CELEX: 62021CJ0524
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Politika soċjali
Protezzjoni tal-ħaddiema impjegati fil-każ ta’ insolvenza tal-persuna li timpjega
Direttiva 2008/94/KE
Teħid ta’ responsabbiltà mill-istituzzjonijiet ta’ garanzija tad-djun salarjali tal-ħaddiema impjegati
Limitazzjoni tal-obbligu ta’ ħlas tal-istituzzjonijiet ta’ garanzija għad-djun salarjali relatati mal-perijodu ta’ tliet xhur qabel jew wara d-data tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza
Applikazzjoni ta’ terminu ta’ preskrizzjoni
Irkupru ta’ ħlasijiet imwettqa indebitament mill-istituzzjoni ta’ garanzija
Kundizzjonijiet

It-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(1), tal-Artikolu 2(1), tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 3, tal-Artikolu 4(2) u tal-punt (a) tal-Artikolu 12 tad-Direttiva 2008/94/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Ottubru 2008 dwar il-protezzjoni ta’ l-impjegati fil-każ ta’ l-insolvenza ta’ min iħaddimhom (ĠU 2008, L 283, p. 36).
Dawn it-talbiet tressqu fil-kuntest ta’ tilwimiet bejn IG u l-Agenția Județeană de Ocupare a Forței de Muncă Ilfov (l-Aġenzija Dipartimentali għall-Impjieg ta’ Ilfov, ir-Rumanija, iktar ’il quddiem l-“Aġenzija ta’ Ilfov”) (Kawża C‑524/21) u bejn l-Agenția Municipală pentru Ocuparea Forței de Muncă București (l-Aġenzija Muniċipali għall-Impjieg ta’ Bukarest, ir-Rumanija) (iktar ’il quddiem l-“Aġenzija ta’ Bukarest”) u IM  (Kawża C‑525/21) dwar l-irkupru minn dawn l-aġenziji ta’ ammonti mħallsa mill-Fondul de garantare pentru plata creanțelor salariale (il-Fond ta’ Garanzija għall-Ħlas ta’ Djun Salarjali, ir-Rumanija) (iktar ’il quddiem il-“Fond ta’ Garanzija”) fir-rigward ta’ djun salarjali mhux imħallsa ta’ IG u IM, li huma ħaddiema impjegati.

Il
‑
kuntest ġuridiku

Id
‑
dritt tal
‑
Unjoni
Il-Kapitolu I tad-Direttiva 2008/4, intitolat “Kamp ta’ applikazzjoni u definizzjonijiet”, jinkludi l-Artikoli 1 u 2 tagħha.
Skont l-Artikolu 1(1) ta’ din id-direttiva:
“Din id-Direttiva għandha tapplika għall-pretensjonijiet ta’ l-impjegati li jirriżultaw mill-kuntratti ta’ impjieg jew minn relazzjonijiet ta’ impjieg u dawk eżistenti kontra dawk li jħaddmu meta jkunu fi stat ta’ insolvenza fis-sens ta’ l-Artikolu 2(1).”
L-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, min iħaddem għandu jitqies bħala fi stat ta’ insolvenza meta tkun saret talba għall-ftuħ ta’ proċeduri kollettivi bbażati fuq l-insolvenza ta’ dak li jħaddem, kif ikun previst mil-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ Stat Membru, u li jinvolvu d-divestiment parzjali jew totali ta’ l-assi ta’ dak li jħaddem u l-ħatra ta’ stralċjarju jew ta’ persuna li twettaq kompitu simili, u ta’ l-awtorità li tkun kompetenti skond id-dispożizzjonijiet imsemmija tkun:
(a)      jew iddeċidiet li tiftaħ il-proċeduri, jew
(b)      stabbilixxiet li l-impriża jew in-negozju ta’ min iħaddem ingħalqu b’mod definittiv u li l-assi disponibbli ma jkunux suffiċjenti sabiex jiġġustifikaw il-ftuħ tal-proċeduri.”
Il-Kapitolu II tad-Direttiva 2008/94, intitolat “Dispożizzjonijiet dwar l-istituzzjonijiet ta’ garanzija”, jinkludi l-Artikoli 3 sa 5 tagħha.
L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva jistabbilixxi li:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jiżguraw li l-istituzzjonijiet ta’ garanzija jiggarantixxu, suġġett għall-Artikolu 4, il-ħlas tal-pretensjoniet pendenti, ta’ ħaddiema, li jirriżultaw minn kuntratti ta’ impjieg jew minn relazzjonijiet ta’ impjieg, inkluża, fejn previst mil-liġijiet nazzjonali, paga terminali fi tmiem ir-relazzjonijiet ta’ l-impjieg.
Il-pretensjonijiet li tidħol għalihom l-istituzzjoni ta’ garanzija għandhom ikunu l-pretensjonijiet pendenti tal-ħlas tal-paga relatati ma’ perijodu preċedenti ta’ żmien u/jew, skond il-każ applikabbli, wara data speċifikata stabbilita mill-Istati Membri.”
L-Artikolu 4 tal-imsemmija direttiva huwa fformulat kif ġej:
“1.      L-Istati Membri għandhom ikollhom l-għażla li jillimitaw ir-responsabbiltà ta’ l-istituzzjonijiet ta’ garanzija imsemmija fl-Artikolu 3.
2.      Jekk l-Istati Membri jeżerċitaw l-għażla msemmija fil-paragrafu 1, għandhom jispeċifikaw it-tul tal-perijodu ta’ żmien li għalih għandhom jiġu sodisfatti l-pretensjonijiet pendenti mill-istituzzjoni ta’ garanzija. Madankollu, dan ma jistax ikun iqsar minn perijodu ta’ żmien li jkopri r-rimunerazzjoni ta’ l-aħħar tliet xhur tar-relazzjoni ta’ impjieg qabel u/jew wara d-data msemmija fit-tieni paragrafu ta’ l-Artikolu 3.
L-Istati Membri jistgħu jinkludu dan il-perijodu minimu ta’ tliet xhur f’perijodu ta’ żmien ta’ referenza ta’ mhux anqas minn sitt xhur.
L-Istati Membri li jkollhom perijodu ta’ żmien ta’ referenza ta’ mhux anqas minn 18‑il xahar jistgħu jillimitaw il-perijodu li għalih jiġu sodisfatti l-pretensjonijiet pendenti mill-istituzzjoni ta’ garanzija għal tmien ġimgħat. F’dan il-każ, dawk il-perijodi ta’ żmien li jkunu l-aktar favorevoli għall-impjegat għandhom jintużaw għall-kalkolu tal-perijodu minimu ta’ żmien.
3.      L-Istati Membri jistgħu jistabbilixxu limiti massimi rigward il-ħlasijiet magħmula mill-istituzzjoni ta’ garanzija. Dawn il-limiti massimi m’għandhomx jaqgħu taħt livell li jkun soċjalment kompatibbli ma’ l-għan soċjali ta’ din id-Direttiva.
Jekk l-Istati Membri jeżerċitaw din il-għażla, għandhom jgħarrfu lill-Kummissjoni [Ewropea] bil-metodi użati sabiex jiġi stabbilit il-limitu massimu.”
Il-Kapitolu V tad-Direttiva 2008/94, intitolat “Dispożizzjonijiet ġenerali u finali”, jinkludi l-Artikoli 11 sa 18 tagħha.
L-Artikolu 12 ta’ din id-direttiva jipprevedi li:
“Din id-Direttiva ma taffettwax l-għażla ta’ l-Istati Membri:
(a)      li jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jevitaw l-abbużi;
[…]”

Id
‑
dritt Rumen
L-Artikolu 2 tal-Legea nr. 200/2006 privind constituirea şi utilizarea Fondului de garantare pentru plata creanţelor salariale (il-Liġi Nru 200/2006 dwar il-Kostituzzjoni u l-Użu tal-Fond ta’ Garanzija għall-Ħlas ta’ Djun Salarjali) (
Monitorul Oficial al României
, parti I, Nru 453 tal‑25 ta’ Mejju 2006), jipprevedi li:
“Il-Fond ta’ Garanzija jiżgura l-ħlas ta’ djun salarjali li jirriżultaw minn kuntratti individwali ta’ impjieg u minn ftehimiet kollettivi ta’ impjieg konklużi bejn l-impjegati u l-persuni li jimpjegaw li fil-konfront tagħhom ingħataw deċiżjonijiet ġudizzjarji definittivi ta’ ftuħ ta’ proċedura ta’ insolvenza u li fir-rigward tagħhom ġiet deċiża miżura totali jew parzjali ta’ tneħħija tad-dritt ta’ ġestjoni, iktar ’il quddiem il-[‘persuni li jimpjegaw fi stat ta’ insolvenza’].”
L-Artikolu 13(1)(a) ta’ din il-liġi jipprevedi li:
“Fil-limiti jew skont il-kundizzjonijiet stipulati f’dan il-kapitolu, il-kategoriji segwenti ta’ djun salarjali huma koperti mir-riżorsi tal-Fond ta’ Garanzija: […]”
Skont l-Artikolu 14(1) tal-imsemmija liġi:
“L-ammont totali tad-djun salarjali koperti mill-Fond ta’ Garanzija ma jistax jeċċedi l-ammont ta’ [tliet] salarji gross medji nazzjonali għal kull impjegat.”
L-Artikolu 15 tal-istess liġi jistabbilixxi li:
“(1)      Id-djun salarjali msemmija fl-Artikolu 13(1)(a), (c), (d) u (e) huma koperti għal perijodu ta’ [tliet ] xhur kalendarji.
(2)      Il-perijodu msemmi fil-paragrafu 1 huwa l-perijodu qabel id-data li fiha l-għoti tad-drittijiet huwa mitlub u jiġi qabel jew wara d-data tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza.”
L-Artikolu 5 tan-Normele metodologice de aplicare a Legii nr. 200/2006 privind constituirea şi utilizarea Fondului de garantare pentru plata creanţelor salariale (ir-Regoli Metodoloġiċi ta’ Applikazzjoni tal-Liġi Nru 200/2006), tal‑21 ta’ Diċembru 2006 (
Monitorul Oficial al României
, Parti I, Nru 1038 tat‑28 ta’ Diċembru 2006, iktar ’il quddiem ir-“Regoli Metodoloġiċi”), jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li:
“Id-djun salarjali msemmija fl-Artikolu 13(1)(a), (c), (d) u (e) tal-Liġi [Nru 200/2006] huma relatati mal-perijodu ta’ [tliet] xhur kalendarji msemmi fl-Artikolu 15(1) ta’ [din] il-liġi, liema perijodu jiġi qabel ix-xahar li fih jintalab l-għoti tad-drittijiet.”
L-Artikolu 7 tar-Regoli Metodoloġiċi jistabbilixxi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu, li:
“(1)      Meta d-djun salarjali tal-impjegati tal-persuna li timpjega fi stat ta’ insolvenza huma qabel ix-xahar tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza, il-perijodu ta’ [tliet] xhur kalendarji msemmi fl-Artikolu 15(1) tal-Liġi [Nru 200/2006] jiġi qabel id-data tal-ftuħ tal-proċedura.
(2)      Meta d-djun salarjali tal-impjegati tal-persuna li timpjega fi stat ta’ insolvenza huma wara x-xahar tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza, il-perijodu msemmi fl-Artikolu 15(1) ta’ [din] il-Liġi jiġi wara d-data tal-ftuħ tal-proċedura.”
Skont l-Artikolu 47(1) tal-Legea nr. 76/2002 privind sistemul asigurărilor pentru şomaj şi stimularea ocupării forţei de muncă (il-Liġi Nru 76/2002 dwar l-Iskema tal-Assigurazzjoni tal-Qgħad u l-Ħolqien tal-Impjiegi) (
Monitorul Oficial al României
, parti I, Nru 103 tas‑6 ta’ Frar 2002):
“L-ammonti indebitament imħallsa mill-baġit tal-assigurazzjoni tal-qgħad u kull dejn ieħor tal-baġit tal-assigurazzjoni tal-qgħad minbarra dak li ġej mill-kontribuzzjoni għall-assigurazzjoni għall-impjieg huma rkuprati abbażi ta’ deċiżjonijiet mogħtija mill-aġenziji dwar l-impjieg […], [liema deċiżjonijiet] jikkostitwixxu titoli eżekuttivi.”
L-Artikolu 73
tal-Legea nr. 500/2002 privind finanțele publice (il-Liġi Nru 500/2002 dwar il-Finanzi Pubbliċi) (
Monitorul Oficial al României
, Parti I, Nru 597 tat‑13 ta’ Awwissu 2002), kif emendata bil-Liġi Nru 270/2013, jistabbilixxi li:
“L-irkupru tal-ammonti li jirrapreżentaw telf/ħlas irregolari ta’ fondi pubbliċi, stabbiliti mill-awtoritajiet ta’ superviżjoni kompetenti, jinkludi l-interessi u penali għal ħlas tardiv jew żidiet għal ħlas tardiv, skont il-każ, applikabbli għad-dħul baġitarju, ikkalkolat għall-perijodu minn meta jsir it-telf/ħlas sal-irkupru tal-ammonti.”

Il
‑
fatti tal
‑
kawża prinċipali, id
‑
domandi preliminari u l
‑
proċedura quddiem il
‑
Qorti tal
‑
Ġustizzja
Fit‑13 ta’ Marzu 2017, l-Aġenzija ta’ Ilfov laqgħet it-talba ta’ stralċjarju ġudizzjarju intiża sabiex jiġi ddeterminat u mħallas mill-Fond ta’ Garanzija l-ammont tad-djun salarjali mhux imħallsa għax-xhur ta’ Mejju, ta’ Ġunju u ta’ Lulju 2013 ta’ ħaddiema impjegati wara l-falliment tal-persuna li timpjegahom. B’hekk, id-dejn salarjali ta’ IG ġie stabbilit għal 1 308 leu  Rumen (RON) (madwar EUR 264) u tħallas lill-parti kkonċernata (Kawża C‑524/21).
Fl‑14 ta’ Marzu 2018, l-Aġenzija ta’ Bukarest laqgħet it-talba ta’ stralċjarju ġudizzjarju intiża sabiex jiġi ddeterminat u mħallas mill-Fond ta’ Garanzija l-ammont ta’ djun salarjali dovuti minn persuna li timpjega fi stat ta’ insolvenza. Konsegwentement, id-dejn salarjali ta’ IM ġie stabbilit għal RON 3 143(madwar EUR 634) u tħallas lill-parti kkonċernata (Kawża C‑525/21).
Wara deċiżjoni tal-Curtea de Conturi a României (il-Qorti tal-Awdituri tar-Rumanija) tas‑6 ta’ Awwissu 2019, l-Agenția Națională pentru Ocuparea Forței de Muncă (l-Aġenzija Nazzjonali għall-Impjieg, ir-Rumanija) ġiet ordnata tapplika miżuri intiżi sabiex jirkupraw il-ħlasijiet indebitament imwettqa mill-Fond ta’ Garanzija għall-arretrati tas-salarju dovuti minn ċerti persuni li jimpjegaw fi stat ta’ insolvenza, relatati ma’ perijodi mhux inklużi fil-perijodu ta’ tliet xhur immedjatament qabel jew wara l-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza fir-rigward ta’ dawn il-persuni li jimpjegaw previsti mid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 15(1) u (2) tal-Liġi Nru 200/2006, kif interpretati sadanittant mill-Înalta Curte de Casație și Justiție (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija) f’sentenza tal‑5 ta’ Marzu 2018, jew li ntalbu barra mit-terminu ġenerali ta’ preskrizzjoni. Permezz ta’ digriet tat‑2 ta’ Settembru 2019 tal-President tal-Aġenzija Nazzjonali għall-Impjieg, l-aġenziji dipartimentali u muniċipali għall-impjieg tar-Rumanija ġew inkarigati sabiex jiddeterminaw il-portata tad-dannu mġarrab mill-Fond ta’ Garanzija u jipproċedu għall-irkupru li kien jirriżulta minnu.
Permezz ta’ deċiżjoni tas‑6 ta’ Diċembru 2019, adottata b’eżekuzzjoni tal-imsemmi digriet tat‑2 ta’ Settembru 2019, id-Direttur Eżekuttiv tal-Aġenzija ta’ Bukarest ordna li jsir l-irkupru tad-dejn salarjali rċevut indebitament minn IM (Kawża C‑525/21) għax-xhur ta’ Ottubru u ta’ Novembru 2017, liema xhur kienu jinsabu fil-fatt barra mill-perijodu ta’ riferiment ta’ tliet xhur immedjatament qabel jew wara d-data tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza tal-persuna li timpjegah, jiġifieri t‑22 ta’ Jannar 2015.
Permezz ta’ deċiżjoni tal‑31 ta’ Diċembru 2019, id-Direttur Eżekuttiv tal-aġenzija ta’ Ilfov ordna li jsir l-irkupru tad-dejn salarjali rċevut indebitament minn IG (Kawża C‑524/21) għax-xhur ta’ Mejju, ta’ Ġunju u ta’ Lulju 2013, flimkien mal-interessi u mal-penali għal ħlas tardiv, għar-raġuni li t-talba għal teħid ta’ responsabbiltà għall-pretensjonijiet salarjali tiegħu kienet tressqet mill-istralċjarju ġudizzjarju fit‑8 ta’ Frar 2017, filwaqt li l-proċedura ta’ insolvenza kienet infetħet fid‑19 ta’ Marzu 2010, b’tali mod li d-dejn salarjali inkwistjoni kien jinsab barra mill-perijodu ta’ riferiment ta’ tliet xhur immedjatament qabel jew wara d-data tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza tal-persuna li timpjegah.
IM u IG ippreżentaw, kull wieħed minnhom, rikors, l-ewwel wieħed kontra d-deċiżjoni tad-Direttur Eżekuttiv tal-Aġenzija ta’ Bukarest tas‑6 ta’ Diċembru 2019 u t-tieni wieħed kontra d-deċiżjoni tad-Direttur Eżekuttiv tal-Aġenzija ta’ Ilfov tal‑31 ta’ Diċembru 2019, quddiem it-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest, ir-Rumanija).
Permezz ta’ sentenza tal‑25 ta’ Mejju 2020, it-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest) ċaħdet ir-rikors ta’ IG bħala infondat. Permezz ta’ sentenza tal‑14 ta’ Lulju 2020, hija laqgħet ir-rikors ta’ IM.
IG u l-Aġenzija ta’ Bukarest appellaw kull wieħed minnhom minn dawn is-sentenzi rispettivi quddiem il-Curtea de Apel Bucuretti (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest, ir-Rumanija), li hija l-qorti tar-rinviju.
Din il-qorti tqis li, fil-kawżi prinċipali, tqum il-kwistjoni tal-konformità mal-għan soċjali tad-Direttiva 2008/94 ta’ prassi amministrattiva li tikkonsisti fl-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali b’mod li tikkontesta djun salarjali mħallsa preċedentement lill-impjegati ta’ persuni li jimpjegaw li jinsabu fi stat ta’ insolvenza. Din il-prassi amministrattiva toriġina mid-deċiżjoni tal-Curtea de Conturi a României (il-Qorti tal-Awdituri tar-Rumanija), adottata wara l-interpretazzjoni tal-imsemmija leġiżlazzjoni applikata mill-Înalta Curte de Casație și Justiție (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja), liema deċiżjoni u interpretazzjoni jissemmew fil-punt 21 ta’ din is-sentenza.
Il-qorti tar-rinviju tqis li l-imsemmija prassi amministrattiva ħolqot sitwazzjoni ġuridika żvantaġġata għall-imsemmija impjegati billi ppreġudikat iċ-ċertezza u s-sigurtà tar-relazzjonijiet ġuridiċi permezz tal-kontestazzjoni ta’ djun salarjali diġà mħallsa lil dawn tal-aħħar, kif ukoll billi pprovdiet, mingħajr bażi legali nazzjonali xierqa, obbligu ta’ rimbors tas-somom riċevuti f’dan ir-rigward, jekk ikun il-każ flimkien mal-interessi u mal-penali għal ħlas tardiv.
Barra minn hekk, din il-qorti tistaqsi dwar il-kwistjoni dwar jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi pendenti quddiemha, li tipprevedi l-irkupru, mingħand il-ħaddiem impjegat, tas-somom imħallsa barra mit-terminu ta’ preskrizzjoni mill-Fond ta’ Garanzija bħala djun salarjali mhux imħallsa tal-impjegati ta’ persuna li timpjega fi stat ta’ insolvenza, tistax tiġi rrikonoxxuta bħala li ġiet adottata “biex jevitaw l-abbużi”, fis-sens tal-Artikolu 12(a) tad-Direttiva 2008/94, sa fejn il-ħlas ta’ djun salarjali lill-impjegat ikun seħħ wara talba mressqa mill-istralċjarju ġudizzjarju tal-persuna li timpjega lill-Fond ta’ Garanzija, u dan fl-assenza ta’ kwalunkwe azzjoni jew ommissjoni imputabbli lill-impjegat ikkonċernat.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Curtea de Apel Bucureşti (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin, ifformulati f’termini identiċi fil-Kawżi C‑524/21 u C‑525/21:
“1)      Id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 1(1) u tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva [2008/94], fir-rigward tal-kunċett awtonomu ta’ ‘stat ta’ insolvenza’, jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tittrasponi [din] d-Direttiva, jiġifieri l-Artikolu 15(1) u (2) tal-[Liġi Nru 200/2006 dwar it-Twaqqif u l-Użu tal-Fond ta’ Garanzija għall-Ħlas ta’ Djun Salarjali,] [moqri] flimkien mal-Artikolu 7 [tar-Regoli Metodoloġiċi], fl-interpretazzjoni mogħtija mill-Înalta Curte de Casație și Justiție […] (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja […]), […], li tgħid li l-perijodu ta’ 3 xhur, fir-rigward ta’ liema il-Fond ta’ Garanzija jista’ jieħu responsabbiltà u jħallas id-djun salarjali tal-persuna li timpjega li hija insolventi, jirreferi esklużivament għad-data tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza?
2)      Id-dispożizzjonijiet [tat-tieni subparagrafu] tal-Artikolu 3 u tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2008/94 jipprekludu l-Artikolu 15(1) u (2) tal-Liġi Nru 200/2006 dwar it-Twaqqif u l-Użu tal-Fond ta’ Garanzija għall-Ħlas ta’ Djun Salarjali, fl-interpretazzjoni mogħtija mill-Înalta Curte de Casație și Justiție […] (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja […]), […], li tgħid li l-perijodu massimu ta’ 3 xhur, fir-rigward ta’ liema il-Fond ta’ Garanzija jista’ jieħu responsabbiltà u jħallas id-djun salarjali tal-persuna li timpjega li hija insolventi, jinsab fl-intervall ta’ riferiment ta’ 3 xhur immedjatament qabel il-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza u ta’ 3 xhur immedjatament wara l-ftuħ tal-proċeduri ta’ insolvenza?
3) Hija konformi mal-għan soċjali tad-Direttiva 2008/94 u mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 12(a) tad-Direttiva 2008/94, prassi amministrattiva nazzjonali li permezz tagħha, skont deċiżjoni tal-Curții de Conturi (il-Qorti tal-Awdituri, ir-Rumanija) u fl-assenza ta’ regoli nazzjonali speċifiċi li jobbligaw il-ħlas lura mill-ħaddiem, tiġi rkuprata mingħand il-ħaddiem is-somma li allegatament tħallset għall-perijodi mhux inklużi fil-qafas legali jew li kienet mitluba barra mit-terminu legali ta’ preskrizzjoni?
4)      Fl-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ ‘abbuż’ fl-Artikolu 12(a) tad-Direttiva 2008/94, l-irkupru mingħand il-ħaddiem, bil-għan li jiġi osservat it-terminu ta’ preskrizzjoni ġenerali, ta’ drittijiet salarjali mħallsa mill-Fond permezz tal-istralċjarju ġudizzjarju, jikkostitwixxi ġustifikazzjoni oġġettiva suffiċjenti?
5)      Interpretazzjoni u prassi amministrattiva nazzjonali, li permezz tagħhom id-djun salarjali li l-ħlas lura tagħhom qed jintalab mill-ħaddiema jiġu assimilati ma’ dejn fiskali li jġarrab interessi u penali għal ħlas tardiv, huma kompatibbli mad-dispożizzjonijiet u mal-iskop tad-Direttiva 2008/94?”
Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tas‑27 ta’ Awwissu 2021, il-Kawżi C‑524/21 u C‑525/21 ġew magħquda għall-finijiet tal-fażijiet bil-miktub u orali tal-proċedura kif ukoll tas-sentenza.

Fuq id
‑
domandi preliminari

Fuq l
‑
ewwel u t
‑
tieni domanda
Permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-dispożizzjonijiet moqrija flimkien tal-Artikolu 1(1), tal-Artikolu 2(1), tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 3 u tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2008/94 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li d-data ta’ riferiment għad-determinazzjoni tal-perijodu li jagħti lok għall-ħlas, minn istituzzjoni ta’ garanzija, ta’ djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati hija d-data tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza tal-persuna li timpjega lil dawn il-ħaddiema u li tillimita dan il-ħlas għal perjodu ta’ tliet xhur li jaqa’ f’perijodu ta’ riferiment li jinkludi t-tliet xhur immedjatament qabel u t-tliet xhur immedjatament wara din id-data tal-ftuħ.
Għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 2008/94, din tapplika għad-djun salarjali tal-ħaddiema impjegati li jirriżultaw minn kuntratti ta’ xogħol jew minn relazzjonijiet ta’ xogħol u eżistenti kontra persuni li jimpjegaw li jinsabu fi stat ta’ insolvenza fis-sens tal-Artikolu 2(1) ta’ din id-direttiva.
Din l-aħħar dispożizzjoni tipprevedi li persuna li timpjega għandha titqies li tinsab fi stat ta’ insolvenza meta jkun intalab il-ftuħ ta’ proċedura kollettiva bbażata fuq l-insolvenza tal-persuna li timpjega, prevista mid-dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari u amministrattivi neċessarji ta’ Stat Membru, li tinvolvi l-iżvestiment parzjali jew totali tal-assi ta’ dik il-persuna li timpjega kif ukoll il-ħatra ta’ stralċjarju, jew ta’ persuna li twettaq kompitu simili, u li l-awtorità li hija kompetenti skont l-imsemmija dispożizzjonijiet tkun iddeċidiet jew li tiftaħ il-proċedura, jew ikkonstatat li l-impriża jew in-negozju tal-persuna li timpjega ngħalqu b’mod definittiv u li l-assi disponibbli ma jkunux suffiċjenti sabiex jiġġustifikaw il-ftuħ tal-proċedura.
Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2008/94, l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jiżguraw li l-istituzzjonijiet ta’ garanzija jiggarantixxu, bla ħsara għall-Artikolu 4 tal-istess direttiva, il-ħlas tad-djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati li jirriżultaw minn kuntratti ta’ xogħol jew minn relazzjonijiet ta’ xogħol inkluż, meta d-dritt nazzjonali jipprovdi għalih, il-ħlas ta’ kumpens għat-terminazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol.
F’dan ir-rigward, skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2008/94, id-djun li tidħol għalihom l-istituzzjoni ta’ garanzija għandhom ikunu r-remunerazzjonijiet mhux imħallsa li jikkorrispondu għal perijodu li jinsab qabel u/jew, jekk ikun il-każ, wara data ddeterminata mill-Istati Membri.
Issa, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2008/94 jagħti lill-Istati Membri l-possibbiltà li jiddeterminaw id-data li qabilha u/jew, skont il-każ, li warajha jkun jinsab il-perijodu li fih id-djun li jikkorrispondu għal remunerazzjonijiet mhux imħallsa jittieħdu taħt ir-responsabbiltà tal-istitut ta’ garanzija, u jħalli lill-Istati Membri l-libertà li jiddeterminaw data xierqa (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ April 2013, Mustafa, C‑247/12, EU:C:2013:256, punti 39 u 41).
Għalhekk, xejn ma jipprekludi li d-data tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza mibdija fil-konfront ta’ persuna li timpjega tista’ titqies minn Stat Membru bħala data ta’ riferiment għad-determinazzjoni, minn istituzzjoni ta’ garanzija, tal-perijodu li jagħti lok għall-ħlas tad-djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati ta’ din il-persuna li timpjega.
Barra minn hekk, peress li l-eżistenza ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol u ta’ djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema hija stabbilita fil-kawżi prinċipali, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf x’inhi l-portata
ratione temporis
tal-obbligu ta’ istituzzjoni ta’ garanzija li tħallas l-imsemmija djun.
Kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, id-Direttiva 2008/94 tagħti lill-Istati Membri l-possibbiltà li jillimitaw l-obbligu ta’ ħlas permezz tal-iffissar ta’ perijodu ta’ riferiment jew ta’ perijodu ta’ garanzija u/jew tal-istabbiliment ta’ limiti għall-ħlasijiet (sentenza tal‑25 ta’ Lulju 2018, Guigo, C‑338/17, EU:C:2018:605, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan ir-rigward, l-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva jipprovdi, fil-fatt, li l-Istati Membri għandhom il-possibbiltà li jillimitaw l-obbligu ta’ ħlas tal-istituzzjonijiet ta’ garanzija msemmi fl-Artikolu 3 tagħha. Skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tal-imsemmija direttiva, meta l-Istati Membri jagħmlu użu mill-possibbiltà msemmija fil-paragrafu 1, huma għandhom jiffissaw it-tul tal-perijodu li jagħti lok għall-ħlas tad-djun mhux imħallsa mill-istituzzjoni ta’ garanzija. Madankollu, dan ma jistax ikun iqsar minn perijodu li jkopri r-remunerazzjoni tal-aħħar tliet xhur tar-relazzjoni ta’ xogħol qabel u/jew wara d-data msemmija fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 3. It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tal-istess direttiva jagħti wkoll lill-Istati Membri l-possibbiltà li jinkludu dan il-perijodu minimu ta’ tliet xhur f’perijodu ta’ riferiment li t-tul tiegħu ma jistax ikun ta’ inqas minn sitt xhur.
F’dan il-każ, mill-ispjegazzjonijiet ipprovduti mill-qorti tar-rinviju kif ukoll mill-osservazzjonijiet bil-miktub ippreżentati mill-Gvern Rumen jirriżulta li l-Artikolu 15(1) u (2) tal-Liġi Nru 200/2006 għandu jinftiehem li jipprevedi perijodu massimu ta’ tliet xhur li għalih jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni d-djun salarjali mhux imħallsa, fejn dan il-perijodu jaqa’ taħt perijodu ta’ riferiment ta’ tliet xhur immedjatament qabel il-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza u ta’ tliet xhur immedjatament wara dan il-ftuħ.
Issa, tali leġiżlazzjoni nazzjonali, li tillimita għalhekk il-ħlas, minn istituzzjoni ta’ garanzija, tad-djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati għal perijodu massimu ta’ tliet xhur immedjatament qabel jew wara l-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza kollettiva tal-persuna li timpjega tissodisfa r-rekwiżiti previsti, b’mod partikolari, fl-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2008/94. Fil-fatt, tali leġiżlazzjoni tosserva t-tul minimu ta’ tliet xhur previst, skont din id-dispożizzjoni, għall-perijodu li jista’ jagħti lok għall-ħlas, mill-istituzzjoni ta’ garanzija, tad-djun mhux imħallsa, filwaqt li tqiegħed dan il-perijodu f’perijodu ta’ riferiment li jissodisfa t-tul minimu ta’ sitt xhur impost mill-istess dispożizzjoni.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel u għat-tieni domanda hija li:
–        l-Artikolu 1(1) u l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2008/94 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li d-data ta’ riferiment għad-determinazzjoni tal-perijodu li jagħti lok għall-ħlas, minn istituzzjoni ta’ garanzija, ta’ djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati hija d-data tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza kollettiva tal-persuna li timpjega lil dawn il-ħaddiema, u
–        it-tieni paragrafu tal-Artikolu 3 u l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2008/94 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita l-ħlas, minn istituzzjoni ta’ garanzija, ta’ djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati għal perjodu ta’ tliet xhur li jaqa’ f’perijodu ta’ riferiment li jinkludi t-tliet xhur immedjatament qabel u t-tliet xhur immedjatament wara d-data tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza kollettiva tal-persuna li timpjega lil dawn il-ħaddiema.

Fuq ir
‑
raba’ domanda
Permezz tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 12(a) tad-Direttiva 2008/94 għandux jiġi interpretat fis-sens li jistgħu jikkostitwixxu miżuri neċessarji sabiex jiġu evitati abbużi, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, regoli adottati minn Stat Membru li jipprevedu l-irkupru minn istituzzjoni ta’ garanzija mingħand ħaddiem impjegat tas-somom imħallsa lil tali ħaddiem, barra mit-terminu ġenerali ta’ preskrizzjoni, bħala djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 12(a) tad-Direttiva 2008/94, din ma tippreġudikax il-possibbiltà tal-Istati Membri li jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jevitaw abbużi.
Qabelxejn, għandu jiġi kkonstatat li, għalkemm il-qorti tar-rinviju la ppreċiżat it-tul u lanqas il-bażi legali, fid-dritt nazzjonali, tat-terminu ġenerali ta’ preskrizzjoni previst minn din id-domanda u lanqas ma spjegat kif dan it-terminu seta’ jinkiser fiċ-ċirkustanzi li jikkaratterizzaw il-kawżi prinċipali, jista’ madankollu jiġi preżunt li din il-qorti tipprevedi l-possibbiltà li, skont tali terminu, id-dritt għall-ħlas tad-djun salarjali tal-persuna kkonċernata inkwistjoni fil-Kawża C‑524/21 huwa preskritt, u li dan it-terminu huwa dak ta’ ħames snin issuġġerit mill-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha u stabbilit fil-Kodiċi tal-Proċedura Fiskali Rumen jew dak ta’ tliet snin imsemmi mill-Gvern Rumen fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu u previst fil-Kodiċi Ċivili. Fil-fatt, fil-Kawża C‑524/21, il-proċedura ta’ insolvenza tal-persuna li timpjega kkonċernata nfetħet fid‑19 ta’ Marzu 2010, filwaqt li t-talba għall-ħlas tad-djun salarjali tressqet fit‑8 ta’ Frar 2017, jiġifieri kważi seba’ snin wara d-data tal-ftuħ ta’ din il-proċedura ta’ insolvenza.
B’dan premess, f’dan il-każ, kif jirriżulta mid-deċiżjonijiet tar-rinviju, konformement mal-leġiżlazzjoni nazzjonali, huwa l-istralċjarju ġudizzjarju tal-persuna li timpjega fi stat ta’ insolvenza, u mhux il-benefiċjarju, jiġifieri l-ħaddiem impjegat ikkonċernat, li jippreżenta, quddiem aġenzija għall-impjieg, talba għall-ħlas tad-djun salarjali mhux imħallsa ta’ dan il-ħaddiem, liema ħlas għandu jsir mill-Fond ta’ Garanzija. F’dawn iċ-ċirkustanzi, fejn jidher li huwa eskluż li l-imsemmi ħaddiem ikun aġixxa b’
mala fide
jew li jista’ jinżamm responsabbli għall-proċeduri mwettqa barra mill-kuntest legali mill-istralċjarju ġudizzjarju għall-irkupru tad-djun salarjali, l-irkupru, previst minn din il-leġiżlazzjoni, tas-somom li, skont l-imsemmija leġiżlazzjoni, tħallsu indebitament f’dan ir-rigward ma jistax ikollu l-effett li jiġi evitat abbuż min-naħa tal-ħaddiem.
Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju ma pprovdietx, fid-deċiżjonijiet tar-rinviju, elementi oħra, b’mod partikolari dwar l-azzjonijiet jew l-ommissjonijiet tal-ħaddiema kkonċernati, li jistgħu jiċċaraw kif il-fatt li dawn il-ħaddiema impjegati rċevew ħlasijiet mill-Fond ta’ Garanzija bħala djun salarjali mhux imħallsa li fl-aħħar mill-aħħar ma kinux intitolati għalihom peress li d-dritt tagħhom għal dawn il-ħlasijiet kien preskritt huwa, f’dan il-każ, ta’ natura li tiżvela sitwazzjoni ta’ abbuż min-naħa ta’ dawn l-istess ħaddiema impjegati.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għar-raba’ domanda hija li l-Artikolu 12(a) tad-Direttiva 2008/94 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jistgħux jikkostitwixxu miżuri neċessarji sabiex jiġu evitati abbużi, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, regoli adottati minn Stat Membru li jipprevedu l-irkupru minn istituzzjoni ta’ garanzija mingħand ħaddiem impjegat tas-somom imħallsa lil tali ħaddiem barra mit-terminu ġenerali ta’ preskrizzjoni bħala djun salarjali mhux imħallsa, fl-assenza ta’ kwalunkwe azzjoni jew ommissjoni imputabbli lill-ħaddiem ikkonċernat.

Fuq it
‑
tielet u l
‑
ħames domanda
Permezz tat-tielet u tal-ħames domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva 2008/94 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni fiskali ta’ Stat Membru għall-finijiet tal-irkupru, flimkien mal-interessi u mal-penali għal ħlas tardiv, mingħand il-ħaddiema impjegati, ta’ somom imħallsa indebitament minn istituzzjoni ta’ garanzija bħala djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati għal perijodi li ma humiex inklużi fil-perijodu ta’ żmien previst mil-leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ dak l-Istat u msemmija fl-ewwel u t-tieni domanda  jew mitluba barra mit-terminu ġenerali ta’ preskrizzjoni.
Għal dak li jirrigwarda l-modalitajiet għall-irkupru tas-somom li, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli li timplimenta d-Direttiva 2008/94, kienu tħallsu indebitament minn istituzzjoni ta’ garanzija, għandu jiġi kkonstatat qabelxejn li din id-direttiva ma tinkludi ebda dispożizzjoni li tirregola l-kwistjoni dwar jekk l-Istati Membri jistgħux jipprevedu tali rkupru mingħand il-ħaddiema u taħt liema kundizzjonijiet, b’mod partikolari proċedurali, dan l-irkupru jista’ jsir.
Fil-fatt, l-Artikoli 4, 5 u 12 tad-Direttiva 2008/94, li jippermettu lill-Istati Membri mhux biss li jistabbilixxu l-modalitajiet tal-organizzazzjoni, tal-finanzjament u tal-funzjonament tal-istituzzjoni ta’ garanzija, iżda wkoll li jillimitaw f’ċerti ċirkustanzi l-protezzjoni li hija għandha l-għan li tiżgura lill-ħaddiema impjegati, ma jipprevedux limitazzjoni tal-possibbiltà, għall-Istati Membri, li jirkupraw ammonti li, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli li timplimenta d-Direttiva 2008/94, tħallsu indebitament (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2009, Visciano, C‑69/08, EU:C:2009:468, punt 38).
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Istati Membri huma bħala prinċipju liberi li jipprevedu, fid-dritt nazzjonali tagħhom, dispożizzjonijiet li jistabbilixxu l-modalitajiet, b’mod partikolari proċedurali, f’dan ir-rigward, sakemm, madankollu, dawn id-dispożizzjonijiet ma jkunux inqas favorevoli minn dawk li jirrigwardaw talbiet simili ta’ natura interna (prinċipju ta’ ekwivalenza) u li ma jkunux ifformulati b’mod li jirrendu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet irrikonoxxuti mid-Direttiva 2008/94 (prinċipju ta’ effettività) (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑18 ta’ Settembru 2003, Pflücke, C‑125/01, EU:C:2003:477, punt 34, u tas‑16 ta’ Lulju 2009, Visciano, C‑69/08, EU:C:2009:468, punt 39).
Għalkemm it-tielet u l-ħames domanda jirrigwardaw il-kundizzjonijiet tal-irkupru, mingħand il-ħaddiema impjegati, tas-somom imħallsa bħala djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati minn istituzzjoni ta’ garanzija, u mhux l-eżerċizzju, bħala tali, mill-ħaddiema tad-dritt tagħhom għall-benefiċċji previsti mid-Direttiva 2008/94, xorta jibqa’ l-fatt li l-imsemmija kundizzjonijiet ta’ rkupru jistgħu jinterferixxu ma’ tali eżerċizzju effettiv u jkollhom impatt fuq il-portata tal-imsemmi dritt. Konsegwentement, ir-rekwiżiti li jirriżultaw mill-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, imsemmija fil-punt preċedenti, għandhom jiġu applikati fil-kawżi prinċipali.
F’dan ir-rigward, għal dak li jirrigwarda, fl-ewwel lok, il-prinċipju ta’ ekwivalenza, hekk kif jirriżulta mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 54 ta’ din is-sentenza, dan il-prinċipju jipprekludi li Stat Membru jipprevedi modalitajiet, b’mod partikolari proċedurali, inqas favorevoli għall-miżuri ta’ rkupru ta’ benefiċċji li l-għoti tagħhom huwa rregolat jew iddelimitat mid-dritt tal-Unjoni minn dawk applikabbli għall-miżuri ta’ rkupru ta’ benefiċċji ta’ natura simili li l-għoti tagħhom huwa rregolat jew iddelimitat mid-dritt nazzjonali biss.
F’dan il-każ, għandu jiġi kkonstatat li, kif jirriżulta mid-deċiżjonijiet tar-rinviju, l-irkupru inkwistjoni fil-kawżi prinċipali jsir abbażi tad-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar l-irkupru ta’ dejn fiskali, peress li dawn id-dispożizzjonijiet huma applikati b’analoġija.
Issa, sa fejn id-drittijiet iggarantiti mid-Direttiva 2008/94, li l-għan soċjali tagħhom huwa li jiggarantixxu lill-ħaddiema impjegati kollha livell minimu ta’ protezzjoni fil-livell tal-Unjoni Ewropea fil-każ ta’ insolvenza tal-persuna li timpjega (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑25 ta’ Lulju 2018, Guigo, C‑338/17, EU:C:2018:605, punt 28), jaqgħu fil-qasam tad-dritt tal-protezzjoni soċjali tal-ħaddiema, hija l-qorti tar-rinviju li għandha teżamina jekk il-kundizzjonijiet ta’ rkupru applikati fil-kawżi prinċipali humiex inqas favorevoli għall-ħaddiema impjegati mill-kundizzjonijiet ta’ rkupru ta’ benefiċċji simili oħra dovuti skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali li jaqgħu taħt l-imsemmi qasam.
Għall-finijiet ta’ dan il-paragun, il-qorti tar-rinviju għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-fatt dwar jekk il-ħaddiema li jfittxu li jopponu l-irkupru tas-somom li tħallsu lilhom abbażi tad-Direttiva 2008/94 humiex żvantaġġati meta mqabbla ma’ dawk li kienu involuti fi proċedura ta’ rkupru ta’ somom ta’ natura simili li l-għoti tagħhom huwa rregolat mid-dritt nazzjonali. Kif osserva essenzjalment l-Avukat Ġenerali fil-punt 59 tal-konklużjonijiet tiegħu, għal dan il-għan jistgħu b’mod partikolari jittieħdu inkunsiderazzjoni l-possibbiltà li jiġi rrepetut il-ħlas indebitu, il-
bona fide
tal-persuna li allegatament irċeviet indebitament somma u l-bidu tad-dekorrenza tal-interessi moratorji.
Għal dak li jirrigwarda, fit-tieni lok, il-prinċipju ta’ effettività, għandu jitfakkar li l-iffissar ta’ termini raġonevoli taħt piena ta’ dekadenza jissodisfa, bħala prinċipju, dan tal-aħħar sa fejn jikkostitwixxi applikazzjoni tal-prinċipju ta’ ċertezza legali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑18 ta’ Settembru 2003, Pflücke, C‑125/01, EU:C:2003:477, punt 36, u tat‑16 ta’ Lulju 2009, Visciano, C‑69/08, EU:C:2009:468, punt 43).
F’dan il-każ, għandu jiġi kkonstatat li, kif osserva, essenzjalment, l-Avukat Ġenerali fil-punt 63 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar l-irkupru, mingħand il-ħaddiema impjegati, tas-somom imħallsa indebitament minn istituzzjoni ta’ garanzija bħala djun salarjali mhux imħallsa ta’ dawn il-ħaddiema impjegati ma tistax tirrendi impossibbli jew eċċessivament diffiċli għalihom l-eżerċizzju tad-dritt tagħhom li jitolbu l-ħlas ta’ somom dovuti bħala salarji mhux imħallsa lill-istituzzjoni ta’ garanzija.
B’mod partikolari, il-modalitajiet tal-proċedura ta’ rkupru inkwistjoni ma jistgħux, konsegwentement, ikunu l-oriġini ta’ sitwazzjoni li fiha d-drittijiet eventwali tal-ħaddiema impjegati għall-ħlas tad-djun salarjali li jkunu effettivament dovuti lilhom ikunu, min-naħa tagħhom, preskritti.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li l-kawżi prinċipali jidhru kkaratterizzati mill-fatt li l-fondatezza tat-talbiet għall-ħlas tad-djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema kkonċernati hija prinċipalment ikkontestata għar-raġuni li dawn id-djun ma jidħlux fil-perijodu ta’ riferiment iffissat mil-leġiżlazzjoni nazzjonali skont l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2008/94.
B’hekk, ma huwiex eskluż li dawn il-ħaddiema kienu jkunu intitolati għall-ħlas, mill-istituzzjoni ta’ garanzija, tad-djun salarjali tagħhom, sal-istess ammont, li jikkorrispondi għal perijodu li jinsab f’dan il-perijodu ta’ riferiment, fl-ipoteżi fejn dawn id-djun kienu effettivament baqgħu ma tħallsux, u li dan il-ħlas kien jingħatalhom li kieku l-istralċjarju kien, fit-talba li huwa ressaq għal dan il-għan, identifika korrettament dawn il-perijodi, filwaqt li t-tressiq ta’ tali talba tista’ ma tkunx iktar possibbli, legalment jew fil-prattika, meta l-ħaddiema jsiru jafu bid-deċiżjoni ta’ rkupru, b’mod partikolari minħabba l-iskadenza eventwali tat-terminu ġenerali ta’ preskrizzjoni.
F’tali sitwazzjoni, għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet, f’dan ir-rigward, il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni tal-iffissar ta’ termini ta’ preskrizzjoni raġonevoli, u li t-terminu ġenerali ta’ preskrizzjoni previst fid-dritt Rumen, kif espost fil-punt 47 ta’ din is-sentenza, jidher bħala prinċipju raġonevoli, il-ħaddiema xorta waħda jsibu ruħhom, fl-aħħar mill-aħħar, fl-impossibbiltà li jeżerċitaw id-drittijiet mogħtija lilhom mid-Direttiva 2008/94, li hija sitwazzjoni li tmur kontra l-prinċipju ta’ effettività, liema fatt għandu madankollu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
Għal dak li jirrigwarda l-obbligu għall-ħaddiema impjegati li jbatu interessi u penali għal ħlas tardiv, previsti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, għandu jiġi kkonstatat li, kif osserva essenzjalment l-Avukat Ġenerali fil-punt 64 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-prinċipju ta’ effettività jeżiġi li l-eventwali ħlas ta’ dawn l-interessi u penali għal ħlas tardiv bl-ebda mod ma għandu jaffettwa l-protezzjoni mogħtija lill-ħaddiema impjegati mid-Direttiva 2008/94, b’mod partikolari billi ma jippreġudikax, fl-ipoteżi msemmija fil-punt 64 ta’ din is-sentenza, il-livell minimu ta’ protezzjoni prevista mill-Artikolu 4(2) ta’ din id-direttiva.
Fil-fatt, fl-ipoteżi fejn jiġi stabbilit li l-ħaddiema kellhom, fil-każ li titressaq talba korretta, dritt għall-ħlas, essenzjalment, tal-istess ammont bħal dak li effettivament tħallas lilhom wara t-talba żbaljata mressqa mill-istralċjarju, filwaqt li l-impossibbiltà eventwali li jressqu talba korretta tmur kontra l-prinċipju ta’ effettività, dawn il-ħaddiema għandhom effettivament ikunu jistgħu jibbenefikaw integralment mid-dritt għall-ħlas tad-djun salarjali tagħhom mhux imħallsa fil-limiti previsti fl-Artikolu 3 u fl-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2008/94 u, jekk ikun il-każ, mid-dritt nazzjonali.
Għaldaqstant, fil-kawżi prinċipali, l-irkupru tal-ammont diġà mħallas, flimkien mal-interessi u l-penali għal ħlas tardiv, ikollu neċessarjament il-konsegwenza li jippreġudika d-drittijiet li l-ħaddiema kkonċernati jistgħu jisiltu mill-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 2008/94 billi jnaqqas, fl-aħħar mill-aħħar, l-ammont globali dovut lilhom fir-rigward tad-djun salarjali tagħhom mhux imħallsa taħt il-limiti minimi previsti fihom.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għat-tielet u għall-ħames domanda hija li d-Direttiva 2008/94, moqrija fid-dawl tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni fiskali ta’ Stat Membru għall-finijiet tal-irkupru, flimkien mal-interessi u mal-penali għal ħlas tardiv, mingħand il-ħaddiema impjegati, ta’ somom imħallsa indebitament minn istituzzjoni ta’ garanzija bħala djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati għal perijodi li ma humiex inklużi fil-perijodu ta’ riferiment previst mil-leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ dak l-Istat u msemmija fl-ewwel u t-tieni domanda  jew mitluba barra mit-terminu ġenerali ta’ preskrizzjoni fil-każ fejn:
–        il-kundizzjonijiet ta’ rkupru previsti minn din il-leġiżlazzjoni nazzjonali jkunu inqas favorevoli għall-ħaddiema impjegati mill-kundizzjonijiet ta’ rkupru tal-benefiċċji dovuti skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali fil-qasam tad-dritt tal-protezzjoni soċjali, jew
–        l-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tirrendi impossibbli jew eċċessivament diffiċli għall-ħaddiema kkonċernati li jitolbu l-ħlas tas-somom dovuti bħala djun salarjali mhux imħallsa mingħand l-istituzzjoni ta’ garanzija jew inkella l-ħlas tal-interessi u tal-penali għal ħlas tardiv, previsti mill-imsemmija leġiżlazzjoni nazzjonali, taffettwa l-protezzjoni mogħtija lill-ħaddiema impjegati kemm mid-Direttiva 2008/94 kif ukoll mid-dispożizzjonijiet nazzjonali li jimplimentawha, b’mod partikolari billi jippreġudikaw il-livell minimu tal-protezzjoni prevista konformement mal-Artikolu 4(2) tal-imsemmija direttiva.

Fuq l
‑
ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas‑sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 1(1) u l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2008/94/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat
‑
22 ta’ Ottubru 2008 dwar il-protezzjoni ta’ l-impjegati fil-każ ta’ l-insolvenza ta’ min iħaddimhom,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li d-data ta’ riferiment għad-determinazzjoni tal-perijodu li jagħti lok għall-ħlas, minn istituzzjoni ta’ garanzija, ta’ djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati hija d-data tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza kollettiva tal-persuna li timpjega lil dawn il-ħaddiema.
2)
It-tieni paragrafu tal-Artikolu 3 u l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2008/94
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita l-ħlas, minn istituzzjoni ta’ garanzija, ta’ djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati għal perjodu ta’ tliet xhur li jaqa’ f’perijodu ta’ riferiment li jinkludi t-tliet xhur immedjatament qabel u t-tliet xhur immedjatament wara d-data tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza kollettiva tal-persuna li timpjega lil dawn il-ħaddiema.
3)
L-Artikolu 12(a) tad-Direttiva 2008/94
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
ma jistgħux jikkostitwixxu miżuri neċessarji sabiex jiġu evitati abbużi, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, regoli adottati minn Stat Membru li jipprevedu l-irkupru minn istituzzjoni ta’ garanzija mingħand ħaddiem impjegat tas-somom imħallsa lil tali ħaddiem barra mit-terminu ġenerali ta’ preskrizzjoni bħala djun salarjali mhux imħallsa, fl-assenza ta’ kwalunkwe azzjoni jew ommissjoni imputabbli lill-ħaddiem ikkonċernat.
4)
Id-Direttiva 2008/94, moqrija fid-dawl tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività,
għandha tiġi interpretata fis-sens li:
tipprekludi l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni fiskali ta’ Stat Membru għall-finijiet tal-irkupru, flimkien mal-interessi u mal-penali għal ħlas tardiv, mingħand il-ħaddiema impjegati, ta’ somom imħallsa indebitament minn istituzzjoni ta’ garanzija bħala djun salarjali mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati għal perijodi li ma humiex inklużi fil-perijodu ta’ riferiment previst mil-leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ dak l-Istat u msemmija fl-ewwel u t-tieni domanda jew mitluba barra mit-terminu ġenerali ta’ preskrizzjoni fil-każ fejn:
–
il-kundizzjonijiet ta’ rkupru previsti minn din il-leġiżlazzjoni nazzjonali jkunu inqas favorevoli għall-ħaddiema impjegati mill-kundizzjonijiet ta’ rkupru tal-benefiċċji dovuti skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali fil-qasam tad-dritt tal-protezzjoni soċjali, jew
–
l-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tirrendi impossibbli jew eċċessivament diffiċli għall-ħaddiema kkonċernati li jitolbu l-ħlas tas-somom dovuti bħala djun salarjali mhux imħallsa mingħand l-istituzzjoni ta’ garanzija jew inkella l-ħlas tal-interessi u tal-penali għal ħlas tardiv, previsti mill-imsemmija leġiżlazzjoni nazzjonali, taffettwa l-protezzjoni mogħtija lill-ħaddiema impjegati kemm mid-Direttiva 2008/94 kif ukoll mid-dispożizzjonijiet nazzjonali li jimplimentawha, b’mod partikolari billi jippreġudikaw il-livell minimu tal-protezzjoni prevista konformement mal-Artikolu 4(2) tal-imsemmija direttiva.
Firem
*
Lingwa tal-kawża: ir-Rumen.