l‑għan tal-messaġġ jikkostitwixxi l-karatteristika essenzjali ta’ “reklamar għal prodotti mediċinali” fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, u l‑element prinċipali li jiddistingwi r-reklamar minn sempliċi informazzjoni. Jekk il‑messaġġ ikun intiż li jippromwovi l-preskrizzjoni, il-provvista, il-bejgħ jew il-konsum ta’ prodotti mediċinali, dan huwa reklamar fis-sens tad-Direttiva 2001/83. Kuntrarjament, indikazzjoni purament informattiva mingħajr intenzjoni promozzjonali ma taqax taħt id-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva dwar ir-reklamar għall-prodotti mediċinali (sentenza tal‑5 ta’ Mejju 2011, MSD Sharp & Dohme, C‑316/09, EU:C:2011:275, punti 31 u 32).
F’din il-kawża, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-attivitajiet li għalihom tapplika d-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma jikkonċernawx is-sempliċi trażmissjoni lill-pubbliku ta’ indikazzjonijiet purament informattivi dwar il-prodotti mediċinali, bħal informazzjoni oġġettiva dwar il-prezz tagħhom, iżda huma dawk li jinkoraġġixxu x-xiri ta’ prodotti mediċinali billi jiġġustifikaw il-ħtieġa ta’ tali xiri permezz tal-prezz, billi jħabbru bejgħ speċjali jew billi jirreferu għal bejgħ ikkombinat ma’ dak ta’ prodotti mediċinali oħra, skont il-każ bi prezz imnaqqas, jew ma’ dak ta’ prodotti oħra mibjugħa mill-ispiżerija kkonċernata.
Bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, tali attivitajiet jidhru li għandhom għan promozzjonali u jaqgħu, konsegwentement, taħt il-kunċett ta’ “reklamar ta’ prodotti mediċinali”, fis-sens tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83 għandu jiġi interpretat fis-sens li t-trażmissjoni ta’ informazzjoni li tinkoraġġixxi x-xiri ta’ prodott mediċinali billi tiġġustifika n-neċessità ta’ tali xiri bil-prezz tiegħu, billi tħabbar bejgħ speċjali jew billi tindika li dawn il-prodotti mediċinali jinbiegħu ma’ prodotti mediċinali oħra, inkluż bi prezz imnaqqas, jew ma’ tipi ta’ prodotti oħra, taqa’ taħt il-kunċett ta’ “reklamar għal prodotti mediċinali”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, anki meta din l-informazzjoni ma tirrigwardax prodott mediċinali speċifiku iżda prodotti mediċinali mhux speċifiċi.

Fu
q it
‑
tieni u t
‑
tielet domanda
Permezz tat-tieni u tat-tielet domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, minn naħa, jekk l-Artikolu 87(3) u l-Artikolu 90 tad-Direttiva 2001/83 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjoni nazzjonali li timponi restrizzjonijiet mhux previsti f’dan l-Artikolu 90, billi tipprojbixxi li jiġu inklużi, fir-reklamar lill-pubbliku ta’ prodotti mediċinali, informazzjoni oħra li tinkoraġġixxi x-xiri ta’ prodotti mediċinali billi tiġġustifika n-neċessità ta’ tali xiri bil-prezz ta’ tali prodotti mediċinali, billi tħabbar bejgħ speċjali jew billi tindika li dawn il-prodotti mediċinali jinbiegħu ma’ prodotti mediċinali oħra, inkluż bi prezz imnaqqas, jew ma’ tipi ta’ prodotti oħra. Hija tistaqsi, min-naħa l-oħra, jekk tali dispożizzjoni tistax titqies li hija intiża li  tiffavorixxi l-użu razzjonali ta’ prodotti mediċinali, fis-sens tal-Artikolu 87(3) ta’ din id-direttiva.
Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li, skont l-indikazzjonijiet li ġew ipprovduti lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-Gvern Latvjan u li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika, id-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tirregola biss ir-reklamar lill-pubbliku ta’ prodotti mediċinali li t-tqegħid fis-suq tagħhom ġie awtorizzat u li la huma suġġetti għal preskrizzjoni medika u lanqas huma rimborsabbli. Fil-fatt, fit-tweġiba tiegħu għall-mistoqsijiet magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, il-Gvern Latvjan indika li r-reklamar magħmul fir-rigward ta’ prodotti mediċinali mhux awtorizzati, suġġetti għal preskrizzjoni medika jew rimborsabbli huwa pprojbit fil-Latvja, skont l-Artikolu 87(1) u l-Artikolu 88(1)(a) u (3) tad-Direttiva 2001/83.
B’din il-preċiżazzjoni premessa, jeħtieġ, sabiex tingħata risposta għad-domandi magħmula, li jiġi ddeterminat, fl-ewwel lok, jekk l-Artikolu 87(3) tad-Direttiva 2001/83 jippermettix lill-Istati Membri, sabiex jiffavorixxu l-użu razzjonali ta’ prodotti mediċinali, jipprojbixxu l-inklużjoni ta’ metodi oħra għajr dawk imsemmija fl-Artikolu 90 ta’ din id-direttiva fir-reklamar lill-pubbliku ta’ prodotti mediċinali li ma humiex suġġetti għal preskrizzjoni medika u lanqas huma rimborsabbli, sussegwentement, fit-tieni lok, jekk projbizzjonijiet bħal dawk previsti fid-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali jirreferux effettivament għal metodi li ma jiffavorixxux dan l-użu razzjonali.

Fuq il-possibbiltà, għall-Istati Membri, li jipprojbixxu l-inklużjoni ta’ metodi oħra għajr dawk imsemmija fl-Artikolu 90 tad-Direttiva 2001/83 fir-reklamar lill-pubbliku ta’ prodotti mediċinali li la huma suġġetti għal preskrizzjoni medika u lanqas huma rimborsabbli
Kif ġie espost fil-punti 40 sa 43 ta’ din is-sentenza, peress li r-reklamar għal prodotti mediċinali jista’ jkun ta’ ħsara għas-saħħa pubblika, inkluż meta dan jirreferi għal prodotti mediċinali li ma humiex suġġetti għal preskrizzjoni medika, tali reklamar huwa suġġett għal projbizzjonijiet, kundizzjonijiet u restrizzjonijiet previsti mid-Direttiva 2001/83.
Barra minn hekk, din id-direttiva wettqet armonizzazzjoni kompleta fil-qasam tar-reklamar għall-prodotti mediċinali. Konsegwentement, meta l-possibbiltà li jiġu stabbiliti regoli differenti ma tingħatax lill-Istati Membri b’mod espliċitu, l-uniċi rekwiżiti  li għalihom jistgħu jissuġġettaw ir-reklamar għall-prodotti mediċinali huma dawk stabbiliti mill-imsemmija direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2007, Gintec, C‑374/05, EU:C:2018:654, punti 20 u 25).
Fir-rigward tar-reklamar lill-pubbliku ta’ prodotti mediċinali li la huma suġġetti għal preskrizzjoni medika u lanqas huma rimborsabbli, bħal dak imsemmi fid-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, fost in-numru ta’ kundizzjonijiet u restrizzjonijiet li jirregolaw l-awtorizzazzjoni ta’ prinċipju li dan ir-reklamar huwa suġġett għalihom fl-Artikolu 88(2) tad-Direttiva 2001/83, hemm dawk previsti fl-Artikoli 87, 89 u 90 ta’ din id-direttiva.
Fir-rigward, b’mod iktar partikolari, ir-rabta bejn ir-rekwiżit li l-imsemmi reklamar jiffavorixxi l-użu razzjonali tal-prodotti mediċinali, previst fl-Artikolu 87(3) tad-Direttiva 2001/83, u r-restrizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 90 tagħha taħt il-forma ta’ lista ta’ metodi ta’ reklamar ipprojbiti, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-fatt li din id-direttiva, b’mod partikolari dan l-Artikolu 90, ma tinkludix regoli speċifiċi li jikkonċernaw element ta’ reklamar partikolari ma jipprekludix li, bil-għan, imsemmi fil-premessa 45 tal-imsemmija direttiva, li jiġi evitat ir-reklamar eċċessiv u skunsiderat għal prodotti mediċinali li jistgħu jaffettwaw is-saħħa pubblika, l-Istati Membri jistgħu jipprojbixxu, abbażi tal-Artikolu 87(3) tal-istess direttiva, dan l-element sa fejn dan jiffavorixxi l-użu irrazzjonali ta’ prodotti mediċinali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2007, Gintec, C‑374/05, EU:C:2018:654, punti 51, 55 u 59).
Għalhekk, anki jekk mill-Artikolu 88(2) tad-Direttiva 2001/83 jirriżulta li r-reklamar għall-prodotti mediċinali li ma humiex suġġetti għal preskrizzjoni medika huwa awtorizzat, l-Istati Membri għandhom jipprojbixxu, sabiex jipprevjenu l-okkorrenza ta’ riskji għas-saħħa pubblika konformement mal-għan essenzjali ta’ salvagwardja tagħha stabbilit fil-premessi 2 u 45 ta’ din id-direttiva, l-inklużjoni, fir-reklamar lill-pubbliku ta’ prodotti mediċinali li la huma suġġetti għal preskrizzjoni medika u lanqas huma rimborsabbli, ta’ elementi li huma ta’ natura li jiffavorixxu l-użu irrazzjonali ta’ prodotti mediċinali.
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-Artikolu 87(3) tad-Direttiva 2001/83, moqri fid-dawl tal-premessa 45 tagħha, għandu jiġi interpretat fis-sens li huma l-Istati Membri li għandhom jipprojbixxu l-inklużjoni ta’ elementi oħra,  għajr dawk imsemmija fl-Artikolu 90 ta’ din id-direttiva, fir-reklamar lill-pubbliku ta’ prodotti mediċinali li la huma suġġetti għal preskrizzjoni medika u lanqas huma rimborsabbli, meta tali elementi jkunu ta’ natura li jiffavorixxu l-użu irrazzjonali ta’ prodotti mediċinali.

Fuq projbizzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil
‑
kawża prinċipali
Fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk projbizzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali jirrigwardawx tali elementi, għandu jiġi rrilevat li, fir-rigward ta’ prodotti mediċinali li la huma suġġetti għal preskrizzjoni medika u lanqas huma rimborsabbli, huwa ta’ spiss il-każ, kif enfasizza l-Avukat Ġenerali fil-punt 30 tal-konklużjonijiet addizzjonali tiegħu tad‑9 ta’ Ġunju 2022, li l-konsumatur finali jevalwa huwa stess, mingħajr l-assistenza ta’ tabib, l-utilità jew in-neċessità li jixtri tali prodotti mediċinali. Madankollu, dan il-konsumatur ma għandux neċessarjament konoxxenzi speċifiċi u oġġettivi li jippermettulu jevalwa l-valur terapewtiku tagħhom. Ir-reklamar jista’ għalhekk jeżerċita influwenza partikolarment kbira fuq l-evalwazzjoni u l-għażla magħmula mill-imsemmi konsumatur, kemm fir-rigward tal-kwalità tal-prodott mediċinali kif ukoll fir-rigward tal-kwantità li jkollha tinxtara.
F’dan il-kuntest, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 87 u 88 tal-konklużjonijiet tiegħu tad‑9 ta’ Diċembru 2021, metodi ta’ reklamar, bħal dawk imsemmija fid-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, huma ta’ natura li jinċentivaw lill-konsumaturi jixtru prodotti mediċinali li la huma suġġetti għal preskrizzjoni medika u lanqas huma rimborsabbli skont kriterju ekonomiku marbut mal-prezz ta’ dawn il-prodotti mediċinali. Konsegwentement, dawn jistgħu jwasslu lil dawn il-konsumaturi jixtru u jikkonsmaw dawn il-prodotti mediċinali mingħajr ma tkun saret evalwazzjoni oġġettiva bbażata fuq il-proprjetajiet terapewtiċi ta’ dawn tal-aħħar u fuq bżonnijiet mediċinali konkreti.
Reklamar li jiżvija lill-konsumatur minn evalwazzjoni oġġettiva tan-neċessità li jittieħed prodott mediċinali jinkoraġġixxi l-użu irrazzjonali u eċċessiv ta’ dan il-prodott mediċinali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2007, Gintec, C‑374/05, EU:C:2018:654, punt 56).
Tali użu irrazzjonali u eċċessiv ta’ prodotti mediċinali jista’ wkoll jirriżulta minn reklamar li, bħal dak imsemmi fid-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jirrigwarda offerti promozzjonali jew bejgħ ikkombinat ta’ prodotti mediċinali u prodotti oħra, jipparaguna prodotti mediċinali ma’ prodotti oħra ta’ konsum, li ġeneralment ikunu s-suġġett ta’ skontijiet u ta’ tnaqqis tal-prezz marbut mal-eċċess ta’ ċertu livell ta’ nfiq.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jitqies li, sa fejn jipprekludu t-trażmissjoni ta’ elementi ta’ reklamar li jinkoraġġixxu l-użu irrazzjonali u eċċessiv ta’ prodotti mediċinali li la huma suġġetti għal preskrizzjoni medika u lanqas huma rimborsabbli, projbizzjonijiet bħal dawk previsti fid-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali jissodisfaw l-għan essenzjali tas-salvagwardja tas-saħħa pubblika.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li dawn ma jirrigwardawx it-trażmissjoni ta’ indikazzjonijiet purament informattivi, nieqsa minn kull intenzjoni promozzjonali, dwar tali prodotti mediċinali, iżda it-trażmissjoni ta’ kontenut intiż li jinkoraġġixxi x-xiri ta’ dawn il-prodotti mediċinali, kemm b’riferiment għall-prezz tagħhom, għal bejgħ speċjali jew għal bejgħ ikkombinat ma’ prodotti mediċinali oħra, skont il-każ bi prezz imnaqqas, jew ma’ dak ta’ prodotti oħra.
Huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-protezzjoni effettiva tas-saħħa u tal-ħajja tal-persuni teżiġi, b’mod partikolari, li l-prodotti mediċinali jinbiegħu bi prezzijiet raġonevoli u li, għaldaqstant, kompetizzjoni abbażi tal-prezzijiet tista’ tkun ta’ benefiċċju għall-pazjent, sa fejn tippermetti, jekk ikun il-każ, li l-prodotti mediċinali jiġu offruti bi prezzijiet iktar favorevoli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2016, Deutsche Parkinson Vereinigung, C‑148/15, EU:C:2016:776, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Madankollu, mill-proċess li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li d-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tillimita ruħha li tipprojbixxi r-reklamar għal offerti promozzjonali jew għall-bejgħ ikkombinat, kif ukoll ir-reklamar abbażi tal-prezz, mingħajr madankollu ma tippreġudika l-possibbiltà, irrikonoxxuta mid-dritt Latvjan lill-entitajiet li jeżerċitaw attività ta’ kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti mediċinali, li jingħataw skontijiet u tnaqqis fil-prezz waqt il-bejgħ ta’ prodotti mediċinali u prodotti oħra tas-saħħa.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għat-tieni u għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikolu 87(3) u l-Artikolu 90 tad-Direttiva 2001/83 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux dispożizzjoni nazzjonali li tipprojbixxi l-inklużjoni, fir-reklamar lill-pubbliku ta’ prodotti mediċinali li la huma suġġetti għal preskrizzjoni medika u lanqas huma rimborsabbli, ta’ informazzjoni li tinkoraġġixxi x-xiri ta’ prodotti mediċinali billi tiġġustifika n-neċessità ta’ tali xiri abbażi tal-prezz ta’ dawn il-prodotti mediċinali, billi tħabbar bejgħ speċjali jew billi jiġi indikat li l-imsemmija prodotti mediċinali jinbiegħu ma’ prodotti mediċinali oħra, inkluż bi prezz imnaqqas, jew ma’ tipi ta’ prodotti oħra.

Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-6 ta’ Novembru 2001 dwar il-kodiċi tal-Komunità li għandu x’jaqsam ma’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem, kif emendata bid-Direttiva 2004/27/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal
‑
31 ta’ Marzu 2004:
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
it-trażmissjoni ta’ informazzjoni li tinkoraġġixxi x-xiri ta’ prodott mediċinali billi tiġġustifika n-neċessità ta’ tali xiri bil-prezz tiegħu, billi tħabbar bejgħ speċjali jew billi tindika li dawn il-prodotti mediċinali jinbiegħu ma’ prodotti mediċinali oħra, inkluż bi prezz imnaqqas, jew ma’ tipi ta’ prodotti oħra, taqa’ taħt il-kunċett ta’ “reklamar għal prodotti mediċinali”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, anki meta din l-informazzjoni ma tirrigwardax prodott mediċinali speċifiku iżda prodotti mediċinali mhux speċifiċi.
2)
L-Artikolu 87(3) u l-Artikolu 90 tad-Direttiva 2001/83, kif emendata bid-Direttiva 2004/27;
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
dawn ma jipprekludux dispożizzjoni nazzjonali li tipprojbixxi l-inklużjoni, fir-reklamar lill-pubbliku ta’ prodotti mediċinali li la huma suġġetti għal preskrizzjoni medika u lanqas huma rimborsabbli, ta’ informazzjoni li tinkoraġġixxi x-xiri ta’ prodotti mediċinali billi tiġġustifika n-neċessità ta’ tali xiri abbażi tal-prezz ta’ dawn il-prodotti mediċinali, billi tħabbar bejgħ speċjali jew billi jiġi indikat li l-imsemmija prodotti mediċinali jinbiegħu ma’ prodotti mediċinali oħra, inkluż bi prezz imnaqqas, jew ma’ tipi ta’ prodotti oħra.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: il-Latvjan.