CELEX: 62016CJ0253
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Artikolu 96 TFUE
Applikabbiltà
Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi lis-servizzi tat-taxi milli joffru postijiet individwali
Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi lis-servizzi tat-taxi milli jiddeterminaw minn qabel id-destinazzjoni tagħhom
Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi lis-servizzi tat-taxi milli jħajru klijenti

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 96(1) TFUE.
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ azzjoni ta’ inibizzjoni ppreżentata minn FlibTravel International SA (iktar ’il quddiem “FlibTravel”) u Léonard Travel International SA (iktar ’il quddiem “Léonard Travel”), kumpanniji li joperaw linji regolari tat-trasport ta’ persuni b’kowċijiet, kontra persuni fiżiċi u ġuridiċi, li jeżerċitaw l-attività, rispettivament, ta’ xufiera ta’ taxis u ta’ operaturi ta’ taxis, minħabba aġir ta’ kompetizzjoni żleali li tal-ewwel jallegaw li jsofru min-naħa tat-tieni.
Il-kuntest ġuridiku Belġjan
Id-digriet tar-Région de Bruxelles-Capitale (gvern tar-reġjun ta’ Brussell-Kapitali) tas-27 ta’ April 1995, dwar servizzi tat-taxi u servizzi ta’ kiri ta’ vetturi bix-xufier (
Moniteur belge
tal-1 ta’ Ġunju 1995, p. 15510), kif emendat bid-digriet tal-20 ta’ Lulju 2006 (
Moniteur belge
tad-29 ta’ Settembru 2006) (iktar ’il quddiem id-“digriet tas-27 ta’ April 1995”), jipprovdi, fl-Artikolu 2(1) u (2) tiegħu:
“1)   servizzi tat-taxi: servizzi li jinvolvu t-trasport ta’ passiġġieri għal remunerazzjoni permezz ta’ vettura bil-mutur b’xufier, u li jissodisfaw il-kundizzjonijiet li ġejjin:
a)
il-vettura, tat-tip ta’ karozza, karozza mħallta jew vann tal-passiġġieri, fis-sens tad-Digriet Irjali tal-15 ta’ Marzu 1968 li jirregola b’mod ġenerali l-kundizzjonijiet li għandhom jiġu ssodisfatti mil-vetturi bil-mutur u t-trailers tagħhom, il-komponenti u kif ukoll l-aċċessorji ta’ sigurtà tagħhom, għandha tkun, skont it-tip ta’ kostruzzjoni u t-tagħmir tagħha, adatta sabiex tittrasporta numru massimu ta’ disa’ persuni – inkluż ix-xufier – u għandha tkun intiża għal dan l-għan;
b)
il-vettura għandha titqiegħed għad-dispożizzjoni tal-pubbliku, jew f’post ta’ parkeġġ speċifiku fi triq pubblika fis-sens tar-regolamenti ġenerali tal-pulizija dwar it-traffiku, jew fi kwalunkwe post ieħor mhux miftuħ għat-traffiku pubbliku;
c)
fejn il-vettura tintuża bħala taxi, il-forniment tat-trasport għandu jkun marbut mal-vettura u mhux mal-postijiet individwali, u fejn din tintuża bħala taxi kollettiva bl-awtorizzazzjoni tal-Gvern tar-Reġjun ta’ Brussell-Kapitali, il-forniment tat-trasport għandu jkun marbut mal-postijiet individwali u mhux mal-vettura nnifisha;
d)
id-destinazzjoni għandha tiġi deċiża mill-klijent;
2)   servizzi ta’ kiri ta’ vetturi bix-xufier: is-servizzi kollha, għajr servizzi tat-taxi, li jinvolvu t-trasport ta’ passiġġieri permezz ta’ vettura bil-mutur għal remunerazzjoni, li jaħdmu b’karozzi, vetturi mħallta jew vannijiet tal-passiġġieri, bl-eċċezzjoni ta’ vetturi mgħammrin bħala ambulanzi”.
Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 3 ta’ dan id-digriet:
“L-ebda persuna ma tista’, mingħajr l-awtorizzazzjoni tal-Gvern, topera servizz tat-taxi b’vettura waħda jew iktar, bi tluq minn triq pubblika jew kwalunkwe post ieħor li ma huwiex miftuħ għat-traffiku pubbliku u jinsab fit-territorju tar-Reġjun ta’ Brussell-Kapitali”.
L-Artikolu 16 tal-imsemmi digriet huwa fformulat kif ġej:
“L-ebda persuna ma tista’, mingħajr l-awtorizzazzjoni tal-Gvern, topera servizz ta’ kiri ta’ vetturi bix-xufier b’vettura waħda jew iktar fir-Reġjun ta’ Brussell-Kapitali.
L-operaturi li huma fil-pussess ta’ awtorizzazzjoni maħruġa mill-Gvern biss jistgħu jipprovdu servizzi fejn il-punt tat-tluq għall-utent jinsab fit-territorju tar-Reġjun ta’ Brussell-Kapitali.
[…]”
Id-digriet tal-Gvern tar-Reġjun ta’ Brussell-Kapitali, tad-29 ta’ Marzu 2007, dwar servizzi tat-taxi u servizzi ta’ kiri ta’ vetturi bix-xufier (
Moniteur belge
tat-3 ta’ Mejju 2007, p. 23526), kif emendat bid-digriet tal-Gvern tar-Reġjun ta’ Brussell-Kapitali, tas-27 ta’ Marzu 2014 (
Moniteur belge
tas-17 ta’ April 2014) (iktar ’il quddiem id-“digriet tad-29 ta’ Marzu 2007”), jipprovdi, fl-Artikolu 31(7) tiegħu, li x-xufiera huma pprojbiti milli “[j]ħajru lill-klijenti jew ikollhom lil ħaddieħor li jħajjar lill-klijenti f’isimhom”.
It-tilwima fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Fl-ambitu ta’ ftehim ta’ subkonċessjoni konkluż mal-Brussels South Charleroi Airport, FlibTravel u Léonard Travel joperaw linja regolari ta’ kowċijiet li tgħaqqad, b’mod partikolari, il-gare de Bruxelles-Midi li tinsab fi Brussell (il-Belġju) mal-ajruport ta’ Charleroi (il-Belġju).
Fil-21 ta’ Mejju 2014, FlibTravel u Léonard Travel ħarrku lill-konvenuti fil-kawża prinċipali quddiem il-President tal-Qorti tal-Kummerċ Frankofona ta’ Brussell (il-Belġju) sabiex dawn jiġu inibiti milli jkompli bil-prattiki tagħhom li allegatament jikkostitwixxu atti li jmorru kontra l-prattiki onesti tas-suq, sa fejn dawn huma eżerċitati bi ksur tal-Artikolu 2(1)(c) u (d) tad-digriet tas-27 ta’ April 1995.
Insostenn tal-azzjoni ta’ inibizzjoni tagħhom, huma jsostnu li, fil-gare de Bruxelles-Midi, il-konvenuti fil-kawża prinċipali jew persuni li jaħdmu għalihom iħajru l-passiġġieri li jkunu sejrin lejn l-ajruport ta’ Charleroi sabiex iqegħduhom fi gruppi f’“vannijiet tat-taxi” sabiex imbagħad, meta dawn it-taxis jimtlew, jeħduhom f’din id-destinazzjoni. Konsegwentement, huma jikkritikaw lil dawn il-konvenuti, b’mod partikolari, li jiġbru fi gruppi passiġġieri li jkollhom l-istess destinazzjoni, li joperaw tariffa tas-servizz għal kull passiġġier u mhux għal kull vettura u kif ukoll li jħajru l-klijenti.
B’sentenza tal-11 ta’ Frar 2015, il-president ta’ din il-qorti ċaħad it-talbiet kollha ta’ FlibTravel u Léonard Travel billi qies li l-fatti allegati ma ġewx ippruvati.
Fit-13 ta’ Lulju 2015, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ressqu appell minn din is-sentenza quddiem il-cour d’appel de Bruxelles (qorti tal-appell ta’ Brussell, il-Belġju).
Din il-qorti tqis li, skont l-Artikolu 2(1)(c) u (d) tad-digriet tas-27 ta’ April 1995, l-operaturi tat-taxis, la jistgħu jipprovdu lill-passiġġieri tagħhom b’postijiet individwali, minflok il-vettura kollha kemm hi, u lanqas ma jistgħu jiddeterminaw minn qabel id-destinazzjoni tagħhom. Bl-istess mod, hija tqis li l-prattiki kontenzjużi jikkostitwixxu tħajjir tal-klijenti fis-sens tal-Artikolu 31(7) tad-digriet tal-Gvern tar-Reġjun ta’ Brussell-Kapitali tad-29 ta’ Marzu 2007, dwar servizzi tat-taxi u servizzi ta’ kiri ta’ vetturi bix-xufier, kif emendat bid-digriet tal-Gvern tar-Reġjun ta’ Brussell-Kapitali tas-27 ta’ Marzu 2014. Fil-fehma tagħha, dawn il-prattiki jikkostitwixxu ksur għal dawn id-dispożizzjonijiet u atti li jmorru kontra l-prattiki onesti tas-suq. Dawn il-prattiki huma, minħabba f’hekk, ipprojbiti u jistgħu jkunu suġġetti għal ordni ta’ inibizzjoni fuq talba ta’ persuna interessata.
Madankollu, il-qorti tar-rinviju għandha dubji fir-rigward tal-konformità ta’ dawn id-dispożizzjonijiet mal-Artikolu 96(1) TFUE, fid-dawl, b’mod partikolari, tan-nuqqas ta’ notifika lill-Kummissjoni Ewropea tad-digriet tas-27 ta’ April 1995.
B’mod iktar partikolari, hija tistaqsi dwar il-kwistjoni ta’ jekk l-applikabbiltà għall-każ pendenti quddiemha tal-Artikolu 96(1) TFUE, sa fejn din id-dispożizzjoni tipprevedi t-“trasport effettwat fi ħdan l-Unjoni”, tippreżupponix li t-trasport ikkonċernat ikun ta’ dimensjoni transnazzjonali. Hija tesponi li l-prestazzjonijiet tat-trasport inkwistjoni quddiemha, minħabba d-dimensjoni internazzjonali tal-istazzjon u tal-ajruport ikkonċernati, ma jibbenefikawx biss liċ-ċittadini nazzjonali. Hija tistaqsi wkoll dwar l-interpretazzjoni tat-termini “prezzijiet u kondizzjonijiet” li jinsabu f’din id-dispożizzjoni, kif ukoll dwar il-kwistjoni ta’ jekk il-protezzjoni ta’ industriji partikolari permessa minnha tapplikax għal industrija tat-trasport, bħal dik li toffri servizzi tat-taxi.
F’dawn iċ-ċirkustanzi u wara li staqsiet lill-partijiet dwar il-konformità tad-dispożizzjonijiet tad-digriet tas-27 ta’ April 1995 mal-Artikolu 96(1) TFUE, il-cour d’appel de Bruxelles (qorti tal-appell ta’ Brussell, il-Belġju) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikolu 96(1) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għandu jiġi interpretat fis-sens li jista’ japplika għal prezzijiet u kundizzjonijiet imposti minn Stat Membru fuq l-operaturi ta’ servizzi ta’ taxi meta:
a)
jkun biss fuq bażi eċċezzjonali li l-vjaġġi tat-taxis ikkonċernati jaqsmu l-fruntieri nazzjonali,
b)
parti sinjifikattiva mill-klijentela tat-taxis ikkonċernati tkun magħmula minn ċittadini jew residenti tal-Unjoni Ewropea li ma jkunux ċittadini jew residenti tal-Istat Membru inkwistjoni u
c)
fiċ-ċirkustanzi konkreti tal-kawża, il-vjaġġi bit-taxi kontenzjużi jkunu biss, għall-passiġġier, stadju wieħed fi vjaġġ itwal li l-punt ta’ wasla jew il-punt ta’ tluq tiegħu jkun jinsab f’pajjiż tal-Unjoni differenti mill-Istat Membru inkwistjoni?
2)
L-Artikolu 96(1) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għandu jiġi interpretat fis-sens li jista’ japplika għal kundizzjonijiet tal-operat differenti mill-kundizzjonijiet tariffarji u mill-kundizzjonijiet għall-kisba tal-awtorizzazzjoni għat-twettiq tal-attività ta’ trasport ikkonċernata, bħal, f’dan il-każ, projbizzjoni għall-operaturi ta’ taxis milli jqiegħdu għad-dispożizzjoni postijiet individwali minflok il-vettura kollha kemm hi u projbizzjoni għal dawn l-operaturi milli jiddeterminaw huma stess id-destinazzjoni ta’ vjaġġ li joffru lill-klijentela, li jwasslu sabiex dawn l-operaturi jiġu preklużi milli jiġbru flimkien klijenti bl-istess destinazzjoni?
(3)
L-Artikolu 96(1) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprojbixxi, ħlief bl-awtorizzazzjoni tal-Kummissjoni, miżuri bħal dawk imsemmija fit-tieni domanda:
a)
li l-għan ġenerali tagħhom, fost għanijiet oħra, jkun li l-operaturi ta’ taxis jiġu protetti mill-kompetizzjoni min-naħa tal-impriżi ta’ kiri ta’ vetturi bix-xufier u,
b)
li l-effett speċifiku tagħhom fiċ-ċirkustanzi konkreti tal-kawża jkun li operaturi ta’ kowċijiet jiġu protetti mill-kompetizzjoni min-naħa tal-operaturi ta’ taxis?
(4)
L-Artikolu 96(1) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprojbixxi, ħlief bl-awtorizzazzjoni tal-Kummissjoni, miżura li tipprojbixxi lill-operaturi ta’ taxis milli jħajru klijenti, meta l-effett ta’ din il-miżura fiċ-ċirkustanzi konkreti tal-kawża jkun li titnaqqas il-kapaċità tagħhom li jiksbu l-klijenti ta’ servizz ta’ kowċ kompetitur?”
Fuq id-domandi preliminari
Bit-tieni domanda tagħha, li għandha tiġi ttrattata fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 96(1) TFUE għandux jiġi interpretat fis-sens li huwa applikabbli għal leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tirregola l-kundizzjonijiet li fihom is-servizzi tat-taxi għandhom jiġu pprovduti.
Din id-dispożizzjoni tipprovdi li l-applikazzjoni imposta minn Stat Membru, għat-trasport effettwat fi ħdan l-Unjoni, ta’ prezzijiet u kundizzjonijiet li jinvolvu element ta’ sostenn jew protezzjoni, għall-benefiċċju ta’ impriża jew industrija waħda jew iktar partikolari, għandha tkun ipprojbita, sakemm ma tkunx awtorizzata mill-Kummissjoni.
Konformement ma’ ġurisprudenza stabbilita, għall-finijiet tal-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, għandu jittieħed kont mhux biss tat-termini tagħha, iżda wkoll tal-kuntest tagħha u tal-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li tifforma parti minnha (sentenza tas-16 ta’ Novembru 2016, Hemming et,
C-316/15
,
EU:C:2016:879
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan ir-rigward, mill-kliem tal-Artikolu 96(1) TFUE jirriżulta li l-għan tiegħu huwa li jirregola l-leġiżlazzjonijiet nazzjonali applikabbli għat-trasport li jsir fi ħdan l-Unjoni fir-rigward tal-prezzijiet u tal-kundizzjonijiet li jinkludu kull element ta’ sostenn jew ta’ protezzjoni għall-benefiċċju ta’ “impriża” jew industrija waħda jew iktar partikolari.
Din id-dispożizzjoni għandha l-għan li tevita l-adozzjoni, mill-Istati Membri, ta’ miżuri ta’ sostenn jew ta’ protezzjoni li indirettament jibbenefikaw lill-klijenti tal-operatur ikkonċernat li japplika għalihom l-imsemmija prezzijiet u kundizzjonijiet u mhux ta’ miżuri ta’ sostenn jew ta’ protezzjoni li direttament jibbenefikaw lil operaturi oħra li jkunu f’relazzjoni ta’ kompetizzjoni mal-operatur ikkonċernat.
Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mill-Artikolu 96(2) TFUE, li skontha l-Kummissjoni, sabiex tawtorizza miżura li fil-prinċipju hija pprojbita mill-Artikolu 96(1) TFUE, għandha tieħu inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, l-eżiġenzi ta’ politika ekonomika reġjonali adegwata, il-bżonnijiet ta’ reġjuni sottożviluppati u kif ukoll il-problemi ta’ reġjuni milqutin serjament minn ċirkustanzi politiċi.
Għalhekk, l-Artikolu 96(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li huwa ma japplikax għal leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
L-interpretazzjoni invokata, sostnuta mill-konvenuti fil-kawża prinċipali, hija barra minn hekk ta’ natura li tippreġudika l-effett utli tal-Artikolu 58 TFUE, li jimplika, konformement mal-Artikolu 91 TFUE, li l-applikazzjoni tal-prinċipji tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi tat-trasport issir permezz tal-implementazzjoni tal-politika komuni tat-trasport (ara s-sentenza tat-22 ta’ Diċembru 2010, Yellow Cab Verkehrsbetrieb,
C-338/09
,
EU:C:2010:814
, punt
), sa fejn l-Artikolu 96(1) TFUE għandu għalhekk l-effett li jipprojbixxi direttament parti kbira ta’ miżuri li jistgħu jiġu kklassifikati bħala restrizzjonijiet għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi tat-trasport mingħajr l-adozzjoni ta’ tali regola mil-leġiżlatur tal-Unjoni.
Fid-dawl tal-premess, għat-tieni domanda għandha tingħata r-risposta li l-Artikolu 96(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li ma japplikax għal restrizzjonijiet imposti fuq l-operaturi tat-taxis, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
Fid-dawl tar-risposta mogħtija għal din it-tieni domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għad-domandi l-oħra mressqa.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 96(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li huwa ma japplikax għal restrizzjonijiet imposti fuq l-operaturi tat-taxis, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

Firem
(
*1
)
Lingwa
tal-kawża:
il-Franċiż.