CELEX: 62017CJ0167
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Ambjent
Evalwazzjoni tal-effetti ta’ ċerti proġetti fuq l-ambjent
Dritt ta’ azzjoni legali kontra deċiżjoni ta’ awtorizzazzjoni
Rekwiżit ta’ proċedura ta’ spiża li ma tiswiex tant li tkun projbittiva
Kunċett
Applikazzjoni ratione temporis
Effett dirett
Effett fuq deċiżjoni nazzjonali ta’ tassazzjoni ta’ spiża li saret definittiva

It-talba għal deċiżjoni preliminari tikkonċerna l-interpretazzjoni tal-ħames subparagrafu tal-Artikolu 10a tad-Direttiva tal-Kunsill 85/337/KEE tas‑27 ta’ Ġunju 1985 dwar l-istima ta’ l-effetti ta’ ċerti proġetti pubbliċi u privati fuq l-ambjent (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 248), kif emendata mid-Direttiva 2003/35/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Mejju 2003 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 7, p. 466) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 85/337 emendata”).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn Volkmar Klohn u l-An Bord Pleanála (il-Bord tal-Appell tal-Ippjanar, l-Irlanda) (iktar ’il quddiem il-“Bord”) dwar il-piż tal-ispejjeż tal-proċeduri ġudizzjarji li V. Klohn beda kontra l-permess tal-bini maħruġ mill-Bord għall-bini, f’Achonry, fil-County Sligo (il-Kontea ta’ Sligo) (l-Irlanda), stabbiliment ta’ spezzjoni tal-annimali misjuba mejta fit-territorju kollu Irlandiż.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt internazzjonali
Il-preambolu tal-Konvenzjoni dwar l-Aċċess għat-Tagħrif, il-Parteċipazzjoni Pubblika fit-Tiswir tad-Deċiżjonijiet u l-Aċċess għall-Ġustizzja f’Materji Ambjentali, iffirmata f’Aarhus fil‑25 ta’ Ġunju 1998 u approvata f’isem il-Komunità Ewropea bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2005/370/KE tas‑17 ta’ Frar 2005 (
ĠU 2006, L 164M, p. 17
, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Aarhus”), jipprevedi:
“[…]
Wara li rikonoxxew li kull persuna għandha d-dritt li tgħix f’ambjent xieraq għas-saħħa u l-ġid tiegħu jew tagħha, u d-dmir, kemm individwali u f’assoċjazzjoni ma’ oħrajn, li tħares u ttejjeb l-ambjent għall-benefiċċju tal-ġenerazzjonijiet preżenti u futuri;
Filwaqt li jikkunsidraw li, sabiex ikunu f’pożizzjoni li jasserixxu dan id-dritt u josservaw dan id-dmir, iċ-ċittadini għandu jkollhom aċċess għal informazzjoni, ikunu intitolati li jipparteċipaw fil-proċess deċiżjonali u jkollhom aċċess ġudizzjarju fi kwistjonijiet ambjentali, filwaqt li jirrikonoxxu li ċ-ċittadini jista’ jkollhom il-bżonn ta’ assistenza sabiex jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom;
[…]
Filwaqt li jinsabu mħassba li mekkaniżmi ġudizzjarji effettivi għandhom ikunu aċċessibbli għall-pubbliku, inklużi l-organizzazzjonijiet, sabiex l-interessi leġittimi tiegħu jkunu protetti u l-liġi tiġi infurzata;
[…]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
L-Artikolu 1 tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, intitolat “Għan”, jipprevedi:
“Għal finijiet ta’ kontribuzzjoni għall-ħarsien tad-dritt ta’ kull persuna ta’ ġenerazzjonijiet preżenti u futuri, li tgħix f’ambjent xieraq sabiex jiżgura s-saħħa u l-benesseri tiegħu, kull Parti għandha tiggarantixxi d-drittijiet ta’ aċċess għall-informazzjoni dwar l-ambjent, il-parteċipazzjoni tal-pubbliku fit-teħid tad-deċiżjonijiet u l-aċċess għall-ġustizzja fi kwistjonijiet ambjentali b’mod konformi mad-dispożizzjonijiet ta’ din il-konvenzjoni.” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
L-Artikolu 3 ta’ din il-konvenzjoni, intitolat “Dispożizzjonijiet ġenerali”, jipprevedi fil-paragrafu 8 tiegħu:
“Kull parti għandha tiżgura li l-persuni li jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom skont id-dispożizzjonijiet ta’ din il-konvenzjoni ma jiġu bl-ebda mod ippenalizzati, ippersegwitati jew suġġetta għal miżuri vessatorji minħabba l-involviment tagħhom. Din id-dispożizzjoni ma tippreġudikax is-setgħat tal-qrati nazzjonali li jattribwixxu spejjeż ta’ ammont raġonevoli fil-proċeduri ġudizzjarji.” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
L-Artikolu 9 tal-imsemmija konvenzjoni, intitolat “Aċċess għall-ġustizzja”, jipprevdi:
“1.   “Kull Parti għandha, fil-qafas tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħha, tiżgura li kwalunkwe persuna li tikkunsidra li t-talba tagħha għal informazzjoni taħt l-Artikolu 4 ma ttiħditx inkunsiderazzjoni, ġiet irrifjutata b’mod żbaljat, kemm jekk parzjalment jew totalment, imwieġba b’mod inadegwat, jew bi kwalunkwe mod li ma huwiex konformi mad-dispożizzjonijiet ta’ dak l-artikolu, għandha l-possibbiltà li tippreżenta rikors quddiem qorti tal-liġi jew korp indipendenti u imparzjali ieħor stabbilit bil-liġi. […]
2.   Kull parti għandha tiżgura li, fil-qafas tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħha, il-membri tal-pubbliku kkonċernat
a)
li jkollhom interess ġuridiku suffiċjenti, jew, alternattivament,
b)
li jinvokaw il-ksur ta’ dritt, meta l-liġi proċedurali amministrattiva ta’ Parti teħtieġ dan bħala prekundizzjoni, ikollhom aċċess għal proċedura ta’ stħarriġ quddiem qorti tal-ġustizzja u/jew korp ieħor indipendenti u imparzjali stabbilit bil-liġi, biex jikkontestaw il-legalità sostantiva jew proċedurali tad-deċiżjonijiet, l-atti jew l-ommissjonijiet bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6 u, fejn hu hekk previst mil-liġi nazzjonali u bla ħsara għall-paragrafu 3 iktar ’il quddiem, ta’ dispożizzjonijiet rilevanti oħrajn ta’ din il-Konvenzjoni.
Dak li jikkostitwixxi interess suffiċjenti u ksur ta’ dritt għandu jiġi ddeterminat skont id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali u f’konformità mal-għan li l-pubbliku kkonċernat jingħata aċċess ġudizzjarju wiesa’ fil-kuntest ta’ din il-konvenzjoni. Għal dan l-għan, l-interess ta’ kull organizzazzjoni mhux governattiva li tissodisfa r-rekwiżiti msemmija fil-paragrafu 5 tal-Artikolu 2, għandu jitqies li jkun biżżejjed għall-fini tas-subparagrafu (a) iktar ’il fuq. L-imsemmija organizzazzjonijiet għandhom ukoll jitqiesu li għandhom drittijiet li jistgħu jkunu suġġett ta’ ksur għall-finijiet tal-punt (b) iktar ’il fuq.
[…]
3.   Barra minn hekk, u mingħajr preġudizzju għall-proċeduri ta’ rikors imsemmija fil-paragrafi 1 u 2 iktar ’il fuq, kull Parti għandha tara li l-membri tal-pubbliku li jissodisfaw l-eventwali kriterji previsti mid-dritt nazzjonali tagħha jkunu jistgħu jibdew proċeduri amministrattivi jew ġudizzjarji sabiex jikkontestaw l-atti jew ommissjonijiet minn individwi jew minn awtoritajiet pubbliċi li jmorru kontra d-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali dwar l-ambjent.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
4.   Barra minn hekk, u bla ħsara għall-paragrafu 1, il-proċeduri msemmija fil-paragrafi 1, 2 u 3 iktar ’il fuq għandhom jipprovdu rimedji xierqa u effettivi, inklużi konformità permezz ta’ ordni fejn ikun xieraq, u għandhom ikunu oġġettivi, ekwi u mingħajr dewmien u ma għandhomx jinvovlu spiża projbittiva. Id-deċiżjonijiet meħuda skont dan l-artikolu għandhom jingħataw jew għandhom jiġu rreġistrati bil-miktub. Id-deċiżjonijiet ta’ qrati, u sa fejn possibbli, dawk ta’ korpi oħrajn, għandhom ikunu aċċessibbli għall-pubbliku.
5.   Sabiex id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu jkunu iktar effettivi, kull Parti għandha tiżgura li l-pubbliku jkun informat bil-possibbiltà mogħtija lilu li jibda proċeduri ta’ stħarriġ amministrattiv jew ġudizzjarju, u għandha tikkunsidra l-istabbiliment ta’ mekkaniżmi xierqa ta’ assistenza bil-ħsieb li jiġu eliminati jew imnaqqsa l-ostakoli finanzjarji jew ostakoli oħra li jfixklu l-aċċess għall-ġustizzja.” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 85/337 kif emendata tipprevedi li l-proġetti pubbliċi u privati li jista’ jkollhom effett qawwi fuq l-ambjent għandhom ikunu suġġetti għal evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent. Hija tistabbilixxi wkoll rekwiżiti ta’ parteċipazzjoni u ta’ konsultazzjoni tal-pubbliku fil-proċess ta’ deċiżjoni dwar l-awtorizzazzjoni ta’ tali proġetti.
Wara l-adeżjoni tal-Unjoni Ewropea mal-Konvenzjoni ta’ Århus, il-leġiżlatur tal-Unjoni adotta d-Direttiva 2003/35, li l-punt 7 tal-Artikolu 3 tiegħu introduċa, fid-Direttiva 85/337, l-Artikolu 10a, li jipprevedi:
“1. L-Istati Membri għandhom jiżguraw illi, skont is-sistema legali nazzjonali rilevanti, il-membri tal-pubbliku kkonċernat:
a)
li jkollu interess biżżejjed, jew alternattivament,
b)
li jżommu [jinvokaw] l-indebboliment [ksur] ta’ dritt, meta l-liġi amministrattiva proċedurali ta’ Stat Membru teħtieġ dan bħala pre-kondizzjoni,
ikollhom aċċess għal rivista quddiem qorti tal-ġustizzja jew korp ieħor indipendenti u imparzjali stabbilit bil-liġi għalbiex jisfida l-legalità sostanzjali jew proċedurali tad-deċiżjonijiet, l-atti jew l-omissjonijiet bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva dwar il-parteċipazzjoni tal-pubbliku.
L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu f’liema stadju jistgħu jiġu kkontestati d-deċiżjonijiet, l-atti jew l-ommissjonijiet.
Dak li jikkostiwixxi interess suffiċjenti u l-indebboliment ta’ dritt għandhom jiġu stabbiliti mill-Istati Membri, b’mod konsistenti mal-mira li jingħata aċċess għall-ġustizzja lill-pubbliku interessat. Għal dan il-fini, l-interess ta’ kull organizzazzjoni mhux governattiva li tissodisfa l-ħtiġiet riferiti fl-Artikolu 1(2) għandu jitqies biżżejjed għall-għan tas-subparagrafu (a) ta’ dan l-Artikolu. Dawn l-orgnizzazzjonijiet għandhom jitqiesu wkoll li għandhom drittijiet kapaċi li jiġu indebboliti [jinkisru] għall-għan tas-subparagrafu (b) ta’ dan l-Artikolu.
Id-disposizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu ma għandhomx jeskludu l-possibbiltà ta’ proċedura ta’ rivista [stħarriġ] preliminari quddiem awtorità amminisrattiva u ma għandhomx jaffettwaw il-ħtieġa ta’ l-eżawriment tal-proċeduri tar-rivista amministrattiva qabel ir-rikors għall-proċeduri tar-rivista ġudizzjarja, meta teżisti din il-ħtieġa taħt il-liġijiet nazzjonali.
Kull proċedura bħal din għandha tkun ġusta, retta, f’waqtha u ma tiswiex tant li tkun projbittiva.
Sabiex iżidu l-effettività tad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu, l-Istati Membri għandhom jiżguraw illi jintgħamel tagħif prattiku disponibbli lill-pubbliku dwar l-aċċess għall-proċeduiri amministrativi u ġudizzjarji tar-rivista.”
Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 6 tad-Direttiva 2003/35/KE, “[l]-Istati Membri għandhom idaħħlu fis-seħħ il-liġijiet, ir-regolamenti u d-disposizzjonijiet amministrattivi meħtieġa sabiex jikkonformaw ma’ din id-Direttiva mhux iktar tard mill-25 ta’ Ġunju 2005. Għandhom jgħarrfu lill-Kummissjoni b’dan minnufih”.
L-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337 emendat ġie riprodott fl-Artikolu 11 tad-Direttiva 2011/92/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Diċembru 2011 dwar l-istima tal-effetti ta’ ċerti proġetti pubbliċi u privati fuq l-ambjent (
ĠU 2012, L 26, p. 1
).
Id-dritt Irlandiż
Is-sistema ta’ stħarriġ ġudizzjarju Irlandiż għandha żewġ stadji. Ir-rikorrenti għandhom l-ewwel nett jitolbu lill-High Court (il-Qorti Għolja, l-Irlanda) l-awtorizzazzjoni (
leave
) għal stħarriġ ġudizzjarju, billi jesponi l-motivi u t-talbiet tagħhom. Huwa biss jekk din tingħata l-awtorizzazzjoni li jista’ jitressqu l-proċeduri.
Skont l-Artikolu 99 tar-Rules of the Superior Courts (ir-Regoli ta’ Proċedura tal-Qrati Superjuri), “l-ispejjeż huma skont l-eżitu tal-kawża”. Konsegwentement, rikorrent li jitlef huwa kkundannat, bħala prinċipju, li jbati l-ispejjeż tal-parti l-oħra minbarra l-ispejjeż tiegħu stess. Din hija r-regola ġenerali, iżda l-High Court (il-Qorti Għolja) għandha setgħa diskrezzjonali li titbiegħed minn din ir-regola, jekk iċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ jiġġustifikaw dan.
Il-qorti adita bit-twilima tiddeċiedi biss dwar min għandu jbati l-ispejjeż. Sussegwentement, l-ammont tal-ispejjeż li għandhom jitħallsu mill-parti telliefa huwa stabbilit f’deċiżjoni separata mit-T
axing Maste
r, imħallef inkarigat speċifikament bit-tassazzjoni tal-ispejjeż, fid-dawl tad-dokumenti ta’ sostenn pprovduti mill-parti rebbieħa. Din id-deċiżjoni tista’ tkun suġġetta għal appell.
Fis-sentenza tagħha tas‑16 ta’ Lulju 2009, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (
C‑427/07
,
EU:C:2009:457
, punti
sa
), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Irlanda ma ttrasponietx fid-dritt nazzjonali r-regola li tinsab fl-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337 emendata, li skontu l-ispiża tal-proċeduri għandha “ma tiswiex tant li tkun projbittiva”.
Matul l-2011, sabiex tislet il-konsegwenzi tal-konstatazzjoni ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu fuq dan il-punt, l-Irlanda introduċiet, fil-Planning and Development Act (il-Liġi dwar l-Ippjanar u l-Iżvilupp) l-Artikolu 50B, li skontu, fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-liġi, kull parti hija, bħala prinċipju, obbligata tbati l-ispejjeż tagħha. Mandankollu, din id-dispożizzjoni ma hijiex applikabbli
ratione temporis
għat-tilwima fil-kawża prinċipali.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Matul l-2004, il-Bord tat lil Maloney and Matthews Animal Collections Ltd permess għall-bini, f’Achonry, faċilità għall-ispezzjoni ta’ annimali mejta fir-territorju Irlandiż kollu. Il-bini ta’ din il-faċilità ġie deċiż fil-kuntest ta’ miżuri meħuda bħala risposta għall-epidemija tal-enċefalopatija sponġiformi bovina.
Fl‑24 ta’ Ġunju 2004, V. Klohn, sid ta’ razzett li jinsab ħdejn l-imsemmija faċilità, talab li jiġi awtorizzat jippreżenta rikors għal stħarriġ ġudizzjarju kontra dan il-permess ta’ bini. Huwa ngħata l-awtorizzazzjoni mitluba fil‑31 ta’ Lulju 2007.
Permezz ta’ sentenza tat‑23 ta’ April 2008, il-High Court (il-Qorti Għolja) ċaħdet ir-rikors ta’ V. Klohn.
Fis‑6 ta’ Mejju ta’ wara, dik il-qorti kkundannat lil parti kkonċernata għall-ispejjeż sostnuti mill-Bord. Din id-deċiżjoni ma ġietx ikkontestata.
Quddiem it-
Taxing Master
tal-High Court (il-Qorti Għolja), li huwa responsabbli li jikkwantifika l-ammont tal-ispejjeż li għandhom jiġu rrimborsati konformement mad-dritt nazzjonali, V. Klohn sostna li, konformement mal-Artikolu 3(8) u l-Artikolu 9(4) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus kif ukoll l-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337 kif emendata, l-ispejjeż li għandu jħallas għandha “ma tiswiex tant li tkun projbittiva”.
Permezz ta’ deċiżjoni tal‑24 ta’ Ġunju 2010, it-
Taxing Master
qies li, skont id-dritt Irlandiż, ma kellux is-setgħa li jwettaq evalwazzjoni tan-natura projbittiva ta’ din l-ispiża u kkwantifika l-ispejjeż li għandhom jiġu rrimborsati lill-Bord minn V Klohn għal madwar EUR 86000.
Wara li ġiet adita mill-persuna kkonċernata b’talba għal reviżjoni tad-deċiżjoni tat-
Taxing Master
, il-High Court (il-Qorti Għolja) ikkonfermat din id-deċiżjoni.
V. Klohn ippreżenta appell mid-deċiżjoni tal-High Court (il-Qorti Għolja) quddiem is-Supreme Court (il-Qorti Suprema, l-Irlanda).
Is-Supreme Court (il-Qorti Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Ir-rekwiżit ta’ ‘spiża mhux projbittiva’ [‘ma tiswiex tant li tkun projbittiva’] inkluż fl-Artikolu 10a tad-[Direttiva 85/337, kif emendata] jista’ jiġi applikat f’kawża bħal dik inkwistjoni, fejn l-awtorizzazzjoni kkontestata ngħatat qabel l-iskadenza tat-terminu għat-traspożizzjoni ta’ din l-aħħar direttiva u fejn il-proċedura għall-kontestazzjoni ta’ din l-awtorizzazzjoni ġiet ukoll introdotta qabel din id-data? Jekk ir-risposta tkun fl-affermattiv, dan ir-rekwiżit ta’ “spiża mhux projbittiva” japplika għall-ispejjeż kollha sostnuti fil-kuntest ta’ din il-proċedura jew biss għal dawk li ġew sostnuti wara l-iskadenza tat-terminu għat-traspożizzjoni?
2)
Il-qorti nazzjonali li għandha setgħa diskrezzjonali fir-rigward tal-kundanna tal-parti li titlef hija, fl-assenza ta’ kull miżura speċifika adottata mill-Istat Membru kkonċernat fid-dawl tat-traspożizzjoni tal-Artikolu 10a tad-[Direttiva 85/337, kif emendata], obbligata, meta tiddeċiedi dwar l-ispejjeż fi proċedura li taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija dispożizzjoni, tiżgura li d-deċiżjoni tagħha ma tirrendix l-ispiża tal-proċedura “projbittiva”, jew minħabba li d-dispożizzjoni inkwistjoni jkollha effett dirett, jew minħabba li l-qorti nazzjonali għandha tinterpreta r-regoli nazzjonali ta’ proċedura tagħha b’mod li, kemm jista’ jkun possibbli, jissodisfa l-għanijiet tal-imsemmi Artikolu 10a?
3)
Meta kundanna għall-ispejjeż ma tkunx ikkwalifikata u, minħabba l-assenza ta’ kwalunkwe appell, titqies bħala finali u definittiva taħt id-dritt nazzjonali, id-dritt tal-Unjoni jeżiġi li jew
a)
Taxing Master inkarigat taħt id-dritt nazzjonali bil-kompitu li jikkwantifika l-ammont ta’ spejjeż raġonevolment sostnuti mill-parti li tirbaħ, jew
b)
qorti mitluba li tistħarreġ mill-ġdid deċiżjoni ta’ tali Taxing Master
ikollhom madankollu obbligu li jiddevjaw minn miżuri normalment applikabbli tad-dritt nazzjonali u jiddeterminaw l-ammont tal-kundanna għall-ispejjeż li għandhom jingħataw b’tali mod li jiġi żgurat li l-ispejjeż hekk ordnati ma jirrendux il-proċeduri għoljin b’mod projbittiv?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq it-tieni domanda
Permezz tat-tieni domanda tagħha, li għandha tiġi eżaminata fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk ir-rekwiżit li l-ispiża ta’ ċerti proċeduri ġudizzjarji fi kwistjonijiet ambjentali ma għandhiex tkun projbittiva (iktar ’il quddiem ir-“regola tal-ispiża mhux projbittiva”), li tinsab fil-ħames subparagrafu tal-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337 emendata, għandhiex effett dirett jew jekk il-qorti nazzjonali għandha tinterpreta d-dritt nazzjonali biss b’mod li, b’kull mezz possibbli, jippermetti soluzzjoni konformi mal-għan imfittex minn din ir-regola.
Il-kwistjoni tal-effett dirett ta’ regola ta’ spiża mhux projbittiva tqum fit-tilwima fil-kawża prinċipali minħabba n-nuqqas ta’ traspożizzjoni, mill-Irlanda, tal-ħames paragrafu tal-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337 emendata, fit-terminu previst fl-Artikolu 6 tad-Direttiva 2003/35, jiġifieri mhux iktar tard mill‑25 ta’ Ġunju 2005. Dan in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ġie kkonstatat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha tas‑16 ta’ Lulju 2009, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (
C‑427/07
,
EU:C:2009:457
, punti
sa
u d-dispożittiv). Barra minn hekk, mill-ispjegazzjonijiet mogħtija mill-qorti tar-rinviju jirriżulta li regola nazzjonali ma ġietx adottata sabiex tittrasponi fid-dritt nazzjonali r-regola ta’ spiża mhux projbittiva ħlief fl-2011, jiġifieri wara d-deċiżjoni fuq il-mertu li temmet il-proċedura ġudizzjarja li l-intaxxar tal-ispejjeż tagħha huwa inkwistjoni fit-tilwima fil-kawża prinċipali.
Hemm lok li jitfakkar li d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni huma direttament applikabbli meta huma jagħtu lill-individwi drittijiet li huma jistgħu jinvokaw quddiem il-qrati fi Stat Membru (sentenza tal‑4 ta’ Diċembru 1974, van Duyn,
41/74
,
EU:C:1974:133
, punti
u
).
Dawn id-dispożizzjonijiet jimponu obbligu preċiż fuq l-Istati Membri li ma jeħtieġx l-adozzjoni ta’ miżura oħra, la mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni u lanqas mill-Istati Membri, u li ma jħallilhom, għall-implimentazzjoni tagħha, l-ebda setgħa diskrezzjonali (sentenza tal‑4 ta’ Diċembru 1974, van Duyn,
41/74
,
EU:C:1974:133
, punt
).
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar, qabel kollox, li l-ħames subparagrafu tal-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337, kif emendata, jipprevedi biss li l-proċeduru ġudizzjarja kkonċernata “għandha tkun ġusta, retta, f’waqtha u ma tiswiex tant li tkun projbittiva”. Minħabba n-natura ġenerali tal-kliem użat, huwa diffiċli li wieħed jaħseb kif dawk id-dispożizzjonijiet jistgħu jitqiesu bħala li jimponu obbligi suffiċjentement preċiżi fuq l-Istati Membri sabiex ma jiħteġux miżuri nazzjonali li jippermettu li tiġi żgurata l-implimentazzjoni tagħhom.
Insegwitu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Istati Membri għandhom, bis-saħħa tal-awtonomija proċedurali tagħhom u bla ħsara għall-osservanza tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, marġni ta’ diskrezzjoni fl-implimentazzjoni tal-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337 emendata (sentenzi tas‑16 ta’ Frar 2012, Solway et,
C‑182/10
,
EU:C:2012:82
, punt
, kif ukoll tas‑7 ta’ Novembru 2013, Gemeinde Altrip et,
C‑72/12
,
EU:C:2013:712
, punt
).
Fl-aħħar nett u fuq kollox, il-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar l-effett dirett tar-regola ta’ spiża mhux projbittiva. Fil-fatt, din ir-regola tinsab ukoll, f’termini simili ħafna, fl-Artikolu 9(4) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus. Dan ix-xebh ma huwiex każwali, peress li d-Direttiva 2003/35, li daħħlet l-Artikolu 10a fid-Direttiva 85/337, kellha preċiżament l-għan li tallinja d-dritt Komunitarju mal-Konvenzjoni ta’ Aarhus għall-approvazzjoni tagħha mill-Komunità, kif jirriżulta mill-premessa 5 tad-Direttiva 2003/35.
Issa, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet fis-sentenza tagħha tal‑15 ta’ Marzu 2018, North East Pylon Pressure Campaign u Sheehy (
C‑470/16
,
EU:C:2018:185
, punti
u
), li l-Artikolu 9(4) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus ma huwiex direttament applikabbli.
Peress li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tevalwax l-applikabbiltà diretta tal-istipulazzjonijiet ta’ ftehim iffirmat mill-Unjoni skont kriterji oħra għajr dawk użati minnha sabiex tiddetermina jekk id-dispożizzjonijiet ta’ direttiva humiex ta’ applikabbiltà diretta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ Settembru 1987, Demirel,
12/86
,
EU:C:1987:400
, punt
), jista’ wkoll jiġi konkluż mis-sentenza msemmija fil-punt preċedenti li r-regola tal-ispiża mhux projbittiva li tinsab fil-ħames subparagrafu tal-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337 emendata hija nieqsa minn effett dirett.
Minħabba l-assenza ta’ effett direttt tad-dispożizzjonijiet inkwistjoni tad-Direttiva 85/337 emendata u tat-traspożizzjoni tardiva tagħhom fl-ordinament ġuridiku tal-Istat Membru kkonċernat, il-qrati nazzjonali ta’ dan tal-aħħar huma marbuta, b’kull mezz possibbli, li jinterpretaw id-dritt nazzjonali mill-iskadenza tat-termini mogħti lill-Istati Membri sabiex jittrasponuhom, sabiex jintlaħaq l-għan segwit minn dawn id-dispożizzjonijiet, billi tingħata prijorità lill-interpretazzjoni tar-regoli nazzjoni li hija l-iktar konformi għal dan il-għan, u b’hekk tinkiseb soluzzjoni kompatibbli mad-dispożizzjonijiet tal-imsemmija direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Lulju 2006, Adelener et,
C‑212/04
,
EU:C:2006:443
, punt
u d-dispożittiv).
L-għan segwit mil-leġiżlatur tal-Unjoni meta adotta r-regola tal-ispiża mhux projbittiva li tinsab fl-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337 emendat jimplika li l-individwi ma għandhomx jiġu preklużi milli jressqu jew ikomplu rikors għal stħarriġ ġudizzjarja li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni minħabba l-ispiża finanzjarja li tista’ tirriżulta minnha (sentenza tal‑11 ta’ April 2013, Edwards u Pallikaropoulos,
C‑260/11
,
EU:C:2013:221
, punt
). Dan l-għan, li huwa li jagħti lill-pubbliku kkonċernat aċċess għall-ġustizzja wiesa’, jifforma parti, b’mod iktar ġenerali, mir-rieda tal-leġiżlatur tal-Unjoni li jippreserva, jipproteġi u jtejjeb il-kwalità tal-ambjent u li jagħti lill-pubbliku rwol attiv għal dan il-għan, kif ukoll sabiex jiżgura l-osservanza tad-dritt għal rimedju effettiv u tal-prinċipju ta’ effettività (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ April 2013, Edwards u Pallikaropoulos,
C‑260/11
,
EU:C:2013:221
, punti
sa
).
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandha tingħata riposta għat-tieni domanda li l-ħames subparagrafu tal-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337 emendat għandu jiġi interpretat fis-sens li r-regola tal-ispiża mhux projbittiva li jistabbilixxi ma għandhiex effett dirett. Fl-assenza ta’ traspożizzjoni ta’ dan l-artikolu minn Stat Membru, il-qrati ta’ dan tal-aħħar huma madankollu obbligati, b’kull mezz possibbli, li jinterpretaw id-dritt nazzjonali, mill-iskadenza tat-terminu previst għat-traspożizzjoni tal-imsemmi artikolu, b’tali mod li l-individwi ma għandhomx jiġu preklużi milli jntroduċu, jew jissoktaw talba għal stħarriġ ġudizzjarju li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan l-artikolu minħabba l-piż finanzjarju li jista’ jirriżulta minnha.
Fuq l-ewwel domanda
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk ir-regola tal-ispiża mhux projbittiva prevista fl-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337 emendata hijiex applikabbli għal proċedura bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li ġiet introdotta qabel id-data ta’ skadenza tat-terminu għat-traspożizzjoni ta’ dan l-artikolu. Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għal din id-domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi wkoll jekk l-imsemmija regola tapplikax għall-ispejjeż kollha sostnuti fil-kuntest ta’ din il-proċedura jew għal dawk biss sostnuti wara l-iskadenza ta’ dan it-terminu ta’ traspożizzjoni.
Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, bħala prinċipju, regola ġdida tapplika immedjatament għall-effetti futuri ta’ sitwazzjoni li nħolqot taħt ir-reġim tar-regola qadima (sentenzi tal‑11 ta’ Diċembru 2008, Il-Kummissjoni vs Freistaat Sachsen,
C‑334/07 P
,
EU:C:2008:709
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata; tas‑6 ta’ Lulju 2010, Monsanto Technology,
C‑428/08
,
EU:C:2010:402
, punt
, kif ukoll tas‑6 ta’ Ottubru 2015, Il-Kummissjoni v Andersen,
C‑303/13 P
,
EU:C:2015:647
, punt
).
Dan ikun differenti, u b’riżerva għall-prinċipju ta’ nuqqas ta’ retroattività ta’ atti ġuridiċi, jekk ir-regola l-ġdida tkun akkumpanjata b’dispożizzjonijiet speċifiċi li jiddeterminaw b’mod speċjali l-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni
ratione temporis
tagħha (sentenza tas-16 ta’ Diċembru 2010, Stichting Natuur en Milieu et,
C‑266/09
,
EU:C:2010:779
, punt
).
B’hekk, l-atti adottati għat-traspożizzjoni ta’ direttiva għandhom japplikaw għall-effetti futuri ta’ sitwazzjonijiet li nħolqu taħt ir-reġim tal-liġi qadima, mid-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni, sakemm din id-direttiva ma tipprovdix mod ieħor.
Issa, id-Direttiva 2003/35 ma fiha l-ebda dispożizzjoni speċifika dwar il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni
ratione temporis
tal-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337 emendat (sentenza tas‑7 ta’ Novembru 2013, Gemeinde Altrip et,
C‑72/12
,
EU:C:2013:712
, punt
).
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337 għandu jiġi interpretat fis-sens li d-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali adottati għat-traspożizzjoni ta’ dan l-artikolu għandhom japplikaw ukoll għall-proċeduri amministrattivi ta’ awtorizzazzjoni pendenti fid-data tal-iskadenza tat-terminu għat-traspożizzjoni ta’ din id-dispożizzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas- 7 ta’ Novembru 2013, Gemeinde Altrip et,
C‑72/12
,
EU:C:2013:712
, punt
).
Meta ebda att ta’ implimentazzjoni ma ġie adottat fit-terminu previst għal dan il-għan minn direttiva, bħalma huwa l-każ tat-tilwima fil-kawża prinċipali, hemm lok li jiġi kkunsidrat li l-obbligu li d-dritt nazzjonali jiġi interpretat skont ir-regola mhux trasposta japplika wkoll fil-kundizzjonijiet imfakkra fil-punti 39 u 40 ta’ din is-sentenza, mill-iskadenza ta’ dan it-terminu.
Fil-fatt, f’din l-aħħar sitwazzjoni, il-qorti nazzjonali għandha l-obbligu li tinterpreta d-dritt nazzjonali sabiex, sa fejn ikun possibbli, jintlaħaq ir-riżultat previst mid-dispożizzjonijiet mhux trasposti ta’ direttiva, hekk kif tfakkar fil-punt 35 ta’ din is-sentenza. Issa, l-applikabbiltà immedjata għall-effetti futuri ta’ sitwazzjonijiet eżistenti ta’ regola ġdida li tirriżulta minn direttiva, mid-data tal-iskadenza tat-terminu għat-traspożizzjoni ta’ din tal-aħħar, hija parti minn dan ir-riżultat, sakemm id-direttiva ma tispeċifikax mod ieħor.
Għaldaqstant, il-qrati nazzjonali huma obbligati li jinterpretaw id-dritt nazzjonali, mill-iskadenza tat-terminu għat-traspożizzjoni ta’ direttiva li ma tkunx ġiet trasposta, b’mod li jrendu l-effetti futuri ta’ sitwazzjonijiet li nħolqu taħt il-liġi antika immedjatament kompatibbli mad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva.
Fid-dawl tal-għan segwit mir-regola ta’ spiża mhux projbittiva, li jikkonsisti f’li jemenda l-allokazzjoni tal-ispejjeż f’ċerti proċeduri ġudizzjarji, proċeduri mressqa qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2003/35 għandha titqies bħala sitwazzjoni li nħolqot taħt is-sistema tal-liġi qadima. Barra minn hekk, id-deċiżjoni dwar l-allokazzjoni tal-ispejjeż, meħuda mill-qorti fi tmiem il-proċeduri, tirrappreżenta effett futur, kif ukoll inċert, tal-proċeduri pendenti. Konsegwentement, il-qrati nazzjonali għandhom l-obbligu, meta jiddeċiedu dwar l-allokazzjoni tal-ispejjeż fi proċeduri li kienu għadhom pendenti fid-data tal-iskadenza tat-terminu għat-traspożizzjoni ta’ din id-direttiva, li jinterpretaw id-dritt nazzjonali sabiex jaslu, sa fejn ikun possibbli, għal soluzzjoni konformi mal-għan imfittex mir-regola tal-ispiża mhux projbittiva.
F’dan ir-rigward, ma hemmx lok li ssir distinzjoni bejn l-ispejjeż, kif ġew esposti, fil-prattika, qabel jew wara l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni, peress li d-deċiżjoni dwar l-allokazzjoni tal-ispejjeż għadha ma seħħitx f’din id-data u li, għalhekk, l-obbligu li d-dritt nazzjonali għandu jiġi interpretat skont ir-regola tal-ispiża mhux projbittiva hija applikabbli għal din id-deċiżjoni, kif intqal fil-punt preċedenti. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li n-natura projbittiva tal-proċedura għandha tiġi evalwata globalment, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-ispejjeż kollha sostnuti mill-parti kkonċernata (sentenza tal‑11 ta’ April 2013, Edwards u Pallikaropoulos,
C‑260/11
,
EU:C:2013:221
, punt
).
Madankollu, l-obbligu tal-qorti nazzjonali li tirreferi għall-kontenut ta’ direttiva meta tinterpreta u tapplika r-regoli rilevanti tad-dritt nazzjonali huwa llimitat mill-prinċipji ġenerali tad-dritt, b’mod partikolari minn dawk ta’ ċertezza legali u ta’ nuqqas ta’ retroattività (sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2016, Ognyanov,
C‑554/14
,
EU:C:2016:835
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan ir-rigward, il-Bord isostni li l-applikabbiltà immedjata tar-regola tal-ispiża mhux projbittiva għall-proċeduri pendenti tmur kontra l-prinċipju ta’ ċertezza legali. Hija tqis li r-regola ta’ allokazzjoni tal-ispejjeż, kif kienet magħrufa mill-bidu tal-proċeduri, influwenzat l-ammont tal-ispejjeż li l-partijiet iddeċidew li għandhom jonfqu sabiex jiddefendu d-drittijiet tagħhom.
Barra minn hekk, il-prinċipju ta’ ċertezza legali, li għandu bħala korollarju tiegħu l-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, jirrkjedi, b’mod partikolari, li d-dispożizzjonijiet legali jkunu ċari, preċiżi u prevedibbli fl-effetti tagħhom, b’mod partikolari meta dawn jista’ jkollhom konsegwenzi żvantaġġużi għall-individwi u għall-impriżi (sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2017, Unibet International,
C‑49/16
,
EU:C:2017:491
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Barra minn hekk, id-dritt li wieħed jibbaża ruħu fuq il-prinċipju tal-aspettattivi leġittimi huwa estiż għal kull individwu li jinsab f’sitwazzjoni li minnha jirriżulta li l-awtorità kompetenti, billi tatu garanziji preċiżi, ħolqitlu aspettattivi fondati (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Ottubru 2010, Nuova Agricast u Cofra vs Il-Kummissjoni,
C‑67/09 P
,
EU:C:2010:607
, punt
).
Madankollu, fil-proċeduri inkwistjoni fil-kawża prinċipali, għandu jiġi kkonstatat li l-partijiet ma rċevew ebda garanzija fir-rigward taż-żamma fis-seħħ tar-regola ta’ allokazzjoni tal-ispejjeż sal-konklużjoni tal-proċeduri. Għall-kuntrarju, mill-bidu ta’ dawn il-proċeduri, fl‑24 ta’ Ġunju 2004, meta V. Klohn talab l-awtorizzazzjoni sabiex jippreżenta rikors għal stħarriġ ġudizzjarju, huma setgħu jipprevedu, fid-dawl tal-obbligi li jirriżultaw, għall-Irlanda, mid-Direttiva 2003/35, li daħlet fis-seħħ fil‑25 ta’ Ġunju 2003, li din ir-regola għandha tiġi emendata f’qasir żmien u sa mhux iktar tard mill‑25 ta’ Ġunju 2005, jiġifieri probabbilment qabel it-tmiem tal-imsemmija proċeduri. B’mod partikolari, l-Irlanda u l-Bord bħala korp ta’ dan l-Istat Membru ma jistgħux jibbażaw ruħhom fuq aspettattiva leġittima fiż-żamma ta’ regola li l-Irlanda, minkejja l-obbligu li saritilha li temenda fit-termini previst minn din id-direttiva, naqset milli temenda, kif ikkonstatat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha tas‑16 ta’ Lulju 2009, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (
C‑427/07
,
EU:C:2009:457
).
Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi ma jistax jiġi estiż sal-punt li jipprevjeni, ġeneralment, milli tapplika regola ġdida għall-effetti futuri ta’ sitwazzjonijiet li nħolqu taħt ir-reġim tar-regola qadima (sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2015, Il-Kummissjoni vs Andersen,
C‑303/13 P
,
EU:C:2015:647
, punt
).
B’hekk, il-Bord ma għandux raġun issostni li l-prinċipju ta’ ċertezza legali jipprekludi l-obbligu li għandhom il-qrati nazzjonali li jinterpretaw id-dritt nazzjonali skont ir-regola tal-ispiża mhux projbittiva meta huma jiddeċiedu dwar l-allokazzjoni tal-ispejjeż.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandha tingħata risposta għall-ewwel domanda li l-ħames subparagrafu tal-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337 emendat għandu jiġi interpretat fis-sens li l-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi huwa impost fuq il-qrati ta’ Stat Membru, meta jiddeċiedu dwar l-allokazzjoni tal-ispejjeż fil-proċeduri ġudizzjarji li kienu pendenti fid-data tal-iskadenza tat-terminu għat-traspożizzjoni tar-regola tal-ispiża mhux projbittiva prevista f’din id-dispożizzjoni, indipendentement mid-data li fiha dawn l-ispejjeż ġew sostnuti matul il-proċeduri kkonċernati.
Fuq it-tielet domanda
Sabiex tinftiehem aħjar it-tielet domanda, għandu jitfakkar, qabel kollox, li l-proċedura Irlandiża dwar l-ispejjeż issir f’żewġ stadji. Wara d-deċiżjoni tagħha fuq il-mertu, il-qorti adita bit-tilwima għandha tiddeċiedi l-ewwel fuq it-tqassim tal-piż tal-ispejjeż. Insegwitu, it-
Taxing Master
jiffissa l-ammont tagħhom, taħt l-istħarriġ ta’ qorti, jiġifieri l-High Court (il-Qorti Għolja), imbagħad, jekk ikun il-każ, is-Supreme Court (il-Qorti Għolja).
Skont l-indikazzjonijiet mogħtija mill-qorti tar-rinviju dwar il-proċedura inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-High Court (il-Qorti Għolja), wara li ċaħdet ir-rikors ta’ V. Klohn, ikkundannat lil dan tal-aħħar, fis‑6 ta’ Mejju 2008, ibati l-ispejjeż sostnuti mill-Bord, skont l-Artikolu 99 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qrati Superjuri, li jgħid li “l-ispejjeż huma skont l-eżitu tal-kawża”. Din id-deċiżjoni saret definittiva, minħabba li ma kinitx ġiet ikkontestata fit-termini preskritti. It-
Taxing Master
ikkwantifika l-ispejjeż li għandhom ikunu rrimborsati lill-Bord minn V. Klohn għal madwar EUR 86000, permezz ta’ deċiżjoni tal‑24 ta’ Ġunju 2010, li ġiet ikkontestata quddiem il-High Court (il-Qorti Għolja), u sussegwentement quddiem il-qorti tar-rinviju.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, it-tielet domanda għandha tinftiehem bħala li hija intiża sabiex tkun taf jekk, fit-tilwima fil-kawża prinċipali, fid-dawl tal-awtorità ta’
res judicata
marbuta mad-deċiżjoni tal-High Court (il-Qorti Għolja) tas‑6 ta’ Mejju 2008, li saret definittiva fir-rigward tat-tqassim tal-ispejjeż, il-qrati nazzjonali li jiddeċiedu fuq ir-rikors ippreżentat mir-rikorrent fil-kawża prinċipali kontra d-deċiżjoni tat-
Taxing Master
li jiffissa l-ammont tal-ispejjeż huma marbuta li jinterpretaw id-dritt nazzjonali b’tali mod li dan ir-rikorrent ma jbati ebda spiża projbittiva.
Skont ġurisprudenza stabbilita, meta japplikaw id-dritt intern, il-qrati nazzjonali għandhom l-obbligu li jinterpretaw b’kull mezz possibbli fid-dawl tat-test u tal-għan tad-direttiva inkwistjoni sabiex jilħqu r-riżultat intiż minnha u, għaldaqstant, jikkonformaw ruħhom mat-tielet subparagrafu tal-Artikolu 288 KE (sentenza tal‑4 ta’ Lulju 2006, Adelener et,
C‑212/04
,
EU:C:2006:443
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Ir-rekwiżit ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali huwa fil-fatt inerenti għas-sistema tat-Trattat FUE minħabba li dan jippermetti lill-qrati nazzjonali li jiggarantixxu, fil-kuntest tal-kompetenzi tagħhom, l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni meta huma jiddeċiedu l-kawżi li jitressqu quddiemhom (sentenza tal‑4 ta’ Lulju 2006, Adelener et,
C‑212/04
,
EU:C:2006:443
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Madankollu, il-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali għandu ċerti limiti.
Minn naħa, kif diġà ġie msemmi fil-punt 48 ta’ din is-sentenza, l-obbligu tal-qorti nazzjonali li tirreferi għall-kontenut ta’ direttiva meta tinterpreta u tapplika r-regoli rilevanti tad-dritt nazzjonali huwa limitat mill-prinċipji ġenerali tad-dritt.
F’dan ir-rigward, il-prinċipju tal-awtorità tar-
res judicata
għandu, kemm fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni kif ukoll fl-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali, importanza partikolari. Fil-fatt, sabiex jiġu ggarantiti kemm l-istabbiltà tad-dritt u tar-relazzjonijiet ġuridiċi kif ukoll l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, huwa importanti li ma jkunx possibbli li jitqiegħdu iktar fid-dubju d-deċiżjonijiet ġudizzjarji li jkunu saru definittivi wara li jkunu ġew eżawriti d-drittijiet ta’ appell disponibbli jew wara li jkunu skadew it-termini previsti għal dawn id-drittijiet (sentenza tal‑11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen,
C‑505/14
,
EU:C:2015:742
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Barra minn hekk id-dritt tal-Unjoni ma jimponix l-obbligu li ma jiġux applikati r-regoli ta’ proċedura nazzjonali li jagħtu l-awtorità tar-
res judicata
lil deċiżjoni ġudizzjarja (sentenza tal‑20 ta’ Marzu 2018, Di Puma u Consob,
C‑596/16 u C‑597/16
,
EU:C:2018:192
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Min-naħa l-oħra, l-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi jintemm meta d-dritt nazzjonali ma jistax jiġi interpretat b’mod li jwassal għal riżultat kompatibbli ma’ dak previst mid-direttiva inkwistjoni. Fi kliem ieħor, il-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi ma jistax iservi ta’ bażi għal interpretazzjoni
contra legem
tal-liġi nazzjonali (sentenzi tal‑4 ta’ Lulju 2006, Adelener et,
C‑212/04
,
EU:C:2006:443
, punt
, kif ukoll tal‑15 ta’ April 2008, Impact,
C‑268/06
,
EU:C:2008:223
, punt
).
Għandu jiġi enfasizzat li, meta tiġi adita skont l-Artikolu 267 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tevalwa jekk il-limiti msemmija iktar ’il fuq jipprekludux interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali konformi ma’ regola tad-dritt tal-Unjoni. B’mod ġenerali, ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kuntest tal-proċedura għal deċiżjoni preliminari, li tinterpreta d-dritt nazzjonali (sentenza tal‑1 ta’ Diċembru 1965, Dekker,
33/65
,
EU:C:1965:118
), peress li hija biss il-qorti nazzjonali li għandha ġurisdizzjoni f’dan ir-rigward (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Settembru 2013, Ottica New Line,
C‑539/11
,
EU:C:2013:591
, punt
).
Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa l-awtorità tar-
res judicata
marbuta mad-deċiżjoni tas‑6 ta’ Mejju 2008 li biha l-High Court (il-Qorti Għolja) ordnat li huwa V. Klohn li għandu jbati l-ispejjeż tal-proċeduri kkonċernati, sabiex jiġi ddeterminat jekk u sa fejn interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali konformi mar-regola ta’ spiża mhux projbittiva hijiex possibbli fit-tilwima fil-kawża prinċipali.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ biss tagħti indikazzjonijiet intiżi sabiex jiggwidaw lill-qorti tar-rinviju fl-evalwazzjoni tagħha (sentenza tal‑21 ta’ Frar 2006, Halifax et,
C‑255/02
,
EU:C:2006:121
, punt
) u li tindikalha liema interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali tissodisfa l-obbligu tagħha li tinterpretah konformement mad-dritt tal-Unjoni.
F’dan ir-rigward, hemm lok li jiġi rrilevat li d-deċiżjoni tas‑6 ta’ Mejju 2008 li permezz tagħha l-High Court (il-Qorti Għolja) iddeċidiet dwar it-tqassim tal-ispejjeż, inklużi b’mod partikolari l-ispejjeż sostnuti mill-Bord li għandu jbatihom V. Klohn, ma għandhiex l-istess għan bħad-deċiżjoni tat-
Taxing Master
li tat bidu għall-proċeduri ġudizzjarji quddiem il-qorti tar-rinviju, sa fejn, b’mod partikolari, din id-deċiżjoni ma stabbilixxietx l-ammont eżatt tal-ispejjeż li għandu jbatihom ir-rikorrent fil-kawża prinċipali. Issa, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-prinċipju tal-awtorità tar-
res judicata
jestendi biss għall-pretensjonijiet ġuridiċi li fuqhom il-qorti tkun iddeċidiet. Għaldaqstant ma hijiex, ta’ ostakolu la għat-
Taxing Master
u lanqas għal qorti li tiddeċiedi, fil-kuntest ta’ tilwima sussegwenti, fuq punti ta’ liġi li fuqhom din id-deċiżjoni definittiva ma ppronunzjatx ruħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen,
C‑505/14
,
EU:C:2015:742
, punt
).
Barra minn hekk, interpretazzjoni li tikkonsisti f’li jitqies li, fid-dawl tar-rabta mill-qrib bejn id-deċiżjoni dwar min għandu jbati l-ispejjeż u dik li tistabblixxi l-ammont tagħhom, il-Bord ikollu dritt li jitlob lura l-ispejjeż kollha raġonevolment sostnuti għad-difiża tagħha, tmur kontra l-prinċipju ta’ ċertezza legali u tar-rekwiżit ta’ prevedibbiltà tal-liġi tal-Unjoni. Fil-fatt, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 114 tal-konklużjonijiet tiegħu, V. Klohn ma kienx f’pożizzjoni li jkun jaf, sad-deċiżjoni tat-
Taxing Mast
er, mogħtija iktar minn sena wara d-deċiżjoni li tikkundannah għall-ispejjeż, l-ammont tal-ispejjeż li jista’ jkollu jirrimborsa lill-partijiet rebbieħa u lanqas, konsegwentement, li jikkontesta b’għarfien sħiħ tal-fatti l-ewwel waħda mill-imsemmija deċiżjonijiet. L-ammont tal-ispejjeż li jistgħu jiġu rkuprati mill-Bord kif deċiż mit-
Taxing Maste
r kien saħansitra inqas prevedibbli mill-persuna kkonċernata peress li kien kważi tliet darbiet minn dak tal-ispejjeż li huwa stess kien sostna fil-kuntest tal-proċedura kkonċernata.
Għandha, għaldaqtsant, tingħata risposta għat-tielet domanda preliminari li l-ħames subparagrafu tal-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337 għandu jiġi interpretat fis-sens li, f’tilwima bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi huwa tal-qorti nazzjonali li għandha tiddeċiedi fuq l-ammont tal-ispejjeż li, sa fejn l-awtorità tar-
res judi
cata li hija marbuta mad-deċiżjoni, saret finali, dwar it-tqassim tal-ispejjeż ma jipprekludix dan, u hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika dan.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

1)
Il-ħames subparagrafu tal-Artikolu 10a tad-Direttiva tal-Kunsill 85/337/KEE tas‑27 ta’ Ġunju 1985 dwar l-istima ta’ l-effetti ta’ ċerti proġetti pubbliċi u privati fuq l-ambjent, kif emendata mid-Direttiva 2003/35/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Mejju 2003 għandu jiġi interpretat fis-sens li r-rekwiżit li l-ispiża ta’ ċerti proċeduri ġudizzjarji fil-qasam tal-ambjent ma għandhiex tkun projbittiva li jistabbilixxi li ma għandux effett dirett. Fl-assenza ta’ traspożizzjoni ta’ dan l-artikolu minn Stat Membru, il-qrati ta’ dan tal-aħħar huma madankollu obbligati, b’kull mezz possibbli, li jinterpretaw id-dritt nazzjonali, mill-iskadenza tat-terminu previst għat-traspożizzjoni tal-imsemmi artikolu, b’tali mod li l-individwi ma għandhomx jiġu preklużi milli jintroduċu, jew jissoktaw b’talba għal stħarriġ ġudizzjarju li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan l-artikolu minħabba l-piż finanzjarju li jista’ jirriżulta minnha.

2)
Il-ħames subparagrafu tal-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337, kif emendata bid-Direttiva 2003/35, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi huwa impost fuq il-qrati ta’ Stat Membru, meta jiddeċiedu dwar l-allokazzjoni tal-ispejjeż fil-proċeduri ġudizzjarji li kienu pendenti fid-data tal-iskadenza tat-terminu għat-traspożizzjoni tar-rekwiżit li l-ispiża ta’ ċerti proċeduri ġudizzjarji fil-qasam tal-ambjent ma għandhiex tkun projbittiva, previst f’dan il-ħames subparagrafu ta’ dan l-Artikolu 10a, indipendentement mid-data li fiha dawn l-ispejjeż ġew sostnuti matul il-proċeduri kkonċernati.

3)
Il-ħames subparagrafu tal-Artikolu 10a tad-Direttiva 85/337, kif emendat bid-Direttiva 2003/35, għandu jiġi interpretat fis-sens li, f’tilwima bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi huwa tal-qorti nazzjonali li għandha tiddeċiedi fuq l-ammont tal-ispejjeż li, sa fejn l-awtorità tar-
res judic
ata li hija marbuta mad-deċiżjoni, saret finali, dwar it-tqassim tal-ispejjeż ma jipprekludix dan, u hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika dan.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Ingliż.