CELEX: 62017CJ0646
Prejudiciële verwijzing
Justitiële samenwerking in strafzaken
Richtlijn 2012/13/EU
Recht op informatie in strafprocedures
Artikel 6, lid 4
Recht om informatie te ontvangen over de beschuldiging
Kennisgeving van elke wijziging in de verstrekte informatie indien dit nodig is om het eerlijke verloop van de procedure te waarborgen
Wijziging van de juridische kwalificatie van de feiten die het voorwerp uitmaken van de beschuldiging
Onmogelijkheid voor de beklaagde om tijdens de mondelinge behandeling te verzoeken om oplegging van de in het nationale recht voorziene, met het openbaar ministerie overeengekomen straf
Verschil in geval van een wijziging van de feiten waarop de beschuldiging is gebaseerd

Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 2, lid 1, artikel 3, lid 1, onder c), en artikel 6, leden 1 tot en met 3, van richtlijn 2012/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2012 betreffende het recht op informatie in strafzaken (
PB 2012, L 142, blz. 1
), en van artikel 48 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”).
Dit verzoek is ingediend in het kader van een strafzaak tegen Gianluca Moro (hierna: „verdachte”), die werd vervolgd wegens „heling” in de zin van de Italiaanse wet van juwelen, welke beschuldiging later, tijdens de mondelinge behandeling, is geherkwalificeerd als „diefstal” van die juwelen.
Toepasselijke bepalingen
Recht van de Unie
Handvest
In artikel 48 van het Handvest, met het opschrift „Vermoeden van onschuld en rechten van de verdediging”, is bepaald:
„1.   Eenieder tegen wie een vervolging is ingesteld, wordt voor onschuldig gehouden totdat zijn schuld in rechte is komen vast te staan.
2.   Aan eenieder tegen wie een vervolging is ingesteld, wordt de eerbiediging van de rechten van de verdediging gegarandeerd.”
Richtlijn 2012/13
De overwegingen 3, 4, 9, 10, 14, 27 tot en met 29, 40 en 41 van richtlijn 2012/13 luiden als volgt:
„(3)
De toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning van strafrechtelijke beslissingen veronderstelt wederzijds vertrouwen van de lidstaten in elkaars strafrechtstelsels. De omvang van die wederzijdse erkenning hangt nauw samen met het bestaan en de inhoud van bepaalde parameters, waaronder regelingen voor de bescherming van de rechten van verdachten of beklaagden en gemeenschappelijke minimumnormen, die noodzakelijk zijn om de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning te vergemakkelijken.
(4)
Wederzijdse erkenning van beslissingen in strafzaken kan alleen effectief functioneren in een geest van vertrouwen, waarbij niet alleen de gerechtelijke autoriteiten, maar alle bij de strafprocedure betrokken actoren beslissingen van de gerechtelijke autoriteiten van de andere lidstaten als gelijkwaardig aan hun eigen beslissingen beschouwen; daarbij gaat het niet alleen om het vertrouwen dat de regels van de andere lidstaten adequaat zijn, maar ook om het vertrouwen dat die regels correct worden toegepast.
[...]
(9)
Artikel 82, lid 2, [VWEU] voorziet in de vaststelling van minimumvoorschriften die in de lidstaten van toepassing zijn, ter bevordering van wederzijdse erkenning van vonnissen en rechterlijke beslissingen en van politiële en justitiële samenwerking in strafzaken met een grensoverschrijdende dimensie. Dat artikel verwijst naar ‚de rechten van personen in de strafvordering’ als een van de gebieden waarop minimumvoorschriften kunnen worden vastgesteld.
(10)
Gemeenschappelijke minimumvoorschriften dienen te leiden tot meer vertrouwen in de strafrechtstelsels van alle lidstaten, dat op zijn beurt zou moeten leiden tot efficiëntere justitiële samenwerking in een klimaat van wederzijds vertrouwen. Dergelijke gemeenschappelijke minimumvoorschriften dienen ook op het gebied van informatie in strafprocedures te worden vastgelegd.
[...]
(14)
Deze richtlijn […] bevat gemeenschappelijke minimumnormen die – teneinde het wederzijdse vertrouwen tussen de lidstaten te vergroten – van toepassing zijn op het verstrekken van informatie over rechten en over de beschuldiging aan personen die worden verdacht of beschuldigd van een strafbaar feit. Deze richtlijn is geënt op de in het Handvest neergelegde rechten, in het bijzonder de artikelen 6, 47 en 48, die op hun beurt zijn gebaseerd op de artikelen 5 en 6 [van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, ondertekend op 4 november 1950 (hierna: ‚EVRM’)], zoals uitgelegd door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. In deze richtlijn wordt de term ‚beschuldiging’ gebruikt om hetzelfde begrip aan te duiden als de term ‚ingestelde vervolging’ in artikel 6, lid 1, EVRM.
[...]
(27)
Een persoon die ervan wordt beschuldigd een strafbaar feit te hebben begaan, dient alle informatie over de beschuldiging te ontvangen die hij nodig heeft om zijn verdediging te kunnen voorbereiden en die met het oog op een eerlijk verloop van de procedure is geboden.
(28)
De informatie aan verdachten of beklaagden over het strafbare feit waarvan ze worden verdacht of beschuldigd, dient onverwijld, doch zonder lopende onderzoeken te schaden, te worden verstrekt, en uiterlijk vóór hun eerste officiële verhoor door de politie of een andere bevoegde autoriteit. Met het oog op een eerlijk verloop van de procedure en op de daadwerkelijke uitoefening van de rechten van de verdediging dient de omschrijving van het strafbare feit waarvan de persoon wordt verdacht of beschuldigd, met inbegrip van, indien bekend, tijd en plaats en de mogelijke wettelijke kwalificatie van het vermeende strafbare feit, te worden verstrekt in voldoende detail, rekening houdend met de fase waarin de strafprocedure zich bevindt.
(29)
Wanneer in de loop van de strafprocedure de details van de beschuldiging zodanig veranderen dat de positie van verdachten of beklaagden hierdoor wezenlijk is veranderd, dient dit hun, indien dit noodzakelijk is om een eerlijk verloop van de procedure te waarborgen, te worden meegedeeld en voldoende tijdig zodat de rechten van de verdediging daadwerkelijk kunnen worden uitgeoefend.
[...]
(40)
In deze richtlijn worden minimumvoorschriften vastgesteld. De lidstaten kunnen de in deze richtlijn vastgestelde rechten uitbreiden om een hoger beschermingsniveau te bieden, ook in situaties die niet uitdrukkelijk in deze richtlijn aan bod komen. Het beschermingsniveau mag nooit lager zijn dan de normen die opgenomen zijn in het EVRM, zoals uitgelegd in de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
(41)
Deze richtlijn is in overeenstemming met de grondrechten en de in het Handvest vervatte beginselen. Zij beoogt met name het recht op vrijheid, het recht op een eerlijk proces en de rechten van de verdediging te beschermen. Zij dient dan ook dienovereenkomstig ten uitvoer te worden gelegd.”
Artikel 1 van deze richtlijn, met het opschrift „Onderwerp”, luidt:
„Deze richtlijn geldt voor personen, vanaf het ogenblik waarop de bevoegde autoriteiten van een lidstaat hen ervan in kennis stellen dat zij ervan worden verdacht of beschuldigd een strafbaar feit te hebben begaan, tot de beëindiging van de procedure, dat wil zeggen, tot de definitieve vaststelling dat zij het strafbare feit al dan niet hebben begaan, met inbegrip van, indien van toepassing, de strafoplegging en de uitkomst in een eventuele beroepsprocedure.”
Artikel 2 van deze richtlijn, met het opschrift „Toepassingsgebied”, bepaalt in lid 1 het volgende:
„Deze richtlijn geldt voor personen, vanaf het ogenblik waarop de bevoegde autoriteiten van een lidstaat hen ervan in kennis stellen dat zij ervan worden verdacht of beschuldigd een strafbaar feit te hebben begaan, tot de beëindiging van de procedure, dat wil zeggen, tot de definitieve vaststelling dat zij het strafbare feit al dan niet hebben begaan, met inbegrip van, indien van toepassing, de strafoplegging en de uitkomst in een eventuele beroepsprocedure.”
Artikel 3 van deze richtlijn, met het opschrift „Recht op informatie over rechten”, bepaalt in lid 1 ervan:
„De lidstaten zien erop toe dat verdachten of beklaagden onverwijld informatie krijgen over ten minste de volgende procedurele rechten, zoals die van toepassing zijn op grond van het nationale recht, opdat deze rechten daadwerkelijk kunnen worden uitgeoefend:
a)
het recht op toegang tot een advocaat;
b)
het recht op kosteloze rechtsbijstand en de voorwaarden waaronder deze bijstand kan worden verkregen;
c)
het recht op informatie over de beschuldiging overeenkomstig artikel 6;
d)
het recht op vertolking en vertaling;
e)
het zwijgrecht.”
Artikel 6 van richtlijn 2012/13, met als opschrift „Recht op informatie over de beschuldiging”, bepaalt:
„1.   De lidstaten zien erop toe dat verdachten of beklaagden informatie ontvangen over het strafbare feit waarvan zij worden verdacht of beschuldigd. Deze informatie wordt onverwijld verstrekt en is zo gedetailleerd als noodzakelijk is om het eerlijke verloop van de procedure en de daadwerkelijke uitoefening van de rechten van de verdediging te waarborgen.
2.   De lidstaten zien erop toe dat verdachten of beklaagden die zijn aangehouden of gedetineerd, in kennis worden gesteld van de redenen voor hun aanhouding of detentie, met inbegrip van het strafbare feit waarvan zij worden verdacht of beschuldigd.
3.   De lidstaten zien erop toe dat uiterlijk op het moment dat het gerecht wordt verzocht een beslissing te nemen over de gegrondheid van de beschuldiging, gedetailleerde informatie wordt verstrekt over de beschuldiging, met inbegrip van de aard en de wettelijke kwalificatie van het strafbare feit, alsmede over de aard van de beweerde betrokkenheid van de beklaagde.
4.   De lidstaten zien erop toe dat verdachten of beklaagden onverwijld in kennis worden gesteld van wijzigingen in de overeenkomstig dit artikel verstrekte informatie, indien dit nodig is om een eerlijk verloop van de procedure te waarborgen.”
Italiaans recht
Artikel 61 van de codice penale (wetboek van strafrecht), met het opschrift „Algemene verzwarende omstandigheden”, bepaalt in punt 7:
„Wanneer de volgende omstandigheden geen bestanddeel van het strafbare feit of bijzondere verzwarende omstandigheden zijn, verzwaren zij het strafbare feit:
[...]
7)
in het geval van delicten tegen het vermogen of delicten die daaraan schade toebrengen, en van delicten die zijn begaan met een winstoogmerk: het feit dat het slachtoffer ernstige financiële schade wordt toegebracht”.
In artikel 624 van het wetboek van strafrecht, met het opschrift „Diefstal”, wordt bepaald:
„Eenieder die zich roerende goederen van een ander toe-eigent, door deze te onttrekken aan de houder ervan, met het oogmerk om zichzelf of anderen te bevoordelen, wordt gestraft met een gevangenisstraf van zes maanden tot drie jaar en een boete van 154 tot 516 EUR. […]”
Artikel 648 van het wetboek van strafrecht, met het opschrift „Heling”, bepaalt:
„Behalve in het geval van medeplichtigheid wordt degene die, met het oogmerk om zichzelf of anderen te bevoordelen, geld of goederen verwerft, ontvangt of verbergt die afkomstig zijn van een strafbaar feit, of dienst doet als tussenpersoon bij het aankopen, ontvangen of verbergen van dergelijke geldbedragen of goederen, gestraft met een gevangenisstraf van twee tot acht jaar en een boete van 516 tot 10329 EUR. […]”
In artikel 444 van de Codice di procedura penale (wetboek van strafvordering), in de versie die van toepassing was op de datum van de feiten in het hoofdgeding (hierna: „wetboek van strafvordering”), met het opschrift „Oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf”, wordt bepaald:
„1.   De verdachte en het openbaar ministerie kunnen de rechter verzoeken om oplegging van een vervangende straf (van passende aard en duur), een geldboete, waarbij de normale straf met een derde wordt verminderd, of een gevangenisstraf die, gelet op de omstandigheden en met maximaal een derde van de normale straf verminderd, niet meer dan vijf jaar bedraagt, al dan niet samen met een geldboete. […]
2.   Indien ook de partij die niet daarom heeft verzocht ermee instemt, en geen vrijspraak overeenkomstig artikel 129 dient te worden uitgesproken, legt de rechter, wanneer hij de juridische kwalificatie van het feit, de toepassing en de vergelijking van de door partijen aangevoerde omstandigheden juist en de aangegeven straf passend acht, op basis van de processtukken bij vonnis die straf op en vermeldt hij in het dictum dat partijen hierom hebben verzocht. In geval van civiele partijstelling beslist de rechter niet op dit verzoek; de verdachte wordt evenwel verwezen in de kosten van de civiele partij, tenzij er gegronde redenen zijn voor een gehele of gedeeltelijke compensatie. Artikel 75, lid 3, is niet van toepassing.
3.   Bij het indienen van het verzoek kan de partij de doeltreffendheid ervan afhankelijk stellen van de oplegging van een voorwaardelijke straf. In dit geval verwerpt de rechter het verzoek indien hij van oordeel is dat geen voorwaardelijke straf kan worden opgelegd.”
Artikel 516, lid 1, van het wetboek van strafvordering, met het opschrift „Wijziging van de tenlastelegging”, luidt als volgt:
„Indien tijdens de mondelinge behandeling (
istruzione
dibattimentale
) blijkt dat het feit afwijkt van de beschrijving in de dagvaarding, en dit feit niet onder de bevoegdheid van een hogere rechter valt, wijzigt het openbaar ministerie de beschuldiging en gaat het over tot vervolging dienovereenkomstig.”
In artikel 521 van het wetboek van strafvordering, met het opschrift „Verband tussen de beschuldiging en het vonnis”, wordt bepaald:
„1.   In het vonnis kan de rechter aan het feit een andere wettelijke kwalificatie geven dan in de tenlastelegging is opgenomen, mits het strafbare feit niet buiten zijn bevoegdheid valt, en niet binnen de bevoegdheid van een meervoudige kamer valt in plaats van die van een alleensprekende rechter.
2.   De rechter gelast de terugzending van stukken aan het openbaar ministerie wanneer hij vaststelt dat het feit niet overeenstemt met de beschrijving ervan in de dagvaarding of in de krachtens de artikelen 516, 517 en 518, lid 2, uitgebrachte beschuldiging.
3.   De rechter gaat op dezelfde wijze te werk indien het openbaar ministerie buiten de in de artikelen 516, 517 en 518, lid 2, bedoelde gevallen een nieuwe beschuldiging heeft uitgebracht.”
Artikel 552 van het wetboek van strafvordering, met het opschrift „Dagvaarding”, bepaalt in lid 1:
„De dagvaarding bevat:
[...]
c)
het feit, in duidelijke en nauwkeurige bewoordingen, de verzwarende omstandigheden en de omstandigheden die tot een preventieve maatregel kunnen leiden, met aanduiding van de desbetreffende wetsartikelen;
[...]”
In artikel 555, lid 2, van het wetboek van strafvordering, met het opschrift „Hoorzitting na een rechtstreekse dagvaarding”, wordt bepaald:
„Vóór het begin van de mondelinge behandeling kan de beklaagde of het openbaar ministerie het in artikel 444, lid 1, bedoelde verzoek indienen; bovendien kan de beklaagde verzoeken om een versnelde procedure of om oplegging van een samengestelde straf.”
Hoofdgeding en prejudiciële vraag
Op 11 maart 2015 heeft Francesco Legrottaglie bij het politiebureau van Ostuni (Italië) aangifte gedaan tegen de verdachte, die volgens hem van een persoon van wie de identiteit onbekend is verscheidene gouden juwelen in ontvangst had genomen die waren gestolen van de familie Legrottaglie. De verdachte zou deze juwelen hebben afgegeven bij een winkel in Ostuni, met het oogmerk daaruit voordeel te verkrijgen.
Op 1 april 2016 is de verdachte bij een besluit van het openbaar ministerie overeenkomstig artikel 552 van het wetboek van strafvordering door het openbaar ministerie gedagvaard voor de Tribunale di Brindisi (rechter in eerste aanleg Brindisi, Italië) om zich te verantwoorden voor het strafbare feit „heling”, in de zin van artikel 648 van het wetboek van strafrecht.
Tijdens een hoorzitting op 15 september 2016, gehouden in afwezigheid van de verdachte, heeft Legrottaglie zich burgerlijke partij gesteld.
Tijdens een hoorzitting op 13 oktober 2017, gehouden in aanwezigheid van de verdachte, heeft deze spontaan verklaringen afgelegd waarin hij bekende dat hij de dader was van de diefstal van de desbetreffende juwelen.
In dit stadium van de zaak heeft de rechter de verdachte meegedeeld dat het hem verweten feit kon worden geherkwalificeerd als het strafbare feit van artikel 624 en artikel 61, punt 7, van het wetboek van strafrecht, namelijk „diefstal”, met de verzwarende omstandigheid dat het slachtoffer ernstige financiële schade heeft geleden.
De advocaat van de verdachte is door hem gemachtigd om overeenkomstig artikel 444 van het wetboek van strafvordering te verzoeken om oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf (
patteggiamento
genaamd) met betrekking tot dit strafbare feit, zoals juridisch geherkwalificeerd. Dit verzoek werd niet ontvankelijk geacht omdat de in artikel 555, lid 2, van het wetboek van strafvordering vastgestelde termijn was verstreken.
De rechter heeft het openbaar ministerie verzocht de beschuldiging overeenkomstig artikel 516 van het wetboek van strafvordering te wijzigen om de verdachte in aanmerking te laten komen voor een met het openbaar ministerie overeengekomen straf als bedoeld in artikel 444 van het wetboek van strafvordering. Het openbaar ministerie heeft besloten deze wijziging niet door te voeren en zich, wat de exacte juridische kwalificatie van de desbetreffende feiten betreft, te refereren aan de rechter, in dit geval de Tribunale di Brindisi.
De verwijzende rechter merkt op dat de Corte costituzionale (grondwettelijk hof, Italië) artikel 516 van het wetboek van strafvordering ongrondwettig heeft verklaard, aangezien dit artikel de beklaagde niet het recht verleent de rechter overeenkomstig artikel 444 van dat wetboek te verzoeken om oplegging van de met het openbaar ministerie overeengekomen straf voor een ander feit, waarvan in de loop van de mondelinge behandeling is gebleken en dat het voorwerp uitmaakt van de nieuwe beschuldiging.
Zo blijkt volgens hem uit de rechtspraak van de Corte costituzionale inzake artikel 516 van het wetboek van strafvordering dat de beklaagde in geval van wijziging van de feiten waarop de beschuldiging is gebaseerd – hetzij naar aanleiding van een vergissing, hetzij in het kader van het normale verloop van de procedure – tijdens de mondelinge behandeling het recht heeft om overeenkomstig artikel 444 van het wetboek van strafvordering te verzoeken om oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf, door heropening van de termijnen voor de indiening van het verzoek, terwijl een dergelijke mogelijkheid om te verzoeken om oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf is uitgesloten wanneer de wijziging alleen betrekking heeft op de juridische kwalificatie van de feiten die het voorwerp uitmaken van de beschuldiging.
De verwijzende rechter vraagt zich af of het recht van de Unie zich ertegen verzet dat aan de beklaagde verschillende rechten van de verdediging zijn toegekend naargelang de wijziging betrekking heeft op de feiten waarop de beschuldiging is gebaseerd dan wel op de juridische kwalificatie van de feiten die het voorwerp uitmaken van de beschuldiging.
Wanneer de wijziging van de beschuldiging betrekking heeft op feitelijke elementen, zou de beklaagde namelijk volledige rechten van de verdediging genieten, met inbegrip van de mogelijkheid om overeenkomstig artikel 444 van het wetboek van strafvordering te verzoeken om oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf, terwijl, wanneer deze wijziging betrekking heeft op de juridische kwalificatie van de feiten, alleen het recht van de beklaagde om argumenten ter verdediging aan te voeren zou worden gewaarborgd.
Daarop heeft de Tribunale di Brindisi de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:
„Moeten artikel 2, lid 1, artikel 3, lid 1, onder c), en artikel 6, leden 1, 2 en 3, van richtlijn [2012/13], alsook artikel 48 van het Handvest […] aldus worden uitgelegd dat zij in de weg staan aan strafprocesrechtelijke bepalingen van een lidstaat op grond waarvan de rechten van de verdediging bij wijziging van de beschuldiging in kwalitatief en kwantitatief opzicht verschillen naargelang de wijziging de feitelijke aspecten dan wel de wettelijke kwalificatie van de beschuldiging betreft, met inzonderheid tot gevolg dat de beklaagde alleen in het eerste geval kan verzoeken om toepassing van de alternatieve, gunstigere ‚
patteggiamento
-procedure’, waarbij een met het openbaar ministerie overeengekomen straf wordt opgelegd?”
Beantwoording van de prejudiciële vraag
Ontvankelijkheid
De Italiaanse regering stelt dat het verzoek om een prejudiciële beslissing niet-ontvankelijk is, met het argument dat richtlijn 2012/13 is vastgesteld op basis van artikel 82, lid 2, VWEU, dat enkel betrekking heeft op strafzaken met een grensoverschrijdende dimensie. Daarom moet het toepassingsgebied van richtlijn 2012/13 beperkt blijven tot strafbare feiten met een dergelijke dimensie.
In het hoofdgeding gaat het evenwel om een strafbaar feit dat door een Italiaanse staatsburger op het Italiaanse grondgebied is gepleegd en dat een andere Italiaanse staatsburger benadeelt. Dit strafbare feit heeft dus geen grensoverschrijdende dimensie, zodat richtlijn 2012/13 op een zaak als die in het hoofdgeding niet van toepassing is.
Artikel 48 van het Handvest is evenmin van toepassing, aangezien het Hof krachtens artikel 51, lid 1, van het Handvest niet bevoegd is om uitspraak te doen over een juridische situatie die niet binnen de werkingssfeer van het Unierecht valt, en de eventueel aangevoerde bepalingen van het Handvest op zich niet de grondslag voor die bevoegdheid kunnen vormen.
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat in artikel 82, lid 2, eerste alinea, VWEU wordt bepaald dat „[v]oor zover nodig ter bevordering van de wederzijdse erkenning van vonnissen en rechterlijke beslissingen en van de politiële en justitiële samenwerking in strafzaken met een grensoverschrijdende dimensie, [...] het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone wetgevingsprocedure bij richtlijnen minimumvoorschriften [kunnen] vaststellen. In die minimumvoorschriften wordt rekening gehouden met de verschillen tussen de rechtstradities en rechtsstelsels van de lidstaten.”
Wat de formulering van richtlijn 2012/13 betreft, beperkt noch artikel 1 van die richtlijn, waarin het onderwerp van die richtlijn wordt omschreven, noch artikel 2 daarvan, dat betrekking heeft op het toepassingsgebied van de richtlijn, de toepassing van die richtlijn tot situaties met een grensoverschrijdende dimensie.
Wat de doelstellingen van richtlijn 2012/13 betreft, volgt uit de overwegingen 10 en 14 daarvan dat deze ernaar streeft door de vaststelling van gemeenschappelijke minimumnormen voor het recht op informatie in strafprocedures het wederzijds vertrouwen tussen de lidstaten in hun respectieve strafrechtstelsels te versterken. Zoals in wezen is bepaald in die overweging 14 en in overweging 41 van de richtlijn, is deze geënt op de rechten die met name in de artikelen 47 en 48 van het Handvest zijn neergelegd en beoogt zij die rechten te beschermen (arrest van 5 juni 2018, Kolev e.a.,
C-612/15
,
EU:C:2018:392
, punt
).
In dezelfde zin berusten de overwegingen 3 en 4 van richtlijn 2012/13 op de gedachte dat het beginsel van wederzijdse erkenning impliceert dat beslissingen van gerechtelijke autoriteiten, zelfs in een zuiver binnenlandse situatie, gebaseerd moeten zijn op gemeenschappelijke minimumregels. Zoals de advocaat-generaal in punt 41 van zijn conclusie in wezen heeft opgemerkt, kunnen de politiële en justitiële autoriteiten van een lidstaat binnen dit kader, in specifieke situaties waarin de behoefte aan een specifieke grensoverschrijdende samenwerking zich voordoet, de beslissingen van de justitiële autoriteiten van de andere lidstaten als gelijkwaardig aan hun eigen beslissingen beschouwen.
Bijgevolg draagt richtlijn 2012/13 bij tot de totstandbrenging van minimale harmonisatie van de strafprocedures in de Europese Unie en staat de toepassing in een lidstaat van de regels van die richtlijn los van het bestaan van een grensoverschrijdende situatie in het kader van een in die lidstaat ontstaan geschil.
Hieruit volgt dat het verzoek om een prejudiciële beslissing ontvankelijk is.
Ten gronde
Opmerkingen vooraf
Legrottaglie en de Italiaanse, Hongaarse, Nederlandse en Poolse regering stellen primair dat het voorwerp van de vraag die in de onderhavige zaak aan het Hof is voorgelegd, niet binnen de werkingssfeer van richtlijn 2012/13 valt en dat het Hof deze vraag bijgevolg niet kan onderzoeken.
In dit verband zij eraan herinnerd dat het in het kader van de bij artikel 267 VWEU ingestelde procedure van samenwerking tussen de nationale rechterlijke instanties en het Hof de taak van het Hof is om de nationale rechter een nuttig antwoord te geven aan de hand waarvan hij het bij hem aanhangige geschil kan oplossen. Daartoe dient het Hof de voorgelegde vragen indien nodig te herformuleren. Het Hof heeft immers tot taak alle bepalingen van het recht van de Unie uit te leggen die noodzakelijk zijn voor de beslechting van bij de nationale rechterlijke instanties aanhangige gedingen, ook wanneer die bepalingen niet uitdrukkelijk worden genoemd in de door deze rechterlijke instanties aan het Hof voorgelegde vragen (arrest van 19 december 2018, AREX CZ,
C-414/17
,
EU:C:2018:1027
, punt
en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Derhalve belet de omstandigheid dat de verwijzende rechter zijn vragen formeel heeft beperkt tot de uitlegging van enkele bepalingen van Unierecht het Hof niet om hem alle uitleggingsgegevens met betrekking tot het recht van de Unie te verschaffen die van nut kunnen zijn voor de beslechting van de voor hem dienende zaak, ongeacht of deze rechter er in zijn vragen melding van maakt. Het staat in dit verband aan het Hof om uit alle door de verwijzende rechter verschafte gegevens, met name uit de motivering van de verwijzingsbeslissing, de elementen van dat recht te putten die, gelet op het voorwerp van het hoofdgeding, uitlegging behoeven (arrest van 19 december 2018, AREX CZ,
C-414/17
,
EU:C:2018:1027
, punt
en aldaar aangehaalde rechtspraak).
De vraag van de verwijzende rechter heeft betrekking op artikel 2, lid 1, artikel 3, lid 1, onder c), en artikel 6, leden 1 tot en met 3, van richtlijn 2012/13, alsmede op artikel 48 van het Handvest.
In dit verband zij erop gewezen dat artikel 1 van richtlijn 2012/13 bepaalt dat deze richtlijn voorziet in regels betreffende het recht van verdachten of beklaagden om te worden geïnformeerd over hun rechten in strafprocedures en over de tegen hen ingebrachte beschuldiging.
Zoals blijkt uit artikel 3, gelezen in samenhang met artikel 6 van richtlijn 2012/13, heeft het in artikel 1 ervan genoemde recht betrekking op ten minste twee afzonderlijke rechten. Ten eerste moeten verdachten of beklaagden overeenkomstig artikel 3 van die richtlijn informatie krijgen over ten minste bepaalde procedurele rechten, waaronder – volgens een lijst in deze bepaling – het recht op toegang tot een advocaat, het recht op kosteloze bijstand en de voorwaarden waaronder deze bijstand kan worden verkregen, het recht op informatie over de beschuldiging, het recht op vertolking en vertaling en het zwijgrecht. Ten tweede worden in artikel 6 van de richtlijn regels vastgesteld betreffende het recht op informatie over de beschuldiging (arrest van 15 oktober 2015, Covaci,
C-216/14
,
EU:C:2015:686
, punten
tot en met
).
In casu betreft het hoofdgeding de mogelijkheid om, in geval van wijziging van de juridische kwalificatie van de feiten waarop de beschuldiging is gebaseerd, in de loop van de mondelinge behandeling overeenkomstig artikel 444 van het wetboek van strafvordering te verzoeken om oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf, door heropening van de termijnen voor de indiening van het verzoek.
Een dergelijk juridisch probleem moet dus worden onderzocht in het licht van artikel 6 van richtlijn 2012/13, dat betrekking heeft op het recht om te worden geïnformeerd over de ingebrachte beschuldiging.
In dit verband is het niet nodig het genoemde juridische probleem te onderzoeken in het licht van artikel 6, leden 1 tot en met 3, van die richtlijn. De bewoordingen van deze bepalingen in aanmerking genomen, wordt immers niet betwist dat, ten eerste, de verdachte in kennis is gesteld van het strafbare feit waarvan hij wordt beschuldigd, ten tweede, hij niet is gearresteerd en niet in hechtenis wordt gehouden en, ten derde, de informatie over de beschuldiging die hij heeft ontvangen, met name over de juridische kwalificatie ervan, hem is verstrekt voordat de rechter zich over de gegrondheid van die beschuldiging diende uit te spreken.
Daarentegen is artikel 6, lid 4, van richtlijn 2012/13 wel een relevante bepaling met betrekking tot een zaak als in het hoofdgeding.
Krachtens die bepaling zien de lidstaten erop toe dat verdachten of beklaagden onverwijld in kennis worden gesteld van wijzigingen in de overeenkomstig dit artikel verstrekte informatie, indien dit nodig is om een eerlijk verloop van de procedure te waarborgen.
In het kader van het hoofdgeding is het dus van belang om te bepalen wat, in het licht van diezelfde bepaling, de draagwijdte is van het recht op informatie van de beklaagde in geval van een wijziging van de juridische kwalificatie van de feiten die het voorwerp uitmaken van de beschuldiging.
In die omstandigheden moet de vraag in die zin worden opgevat dat hiermee in wezen wordt beoogd te vernemen of artikel 6, lid 4, van richtlijn 2012/13 en artikel 48 van het Handvest aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale regeling op grond waarvan de beklaagde, in het geval van een wijziging van de feiten waarop de beschuldiging is gebaseerd, in de loop van de mondelinge behandeling kan verzoeken om oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf, maar in het geval van een wijziging van de juridische kwalificatie van de feiten die het voorwerp uitmaken van de beschuldiging niet.
Richtlijn 2012/13
Volgens de rechtspraak van het Hof regelt richtlijn 2012/13 niet de wijze waarop de in artikel 6 van deze richtlijn bedoelde informatie over de beschuldiging aan de beklaagde moet worden meegedeeld. Deze regeling mag echter niet afdoen aan de doelstelling die meer bepaald met dat artikel wordt nagestreefd, namelijk – zoals tevens naar voren komt uit overweging 27 van deze richtlijn – verdachten of beklaagden van een strafbaar feit in staat stellen om hun verdediging voor te bereiden en een eerlijk verloop van de procedure waarborgen (arrest van 15 oktober 2015, Covaci,
C-216/14
,
EU:C:2015:686
, punten
en
).
In dit verband sluit het vereiste dat de beklaagde of zijn advocaat op nuttige wijze aan de mondelinge behandeling kan deelnemen, met inachtneming van het beginsel van hoor en wederhoor en het beginsel van „equality of arms”, teneinde zijn standpunt doeltreffend te kunnen verdedigen, niet uit dat de aan de verdediging verstrekte informatie betreffende de beschuldiging later kan worden gewijzigd, met name wat betreft de juridische kwalificatie van de verweten feiten of de mogelijkheid om tijdens de mondelinge behandeling nieuwe bewijzen in het dossier op te nemen. De beklaagde of zijn advocaat moeten echter in kennis worden gesteld van dergelijke wijzigingen of nieuwe bewijzen op een tijdstip waarop zij nog de gelegenheid hebben om daadwerkelijk te reageren, vóór de beraadslaging. Deze mogelijkheid is ook voorzien in artikel 6, lid 4, van richtlijn 2012/13, dat bepaalt dat elke wijziging in de krachtens dat artikel verstrekte informatie die zich tijdens de strafprocedure voordoet, onverwijld aan de verdachte of beklaagde moet worden meegedeeld wanneer dit noodzakelijk is om het eerlijk verloop van de procedure te waarborgen (zie in die zin arrest van 5 juni 2018, Kolev e.a.,
C-612/15
,
EU:C:2018:392
, punt
).
In elk van de gevallen moet, ongeacht het tijdstip waarop de gedetailleerde informatie over de beschuldiging is verstrekt, aan de beklaagde en zijn advocaat hoe dan ook met name – met inachtneming van het beginsel van hoor en wederhoor en het beginsel van „equality of arms” – voldoende tijd worden toegekend om kennis te nemen van die informatie en moeten zij in staat worden gesteld om het verweer doeltreffend voor te bereiden, hun eventuele opmerkingen in te dienen en, in voorkomend geval, de verzoeken te formuleren, met name een verzoek tot een onderzoek, die zij op grond van het nationale recht zouden kunnen indienen. Dit vereist dat de zaak zo nodig wordt geschorst en tot een latere datum wordt uitgesteld (zie in die zin arrest van 5 juni 2018, Kolev e.a.,
C-612/15
,
EU:C:2018:392
, punt
).
Bovendien worden in overweging 40 van richtlijn 2012/13 minimumnormen vastgesteld en kunnen de lidstaten de in die richtlijn omschreven rechten uitbreiden om ook in situaties waarin de richtlijn niet uitdrukkelijk voorziet, een hoger beschermingsniveau te waarborgen, waarbij het beschermingsniveau nooit lager mag zijn dan de normen van het EVRM, zoals uitgelegd in de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
In dit verband is volgens de rechtspraak van dat Hof in strafzaken correcte en volledige informatie over de tenlastelegging tegen een beschuldigde persoon, en dus de juridische kwalificatie die een rechtbank tegen hem zou kunnen hanteren, een essentiële voorwaarde voor een eerlijke procedure. Het recht om geïnformeerd te worden over de aard en de reden van de beschuldiging moet worden beoordeeld in het licht van het recht van de verdachte om zijn verdediging voor te bereiden (EHRM, 25 maart 1999, Pélissier en Sassi tegen Frankrijk, CE:ECHR:1999:0325JUD002544494, §§ 52 en 54). Hoewel de feitenrechters over de mogelijkheid beschikken om, wanneer een dergelijk recht in het nationale recht wordt erkend, de volgens de regels aan hen voorgelegde feiten te herkwalificeren, moeten zij zich ervan vergewissen dat de verdachten de gelegenheid hebben gehad hun rechten van de verdediging in dit verband concreet en doeltreffend uit te oefenen, doordat zij tijdig in kennis zijn gesteld van de oorzaak van de beschuldiging, dat wil zeggen van de materiële feiten waarvoor zij verantwoordelijk worden gehouden en waarop de beschuldiging is gebaseerd, maar ook, op een gedetailleerde manier, van de juridische kwalificatie die aan deze feiten wordt gegeven (EHRM, 11 december 2007, Drassich tegen Italië, CE:ECHR:2007:1211JUD0025252557504, § 34; EHRM, 22 februari 2018, Drassich tegen Italië, CE:ECHR:2018:0222JUD00651717309, § 65).
Zoals blijkt uit de in de punten 51 tot en met 53 en 55 van dit arrest aangehaalde rechtspraak moet de informatie over elke wijziging van de beschuldiging, zoals is bepaald in artikel 6, lid 4, van richtlijn 2012/13, met name betrekking hebben op de wijziging van de juridische kwalificatie van de feiten die het voorwerp uitmaken van de beschuldiging, zodat de beklaagde zijn rechten van de verdediging concreet en doeltreffend kan uitoefenen.
Uit de verwijzingsbeslissing blijkt duidelijk dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale wetgeving een onderscheid maakt naargelang de wijziging betrekking heeft op de feiten waarop de beschuldiging is gebaseerd dan wel op de juridische kwalificatie van de feiten die het voorwerp uitmaken van de beschuldiging. Alleen in geval van wijziging van de feiten heeft de beklaagde het recht om tijdens de mondelinge behandeling te verzoeken om oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf, door heropening van de termijnen voor de indiening van het verzoek.
In het onderhavige geval komt de omstandigheid dat de verdachte heeft erkend dat hij de dader was van de juwelendiefstal – hetgeen ertoe heeft geleid dat de kwalificatie van het strafbare feit werd gewijzigd van „heling” in „diefstal” in de zin van de nationale wetgeving – volgens de verwijzende rechter neer op een wijziging van de juridische kwalificatie van de feiten waarop de beschuldiging is gebaseerd.
Zoals blijkt uit de verwijzingsbeslissing, en zoals aangegeven in punt 21 van dit arrest, is de verdachte tijdens de mondelinge behandeling van deze wijziging in de juridische kwalificatie van de feiten in kennis gesteld.
De verwijzende rechter vraagt of richtlijn 2012/13, om het eerlijk verloop van de strafprocedure te waarborgen, vereist dat de verdachte de mogelijkheid heeft om in een dergelijk geval van wijziging van de juridische kwalificatie van de feiten te verzoeken om oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf.
Zoals de advocaat-generaal in punt 71 van zijn conclusie heeft opgemerkt, vormen de specifieke in richtlijn 2012/13 omschreven verplichtingen in dat verband een specifieke uitdrukking van de manier waarop het eerlijke verloop van de strafprocedure moet worden gewaarborgd wat betreft de informatieverstrekking aan personen die ervan worden verdacht een strafbaar feit te hebben gepleegd of die daarvoor worden vervolgd.
Uit overweging 14 en artikel 1 van richtlijn 2012/13 volgt dat die richtlijn tot doel heeft gemeenschappelijke minimumnormen vast te stellen die van toepassing zijn op het verstrekken van informatie aan verdachten of beklaagden (arrest van 5 juni 2018, Kolev e.a.,
C-612/15
,
EU:C:2018:392
, punt
).
Overigens blijkt uit de in de punten 51 tot en met 53 en 55 van dit arrest genoemde rechtspraak niet dat het recht op informatie van de verdachte of beklaagde over de wijziging van de juridische kwalificatie van de feiten die het voorwerp uitmaken van de beschuldiging de verplichting inhoudt ervoor te zorgen dat die beklaagde het recht heeft om tijdens de mondelinge behandeling te verzoeken om oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf.
Bovendien merkt de verwijzende rechter in casu op dat de nationale regeling in geval van een dergelijke wijziging van de juridische kwalificatie van de feiten het recht waarborgt van de verdachte om argumenten ter verdediging aan te voeren.
Bijgevolg legt het recht van een beklaagde om overeenkomstig artikel 6, lid 4, van richtlijn 2012/13 onverwijld in kennis te worden gesteld van elke wijziging in de verstrekte informatie indien dit nodig is om het eerlijke verloop van de procedure te waarborgen, de betrokken lidstaat in een zaak als die in het hoofdgeding niet de verplichting op om deze persoon het recht te verlenen om na de inleiding van de mondelinge behandeling te verzoeken om oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf in het geval van een wijziging in de juridische kwalificatie van feiten die het voorwerp uitmaken van de beschuldiging.
Handvest
Om te beginnen zij eraan herinnerd dat het toepassingsgebied van het Handvest, wat het optreden van de lidstaten betreft, is omschreven in artikel 51, lid 1, ervan, op grond waarvan de bepalingen van het Handvest uitsluitend tot de lidstaten zijn gericht wanneer zij het Unierecht ten uitvoer brengen (arrest van 26 februari 2013, Åkerberg Fransson,
C-617/10
,
EU:C:2013:105
, punt
).
Uit vaste rechtspraak van het Hof volgt namelijk in wezen dat de in de rechtsorde van de Unie gewaarborgde grondrechten toepassing kunnen vinden in alle situaties die door het Unierecht worden beheerst, en niet daarbuiten. In zoverre heeft het Hof reeds eraan herinnerd dat het een nationale regeling die niet binnen het kader van het Unierecht valt, niet aan het Handvest kan toetsen. Wanneer daarentegen een nationale regeling binnen het toepassingsgebied van het Unierecht valt, moet het Hof, ingeval het om een prejudiciële beslissing wordt verzocht, alle uitleggingsgegevens verschaffen die de nationale rechter nodig heeft om te kunnen beoordelen of deze regeling verenigbaar is met de grondrechten waarvan het de eerbiediging verzekert (arrest van 26 februari 2013, Åkerberg Fransson,
C-617/10
,
EU:C:2013:105
, punt
, en beschikking van 23 november 2017, Cunha Martins,
C-131/17
, niet gepubliceerd,
EU:C:2017:902
, punt
).
Aangezien het hoofdgeding betrekking heeft op de draagwijdte van het recht van de verdachte om in kennis te worden gesteld van de tegen hem ingebrachte beschuldiging, en in het bijzonder van de wijzigingen met betrekking tot het strafbare feit waarvan hij wordt beschuldigd in de zin van artikel 6, lid 4, van richtlijn 2012/13, dient te worden vastgesteld dat die rechtstoestand binnen de werkingssfeer van het Unierecht valt.
Volgens artikel 48, lid 2, van het Handvest wordt aan eenieder tegen wie een vervolging is ingesteld, de eerbiediging van de rechten van de verdediging gegarandeerd.
Zoals uit de in de punten 51 tot en met 53 en 55 van dit arrest aangehaalde rechtspraak blijkt, vereist de eerbiediging van de rechten van de verdediging in de zin van die bepaling van het Handvest dat de beklaagde, in geval van wijziging van de juridische kwalificatie van feiten die het voorwerp uitmaken van de beschuldiging, daarvan in kennis wordt gesteld op een moment dat hij nog in de gelegenheid is om daadwerkelijk te reageren, vóór de beraadslaging, teneinde zijn verdediging doeltreffend te kunnen voorbereiden.
In de onderhavige zaak blijkt uit de verwijzingsbeslissing, zoals aangegeven in de punten 21 en 27 van het onderhavige arrest, dat de verdachte na zijn spontane verklaringen tijdens de mondelinge behandeling in kennis is gesteld van de wijziging van de juridische kwalificatie van de hem verweten feiten en dat hij over het recht heeft beschikt om argumenten aan te voeren ter verdediging.
De in artikel 48, lid 2, van het Handvest bedoelde rechten van de verdediging in het kader van het recht op informatie van de beklaagde, vereisen daarentegen niet dat de beklaagde, in geval van een wijziging van de feiten waarop de beschuldiging is gebaseerd of een wijziging in de juridische kwalificatie van de feiten die het voorwerp uitmaken van de beschuldiging, na de opening van de mondelinge behandeling kan verzoeken om oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf.
In dit verband kan het loutere feit dat het nationale recht de verdachte met betrekking tot de mogelijkheid om te verzoeken om oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf niet dezelfde rechten toekent, afhankelijk van de vraag of de wijziging betrekking heeft op de feiten waarop de beschuldiging is gebaseerd dan wel op de juridische kwalificatie van de feiten die het voorwerp uitmaken van de beschuldiging, op zich geen schending van de rechten van de verdediging in de zin van artikel 48, lid 2, van het Handvest vormen wat betreft het recht van verdachten of beklaagden om in kennis te worden gesteld van de tegen hen ingebrachte beschuldiging.
Gelet op het voorgaande moet op de vraag worden geantwoord dat artikel 6, lid 4, van richtlijn 2012/13 en artikel 48 van het Handvest aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich niet verzetten tegen een nationale regeling op grond waarvan de beklaagde in het geval van een wijziging van de feiten waarop de beschuldiging is gebaseerd, in de loop van de mondelinge behandeling kan verzoeken om oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf, maar in het geval van een wijziging in de juridische kwalificatie van de feiten die het voorwerp uitmaken van de beschuldiging niet.
Kosten
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.

Het Hof (Eerste kamer) verklaart voor recht:

Artikel 6, lid 4, van richtlijn 2012/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2012 betreffende het recht op informatie in strafzaken, en artikel 48 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie moeten aldus worden uitgelegd dat zij zich niet verzetten tegen een nationale regeling op grond waarvan de beklaagde in het geval van een wijziging van de feiten waarop de beschuldiging is gebaseerd, in de loop van de mondelinge behandeling kan verzoeken om oplegging van een met het openbaar ministerie overeengekomen straf, maar in het geval van een wijziging in de juridische kwalificatie van de feiten die het voorwerp uitmaken van de beschuldiging niet.

ondertekeningen
(
*1
)	Procestaal: Italiaans.