CELEX: 62021CJ0362
Odesłanie prejudycjalne
Rynek wewnętrzny
Rozporządzenie (UE) nr 910/2014
Artykuł 3 pkt 12
Pojęcie „kwalifikowanego podpisu elektronicznego”
Artykuł 25 ust. 1
Artykuł 26
Załącznik I
Skutki prawne podpisów elektronicznych
Wymogi dla zaawansowanych podpisów elektronicznych
Akt administracyjny sporządzony w formie dokumentu elektronicznego, pod którym podpis elektroniczny nie spełnia wymogów „kwalifikowanego podpisu elektronicznego”
Wymogi kumulatywne
Konsekwencje
Artykuł 3 pkt 15
Brak „kwalifikowanego certyfikatu podpisu elektronicznego”
Umieszczenie kwalifikowanego podpisu elektronicznego w certyfikacie wystawionym przez dostawcę usług zaufania
Skutek
Imiona i nazwiska posiadacza podpisu elektronicznego, które zostały transliterowane na alfabet łaciński zamiast zwyczajowego zapisu cyrylicą

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 25 ust. 1, art. 26 do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylającego dyrektywę 1999/93/WE (
Dz.U. 2014, L 257, s. 73
) i załącznika I do tego rozporządzenia.
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy „Ekofrukt” EOOD, z siedzibą w Bułgarii, a Direktor na Direktsia „Obzhalvane i danachno‑osiguritelna praktika” – Veliko Tarnovo (dyrektorem dyrekcji do spraw odwołań oraz praktyk podatkowych i w dziedzinie zabezpieczenia społecznego w Wielkim Tyrnowie, Bułgaria, zwanym dalej „dyrektorem”) w przedmiocie decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w zakresie podatku od wartości dodanej (VAT) należnego od Ekofrukt za okresy rozliczeniowe od sierpnia do października 2014 r.
Ramy prawne
Prawo Unii
Motywy 21, 23, 33 i 49 rozporządzenia nr 910/2014 mają następujące brzmienie:
„(21)
[…] Niniejsze rozporządzenie nie powinno również obejmować aspektów związanych z zawieraniem i ważnością umów lub innych obowiązków prawnych, w przypadku gdy istnieją wymogi dotyczące formy wprowadzone na mocy prawa krajowego lub unijnego. Dodatkowo nie powinno ono mieć wpływu na krajowe wymogi w zakresie formy dotyczące rejestrów publicznych, w szczególności rejestrów handlowych i rejestrów gruntów.
[…]
(23)
W zakresie, w jakim niniejsze rozporządzenie tworzy obowiązek uznania usługi zaufania, taka usługa zaufania może nie zostać uznana wyłącznie wtedy, gdy adresat tego obowiązku nie może jej odczytać lub zweryfikować z powodów technicznych będących poza bezpośrednią kontrolą tego adresata. Jednak obowiązek ten nie powinien sam w sobie nakładać na organ publiczny wymogu uzyskania sprzętu i oprogramowania niezbędnych do zapewnienia technicznej możliwości odczytania wszystkich istniejących usług zaufania.
[…]
(33)
Przepisy dotyczące używania pseudonimów w certyfikatach nie powinny uniemożliwiać państwom członkowskim wymogu identyfikacji osób zgodnie z prawem unijnym lub prawem krajowym.
[…]
(49)
Niniejsze rozporządzenie powinno wprowadzić zasadę, że nie należy kwestionować skutku prawnego podpisu elektronicznego z tego powodu, że podpis ten ma postać elektroniczną lub że nie spełnia wszystkich wymogów kwalifikowanego podpisu elektronicznego. Jednakże to w prawie krajowym należy zdefiniować skutek prawny podpisów elektronicznych, z wyjątkiem wymogów przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu, zgodnie z którymi kwalifikowany podpis elektroniczny powinien mieć skutek prawny równoważny podpisowi własnoręcznemu”.
Artykuł 2 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zakres zastosowania”, stanowi w ust. 3:
„Niniejsze rozporządzenie nie ma wpływu na prawo krajowe ani unijne związane z zawieraniem i ważnością umów lub innych zobowiązań prawnych lub proceduralnych dotyczące ich formy”.
Zgodnie z brzmieniem art. 3 tego rozporządzenia, zatytułowanym „Definicje”:
„Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:
[…]
10.
»podpis elektroniczny« oznacza dane w postaci elektronicznej, które są dołączone lub logicznie powiązane z innymi danymi w postaci elektronicznej i które użyte są przez podpisującego jako podpis;
11.
»zaawansowany podpis elektroniczny« oznacza podpis elektroniczny, który spełnia wymogi określone w art. 26;
12.
»kwalifikowany podpis elektroniczny« oznacza zaawansowany podpis elektroniczny, który jest składany za pomocą kwalifikowanego urządzenia do składania podpisu elektronicznego i który opiera się na kwalifikowanym certyfikacie podpisu elektronicznego;
[…]
15.
»kwalifikowany certyfikat podpisu elektronicznego« oznacza certyfikat podpisu elektronicznego, który jest wydawany przez kwalifikowanego dostawcę usług zaufania i spełnia wymogi określone w załączniku I;
16.
»usługa zaufania« oznacza usługę elektroniczną zazwyczaj świadczoną za wynagrodzeniem i obejmującą:
a)
tworzenie, weryfikację i walidację podpisów elektronicznych, pieczęci elektronicznych lub elektronicznych znaczników czasu, usług rejestrowanego doręczenia elektronicznego oraz certyfikatów powiązanych z tymi usługami; lub
b)
tworzenie, weryfikację i walidację certyfikatów uwierzytelniania witryn internetowych; lub
c)
konserwację elektronicznych podpisów, pieczęci lub certyfikatów powiązanych z tymi usługami;
[…]
18.
»jednostka oceniająca zgodność« oznacza jednostkę określoną w art. 2 pkt 13 rozporządzenia [Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. ustanawiającego wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku odnoszące się do warunków wprowadzania produktów do obrotu i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 339/93 (
Dz.U. 2008, L 218, s. 30
)], która jest akredytowana zgodnie z tym rozporządzeniem jako właściwa do przeprowadzania oceny zgodności kwalifikowanego dostawcy usługi zaufania i świadczonych przez niego kwalifikowanych usług zaufania;
[…]
23.
»kwalifikowane urządzenie do składania podpisu elektronicznego« oznacza urządzenie do składania podpisu elektronicznego, które spełnia wymogi określone w załączniku II;
[…]
35.
»dokument elektroniczny« oznacza każdą treść przechowywaną w postaci elektronicznej, w szczególności tekst lub nagranie dźwiękowe, wizualne lub audiowizualne;
[…]”.
Artykuł 17 tego rozporządzenia, zatytułowany „Organ nadzoru”, przewiduje w istocie, że państwa członkowskie wyznaczają organ nadzoru odpowiedzialny między innymi za nadzór nad kwalifikowanymi dostawcami usług zaufania, a to w celu zapewnienia, aby ci dostawcy i świadczone przez nich kwalifikowane usługi zaufania spełniali i spełniały wymogi określone w rozporządzeniu nr 910/2014, za przyznawanie dostawcom usług zaufania i świadczonym przez nich usługom statusu kwalifikowanego dostawcy usług zaufania i kwalifikowanych usług, a także za odebranie tego statusu.
Artykuł 25 tego rozporządzenia, zatytułowany „Skutki prawne podpisów elektronicznych”, ma następujące brzmienie:
„1.   Podpisowi elektronicznemu nie można odmówić skutku prawnego ani dopuszczalności jako dowodu w postępowaniu sądowym wyłącznie z tego powodu, że podpis ten ma postać elektroniczną lub że nie spełnia wymogów dla kwalifikowanych podpisów elektronicznych.
2.   Kwalifikowany podpis elektroniczny ma skutek prawny równoważny podpisowi własnoręcznemu.
[…]”.
Artykuł 26 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Wymogi dla zaawansowanych podpisów elektronicznych”, stanowi:
„Zaawansowany podpis elektroniczny musi spełniać następujące wymogi:
a)
jest unikalnie przyporządkowany podpisującemu;
b)
umożliwia ustalenie tożsamości podpisującego;
c)
jest składany przy użyciu danych służących do składania podpisu elektronicznego, których podpisujący może, z dużą dozą pewności, użyć pod wyłączną swoją kontrolą; oraz
d)
jest powiązany z danymi podpisanymi w taki sposób, że każda późniejsza zmiana danych jest rozpoznawalna”.
Pod tytułem „Wymogi dla kwalifikowanych certyfikatów podpisów elektronicznych” załącznik I do tego rozporządzenia wymienia różne informacje, jakie muszą zawierać kwalifikowane certyfikaty podpisów elektronicznych. I tak, zgodnie z lit. b)–d) tego załącznika, certyfikaty te powinny zawierać zestaw danych jednoznacznie reprezentujących kwalifikowanego dostawcę usług zaufania wydającego kwalifikowane certyfikaty, w tym co najmniej imię i nazwisko podpisującego lub jego pseudonim, a jeżeli używany jest pseudonim, fakt ten powinien być jasno wskazany, oraz dane służące do walidacji podpisu elektronicznego, które odpowiadają danym służącym do składania podpisu elektronicznego.
Załącznik II do rozporządzenia nr 910/2014, zatytułowany „Wymogi dla kwalifikowanych urządzeń do składania podpisu elektronicznego”, przewiduje w szczególności w pkt 1, że kwalifikowane urządzenia do składania podpisu elektronicznego zapewniają dzięki właściwym środkom technicznym i proceduralnym co najmniej między innymi zagwarantowanie w racjonalny sposób poufności danych użytych do złożenia podpisu elektronicznego, jedynie jednorazowe w praktyce wystąpienie tych danych, skuteczną ochronę podpisu elektronicznego przed sfałszowaniem oraz zapewnioną przez osobę uprawnioną do składania podpisu skuteczną ochronę tych danych przed użyciem ich przez innych. Ponadto pkt 3 tego załącznika przewiduje, że dane służące do składania podpisu elektronicznego mogą być generowane lub zarządzane w imieniu podpisującego wyłącznie przez kwalifikowanego dostawcę usług zaufania.
Prawo bułgarskie
Zgodnie z art. 3 Zakon za elektronnia dokument i elektronnite udostoveritelni uslugi (ustawy o dokumencie elektronicznym i elektronicznych usługach zaufania, DV nr 34 z dnia 6 kwietnia 2001 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „ustawą o dokumencie elektronicznym”) „dokument elektroniczny” jest dokumentem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 35 rozporządzenia nr 910/2014.
Zgodnie z art. 13 ustawy o dokumencie elektronicznym:
„1)   Podpis elektroniczny jest podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 10 [rozporządzenia nr 910/2014].
2)   Zaawansowany podpis elektroniczny jest podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 11 [rozporządzenia nr 910/2014].
3)   Kwalifikowany podpis elektroniczny jest podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 12 [rozporządzenia nr 910/2014].
4)   Moc prawna podpisu elektronicznego i zaawansowanego podpisu elektronicznego jest równa mocy prawnej podpisu własnoręcznego, jeśli tak uzgodniły strony”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
Skarżąca w postępowaniu głównym, Ekofrukt, jest spółką handlową, której przedmiotem działalności jest sprzedaż hurtowa i detaliczna owoców i warzyw w kilku punktach sprzedaży. Wobec tej spółki przeprowadzono kontrolę podatkową dotyczącą okresów rozliczeniowych VAT za miesiące od sierpnia do listopada 2014 r.
W wyniku tej kontroli organy podatkowe wydały w dniu 4 maja 2017 r. decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego. Dyrektor, do którego wniosła skargę skarżąca w postępowaniu głównym, uchylił tę decyzję decyzją z dnia 4 sierpnia 2017 r. i zarządził przeprowadzenie ponownej kontroli podatkowej.
W ramach tej ponownej kontroli organy podatkowe wydały w dniu 8 lutego 2018 r. decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego w łącznej kwocie 30915,50 lewów bułgarskich (BGN) (około 15800 EUR) z tytułu VAT za okresy rozliczeniowe od sierpnia do października 2014 r., powiększonej o odsetki za zwłokę. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją dyrektora z dnia 18 września 2018 r.
Wszystkie dokumenty organu podatkowego wydane w ramach tej kontroli podatkowej zostały sporządzone w formie dokumentów elektronicznych podpisanych za pomocą podpisów elektronicznych.
Skarżąca w postępowaniu głównym wniosła do Administrativen sad Veliko Tarnovo (sądu administracyjnego w Wielkim Tyrnowie, Bułgaria), sądu odsyłającego, skargę na decyzję dyrektora z dnia 18 września 2018 r.
W ramach tej skargi kwestionuje ona ważność sporządzonych dokumentów elektronicznych, podnosząc, po pierwsze, że nic nie wskazywało na to, iż dokumenty te są dokumentami elektronicznymi, na których zostały złożone podpisy elektroniczne, a po drugie, że brakowało „kwalifikowanego podpisu elektronicznego”.
Przed sądem odsyłającym przedstawiono wyciągi z rejestru podpisów elektronicznych, z których wynikało, że dostawca usług zaufania zakwalifikował podpisy organów podatkowych jako „profesjonalne podpisy elektroniczne”. Z przedstawionych przed sądem odsyłającym opinii biegłych wynika, że podpisy elektroniczne złożone na dokumentach elektronicznych zakwestionowanych przez skarżącą w postępowaniu głównym nie są „kwalifikowanymi podpisami elektronicznymi” w rozumieniu art. 3 pkt 12 rozporządzenia nr 910/2014.
Sąd odsyłający uważa jednak za konieczne doprecyzowanie tego pojęcia. Ponadto zauważa on, że wymagane są dalsze informacje dotyczące zakresu kontroli zgodności tych podpisów z informacjami, jakie zgodnie z prawem muszą zawierać kwalifikowane certyfikaty podpisu elektronicznego, aby można było stwierdzić, czy taki podpis istnieje. Sąd ten zastanawia się w szczególności w tym względzie, jaka jest wartość „profesjonalnego podpisu elektronicznego”, takiego jak ten, który został wykorzystany przez dostawcę usług zaufania, mimo że pojęcie to nie istnieje w bułgarskim porządku prawnym.
Ponadto zdaniem tego sądu co do zasady przyjmuje się, że art. 25 rozporządzenia nr 910/2014 ustanawia zakaz kwestionowania dokumentów elektronicznych, tak że nawet gdyby zostało wykazane, iż na dokumencie elektronicznym umieszczony został niekwalifikowany podpis elektroniczny, dokument ten zostanie uznany za ważny. Takie podejście skutkowałoby stworzeniem nierównowagi między dokumentem na piśmie opatrzonym podpisem własnoręcznym a dokumentem elektronicznym zawierającym podpis elektroniczny. W wypadku zaskarżenia dokumentu sporządzonego na piśmie i stwierdzenia, że złożony na nim podpis nie pochodzi od wskazanego podpisującego, sporny dokument uznaje się za nieważny, jako niepodpisany. Natomiast w wypadku dokumentu elektronicznego nawet gdyby stwierdzono, że podpis elektroniczny nie stanowi „kwalifikowanego podpisu elektronicznego”, nie można byłoby przyjąć, że dokument jest niepodpisany, a zatem pozostałby on ważny.
W tych okolicznościach Administrativen sad Veliko Tarnowo (sąd administracyjny w Wielkim Tyrnowie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 25 ust. 1 [rozporządzenia nr 910/2014] należy interpretować w ten sposób, że niedopuszczalne jest stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego wydanego jako dokument elektroniczny, gdy jest on podpisany podpisem elektronicznym innym niż »kwalifikowany podpis elektroniczny«?
2)
Czy dla ustalenia okoliczności, że podpis elektroniczny jest kwalifikowany, wystarczające jest wpisanie wzmianki o »kwalifikowanym podpisie elektronicznym« w certyfikacie wydanym przez dostawcę usług zaufania, czy też sąd powinien stwierdzić spełnienie wymogów określonych w art. 26 [rozporządzenia nr 910/2014] i w załączniku I do [tego rozporządzenia]?
3)
Czy w sytuacji wskazanej powyżej, w której dostawca określa podpis elektroniczny jako »profesjonalny«, taka okoliczność jest wystarczająca, aby przyjąć, że nie istnieje »kwalifikowany podpis elektroniczny«, ponieważ brakuje kwalifikowanego certyfikatu od dostawcy, czy też należy ustalić, czy podpisy spełniają wymogi kwalifikowanego podpisu elektronicznego?
4)
Czy dla celów przeprowadzenia kontroli zgodności kwalifikowanego podpisu elektronicznego z wymogami określonymi w załączniku I do [rozporządzenia nr 910/2014] wskazanie imienia i nazwiska osoby składającej podpis elektroniczny literami łacińskimi zamiast literami cyrylicy – jak identyfikuje się ta osoba – stanowi naruszenie rozporządzenia skutkujące stwierdzeniem braku kwalifikowanego podpisu elektronicznego?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie dopuszczalności
Komisja Europejska uważa zasadniczo, że pytania drugie i czwarte są niedopuszczalne, ponieważ nie są istotne dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym, bowiem zgodnie z postanowieniem odsyłającym podpisy elektroniczne będące przedmiotem postępowania głównego nie stanowią „kwalifikowanych podpisów elektronicznych” w rozumieniu art. 3 pkt 12 rozporządzenia nr 910/2014.
Dyrektor również podnosi, że zadane pytania są hipotetyczne, ponieważ rozważania sądu odsyłającego opierają się na błędnym założeniu faktycznym, zgodnie z którym zaskarżony do niego akt administracyjny został podpisany za pośrednictwem podpisu innego niż „kwalifikowany podpis elektroniczny”.
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach postępowania, o którym mowa w art. 267 TFUE, opartego na wyraźnym rozdziale zadań sądów krajowych i Trybunału, ocena stanu faktycznego sprawy w postępowaniu głównym oraz wykładnia i zastosowanie prawa krajowego należą wyłącznie do sądu krajowego. Tak samo jedynie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i na którym spoczywa odpowiedzialność za przyszły wyrok, należy – przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy – zarówno ocena, czy do wydania wyroku jest mu niezbędne uzyskanie orzeczenia prejudycjalnego, jak i ocena znaczenia pytań, które zadaje on Trybunałowi. W konsekwencji jeśli zadane pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia (wyrok z dnia 26 maja 2011 r., Stichting Natuur en Milieu i in., od
C‑165/09 do C‑167/09
,
EU:C:2011:348
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponieważ sąd odsyłający jest wyłącznie właściwy do ustalenia i oceny stanu faktycznego w zawisłym przed nim sporze, Trybunał powinien co do zasady ograniczyć swoje badanie do tych elementów oceny, które sąd odsyłający postanowił mu przedstawić, a zatem kierować się sytuacją, którą sąd ten uważa za wykazaną, i nie może być związany hipotezami prezentowanymi przez jedną ze stron w postępowaniu głównym (wyrok z dnia 2 kwietnia 2020 r., Coty Germany,
C‑567/18
,
EU:C:2020:267
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Trybunał nie jest zobowiązany do wydania orzeczenia między innymi wtedy, gdy żądana wykładnia prawa Unii w sposób oczywisty nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym lub też gdy problem ma charakter hipotetyczny (wyrok z dnia 26 maja 2011 r., Stichting Natuur en Milieu i in., od
C‑165/09 do C‑167/09
,
EU:C:2011:348
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Nie ma to miejsca w niniejszym przypadku.
O ile bowiem uzasadnienie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest wprawdzie zwięzłe, o tyle sąd odsyłający nie wyciągnął właśnie ostatecznych wniosków co do tego, czy sporne w postępowaniu głównym podpisy elektroniczne należy uznać za „kwalifikowane podpisy elektroniczne”. Sąd odsyłający stwierdza bowiem wyraźnie, że „potrzebuje dodatkowych wskazówek odnośnie do intensywności kontroli dotyczącej zgodności konkretnych podpisów z treścią wymaganą przez prawo, aby móc orzec w przedmiocie istnienia kwalifikowanego podpisu elektronicznego”.
Nie wydaje się zatem oczywiste, wbrew temu, co twierdzą Komisja i dyrektor, że wykładnia prawa Unii, o którą zwrócił się sąd odsyłający, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym lub że podniesiony problem ma charakter hipotetyczny.
W konsekwencji wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy uznać za dopuszczalny.
Co do istoty
W przedmiocie pytania pierwszego
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 910/2014 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, by akt administracyjny sporządzony w formie dokumentu elektronicznego został uznany za nieważny, jeżeli został podpisany za pośrednictwem podpisu elektronicznego, który nie spełnia wymogów tego rozporządzenia pozwalających uznać go za „kwalifikowany podpis elektroniczny” w rozumieniu art. 3 pkt 12 tego rozporządzenia.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, zgodnie z jego zwykłym znaczeniem w języku potocznym, lecz także jego kontekst oraz cele uregulowania, którego część przepis ten stanowi (wyrok z dnia 22 lutego 2022 r., Stichting Rookpreventie Jeugd i in.,
C‑160/20
,
EU:C:2022:101
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z samym brzmieniem art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 910/2014 podpisowi elektronicznemu nie można odmówić skutku prawnego ani dopuszczalności jako dowodu w postępowaniu sądowym wyłącznie z tego powodu, że podpis ten ma postać elektroniczną lub że nie spełnia wymogów dla kwalifikowanych podpisów elektronicznych.
Wynika z tego, że przepis ten nie zakazuje sądom krajowym unieważnienia podpisów elektronicznych, lecz ustanawia ogólną zasadę zakazującą wspomnianym sądom odmówienia skutków prawnych i mocy dowodowej podpisom elektronicznym w postępowaniach sądowych jedynie z tego powodu, że podpisy te mają postać elektroniczną lub nie spełniają wymogów określonych w rozporządzeniu nr 910/2014 pozwalających uznać podpis elektroniczny za „kwalifikowany podpis elektroniczny”.
W drugiej kolejności należy stwierdzić, że wykładnia ta znajduje potwierdzenie w art. 2 ust. 3 rozporządzenia nr 910/2014, badanym w świetle motywów 21 i 49, z którego wynika, że do prawa krajowego należy zdefiniowanie skutków prawnych wywołanych podpisami elektronicznymi. Zgodnie bowiem z tym przepisem państwa członkowskie mogą swobodnie decydować, czy komunikaty i opinie wydane w szczególności przez organ podatkowy wobec podatników mogą mieć formę elektroniczną, a w razie potrzeby określić, jaki rodzaj podpisu elektronicznego jest wymagany w zależności od okoliczności. Rozporządzenie nr 910/2014 nie przewiduje, do jakiego szczególnego rodzaju podpisu elektronicznego należy odwołać się w ramach sporządzania danego dokumentu prawnego, w szczególności decyzji administracyjnej przyjętej w formie dokumentu elektronicznego. W konsekwencji do państw członkowskich należy ustalenie, czy taka decyzja administracyjna wymaga wyłącznie kwalifikowanego podpisu elektronicznego i jakie są w danym wypadku konsekwencje nieprzestrzegania tego wymogu.
Jedyny wyjątek w tym względzie polega na przewidzianym w art. 25 ust. 2 rozporządzenia nr 910/2014 wymogu, zgodnie z którym skutek prawny kwalifikowanego podpisu elektronicznego powinien mieć skutek prawny równoważny podpisowi własnoręcznemu. Cel tego przepisu, który ustanawia domniemanie „zrównania” z podpisem własnoręcznym jedynie na korzyść kwalifikowanego podpisu elektronicznego, byłby zagrożony, gdyby podpis elektroniczny, który nie spełnia wymogów tego rozporządzenia pozwalających uznać go za „kwalifikowany podpis elektroniczny”, wywoływał jednak skutki porównywalne, a nawet silniejsze, ponieważ rozszerzająca wykładnia art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 910/2014 pozbawiłaby taki podpis jakiejkolwiek możliwości zaskarżenia lub przynajmniej utrudniła jego zaskarżenie w porównaniu z podpisem własnoręcznym. Jak słusznie zauważył sąd odsyłający, takie podejście skutkowałoby stworzeniem braku równowagi między dokumentem na piśmie opatrzonym podpisem własnoręcznym a dokumentem elektronicznym sygnowanym podpisem elektronicznym.
W niniejszej sprawie z krajowych ram prawnych przedstawionych przez sąd odsyłający wynika, że zgodnie z art. 13 ust. 4 ustawy o dokumencie elektronicznym skutek prawny podpisu elektronicznego i zaawansowanego podpisu elektronicznego jest równoważny ze skutkiem podpisu własnoręcznego tylko wtedy, gdy strony tak postanowiły.
W trzeciej kolejności należy podkreślić, że rozporządzenie nr 910/2014 ma na celu zagwarantowanie, jak wynika to z jego art. 2 ust. 3 badanego w świetle motywu 49, aby podpisowi elektronicznemu nie odmawiano skutku prawnego tylko z tego powodu, że ma taką formę, bez ograniczania wyboru państw członkowskich w zakresie wymogów formalnych. Natomiast nie można uznać, że aby w ramach hierarchicznego systemu różnych podpisów elektronicznych przewidzianego w rozporządzeniu nr 910/2014 uznać podpis elektroniczny niespełniający wymogów tego rozporządzenia za „kwalifikowany podpis elektroniczny”, należy uznać go za wywołujący silniejszy skutek prawny niż skutek przyznany podpisowi własnoręcznemu.
W związku z tym należy stwierdzić, że art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 910/2014 nie zakazuje sądom krajowym unieważnienia podpisów elektronicznych, które nie spełniają wymogów tego rozporządzenia pozwalających uznać je za „kwalifikowany podpis elektroniczny” w rozumieniu art. 3 pkt 12 tego rozporządzenia, pod warunkiem że nieważność tych podpisów nie zostanie stwierdzona wyłącznie na tej podstawie, że mają one postać elektroniczną.
W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 910/2014 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, by akt administracyjny sporządzony w formie dokumentu elektronicznego został uznany za nieważny, jeżeli został podpisany za pośrednictwem podpisu elektronicznego, który nie spełnia wymogów tego rozporządzenia pozwalających uznać go za „kwalifikowany podpis elektroniczny” w rozumieniu art. 3 pkt 12 tego rozporządzenia, pod warunkiem że nieważność tego aktu nie zostanie stwierdzona wyłącznie na tej podstawie, że podpis ten ma postać elektroniczną.
W przedmiocie pytania trzeciego
Poprzez pytanie trzecie, które należy rozpatrzyć przed pytaniem drugim, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 pkt 12 rozporządzenia nr 910/2014 należy interpretować w ten sposób, że w braku „kwalifikowanego certyfikatu podpisu elektronicznego” w rozumieniu art. 3 ust. 15 tego rozporządzenia zakwalifikowanie podpisu elektronicznego przez kwalifikowanego dostawcę usług zaufania jako „profesjonalnego podpisu elektronicznego” zamiast „kwalifikowanego podpisu elektronicznego” jest wystarczające, aby nie uznać spornego podpisu za posiadającego tę ostatnią cechę.
Należy zauważyć, że art. 3 pkt 12 rozporządzenia nr 910/2014 ustanawia trzy kumulatywne wymogi, aby podpis elektroniczny mógł zostać uznany za „kwalifikowany podpis elektroniczny”. Po pierwsze, podpis musi być „zaawansowanym podpisem elektronicznym”, który zgodnie z art. 3 pkt 11 tego rozporządzenia ma spełniać wymogi określone w jego art. 26. Po drugie, podpis musi być złożony za pomocą „kwalifikowanego urządzenia do składania podpisu elektronicznego”, które zgodnie z art. 3 pkt 23 tego rozporządzenia ma spełniać wymogi określone w załączniku II do tego rozporządzenia. Po trzecie, podpis musi być oparty na „kwalifikowanym certyfikacie podpisu elektronicznego” w rozumieniu art. 3 pkt 15 rozporządzenia nr 910/2014. Zgodnie z tym przepisem wymagane jest w tym celu, aby omawiany certyfikat został wydany przez „kwalifikowanego dostawcę usług zaufania” i aby spełniał wymogi określone w załączniku I do tego rozporządzenia.
Tym samym, niezależnie od okoliczności, że dostawca usług zaufania w sprawie w postępowaniu głównym zakwalifikował omawiany podpis elektroniczny jako „profesjonalny podpis elektroniczny” – pojęcie, którego nie przewiduje rozporządzenie nr 910/2014 – należy zauważyć, że istnienie „kwalifikowanego certyfikatu podpisu elektronicznego” w rozumieniu art. 3 pkt 15 tego rozporządzenia, wydanego przez dostawcę usług zaufania i spełniającego wymogi określone w załączniku II do tego rozporządzenia, stanowi jeden z trzech kumulatywnych wymogów przewidzianych w art. 3 pkt 12 tego rozporządzenia, aby podpis elektroniczny mógł zostać uznany za „kwalifikowany podpis elektroniczny”.
W konsekwencji okoliczność, że podpis elektroniczny nie spełnia tego wymogu, wystarczy, by nie mógł on zostać uznany za „kwalifikowany podpis elektroniczny” w rozumieniu rozporządzenia nr 910/2014.
Zresztą, jak słusznie podkreślił rząd bułgarski w swoich uwagach na piśmie, okoliczność, że w sprawie w postępowaniu głównym dany dostawca usług zaufania posłużył się kwalifikacją „profesjonalnego podpisu elektronicznego”, nie wyklucza uznania tego samego podpisu za „kwalifikowany podpis elektroniczny”. Okoliczność, że podpis elektroniczny jest zakwalifikowany jako „profesjonalny podpis elektroniczny”, nie ma znaczenia w ramach badania polegającego na ustaleniu, czy ten podpis elektroniczny jest objęty zakresem pojęcia „kwalifikowanego podpisu elektronicznego” w rozumieniu rozporządzenia nr 910/2014.
W związku z tym na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, że art. 3 pkt 12 rozporządzenia nr 910/2014 należy interpretować w ten sposób, że brak „kwalifikowanego certyfikatu podpisu elektronicznego” w rozumieniu art. 3 pkt 15 tego rozporządzenia jest wystarczający do wykazania, że podpis elektroniczny nie stanowi „kwalifikowanego podpisu elektronicznego” w rozumieniu owego art. 3 pkt 12, przy czym ewentualne zakwalifikowanie tego podpisu jako „profesjonalnego podpisu elektronicznego” nie ma w tym względzie znaczenia.
W przedmiocie pytania drugiego
Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy rozporządzenie nr 910/2014 należy interpretować w ten sposób, że umieszczenie podpisu elektronicznego w certyfikacie wystawionym przez dostawcę usług zaufania wystarcza, aby podpis ten spełniał wymogi ustanowione w tym rozporządzeniu w celu uznania go za „kwalifikowany podpis elektroniczny” w rozumieniu art. 3 pkt 12 tego rozporządzenia, czy też konieczne jest, aby sąd krajowy zbadał, czy podpis ten spełnia wymogi art. 26 tego rozporządzenia i załącznika I do tego rozporządzenia.
Po pierwsze, należy przypomnieć, że jak wynika z pkt 43 niniejszego wyroku, art. 3 pkt 12 rozporządzenia nr 910/2014 ustanawia trzy kumulatywne wymogi, aby podpis elektroniczny mógł zostać uznany za „kwalifikowany podpis elektroniczny”, przy czym istnienie „kwalifikowanego certyfikatu podpisu elektronicznego” stanowi jeden z nich. Wśród pozostałych warunków znajduje się między innymi konieczność, by wymogi przewidziane w art. 26 tego rozporządzenia były spełnione w chwili składania podpisu i żeby podpis elektroniczny został złożony za pomocą kwalifikowanego urządzenia do składania podpisu elektronicznego.
W konsekwencji dla celów ustalenia, czy podpis elektroniczny spełnia wymogi ustanowione w rozporządzeniu nr 910/2014 pozwalające uznać go za „kwalifikowany podpis elektroniczny”, sam fakt, że podpis opiera się na kwalifikowanym certyfikacie wydanym przez kwalifikowanego dostawcę usług zaufania, nie jest wystarczający.
Po drugie, należy podkreślić, że mimo iż – jak wskazały rząd belgijski i Komisja w swoich uwagach na piśmie – wszystkie wymogi rozporządzenia nr 910/2014 mające zastosowanie do kwalifikowanych dostawców, a także do kwalifikowanego podpisu elektronicznego i do kwalifikowanego certyfikatu były już przedmiotem weryfikacji przez akredytowaną jednostkę oceniającą zgodność, o której mowa w art. 3 pkt 18 tego rozporządzenia, w ramach procedury audytu, oraz przez organ nadzoru wyznaczony zgodnie z art. 17 tego rozporządzenia, tym niemniej w przypadku gdy strona postępowania krajowego kwestionuje to, czy podpis elektroniczny stanowi „kwalifikowany podpis elektroniczny” w rozumieniu art. 3 pkt 12 rozporządzenia nr 910/2014, sąd krajowy musi zweryfikować, czy spełnione są trzy warunki określone w tym przepisie.
Po trzecie, rozważań tych nie podważają uwagi rządu bułgarskiego i dyrektora, zgodnie z którymi motyw 23 rozporządzenia nr 910/2014 ustanawia obowiązek uznania usługi zaufania, która spełnia wymogi tego rozporządzenia, zaś system kontroli i certyfikacji ustanowiony przez rozporządzenie nr 910/2014 byłby pozbawiony sensu, gdyby kontrola zapewniana przez sąd krajowy nie ograniczała się do sprawdzenia, czy dany podpis elektroniczny był przedmiotem kwalifikowanego certyfikatu podpisu elektronicznego wydanego przez dostawcę usług zaufania wpisanego krajowego rejestru zaufania.
Tymczasem z motywu tego nie można wywieść, że ma on na celu wyłączenie spod kontroli sądowej usług zaufania, które stały się obowiązkowe na mocy rozporządzenia nr 910/2014, ze względu na to, że były one przedmiotem kontroli administracyjnej, dokonanej czy to przez akredytowaną jednostkę oceniającą zgodność, określoną w art. 3 pkt 18 tego rozporządzenia, w ramach procedury audytu, czy też przez organ nadzoru wyznaczony zgodnie z art. 17 tego rozporządzenia.
Motyw ten ogranicza się bowiem do wskazania, że adresat obowiązku uznania takiej usługi zaufania może nie uznać tej usługi tylko wtedy, gdy nie może jej odczytać lub zweryfikować z powodów technicznych będących poza jego bezpośrednią kontrolą.
W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie należy odpowiedzieć, iż rozporządzenie nr 910/2014 należy interpretować w ten sposób, że umieszczenie podpisu elektronicznego w certyfikacie wystawionym przez dostawcę usług zaufania nie wystarcza, aby podpis ten spełniał wymogi ustanowione w tym rozporządzeniu w celu uznania go za „kwalifikowany podpis elektroniczny” w rozumieniu art. 3 pkt 12 wspomnianego rozporządzenia. Jeżeli taka kwalifikacja jest kwestionowana w ramach postępowania sądowego, sąd krajowy jest zobowiązany sprawdzić, czy spełnione są kumulatywne warunki przewidziane w tymże art. 3 pkt 12, co wymaga w szczególności zbadania, czy spełnione są warunki określone w art. 26 tego rozporządzenia i w załączniku I do tego rozporządzenia.
W przedmiocie pytania czwartego
Poprzez pytanie czwarte sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 pkt 12 rozporządzenia nr 910/2014 i załącznik I do tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że podczas kontroli zgodności kwalifikowanego podpisu elektronicznego z wymogami wspomnianego załącznika okoliczność, że imiona i nazwiska podpisującego, który zwykle posługuje się cyrylicą do ich zapisywania, zostały transliterowane na alfabet łaciński, skutkuje tym, że nie można uznać tego podpisu za „kwalifikowany podpis elektroniczny” w rozumieniu tego art. 3 pkt 12.
Przede wszystkim należy przypomnieć w tym względzie, po pierwsze, że aby podpis elektroniczny stanowił „kwalifikowany podpis elektroniczny” w rozumieniu art. 3 pkt 12 rozporządzenia nr 910/2014, powinien on opierać się na „kwalifikowanym certyfikacie podpisu elektronicznego”, który zgodnie z art. 3 pkt 15 tego rozporządzenia musi spełniać wymogi określone w załączniku I do tego rozporządzenia. Zgodnie z lit. c) tego załącznika kwalifikowane certyfikaty podpisów elektronicznych zawierają między innymi co najmniej imię i nazwisko podpisującego lub jego pseudonim, przy czym użycie pseudonimu musi być jasno wskazane. Jeśli chodzi o przepisy dotyczące używania takich pseudonimów, w motywie 33 tego rozporządzenia stwierdzono, że nie powinny one uniemożliwiać państwom członkowskim wymagania identyfikacji osób zgodnie z prawem krajowym lub prawem Unii.
Po drugie, jednym z trzech kumulatywnych wymogów przewidzianych w art. 3 pkt 12 rozporządzenia nr 910/2014 dla uznania podpisu elektronicznego za „kwalifikowany podpis elektroniczny” jest to, by podpis ten stanowił „zaawansowany podpis elektroniczny” w rozumieniu pkt 11 tego artykułu. Tymczasem art. 26 lit. a) i b) rozporządzenia nr 910/2014 przewiduje, że aby zakwalifikować podpis elektroniczny jako „zaawansowany podpis elektroniczny”, podpis ten musi być jednoznacznie powiązany z podpisującym i musi umożliwiać jego identyfikację.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, na pytanie czwarte należy odpowiedzieć, że art. 3 pkt 12 rozporządzenia nr 910/2014 i załącznik I do tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że podczas kontroli zgodności kwalifikowanego podpisu elektronicznego z wymogami wspomnianego załącznika okoliczność, że imiona i nazwiska podpisującego, który zwykle posługuje się cyrylicą do ich zapisywania, zostały transliterowane na alfabet łaciński, nie stoi na przeszkodzie uznaniu jego podpisu elektronicznego za „kwalifikowany podpis elektroniczny” w rozumieniu tego art. 3 pkt 12, pod warunkiem że ów podpis jest jednoznacznie powiązany z podpisującym i umożliwia jego identyfikację, czego zweryfikowanie należy do sądu krajowego.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) orzeka, co następuje:

1)
Artykuł 25 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylającego dyrektywę 1999/93/WE należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, by akt administracyjny sporządzony w formie dokumentu elektronicznego został uznany za nieważny, jeżeli został podpisany za pośrednictwem podpisu elektronicznego, który nie spełnia wymogów tego rozporządzenia pozwalających uznać go za „kwalifikowany podpis elektroniczny” w rozumieniu art. 3 pkt 12 tego rozporządzenia, pod warunkiem że nieważność tego aktu nie zostanie stwierdzona wyłącznie na tej podstawie, że podpis ten ma postać elektroniczną.

2)
Artykuł 3 pkt 12 rozporządzenia nr 910/2014 należy interpretować w ten sposób, że brak „kwalifikowanego certyfikatu podpisu elektronicznego” w rozumieniu art. 3 pkt 15 tego rozporządzenia jest wystarczający do wykazania, że podpis elektroniczny nie stanowi „kwalifikowanego podpisu elektronicznego” w rozumieniu owego art. 3 pkt 12, przy czym ewentualne zakwalifikowanie tego podpisu jako „profesjonalnego podpisu elektronicznego” nie ma w tym względzie znaczenia.

3)
Rozporządzenie nr 910/2014 należy interpretować w ten sposób, że umieszczenie podpisu elektronicznego w certyfikacie wystawionym przez dostawcę usług zaufania nie wystarcza, aby podpis ten spełniał wymogi ustanowione w tym rozporządzeniu w celu uznania go za „kwalifikowany podpis elektroniczny” w rozumieniu art. 3 pkt 12 wspomnianego rozporządzenia. Jeżeli taka kwalifikacja jest kwestionowana w ramach postępowania sądowego, sąd krajowy jest zobowiązany sprawdzić, czy spełnione są kumulatywne warunki przewidziane w tymże art. 3 pkt 12, co wymaga w szczególności zbadania, czy spełnione są warunki określone w art. 26 tego rozporządzenia i w załączniku I do tego rozporządzenia.

4)
Artykuł 3 pkt 12 rozporządzenia nr 910/2014 i załącznik I do tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że podczas kontroli zgodności kwalifikowanego podpisu elektronicznego z wymogami wspomnianego załącznika okoliczność, że imiona i nazwiska podpisującego, który zwykle posługuje się cyrylicą do ich zapisywania, zostały transliterowane na alfabet łaciński, nie stoi na przeszkodzie uznaniu jego podpisu elektronicznego za „kwalifikowany podpis elektroniczny” w rozumieniu tego art. 3 pkt 12, pod warunkiem że ów podpis jest jednoznacznie powiązany z podpisującym i umożliwia jego identyfikację, czego zweryfikowanie należy do sądu krajowego.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: bułgarski.