CELEX: 62021CJ0494
Προδικαστική παραπομπή
Δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών
Καθολική υπηρεσία και δικαιώματα των χρηστών
Οδηγία 2002/22/ΕΚ (οδηγία για την καθολική υπηρεσία)
Άρθρο 12
Υπολογισμός του κόστους και χρηματοδότηση των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας
Μοναδικός πάροχος καθολικής υπηρεσίας και πλείονες πάροχοι υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών που δραστηριοποιούνται στην αγορά
Προσδιορισμός της αθέμιτης επιβάρυνσης

Η αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία της οδηγίας 2002/22/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, για την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών όσον αφορά δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία καθολικής υπηρεσίας) (
ΕΕ 2002, L 108, σ. 51
).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Eircom Limited –η οποία είχε καθοριστεί, στη διάρκεια του έτους 2003, ως μοναδικός πάροχος καθολικής υπηρεσίας στην Ιρλανδία– και της Commission for Communications Regulation (ρυθμιστικής αρχής για τις τηλεπικοινωνίες, Ιρλανδία, στο εξής: ρυθμιστική επιτροπή), σχετικά με την άρνηση της τελευταίας να χορηγήσει στην Eircom χρηματοδότηση για την κάλυψη της προβαλλόμενης ως αθέμιτης επιβάρυνσης που συνεπαγόταν για την εν λόγω εταιρία το καθαρό κόστος το οποίο κλήθηκε να αναλάβει στο πλαίσιο της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας που υπείχε.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Οι αιτιολογικές σκέψεις 4, 18 και 21 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία διαλαμβάνουν τα εξής:
«(4)
Η εξασφάλιση καθολικής υπηρεσίας, (δηλαδή η παροχή καθορισμένης στοιχειώδους δέσμης υπηρεσιών σε όλους του τελικούς χρήστες σε προσιτή τιμή), είναι δυνατόν να συνεπάγεται την παροχή μερικών υπηρεσιών σε ορισμένους τελικούς χρήστες, σε τιμές που διαφέρουν από εκείνες που προκύπτουν από συνήθεις συνθήκες αγοράς. Ωστόσο, η αποζημίωση των επιχειρήσεων οι οποίες καθορίζονται για την παροχή των εν λόγω υπηρεσιών, υπό τις συνθήκες αυτές, δεν πρέπει να οδηγεί σε στρέβλωση του ανταγωνισμού, εάν οι καθορισμένες επιχειρήσεις αποζημιώνονται για το συνεπαγόμενο καθαρό κόστος και εάν το καθαρό κόστος καλύπτεται με ανταγωνιστικώς ουδέτερο τρόπο.
[…]
(18)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να δημιουργούν, όπου χρειάζεται, μηχανισμούς για τη χρηματοδότηση του καθαρού κόστους των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας, εφόσον αποδεικνύεται ότι η παροχή των υπηρεσιών αυτών είναι δυνατή μόνο με ζημία ή με καθαρό κόστος που αφίσταται της συνήθους εμπορικής πρακτικής. Είναι σημαντικό να εξασφαλίζεται ο ορθός υπολογισμός του καθαρού κόστους των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας και κάθε χρηματοδότηση να προκαλεί την ελάχιστη δυνατή στρέβλωση στην αγορά και στις επιχειρήσεις, και να συνάδει με τα άρθρα [107 και 108 ΣΛΕΕ].
[…]
(21)
Όταν μια υποχρέωση καθολικής υπηρεσίας επιβαρύνει υπερβολικά μια επιχείρηση, είναι σκόπιμο να επιτρέπεται στα κράτη μέλη να δημιουργούν μηχανισμούς για την ουσιαστική κάλυψη του καθαρού κόστους. Η κάλυψη μέσω δημοσίων κονδυλίων αποτελεί μια μέθοδο κάλυψης του καθαρού κόστους των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας. Είναι επίσης εύλογο το καθοριζόμενο καθαρό κόστος να καλύπτεται με όρους διαφάνειας από το σύνολο των χρηστών, μέσω της επιβολής εισφορών σε επιχειρήσεις. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να είναι σε θέση να χρηματοδοτούν το καθαρό κόστος των διαφόρων στοιχείων της καθολικής υπηρεσίας με διάφορους μηχανισμούς ή/και να χρηματοδοτούν το καθαρό κόστος ορισμένων ή όλων των στοιχείων με οποιονδήποτε από τους μηχανισμούς αυτούς ή με συνδυασμό τους. Εάν η κάλυψη του κόστους γίνεται μέσω της επιβολής εισφορών στις επιχειρήσεις, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίζουν ότι η μέθοδος κατανομής του κόστους μεταξύ τους, βασίζεται σε αντικειμενικά και αμερόληπτα κριτήρια και είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας. Η αρχή αυτή δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να απαλλάσσουν από την εκπλήρωση της σχετικής υποχρέωσης τους νεοεισερχόμενους φορείς, οι οποίοι δεν διαθέτουν ακόμη σημαντική παρουσία στην αγορά. Κάθε χρηματοδοτικός μηχανισμός θα πρέπει να εξασφαλίζει ότι οι συντελεστές της αγοράς συνεισφέρουν μόνο στη χρηματοδότηση των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας και όχι άλλων δραστηριοτήτων, οι οποίες δεν συνδέονται άμεσα με την παροχή υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας. Οι μηχανισμοί κάλυψης του κόστους θα πρέπει να σέβονται πάντοτε τις αρχές του κοινοτικού δικαίου, ιδίως όσον αφορά τους μηχανισμούς επιμερισμού και τις αρχές της αμεροληψίας και της αναλογικότητας. […]»
Το άρθρο 1 της οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής και στόχοι», ορίζει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«Στο πλαίσιο της οδηγίας 2002/21/ΕΚ [του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία πλαίσιο) (
ΕΕ 2002, L 108, σ. 33
)], η παρούσα οδηγία αφορά την παροχή δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών στους τελικούς χρήστες. Σκοπός είναι να εξασφαλισθεί η διάθεση, σε ολόκληρη την Κοινότητα, διαθέσιμων στο κοινό υπηρεσιών καλής ποιότητας μέσω πραγματικού ανταγωνισμού και επιλογών, καθώς και να αντιμετωπίζονται οι περιπτώσεις όπου οι ανάγκες των τελικών χρηστών δεν καλύπτονται ικανοποιητικά από την αγορά.»
Το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διάθεση της καθολικής υπηρεσίας», ορίζει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη καθορίζουν την πιο αποτελεσματική και ενδεδειγμένη προσέγγιση για τη διασφάλιση της υλοποίησης της καθολικής υπηρεσίας, με σεβασμό στις αρχές της αντικειμενικότητας, της διαφάνειας, της αμεροληψίας και της αναλογικότητας. Επιδιώκουν να ελαχιστοποιούν τις στρεβλώσεις στην αγορά, ιδίως όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών με τιμές ή άλλους όρους και προϋποθέσεις που αποκλίνουν από τους συνήθεις εμπορικούς όρους, ενώ παράλληλα διαφυλάσσουν το δημόσιο συμφέρον.»
Το άρθρο 8 της ίδιας οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Καθορισμός επιχειρήσεων», προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.   Τα κράτη μέλη μπορούν να ορίζουν μία ή περισσότερες επιχειρήσεις οι οποίες εγγυώνται την παροχή καθολικής υπηρεσίας, όπως ορίζεται στα άρθρα 4, 5, 6 και 7, και, ανάλογα με την περίπτωση, το άρθρο 9 παράγραφος 2, έτσι ώστε να είναι δυνατόν να καλύπτεται το σύνολο της εθνικής επικράτειας. Τα κράτη μέλη μπορούν να ορίζουν διαφορετικές επιχειρήσεις ή ομάδες επιχειρήσεων για την παροχή των διαφόρων στοιχείων της καθολικής υπηρεσίας και/ή για να καλύπτουν διαφορετικά μέρη της εθνικής επικράτειας.
2.   Κατά τον καθορισμό των επιχειρήσεων στις οποίες αναθέτουν υποχρεώσεις καθολικής υπηρεσίας, σε μέρος ή στο σύνολο της εθνικής επικράτειας, τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν αποτελεσματικό, αντικειμενικό, διαφανή και αμερόληπτο μηχανισμό καθορισμού, μέσω του οποίου καμία επιχείρηση δεν αποκλείεται εκ των προτέρων από τον καθορισμό. Οι εν λόγω μέθοδοι καθορισμού εξασφαλίζουν ότι, η καθολική υπηρεσία παρέχεται με τρόπο οικονομικά αποδοτικό και μπορούν να χρησιμοποιούνται για να προσδιορίζεται το καθαρό κόστος της υποχρέωσης παροχής καθολικής υπηρεσίας, σύμφωνα με το άρθρο 12.
[…]»
Το άρθρο 12 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, το οποίο φέρει τον τίτλο «Κόστος των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας», έχει ως εξής:
«1.   Όταν οι εθνικές κανονιστικές αρχές κρίνουν ότι η παροχή καθολικής υπηρεσίας, όπως προβλέπεται στα άρθρα 3 έως 10, ενδέχεται να συνιστά αθέμιτη επιβάρυνση για τις επιχειρήσεις που έχουν καθοριστεί για την παροχή της, υπολογίζουν το καθαρό κόστος παροχής της.
Για το σκοπό αυτό, οι εθνικές κανονιστικές αρχές:
α)
Υπολογίζουν το καθαρό κόστος της υποχρέωσης καθολικής υπηρεσίας, λαμβάνοντας υπόψη το τυχόν αγοραίο όφελος που αποκομίζει μια επιχείρηση που έχει καθοριστεί για την παροχή καθολικής υπηρεσίας, σύμφωνα με το παράρτημα IV, μέρος A, ή
β)
χρησιμοποιούν το καθαρό κόστος παροχής καθολικής υπηρεσίας, το οποίο υπολογίζεται με μηχανισμό καθορισμού, σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 2.
2.   Οι λογαριασμοί ή/και άλλες πληροφορίες, στις οποίες βασίζεται ο υπολογισμός του καθαρού κόστους των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας βάσει της παραγράφου 1 στοιχείο α), ελέγχεται ή εξετάζεται από την εθνική κανονιστική αρχή ή φορέα ανεξάρτητο από τα ενδιαφερόμενα μέρη και εγκεκριμένο από την εθνική κανονιστική αρχή. Τα αποτελέσματα του υπολογισμού κόστους και τα πορίσματα του ελέγχου, δημοσιοποιούνται.»
Το άρθρο 13 της οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Χρηματοδότηση των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας», ορίζει τα ακόλουθα:
«1.   Εφόσον, βάσει του υπολογισμού του καθαρού κόστους που αναφέρεται στο άρθρο 12, οι εθνικές κανονιστικές αρχές αποφαίνονται ότι μια επιχείρηση υφίσταται αθέμιτη επιβάρυνση, τα κράτη μέλη αποφασίζουν, μετά από αίτηση μιας καθορισμένης επιχείρησης:
α)
να εισάγουν μηχανισμό αποζημίωσης της εν λόγω επιχείρησης για το καθορισμένο καθαρό κόστος, υπό διαφανείς συνθήκες από δημόσια κονδύλια, ή/και
β)
να επιμερίσουν το καθαρό κόστος των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας μεταξύ των φορέων παροχής δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών υπηρεσιών.
2.   Όταν το καθαρό κόστος επιμερίζεται βάσει της παραγράφου 1 στοιχείο β), τα κράτη μέλη θεσπίζουν μηχανισμό επιμερισμού, τον οποίο διαχειρίζεται η εθνική κανονιστική αρχή ή φορέας ανεξάρτητος από τους δικαιούχους, υπό την εποπτεία της εθνικής κανονιστικής αρχής. Μόνο το καθαρό κόστος, όπως υπολογίζεται σύμφωνα με το άρθρο 12, των υποχρεώσεων που θεσπίζονται με τα άρθρα 3 έως 10, μπορεί να χρηματοδοτείται.
3.   Ο μηχανισμός επιμερισμού πρέπει να τηρεί τις αρχές της διαφάνειας, της ελάχιστης δυνατής στρέβλωσης της αγοράς, της αμεροληψίας και της αναλογικότητας, σύμφωνα με τις αρχές του παραρτήματος ΙV, μέρος Β. Τα κράτη μέλη μπορούν να επιλέγουν να μην απαιτούν τη συνεισφορά επιχειρήσεων ο εθνικός κύκλος εργασιών των οποίων δεν υπερβαίνει ένα καθορισμένο όριο.
4.   Κάθε επιβάρυνση που σχετίζεται με τον επιμερισμό του κόστους των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας, διαχωρίζεται και προσδιορίζεται χωριστά για κάθε επιχείρηση. Οι εν λόγω επιβαρύνσεις δεν επιβάλλονται ούτε εισπράττονται από επιχειρήσεις που δεν παρέχουν υπηρεσίες στην επικράτεια του κράτους μέλους που έχει θεσπίσει τον μηχανισμό επιμερισμού.»
Το παράρτημα IV της οδηγίας αυτής, το οποίο επιγράφεται «Υπολογισμός του τυχόν καθαρού κόστους των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας και καθιέρωση μηχανισμού κάλυψης ή επιμερισμού σύμφωνα με τα άρθρα 12 και 13», περιλαμβάνει Μέρος Α, το οποίο φέρει τον τίτλο «Υπολογισμός καθαρού κόστους» και ορίζει τα ακόλουθα:
«Ως υποχρεώσεις καθολικής υπηρεσίας νοούνται οι υποχρεώσεις που επιβάλλονται σε μια επιχείρηση από ένα κράτος μέλος και αφορούν την παροχή δικτύου και υπηρεσίας στο σύνολο ορισμένης γεωγραφικής περιοχής, συμπεριλαμβανομένων, κατά περίπτωση, των μέσων τιμών που επιβάλλονται στη γεωγραφική αυτή περιοχή για την παροχή της εν λόγω υπηρεσίας ή των ειδικών τιμολογιακών επιλογών για καταναλωτές με χαμηλό εισόδημα ή με ειδικές κοινωνικές ανάγκες.
Οι εθνικές κανονιστικές αρχές εξετάζουν όλα τα μέσα προκειμένου να εξασφαλίζουν τα κατάλληλα κίνητρα στις επιχειρήσεις (καθορισμένες ή όχι) ώστε να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις καθολικής υπηρεσίας με τρόπο οικονομικά αποδοτικό. Κατά τη διεξαγωγή ενός υπολογισμού, το καθαρό κόστος των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας υπολογίζεται ως η διαφορά μεταξύ του καθαρού κόστους της λειτουργίας μιας καθορισμένης επιχείρησης με υποχρεώσεις καθολικής υπηρεσίας και της λειτουργίας της, χωρίς υποχρεώσεις καθολικής υπηρεσίας. […] Αποδίδεται η δέουσα προσοχή στην ορθή εκτίμηση του κόστους που κάθε καθορισμένη επιχείρηση θα προσπαθούσε να αποφύγει εάν δεν έφερε καμιά υποχρέωση καθολικής υπηρεσίας. Ο υπολογισμός του καθαρού κόστους θα πρέπει να συνεκτιμά τα οφέλη, συμπεριλαμβανομένων των άυλων οφελών, που αποκομίζει ο φορέας εκμετάλλευσης καθολικής υπηρεσίας.
Ο υπολογισμός βασίζεται στο κόστος που προκύπτει από τα ακόλουθα:
i)
στοιχεία των καθορισμένων υπηρεσιών οι οποίες μπορούν να παρέχονται μόνο με ζημία ή με συνθήκες κόστους που δεν εμπίπτουν στα συνήθη εμπορικά πρότυπα.
Η κατηγορία αυτή μπορεί να περιλαμβάνει στοιχεία υπηρεσιών όπως: πρόσβαση σε τηλεφωνικές υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, παροχή ορισμένων κοινόχρηστων τηλεφώνων, παροχή ορισμένων υπηρεσιών ή εξοπλισμού για άτομα με ειδικές ανάγκες, κ.λπ.
ii)
ειδικούς τελικούς χρήστες ή ομάδες τελικών χρηστών οι οποίοι, λόγω του κόστους παροχής του συγκεκριμένου δικτύου και της συγκεκριμένης υπηρεσίας, των παραγόμενων εσόδων και της τυχόν γεωγραφικής στάθμισης των τιμών που επιβάλλονται από το κράτος μέλος, μπορούν να εξυπηρετούνται μόνο με ζημία ή με συνθήκες κόστους που δεν εμπίπτουν στα συνήθη εμπορικά πρότυπα.
Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει τους τελικούς χρήστες ή τις ομάδες τελικών χρηστών που δεν θα εξυπηρετούνταν από έναν εμπορικό φορέα εκμετάλλευσης, ο οποίος δεν θα είχε υποχρέωση παροχής καθολικής υπηρεσίας.
Ο υπολογισμός του καθαρού κόστους των ειδικών πτυχών των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας διενεργείται χωριστά, προκειμένου να μην υπολογίζονται διπλά τα τυχόν άμεσα ή έμμεσα οφέλη ή δαπάνες. Το συνολικό καθαρό κόστος των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας για κάθε επιχείρηση, υπολογίζεται ως το σύνολο του καθαρού κόστους που προκύπτει από τα επιμέρους στοιχεία των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των τυχόν άυλων οφελών. Η ευθύνη για την επαλήθευση του καθαρού κόστους ανήκει στην εθνική κανονιστική αρχή.»
Στην οδηγία 2009/136/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2009, για τροποποίηση της οδηγίας 2002/22, της οδηγίας 2002/58/ΕΚ σχετικά με την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 για τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών (
ΕΕ 2009, L 337, σ. 11
), το άρθρο 1, το οποίο φέρει τον τίτλο «Τροποποιήσεις της οδηγίας [2002/22] (οδηγία για την καθολική υπηρεσία)», ορίζει στις παραγράφους 1 και 7 τα ακόλουθα:
«Η οδηγία [2002/22] (οδηγία για την καθολική υπηρεσία) τροποποιείται ως εξής:
1. Το άρθρο 1 αντικαθίσταται από το εξής:
“Άρθρο 1
Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής
1.   Στο πλαίσιο της οδηγίας [2002/21] (οδηγία-πλαίσιο), η παρούσα οδηγία αφορά την παροχή δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών στους τελικούς χρήστες. Σκοπός είναι να εξασφαλισθεί η διάθεση, σε ολόκληρη την Κοινότητα, διαθέσιμων στο κοινό υπηρεσιών καλής ποιότητας μέσω πραγματικού ανταγωνισμού και επιλογών, καθώς και να αντιμετωπιστούν οι περιπτώσεις όπου οι ανάγκες των τελικών χρηστών δεν καλύπτονται ικανοποιητικά από την αγορά. Η οδηγία περιλαμβάνει επίσης διατάξεις όσον αφορά ορισμένες πτυχές του τερματικού εξοπλισμού που αποσκοπούν στο να διευκολύνουν την πρόσβαση για τελικούς χρήστες με αναπηρία.
[…]”
7.   Στο άρθρο 8, προστίθεται η ακόλουθη παράγραφος:
“3. Σε περίπτωση που μία καθορισμένη σύμφωνα με την παράγραφο 1 επιχείρηση προτίθεται να διαθέσει σημαντικό μέρος ή το σύνολο των στοιχείων του δικτύου της τοπικής πρόσβασης σε διακριτή νομική οντότητα υπό διαφορετική ιδιοκτησία, ενημερώνει εκ των προτέρων και εγκαίρως την εθνική κανονιστική αρχή, ούτως ώστε αυτή να μπορέσει να εκτιμήσει τις επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης συναλλαγής στην παροχή πρόσβασης σε σταθερές θέσεις και στην παροχή τηλεφωνικών υπηρεσιών, σύμφωνα με το άρθρο 4. Η εθνική κανονιστική αρχή μπορεί να επιβάλλει, να τροποποιεί ή να καταγγέλλει ειδικές υποχρεώσεις σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 2 της οδηγίας 2002/20/ΕΚ (οδηγία για την αδειοδότηση).”
[…]»
Το άρθρο 4 της οδηγίας 2009/136, το οποίο φέρει τον τίτλο «Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο» προβλέπει, στην παράγραφο 1, πρώτο εδάφιο, τα ακόλουθα:
«Τα κράτη μέλη θεσπίζουν και δημοσιεύουν το αργότερο στις 25 Μαΐου 2011, τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθούν προς την παρούσα οδηγία. Ανακοινώνουν αμέσως στην [Ευρωπαϊκή] Επιτροπή το κείμενο των εν λόγω μέτρων.»
Σημειωτέον ότι οι τροποποιήσεις που επέφερε το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 7, της οδηγίας 2009/136 στο άρθρο 1, παράγραφος 1, και στο άρθρο 8 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία δεν επηρεάζουν την απάντηση που πρέπει να δοθεί στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο.
Το ιρλανδικό δίκαιο
Οι European Communities (Electronic Communications Networks and Services) (Universal Service and Users Rights) Regulations 2011 [κανονιστικές ρυθμίσεις των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων του 2011 για τα δίκτυα και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (καθολική υπηρεσία και δικαιώματα των χρηστών)] (S.I. αριθ. 337) (στο εξής: εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις περί καθολικής υπηρεσίας), περιλαμβάνουν το άρθρο 11, το οποίο φέρει τον τίτλο «Υπολογισμός του κόστους των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας» και προβλέπει τα εξής:
«(1)   Όταν μια επιχείρηση που έχει καθοριστεί ως υπέχουσα υποχρέωση παροχής [καθολικής υπηρεσίας] επιθυμεί να λάβει χρηματοδότηση για το καθαρό κόστος που συνεπάγεται η εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής, μπορεί να υποβάλει γραπτή αίτηση στον ρυθμιστικό φορέα προκειμένου να λάβει τέτοια χρηματοδότηση.
(2)   Κάθε αίτηση που υποβάλλεται δυνάμει της παραγράφου 1 συνοδεύεται από τις πληροφορίες που μπορούν ευλόγως να απαιτηθούν από τον ρυθμιστικό φορέα για τους σκοπούς της παραγράφου 3, προς στήριξη της αίτησης. Τα δεδομένα μπορούν να αφορούν οποιοδήποτε χρονικό διάστημα που μπορεί να ορίσει ο ρυθμιστικός φορέας.
(3)   Στηριζόμενος στις πληροφορίες –περιλαμβανομένων των υποβαλλόμενων βάσει της παραγράφου 2– τις οποίες κρίνει επαρκείς για να μπορέσει να προβεί στην κατά την παρούσα παράγραφο εκτίμηση, ο ρυθμιστικός φορέας εκτιμά αν μια υποχρέωση της παραγράφου 1 είναι δυνατό να συνιστά αθέμιτη επιβάρυνση για την οικεία επιχείρηση.
(4)   Εφόσον ο ρυθμιστικός φορέας εκτιμήσει ότι μια υποχρέωση της παραγράφου 1 είναι δυνατό να συνιστά αθέμιτη επιβάρυνση, υπολογίζει το καθαρό κόστος της εκπλήρωσης της υποχρέωσης αυτής βάσει:
α)
του καθαρού κόστους, λαμβανομένου υπόψη του τυχόν εμπορικού οφέλους που αποκομίζει η επιχείρηση, προσδιοριζόμενου σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέχονται στο παράρτημα 2, μέρος Α·
ή
β)
κατά περίπτωση, του καθαρού κόστους που προσδιορίζεται με μέθοδο καθορισμού κατά το άρθρο 7, παράγραφος 3.
(5)   Η καθορισθείσα για την παροχή καθολικής υπηρεσίας επιχείρηση της παραγράφου 1 παρέχει τις πληροφορίες που ευλόγως απαιτούνται από τον ρυθμιστικό φορέα για τους σκοπούς της παραγράφου 4.
(6)   Όταν ο ρυθμιστικός φορέας εκτιμά ότι μια υποχρέωση της παραγράφου 1 δεν συνιστά αθέμιτη επιβάρυνση, κοινοποιεί την εκτίμησή του καθώς και το αιτιολογικό αυτής στην οικεία επιχείρηση μόλις αυτό είναι ευλόγως δυνατό κατόπιν της οικείας εκτιμήσεως.
[…]»
Το άρθρο 12 των εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων περί καθολικής υπηρεσίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Χρηματοδότηση της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας», ορίζει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«(1)   Όταν ο ρυθμιστικός φορέας κρίνει, βάσει του υπολογισμού του καθαρού κόστους που προβλέπεται στο άρθρο 11, ότι το καθαρό κόστος της εκπλήρωσης υποχρέωσης παροχής [καθολικής υπηρεσίας] συνιστά αθέμιτη επιβάρυνση για μια επιχείρηση, το καθαρό κόστος της υποχρέωσης παροχής καθολικής υπηρεσίας επιμερίζεται μεταξύ των φορέων παροχής δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών τηλεπικοινωνιών.
(2)   Ο ρυθμιστικός φορέας καθιερώνει μηχανισμό επιμερισμού τον οποίο διαχειρίζεται ο ίδιος ή άλλος φορέας, ανεξάρτητος από τις καθορισθείσες για την παροχή καθολικής υπηρεσίας επιχειρήσεις ο οποίος τελεί υπό την εποπτεία του ρυθμιστικού φορέα. Μόνο το καθαρό κόστος των υποχρεώσεων παροχής [καθολικής υπηρεσίας], όπως υπολογίζεται σύμφωνα με το άρθρο 11, μπορεί να χρηματοδοτηθεί.
(3)   Ο μηχανισμός επιμερισμού που καθιερώνεται σύμφωνα με την παράγραφο 2 τηρεί τις αρχές της διαφάνειας, της ελάχιστης στρέβλωσης της αγοράς, της απαγόρευσης των διακρίσεων και της αναλογικότητας […]. Ο ρυθμιστικός φορέας μπορεί να επιλέξει να μην απαιτήσει τη συνεισφορά επιχειρήσεων των οποίων ο διαπιστωθείς κύκλος εργασιών στην ημεδαπή υπολείπεται του εκάστοτε ποσού που μπορεί να καθορίζει ο ρυθμιστικός φορέας, λαμβανομένων υπόψη τυχόν απόψεων που έχουν γνωστοποιηθεί σε αυτόν στο πλαίσιο διαβουλεύσεων διεξαγόμενων σύμφωνα με το άρθρο 26.
[…]»
Στις 31 Μαΐου 2011, η ρυθμιστική επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 04/11, η οποία αποτελούνταν από σειρά αριθμημένων αποφάσεων που περιλάμβαναν τις αρχές και τις μεθόδους για τον υπολογισμό του καθαρού κόστους και των εσόδων που συνδέονταν με την υποχρέωση παροχής καθολικής υπηρεσίας, τις αρχές και τις μεθόδους για τον υπολογισμό των λοιπών εσόδων που συνδέονταν με την υποχρέωση αυτή καθώς και την ακολουθητέα προσέγγιση για την εκτίμηση του εάν συνιστά αθέμιτη επιβάρυνση για τον πάροχο καθολικής υπηρεσίας το εν λόγω καθαρό κόστος.
Οι υπ’ αριθ. 38 έως 41 αποφάσεις έχουν ως εξής:
«38. Για να υφίσταται ο [πάροχος καθολικής υπηρεσίας] αθέμιτη επιβάρυνση, πρέπει να πληρούνται σωρευτικά τρεις προϋποθέσεις:
i.
πρέπει να υπάρχει άμεσο, επαληθεύσιμο και επαληθευμένο καθαρό κόστος·
ii.
τα οφέλη από την εκπλήρωση της [υποχρέωσης παροχής καθολικής υπηρεσίας] δεν πρέπει να υπερκαλύπτουν το καθαρό κόστος (ήτοι να διαπιστώνεται θετικό καθαρό κόστος)·
iii.
το εν λόγω θετικό καθαρό κόστος πρέπει να είναι α) σημαντικό σε σύγκριση με το διοικητικό κόστος που συνδέεται με την καθιέρωση μηχανισμού επιμερισμού και β) συνεπάγεται σημαντικό ανταγωνιστικό μειονέκτημα για [πάροχο καθολικής υπηρεσίας].
39. Στην περίπτωση που το καθαρό θετικό κόστος είναι σχετικά χαμηλό, [η κανονιστική αρχή] αποφασίζει, με βάση το επαληθευμένο κόστος της [υποχρέωσης παροχής καθολικής υπηρεσίας], αν η χρηματοδότηση της [εκπλήρωσης της υποχρέωσης παροχής καθολικής υπηρεσίας] είναι δικαιολογημένη, λαμβάνοντας υπόψη το διοικητικό κόστος της καθιέρωσης και της χρήσης ενός μηχανισμού επιμερισμού (σε σχέση με το θετικό καθαρό κόστος της [υποχρέωσης παροχής καθολικής υπηρεσίας]) καθώς και τον δυσανάλογο χαρακτήρα του κόστους αυτού σε σχέση με κάθε καθαρή μεταφορά σε [πάροχο καθολικής υπηρεσίας].
40. Αν το θετικό καθαρό κόστος δεν είναι σχετικά χαμηλό, [η κανονιστική αρχή] εκτιμά κατά πόσον το καθαρό αυτό κόστος επηρεάζει σημαντικά την οικονομική αποδοτικότητα ενός [παρόχου καθολικής υπηρεσίας] και/ή την ικανότητά του να επιτύχει δίκαιο ποσοστό απόδοσης του χρησιμοποιηθέντος κεφαλαίου·
41. Εάν το θετικό καθαρό κόστος επηρεάζει σημαντικά την οικονομική αποδοτικότητα ενός [παρόχου καθολικής υπηρεσίας], η [κανονιστική αρχή] εκτιμά κατά πόσον ένα τέτοιο καθαρό κόστος επηρεάζει σημαντικά την ικανότητα του [παρόχου καθολικής υπηρεσίας] να ανταγωνίζεται ισότιμα τους ανταγωνιστές του στο μέλλον.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
Η Eircom είναι η κατεστημένη μονοπωλιακή πάροχος στην ιρλανδική αγορά τηλεπικοινωνιών. Η επιχείρηση αυτή καθορίστηκε από τη ρυθμιστική επιτροπή ως ο μοναδικός πάροχος καθολικής υπηρεσίας το 2003. Κατά το αιτούν δικαστήριο, η Eircom παραμένει μέχρι σήμερα ο μόνος φορέας εκμετάλλευσης στην Ιρλανδία που παρέχει πρόσβαση σε σταθερή θέση και υπηρεσίες φωνητικής επικοινωνίας και κοινόχρηστων τηλεφώνων επί πληρωμή.
Κατόπιν των αιτήσεων χρηματοδότησης του καθαρού κόστους της υποχρέωσης παροχής καθολικής υπηρεσίας τις οποίες υπέβαλε η Eircom δυνάμει του άρθρου 11 των εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων περί καθολικής υπηρεσίας και με τις οποίες ζήτησε, βάσει του άρθρου 12 των εν λόγω εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων, να επιμεριστεί το κόστος των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας μεταξύ των διαφόρων φορέων εκμετάλλευσης που δραστηριοποιούνταν στην αγορά, η ρυθμιστική επιτροπή εξέδωσε, στις 18 Απριλίου 2019, πέντε αποφάσεις (στο εξής: επίδικες αποφάσεις), με τις οποίες έκρινε ότι το καθαρό κόστος το οποίο είχε καλύψει η Eircom, στο πλαίσιο της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας τις οποίες υπείχε μεταξύ των ετών 2010 και 2015, δεν συνιστούσε για αυτήν αθέμιτη επιβάρυνση. Κατά συνέπεια, η ρυθμιστική επιτροπή αρνήθηκε, με τις επίδικες αποφάσεις, να κάνει χρήση του μηχανισμού επιμερισμού του άρθρου 12.
Επιληφθέν προσφυγής κατά των επίδικων αποφάσεων, το αιτούν δικαστήριο διαπίστωσε ότι από τις αποφάσεις αυτές προκύπτει ότι η ρυθμιστική επιτροπή προέβη σε υπολογισμό κατά τον οποίον, κατά τα πέντε οικεία έτη, το καθαρό κόστος των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας το οποίο είχε καλύψει η Eircom ήταν λίγο χαμηλότερο των 43 εκατομμυρίων ευρώ. Το προ της επιβολής τόκων και φόρων κέρδος της επιχείρησης κατά το υπό εξέταση χρονικό διάστημα όσον αφορά τις δραστηριότητές της στον τομέα της σταθερής τηλεφωνίας είχε ανέλθει στα 1,397 δισεκατομμύρια ευρώ.
Σε καθεμιά από τις επίδικες αποφάσεις, η ρυθμιστική επιτροπή στηρίχθηκε σε μια Unfair burden report (έκθεση περί αθέμιτης επιβάρυνσης) που κατήρτισε κατόπιν αιτήματός της το γραφείο συμβούλων της. Κατά τις εκθέσεις αυτές, όσον αφορά τις προϋποθέσεις της αποφάσεως 38, η Eircom είχε επιβαρυνθεί με άμεσο καθαρό κόστος για καθένα από τα υπό εξέταση χρόνια, τα οφέλη τα οποία αποκόμιζε η επιχείρηση αυτή από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας τις οποίες υπείχε δεν υπερκάλυπταν το καθαρό κόστος των εν λόγω υποχρεώσεων και το θετικό καθαρό κόστος ήταν σημαντικό σε σύγκριση με το διοικητικό κόστος που θα απαιτούσε ένας μηχανισμός επιμερισμού.
Από τις ίδιες εκθέσεις προκύπτει ότι, όσον αφορά την απαιτούμενη εκτίμηση βάσει της αποφάσεως 40, η οικονομική αποδοτικότητα της Eircom και η ικανότητά της να επιτύχει δίκαιο ποσοστό απόδοσης του χρησιμοποιηθέντος κεφαλαίου δεν είχαν επηρεαστεί σημαντικά, κατά το υπό εξέταση χρονικό διάστημα, από το καθαρό κόστος της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας τις οποίες υπείχε.
Ο δείκτης αναφοράς που χρησιμοποιήθηκε στις συγκεκριμένες εκθέσεις και τον οποίον ενέκρινε η ρυθμιστική επιτροπή προκειμένου να εκτιμηθεί αν η Eircom εξασφάλιζε δίκαιο ποσοστό απόδοσης συνίστατο στη σύγκριση της απόδοσης του χρησιμοποιηθέντος κεφαλαίου (στο εξής: ΑΧΚ) –ως μέτρου της οικονομικής αποδοτικότητας της Eircom– με το μέσο σταθμικό κόστος κεφαλαίου –το οποίο είχε καθοριστεί προηγουμένως από τη ρυθμιστική επιτροπή. Ενδεικτικώς, όσον αφορά τις δραστηριότητες σταθερής τηλεφωνίας της Eircom, λαμβανομένου υπόψη του καθαρού κόστος των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας τις οποίες υπείχε, το ΑΧΚ είχε υπερβεί το μέσο σταθμικό κόστος κεφαλαίου για κάθε υπό εξέταση έτος. Βάσει των σχετικών διαπιστώσεων, από τις εν λόγω εκθέσεις προκύπτει ότι, όσον αφορά το χρονικό διάστημα το οποίο αφορούσαν οι αιτήσεις χρηματοδότησης της Eircom, το καθαρό κόστος που είχε κληθεί να καλύψει η εταιρία αυτή δεν ήταν υπερβολικό σε σχέση με την ικανότητά της να το αναλάβει.
Κατά το αιτούν δικαστήριο, το προαναφερθέν γραφείο συμβούλων δήλωσε ότι, επομένως, στο πλαίσιο της κατάρτισης των εκθέσεων για το υπό εξέταση χρονικό διάστημα, δεν αξιολόγησε, βάσει της αποφάσεως 41, αν το καθαρό κόστος των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας με το οποίο επιβαρύνθηκε η Eircom είχε αντίκτυπο στην ικανότητά της να ανταγωνίζεται ισότιμα τους ανταγωνιστές της στην οικεία αγορά στο μέλλον.
Με τις επίδικες αποφάσεις, η ρυθμιστική επιτροπή έκρινε, εντούτοις, ότι το γεγονός ότι δεν είχαν επηρεαστεί σημαντικά η οικονομική αποδοτικότητα της Eircom και η ικανότητά της να επιτύχει δίκαιο ποσοστό ΑΧΚ καταδείκνυε ότι το καθαρό κόστος των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας τις οποίες υπείχε η εν λόγω επιχείρηση δεν είχε δημιουργήσει σημαντικό ανταγωνιστικό μειονέκτημα για αυτήν. Συνεπώς, η ρυθμιστική επιτροπή έκρινε ότι δεν ήταν αναγκαίο να εξεταστεί το ζήτημα τυχόν στρεβλώσεων του ανταγωνισμού, όπως αυτό απαντά στην απόφαση 41.
Το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει ότι τόσο οι προαναφερθείσες εκθέσεις όσο και οι επίδικες αποφάσεις επικεντρώνονται μόνο στα χαρακτηριστικά της Eircom, δεδομένου ότι ούτε η ρυθμιστική επιτροπή ούτε το γραφείο συμβούλων προέβησαν σε αξιολόγηση της θέσης των ανταγωνιστών της Eircom στην αγορά.
Επισημαίνει επίσης ότι, για το χρονικό διάστημα μεταξύ των ετών 2010 και 2014, το μερίδιο αγοράς της Eircom, όσον αφορά την εγγραφή πελατών σταθερής τηλεφωνίας, είχε μειωθεί από 74,5 σε 47,2 %, ενώ ένας από τους ανταγωνιστές της Eircom είχε αυξήσει, για παράδειγμα, το μερίδιό του στην εθνική αγορά από 5 % σε 21,7 % κατά το διάστημα αυτό. Η ανασκόπηση της αγοράς που διενήργησε η ρυθμιστική επιτροπή το 2014 ανέφερε ότι, σε έρευνα του 2013 που αφορούσε τα νοικοκυριά στο Δουβλίνο (Ιρλανδία), το μερίδιο αγοράς του εν λόγω ανταγωνιστή ανήλθε στο 42 % έναντι του 44 % της Eircom.
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο τονίζει ότι δεν αμφισβητείται ότι ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ανταγωνιστικής αγοράς των τηλεπικοινωνιών είναι ότι οι πάροχοι υπηρεσιών που δεν υπέχουν υποχρεώσεις παροχής καθολικής υπηρεσίας «επωφελούνται επίσης από την ύπαρξη συνδεδεμένων πελατών στο δίκτυο, οι οποίοι άλλως θα παρέμεναν μη εξυπηρετούμενοι (“θετικές εξωτερικές συνέπειες”) ή ότι όλοι οι πάροχοι υπηρεσιών μπορούν θεωρητικά να επιλέγουν να δραστηριοποιούνται σε γεωγραφικά κέντρα που εξασφαλίζουν μεγαλύτερη οικονομική αποδοτικότητα».
Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει ότι υφίσταται διαφωνία μεταξύ των διαδίκων ως προς το περιεχόμενο της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 6ης Οκτωβρίου 2010, Base κ.λπ. (
C‑389/08
,
EU:C:2010:584
), και την εφαρμογή των κριτηρίων που απορρέουν από αυτήν όσον αφορά την εκτίμηση της ύπαρξης αθέμιτης επιβάρυνσης σε περίπτωση όπως αυτή της Eircom, όπου μία και μόνη επιχείρηση υπέχει υποχρεώσεις παροχής καθολικής υπηρεσίας.
Πιο συγκεκριμένα, κατά το αιτούν δικαστήριο, η Eircom θεωρεί ότι η ως άνω απόφαση πρέπει να νοηθεί λαμβανομένου υπόψη του νομοθετικού πλαισίου της υπόθεσης επί της οποίας εκδόθηκε και ότι η σχετική ικανότητα μιας επιχείρησης υπέχουσας υποχρεώσεις παροχής καθολικής υπηρεσίας να αναλάβει το καθαρό κόστος των υποχρεώσεων αυτών πρέπει να εκτιμάται λαμβανομένων υπόψη όχι μόνον των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της, αλλά και των χαρακτηριστικών των ανταγωνιστών της. Αν δεν πραγματοποιηθεί τέτοια συνεκτίμηση, υπάρχει σημαντικός κίνδυνος όλοι οι φορείς εκμετάλλευσης να επωφελούνται από τις θετικές εξωτερικές συνέπειες του ρόλου μιας τέτοιας επιχείρησης, αλλά το σχετικό κόστος να βαρύνει μόνον την επιχείρηση αυτή, χωρίς η κατάστασή της να είναι σημαντικά καλύτερη από εκείνη των ανταγωνιστών της.
Από πλευράς της, η ρυθμιστική επιτροπή φρονεί, κατά το αιτούν δικαστήριο, ότι από την εν λόγω απόφαση του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, για να εκτιμηθεί αν το καθαρό κόστος των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας που βαρύνει έναν φορέα εκμετάλλευσης συνιστά αθέμιτη επιβάρυνση, πρέπει να λαμβάνεται κυρίως υπόψη η ικανότητα του συγκεκριμένου φορέα εκμετάλλευσης να αναλάβει το οικείο κόστος υπό το πρίσμα των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του. Η εκτίμηση της ύπαρξης αθέμιτης επιβάρυνσης βάσει ανάλυσης της αγοράς δεν αποτελεί απαίτηση απορρέουσα από το κανονιστικό πλαίσιο ή από τη νομολογία του Δικαστηρίου.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το High Court (ανώτερο δικαστήριο, Ιρλανδία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Υπό περιστάσεις κατά τις οποίες:
(i)
η αγορά τηλεπικοινωνιών έχει απελευθερωθεί και υπάρχουν πλείονες πάροχοι τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών που αναπτύσσουν δραστηριότητες σε αυτή·
(ii)
ένας πάροχος υπηρεσιών […] έχει επιλεγεί από την εθνική ρυθμιστική αρχή (στο εξής: ΕΡΑ) για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας […]·
(iii)
έχει αναγνωριστεί από την ΕΡΑ ότι υφίσταται θετικό καθαρό κόστος που συνδέεται με την εκπλήρωση των [υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας]· και
iv)
έχει κριθεί από την ΕΡΑ ότι το καθαρό κόστος [των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας] είναι σημαντικό σε σύγκριση με το διοικητικό κόστος που συνδέεται με την καθιέρωση μηχανισμού επιμερισμού του καθαρού κόστους [των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας] μεταξύ των συντελεστών της αγοράς,
και δεδομένου ότι η ΕΡΑ οφείλει, στο πλαίσιο της εκπλήρωσης των υποχρεώσεών της δυνάμει της οδηγίας [για την καθολική υπηρεσία], να εξετάσει εάν το καθαρό κόστος [των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας] είναι υπερβολικό σε σχέση με την ικανότητα του [παρόχου καθολικής υπηρεσίας] να επιβαρυνθεί με αυτό, λαμβάνοντας υπόψη κατά την εξέταση αυτή όλα τα χαρακτηριστικά του [εν λόγω παρόχου], ιδίως δε την ποιότητα του εξοπλισμού του, τη χρηματοοικονομική του κατάσταση και το μερίδιο του στην αγορά (όπως αναφέρεται στη σκέψη 42 της αποφάσεως [της 6ης Οκτωβρίου 2010, Base κ.λπ. (
C‑389/08
,
EU:C:2010:584
)]), έχουν οι σχετικές ενωσιακές οδηγίες την έννοια ότι επιτρέπεται στην ΕΡΑ να προβεί στην εξέταση λαμβάνοντας υπόψη αποκλειστικά τα χαρακτηριστικά/την κατάσταση του [παρόχου καθολικής υπηρεσίας] ή απαιτείται να εξετάσει τα χαρακτηριστικά/την κατάσταση του [παρόχου καθολικής υπηρεσίας] σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές του στη σχετική αγορά;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Επισημαίνεται προκαταρκτικώς ότι, μολονότι τυπικά το αιτούν δικαστήριο δεν διατύπωσε το προδικαστικό ερώτημά του παραπέμποντας σε ειδικές διατάξεις της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, τούτο δεν εμποδίζει το Δικαστήριο να του παράσχει όλα τα ερμηνευτικά στοιχεία που μπορεί να του είναι χρήσιμα για την έκδοση αποφάσεως επί της υπόθεσης της οποίας έχει επιληφθεί, έστω και αν δεν έχει προβεί σε σχετική μνεία κατά τη διατύπωση των ερωτημάτων του. Προς τούτο, το Δικαστήριο δύναται να αντλήσει από το σύνολο των παρασχεθέντων από το εθνικό δικαστήριο στοιχείων και, ιδίως, από το σκεπτικό της αποφάσεως περί παραπομπής εκείνα τα στοιχεία του δικαίου της Ένωσης τα οποία χρήζουν ερμηνείας, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της διαφοράς της κύριας δίκης (πρβλ. απόφαση της 16ης Νοεμβρίου 2021, Governor of Cloverhill Prison κ.λπ.,
C‑479/21 PPU
,
EU:C:2021:929
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι, με το υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 12 και 13 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία έχουν την έννοια ότι επιβάλλουν στην αρμόδια ΕΡΑ, προκειμένου αυτή να εκτιμήσει αν το καθαρό κόστος που συνδέεται με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας συνιστά αθέμιτη επιβάρυνση για φορέα εκμετάλλευσης ο οποίος υπέχει τέτοιες υποχρεώσεις, να εξετάσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εν λόγω φορέα λαμβάνοντας υπόψη την κατάστασή του σε σχέση με εκείνη των ανταγωνιστών του στην οικεία αγορά.
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η οδηγία για την καθολική υπηρεσία αποσκοπεί στη δημιουργία ενός εναρμονισμένου κανονιστικού πλαισίου που να εγγυάται, στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, την παροχή καθολικής υπηρεσίας, ήτοι μιας στοιχειώδους δέσμης συγκεκριμένων υπηρεσιών προς όλους τους τελικούς χρήστες σε προσιτή τιμή. Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, ένας από τους σκοπούς της είναι να διασφαλιστεί η δυνατότητα παροχής, σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, προσιτών στο κοινό υπηρεσιών καλής ποιότητας μέσω πραγματικού ανταγωνισμού και πραγματικών επιλογών (απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2010, Base κ.λπ.,
C‑389/08
,
EU:C:2010:584
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Βάσει του άρθρου 3, παράγραφος 2, της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, τα κράτη μέλη καθορίζουν την πιο αποτελεσματική και ενδεδειγμένη προσέγγιση για τη διασφάλιση της υλοποίησης της παροχής καθολικής υπηρεσίας, τηρουμένων των αρχών της αντικειμενικότητας, της διαφάνειας, της απαγόρευσης των διακρίσεων και της αναλογικότητας, και επιδιώκουν να ελαχιστοποιήσουν τις στρεβλώσεις στην αγορά, διασφαλίζοντας παράλληλα την εξυπηρέτηση το δημόσιου συμφέροντος (απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2010, Base κ.λπ.,
C‑389/08
,
EU:C:2010:584
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Όπως εκτίθεται στην αιτιολογική σκέψη 4 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, η εξασφάλιση καθολικής υπηρεσίας είναι δυνατόν να συνεπάγεται την παροχή μερικών υπηρεσιών σε ορισμένους τελικούς χρήστες σε τιμές που διαφέρουν από εκείνες που προκύπτουν από συνήθεις συνθήκες αγοράς. Αυτός είναι ο λόγος που ο νομοθέτης της Ένωσης προέβλεψε, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 18 της οδηγίας, ότι τα κράτη μέλη πρέπει, όπου χρειάζεται, να δημιουργήσουν μηχανισμούς για τη χρηματοδότηση του καθαρού κόστους που συνδέεται με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας, όταν αποδεικνύεται ότι οι υποχρεώσεις αυτές δύνανται να παρασχεθούν μόνο με ζημία ή με καθαρό κόστος που αφίσταται της συνήθους εμπορικής πρακτικής (απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2010, Base κ.λπ.,
C‑389/08
,
EU:C:2010:584
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Συνακόλουθα, κατά το άρθρο 12, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, οι ΕΡΑ, όταν κρίνουν ότι η παροχή της καθολικής υπηρεσίας, όπως προβλέπεται στα άρθρα 3 έως 10 της οδηγίας, είναι δυνατό να συνιστά αθέμιτη επιβάρυνση για τις επιχειρήσεις που έχουν καθοριστεί ως φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας, πρέπει να υπολογίσουν το καθαρό κόστος της παροχής αυτής.
Μολονότι οι διατάξεις του δεύτερου εδαφίου του άρθρου 12, παράγραφος 1, καθώς και το Μέρος Α του παραρτήματος IV της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία καθορίζουν τους κανόνες σύμφωνα με τους οποίους πρέπει να υπολογίζεται το καθαρό κόστος της παροχής της καθολικής υπηρεσίας όταν οι ΕΡΑ έχουν κρίνει ότι η παροχή αυτή είναι δυνατό να συνιστά αθέμιτη επιβάρυνση, εντούτοις ούτε από το εν λόγω άρθρο 12, παράγραφος 1, ούτε από κάποια άλλη διάταξη της οδηγίας αυτής προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης θέλησε να καθορίσει ο ίδιος τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι ΕΡΑ καλούνται να κρίνουν εκ των προτέρων ότι η παροχή καθολικής υπηρεσίας είναι δυνατό να συνιστά αθέμιτη επιβάρυνση. Αντιθέτως, από τις διατάξεις του άρθρου 13 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία προκύπτει ότι μόνο βάσει του υπολογισμού του καθαρού κόστους της παροχής της καθολικής υπηρεσίας, όπως αυτός προβλέπεται στο άρθρο 12 της οδηγίας, δύνανται οι ΕΡΑ να διαπιστώσουν ότι μια επιχείρηση που έχει οριστεί ως φορέας παροχής καθολικής υπηρεσίας υφίσταται όντως αθέμιτη επιβάρυνση και ότι τα κράτη μέλη οφείλουν συνεπώς να καθορίσουν, κατόπιν αιτήσεως της συγκεκριμένης επιχείρησης, τις ειδικότερες λεπτομέρειες χρηματοδότησης του εν λόγω κόστους (απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2010, Base κ.λπ.,
C‑389/08
,
EU:C:2010:584
, σκέψεις
και
).
Όσον αφορά την έννοια της «αθέμιτης επιβάρυνσης», αυτή δεν ορίζεται στην οδηγία για την καθολική υπηρεσία. Όπως όμως διαπίστωσε το Δικαστήριο στην απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2010, Base κ.λπ. (
C‑389/08
,
EU:C:2010:584
, σκέψη
), από την αιτιολογική σκέψη 21 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης θέλησε οι μηχανισμοί κάλυψης του καθαρού κόστους που η παροχή της καθολικής υπηρεσίας δύναται να συνεπάγεται για μια επιχείρηση να συνδέονται με την ύπαρξη υπερβολικής επιβάρυνσης της επιχείρησης αυτής. Στο πλαίσιο αυτό, εκτιμώντας ότι το καθαρό κόστος της καθολικής υπηρεσίας δεν αποτελεί κατ’ ανάγκην υπερβολική επιβάρυνση για όλες τις οικείες επιχειρήσεις, ο ίδιος νομοθέτης θέλησε να αποκλείσει το ενδεχόμενο να γεννά αυτομάτως δικαίωμα αποζημίωσης κάθε καθαρό κόστος παροχής καθολικής υπηρεσίας. Το Δικαστήριο συνήγαγε εξ αυτού ότι, πριν προβεί στη χορήγηση οποιασδήποτε αποζημίωσης, η ΕΡΑ πρέπει να διαπιστώσει την ύπαρξη επιβάρυνσης η οποία, για κάθε ενδιαφερόμενη επιχείρηση, είναι υπερβολική σε σχέση με την ικανότητά της να την αναλάβει, λαμβανομένων υπόψη όλων των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της επιχείρησης, ιδίως δε του επιπέδου του εξοπλισμού της, της χρηματοοικονομικής κατάστασής της και του μεριδίου της στην αγορά.
Μολονότι, στο μέτρο που η οδηγία για την καθολική υπηρεσία δεν παρέχει διευκρινίσεις επ’ αυτού, απόκειται στην ΕΡΑ να θέσει, με γενικό και απρόσωπο τρόπο, τα κριτήρια καθορισμού των κατώτατων ορίων των οποίων η υπέρβαση, λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη, μπορεί να οδηγήσει στο να θεωρηθεί μια επιβάρυνση ως υπερβολική, εντούτοις η ΕΡΑ δύναται να διαπιστώσει ότι, για την εφαρμογή του άρθρου 13 της οδηγίας, η επιβάρυνση από την παροχή της καθολικής υπηρεσίας είναι αθέμιτη μόνον υπό την προϋπόθεση ότι η ΕΡΑ προέβη σε ειδική εξέταση της κατάστασης καθεμιάς από τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις με γνώμονα τα εν λόγω κριτήρια (απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2010, Base κ.λπ.,
C‑389/08
,
EU:C:2010:584
, σκέψη
).
Αν η ΕΡΑ διαπιστώσει ότι μία ή περισσότερες επιχειρήσεις που έχουν οριστεί ως πάροχοι καθολικής υπηρεσίας υφίστανται αθέμιτη επιβάρυνση και αν η επιχείρηση αυτή ή οι επιχειρήσεις αυτές ζητήσουν να λάβουν αποζημίωση, εναπόκειται στο κράτος μέλος να θεσπίσει τους απαραίτητους προς τούτο μηχανισμούς, σύμφωνα με το άρθρο 13 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία (πρβλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2010, Base κ.λπ.,
C‑389/08
,
EU:C:2010:584
, σκέψη
).
Λαμβανομένων υπόψη όσων υπομνήσθηκαν, το Δικαστήριο έκρινε, στην απόφασή του της 6ης Οκτωβρίου 2010, Base κ.λπ. (
C‑389/08
,
EU:C:2010:584
, σκέψη
), ότι τα κράτη μέλη δεν δύνανται –χωρίς να παραβούν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την οδηγία για την καθολική υπηρεσία– να διαπιστώσουν ότι η παροχή της καθολικής υπηρεσίας αποτελεί πράγματι αθέμιτη επιβάρυνση δεκτική αποζημιώσεως, αν προηγουμένως δεν έχουν υπολογίσει το καθαρό κόστος που η επιβάρυνση συνεπάγεται για κάθε επιχείρηση που υπέχει υποχρέωση παροχής καθολικής υπηρεσίας και αν δεν έχουν αξιολογήσει αν το κόστος αυτό συνιστά υπερβολική επιβάρυνση για την επιχείρηση, ούτε, τέλος, δύνανται να θεσπίσουν σύστημα αποζημίωσης στο οποίο η αποζημίωση δεν θα σχετίζεται με το εν λόγω καθαρό κόστος.
Συναφώς, επιβάλλεται εκ προοιμίου η διαπίστωση ότι κάθε συνεκτίμηση του μεριδίου αγοράς του παρόχου καθολικής υπηρεσίας συνεπάγεται ότι η διαδικασία προσδιορισμού του ενδεχομένως αθέμιτου χαρακτήρα της επιβάρυνσης που υφίσταται ο εν λόγω πάροχος στο πλαίσιο των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας τις οποίες υπέχει περιλαμβάνει εγγενές στοιχείο σύγκρισης το οποίο δεν μπορεί να αγνοηθεί από την ΕΡΑ. Ειδικότερα, μόνη η απλή διαπίστωση στοιχείων που αφορούν το μερίδιο αγοράς του εν λόγω παρόχου δεν επιτρέπει τη συναγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων, αν δεν πραγματοποιηθεί σύγκριση με τα μερίδια αγοράς που κατέχουν οι ανταγωνιστές του. Τα συμπεράσματα αυτά μπορούν να ποικίλλουν ανάλογα με τον αριθμό των ανταγωνιστών που δραστηριοποιούνται στην αγορά, τους δεσμούς που υφίστανται ενδεχομένως μεταξύ των ανταγωνιστών αυτών ή, ακόμη, ανάλογα με τους διάφορους τομείς της οικείας αγοράς στους οποίους αναπτύσσουν δραστηριότητα οι εν λόγω ανταγωνιστές.
Κατά συνέπεια, όπως επισημαίνουν η Eircom, η Τσεχική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, από τις διατάξεις της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία που ασκούν επιρροή συναφώς προκύπτει ότι η αρμόδια ΕΡΑ καλείται, στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας, να λάβει υπόψη την κατάσταση του παρόχου καθολικής υπηρεσίας σε σχέση με εκείνη των ανταγωνιστών του στην οικεία αγορά.
Ειδικότερα, όπως επισημάνθηκε στις σκέψεις 34 και 35 της παρούσας αποφάσεως, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, ένας από τους σκοπούς της είναι να διασφαλιστεί η δυνατότητα παροχής, σε ολόκληρη την Ένωση, προσιτών στο κοινό υπηρεσιών καλής ποιότητας μέσω πραγματικού ανταγωνισμού και πραγματικών επιλογών. Επιπλέον, κατά την υλοποίηση της παροχής καθολικής υπηρεσίας, τα κράτη μέλη οφείλουν, βάσει του άρθρου 3, παράγραφος 2, της οδηγίας, μεταξύ άλλων να επιδιώκουν να ελαχιστοποιούν τις στρεβλώσεις στην αγορά, ιδίως όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών με τιμές ή άλλους όρους και προϋποθέσεις που αποκλίνουν από τη συνήθη εμπορική πρακτική, διασφαλίζοντας παράλληλα την εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος.
Περαιτέρω, όσον αφορά, ειδικότερα, τον υπολογισμό του καθαρού κόστους των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας καθώς και την ενδεχόμενη χρηματοδότησή του, η αιτιολογική σκέψη 4 της οδηγίας διαλαμβάνει ότι η αποζημίωση των επιχειρήσεων που έχουν οριστεί ως πάροχοι ορισμένων υπηρεσιών για ορισμένους τελικούς χρήστες σε τιμές που διαφέρουν από εκείνες που προκύπτουν από συνήθεις συνθήκες της αγοράς δεν συνεπάγεται στρέβλωση του ανταγωνισμού, εφόσον οι καθορισμένες επιχειρήσεις αποζημιώνονται για το συνεπαγόμενο καθαρό κόστος και το καθαρό κόστος καλύπτεται με ανταγωνιστικώς ουδέτερο τρόπο.
Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι η αξιολόγηση της κατάστασης του ανταγωνισμού στην οικεία αγορά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των προϋποθέσεων εφαρμογής των άρθρων 12 και 13 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία (πρβλ. αποφάσεις της 19ης Ιουνίου 2008, Επιτροπή κατά Γαλλίας,
C‑220/07
, μη δημοσιευθείσα,
EU:C:2008:354
, σκέψεις
και
, και της 21ης Δεκεμβρίου 2016, TDC,
C‑327/15
,
EU:C:2016:974
, σκέψη
).
Διαπιστώνεται εξάλλου ότι η εκτίμηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών ενός παρόχου καθολικής υπηρεσίας υπό το φως του περιβάλλοντος ανταγωνισμού στο οποίο αυτός δραστηριοποιείται είναι επίσης σύμφωνη προς τους σκοπούς της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία.
Τούτο ισχύει, ιδίως, στην περίπτωση στοιχείων που αφορούν τη χρηματοοικονομική κατάσταση ενός παρόχου καθολικής υπηρεσίας. Ειδικότερα, η απλή διαπίστωση ότι ένας τέτοιος πάροχος εξακολουθεί να είναι οικονομικά αποδοτικός παρά την επιβάρυνση που υφίσταται λόγω του καθαρού κόστους των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας τις οποίες υπέχει δεν καθιστά δυνατή τη συναγωγή συμπερασμάτων σχετικά με τις επιπτώσεις του καθαρού αυτού κόστους στην ικανότητα του παρόχου να ανταγωνιστεί τις άλλες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε μεταβαλλόμενη αγορά. Δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η επιβάρυνση την οποία αντιπροσωπεύει για έναν τέτοιον πάροχο το καθαρό κόστος των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας να παρεμποδίζει ή να καθιστά δυσχερέστερη ή περιπλοκότερη τη χρηματοδότηση επενδύσεων σε νέες τεχνολογίες ή σε συναφείς αγορές, επενδύσεις τις οποίες οι ανταγωνιστές του είναι ενδεχομένως σε θέση να πραγματοποιήσουν και οι οποίες είναι, ως εκ τούτου, πιθανό να προσπορίσουν σε αυτούς σημαντικά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα.
Επομένως, μόνο λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση ενός παρόχου καθολικής υπηρεσίας σε σχέση με εκείνη των ανταγωνιστών του μπορεί η ΕΡΑ να εκτιμήσει αν το καθαρό κόστος των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας που υφίσταται ο εν λόγω πάροχος συνιστά, λόγω των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που προκαλούνται στην οικεία αγορά εις βάρος του συγκεκριμένου παρόχου, αθέμιτη επιβάρυνση για τον πάροχο αυτόν, κατά την έννοια των άρθρων 12 και 13 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία.
Συναφώς, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 45 της παρούσας αποφάσεως, η δυνατότητα παροχής, σε ολόκληρη την Ένωση, προσιτών στο κοινό υπηρεσιών καλής ποιότητας μέσω πραγματικού ανταγωνισμού και πραγματικών επιλογών συνιστά τον κύριο σκοπό της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, αυτής. Πλην όμως, στο μέτρο που η επιδείνωση, υπό όρους ανταγωνισμού, της θέσης ενός παρόχου καθολικής υπηρεσίας λόγω του αθέμιτου χαρακτήρα της επιβάρυνσης την οποία υφίσταται στο πλαίσιο της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας τις οποίες υπέχει θίγει τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην οικεία αγορά, η εν λόγω περίσταση είναι δυνατό να διαταράξει τις συνθήκες παροχής της καθολικής υπηρεσίας και, σε τελική ανάλυση, να θέσει σε κίνδυνο την επίτευξη του ως άνω σκοπού.
Συνεπώς, σύμφωνα με το μέρος A του παραρτήματος IV της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, πρέπει να εκτιμηθεί, κατά τον υπολογισμό του καθαρού κόστους που βαρύνει τον πάροχο της καθολικής υπηρεσίας, το κόστος που θα είχε αποφύγει η καθορισθείσα ως πάροχος καθολικής υπηρεσίας επιχείρηση αν είχε την επιλογή να μην υπέχει υποχρεώσεις παροχής καθολικής υπηρεσίας. Σε συνδυασμό με τα συμπεράσματα που αντλεί από τη διαδικασία αυτή οφείλει η ΕΡΑ να λάβει υπόψη την κατάσταση του εν λόγω παρόχου σε σχέση με εκείνη των ανταγωνιστών του στην οικεία αγορά.
Στο πλαίσιο της εν λόγω ανάλυσης, η ΕΡΑ, στην οποία υποβάλλεται αίτηση όπως η προβλεπόμενη στο άρθρο 13 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, οφείλει επίσης να λάβει υπόψη το περιεχόμενο της αίτησης και τα στοιχεία που επικαλείται ο πάροχος που επιδιώκει την αναθεώρηση των όρων χρηματοδότησης του καθαρού κόστους που συνδέεται με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 12 και 13 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία έχουν την έννοια ότι η αρμόδια ΕΡΑ, προκειμένου να εκτιμήσει αν το καθαρό κόστος που συνδέεται με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας συνιστά αθέμιτη επιβάρυνση για φορέα εκμετάλλευσης ο οποίος υπέχει τέτοιες υποχρεώσεις, οφείλει να εξετάσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εν λόγω φορέα, λαμβάνοντας υπόψη την κατάστασή του σε σχέση με εκείνη των ανταγωνιστών του στην οικεία αγορά.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:

Τα άρθρα 12 και 13 της οδηγίας 2002/22/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, για την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών όσον αφορά δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία καθολικής υπηρεσίας),

έχουν την έννοια ότι:

η αρμόδια εθνική ρυθμιστική αρχή, προκειμένου να εκτιμήσει αν το καθαρό κόστος που συνδέεται με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας συνιστά αθέμιτη επιβάρυνση για φορέα εκμετάλλευσης ο οποίος υπέχει τέτοιες υποχρεώσεις, οφείλει να εξετάσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εν λόγω φορέα, λαμβάνοντας υπόψη την κατάστασή του σε σχέση με εκείνη των ανταγωνιστών του στην οικεία αγορά.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.