CELEX: 62018CJ0496
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Kuntratti pubbliċi
Proċeduri ta’ reviżjoni fir-rigward tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet
Direttiva 89/665/KEE
Proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, tal-enerġija, tat-trasport u tat-telekomunikazzjonijiet
Direttiva 92/13/KEE
Għoti ta’ kuntratti pubbliċi
Direttivi 2014/24/UE u 2014/25/UE
Sorveljanza tal-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi
Leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti lil ċerti korpi jibdew proċedura ex officio fil-każ ta’ bidla illegali ta’ kuntratt li jkun qiegħed jiġi eżegwit
Dekadenza tad-dritt li tinbeda l-proċedura ex officio
Prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ proporzjonalità

It-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw, essenzjalment, l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(1) u (3) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/665/KEE tal‑21 ta’ Diċembru 1989 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 246, rettifika fil-
ĠU 2016, L 63, p. 44
), kif emendata bid-Direttiva 2007/66/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Diċembru 2007 (
ĠU 2007, L 335, p. 31
, rettifika fil-
ĠU 2018, L 176, p. 23
) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 89/665”), u tal-Artikolu 1(1) sa (3) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/13/KEE tal‑25 ta’ Frar 1992 li tikkoordina d-dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari u amministrattivi li jirrelataw mal-applikazzjoni tar-regoli Komunitarji dwar il-proċeduri ta’ akkwist ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u t-telekomunikazzjonijiet (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 315, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 92/13”), kif emendata bid-Direttiva 2007/66 (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 92/13”), tal-Artikoli 83(1) u (2) tad-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE (
ĠU 2014, L 94, p. 65
, rettifika fil-
ĠU 2015, L 275, p. 68
), tal-Artikolu 99(1) u (2) tad-Direttiva 2014/25/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist minn entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u postali (
ĠU 2014, L 94, p. 243
), tal-Artikolu 41 u 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) kif ukoll il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ proporzjonalità.
Dawn it-talbiet tressqu fil-kuntest ta’ żewġ kawżi bejn, minn naħa, Hungeod Közlekedéfejlesztési, Földmesi, Út- és Vasúttervezési Kft. (iktar ’il quddiem “Hungeod”), Sixense Soldata (iktar ’il quddiem “Sixense”) u Budapesti Közlekedési Zrt. (Kawża C‑496/18) kif ukoll, min-naħa l-oħra, Budapesti Közlekedési (Kawża C‑497/18) u l-Közbeszerzési Hatóság Közbeszerzési Döntġbizottság (il-Bord tal-Arbitraġġ tal-Kuntratti Pubbliċi tal-Awtorità tal-Kuntratti Pubbliċi, l-Ungerija) (iktar ’il quddiem il-“Bord tal-Arbitraġġ”) dwar il-bidla, li qiegħda tiġi eżegwita, ta’ kuntratti konklużi fi tmiem proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 89/665
L-Artikolu 1 tad-Direttiva 89/665 jipprevedi:
“1.   […]
L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji biex jiżguraw li, rigward kuntratti li jaqgħu fl-iskop [kamp ta’ applikazzjoni] tad-Direttiva 2004/18/KE [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-31 ta’ Marzu 2004 fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 132)]; id-deċiżjonijiet meħuda mill-awtoritajiet kuntrattwali [kontraenti] jistgħu jiġu riveduti b’mod effettiv, b’mod partikolari, malajr kemm jista’ jkun f’konformità mal-kondizzjonijiet stabbiliti fl-Artikoli 2 sa 2f ta’ din id-Direttiva, għar-raġuni li dawn id-deċiżjonijiet ikunu kisru l-liġi tal-Unjoni fil-qasam tal-akkwist pubbliku jew ir-regoli nazzjonali li jittrasponu dik il-liġi.
[…]
3.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-proċeduri ta’ reviżjoni huma disponibbli, taħt regoli dettaljati li l-Istati Membri jistgħu jistabbilixxu, lil kwalunkwe persuna li jkollha jew kellha interess tikseb kuntratt partikolari u li jkun sarilha jew tkun tinsab fir-riskju li jsirilha dannu minħabba ksur allegat.”
L-Artikolu 2d tad-Direttiva 89/665, intitolat “Ineffettività”, ġie inkluż permezz tad-Direttiva 2007/66 u huwa fformulat kif ġej:
“1.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li kuntratt ikun meqjus bħala ineffettiv minn korp ta’ reviżjoni indipendenti mill-awtorità kontraenti jew li l-ineffettività tiegħu hija r-riżultat ta’ deċiżjoni ta’ tali korp ta’ reviżjoni f’xi wieħed mill-każi li ġejjin:
(a)
jekk l-awtorità kontraenti tkun tat kuntratt mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt f’
Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea
mingħajr ma dan ima dan ikun permissibbli skont id-Direttiva 2004/18/KE;
[…]
2.   Il-konsegwenzi meta kuntratt jiġi kkunsidrat ineffettiv għandhom jiġu stipulati mil-liġi nazzjonali.”
Id-Direttiva 92/13
L-Artikolu 1 tad-Direttiva 92/13 jipprevedi:
“1.   […]
L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jiżguraw illi, rigward kuntratti li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2004/17/KE [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-31 ta’ Marzu 2004 li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwisti ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi ta’ l-ilma, l-enerġija, t-trasport u postali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 19)]; l-miżuri neċessarji sabiex jiżguraw li d-deċiżjonijiet meħuda mill-partijiet kontraenti tkun tista’ tiġi riveduta effettivament u b’mod partikolari malajr kemm jista’ jkun skond il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikoli 2 sa 2f ta’ din id-direttiva, abażi li dawn id-deċiżjonijiet kisru l-liġi Komunitarja fil-qasam ta’ l-akkwist jew regoli nazzjonali li jimplementaw dik il-liġi. […]
[…]
3.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-proċeduri ta’ reviżjoni jkunu disponibbli taħt regoli dettaljati li l-Istati Membri jistgħu jistabbilixxu, ta’ lanqas għal kull persuna li jkollha jew kellha interess tikseb kuntratt partikolari u li jkun sarilha jew tkun tinsab fir-riskju li jsirilha dannu minħabba ksur allegat.”
L-Artikolu 2d tad-Direttiva 92/13, intitolat “Ineffettività”, ġie inkluż permezz tad-Direttiva 2007/66 u jipprevedi dan li ġej:
“1.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li kuntratt ikun meqjus bħala ineffettiv minn korp ta’ reviżjoni indipendenti mill-entità kontraenti jew li l-ineffettività tiegħu hija r-riżultat ta’ deċiżjoni ta’ tali korp ta’ reviżjoni f’xi wieħed mill-każi li ġejjin:
a)
jekk l-entità kontraenti tkun tat kuntratt mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż f’
Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea
mingħajr ma dan ikun permissibbli skont id-Direttiva 2014/17/KE;
[…]
2.   Il-konsegwenzi ta’ meta kuntratt jiġi kkunsidrat ineffettiv għandhom ikunu stabbiliti mill-liġi nazzjonali.”
Id-Direttiva 2007/66
Il-premessi 2, 25, 27 u 36 tad-Direttiva 2007/66 jipprevedu:
“(2)
Għaldaqstant, id-Direttivi [89/665] u [29/13] japplikaw biss għal kuntratti li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttivi [2004/18] u [2004/17] kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej, tkun xi tkun il-proċedura kompetittiva jew il-mezzi tas-sejħa għall-kompetizzjoni li jintużaw, inklużi kompetizzjonijiet tad-disinn, sistemi ta’ kwalifika u sistemi dinamiċi ta’ akkwist. Skond il-ġurisprudenza tal-[Qorti], l-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkunu disponibbli rimedji effettivi u rapidi kontra deċiżjonijiet meħuda mill-awtoritajiet kontraenti u l-entitajiet kontraenti dwar jekk kuntratt partikolari jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni personali u materjali tad-Direttivi [2004/18] u [2004/17].
[…]
(25)
Barra minn hekk, il-bżonn li maż-żmien tkun żgurata ċ-ċertezza ġuridika tad-deċiżjonijet meħuda mill-awtoritajiet kontraenti u mill-entitajiet kontraenti jeħtieġ l-istabbiliment ta’ perijodu minimu raġonevoli ta’ limitazzjoni fuq reviżjonijiet li jkunu qed ifittxu li jistabbilixxu li kuntratt hu ineffettiv.
[…]
(27)
Peress li din id-Direttiva ssaħħaħ il-proċeduri ta’ reviżjoni nazzjonali, speċjalment fil-każi ta’ għoti dirett illegali, l-operaturi ekonomiċi għandhom ikunu mħeġġa jagħmlu użu minn dawn il-mekkaniżmi l-ġodda. Għal raġunijiet ta’ ċertezza legali l-infurzabbiltà ta’ l-ineffettività ta’ kuntratt hija limitata għal ċertu perijodu. L-effettività ta’ dawn it-termini ta’ żmien għandha tkun rispettata.
[…]
(36)
Din id-Direttiva tirrispetta d-drittijiet fundamentali u tosserva l-prinċipji rikonoxxuti b’mod partikolari mill-[Karta]. B’mod partikolari, din id-Direttiva tfittex li tiżgura r-rispett sħiħ tad-dritt għal rimedju effettiv u għal tribunal imparzjali, bi qbil ma’ l-ewwel u t-tieni subparagrafi ta’ l-Artikolu 47 tal-Karta.”
Id-Direttiva 2014/24
Il-premessi 121 u 122 tad-Direttiva 2014/24 jistipulaw:
“(121)
L-evalwazzjoni wriet li għad hemm ħafna titjib xi jsir fl-applikazzjoni tar-regoli dwar l-akkwist pubbliku tal-Unjoni. Bil-ħsieb ta’ applikazzjoni aktar effiċjenti u konsistenti tar-regoli, huwa essenzjali li wieħed ikollu ħarsa ġenerali tajba tal-problemi strutturali u x-xejriet ġenerali possibbli fil-politiki nazzjonali dwar l-akkwist, sabiex il-problemi possibbli jiġu indirizzati b’miri aktar preċiżi. […]
(122)
Id-Direttiva [89/665] tipprevedi ċerti proċeduri ta’ reviżjoni li għandhom ikunu disponibbli għallinqas għal kull persuna li jkollha jew li kellha interess li tikseb kuntratt partikolari u li saritilha ħsara jew li qiegħda fir-riskju li ssirilha ħsara minn ksur allegat tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-akkwist pubbliku jew ir-regoli nazzjonali li jittrasponu dik il-liġi. Dawk il-proċeduri ta’ reviżjoni ma għandhomx jiġu affettwati minn din id-Direttiva. Madankollu, iċ-ċittadini, il-partijiet interessati kkonċernati, kemm jekk organizzati jew le, u persuni jew korpi oħrajn li m’għandhomx aċċess għall-proċeduri ta’ reviżjoni skont id-Direttiva [89/665] xorta għandhom interess leġittimu, bħala persuni li jħallsu t-taxxa, fi proċeduri ta’ akkwist tajbin. Għaldaqstant huma għandhom jingħataw possibbiltà, b’mod differenti mis-sistema ta’ reviżjoni skont id-Direttiva [89/665] u mingħajr ma neċessarjament jinvolvi li huma jidhru quddiem qrati u tribunali, li jindikaw ksur possibbli ta’ din id-Direttiva lil awtorità jew struttura kompetenti. […]”
Skont l-Artikolu 83(1) u (2) tad-Direttiva 2014/24:
“1.   Sabiex jiżguraw implimentazzjoni korretta u effiċjenti b’mod effettiv, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li għall-anqas il-kompiti stabbiliti f’dan l-Artikolu jitwettqu minn awtorità, korp jew struttura waħda jew aktar. Huma għandhom jindikaw lill-Kummissjoni l-awtoritajiet, il-korpi u l-istrutturi kompetenti kollha għal dawk il-kompiti.
2.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-applikazzjoni ta’ regoli ta’ akkwist pubbliku hija mmonitorjata.
[…]”
Id-Direttiva 2014/25
Il-premessi 127 u 128 tad-Direttiva 2014/25 huma essenzjalment identiċi għall-premessi 121 u 122 tad-Direttiva 2014/24.
L-Artikolu 99(1) u (2) tad-Direttiva 2014/25 jipprevedi:
“1.   Sabiex jiżguraw implimentazzjoni korretta u effiċjenti b’mod effettiv, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li tal-inqas il-kompiti stabbiliti f’dan l-Artikolu jitwettqu minn awtorità, korp jew struttura waħda jew aktar. Huma għandhom jindikaw lill-Kummissjoni l-awtoritajiet u l-istrutturi kompetenti kollha għal dawk il-kompiti.
2.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-applikazzjoni ta’ regoli ta’ akkwist pubbliku tiġi mmonitorjata.
[…]”
Id-dritt Ungeriż
Il-Liġi tal-2003 dwar il-Kuntratti Pubbliċi
L-Artikolu 303(1) tal-közbeszerzésekről szóló 2003. évi CXXIX. törvény (il-Liġi Nru CXXIX tal-2003 dwar il-Kuntratti Pubbliċi, iktar ’il quddiem il-“Liġi tal-2003 dwar il-Kuntratti Pubbliċi”), tiddikjara kif ġej:
“Il-partijiet jistgħu jwettqu tibdiliet fil-parti tal-kuntratt stabbilita fuq il-bażi tas-sejħa għal offerti jew fid-dokumentazzjoni relatata, u fuq il-bażi tal-kontenut tas-sejħa għal offerti, biss meta l-kuntratt, bħala riżultat ta’ ċirkustanza li seħħet wara li ġie konkluż il-kuntratt – għal raġuni li ma kinitx prevedibbli meta sar il-kuntratt – tikser l-aspettattivi leġittimi ta’ wieħed mill-kontraenti.”
L-Artikolu 306/A(2) tal-Liġi tal-2003 dwar il-Kuntratti Pubbliċi huwa fformulat kif ġej:
“Kwalunkwe kuntratt li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-liġi jkun null fejn
a)
il-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi ġiet illegalment miksura fil-mument li l-kuntratt imsemmi ġie konkluż […].
[…]”
L-Artikolu 307 tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi jipprevedi:
“(1)   L-entità kontraenti għandha l-obbligu li tirrediġi, konformement mal-mudell previst f’dispożizzjoni legali speċifika, stqarrija dwar it-tibdil fil-kuntratt kif ukoll dwar l-eżekuzzjoni tal-kuntratt, u li tippubblikah permezz ta’ avviż li għandu jidher fil-
Közbeszerzési Értesítġ
(il-
Bullettin tal-Kuntratti Pubbliċi
). Dan l-avviż għandu jingħata mhux iktar tard minn ħmistax‑il jum ta’ xogħol mit-tibdil fil-kuntratt, jew mill-eżekuzzjoni tal-kuntratt miż-żewġ partijiet. Fil-każ ta’ kuntratt konkluż għal żmien ta’ iktar minn sena jew għal żmien indeterminat, kull sena għandha tiġi redatta, mid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt, stqarrija dwar l-eżekuzzjoni parzjali tal-kuntratt. Fil-kuntest tal-obbligu ta’ informazzjoni dwar l-eżekuzzjoni tal-kuntratt — jekk l-eżekuzzjoni sseħħ f’data oħra, jew f’dati oħra li ma humiex previsti — għandha tiġi indikata speċifikament id-data ta’ eżekuzzjoni tal-kuntratt irrikonoxxuta mill-entità kontraenti, kif ukoll id-data tal-eżekuzzjoni tal-korrispettiv. Fil-komunikazzjoni, il-parti li kkonkludiet il-kuntratt bħala offerent għandha tiddikjara jekk taqbilx mal-elementi li jinsabu fih.
[…]
(3)   Il-President tal-Kunsill tal-Kuntratti Pubbliċi għandu jieħu l-inizjattiva sabiex jibda proċedura
ex officio
quddiem il-[Bord tal-Arbitraġġ] jekk ikun possibbli li t-tibdil fil-kuntratt seħħ bi ksur tal-Artikolu 303, jew li l-eżekuzzjoni tal-kuntratt tkun saret bi ksur tal-Artikolu 304 jew tal-Artikolu 305.”
L-Artikolu 327 tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi jipprevedi:
“(1)   L-organi jew persuni segwenti jistgħu jieħdu l-inizjattiva sabiex jibdew proċeduri
ex officio
quddiem [il-Bord tal-Arbitraġġ] jekk, fl-eżerċizzju tas-setgħat tagħhom, huma jsiru jafu b’azzjoni jew ommissjoni kuntrarja għal din il-liġi:
(a)
il-President tal-Kunsill tal-Kuntratti Pubbliċi;
[…]
(2)   Tista’ tinfetaħ proċedura
ex officio
minn organu quddiem [il-Bord tal-Arbitraġġ]:
(a)
fuq l-inizjattiva ta’ wieħed mill-organi msemmija fil-punt 1(a), (b) u (d) sa (i), fi 30 jum mid-data li fiha dan l-organu jsir jaf bil-ksur jew, fil-każ fejn il-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi tkun ġiet miksura, mid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt, jew, jekk din id-data ma tkunx tista’ tiġi stabbilita, mid-data li fiha l-organu jsir jaf dwar il-bidu tal-eżekuzzjoni tal-kuntratt minn waħda mill-partijiet, iżda mhux iktar tard minn sena wara t-twettiq tal-ksur, jew fi żmien 3 snin f’każijiet fejn il-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi tkun inkisret.
[…]”
L-Artikolu 328 tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi jipprevedi:
“(1)   Il-President tal-Kunsill tal-Kuntratti Pubbliċi għandu jieħu l-inizjattiva sabiex jibda proċedura
ex officio
quddiem [il-Bord tal-Arbitraġġ]
[…]
c)
fil-każijiet imsemmija fl-Artikolu 307(3).”
(2)   L-Artikolu 327(2) sa (7) għandu japplika fuq l-inizjattiva msemmija fil-paragrafu 1 iktar ’il fuq.”
Skont l-Artikolu 379(2) tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi:
“Il-Kunsill [tal-Kuntratti Pubbliċi] […]
[…]
l)
għandu jsegwi bir-reqqa t-tibdil u l-eżekuzzjoni tal-kuntratti konklużi wara proċedura ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi (l-Artikolu 307(4)).
[…]”
Il-Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi
L-Artikolu 2(8) tal-közbeszerzésekről szóló 2015. évi CXXIX. törvény (il-Liġi Nru CXXIX tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi, iktar ’il quddiem il-“Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi”) jiddikjara kif ġej:
“Sa fejn din il-liġi ma tipprovdix mod ieħor, id-dispożizzjonijiet tal- [Kodiċi Ċivili] japplikaw għall-kuntratti konklużi fi tmiem proċedura ta’ kuntratt pubbliku.”
L-Artikolu 148(1) tal-Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi huwa fformulat kif ġej:
“Il-proċedura quddiem il-[Bord tal-Arbitraġġ] għandha tinbeda fuq talba jew
ex officio
.”
L-Artikolu 152(1) u (2) tal-Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi jipprevedi:
“(1)   L-organi jew persuni segwenti jistgħu jieħdu l-inizjattiva sabiex jibdew proċeduri
ex officio
quddiem [il-Bord tal-Arbitraġġ] jekk, fl-eżerċizzju tas-setgħat tagħhom, huma jsiru jafu b’azzjoni jew ommissjoni kuntrarja għal din il-liġi:
(a)
il-Közbeszerzési Hatóság Elnöke [il-President tal-Awtorità tal-Kuntratti Pubbliċi, l-Ungerija];
[…]
(2)   Wieħed mill-entitajiet jew persuni li jsir riferiment għalihom fil-paragrafu 1 jista’ jieħu l-inizjattiva sabiex jibda proċedura
ex officio
quddiem [il-Bord tal-Arbitraġġ] f’60 jum mid-data li fiha dan l-organu jsir jaf bil-ksur, iżda
(a)
mhux iktar tard mit-terminu ta’ 3 snin mit-twettiq tal-ksur,
(b)
b’deroga minn (a) iktar ’il fuq, fejn isiru l-akkwisti mingħajr ma tkun ġiet organizzata proċedura ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi, fi żmien massimu ta’ 5 snin mid-data li fiha l-kuntratt ikun ġie konkluż, jew, jekk din id-data ma tistax tiġi stabbilita, mill-bidu tal-eżekuzzjoni tal-kuntratt minn waħda mill-partijiet, jew
(c)
b’deroga minn (a) u (b) iktar ’il fuq, fejn ikunu saru akkwisti b’riżultat ta’ għajnuna, għall-perijodu taż-żamma tad-dokumenti stabbilit speċifikament bil-liġi rigward il-ħlas u l-użu tal-għajnuna kkunsidrata, iżda bħala minimu f’terminu ta’ 5 snin mit-twettiq tal-ksur – fejn ikunu saru akkwisti mingħajr ma tkun ġiet organizzata proċedura ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi, mid-data li fiha l-kuntratt ikun ġie konkluż, jew, jekk din id-data ma tkunx tista’ tiġi stabbilita, mill-bidu tal-eżekuzzjoni tal-kuntratt minn waħda mill-partijiet.”
Skond l-Artikolu 153 tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi:
“Il-President tal-Awtorità tal-Kuntratti Pubbliċi għandu jieħu l-inizjattiva sabiex jiftaħ il-proċedura
ex officio
quddiem [il-Bord tal-Arbitraġġ]
[…]
c)
jekk ikun possibbli, fid-dawl tar-riżultat tas-sorveljanza amministrattiva mwettqa mill-Awtorità tal-Kuntratti Pubbliċi skont l-Artikolu 187(2)(j), jew anki mingħajr ma tkun twettqet is-sorveljanza amministrattiva, li t-tibdil jew l-eżekuzzjoni tal-kuntratt jkunu twettqu bi ksur ta’ din il-liġi, b’mod partikolari jekk ikun twettaq ksur tat-tip li jsir riferiment għalih fl-Artikolu 142(2).
[…]
(3)   L-Artikolu 152(2) sa (8) għandu japplika fuq l-inizjattiva msemmija fil-paragrafi 1 u 2.”
L-Artikolu 187(1) u (2) tal-Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi jipprevedi:
(1)   L-Awtorità tal-Kuntratti Pubbliċi għandu jkollha l-kompitu li tikkontribwixxi b’mod effettiv, filwaqt li tqis l-interess pubbliku u l-interessi tal-entitajiet kontraenti u tal-offerenti, fit-tfassil tal-politika dwar il-kuntratti pubbliċi, fit-tnissil u fil-ġeneralizzazzjoni ta’ aġir konformi mad-dritt tal-kuntratti pubbliċi, sabiex tippromwovi l-pubbliċità u t-trasparenza tan-nefqa pubblika.
(2)   L-Awtorità:
[…]
(j)
għandha ssegwi bir-reqqa t-tibdil fil-kuntratti konklużi wara proċedura ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi u, fil-kuntest tas-superviżjoni amministrattiva […], l-eżekuzzjoni għandha wkoll tiġi ssorveljata — skont ir-regoli ddettaljati previsti speċifikament mil-liġi — u,
inter alia
, tadotta l-miżuri li jsir riferiment għalihom fl-Artikolu 153(1)(c) u fl-Artikolu 175;
[…]”
Skont l-Artikolu 197(1) tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi:
“Id-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi għandhom japplikaw għall-kuntratti konklużi wara proċeduri ta’ għoti […] jew ta’ kuntratti pubbliċi mibdija wara d-dħul fis-seħħ tagħha, għall-proċeduri ta’ kompetizzjoni mibdija wara din id-data, kif ukoll għall-proċeduri ta’ reviżjoni relatati li ġew mitluba, mibdija jew mibdija
ex officio
, inklużi l-proċeduri ta’ riżoluzzjoni tat-tilwim li jippreċedu rikors. L-Artikolu 139, 141, 142, 153(1)(c) u 175 għandhom japplikaw għall-possibbiltà ta’ tibdil, mingħajr ma titwettaq proċedura ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi ġdida, għal kuntratti li ġew konklużi wara proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi li bdew qabel id-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi, u għas-sorveljanza ta’ emendi u l-eżekuzzjoni ta’ kuntratti. Barra minn hekk, id-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu XXI għandhom japplikaw għall-proċeduri ta’ reviżjoni relatati ma’ dawn il-kuntratti.”
Id-Digriet tal-Gvern Nru 4/2011
L-Artikolu 1(1) tal-2007‑2013 programozási időszakban az Európai Regionális Fejlesztési Alapból, az Európai Szociális Alapból és a Kohéziós Alapból származó támogatások felhasználásának rendjéről szóló 4/2011. (I. 28) Korm rendelet (id-Digriet tal-Gvern Nru 4/2011 tat‑28 ta’ Jannar 2011 dwar l-Użu ta’ Għajnuna mill-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, mill-Fond Soċjali Ewropew u mill-Fond ta’ Koeżjoni għall-perijodu ta’ programmazzjoni 2007‑2013, iktar ’il quddiem id-“Digriet tal-Gvern 4/2011”) jipprevedi:
“Il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament ikopri t-teħid ta’ responsabbiltà u t-twettiq ta’ impenji — bi ħlas jew destinati għal sussidji — li joriġinaw mill-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, mill-Fond Soċjali Ewropew u mill-Fond ta’ Koeżjoni […] għall-perijodu ta’ programmazzjoni 2007‑2013 — bl-eċċezzjoni ta’ għajnuna mill-programmi ta’ kooperazzjoni territorjali Ewropea — għas-sorveljanza tal-implimentazzjoni, għall-persuni fiżiċi, ġuridiċi u entitajiet li ma għandhomx personalità ġuridika li jipparteċipaw fl-użu, fil-likwidazzjoni u fis-sorveljanza, għall-applikanti, id-destinatarji u l-benefiċjarji ta’ sussidji.”
Skont l-Artikolu 80(3) tad-Digriet Amministrattiv Nru 4/2011.
“Il-benefiċjarju u l-organi involuti fil-ħlas ta’ għajnuna għandhom iżommu kontijiet separati għal kull proġett, jirreġistraw id-dokumenti kollha relatati mal-proġett separatament u jżommuhom tal-inqas sal‑31 ta’ Diċembru 2020.”
Il-Kodiċi Ċivili
L-Artikolu 200(2) tal-polgári perrendtartásról szóló 1959. évi III. törvény (il-Liġi Nru IV tal-1959 li Tistabbilixxi l-Kodiċi Ċivili) jipprevedi:
“Huwa null kuntratt li jikser jew jevadi dispożizzjoni legali, sakemm l-imsemmija dispożizzjoni ma tkunx tipprevedi konsegwenza legali oħra.”
L-Artikolu 6:95 tal-Polgári törvénykönyvrġl szóló 2013. évi V. törvény (il-Liġi Nru V tal-2013 li Tistabbilixxi l-Kodiċi Ċivili) jipprevedi:
“Huwa null kuntratt li jikser jew jevadi dispożizzjoni legali, sakemm l-imsemmija dispożizzjoni ma tkunx tipprevedi konsegwenza legali oħra. Mingħajr preġudizzju għal sanzjonijiet legali oħra, kuntratt huwa wkoll null meta dispożizzjoni legali tipprevedi dan speċifikament jew meta l-għan tiegħu huwa li jipprojbixxi l-effett imfittex minn liġi permezz tal-kuntratt inkwistjoni.”
Il-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
Il-Kawża C‑496/18
Fit‑30 ta’ Settembru 2005, Budapesti Közlekedési ppubblikat, bħala awtorità kontraenti, sejħa għal offerti f’
Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea
għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku li għandu bħala suġġett l‑“akkwist ta’ sistema ta’ monitoraġġ għas-sorveljanza ta’ movimenti tal-istrutturi u tal-kontroll tal-ħoss u tal-vibrazzjonijiet matul l-ewwel parti tal-kostruzzjoni tal-linja 4 tal-Metro ta’ Budapest [l-Ungerija]”, li l-valur stmat tiegħu kien jaqbeż il-limiti Komunitarji u li kien jibbenefika minn għajnuna finanzjarja mill-Unjoni Ewropea. Il-kuntratt ingħata lil grupp ta’ impriżi, kompost minn Hungeod u minn Sixense.
Fl‑1 ta’ Marzu 2006, il-kuntratt relatat mas-sejħa għal offerti ġie ffirmat.
Fil‑5 ta’ Ottubru 2009, il-partijiet kontraenti ddeċidew li jibdlu l-kuntratt, peress li ddikjaraw li rriżultaw ċirkustanzi imprevedibbli. Dan it-tibdil kien is-suġġett ta’ avviż ippubblikat fil-
Közbeszerzési Értesítő
(il-
Bullettin tal-Kuntratti Pubbliċi
) fit‑18 ta’ Novembru 2009.
Fid‑29 ta’ Mejju 2017, il-President tal-Awtorità tal-Kuntratti Pubbliċi ressaq talba quddiem il-Bord tal-Arbitraġġ fejn talbu, minn naħa, jikkonstata li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali kienu wettqu ksur billi wettqu tibdiliet fil-kuntratt bi ksur tal-Artikolu 303(1) tal-Liġi tal-2003 dwar il-Kuntratti Pubbliċi, u, min-naħa l-oħra, li jimponilhom multi. Huwa indika li kien ħa konjizzjoni tal-ksur fit‑30 ta’ Marzu 2017 u għamel riferiment, sabiex jibbaża t-talba tiegħu, għall-Artikolu 153(3) kif ukoll għall-Artikolu 152(2)(a) tal-Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi.
Fid-deċiżjoni tiegħu tat‑3 ta’ Awwissu 2017, il-Bord tal-Arbitraġġ ikkunsidra, qabel kollox, li d-dispożizzjonijiet proċedurali tal-Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi kienu applikabbli f’dan il-każ, peress li, għalkemm din il-liġi kienet daħlet fis-seħħ biss fl‑1 ta’ Novembru 2015 u li, bħala prinċipju, kienet tikkonċerna biss il-kuntratti konklużi wara dik id-data, hija kienet tapplika, skont id-dispożizzjonijiet tranżitorji li jinsabu fl-Artikolu 197(1) tagħha, għas-sorveljanza tat-tibdiliet fil-kuntratti li seħħew qabel id-dħul fis-seħħ tagħha. Huwa ppreċiża li l-proġett eżegwit fil-kuntest tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali kien jibbenefika minn finanzjament tal-Unjoni u li, għaldaqstant, konformement mal-Artikolu 80(3) tad-Digriet tal-Gvern 4/2011, it-terminu sabiex tinbeda proċedura
ex officio
kien jiskadi fil‑31 ta’ Diċembru 2020.
Fuq il-mertu, wara li kkonstata l-ksur tal-Artikolu 303 tal-Liġi tal-2003 dwar il-Kuntratti Pubbliċi, il-Bord tal-Arbitraġġ ikkundanna lil Budapesti Közlekedési għall-pagament ta’ multa ta’ 25000000 forint Ungeriż (HUF) (madwar EUR 81275) u,
in solidum
, lil Hungeod u Sixense għall-pagament ta’ multa ta’ HUF 5000000 (madwar EUR 16255).
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentaw rikors kontra d-deċiżjoni tal-Bord tal-Arbitraġġ quddiem il-Fővárosi Törvényszék (il-Qorti tal-Belt ta’ Budapest, l-Ungerija).
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar ir-rekwiżiti li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni, b’mod iktar preċiż mill-prinċipju ta’ ċertezza legali, fil-każ fejn il-leġiżlazzjoni l-ġdida ta’ Stat Membru, bħal-Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi, tawtorizza, għal kuntratt pubbliku konkluż qabel id-dħul fis-seħħ tagħha, lill-awtorità ta’ sorveljanza tibda
ex officio
, minkejja l-iskadenza tat-termini ta’ dekadenza previsti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali preċedenti, investigazzjoni dwar il-ksur fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi mwettaq qabel id-dħul fis-seħħ tagħha, sabiex jiġi stabbilit il-ksur u tiġi deċiża sanzjoni mill-Bord tal-Arbitraġġ.
Il-qorti tar-rinviju tesponi li, kuntrarjament għall-kawżi li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja kellha tiddeċiedi fil-qasam tat-termini ta’ reviżjoni fil-kuntest ta’ proċeduri ta’ kuntratti pubbliċi, il-Kawża C‑496/18 tikkonċerna d-dritt għal awtorità ta’ superviżjoni li twettaq reviżjoni fl-interess tal-protezzjoni oġġettiva tad-drittijiet. Hija tistaqsi dwar l-implimentazzjoni f’tali kuntest tal-prinċipji tad-dritt tal-Unjoni, bħall-prinċipji ta’ ċertezza legali jew ta’ effettività.
Il-qorti tar-rinviju tirreferi wkoll għall-kontenut tal-Artikolu 99 tad-Direttiva 2014/25 u tistaqsi jekk jeżistux limiti għas-setgħat mogħtija lill-Istati Membri fil-qasam tal-prerogattivi tal-awtoritajiet ta’ superviżjoni u jekk ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-protezzjoni tal-persuni kkonċernati li jiksbu kuntratt partikolari humiex ukoll validi f’dan il-kuntest.
Hija tesprimi d-dubji tagħha dwar il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni tal-possibbiltà prevista, bħala miżura tranżitorja, fl-Artikolu 197(1) tal-Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi, li jiġu ssorveljati t-tibdiliet kuntrattwali li seħħew qabel id-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi.
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-possibbiltà li tiġi applikata r-regola li, fil-każ ta’ proġett iffinanzjat mill-fondi tal-Unjoni, it-terminu ta’ reviżjoni huwa marbut mat-terminu ta’ konservazzjoni tad-dokumenti, peress li din ir-regola ġiet introdotta bil-Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi.
Hija tistaqsi jekk huwiex rilevanti, għall-finijiet tal-evalwazzjoni ta’ dawn il-kwistjonijiet ta’ liġi, li jsir magħruf liema kienu l-lakuni legali, regolamentari, tekniċi jew organizzattivi jew l-ostakoli l-oħra li minħabba fihom il-ksur tal-leġiżlazzjoni dwar il-kuntratti pubbliċi ma kienx is-suġġett ta’ investigazzjoni fil-mument meta twettaq.
Il-qorti tar-rinviju tenfasizza li l-premessi 25 u 27 tad-Direttiva 2007/66 jinsistu fuq ir-rekwiżit ta’ ċertezza legali biss fir-rigward tar-rikorsi intiżi sabiex tiġi kkonstatata l-assenza ta’ effett tas-suq u mhux dawk intiżi sabiex jiġi kkonstatat ksur u sabiex jiġi ssanzjonat.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Fővárosi Törvényszék (il-Qorti tal-Belt ta’ Budapest, l-Ungerija) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikoli 41(1) u 47 tal-[Karta], il-premessi 2, 25, 27 u 36 tad-Direttiva [2007/66], l-Artikolu 1(1) u (3) tad-Direttiva [92/13] u, f’dan il-kuntest, il-prinċipju ta’ ċertezza legali, bħala prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, u r-rekwiżit ta’ effettività u ċelerità tar-rimedji disponibbli fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi fil-konfront tad-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet kontraenti għandhom jiġu interpretati fis-sens li dawn jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li, inkonnessjoni mal-kuntratti pubbliċi konklużi qabel id-dħul fis-seħħ tagħha, ladarba jkunu skadew it-termini ta’ dekadenza għall-preżentata ta’ rikors stabbiliti fil-leġiżlazzjoni preċedenti tal-Istat Membru sabiex jiġi investigat il-ksur fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi mwettaq qabel id-dħul fis-seħħ tal-imsemmija leġiżlazzjoni, tawtorizza b’mod ġenerali lill-awtorità (ta’ superviżjoni) kompetenti sabiex din tistitwixxi, fit-terminu stabbilit fl-imsemmija leġiżlazzjoni, proċedura sabiex jiġi investigat ksur partikolari fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi u, b’konsegwenza ta’ dan, li tiddikjara li twettaq ksur, timponi sanzjoni fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi u tapplika l-konsegwenzi tan-nullità tal-kuntratt pubbliku?
2)
Jistgħu jiġu applikati l-liġijiet u l-prinċipji li hemm riferiment għalihom fl-ewwel domanda — minbarra għall-eżerċizzju [kif ukoll l-eżerċizzju] effettiv tad-dritt (suġġettiv u personali) għal rimedju li għandhom il-persuni kkonċernati mill-għoti tal-kuntratt pubbliku — għad-dritt li tiġi istitwita u żvolġuta proċedura ta’ reviżjoni li għandhom l-awtoritajiet (ta’ superviżjoni) stabbiliti mill-ordinament ġuridiku tal-Istat Membru, li għandhom il-fakultà jindividwaw u jinvestigaw
ex officio
ksur fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi u li għandhom l-għan li jiddefendu l-interess pubbliku?
3)
Mill-Artikolu 99(1) u (2) tad-Direttiva [2014/25] jista’ jiġi dedott li, permezz tal-adozzjoni ta’ leġiżlazzjoni ġdida, id-dritt tal-Istat Membru jista’ — sabiex jiddefendi l-interessi finanzjarji tal-Unjoni fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi — jawtorizza b’mod ġenerali lill-awtoritajiet (ta’ superviżjoni), li għandhom il-fakultà mogħtija lilhom mill-ordinament ġuridiku tal-Istat Membru sabiex jindividwaw u jinvestigaw
ex officio
ksur fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi u li għandhom l-għan li jiddefendu l-interess pubbliku, sabiex jinvestigaw ksur fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi mwettaq qabel id-dħul fis-seħħ tal-imsemmija leġiżlazzjoni u sabiex jistitwixxu u jiżvolġu proċedura, minkejja jkunu diġà skadew it-termini ta’ dekadenza skont il-leġiżlazzjoni preċedenti?
4)
Sabiex tiġi evalwata — filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-liġijiet u l-prinċipji li hemm riferiment għalihom fl-ewwel domanda — il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni tal-fakultà ta’ investigazzjoni mogħtija lill-awtoritajiet (ta’ superviżjoni) kif deskritta fl-ewwel u fit-tielet domanda, huwa rilevanti liema kienu dawk il-lakuni legali, leġiżlattivi, tekniċi u strutturali jew l-ostakoli ta’ xi tip ieħor li minħabba fihom ma kienx ġie investigat il-ksur fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi fil-mument li dan kien twettaq?
5)
L-Artikoli 41(1) u 47 tal-[Karta], il-premessi 2, 25, 27 u 36 tad-Direttiva [2007/66], l-Artikolu 1(1) u (3) tad-Direttiva [92/13] u, f’dan il-kuntest, il-prinċipju ta’ ċertezza legali, bħala prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, u r-rekwiżit ta’ effettività u ċelerità tar-rimedji disponibbli fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi fil-konfront tad-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet kontraenti u l-prinċipju ta’ proporzjonalità għandhom jiġu interpretati fis-sens li — inkluż jekk, fid-dawl ta’ dawn il-prinċipji, tista’ tingħata l-fakultà li hemm riferiment għaliha fl-ewwel u fir-raba’ domanda lill-awtoritajiet (ta’ superviżjoni), li għandhom il-fakultà mogħtija lilhom mill-ordinament ġuridiku tal-Istat Membru sabiex jindividwaw u jinvestigaw
ex officio
ksur fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi u li għandhom l-għan li jiddefendu l-interess pubbliku — il-qorti nazzjonali tista’ tevalwa n-natura raġonevoli u l-proporzjonalità tal-perijodu ta’ żmien li jkun iddekorra bejn it-twettiq tal-ksur, l-iskadenza tat-terminu ta’ dekadenza għall-preżentata tar-rikors previst preċedentement u l-bidu tal-proċedura ta’ investigazzjoni tal-ksur u minn dan tiddeduċi l-konsegwenza legali tal-ineffikaċja tad-deċiżjoni kkontestata jew xi konsegwenza oħra stabbilita mid-dritt tal-Istat Membru?”
Il-Kawża C‑497/18
Fit‑3 ta’ Jannar 2009, Budapesti Közlekedési ppubblikat, bħala awtorità kontraenti, sejħa għal offerti f’
Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea
għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku li għandu bħala għan “il-provvista ta’ servizzi ta’ perizja rigward il-ġestjoni tal-proġett DBR matul l-ewwel stadju tal-kostruzzjoni tal-Linja 4 tal-Metro Parti 7: Espert fil-ġestjoni tar-riskji”, li l-valur stmat tiegħu kien jaqbeż il-limiti Komunitarji u li kien jibbenefika minn għajnuna finanzjarja tal-Unjoni. Il-kuntratt ingħata lil Matrics Consults Ltd, stabbilita fir-Renju Unit.
Fl‑14 ta’ Mejju 2009, il-kuntratt relatat mas-sejħa għal offerti ġie ffirmat. Huwa ġie xolt fis‑16 ta’ Novembru 2011 minn Budapesti Közlekedési b’effett mill‑31 ta’ Diċembru 2011.
Fit‑30 ta’ Mejju 2017, il-President tal-Awtorità tal-Kuntratti Pubbliċi ressaq il-kwistjoni quddiem il-Bord tal-Arbitraġġ fejn talbu, minn naħa, jikkonstata li Budapesti Közlekedési u Matrics Consults kienu wettqu ksur u, min-naħa l-oħra, li jimponilhom multi. Huwa kkonstata li, għalkemm il-partijiet fil-kuntratt ma kinux biddluh bil-miktub, huma kienu, permezz tal-aġir tagħhom waqt il-pagament tal-fatturi u tar-redazzjoni taċ-ċertifikati ta’ eżekuzzjoni, eskludew il-kundizzjonijiet ta’ pagament iddefiniti fiż-żmien tas-sottomissjoni tal-offerta u inklużi f’dan il-kuntratt, b’tali mod li dawn il-bidliet kellhom jitqiesu bħala bidla tal-kuntratt. B’hekk, skont il-President tal-Awtorità tal-Kuntratti Pubbliċi, dawn il-partijiet kienu kisru l-Artikolu 303(1) tal-Liġi tal-2003 dwar il-Kuntratti Pubbliċi. Huwa indika li sar jaf bil-ksur fil‑31 ta’ Marzu 2017, li kien preżunt li seħħ fit‑8 ta’ Frar 2010.
Fid-deċiżjoni tiegħu tat‑18 ta’ Awwissu 2017, il-Bord tal-Arbitraġġ ikkunsidra, qabel kollox, li d-dispożizzjonijiet proċedurali tal-Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi kienu applikabbli f’dan il-każ, peress li, għalkemm din il-liġi kienet daħlet fis-seħħ biss fl‑1 ta’ Novembru 2015 u li, bħala prinċipju, kienet tikkonċerna biss il-kuntratti konklużi wara dik id-data, hija kienet tapplika, skont id-dispożizzjonijiet tranżitorji li jinsabu fl-Artikolu 197(1) tagħha, għas-sorveljanza tat-tibdiliet fil-kuntratti li seħħew qabel id-data tad-dħul fis-seħħ tagħha.
Fuq il-mertu, wara li kkonstata ksur tal-Artikolu 303 tal-Liġi tal-2003 dwar il-Kuntratti Pubbliċi, il-Bord tal-Arbitraġġ impona multa ta’ HUF 27000000 (madwar EUR 88938) fuq Budapesti Közlekedési kif ukoll multa ta’ HUF 13000000 (madwar EUR 42822) fuq Matrics Consults.
Budapesti Közlekedési u Matrics Consults ippreżentaw rikors kontra d-deċiżjoni tal-Bord tal-Arbitraġġ quddiem il-Fővárosi Törvényszék (il-Qorti tal-Belt ta’ Budapest).
Il-qorti tar-rinviju tesponi kunsiderazzjonijiet simili għal dawk ifformulati fil-Kawża C‑496/18, kif esposti fil-punti 35 sa 41 ta’ din is-sentenza.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Fővárosi Törvényszék (il-Qorti tal-Belt ta’ Budapest, l-Ungerija) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikoli 41(1) u 47 tal-[Karta], il-premessi 2, 25, 27 u 36 tad-Direttiva [2007/66], l-Artikolu 1(1) u (3) tad-Direttiva [89/665] u, f’dan il-kuntest, il-prinċipju ta’ ċertezza legali, bħala prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, u r-rekwiżit ta’ effettività u ċelerità tar-rimedji disponibbli fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi fil-konfront tad-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet kontraenti għandhom jiġu interpretati fis-sens li dawn jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li, inkonnessjoni mal-kuntratti pubbliċi konklużi qabel id-dħul fis-seħħ tagħha, ladarba jkunu skadew it-termini ta’ dekadenza għall-preżentata ta’ rikors stabbiliti fil-leġiżlazzjoni preċedenti tal-Istat Membru sabiex jiġi investigat il-ksur fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi mwettaq qabel id-dħul fis-seħħ tal-imsemmija leġiżlazzjoni, tawtorizza b’mod ġenerali lill-awtorità (ta’ superviżjoni) kompetenti sabiex din tistitwixxi, fit-terminu stabbilit fl-imsemmija leġiżlazzjoni, proċedura sabiex jiġi investigat ksur partikolari fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi u, b’konsegwenza ta’ dan, li tiddikjara li twettaq ksur, timponi sanzjoni fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi u tapplika l-konsegwenzi tan-nullità tal-kuntratt pubbliku?
2)
Jistgħu jiġu applikati l-liġijiet u l-prinċipji li hemm riferiment għalihom fl-ewwel domanda — minbarra għall-eżerċizzju [kif ukoll l-eżerċizzju] effettiv tad-dritt (suġġettiv u personali) għal rimedju li għandhom il-persuni kkonċernati mill-għoti tal-kuntratt pubbliku — għad-dritt li tiġi istitwita u żvolġuta proċedura ta’ reviżjoni li għandhom l-awtoritajiet (ta’ superviżjoni) stabbiliti mill-ordinament ġuridiku tal-Istat Membru, li għandhom il-fakultà jindividwaw u jinvestigaw
ex officio
ksur fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi u li għandhom l-għan li jiddefendu l-interess pubbliku?
3)
Mill-Artikolu 99[83](1) u (2) tad-Direttiva [2014/24] jista’ jiġi dedott li, permezz tal-adozzjoni ta’ leġiżlazzjoni ġdida, id-dritt tal-Istat Membru jista’ — sabiex jiddefendi l-interessi finanzjarji tal-Unjoni fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi — jawtorizza b’mod ġenerali lill-awtoritajiet (ta’ superviżjoni), li għandhom il-fakultà mogħtija lilhom mill-ordinament ġuridiku tal-Istat Membru sabiex jindividwaw u jinvestigaw
ex officio
ksur fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi u li għandhom l-għan li jiddefendu l-interess pubbliku, sabiex jinvestigaw ksur fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi mwettaq qabel id-dħul fis-seħħ tal-imsemmija leġiżlazzjoni u sabiex jistitwixxu u jiżvolġu proċedura, minkejja jkunu diġà skadew it-termini ta’ dekadenza skont il-leġiżlazzjoni preċedenti?
4)
Sabiex tiġi evalwata — filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-liġijiet u l-prinċipji li hemm riferiment għalihom fl-ewwel domanda — il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni tal-fakultà ta’ investigazzjoni mogħtija lill-awtoritajiet (ta’ superviżjoni) kif deskritta fl-ewwel u fit-tielet domanda, huwa rilevanti liema kienu dawk il-lakuni legali, leġiżlattivi, tekniċi u strutturali jew l-ostakoli ta’ xi tip ieħor li minħabba fihom ma kienx ġie investigat il-ksur fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi fil-mument li dan kien twettaq?
5)
L-Artikoli 41(1) u 47 tal-[Karta], il-premessi 2, 25, 27 u 36 tad-Direttiva [2007/66], l-Artikolu 1(1) u (3) tad-Direttiva [89/665] u, f’dan il-kuntest, il-prinċipju ta’ ċertezza legali, bħala prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, u r-rekwiżit ta’ effettività u ċelerità tar-rimedji disponibbli fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi fil-konfront tad-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet kontraenti u l-prinċipju ta’ proporzjonalità għandhom jiġu interpretati fis-sens li — inkluż jekk, fid-dawl ta’ dawn il-prinċipji, tista’ tingħata l-fakultà li hemm riferiment għaliha fl-ewwel u fir-raba’ domanda lill-awtoritajiet (ta’ superviżjoni), li għandhom il-fakultà mogħtija lilhom mill-ordinament ġuridiku tal-Istat Membru sabiex jindividwaw u jinvestigaw
ex officio
ksur fil-qasam tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi u li għandhom l-għan li jiddefendu l-interess pubbliku — il-qorti nazzjonali tista’ tevalwa n-natura raġonevoli u l-proporzjonalità tal-perijodu ta’ żmien li jkun iddekorra bejn it-twettiq tal-ksur, l-iskadenza tat-terminu ta’ dekadenza għall-preżentata tar-rikors previst preċedentement u l-bidu tal-proċedura ta’ investigazzjoni tal-ksur u minn dan tiddeduċi l-konsegwenza legali tal-ineffikaċja tad-deċiżjoni kkontestata jew xi konsegwenza oħra stabbilita mid-dritt tal-Istat Membru?”
Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑18 ta’ Settembru 2018, il-Kawżi C‑496/18 u C‑497/18 ingħaqdu għall-finijiet tal-proċeduri bil-miktub u orali kif ukoll tas-sentenza.
Fuq l-ammissibbiltà tat-talbiet għal deċiżjoni preliminari
Il-President tal-Awtorità tal-Kuntratti Pubbliċi u l-Gvern Ungeriż iqisu li t-talbiet għal deċiżjoni preliminari huma inammissibbli minħabba li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, b’mod iktar partikolari l-Artikolu 303 tal-Liġi tal-2003 dwar il-Kuntratti Pubbliċi u l-Artikolu 197 tal-Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi, ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, id-domandi relatati mal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula mill-qorti nazzjonali fil-kuntest leġiżlattiv u fattwali li hija tiddefinixxi taħt ir-responsabbiltà tagħha, u li l-eżattezza tiegħu ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tivverifika, jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Fil-fatt, meta dawn id-domandi jkunu jirrigwardaw interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta li tagħti deċiżjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2019, Comida paralela 12,
C‑579/18
,
EU:C:2019:875
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Għaldaqstant, huma biss il-qrati nazzjonali li quddiemhom tkun tressqet it-tilwima u li huma responsabbli għad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tittieħed li għandhom jevalwaw, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari ta’ kull kawża, kemm il-ħtieġa ta’ deċiżjoni preliminari sabiex ikunu f’pożizzjoni li jagħtu d-deċiżjoni tagħhom, kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li huma jressqu quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2019, Comida paralela 12,
C‑579/18
,
EU:C:2019:875
, punt
u l-ġurisprudeza ċċitata).
Madankollu, jekk ikun jidher b’mod ċar li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni Ewropea mitluba bl-ebda mod ma hija relatata mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, jew meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi meħtieġa sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha, hija tista’ tiċħad it-talba għal deċiżjoni preliminari bħala inammissibbli (sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2019, Comida paralela 12,
C‑579/18
,
EU:C:2019:875
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, permezz tad-domandi preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-punt jekk diversi dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, kemm jekk huma tal-Karta, tad-Direttivi 89/665 u 92/13, dwar il-proċeduri ta’ reviżjoni fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, jew tad-Direttivi 2014/24 u 2014/25, dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, kif ukoll ċerti prinċipji ġenerali ta’ dan id-dritt, b’mod partikolari dawk ta’ ċertezza legali u ta’ proporzjonalità, jipprekludux il-possibbiltà, prevista mil-leġiżlazzjoni Ungeriża, li tiġi awtorizzata awtorità nazzjonali ta’ sorveljanza sabiex tibda
ex officio
, taħt liġi ġdida, proċedura ta’ sorveljanza ta’ bidliet li saru għal kuntratt pubbliku, sabiex sanzjonijiet jiġu imposti fuq il-partijiet f’dan il-kuntratt mill-awtorità ta’ sorveljanza u li, possibbilment, in-nullità ta’ dawn it-tibdiliet kuntrattwali tiġi kkonstatata mill-qorti nazzjonali.
Issa, mid-deċiżjonijiet tar-rinviju jirriżulta li l-kuntratti li kienu s-suġġett tal-bidliet inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienu jaqgħu, fid-data tal-konklużjoni tagħhom, fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, peress li l-kuntratti pubbliċi relatati magħhom kienu jaqbżu l-limiti previsti mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni rilevanti.
Barra minn hekk, mal-ewwel daqqa ta’ għajn, jidher li huwa partikolarment neċessarju li l-qorti tar-rinviju tkun informata dwar jekk id-direttivi jew il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li hija tinvoka jipprekludux proċedura
ex officio
, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
Fl-aħħar nett, l-ebda element tal-proċess li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja ma jippermetti li jiġi preżunt li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma għandha ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawżi prinċipali, jew li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi magħmula.
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li t-talbiet għal deċiżjoni preliminari huma ammissibbli.
Fuq id-domandi preliminari
Osservazzjonijiet preliminari
Skont il-qorti tar-rinviju, is-soluzzjoni tat-tilwimiet fil-kawżi prinċipali tiddependi fuq il-punt dwar jekk id-direttivi u l-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, imsemmija fil-punt 56 ta’ din is-sentenza, jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li awtorità nazzjonali ta’ sorveljanza tista’ tibda
ex officio
proċedura ta’ reviżjoni fir-rigward ta’ tibdiliet li saru għal kuntratti pubbliċi, minkejja li dawn it-tibdiliet seħħew taħt leġiżlazzjoni preċedenti u li t-terminu ta’ dekadenza previst minnha kien diġà skada fid-data li fiha nbdiet il-proċedura
ex officio
.
Fl-ewwel lok, għandu jiġi kkonstatat li d-dispożizzjonijiet tal-Karta, invokati mill-qorti tar-rinviju, ma humiex rilevanti sabiex din tingħata kjarifikazzjonijiet fil-kuntest tat-tilwimiet fil-kawżi prinċipali.
Fil-fatt, minn naħa, mill-formulazzjoni tal-Artikolu 41 tal-Karta jirriżulta b’mod ċar li dan ma huwiex indirizzat lill-Istati Membri iżda biss lill-istituzzjonijiet, lill-korpi u lill-organi tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2011, Cicala,
C‑482/10
,
EU:C:2011:868
, punt
, u tad‑9 ta’ Marzu 2017, Doux,
C‑141/15
,
EU:C:2017:188
, punt
).
Min-naħa l-oħra, għandu jitfakkar li, meta jiddefinixxu l-modalitajiet proċedurali ta’ rimedji legali intiżi sabiex jiżguraw is-salvagwardja tad-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni lill-kandidati u lill-offerenti ppreġudikati minn deċiżjonijiet tal-awtoritajiet kontraenti, l-Istati Membri għandhom jissorveljaw li ma jiġux ippreġudikati d-drittijiet mogħtija lill-individwi mid-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari d-dritt għal rimedju effettiv u ta’ aċċess għal qorti jew tribunal imparzjali, sanċit fl-Artikolu 47 tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2016, Star Storage et,
C‑439/14 u C‑488/14
,
EU:C:2016:688
, punti
sa
, kif ukoll id-digriet tal‑14 ta’ Frar 2019, Cooperativa Animazione Valdocco,
C‑54/18
,
EU:C:2019:118
, punt
).
Issa, minn ebda element tal-proċess li għandha għad-dispożizzjoni tagħha l-Qorti tal-Ġustizzja ma jirriżulta li l-proċedura ta’ rimedju
ex officio
fir-rigward tal-ksur tal-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi għandha l-effett li tippreġudika d-dritt għal rimedju effettiv jew dak ta’ aċċess għal qorti jew tribunal imparzjali.
Fit-tieni lok, peress li d-diversi domandi preliminari jikkoinċidu fuq diversi livelli, dawn għandhom jingħaqdu u jiġu fformulati mill-ġdid, sabiex il-qorti tar-rinviju tingħata l-iktar risposti preċiżi possibbli.
Għaldaqstant, għandu jiġi kkunsidrat li l-qorti tar-rinviju qiegħda tistaqsi, essenzjalment, l-ewwel nett, permezz tat-tieni domandi tagħha, jekk il-premessi 25 u 27 tad-Direttiva 2007/66, l-Artikolu 1(1) u (3) tad-Direttiva 89/665, l-Artikolu 1(1) u (3) tad-Direttiva 92/13, l-Artikolu 83(1) u (2) tad-Direttiva 2014/24 u l-Artikolu 99(1) u (2) tad-Direttiva 2014/25 jimponux jew jipprojbixxux lill-Istati Membri jadottaw leġiżlazzjoni li skontha awtorità ta’ sorveljanza tista’ tagħti bidu, għal raġunijiet ta’ protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, proċedura ta’ reviżjoni
ex officio
sabiex tissorvelja l-ksur tal-leġiżlazzjoni dwar kuntratti pubbliċi, it-tieni nett, permezz tal-ewwel, it-tielet u r-raba’ domandi tagħha, jekk il-prinċipju ġenerali taċ-ċertezza legali jipprekludix li, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ reviżjoni
ex officio
mibdija minn awtorità ta’ sorveljanza, għal raġunijiet ta’ protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, leġiżlazzjoni nazzjonali tipprevedi li, sabiex tistħarreġ il-legalità ta’ modifiki ta’ kuntratti pubbliċi, il-bidu ta’ tali proċedura fit-terminu ta’ dekadenza li hija tistabbilixxi, għalkemm it-terminu ta’ dekadenza previst mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, applikabbli għad-data ta’ dawn il-modifikazzjonijiet skada u, it-tielet nett, mill-ħames domandi tagħha, jekk, fil-każ li tingħata risposta negattiva għall-ewwel, għat-tielet u għar-raba’ domandi, il-prinċipju ta’ proporzjonalità jipprekludix lil qorti nazzjonali milli tkun tista’ tevalwa n-natura raġonevoli u proporzjonali tal-perijodi li għaddew bejn it-twettiq tal-ksur, l-iskadenza tat-termini ta’ dekadenza preċedenti u l-proċedura mibdija sabiex jiġi investigat il-ksur, u tistax tiġbed konsegwenzi minn dan dwar il-validità tad-deċiżjoni amministrattiva kkontestata jew kwalunkwe konsegwenza legali oħra prevista mid-dritt tal-Istat Membru.
Fuq it-tieni domandi
Permezz tat-tieni domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-premessi 25 u 27 tad-Direttiva 2007/66, l-Artikolu 1(1) u (3) tad-Direttiva 89/665, l-Artikolu 1(1) u (3) tad-Direttiva 92/13, l-Artikolu 83(1) u (2) tad-Direttiva 2014/24 u l-Artikolu 99(1) u (2) tad-Direttiva 2014/25 jimponux jew jipprojbixxux lill-Istati Membri milli jadottaw leġiżlazzjoni li bis-saħħa tagħha awtorità ta’ superviżjoni tista’ tagħti bidu, għal raġunijiet ta’ protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, għal proċedura ta’ reviżjoni
ex officio
sabiex tissorvelja l-ksur tar-leġiżlazzjoni dwar kuntratti pubbliċi.
Fl-ewwel lok, għalkemm il-Gvern Ungeriż isostni li l-premessi ta’ att tal-Unjoni ma humiex ta’ natura obbligatorja, għandu jitfakkar li d-dispożittiv ta’ att huwa indiviżibbli mill-motivazzjoni tiegħu, b’tali mod li għandu jiġi interpretat, jekk ikun meħtieġ, fid-dawl tal-motivi li wasslu għall-adozzjoni tiegħu (sentenzi tas‑27 ta’ Ġunju 2000, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall,
C‑404/97
,
EU:C:2000:345
, punt
, u tal‑4 ta’ Diċembru 2019, Consorzio Tutela Aceto Balsamico di Modena,
C‑432/18
,
EU:C:2019:1045
, punt
).
Minn dan isegwi li d-Direttiva 2007/66 għandha tiġi interpretata fid-dawl tal-premessi 25 u 27 tagħha.
Fit-tieni lok, għandu jiġi enfasizzat li, ċertament, id-Direttivi 89/665 u 92/13, b’mod partikolari l-Artikoli 1(3) tagħhom, huma intiżi li jipprevedu li l-Istati Membri jiżguraw li l-proċeduri ta’ reviżjoni jkunu aċċessibbli tal-inqas lil kull persuna li għandha jew kellha interess li tikseb kuntratt partikolari u li ġiet jew li tista’ tiġi ppreġudikata minn allegat ksur (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Ottubru 2010, Symvoulio Apochetefseon Lefkosias,
C‑570/08
,
EU:C:2010:621
, punt
).
Dawn id-dispożizzjonijiet, li huma intiżi sabiex jipproteġu l-operaturi ekonomiċi mill-arbitrarjetà tal-awtorità kontraenti, għandhom l-għan għalhekk li jiżguraw l-eżistenza, fl-Istati Membri kollha, ta’ rimedji ġudizzjarji effikaċi, sabiex tiġi ggarantita l-applikazzjoni effettiva tar-regoli tal-Unjoni fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, b’mod partikolari fi stadju fejn il-ksur ikun għadu jista’ jiġi kkorreġut (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2016, Star Storage et,
C‑439/14 u C‑488/14
,
EU:C:2016:688
, punt
).
Madankollu, għalkemm id-Direttivi 89/665 u 92/13 jimponu l-eżistenza ta’ rimedji ġudizzjarji għad-dispożizzjoni ta’ impriżi li għandhom jew li kellhom interess li jiksbu kuntratt partikolari u li kienu, jew hemm riskju li jiġu, leżi minn ksur allegat, l-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 89/665 u l-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 92/13 ma jistgħux jitqiesu, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 63 tal-konklużjonijiet tiegħu, li jwettqu armonizzazzjoni sħiħa u, għaldaqstant, bħala li jipprevedu r-rimedji ġudizzjarji kollha possibbli fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi.
Konsegwentement, dawn id-dispożizzjonijiet għandhom jiġu interpretati fis-sens li la jimponu u lanqas jipprojbixxu lill-Istati Membri milli jipprevedu l-eżistenza ta’ rimedji favur awtoritajiet nazzjonali ta’ sorveljanza, sabiex dawn ikunu jistgħu jikkonstataw, bil-għan li tiġi żgurata l-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, il-ksur tal-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi.
La l-premessi 25 u 27 u lanqas l-Artikoli 1 u 2 tad-Direttiva 2007/66, li inkludew l-Artikolu 2d rispettivament fid-Direttiva 89/665 u fid-Direttiva 92/13, ma jikkontestaw tali interpretazzjoni.
Fil-fatt, billi pprevedew li, essenzjalment, l-Istati Membri għandhom jissorveljaw li kuntratt jiġi ddikjarat ineffettiv minn istanza indipendenti mill-awtorità kontraenti, l-Artikolu 2d tad-Direttiva 89/665 u l-Artikolu 2d tad-Direttiva 92/13 sempliċement isaħħu l-effetti tar-rimedji li dawn id-direttivi jimponu fuq l-Istati Membri li jimplimentaw, jiġifieri rimedji għad-dispożizzjoni tal-impriżi li għandhom jew li kellhom interess li jiksbu kuntratt partikolari u li kellhom jew kienu f’riskju li jiġu leżi minn ksur allegat.
Fit-tielet lok, għandu jitqies li l-Artikolu 83 tad-Direttiva 2014/24 u l-Artikolu 99 tad-Direttiva 2014/25, li huma redatti f’termini identiċi, la jistgħu jiġu interpretati bħala li jimponu u lanqas bħala li jipprojbixxu lill-Istati Membri milli jipprevedu mekkaniżmu ta’ reviżjoni
ex officio
fl-interess pubbliku, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li l-Artikolu 83 tad-Direttiva 2014/24 u l-Artikolu 99 tad-Direttiva 2014/25, kif iċċarati rispettivament mill-premessi 121 u 122 tal-ewwel u mill-premessi 127 u 128 tat-tieni, jinsabu fit-Titolu IV, intitolat “Governanza”, ta’ kull waħda minn dawn id-direttivi.
B’hekk, il-premessa 121 tad-Direttiva 2014/24 u l-premessa 127 tad-Direttiva 2014/25 jillimitaw ruħhom li jiddikjaraw li l-imsemmija dispożizzjonijiet huma intiżi sabiex jiżguraw “li wieħed ikollu ħarsa ġenerali tajba tal-problemi strutturali u x-xejriet ġenerali possibbli fil-politiki nazzjonali dwar l-akkwist, sabiex il-problemi possibbli jiġu indirizzati b’miri aktar preċiżi”.
Dwar il-premessa 122 tad-Direttiva 2014/24 u l-premessa 128 tad-Direttiva 2014/25, huma jispeċifikaw li l-proċeduri ta’ reviżjoni previsti mid-Direttivi 89/665 u 92/13 rispettivament ma għandhomx jiġu affettwati mid-Direttivi 2014/24 u 2014/25. Huma jżidu li ċ-ċittadini, il-partijiet ikkonċernati kif ukoll persuni jew korpi oħrajn li ma għandhomx aċċess għal dawn il-proċeduri ta’ reviżjoni għandhom interess leġittimu bħala persuni li jħallsu t-taxxa li jkun hemm proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratt tajbin u li, għaldaqstant, għandhom jingħataw il-possibbiltà, b’mod differenti mis-sistema ta’ reviżjoni skont id-Direttivi 89/665 u 92/13 u mingħajr neċessarjament ma jagħtu
locus standi
, li jindikaw ksur possibbli tad-Direttivi 2014/24 u 2014/25 lil awtorità jew struttura kompetenti.
F’dan il-kuntest, l-Artikolu 83 tad-Direttiva 2014/24 u l-Artikolu 99 tad-Direttiva 2014/25 jipprevedu kull wieħed, fil-paragrafu 1 tagħhom, li, sabiex jiżguraw effettivament l-applikazzjoni tajba u l-implimentazzjoni effikaċi ta’ dawn id-direttivi, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li, tal-inqas, il-kompiti msemmija f’dawn l-artikoli jitwettqu minn awtorità, korp jew struttura waħda jew iktar, u, fil-paragrafu 2 tagħhom, li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tkun issorveljata.
B’dan il-mod, dawn id-dispożizzjonijiet jinkludu rekwiżiti minimi li jimponu fuq l-Istati Membri l-obbligu li jipprevedu mekkaniżmi li jippermettu s-sorveljanza tal-applikazzjoni tar-regoli dwar il-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi.
F’dan il-kuntest, għandu jiġi kkonstatat li dawn id-dispożizzjonijiet ma jipprojbixxux lill-Istati Membri milli jipprevedu l-eżistenza ta’ proċeduri ta’ reviżjoni
ex officio
favur awtoritajiet nazzjonali ta’ sorveljanza, li jippermettulhom, bil-għan li jiżguraw il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi, li jikkonstataw ksur tal-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi. Għall-kuntrarju, kif enfasizza l-Avukat Ġenerali fil-punti 72 u 73 tal-konklużjonijiet tiegħu, proċedura ta’ din in-natura tikkostitwixxi waħda mill-espressjonijiet possibbli tar-rwol il-ġdid assenjat lill-awtoritajiet nazzjonali ta’ superviżjoni mill-Artikolu 83 tad-Direttiva 2014/24 u mill-Artikolu 99 tad-Direttiva 2014/25.
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li d-diversi dispożizzjonijiet u premessi eżaminati fil-punti 69 sa 83 ta’ din is-sentenza la jimponu u lanqas jipprojbixxu lill-Istati Membri li jippermettu lil awtorità ta’ superviżjoni tagħti bidu, għal raġunijiet ta’ protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi, għal proċedura ta’ reviżjoni
ex officio
sabiex tissorvelja l-ksur tal-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi.
Madankollu, għandu jiġi kkonstatat li, meta tali proċedura ta’ reviżjoni
ex officio
hija prevista, hija taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni sa fejn il-kuntratti pubbliċi li huma s-suġġett ta’ tali rikors jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni
ratione materiae
tad-direttivi dwar il-kuntratti pubbliċi.
Għaldaqstant, tali proċedura ta’ reviżjoni
ex officio
għandha tosserva d-dritt tal-Unjoni, inklużi l-prinċipji ġenerali ta’ dan id-dritt, li minnhom jagħmel parti l-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali.
Konsegwentement, ir-risposta għat-tieni domandi magħmula għandha tkun li l-premessi 25 u 27 tad-Direttiva 2007/66, l-Artikolu 1(1) u (3) tad-Direttiva 89/665, l-Artikolu 1(1) u (3) tad-Direttiva 92/13, l-Artikolu 83(1) u (2) tad-Direttiva 2014/24 u l-Artikolu 99(1) u (2) tad-Direttiva 2014/25 għandhom jiġu interpretati fis-sens li huma ma jimponux u lanqas ma jipprojbixxu lill-Istati Membri milli jadottaw leġiżlazzjoni li bis-saħħa tagħha awtorità ta’ sorveljanza tista’ tagħti bidu, għal raġunijiet ta’ protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, għal proċedura ta’ reviżjoni
ex officio
sabiex tissorvelja l-ksur tal-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi. Madankollu, fejn hija prevista din il-proċedura, hija taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni sa fejn il-kuntratti pubbliċi li huma s-suġġett ta’ tali reviżjoni jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni
ratione materiae
tad-direttivi dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi u għandhom għaldaqstant josservaw dan id-dritt, inklużi l-prinċipji ġenerali tiegħu, li l-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali jifforma parti minnu.
Fuq l-ewwel, it-tielet u r-raba’ domandi
Permezz tal-ewwel, tat-tielet u tar-raba’ domandi preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali jipprekludix li, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ reviżjoni
ex officio
mibdija minn awtorità ta’ sorveljanza għal raġunijiet ta’ protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, leġiżlazzjoni nazzjonali ġdida tipprevedi, sabiex tiġi ssorveljata l-legalità ta’ tibdiliet f’kuntratti pubbliċi, il-ftuħ ta’ tali proċedura fit-terminu ta’ dekadenza li hija tistabbilixxi, minkejja li t-terminu ta’ dekadenza previst mil-leġiżlazzjoni, li kien applikabbli fid-data ta’ dawn il-bidliet, skada.
Qabel kollox, għandu jitfakkar li d-dritt tal-Unjoni ma jipprojbixxix ħlief it-tibdiliet sostanzjali ta’ dispożizzjonijiet ta’ kuntratt pubbliku, li jikkorrispondu għat-tibdiliet magħmula għall-kundizzjonijiet ta’ kuntratt pubbliku matul il-perijodu tal-validità tiegħu li jikkostitwixxu għoti ġdid ta’ kuntratt fis-sens tad-Direttiva 2014/24 għar-raġuni li jkollhom karatteristiċi sostanzjalment differenti minn dawk tal-kuntratt inizjali u li, konsegwentement, ikunu ta’ tali natura li juru l-volontà tal-partijiet li jinnegozjaw mill-ġdid it-termini essenzjali ta’ dan il-kuntratt (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad‑19 ta’ Ġunju 2008, pressetext Nachrichtenagentur,
C‑454/06
,
EU:C:2008:351
, punt
, u tad‑29 ta’ April 2010, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja,
C‑160/08
,
EU:C:2010:230
, punt
).
Għandu jiġi rrilevat li, għalkemm il-prinċipju ta’ ċertezza legali huwa impost, skont id-dritt tal-Unjoni, fuq kull awtorità nazzjonali, dan huwa biss sa fejn din hija inkarigata li tapplika d-dritt tal-Unjoni (sentenzi tas‑17 ta’ Lulju 2008, ASM Brescia,
C‑347/06
,
EU:C:2008:416
, punt
, u tal‑21 ta’ Marzu 2019, Unareti,
C‑702/17
,
EU:C:2019:233
, punt
).
Issa, kif jirriżulta mill-punt 85 ta’ din is-sentenza, meta awtorità nazzjonali ta’ sorveljanza tibda
ex officio
proċedura ta’ reviżjoni kontra t-tibdiliet magħmula, matul l-eżekuzzjoni tiegħu, għal kuntratt pubbliku li jaqa’ taħt il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi, tali reviżjoni taqa’ wkoll taħt id-dritt tal-Unjoni.
Għaldaqstant, huwa neċessarju li jiġi eżaminat jekk tali reviżjoni, mibdija
ex offici
o sabiex tiġi deċiża sanzjoni fir-rigward tal-partijiet kontraenti li biddlu illegalment il-kuntratt li jorbothom, jew sabiex tiġi kkonstatata l-assenza ta’ effett ta’ dan il-kuntratt għal din ir-raġuni, tosservax il-prinċipju ta’ ċertezza legali meta l-leġiżlazzjoni nazzjonali l-ġdida li tirregolah tippermetti l-ftuħ mill-ġdid tat-termini ta’ dekadenza fir-rigward tal-bidliet li saru, anki jekk dawn ikunu seħħew taħt il-liġi preċedenti u li t-terminu ta’ dekadenza previst minn din tal-aħħar ikun diġà skada fid-data meta nbdiet il-proċedura
ex officio
.
F’dan ir-rigward, il-prinċipju ta’ ċertezza legali jirrikjedi, b’mod partikolari, li d-dispożizzjonijiet legali jkunu ċari, preċiżi u prevedibbli fl-effetti tagħhom, b’mod partikolari meta jista’ jkollhom konsegwenzi sfavorevoli fuq l-individwi u l-impriżi (sentenzi tas‑17 ta’ Lulju 2008, ASM Brescia,
C‑347/06
,
EU:C:2008:416
, punt
, u tas‑17 ta’ Diċembru 2015, X-Steuerberatungsgesellschaft,
C‑342/14
,
EU:C:2015:827
, punt
).
Għandu jitfakkar li, minkejja li l-prinċipju ta’ ċertezza legali jipprekludi li leġiżlazzjoni tiġi applikata retroattivament, jiġifieri għal sitwazzjoni li tkun seħħet qabel id-dħul fis-seħħ tagħha, u dan indipendentement mill-effetti favorevoli jew sfavorevoli li tali applikazzjoni jista’ jkollha għall-parti kkonċernata, l-istess prinċipju jirrikjedi li kull sitwazzjoni ta’ fatt tiġi normalment, u sakemm ma jkunx hemm indikazzjoni espressa kuntrarja, evalwata fid-dawl tar-regoli ta’ dritt li huma kontemporanji għaliha, u b’hekk il-leġiżlazzjoni l-ġdida tapplika biss għall-futur u tapplika wkoll, ħlief fil-każ ta’ deroga, għall-effetti futuri tas-sitwazzjonijiet preċedenti li nħolqu taħt il-liġi l-antika (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑3 ta’ Settembru 2015, A2A,
C‑89/14
,
EU:C:2015:537
, punt
, kif ukoll tas‑26 ta’ Mejju 2016, Județul Neamț u Județul Bacău,
C‑260/14 u C‑261/14
,
EU:C:2016:360
, punt
).
Barra minn hekk, fir-rigward speċifikament tat-termini ta’ dekadenza, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, sabiex jissodisfaw il-funzjoni tagħhom li jiżguraw iċ-ċertezza legali, dawn għandhom jiġu stabbiliti minn qabel (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑15 ta’ Lulju 1970, ACF Chemiefarma vs Il-Kummissjoni,
41/69
,
EU:C:1970:71
, punt
, kif ukoll tal‑5 ta’ Mejju 2011, Ze Fu Fleischhandel u Vion Trading,
C‑201/10 u C‑202/10
,
EU:C:2011:282
, punt
) u jkunu suffiċjentement prevedibbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑5 ta’ Mejju 2011, Ze Fu Fleischhandel u Vion Trading,
C‑201/10 u C‑202/10
,
EU:C:2011:282
, punt
, kif ukoll tas‑17 ta’ Settembru 2014, Cruz & Companhia,
C‑341/13
,
EU:C:2014:2230
, punt
).
F’dan il-każ, mill-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, fid-dawl tad-dati li fihom seħħew il-bidliet tal-kuntratti pubbliċi inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-Artikolu 327(2)(a) tal-Liġi tal-2003 dwar il-Kuntratti Pubbliċi kien applikabbli. Issa, it-terminu li din id-dispożizzjoni kienet tagħti lill-President tal-Kunsill tal-Kuntratti Pubbliċi sabiex jibda proċedura
ex officio
kontra dawn it-tibdiliet quddiem il-Bord tal-Arbitraġġ kien diġà skada b’diversi snin fid-data tad-dħul fis-seħħ tal-Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi, fatt li madankollu għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
B’hekk, billi ppermetta l-bidu ta’ proċeduri
ex officio
fir-rigward ta’ bidliet magħmula għal kuntratti pubbliċi li kienu dekaduti fir-rigward tad-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Liġi tal-2003 dwar il-Kuntratti Pubbliċi applikabbli għal dawn il-bidliet, l-Artikolu 197(1) tal-Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi ma huwiex intiż sabiex ikopri sitwazzjonijiet ġuridiċi pendenti, iżda jikkostitwixxi dispożizzjoni ta’ natura retroattiva.
Fil-fatt, kif enfasizzaw Budapesti Közlekedési u l-Kummissjoni, din il-leġiżlazzjoni tawtorizza lill-awtorità kompetenti sabiex tibda tali proċedura sabiex tiftaħ mill-ġdid it-termini ta’ dekadenza minkejja li din inkisbet taħt il-leġiżlazzjoni preċedenti.
Ċertament, id-dritt tal-Unjoni jaċċetta, b’eċċezzjoni, li att jista’ jingħata effett retroattiv, meta l-għan li jrid jintlaħaq jirrikjedi dan u meta l-aspettattivi leġittimi tal-persuni kkonċernati jiġu debitament osservati (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2004, Gerekens u Procola,
C‑459/02
,
EU:C:2004:454
, punt
).
Madankollu, il-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi jipprekludi li tibdiliet magħmula għal-leġiżlazzjoni nazzjonali jippermettu lil awtorità nazzjonali ta’ superviżjoni tibda proċedura ta’ reviżjoni minkejja li t-terminu ta’ dekadenza previst mil-leġiżlazzjonipreċedenti, applikabbli fid-data ta’ dawn it-tibdiliet, ikun skada.
Fl-aħħar nett, il-kunsiderazzjonijiet li jinsabu fil-punti 90 sa 100 ta’ din is-sentenza ma jistgħux jiġu kkontestati mill-fatt li l-Liġi tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi hija intiża li tiżgura l-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi u li ttaffi l-lakuni legali, tekniċi jew organizzattivi li rriżultaw mill-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni preċedenti.
Konsegwentement, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel, għat-tielet u għar-raba’ domandi għandha tkun li l-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali jipprekludi li, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ reviżjoni
ex officio
mibdija minn awtorità ta’ sorveljanza għal raġunijiet ta’ protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, leġiżlazzjoni nazzjonali ġdida tipprevedi, sabiex tiġi ssorveljata l-legalità ta’ bidliet f’kuntratti pubbliċi, il-ftuħ ta’ tali proċedura fit-terminu ta’ dekadenza li hija tistabbilixxi, anki jekk it-terminu ta’ dekadenza previst mil-leġiżlazzjoni preċedenti, li kien applikabbli fid-data ta’ dawn il-bidliet, skada.
Fuq il-ħames domandi
Permezz tal-ħames domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk, fl-ipoteżi li tingħata risposta negattiva għall-ewwel, it-tielet u r-raba’ domandi, il-prinċipju ta’ proporzjonalità jipprekludix li qorti nazzjonali tista’ tevalwa n-natura raġonevoli u proporzjonata tal-perijodi li għaddew bejn it-twettiq tal-ksur, l-iskadenza tat-termini ta’ dekadenza preċedenti u l-proċedura mibdija sabiex jiġi investigat il-ksur, u tista’ tislet minn dan konsegwenzi fuq il-validità tad-deċiżjoni amministrattiva kkontestata jew kull konsegwenza ġuridika oħra prevista mid-dritt tal-Istat Membru.
Fid-dawl tar-risposta mogħtija għall-ewwel, għat-tielet u għar-raba’ domandi, ma hemmx lok li tingħata risposta għall-ħames domandi.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

1)
Il-premessi 25 u 27 tad-Direttiva 2007/66/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Diċembru 2007 li temenda d-Direttivi tal-Kunsill 89/665/KEE u 92/13/KEE fir-rigward tat-titjib fl-effikaċja tal-proċeduri ta’ reviżjoni fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, l-Artikolu 1(1) u (3) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/665/KEE tal‑21 ta’ Diċembru 1989 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet], kif emendata bid-Direttiva 2007/66/KE, l-Artikolu 1(1) sa (3) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/13/KEE tal‑25 ta’ Frar 1992 li tikkoordina d-dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari u amministrattivi li jirrelataw mal-applikazzjoni tar-regoli Komunitarji dwar il-proċeduri ta’ akkwist ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u t-telekomunikazzjonijiet, kif emendata bid-Direttiva 2007/66, l-Artikolu 83(1) u (2) tad-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE, u l-Artikolu 99(1) u (2) tad-Direttiva 2014/25/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist minn entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u postali u li tħassar id-Direttiva 2004/17/KE, għandhom jiġu interpretati fis-sens li huma ma jimponux u lanqas ma jipprojbixxu lill-Istati Membri milli jadottaw leġiżlazzjoni li bis-saħħa tagħha awtorità ta’ sorveljanza tista’ tagħti bidu, għal raġunijiet ta’ protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea, għal proċedura ta’ reviżjoni
ex officio
sabiex tissorvelja l-ksur tal-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi. Madankollu, fejn hija prevista din il-proċedura, hija taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni sa fejn il-kuntratti pubbliċi li huma s-suġġett ta’ tali reviżjoni jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni
ratione materiae
tad-direttivi dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi u għandhom għaldaqstant josservaw dan id-dritt, inklużi l-prinċipji ġenerali tiegħu, li l-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali jifforma parti minnu.

2)
Il-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali jipprekludi li, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ reviżjoni
ex officio
mibdija minn awtorità ta’ sorveljanza għal raġunijiet ta’ protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea, leġiżlazzjoni nazzjonali ġdida tipprevedi, sabiex tiġi mistħarrġa l-legalità ta’ tibdiliet fil-kuntratti pubbliċi, il-ftuħ ta’ tali proċedura fit-terminu ta’ dekadenza li hija tistabbilixxi, anki jekk it-terminu ta’ dekadenza previst mil-leġiżlazzjoni preċedenti, li kien applikabbli għal dawn it-tibdiliet, skada.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Ungeriż.