CELEX: 62020CJ0194
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE‑Turkija
Deċiżjoni Nru 1/80
Artikoli 6 u 7
Impjieg regolari
Artikolu 9
Aċċess għat‑tagħlim tat-tfal ta’ ħaddiem Tork
Dritt ta’ residenza
Rifjut

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 9 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni, tad-19 ta’ Settembru 1980, dwar l-iżvilupp tal-assoċjazzjoni bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u t-Turkija, moqri flimkien mal-Artikoli 6 u 7 ta’ din id-deċiżjoni. Il-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni twaqqaf permezz tal-Ftehim dwar il-ħolqien ta’ Assoċjazzjoni bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u t-Turkija, iffirmat f’Ankara fit-12 ta’ Settembru 1963 mir-Repubblika tat-Turkija, minn naħa, kif ukoll mill-Istati Membri tal-KEE u mill-Komunità, min-naħa l-oħra, u li ġie konkluż, approvat u kkonfermat f’isem din tal-aħħar bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 64/732/KEE tat-23 ta’ Diċembru 1963 (
ĠU 1964, 217, p. 3685
, iktar ’il quddiem il-“Ftehim ta’ Assoċjazzjoni”).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn BY, CX, FU, DW u EV, ċittadini Torok, u l-iStadt Duisburg (il-belt ta’ Duisburg, il-Ġermanja) dwar iċ-ċaħda minn din tal-aħħar tat-talba tagħhom intiża għall-kisba ta’ permess ta’ residenza.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Skont it-tielet premessa tad-Deċiżjoni Nru 1/80:
“Billi, fil-qasam soċjali, il-kunsiderazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq iwasslu sabiex tittejjeb, fil-kuntest ta’ l-impenji internazzjonali ta’ kull waħda mill-Partijiet, is-sistema li jgawdu minnha l-ħaddiema u l-membri tal-familja tagħhom meta mqabbla mas-sistema stabbilita mid-Deċiżjoni Nru 2/76 tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni [, tal-20 ta’ Diċembru 1976, dwar l-implimentazzjoni tal-Artikolu 12 tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni]; billi barra minn hekk, għandhom jiġu implementati d-dispożizzjonijiet dwar is-sigurtà soċjali kif ukoll dawk li jirrigwardaw l-iskambju ta’ ħaddiema żgħażagħ.”
L-Artikoli 6, 7 u 9 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jinsabu fit-Taqsima 1, intitolata “Kwistjonijiet dwar l-impjieg u l-moviment liberu tal-ħaddiema”, tal-Kapitolu II ta’ din id-deċiżjoni, iddedikat għad-“[d]ispożizzjonijiet [s]oċjali”.
L-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jipprovdi:
“Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 7 dwar l-aċċess liberu għall-impjieg għall-membri tal-familja tiegħu, il-ħaddiem Tork, li jappartjeni għas-suq regolari tax-xogħol ta’ Stat Membru:
–
għandu dritt, f’dan l-Istat Membru, wara sena ta’ impjieg regolari, għat-tiġdid tal-permess ta’ xogħol tiegħu mal-istess persuna li timpjega, jekk din ikollha impjieg x’joffri;
–
għandu dritt, f’dan l-Istat Membru, wara tliet snin ta’ impjieg regolari u suġġett għall-prijorità li għandha tingħata lill-ħaddiema tal-Istati Membri tal-Komunità, li jwieġeb għal offerta oħra ta’ impjieg fl-istess professjoni ma’ persuna oħra li timpjega tal-għażla tiegħu, magħmula taħt kundizzjonijiet normali u rreġistrata mad-dipartimenti tax-xogħol ta’ dan l-Istat Membru;
–
għandu jgawdi, f’dan l-Istat Membru, wara erba’ snin ta’ impjieg legali, minn aċċess liberu għal kull attività mħallsa tal-għażla tiegħu.”
L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 ta’ din id-deċiżjoni jipprovdi:
“Il-membri tal-familja ta’ ħaddiem Tork li jappartjeni għas-suq regolari tax-xogħol ta’ Stat Membru, li ġew awtorizzati jingħaqdu miegħu:
–
għandhom id-dritt, ‐mingħajr preġudizzju għall-prijorità li għandha tingħata lill-ħaddiema tal-Istati Membri tal-Komunità‐, li jwieġbu għal kull offerta ta’ xogħol meta jkunu ilhom legalment residenti f’dan l-Istat Membru għal mill-inqas tliet snin;
–
għandhom igawdu hemmhekk minn aċċess liberu għal kwalunkwe attività mħallsa tal-għażla tagħhom kemm‑il darba jkun ilhom legalment residenti hemmhekk għal mill-inqas ħames snin.”
L-Artikolu 9 tal-imsemmija deċiżjoni huwa fformulat kif ġej:
“It-tfal Torok, legalment residenti fi Stat Membru tal-Komunità flimkien mal-ġenituri tagħhom, li huma jew li kienu impjegati legalment hemmhekk, għandhom jiġu ammessi f’dan l-Istat Membru għall-korsijiet ta’ tagħlim ġenerali, ta’ apprendistat u ta’ taħriġ professjonali fuq il-bażi tal-istess kwalifiki għall-ammissjoni, għat-taħriġ rikjest, bħat-tfal taċ-ċittadini ta’ dan l-Istat Membru. Huma jistgħu jibbenefikaw, f’dan l-Istat Membru, mill-vantaġġi previsti f’dan il-qasam mil-leġiżlazzjoni nazzjonali.”
Id-dritt Ġermaniż
L-Artikolu 4(2) tal-Gesetz über den Aufenthalt, die Erwerbstätigkeit und die Integration von Ausländern im Bundesgebiet (il-Liġi dwar ir-Residenza, ix-Xogħol u l-Integrazzjoni tal-Barranin fit-Territorju Federali), tat-30 ta’ Lulju 2004 (BGBl. 2004 I, p. 1950), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali, jipprovdi:
“Barrani li, b’applikazzjoni tal-[Ftehim ta’ Assoċjazzjoni], għandu dritt ta’ residenza huwa obbligat li jipprova l-eżistenza ta’ dan id-dritt billi jressaq il-prova li huwa għandu permess ta’ residenza jekk la jkollu awtorizzazzjoni ta’ stabbiliment u lanqas permess ta’ residenza permanenti UE. Il-permess ta’ residenza jinħareġ fuq talba.”
L-Artikolu 50(1) ta’ din il-liġi jipprovdi:
“Barrani għandu jitlaq mit-territorju meta ma jkollux jew ma jkollux iktar permess ta’ residenza neċessarju u meta ma jgawdix jew ma jgawdix iktar minn dritt ta’ residenza skont il-[Ftehim ta’ Assoċjazzjoni].”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
BY, CX, DW, EV u FU huma ċittadini Torok. CX hija l-konjuġi ta’ BY u dawn huma l-ġenituri ta’ DW, ta’ EV u ta’ FU.
BY daħal fit-territorju tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja fil-5 ta’ Settembru 2015 b’viża. Fl-4 ta’ Novembru 2015, il-belt ta’ Duisburg ħarġitlu permess ta’ residenza għall-eżerċizzju ta’ attività indipendenti, validu sas-27 ta’ Marzu 2017.
Fid-19 ta’ Frar 2016, CX, DW, EV u FU ġew awtorizzati jingħaqdu ma’ BY fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru abbażi tar-riunifikazzjoni tal-familja u kisbu, fl-20 ta’ April 2016, permessi ta’ residenza abbażi tad-dritt nazzjonali validi sas-27 ta’ Marzu 2017.
CX eżerċitat attivitajiet imħallsa, fl-ewwel lok, mill-1 ta’ Frar sat-30 ta’ April 2016, fit-tieni lok, mill-15 ta’ Novembru sal-31 ta’ Diċembru 2017, fit-tielet lok, mill-1 ta’ Jannar sal-15 ta’ Jannar 2018 u, finalment, fir-raba’ lok, mill-1 ta’ Awwissu sal-31 ta’ Diċembru 2018.
Fl-iskadenza tal-perijodu ta’ validità tal-permess ta’ residenza tagħhom, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentaw quddiem il-belt ta’ Duisburg talba intiża għall-estensjoni tal-validità ta’ dawn il-permessi jew għall-ħruġ ta’ permessi ta’ residenza ġodda. Permezz ta’ digrieti tat-18 ta’ Marzu 2019, il-belt ta’ Duisburg ċaħdet din it-talba.
Fit-22 ta’ Marzu 2019, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentaw rikors kontra dawn id-deċiżjonijiet quddiem il-qorti tar-rinviju, il-Verwaltungsgericht Düsseldorf (il-Qorti Amministrattiva ta’ Düsseldorf, il-Ġermanja), billi sostnew, essenzjalment, li huma setgħu jinvokaw dritt ta’ residenza bbażat fuq l-ewwel sentenza tal-Artikolu 9 tad-Deċiżjoni Nru 1/80. Fil-fehma tagħhom, din id-dispożizzjoni tagħti lit-tfal Torok mhux biss dritt ta’ aċċess għat-tagħlim u għat-taħriġ professjonali, iżda wkoll dritt ta’ residenza. Barra minn hekk, sabiex jiġi żgurat l-effett utli ta’ dawn id-drittijiet, il-ġenituri li għandhom id-dritt ta’ kustodja tat-tfal ikkonċernati għandhom neċessarjament jibbenefikaw minn dritt ta’ residenza.
Filwaqt li tikkonstata li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma kisbu ebda dritt taħt l-Artikoli 6 u 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-dritt ta’ aċċess għat-tagħlim u għat-taħriġ professjonali previst fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 9 tal-imsemmija deċiżjoni jimplikax dritt ta’ residenza awtonomu tat-tfal Torok kif ukoll, b’mod korollarju, dritt ta’ residenza għal ġenituri li effettivament jiżguraw il-kustodja ta’ dawn it-tfal. Fl-affermattiv, dik il-qorti tixtieq tkun taf liema huma l-kundizzjonijiet li jissuġġettaw l-għoti ta’ dritt ta’ residenza skont din id-dispożizzjoni.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Verwaltungsgericht Düsseldorf (il-Qorti Amministrattiva ta’ Düsseldorf) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)
Id-dritt tat-tfal Torok skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 9 tad-[Deċiżjoni Nru 1/80] jinkludi wkoll dritt ta’ residenza fl-Istat Membru ospitanti mingħajr il-bżonn li jiġu ssodisfatti kundizzjonijiet ulterjuri?
2.
Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda:
a)
Dritt ta’ residenza skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 9 tad-[Deċiżjoni Nru 1/80] jippresupponi li l-ġenituri tat-tfal Torok li jgawdu minn dik id-dispożizzjoni jkunu diġà kisbu drittijiet skont l-Artikolu 6(1) jew l-Artikolu 7 [ta’ dik id-deċiżjoni]?
b)
Fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għad-domanda 2(a): [‘impjieg legali’] fis-sens tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 9 tad-[Deċiżjoni Nru 1/80] għandu jiġi interpretat bl-istess mod bħal fl-Artikolu 6(1) [ta’ dik id-deċiżjoni]?
c)
Fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għad-domanda 2(a): id-dritt ta’ residenza tat-tfal Torok skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 9 tad-[Deċiżjoni Nru 1/80] jista’ diġà jiġi invokat f’każ li wieħed mill-ġenituri jkun ilu impjegat legalment fl-Istat Membru ospitanti għal perijodu ta’ tliet xhur (biss)?
d)
Fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għad-domanda 2(a): id-dritt ta’ residenza tat-tfal Torok jinkludi wkoll dritt ta’ residenza għall-ġenitur jew għaż-żewġ ġenituri bil-kustodja, mingħajr il-bżonn li jiġu ssodisfatti kundizzjonijiet ulterjuri?”
Fuq id-domandi preliminari
Permezz tad-domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-ewwel sentenza tal-Artikolu 9 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tista’ tiġi invokata minn ulied Torok li l-ġenituri tagħhom ma jissodisfawx il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikoli 6 u 7 ta’ din id-deċiżjoni u li jimplika, jekk ikun il-każ, l-eżistenza ta’ dritt ta’ residenza awtonomu għall-benefiċċju ta’ dawn it-tfal fl-Istat Membru ospitanti kif ukoll, b’mod korollarju, għall-benefiċċju tal-ġenituri li effettivament jiżguraw il-kustodja tagħhom. Fl-affermattiv, dik il-qorti tixtieq tkun taf liema huma l-kundizzjonijiet li jissuġġettaw l-għoti ta’ dritt ta’ residenza bbażat fuq l-ewwel sentenza tal-Artikolu 9 tad-Deċiżjoni Nru 1/80.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-ewwel sentenza tal-Artikolu 9 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 tistabbilixxi d-dritt, għat-tfal Torok li jirrisjedu legalment fi Stat Membru mal-ġenituri tagħhom li huma jew li kienu legalment impjegati fih, li jiġu ammessi f’dan l-Istat Membru għall-korsijiet ta’ tagħlim ġenerali, ta’ apprendistat u ta’ taħriġ professjonali abbażi tal-istess kwalifiki għall-ammissjoni, fir-rigward tat-taħriġ meħtieġ, bħall-ulied taċ-ċittadini tal-imsemmi Stat Membru (sentenza tas-7 ta’ Lulju 2005, Gürol,
C‑374/03
,
EU:C:2005:435
, punt
).
Fil-fatt, din id-dispożizzjoni tinkludi obbligu ta’ trattament ugwali bejn it-tfal Torok u dawk taċ-ċittadini tal-Istat Membru ospitanti f’dak li jirrigwarda l-aċċess għall-korsijiet ta’ tagħlim u ta’ taħriġ professjonali f’dan l-Istat Membru (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-7 ta’ Lulju 2005, Gürol,
C‑374/03
,
EU:C:2005:435
, punt
).
Issa, mill-formulazzjoni stess tal-imsemmija dispożizzjoni jirriżulta li l-kisba tad-drittijiet previsti minnha hija suġġetta għal żewġ kundizzjonijiet kumulattivi, jiġifieri, minn naħa, li t-tfal Torok jirrisjedu legalment fl-Istat Membru ospitanti mal-ġenituri tagħhom u, min-naħa l-oħra, li dawn tal-aħħar huma jew kienu legalment impjegati f’dan l-Istat Membru.
Għaldaqstant, għandu jiġi vverifikat jekk tfal Torok ta’ ċittadini Torok li ma jeżerċitawx jew ma kinux eżerċitaw attività mħallsa fl-Istat Membru ospitanti jew li eżerċitaw impjieg legali għal perijodu ta’ inqas minn sena f’dan l-Istat Membru jistgħux jinvokaw id-dritt ta’ aċċess għall-edukazzjoni u għat-taħriġ professjonali skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 9 tad-Deċiżjoni Nru 1/80.
F’dan ir-rigward, l-ewwel waħda mill-imsemmija kundizzjonijiet teħtieġ li t-tfal Torok inkwistjoni jirrisjedu legalment fl-Istat Membru ospitanti mal-ġenituri tagħhom sabiex ikunu jistgħu jaċċedu għat-tagħlim u għat-taħriġ professjonali f’dan l-Istat Membru.
F’dak li jirrigwarda t-tieni kundizzjoni, din għandha tinftiehem fis-sens li teżiġi li wieħed mill-ġenituri jeżerċita jew kien eżerċita attività mħallsa fl-Istat Membru ospitanti b’osservanza tad-dispożizzjonijiet dwar l-eżerċizzju ta’ impjieg li jinsabu fid-Deċiżjoni Nru 1/80, jiġifieri l-Artikoli 6 u 7 tagħha.
Fil-fatt, id-Deċiżjoni Nru 1/80 hija intiża b’mod partikolari, skont it-tielet premessa tagħha, sabiex ittejjeb, fil-qasam soċjali, is-sistema li jibbenefikaw minnha l-ħaddiema Torok u l-membri tal-familja tagħhom. B’mod partikolari, l-Artikoli 6, 7 u 9 ta’ din id-deċiżjoni jagħmlu parti mit-Taqsima 1 tal-Kapitolu II tagħha, intitolat “Dispożizzjonijiet Soċjali”, li tikkonċerna l-kwistjonijiet dwar l-impjieg u l-moviment liberu tal-ħaddiema Torok.
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, dan jelenka l-kundizzjonijiet prinċipali li huwa suġġett għalihom l-eżerċizzju ta’ attività mħallsa miċ-ċittadini Torok li jifformaw parti mis-suq legali tax-xogħol ta’ Stat Membru għall-għoti u għall-estensjoni tal-permess tax-xogħol. Din id-dispożizzjoni tippreżupponi li l-persuna kkonċernata tkun ħaddiem Tork fit-territorju ta’ Stat Membru, li hija tkun parti mis-suq legali tax-xogħol tal-Istat Membru ospitanti u li hija tkun eżerċitat impjieg legali hemmhekk għal ċertu perijodu ta’ żmien (sentenza tas-26 ta’ Ottubru 2006, Güzeli,
C‑4/05
,
EU:C:2006:670
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
B’mod partikolari, kif jirriżulta mill-ewwel inċiż tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, il-ħaddiem jikseb dritt li jikseb it-tiġdid tal-permess tax-xogħol tiegħu sabiex ikompli jeżerċita attività mħallsa fis-servizz tal-istess persuna li timpjega wara perijodu ta’ sena ta’ impjieg legali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-8 ta’ Novembru 2012, Gülbahce,
C‑268/11
,
EU:C:2012:695
, punti
u
).
Bl-istess mod, il-kundizzjoni li l-ħaddiem Tork inkwistjoni għandu jifforma parti mis-“suq legali tax-xogħol”, fis-sens tal-ewwel inċiż tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, tippreżupponi sitwazzjoni stabbli u mhux prekarja fis-suq tax-xogħol tal-imsemmi Stat Membru u timplika, f’dan ir-rigward, dritt ta’ residenza mhux ikkontestat (sentenza tat-8 ta’ Novembru 2012, Gülbahce,
C‑268/11
,
EU:C:2012:695
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fit-tieni lok, skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, il-kisba ta’ dritt proprju ta’ aċċess għas-suq tal-impjieg taħt din id-dispożizzjoni hija suġġetta għal tliet kundizzjonijiet kumulattivi, jiġifieri, l-ewwel nett, li l-persuna kkonċernata titqies bħala membru tal-familja ta’ ħaddiem Tork li jifforma parti mis-suq tax-xogħol legali tal-Istat Membru ospitanti, it-tieni nett, li din il-persuna tkun ġiet awtorizzata mill-awtoritajiet kompetenti ta’ dan l-Istat Membru sabiex tingħaqad mal-imsemmi ħaddiem u, it-tielet nett, li hija tkun ilha tirrisjedi legalment għal ċertu tul ta’ żmien fit-territorju tal-imsemmi Stat Membru (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-19 ta’ Lulju 2012, Dülger,
C‑451/11
,
EU:C:2012:504
, punt
).
F’dan il-kuntest, għandu jiġi kkonstatat li tfal Torok li ebda wieħed mill-ġenituri tagħhom ma jissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikoli 6 u 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, imfakkra fil-punti 26 sa 29 ta’ din is-sentenza, ma humiex f’pożizzjoni li jinvokaw id-dritt ta’ aċċess għall-edukazzjoni ġenerali u għat-taħriġ professjonali stabbilit fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 9 tad-Deċiżjoni Nru 1/80.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għad-domandi magħmula għandha tkun li l-ewwel sentenza tal-Artikolu 9 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 għandha tiġi interpretata fis-sens li ma tistax tiġi invokata minn ulied Torok li l-ġenituri tagħhom ma jissodisfawx il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikoli 6 u 7 ta’ din id-deċiżjoni.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Sitt Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-ewwel sentenza tal-Artikolu 9 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni, tad-19 ta’ Settembru 1980, dwar l-iżvilupp tal-assoċjazzjoni bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u t-Turkija, għandha tiġi interpretata fis-sens li ma tistax tiġi invokata minn ulied Torok li l-ġenituri tagħhom ma jissodisfawx il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikoli 6 u 7 ta’ din id-deċiżjoni.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.