CELEX: 62021CJ0825
Odesłanie prejudycjalne
Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości
Polityka imigracyjna
Dyrektywa 2008/115/WE
Powrót nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich
Wniosek o udzielenie azylu
Oddalenie
Nakaz opuszczenia terytorium
Artykuł 6 ust. 4
Wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt ze względów medycznych
Wniosek dopuszczalny
Udzielenie zezwolenia na pobyt tymczasowy do czasu rozpatrzenia wniosku
Oddalenie wniosku
Pomoc społeczna
Odmowa
Warunek dotyczący legalności pobytu
Brak decyzji nakazującej powrót
Wpływ udzielenia zezwolenia na pobyt tymczasowy na nakaz opuszczenia terytorium

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 i 8 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (
Dz.U. 2008, L 348, s. 98
).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu między obywatelką państwa trzeciego a centre public d’action sociale de Liège (publicznym ośrodkiem opieki społecznej w Liège, Belgia, zwanym dalej „CPAS”), dotyczącego decyzji CPAS o odebraniu jej prawa do korzystania z pomocy społecznej.
Ramy prawne
Prawo Unii
Zgodnie z motywem 4 dyrektywy 2008/115:
„Należy ustalić jasne, przejrzyste i sprawiedliwe zasady, aby określić skuteczną politykę powrotów stanowiącą integralną część dobrze zarządzanej polityki migracyjnej”.
Artykuł 3 tej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, stanowi:
„Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
[…]
4)
»decyzja nakazująca powrót« oznacza decyzję administracyjną lub orzeczenie sądowe, w których stwierdza się lub uznaje, że obywatel państwa trzeciego przebywa w państwie członkowskim nielegalnie, oraz nakłada się lub stwierdza zobowiązanie do powrotu;
[…]”.
Artykuł 6 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Decyzja o zobowiązaniu do powrotu [nakazująca powrót]”, stanowi:
„1.   Bez uszczerbku dla wyjątków, o których mowa w ust. 2–5, państwa członkowskie wydają decyzję nakazującą powrót każdemu obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającemu na ich terytorium.
[…]
4.   Państwa członkowskie mogą w dowolnym momencie postanowić o wydaniu obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającego na ich terytorium, niezależnego zezwolenia na pobyt lub innego zezwolenia upoważniającego go do pobytu, ze względu na jego ciężką sytuację albo z przyczyn humanitarnych lub z innych przyczyn. W takim przypadku nie wydaje się decyzji nakazującej powrót. Jeżeli decyzja nakazująca powrót została już wydana, należy ją uchylić lub zawiesić na okres ważności wspomnianego zezwolenia na pobyt lub innego zezwolenia upoważniającego do pobytu.
[…]”.
Artykuł 8 dyrektywy 2008/115, zatytułowany „Wydalenie”, w ust. 1 stanowi:
„Państwa członkowskie podejmują wszelkie środki niezbędne do wykonania decyzji nakazującej powrót, jeżeli żaden termin dobrowolnego wyjazdu nie został wyznaczony zgodnie z art. 7 ust. 4 lub jeżeli zobowiązanie do powrotu nie zostało wykonane w terminie dobrowolnego wyjazdu, zgodnie z art. 7”.
Prawo belgijskie
Uregulowania dotyczące pomocy społecznej
Artykuł 57 ust. 2 ustawy organicznej dotyczącej publicznych ośrodków opieki społecznej z dnia 8 lipca 1976 r. (
Moniteur belge
z dnia 5 sierpnia 1976 r., s. 9876), w brzmieniu mającym zastosowanie w sporze w postępowaniu głównym (zwanej dalej „ustawą o CPAS”), stanowi:
„W drodze odstępstwa od innych przepisów niniejszej ustawy misja publicznego ośrodka opieki społecznej ogranicza się do:
1.
udzielenia cudzoziemcowi przebywającemu nielegalnie w Królestwie opieki medycznej w nagłych wypadkach;
2.
[…]
Cudzoziemiec, który oświadczył, że jest uchodźcą, i wniósł o uznanie go za uchodźcę, przebywa nielegalnie w Królestwie, w sytuacji gdy oddalono jego wniosek o udzielenie azylu i doręczono mu nakaz opuszczenia terytorium.
[…]”.
Uregulowania dotyczące cudzoziemców
Artykuł 9 ter loi du 15 décembre 1980 sur l’accès au territoire, le séjour, l’établissement et l’éloignement des étrangers (ustawy z dnia 15 grudnia 1980 r. o wjeździe na terytorium, pobycie, osiedlaniu się i wydalaniu cudzoziemców,
Moniteur belge
z dnia 31 grudnia 1980 r., s. 14584), w brzmieniu obowiązującym w chwili wystąpienia okoliczności faktycznych rozpatrywanych w postępowaniu głównym (zwanej dalej „ustawą o cudzoziemcach”), w ust. 1 stanowi:
„Cudzoziemiec, który przebywa w Belgii […] i który cierpi na chorobę powodującą rzeczywiste ryzyko dla jego życia, nienaruszalności cielesnej lub rzeczywiste ryzyko niehumanitarnego lub poniżającego traktowania, w przypadku gdy w jego państwie pochodzenia lub w państwie, w którym przebywa, nie ma odpowiedniego leczenia, może zwrócić się z wnioskiem o udzielenie mu zezwolenia na pobyt w Królestwie […]”.
Artykuł 7 arrêté royal fixant des modalités d’exécution de la loi du 15 septembre 2006 modifiant la [loi sur les étrangers] (dekretu królewskiego w sprawie szczegółowych warunków wykonania ustawy z dnia 15 września 2006 r. zmieniającej ustawę o cudzoziemcach) z dnia 17 maja 2007 r. (
Moniteur belge
z dnia 31 maja 2007 r., s. 29535), w brzmieniu mającym zastosowanie w sporze w postępowaniu głównym (zwanego dalej „dekretem królewskim z dnia 17 maja 2007 r.”), stanowi:
„Z zastrzeżeniem przypadków, o których mowa w art. 9 ter § 3 ustawy, upoważniony przedstawiciel ministra poleca gminie wpisanie danej osoby do rejestru cudzoziemców i wydanie jej zaświadczenia o zarejestrowaniu typu A. […]”.
Artykuł 8 tego dekretu królewskiego stanowi:
„Zezwolenie na pobyt tymczasowy oraz zaświadczenie o wpisie do rejestru cudzoziemców, wydawane na podstawie art. 9 ter ustawy, są ważne co najmniej jeden rok”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
W dniu 19 sierpnia 2014 r. skarżąca w postępowaniu głównym, obywatelka Demokratycznej Republiki Konga, złożyła w Belgii wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej.
Decyzją z dnia 24 września 2014 r. Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (generalny komisarz ds. uchodźców i bezpaństwowców, Belgia, zwany dalej „CGRA”) oddalił ten wniosek, odmawiając jej zarówno statusu uchodźcy, jak i statusu przyznawanego na podstawie ochrony uzupełniającej (zwaną dalej „decyzją CGRA”).
W dniu 13 października 2014 r. État belge (państwo belgijskie), za pośrednictwem Office des étrangers (urzędu ds. cudzoziemców, Belgia), przekazało skarżącej w postępowaniu głównym nakaz opuszczenia terytorium.
W dniu 16 października 2014 r. skarżąca wniosła do Conseil du contentieux des étrangers (sądu ds. cudzoziemców, Belgia) odwołanie od decyzji CGRA. Nakaz opuszczenia terytorium nie był przedmiotem odwołania.
W dniu 19 stycznia 2015 r. skarżąca w postępowaniu głównym złożyła przed Office des étrangers (urzędem ds. cudzoziemców) wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt ze względów medycznych, zgodnie z art. 9 ter ustawy o cudzoziemcach.
Ze względu na to, że Office des étrangers (urząd ds. cudzoziemców) uznał ten wniosek za dopuszczalny, w dniu 8 czerwca 2015 r. wydano skarżącej w postępowaniu głównym zaświadczenie o zarejestrowaniu, na mocy art. 7 dekretu królewskiego z dnia 17 maja 2007 r. Z tego względu CPAS przyznał jej finansową pomoc społeczną.
W dniu 22 lipca 2015 r. Conseil du contentieux des étrangers (sąd ds. cudzoziemców) oddalił odwołanie wniesione przez skarżącą w postępowaniu głównym od decyzji CGRA.
Decyzją z dnia 20 kwietnia 2016 r. Office des étrangers (urząd ds. cudzoziemców) oddalił wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt ze względów medycznych, w związku z czym zaświadczenia o zarejestrowaniu przestały być wydawane skarżącej w postępowaniu głównym. Decyzja ta została doręczona skarżącej w dniu 29 kwietnia 2016 r.
Skarżąca w postępowaniu głównym złożyła przed Conseil du contentieux des étrangers (sądem ds. cudzoziemców) odwołanie od wspomnianej decyzji, które nie ma skutku zawieszającego.
Decyzjami z dni 31 maja, 28 czerwca i 19 lipca 2016 r. CPAS cofnął skarżącej pomoc społeczną od dnia 1 maja 2016 r. i zażądał zwrotu kwoty 56,69 EUR wypłaconej po dniu 29 kwietnia 2016 r.
W wyroku z dnia 7 listopada 2016 r. tribunal du travail de Liège (sąd pracy w Liège, Belgia) oddalił skargę na te trzy decyzje wniesioną przez skarżącą w postępowaniu głównym.
W wyroku z dnia 15 marca 2017 r. cour du travail de Liège (apelacyjny sąd pracy w Liège, Belgia) oddalił apelację od powyższego wyroku wniesioną przez skarżącą w postępowaniu głównym ze względu na to, w istocie, że skutki nakazu opuszczenia terytorium przyjętego przed złożeniem wniosku o zezwolenie na pobyt ze względów medycznych uległy zawieszeniu – zaś wspomniany nakaz nadal pozostawał w mocy – a zawieszenie to zakończyło się w chwili zaprzestania wydawania zaświadczeń o zarejestrowaniu. Pobyt skarżącej w postępowaniu głównym w okresie od dnia 1 maja do dnia 2 listopada 2016 r. był zatem nielegalny. W konsekwencji nie mogła ona, zgodnie z art. 57 ust. 2 ustawy o CPAS, uzyskać pomocy społecznej innej niż pilna pomoc medyczna.
Skarżąca w postępowaniu głównym wniosła przed Cour de cassation (sąd kasacyjny, Belgia), sąd odsyłający, skargę na ten wyrok. Podnosi ona w istocie, że w wyroku tym błędnie uznano skutek wywołany przez nakaz opuszczenia terytorium doręczony skarżącej w dniu 13 października 2014 r. Wydawanie zaświadczeń o zarejestrowaniu obywatelowi państwa trzeciego wnioskującemu o przyznanie prawa pobytu ze względów medycznych na podstawie art. 9 ter ustawy o cudzoziemcach wskazuje bowiem na to, że temu obywatelowi państwa trzeciego zezwolono na pobyt, choćby nawet tymczasowy i odwoływalny, i w związku z tym skutkuje dorozumianym cofnięciem uprzednio doręczonego nakazu opuszczenia terytorium. Wydany wyrok nie mógł zatem zostać oparty na tym nakazie opuszczenia terytorium w celu stwierdzenia, że skarżąca w postępowaniu głównym przebywała na tym terytorium nielegalnie w okresie od dnia 1 maja do dnia 2 listopada 2016 r. i że w konsekwencji nie ma ona prawa do rozpatrywanej pomocy społecznej.
Cour de cassation (sąd kasacyjny) przypomina, że w prawie belgijskim art. 57 ust. 2 akapit pierwszy ustawy o CPAS ogranicza zadania CPAS dotyczące cudzoziemca przebywającego nielegalnie do udzielenia pilnej pomocy medycznej. Zgodnie zaś z akapitem czwartym tego przepisu cudzoziemiec, który oświadczył, że jest uchodźcą, i wniósł o uznanie go za uchodźcę, przebywa nielegalnie w Belgii, w sytuacji gdy oddalono jego wniosek o udzielenie azylu i doręczono mu nakaz opuszczenia terytorium.
Sąd ten wskazuje, po pierwsze, że zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 2008/115 państwa członkowskie są co do zasady zobowiązane do wydania decyzji nakazującej powrót każdemu obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającemu na ich terytorium i, po drugie, że zgodnie z art. 8 ust. 1 tej dyrektywy muszą one podjąć wszelkie środki niezbędne do wykonania decyzji nakazującej powrót. Jednakże zgodnie z art. 6 ust. 4 wspomnianej dyrektywy państwa członkowskie mogą w dowolnym momencie postanowić o wydaniu obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającemu na ich terytorium niezależnego zezwolenia na pobyt lub innego zezwolenia upoważniającego go do pobytu ze względu na jego ciężką sytuację albo z przyczyn humanitarnych lub z innych przyczyn i w takim przypadku, jeżeli decyzja nakazująca powrót została już wydana, należy ją uchylić lub zawiesić na okres ważności wspomnianego zezwolenia na pobyt lub innego zezwolenia upoważniającego do pobytu.
W tym względzie Cour de cassation (sąd kasacyjny) wskazał, że w pkt 36 wyroku z dnia 19 czerwca 2018 r., Gnandi (
C‑181/16
,
EU:C:2018:465
), Trybunał orzekł, że nakaz opuszczenia terytorium wydany przez Office des étrangers (urząd ds. cudzoziemców) wobec obywatela państwa trzeciego po oddaleniu jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej stanowi „decyzję nakazującą powrót” w rozumieniu art. 3 pkt 4 dyrektywy 2008/115.
W pkt 75 wyroku z dnia 15 lutego 2016 r., N. (
C‑601/15 PPU
,
EU:C:2016:84
), Trybunał podkreślił, że skuteczność dyrektywy 2008/115 wymaga, aby procedura wszczęta na mocy tej dyrektywy, w ramach której wydano decyzję nakazującą powrót, mogła zostać ponownie podjęta na etapie, na którym została przerwana ze względu na złożenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, w momencie kiedy wniosek ten został oddalony w pierwszej instancji, zaś państwa członkowskie są zobowiązane do nieutrudniania realizacji celu, do którego realizacji dąży ta ostatnia dyrektywa, polegającego na ustanowieniu skutecznej polityki wydalania i powrotu nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich.
W tym względzie w pkt 76 tego wyroku Trybunał uściślił, że zarówno z obowiązku lojalnej współpracy państw członkowskich ustanowionego w art. 4 ust. 3 TUE, jak i z wymogów skuteczności przypomnianych między innymi w motywie 4 dyrektywy 2008/115 wynika, że nałożony na mocy art. 8 tej dyrektywy na państwa członkowskie obowiązek wykonania środka w postaci wydalenia powinien zostać spełniony w najszybszym możliwym terminie i że obowiązek ten nie będzie spełniony, jeśli wydalenie zostanie opóźnione ze względu na fakt, że – po oddaleniu w pierwszej instancji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – procedura taka jak rozpatrywana nie może być ponownie podjęta na etapie, na którym została przerwana, lecz musi zostać wszczęta na nowo.
Zdaniem sądu odsyłającego z powyższego wynika, że rozpatrzenie skargi w sprawie w postępowaniu głównym wymaga dokonania wykładni art. 6 i 8 dyrektywy 2008/115.
W tych okolicznościach Cour de cassation (sąd kasacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 6 i 8 dyrektywy [2008/115] stoją na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego, zgodnie z którym doręczenie decyzji zezwalającej na pobyt w ramach rozpatrywania wniosku o zezwolenie na pobyt ze względów medycznych, uznanego za dopuszczalny w świetle wskazanych powyżej kryteriów, oznacza, że obywatel państwa trzeciego jest uprawniony do pobytu w trakcie rozpatrywania tego wniosku, choćby nawet w sposób tymczasowy i odwoływalny, co w konsekwencji prowadzi do dorozumianego cofnięcia decyzji nakazującej powrót wydanej wcześniej w kontekście postępowania o udzielenie azylu, z którą wspomniana decyzja zezwalająca na pobyt nie daje się pogodzić?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
W przedmiocie dopuszczalności
Rząd belgijski jest zdania, że nie należy udzielać odpowiedzi na pytanie prejudycjalne, ponieważ nie jest ono istotne dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym. Reguła prawa wewnętrznego wskazana przez sąd odsyłający w tym pytaniu nie istnieje bowiem w prawie belgijskim. W tym względzie sąd ten wydaje się opierać na dwóch błędnych założeniach.
Po pierwsze, zaświadczenie o zarejestrowaniu, wydane zgodnie z art. 7 dekretu królewskiego z dnia 17 maja 2007 r. i art. 9 ter ustawy o cudzoziemcach osobie, której wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt ze względów medycznych został uznany za dopuszczalny, nie stanowi zezwolenia przyznającego prawo pobytu, lecz przyznaje tej osobie jedynie prawo do pozostania tymczasowo na terytorium.
Po drugie, zgodnie z prawem belgijskim prawo do pozostania na terytorium nie skutkuje dorozumianym cofnięciem decyzji nakazującej powrót przyjętej uprzednio w odniesieniu do zainteresowanego. Conseil d’État (rada stanu, Belgia) w wyroku z dnia 23 maja 2017 r. uchyliła bowiem taki sposób wykładni, odnosząc się do wyroku z dnia 15 lutego 2016 r., N. (
C‑601/15 PPU
,
EU:C:2016:84
). Ponadto, i przede wszystkim, wyrok ten został wskazany przez prawodawcę belgijskiego, gdy w ustawie z dnia 24 lutego 2017 r., która obowiązuje od dnia 29 kwietnia 2017 r. i ma zastosowanie do wszystkich toczących się postępowań, włączył on do ustawy o cudzoziemcach art. 1/3. W przepisie tym uściślono odtąd jasno, że na decyzję nakazującą powrót nie wywiera wpływu złożenie przez cudzoziemca wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt lub wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej i że, jeśli zainteresowany może tymczasowo pozostać na terytorium w oczekiwaniu na decyzję dotyczącą tego wniosku, charakter wykonawczy decyzji nakazującej powrót jest jedynie zawieszony.
W tej kwestii należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału jedynie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i na którym spoczywa odpowiedzialność za przyszły wyrok, należy, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy, zarówno ocena, czy do wydania wyroku jest mu niezbędne uzyskanie orzeczenia prejudycjalnego, jak i ocena znaczenia pytań, które zadaje Trybunałowi. W konsekwencji, jeśli przedstawione pytania dotyczą wykładni lub ważności prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia. Wynika stąd, że pytania zadane przez sądy krajowe korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odmowa orzekania przez Trybunał w przedmiocie pytania prejudycjalnego zadanego przez sąd krajowy jest możliwa tylko wtedy, gdy okazuje się, że wykładnia, o którą się zwrócono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami co do stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na wspomniane pytania (wyrok z dnia 24 lutego 2022 r., Viva Telecom Bulgaria,
C‑257/20
,
EU:C:2022:125
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W szczególności należy podkreślić w tym względzie, że Trybunał powinien uwzględnić, w ramach podziału kompetencji pomiędzy sądami Unii a sądami krajowymi, kontekst faktyczny i prawny, w który wpisują się pytania prejudycjalne, tak jak ów kontekst został określony w postanowieniu odsyłającym. A zatem rozpatrzenie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym powinno być dokonane w świetle wykładni prawa krajowego przedstawionej przez sąd odsyłający, a nie w świetle wykładni powołanej przez rząd państwa członkowskiego [zob. podobnie w szczególności wyroki: z dnia 21 czerwca 2016 r., New Valmar,
C‑15/15
,
EU:C:2016:464
, pkt
; z dnia 15 kwietnia 2021 r., État belge (Okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji o przekazaniu),
C‑194/19
,
EU:C:2021:270
, pkt
].
Otóż w niniejszym wypadku, jak wynika z wyraźnego sformułowania wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, a w szczególności z samego brzmienia pytania zadanego Trybunałowi, sąd odsyłający jest zdania, że aby rozpatrzyć spór w postępowaniu głównym, niezbędne jest zbadanie, na wstępie, czy przepisy dyrektywy 2008/115 stoją na przeszkodzie uregulowaniu prawa krajowego przewidującemu, że gdy przyznano prawo pobytu obywatelowi państwa trzeciego, który złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt z jednej z przyczyn objętych art. 6 ust. 4 tej dyrektywy, ze względu na dopuszczalność tego wniosku, przyznanie tego prawa skutkuje dorozumianym cofnięciem decyzji nakazującej powrót, przyjętej uprzednio w odniesieniu do tego obywatela po oddaleniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
A zatem ze względu na to, że poprzez takie pytanie sąd ten postuluje, że prawo belgijskie zawiera takie uregulowanie, Trybunał nie może przyjąć, dla celów niniejszego postępowania prejudycjalnego, wykładni tego prawa podnoszonej przez rząd belgijski, zgodnie z którą zezwolenie przyznane obywatelowi państwa trzeciego znajdującemu się w takiej sytuacji, po pierwsze, nie przyznaje mu prawa pobytu i, po drugie, skutkuje jedynie zawieszeniem skutków decyzji nakazującej powrót przyjętej uprzednio w odniesieniu do niego.
Jedynie do sądu odsyłającego należy zatem dokonanie wykładni prawa krajowego mającego zastosowanie w sporze w postępowaniu głównym, poprzez zbadanie w szczególności, czy art. 1/3 ustawy o cudzoziemcach, włączony do niej przez ustawę z dnia 24 lutego 2017 r., który wszedł w życie w toku postępowania, w dniu 29 kwietnia 2017 r., ma zastosowanie do tego sporu.
Wynika z tego, że niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny.
Co do istoty
Poprzez zadane pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 6 ust. 4 dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego, zgodnie z którym, gdy prawo pobytu przyznano obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającemu na jego terytorium w oczekiwaniu na rozpatrzenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt z jednej z przyczyn objętych tym przepisem, ze względu na dopuszczalność tego wniosku, przyznanie tego prawa skutkuje dorozumianym cofnięciem decyzji nakazującej powrót przyjętej uprzednio w odniesieniu do tego obywatela w następstwie oddalenia jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część przepis ten stanowi (zob. podobnie w szczególności wyrok z dnia 20 czerwca 2022 r., London Steam-Ship Owners’ Mutual Insurance Association,
C‑700/20
,
EU:C:2022:488
, pkt
).
Należy wskazać, że zgodnie z art. 6 ust. 4 zdanie pierwsze dyrektywy 2008/115 państwa członkowskie mogą przyznać „w dowolnym momencie” obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającemu na ich terytorium „niezależne zezwolenie na pobyt” lub „inne zezwolenie upoważniające go do pobytu”„ze względu na jego ciężką sytuację albo z przyczyn humanitarnych lub z innych przyczyn”.
Z samego brzmienia tego przepisu, w szczególności z odniesienia do „innych” względów, wynika, że umożliwia on państwom członkowskim przyznanie takim obywatelom państw trzecich, na każdym etapie, prawa pobytu nie tylko z wyraźnie wskazanej przyczyny, a mianowicie ze względu na ciężką sytuację osoby lub z przyczyn humanitarnych, lecz także z jakiejkolwiek innej przyczyny o odmiennym charakterze, którą uznają za odpowiednią.
Z powyższego wynika, że państwa członkowskie dysponują bardzo szerokimi uprawnieniami dyskrecjonalnymi dla celów przyznawania, z poszanowaniem prawa Unii, prawa pobytu obywatelom państw trzecich nielegalnie przebywającym na ich terytorium.
A zatem nic nie stoi na przeszkodzie udzieleniu przez państwo członkowskie prawa pobytu takiemu obywatelowi składającemu wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt z jednej z przyczyn objętych art. 6 ust. 4 dyrektywy 2008/115, ze względu na dopuszczalność takiego wniosku, w oczekiwaniu na jego rozpatrzenie co do istoty.
Z jednoznacznego brzmienia trzeciego i ostatniego zdania art. 6 ust. 4 dyrektywy 2008/115, w szczególności z wyrażenia „lub”, wynika bowiem, że państwa członkowskie, gdy przyznają prawo pobytu ze względu na ciężką sytuację albo z przyczyn humanitarnych lub z innych przyczyn, o ile mogą wprawdzie przewidzieć, że może ono skutkować zawieszeniem, przez okres ważności tego prawa pobytu, wszelkiej decyzji nakazującej powrót przyjętej uprzednio w odniesieniu do zainteresowanego, o tyle mogą jednak przewidzieć, że to prawo pobytu skutkuje uchyleniem takiej wcześniejszej decyzji nakazującej powrót.
W konsekwencji państwo członkowskie przyznające prawo pobytu obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającemu na jego terytorium w oczekiwaniu na rozpatrzenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt z jednej z przyczyn objętych art. 6 ust. 4 dyrektywy 2008/115, ze względu na dopuszczalność takiego wniosku, może zgodnie z brzmieniem tego przepisu przewidzieć, że przyznanie takiego prawa pobytu skutkuje dorozumianym cofnięciem decyzji nakazującej powrót przyjętej uprzednio w odniesieniu do tego obywatela państwa trzeciego.
Takiego sposobu wykładni art. 6 ust. 4 dyrektywy 2008/115 nie mogą podważyć wbrew temu, co twierdzi rząd belgijski, kontekst ani cele zamierzone w regulacji, której częścią jest ten przepis.
Jest prawdą, że dyrektywa 2008/115 ma na celu, w poszanowaniem praw podstawowych i godności zainteresowanych osób, stworzenie skutecznej polityki wydalania i repatriacji nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (wyrok z dnia 10 marca 2022 r., Landkreis Gifhorn,
C‑519/20
,
EU:C:2022:178
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Zarówno z obowiązku lojalnej współpracy państw członkowskich ustanowionego w art. 4 ust. 3 TUE, jak i z wymogów skuteczności przypomnianych między innymi w motywie 4 dyrektywy 2008/115 wynika, że nałożony na mocy art. 8 tej dyrektywy na państwa członkowskie obowiązek wykonania środka w postaci wydalenia, przy założeniach określonych w ust. 1 tego przepisu, powinien zostać spełniony w najszybszym możliwym terminie (zob. podobnie wyrok z dnia 6 grudnia 2011 r., Achughbabian,
C‑329/11
,
EU:C:2011:807
, pkt
).
Trybunał orzekł również w istocie, w pkt 74–76 i 80 wyroku z dnia 15 lutego 2016 r., N. (
C‑601/15 PPU
,
EU:C:2016:84
), że skuteczność dyrektywy 2008/115 wymaga, aby procedura wszczęta na mocy tej dyrektywy, w ramach której wydano decyzję nakazującą powrót, została ponownie podjęta nie od początku, lecz na etapie, na którym została przerwana ze względu na złożenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, gdy wniosek ten został oddalony w pierwszej instancji, ponieważ państwa członkowskie są zobowiązane do nieustanawiania przeszkód dla realizacji zamierzonego w tej dyrektywie celu polegającego na wykonaniu środka w postaci wydalenia w najszybszym możliwym terminie.
Jednakże, jak słusznie podniosły skarżąca w postępowaniu głównym i Komisja, wykładnia dyrektywy 2008/115 przedstawiona w poprzednim punkcie nie może znaleźć zastosowania do niniejszej sprawy.
Wykładnia ta została bowiem wypracowana przez Trybunał w kontekście sporu wynikającego ze złożenia przez nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego licznych wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, w ramach którego to sporu powstała kwestia skutków, jakie powinny wynikać ze złożenia kolejnego wniosku tego rodzaju, ponieważ w prawie Unii nie zawarto przepisu określającego wyraźnie skutki przyznania zezwolenia na pozostanie na terytorium dla celów procedury toczącej się po przyjęciu wcześniejszej decyzji nakazującej powrót.
Natomiast zadane pytanie powstało w ramach sporu dotyczącego złożenia przez nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, po oddaleniu jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt ze względu na jego ciężką sytuację, z przyczyn humanitarnych lub z innych przyczyn w rozumieniu art. 6 ust. 4 dyrektywy 2008/115.
W takim zaś wypadku, jak stwierdzono w pkt 46 i 47 niniejszego wyroku, trzecie i ostatnie zdanie tego przepisu umożliwia wyraźnie państwom członkowskim, gdy decydują one o przyznaniu niezależnego zezwolenia na pobyt lub innego zezwolenia upoważniającego do pobytu takiego obywatela państwa trzeciego, przewidzenie, że przyznanie takiego zezwolenia skutkuje uchyleniem decyzji nakazującej powrót przyjętej uprzednio w odniesieniu do tego obywatela państwa trzeciego.
W konsekwencji na zadane pytanie należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 6 ust. 4 dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego, zgodnie z którym, gdy prawo pobytu przyznano obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającemu na jego terytorium w oczekiwaniu na rozpatrzenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt z jednej z przyczyn objętych tym przepisem, ze względu na dopuszczalność tego wniosku, przyznanie tego prawa skutkuje dorozumianym cofnięciem decyzji nakazującej powrót przyjętej uprzednio w odniesieniu do tego obywatela w następstwie oddalenia jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 6 ust. 4 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich

należy interpretować w ten sposób, że:

nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego, zgodnie z którym, gdy prawo pobytu przyznano obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającemu na jego terytorium w oczekiwaniu na rozpatrzenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt z jednej z przyczyn objętych tym przepisem, ze względu na dopuszczalność tego wniosku, przyznanie tego prawa skutkuje dorozumianym cofnięciem decyzji nakazującej powrót przyjętej uprzednio w odniesieniu do tego obywatela w następstwie oddalenia jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: francuski.