CELEX: 62015CJ0270
Αίτηση αναιρέσεως
Ενισχύσεις χορηγηθείσες από τις βελγικές αρχές για τη χρηματοδότηση των εξετάσεων ανιχνεύσεως μεταδοτικών σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών στα βοοειδή
Επιλεκτικό πλεονέκτημα
Απόφαση κρίνουσα τις ενισχύσεις αυτές εν μέρει μη συμβατές με την εσωτερική αγορά

Με την αίτησή του αναιρέσεως, το Βασίλειο του Βελγίου ζητεί την αναίρεση της αποφάσεως την οποία εξέδωσε το Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 25 Μαρτίου 2015, Βέλγιο κατά Επιτροπής (
T‑538/11
,
EU:T:2015:188
, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση), και με την οποία απέρριψε την προσφυγή του νυν αναιρεσείοντος με αίτημα τη μερική ακύρωση της αποφάσεως 2011/678/ΕΕ της Επιτροπής, της 27ης Ιουλίου 2011, σχετικά με την κρατική ενίσχυση για τη χρηματοδότηση της ανιχνεύσεως μεταδοτικών σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών (ΜΣΕ) σε βοοειδή που τέθηκε σε εφαρμογή από το Βέλγιο [κρατική ενίσχυση C 44/08 (πρώην NN 45/04)] (
ΕΕ 2011, L 274, σ. 36
, στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση).
Το νομικό πλαίσιο
Ο κανονισμός (ΕΚ) 999/2001
Ο κανονισμός (ΕΚ) 999/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για τη θέσπιση κανόνων πρόληψης, καταπολέμησης και εξάλειψης ορισμένων μεταδοτικών σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών (
ΕΕ 2001, L 147, σ. 1
), εκδόθηκε βάσει του άρθρου 152, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, ΕΚ.
Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη του 2, ο κανονισμός αυτός αποσκοπεί στη θέσπιση ειδικών κανόνων για την πρόληψη, την καταπολέμηση και την εξάλειψη ορισμένων μεταδοτικών σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών (ΜΣΕ), μεταξύ των οποίων και της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών (ΣΕΒ), λόγω της επικινδυνότητάς τους για την υγεία των ανθρώπων και των ζώων.
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 999/2001, το οποίο φέρει τον τίτλο «Σύστημα επιτήρησης», προβλέπει ότι:
«Κάθε κράτος μέλος θεσπίζει ετήσιο πρόγραμμα επιτήρησης της ΣΕΒ και της τρομώδους νόσου, σύμφωνα με το παράρτημα ΙΙΙ, κεφάλαιο Α. Μια διαδικασία ανίχνευσης χρησιμοποιούσα τις ταχείες δοκιμές αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του προγράμματος αυτού.»
Με το παράρτημα III, κεφάλαιο Α, μέρος I, του κανονισμού 999/2001 καθορίζονται οι στοιχειώδεις προϋποθέσεις που ισχύουν για ένα πρόγραμμα επιτηρήσεως της ΣΕΒ στα βοοειδή. Προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η επιλογή, για τους σκοπούς του προγράμματος αυτού, ορισμένων επιμέρους πληθυσμών βοοειδών ηλικίας άνω των 30 μηνών, περιλαμβανομένων εκείνων που υποβάλλονται σε συνήθη σφαγή για κατανάλωση από τον άνθρωπο.
Εξάλλου, το παράρτημα III, κεφάλαιο Α, μέρος IV, του κανονισμού 999/2001 ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι κανένα μέρος του σώματος ζώων, από τα οποία λαμβάνονται δείγματα σύμφωνα με το παρόν παράρτημα, δεν χρησιμοποιείται για την παραγωγή τροφίμων, ζωοτροφών και λιπασμάτων μέχρις ότου ολοκληρωθεί η εργαστηριακή εξέταση με αρνητικά αποτελέσματα.»
Ο κανονισμός (ΕΚ) 1248/2001 της Επιτροπής, της 22ας Ιουνίου 2001, για την τροποποίηση των παραρτημάτων III, X και XI του κανονισμού 999/2001 (
ΕΕ 2001, L 173, σ. 12
), διεύρυνε, από 1ης Ιουλίου 2001, το πεδίο εφαρμογής της υποχρεώσεως ανιχνεύσεως της ΣΕΒ μέσω ταχείων εξετάσεων σε όλα τα βοοειδή ηλικίας άνω των 24 μηνών τα οποία σφάζονται υποχρεωτικά.
Ο κανονισμός (ΕΚ) 1494/2002 της Επιτροπής, της 21ης Αυγούστου 2002, για τροποποίηση των παραρτημάτων III, VII και XI του κανονισμού 999/2001 (
ΕΕ 2002, L 225, σ. 3
), διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής της ιδίας αυτής υποχρεώσεως ώστε να περιλαμβάνει και τα νεκρά ή σφαγέντα για άλλους σκοπούς, εκτός, ιδίως, της καταναλώσεως από τον άνθρωπο, βοοειδή ηλικίας άνω των 24 μηνών.
Οι κατευθυντήριες γραμμές ΜΣΕ
Η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων εξέδωσε, το 2002, τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για εξετάσεις MΣΕ, νεκρά ζώα στην εκμετάλλευση και σφαγειοαπορρίμματα (
ΕΕ 2002, C 324, σ. 2
, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές ΜΣΕ).
Στην παράγραφο 12 των κατευθυντήριων γραμμών ΜΣΕ διευκρινίζεται ότι αυτές «αφορούν κρατικές ενισχύσεις με αντικείμενο το κόστος εξετάσεων [για την ανίχνευση] ΜΣΕ, νεκρών ζώων στην εκμετάλλευση και σφαγειοαπορριμμάτων, οι οποίες χορηγούνται σε επιχειρήσεις ασχολούμενες με την παραγωγή, τη μεταποίηση και την εμπορία ζώων και ζωικών προϊόντων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του παραρτήματος I της Συνθήκης».
Όσον αφορά, ειδικότερα, τις εξετάσεις για την ανίχνευση ΜΣΕ, οι παράγραφοι 23 έως 25 των κατευθυντήριων γραμμών ΜΣΕ ορίζουν τα εξής:
«23.
Προκειμένου να προωθηθεί η λήψη μέτρων για την προστασία της υγείας των ζώων και του ανθρώπου, η Επιτροπή απoφάσισε ότι θα συνεχίσει να επιτρέπει κρατική ενίσχυση έως και 100 % όσον αφορά το κόστος εξετάσεων για [την ανίχνευση] ΜΣΕ, τηρώντας τις αρχές που διατυπώνονται στο κεφάλαιο 11.4 των κατευθυντηρίων γραμμών για τη γεωργία.
24.
[...] από την 1η Ιανουαρίου 2003, η συνολική άμεση και έμμεση δημόσια επιχορήγηση σχετικά με την υποχρεωτική εξέταση για ΣΕΒ βοοειδών που σφάζονται για κατανάλωση από τον άνθρωπο, περιλαμβανόμενων των κοινοτικών πληρωμών, δεν είναι δυνατόν να υπερβαίνει τα 40 ευρώ ανά εξέταση. Η υποχρέωση για εξέταση είναι δυνατόν να [απορρέει από την κοινοτική ή την εθνική νομοθεσία]. Το ποσό αυτό αναφέρεται στο συνολικό κόστος εξέτασης, δηλαδή [προμήθεια αντιδραστηρίων και λοιπού εξοπλισμού], δειγματοληψία, μεταφορά, εξέταση, αποθήκευση και καταστροφή [των δειγμάτων]. Το ποσό αυτό είναι δυνατόν να μειωθεί μελλοντικά, ανάλογα με τις [μεταβολές του κόστους] εξέτασης.
25.
Οι κρατικές ενισχύσεις για [την κάλυψη του κόστους των] εξετάσεων για ΜΣΕ πρέπει να καταβάλλονται στην επιχείρηση όπου πρέπει να ληφθούν τα δείγματα προς εξέταση. Προκειμένου να διευκολυνθεί, [πάντως], η διαχείριση [των συγκεκριμένων κρατικών ενισχύσεων], εναλλακτικά η καταβολή είναι δυνατόν να πραγματοποιείται στα εργαστήρια, υπό την προϋπόθεση ότι είναι δυνατόν να αποδειχθεί δεόντως πως έχει περιέλθει στην επιχείρηση το συνολικό ποσό της κρατικής ενίσχυσης. Σε κάθε περίπτωση, η άμεσα ή έμμεσα λαμβανόμενη κρατική ενίσχυση από επιχείρηση όπου προβλέπεται να ληφθούν δείγματα προς εξέταση, θα πρέπει να αντικατοπτρίζεται σε αντίστοιχα χαμηλότερες τιμές επιβαλλόμενες από την εν λόγω επιχείρηση.»
Όσον αφορά κρατικές ενισχύσεις για την κάλυψη του κόστους εξετάσεων για την ανίχνευση ΜΣΕ και ΣΕΒ, που είχαν χορηγηθεί παρανόμως πριν από την 1η Ιανουαρίου 2003, η παράγραφος 45 των κατευθυντήριων γραμμών ΜΣΕ ορίζει ότι η Επιτροπή εκτιμά τον συμβατό χαρακτήρα τους σύμφωνα με το σημείο 11.4 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας (
ΕΕ 2000, C 28, σ. 2
) και με την πρακτική της από το 2001 και μετά, όσον αφορά την έγκριση τέτοιου είδους ενισχύσεων σε ποσοστό μέχρι 100 %.
Ιστορικό της διαφοράς
Το ιστορικό της διαφοράς εξετέθη στις σκέψεις 11 έως 39 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Καθόσον απαιτείται για την αναιρετική διαδικασία, το ιστορικό αυτό μπορεί να συνοψισθεί ως ακολούθως.
Με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή έκρινε ότι το βελγικό σύστημα χρηματοδοτήσεως με κρατικούς πόρους των υποχρεωτικών εξετάσεων για την ανίχνευση της ΣΕΒ όσον αφορά το χρονικό διάστημα από το 2001 έως το 2005 πληρούσε τις τέσσερις σωρευτικές προϋποθέσεις για να αποτελεί κρατική ενίσχυση, κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Η Επιτροπή αποφάνθηκε ότι η ενίσχυση αυτή ήταν παράνομη όσον αφορά το χρονικό διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 2001 έως τις 30 Ιουνίου 2004, διότι είχε χορηγηθεί κατά παράβαση του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ.
Η Επιτροπή έκρινε επίσης ότι, όσον αφορά το χρονικό διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 2003 έως τις 30 Ιουνίου 2004, τα ποσά που υπερέβαιναν το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο των 40 ευρώ ανά εξέταση, όπως προβλέπει η παράγραφος 24 των κατευθυντηρίων γραμμών, δεν ήταν συμβατά με την εσωτερική αγορά και έπρεπε να ανακτηθούν. Όσον αφορά το υπόλοιπο του κρίσιμου χρονικού διαστήματος, δηλαδή από την 1η Ιανουαρίου 2001 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2002 και, εν συνεχεία, από την 1η Ιουλίου 2004 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2005, η Επιτροπή έκρινε ότι η χρηματοδότηση των εξετάσεων με κρατικούς πόρους αποτελούσε ενίσχυση συμβατή με την εσωτερική αγορά. Τέλος, άλλα μέτρα χρηματοδοτήσεως τα οποία είχαν εφαρμοσθεί κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα δεν χαρακτηρίσθηκαν ως ενισχύσεις.
Το διατακτικό της προσβαλλομένης αποφάσεως έχει ως εξής:
«Άρθρο 1
1.   Τα μέτρα που χρηματοδοτούνται μέσω των τελών δεν αποτελούν ενισχύσεις.
2.   Η χρηματοδότηση των [εξετάσεων για την ανίχνευση ΣΕΒ] με κρατικούς πόρους [αποτελεί] ενίσχυση συμβατή με την εσωτερική αγορά για τους γεωργούς, τα σφαγεία και τους λοιπούς φορείς που μεταποιούν, [κατεργάζονται], πωλούν ή εμπορεύονται προϊόντα που προέρχονται από βοοειδή και υπόκεινται σε υποχρεωτική εξέταση [ΣΕΒ] για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2001 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2002 και για την περίοδο από την 1η Ιουλίου 2004 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2005.
3.   Η χρηματοδότηση των [εξετάσεων για την ανίχνευση ΣΕΒ] με κρατικούς πόρους για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2003 έως την 30ή Ιουνίου 2004 αποτελεί ενίσχυση συμβατή με την εσωτερική αγορά για τους γεωργούς, τα σφαγεία και τους λοιπούς φορείς οι οποίοι μεταποιούν, [κατεργάζονται], πωλούν ή εμπορεύονται προϊόντα που προέρχονται από βοοειδή και υπόκεινται σε υποχρεωτική εξέταση [ΣΕΒ] για τα ποσά [κάτω] των 40 ευρώ ανά [εξέταση]. Τα ποσά που υπερβαίνουν τα 40 ευρώ ανά [εξέταση δεν είναι συμβατά] με την εσωτερική αγορά και πρέπει να ανακτώνται, με εξαίρεση τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για συγκεκριμένα [προγράμματα] τα οποία, κατά τον χρόνο χορήγησης των ενισχύσεων, πληρούσαν όλους τους όρους που καθορίζονται στον ισχύοντα κανονισμό για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας.
4.   Το Βέλγιο εφάρμοσε παράνομα την ενίσχυση για τη χρηματοδότηση των [εξετάσεων για την ανίχνευση ΣΕΒ] κατά παράβαση του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ κατά την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2001 έως την 30ή Ιουνίου 2004.
Άρθρο 2
1.   Το Βέλγιο λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα για την ανάκτηση των παράνομων και [μη συμβατών] ενισχύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1, παράγραφοι 3 και 4, ως προς τους δικαιούχους.
[...]»
Η ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου διαδικασία και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 10 Οκτωβρίου 2011, το Βασίλειο του Βελγίου ζήτησε την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως, εκτός του άρθρου 1, παράγραφος 1, του διατακτικού της.
Προς στήριξη της προσφυγής του, το Βασίλειο του Βελγίου προέβαλε έναν μόνο λόγο ακυρώσεως, αντλούμενο από παράβαση του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, καθόσον η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο χαρακτηρίζοντας ως κρατική ενίσχυση τη χρηματοδότηση των υποχρεωτικών εξετάσεων για την ανίχνευση της ΣΕΒ.
Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή.
Αιτήματα των διαδίκων
Το Βασίλειο του Βελγίου ζητεί από το Δικαστήριο:
—
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση, και
—
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:
—
να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και
—
να καταδικάσει το Βασίλειο του Βελγίου στα δικαστικά έξοδα.
Επί της αιτήσεως αναιρέσεως
Το Βασίλειο του Βελγίου προέβαλε δύο λόγους αναιρέσεως προς στήριξη της αιτήσεώς του.
Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, το Βασίλειο του Βελγίου υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο και παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει όσον αφορά την ύπαρξη επιλεκτικού πλεονεκτήματος κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
Όσον αφορά το ζήτημα αν η χρηματοδότηση των εξετάσεων αποτέλεσε πλεονέκτημα καθόσον απήλλαξε τις επιχειρήσεις από δαπάνη η οποία βαρύνει κατά κανόνα τον προϋπολογισμό τους, το Βασίλειο του Βελγίου υποστηρίζει ότι κακώς έκρινε το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 76 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι οι δαπάνες αυτές περιλαμβάνουν τις πρόσθετες δαπάνες στις οποίες πρέπει συνήθως να υποβάλλονται οι επιχειρήσεις λόγω υποχρεώσεων εκ του νόμου, από κανονιστική ρύθμιση ή από σύμβαση που ισχύουν για οικονομική δραστηριότητα. Συγκεκριμένα, δεν μπορεί να απαιτείται από τις επιχειρήσεις να φέρουν πάντα τις οικονομικές συνέπειες των εν λόγω υποχρεώσεων. Επιπλέον, καθόσον δεν υπήρχαν, εν προκειμένω, κανόνες εναρμονίσεως σχετικά με τη χρηματοδότηση των εξετάσεων για την ανίχνευση της ΣΕΒ, τα κράτη μέλη εξακολουθούσαν να έχουν τη δυνατότητα να αναλάβουν τα ίδια τις δαπάνες των σχετικών ελέγχων.
Το Βασίλειο του Βελγίου προσάπτει επίσης στο Γενικό Δικαστήριο ότι έκρινε, στη σκέψη 81 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι ο σκοπός περί προστασίας της δημόσιας υγείας που επιδιώκεται με τις υποχρεωτικές εξετάσεις οι οποίες αποτέλεσαν το αντικείμενο της επίμαχης χρηματοδοτήσεως δεν αρκεί για να απορριφθεί το ενδεχόμενο χαρακτηρισμού της ως κρατικής ενισχύσεως. Συγκεκριμένα, ο σκοπός αυτός προβλήθηκε αποκλειστικώς και μόνον για να υποστηριχθεί ότι δεν είχε οικονομικό χαρακτήρα, στοιχείο κρίσιμο για να δικαιολογηθεί ότι η δαπάνη για τις εξετάσεις δεν έπρεπε να βαρύνει άνευ άλλου τινός τον προϋπολογισμό των επιχειρήσεων.
Υποστηρίζεται επίσης ότι κακώς έκρινε το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 89 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι στερείται σημασίας για την εφαρμογή του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ η νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τη χρηματοδότηση ορισμένων υγειονομικών ελέγχων από απόψεως των κανόνων περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, μολονότι, όπως και στον τομέα των ενισχύσεων, αυτοί οι έλεγχοι των κρατών μελών έχουν επίσης επιπτώσεις στην εσωτερική αγορά.
Κατά το αναιρεσείον κράτος μέλος, το επιχείρημα ότι η δαπάνη για τις υποχρεωτικές εξετάσεις για την ανίχνευση της ΣΕΒ, καθόσον αυτές συνδέονται με την άσκηση προνομίων δημόσιας εξουσίας και δεν έχουν οικονομικό χαρακτήρα, μπορούσε να αναληφθεί από το Δημόσιο δεν ήταν δυνατό να απορριφθεί από το Γενικό Δικαστήριο με το σκεπτικό και μόνον ότι οι οικείες επιχειρήσεις δεν ασκούν οι ίδιες προνόμια δημόσιας εξουσίας.
Το αναιρεσείον διατείνεται επίσης ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορούσε να απορρίψει ως αλυσιτελές, χωρίς να υποπέσει σε πλάνη περί το δίκαιο, στη σκέψη 67 της αποφάσεώς του, το επιχείρημα ότι ο νομοθέτης της Ένωσης δεν προέβη σε εναρμόνιση των προϋποθέσεων για τη χρηματοδότηση των εξετάσεων ανιχνεύσεως της ΣΕΒ, αντιθέτως προς ό,τι έπραξε σε άλλους τομείς που άπτονται της ασφάλειας τροφίμων, μολονότι το συγκεκριμένο στοιχείο είναι κρίσιμο για να εκτιμηθεί αν οι δαπάνες αυτές πρέπει να βαρύνουν κατά κανόνα τις επιχειρήσεις.
Τέλος, το Βασίλειο του Βελγίου, καθόσον υποστήριξε πρωτοδίκως ότι η εκ μέρους της δημοσίας αρχής χρηματοδότηση των εξετάσεων για την ανίχνευση της ΣΕΒ υπολειπόταν πάντα του πραγματικού κόστους των εξετάσεων αυτών και ότι στην έλλειψη αυτή «υπερβάλλουσας αντισταθμίσεως» αντέβαινε η παραδοχή περί υπάρξεως οικονομικού πλεονεκτήματος, διατείνεται ότι κακώς το Γενικό Δικαστήριο χαρακτήρισε το εν λόγω επιχείρημα ως διαφορετικό από τον λόγο ακυρώσεως περί του πλεονεκτήματος αυτού, υπονοώντας, προκειμένου να το απορρίψει ως απαράδεκτο στη σκέψη 133 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι δεν είχε διευκρινισθεί επαρκώς.
Η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη του συνόλου των επιχειρημάτων αυτών.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως πρέπει να υπομνησθεί ότι, για τον χαρακτηρισμό μέτρου ως κρατικής ενισχύσεως κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, πρέπει να πρόκειται για κρατική παρέμβαση ή για παρέμβαση μέσω κρατικών πόρων, η παρέμβαση αυτή πρέπει να είναι ικανή να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, πρέπει να παρέχει επιλεκτικό πλεονέκτημα στον δικαιούχο της και πρέπει να νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό (βλ. απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2010, Επιτροπή κατά Deutsche Post,
C‑399/08 P
,
EU:C:2010:481
, σκέψη
και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Στην υπό κρίση υπόθεση, εν αμφιβόλω τίθενται μόνον η ερμηνεία και η εφαρμογή της τρίτης προϋποθέσεως, κατά την οποία ο χαρακτηρισμός μέτρου ως ενισχύσεως προϋποθέτει ότι το οικείο μέτρο παρέχει επιλεκτικό πλεονέκτημα στον δικαιούχο του.
Πράγματι, το Βασίλειο του Βελγίου, με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τα επιχειρήματά του περί του ότι η χρηματοδότηση των εξετάσεων για την ανίχνευση της ΣΕΒ δεν αποτελεί πλεονέκτημα, κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, στηριζόμενο σε σκεπτικό ενέχον πλάνη περί το δίκαιο ή πλημμελώς αιτιολογημένο.
Πρέπει να υπομνησθεί συναφώς, όπως έπραξε και το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 72 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι ως κρατικές ενισχύσεις χαρακτηρίζονται οι παρεμβάσεις οι οποίες, με οποιαδήποτε μορφή, είναι ικανές να ευνοήσουν άμεσα ή έμμεσα επιχειρήσεις ή οι οποίες πρέπει να θεωρηθούν οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο δεν θα είχε η δικαιούχος επιχείρηση υπό κανονικές συνθήκες αγοράς (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 16ης Απριλίου 2015, Τράπεζα Eurobank Εργασίας,
C‑690/13
,
EU:C:2015:235
, σκέψη
και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 76 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η έννοια των δαπανών που βαρύνουν κατά κανόνα τον προϋπολογισμό επιχειρήσεως περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τις πρόσθετες δαπάνες στις οποίες πρέπει να υποβληθούν οι επιχειρήσεις λόγω υποχρεώσεων εκ του νόμου, από κανονιστική ρύθμιση ή από σύμβαση που ισχύουν για οικονομική δραστηριότητα.
Η εκτίμηση αυτή, η οποία είναι επαρκώς αιτιολογημένη και άνευ ουδεμίας αμφισημίας, ουδόλως ενέχει πλάνη περί το δίκαιο. Πράγματι, οι πρόσθετες αυτές δαπάνες, που οφείλονται, όπως εν προκειμένω, σε εκ του νόμου ή από κανονιστική ρύθμιση υποχρεώσεις συμφυείς με την άσκηση νομοθετικώς ρυθμιζόμενης οικονομικής δραστηριότητας, αποτελούν, ως εκ της φύσεώς τους, δαπάνες οι οποίες βαρύνουν κατά κανόνα τις επιχειρήσεις. Το γεγονός ότι οι υποχρεώσεις αυτές επιβάλλονται από τις δημόσιες αρχές δεν δύναται, ως εκ τούτου, να επηρεάζει την εκτίμηση περί της φύσεως άλλων παρεμβάσεων των ιδίων αυτών αρχών, προκειμένου να καθορισθεί αν αυτές ευνοούν τις επιχειρήσεις πέραν των κανονικών συνθηκών της αγοράς.
Επομένως, το Βασίλειο του Βελγίου ερμηνεύει πεπλανημένα την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση υποστηρίζοντας ότι το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 76 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, αποφάνθηκε ότι, οσάκις δημόσια αρχή επιβάλλει υποχρέωση, οι εξ αυτής απορρέουσες δαπάνες πρέπει να βαρύνουν άνευ άλλου τινός τις οικείες επιχειρήσεις.
Ως εκ τούτου, κρίνονται αλυσιτελή όλα τα επιχειρήματα που προβάλλει το Βασίλειο του Βελγίου προκειμένου να αμφισβητήσει αυτήν την υποτιθέμενη κρίση του Γενικού Δικαστηρίου. Ειδικότερα, δεν επηρεάζει τον χαρακτηρισμό ως δαπανών που βαρύνουν κατά κανόνα τις επιχειρήσεις το γεγονός ότι οι δαπάνες αυτές οφείλονται σε παρέμβαση της δημόσιας αρχής κατά την εκ μέρους της άσκηση των προνομίων της δημόσιας εξουσίας ή το ότι τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να αναλάβουν τις δαπάνες αυτές ελλείψει εναρμονίσεως στον τομέα της χρηματοδοτήσεως των εξετάσεων για την ανίχνευση της ΣΕΒ.
Επιπλέον και εν πάση περιπτώσει, η παντελής έλλειψη εναρμονίσεως όσον αφορά τη χρηματοδότηση υποχρεωτικών μέτρων για την καταπολέμηση της ΣΕΒ δεν επηρεάζει τον ενδεχόμενο νομικό χαρακτηρισμό της χρηματοδοτήσεως αυτής ως οικονομικού πλεονεκτήματος. Πράγματι, πρέπει να υπομνησθεί, όπως έπραξε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 65 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι, ακόμη και στους τομείς όπου τα κράτη μέλη είναι αρμόδια, πρέπει να τηρούν το δίκαιο της Ένωσης και, ειδικότερα, όσα επιτάσσουν τα άρθρα 107 και 108 ΣΛΕΕ (βλ., σχετικώς, απόφαση της 29ης Μαρτίου 2012, 3M Italia,
C‑417/10
,
EU:C:2012:184
, σκέψεις
επ.).
Το Βασίλειο του Βελγίου δεν δύναται να υποστηρίξει λυσιτελώς ούτε ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε επίσης σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας, στη σκέψη 81 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι ο σκοπός της προστασίας της δημόσιας υγείας που επιδιώκεται με την υποχρεωτική διενέργεια εξετάσεων για την ανίχνευση της ΣΕΒ δεν αρκεί προς απόρριψη του χαρακτηρισμού ως κρατικής ενισχύσεως της εκ μέρους του Δημοσίου χρηματοδοτήσεως των εξετάσεων αυτών. Πράγματι, κατά πάγια νομολογία, το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ δεν προβαίνει σε διάκριση αναλόγως των αιτίων ή των σκοπών των σχετικών παρεμβάσεων, αλλά τις ορίζει αναλόγως των αποτελεσμάτων τους (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2011, Επιτροπή και Ισπανία κατά Government of Gibraltar και Ηνωμένου Βασιλείου,
C‑106/09 P και C‑107/09 P
,
EU:C:2011:732
, σκέψη
).
Τέλος, το επιχείρημα περί «υπερβάλλουσας αντισταθμίσεως» είναι αλυσιτελές καθόσον λυσιτελής επίκλησή του χωρεί, εν πάση περιπτώσει, μόνο στο πλαίσιο του άρθρου 106, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ. Ως εκ τούτου, το επιχείρημα αυτό που προέβαλε το Βασίλειο του Βελγίου ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου θα έπρεπε να απορριφθεί από το εν λόγω δικαιοδοτικό όργανο, χωρίς να μπορεί να του προσαφθεί αιτίαση περί απορρίψεως του εν λόγω επιχειρήματος ως απαράδεκτου.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
Επί του δευτέρου λόγου αναιρέσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, το Βασίλειο του Βελγίου υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο και παρέβη την υποχρέωσή του αιτιολογήσεως όσον αφορά την προϋπόθεση περί επιλεκτικού χαρακτήρα της ενισχύσεως κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
Το Βασίλειο του Βελγίου υποστηρίζει συναφώς ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας, στις σκέψεις 109 και 110 της αποφάσεώς του, ότι οι επιχειρήσεις του κλάδου του βοείου κρέατος που υπόκεινται σε υποχρεωτικές εξετάσεις για την ανίχνευση της ΣΕΒ βρίσκονταν, όσον αφορά τον χαρακτηρισμό περί κρατικών ενισχύσεων, σε παρεμφερή πραγματική και νομική κατάσταση με όλες τις υπόλοιπες επιχειρήσεις που υποχρεούνται εκ του νόμου να προβαίνουν σε ελέγχους πριν διαθέσουν τα προϊόντα τους στο εμπόριο.
Κατά το αναιρεσείον, το Γενικό Δικαστήριο δεν διευκρίνισε ποιες είναι αυτές οι επιχειρήσεις των άλλων κλάδων. Επιπλέον, υφίστανται ουσιώδεις διαφορές μεταξύ των εξετάσεων που διενεργούνται προσωρινά με σκοπό την εξάλειψη ζωικής ασθένειας, όπως είναι η ΣΕΒ, και των υποχρεωτικών ελέγχων ποιότητας οι οποίοι απαιτούνται, επί παραδείγματι, στην περίπτωση των κατασκευαστών ανελκυστήρων ή φορτηγών. Ακόμη και αν το πλαίσιο αναφοράς περιοριζόταν στους υποχρεωτικούς ελέγχους για τα αγροτικά προϊόντα, το σύνολο των ελέγχων αυτών δεν θα ήταν κατ’ ανάγκη παρεμφερές των ελέγχων εκείνων που σκοπούν στην εξάλειψη της ΣΕΒ, όπως προκύπτει από τη νομοθεσία της Ένωσης, βάσει της οποίας επιβάλλεται ειδικό σύστημα χρηματοδοτήσεως για ορισμένους ελέγχους, ενώ για άλλους ο καθορισμός του συστήματος αυτού καταλείπεται στην αρμοδιότητα των κρατών μελών.
Δεδομένου ότι το ίδιο καθεστώς ισχύει για όλες τις επιχειρήσεις που υπέχουν υποχρέωση διενέργειας εξετάσεων για την ανίχνευση της ΣΕΒ, δηλαδή για όλες τις επιχειρήσεις που βρίσκονται σε ίδια πραγματική και νομική κατάσταση, το αναιρεσείον διατείνεται ότι η προϋπόθεση περί επιλεκτικού χαρακτήρα, κατά το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, δεν πληρούται εν προκειμένω.
Η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη των επιχειρημάτων αυτών.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Η προϋπόθεση περί επιλεκτικού χαρακτήρα που απορρέει από το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ πρέπει να διακρίνεται σαφώς από τη συνακόλουθη διαπίστωση περί υπάρξεως οικονομικού πλεονεκτήματος καθόσον, οσάκις η Επιτροπή διαπιστώνει την ύπαρξη πλεονεκτήματος, υπό την ευρεία έννοια του όρου, οφειλόμενου άμεσα ή έμμεσα σε συγκεκριμένο μέτρο, υποχρεούται να αποδείξει, περαιτέρω, ότι το πλεονέκτημα αυτό ευνοεί ειδικώς μία ή πλείονες επιχειρήσεις. Προς τούτο, η Επιτροπή υπέχει, ειδικότερα, την υποχρέωση να αποδείξει ότι το επίμαχο μέτρο εισάγει διαφοροποιήσεις μεταξύ των επιχειρήσεων οι οποίες, από απόψεως του επιδιωκομένου σκοπού, βρίσκονται σε παρεμφερή κατάσταση. Απαιτείται, επομένως, το πλεονέκτημα να παρέχεται επιλεκτικώς και να δύναται να περιαγάγει ορισμένες επιχειρήσεις σε πλεονεκτικότερη θέση από ό,τι άλλες (βλ. απόφαση της 4ης Ιουνίου 2015, Επιτροπή κατά MOL,
C‑15/14 P
,
EU:C:2015:362
, σκέψη
).
Πρέπει, πάντως, να γίνει διάκριση αναλόγως αν το επίμαχο μέτρο προβλέπεται να αποτελέσει το γενικό καθεστώς ενισχύσεων ή ατομική ενίσχυση. Στη δεύτερη περίπτωση, ο προσδιορισμός του οικονομικού πλεονεκτήματος καθιστά, καταρχήν, δυνατό να τεκμαίρεται ο επιλεκτικός χαρακτήρας του μέτρου. Αντιθέτως, κατά την εξέταση γενικού καθεστώτος ενισχύσεων, απαιτείται να διακριβωθεί αν το επίμαχο μέτρο, μολονότι με αυτό παρέχεται πλεονέκτημα γενικής ισχύος, ευνοεί αποκλειστικώς ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους δραστηριοτήτων (βλ. απόφαση της 4ης Ιουνίου 2015, Επιτροπή κατά MOL,
C‑15/14 P
,
EU:C:2015:362
, σκέψη
).
Δεν αμφισβητείται εν προκειμένω ότι η εκ μέρους του Βασιλείου του Βελγίου χρηματοδότηση των εξετάσεων για την ανίχνευση της ΣΕΒ πρέπει να εκληφθεί, καθόσον της χρηματοδοτήσεως αυτής τυγχάνουν όλες οι επιχειρήσεις του κλάδου του βοείου κρέατος τις οποίες βαρύνει η δαπάνη για τη διενέργεια των εξετάσεων αυτών, ως γενικό καθεστώς, οπότε απόκειται στην Επιτροπή να διακριβώσει αν το επίμαχο μέτρο, μολονότι με αυτό παρέχεται πλεονέκτημα γενικής ισχύος, ευνοεί αποκλειστικώς ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους δραστηριοτήτων.
Όπως προκύπτει από τις σκέψεις 108 και 110 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι αυτό συνέβαινε στην περίπτωση των επίμαχων εξετάσεων, κρίνοντας ορθώς ότι «οι επιχειρήσεις του κλάδου του βοείου κρέατος ετύγχαναν πλεονεκτήματος μη παρεχόμενου σε επιχειρήσεις άλλων κλάδων, δεδομένου ότι, για τις επιχειρήσεις αυτές, οι έλεγχοι που έπρεπε υποχρεωτικώς να διενεργηθούν πριν αυτές διαθέσουν στην αγορά ή στο εμπόριο τα προϊόντα τους διενεργούνταν δωρεάν, ενώ οι επιχειρήσεις άλλων κλάδων δεν είχαν τη δυνατότητα αυτή, στοιχείο το οποίο δεν αμφισβητείται από το Βασίλειο του Βελγίου».
Μολονότι το Βασίλειο του Βελγίου προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν διευκρίνισε ποιους «άλλους κλάδους» εννοούσε, πρέπει να επισημανθεί ότι το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 110 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, απλώς μνημόνευσε εκ νέου διαπίστωση στην οποία είχε προβεί η Επιτροπή. Το Βασίλειο του Βελγίου, όμως, δεν υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να εξετάσει επιχείρημα αντλούμενο από παράλειψη της Επιτροπής να διευκρινίσει ποιους άλλους κλάδους εννοούσε.
Εν πάση περιπτώσει, από την υπομνησθείσα στη σκέψη 110 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως διαπίστωση προκύπτει σαφώς ότι η κατάσταση των επιχειρήσεων του κλάδου του βοείου κρέατος συγκρινόταν, εμμέσως πλην σαφώς, με εκείνη του συνόλου των επιχειρήσεων οι οποίες, όπως και οι επιχειρήσεις του εν λόγω κλάδου, υπόκεινται σε ελέγχους τους οποίους πρέπει υποχρεωτικώς να διενεργήσουν πριν διαθέσουν στην αγορά ή στο εμπόριο τα προϊόντα τους.
Μολονότι το Βασίλειο του Βελγίου υποστηρίζει ότι η κατάσταση των διαφόρων αυτών κλάδων δεν είναι παρεμφερής, δεδομένου ότι οι έλεγχοι ποιότητας των προϊόντων, ακόμη και των τροφίμων, διαφέρουν αναλόγως του κάθε κλάδου ως προς τη φύση, τον σκοπό, το κόστος και την περιοδικότητα διενέργειάς τους, το επιχείρημα αυτό είναι αλυσιτελές στο πλαίσιο του χαρακτηρισμού ως κρατικών ενισχύσεων, ο οποίος δεν σχετίζεται με τους ίδιους τους ελέγχους, αλλά με τη χρηματοδότησή του με κρατικούς πόρους που έχει ως αποτέλεσμα να μειώσει τις δαπάνες που βαρύνουν τους δικαιούχους της χρηματοδοτήσεως αυτής. Δεν αμφισβητείται, όμως, όπως επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 110 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι το Βασίλειο του Βελγίου δεν αμφισβήτησε ενώπιόν του ότι οι επιχειρήσεις του κλάδου του βοείου κρέατος ετύγχαναν, με τη χρηματοδότηση των εξετάσεων ανιχνεύσεως, πλεονεκτήματος μη παρεχομένου στις επιχειρήσεις άλλων κλάδων.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η Επιτροπή βασίμως εκτίμησε ότι το επίμαχο μέτρο είχε επιλεκτικό χαρακτήρα, κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
Κατά συνέπεια, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 184, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, όταν η αίτηση αναιρέσεως απορρίπτεται ως αβάσιμη, το Δικαστήριο αποφαίνεται επί των δικαστικών εξόδων.
Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού αυτού, το οποίο εφαρμόζεται στη διαδικασία αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του ίδιου Κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπήρχε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
Δεδομένου ότι η Επιτροπή ζήτησε να καταδικασθεί το Βασίλειο του Βελγίου και ότι αυτό ηττήθηκε ως προς το σύνολο των αιτημάτων του, το Βασίλειο του Βελγίου φέρει τα δικαστικά έξοδά του, καθώς και τα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή στο πλαίσιο αυτού του βαθμού δικαιοδοσίας.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφασίζει:

1)
Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως.

2)
Το Βασίλειο του Βελγίου φέρει, πέραν των δικαστικών εξόδων του, τα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.