CELEX: 62022CJ0358
Odesłanie prejudycjalne
Unia celna
Rozporządzenie (EWG) nr 2913/92
Wspólnotowy kodeks celny
Artykuł 195
Artykuł 217 ust. 1
Artykuł 221 ust. 1
Wspólna taryfa celna
Obowiązki gwaranta dłużnika długu celnego
Zasady powiadamiania o długu celnym
Odpowiadające temu długowi należności celne, które nie zostały prawidłowo podane do wiadomości dłużnika
Wymagalność długu celnego od gwaranta solidarnego

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 195, 217 i 221 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny (
Dz.U. 1992, L 302, s. 1
), zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 648/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 kwietnia 2005 r. (
Dz.U. 2005, L 117, s. 13
), (zwanego dalej „kodeksem celnym”).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Bolloré Logistics SA a direction interrégionale des douanes et droits indirects de Caen (międzyregionalną dyrekcją ceł i podatków pośrednich w Caen, Francja) i recette régionale des douanes et droits indirects de Caen (regionalnym urzędem ds. ceł i podatków pośrednich w Caen, Francja) (zwanymi dalej łącznie „organami celnymi”), a także Bolloré Ports de Cherbourg SAS (zwaną dalej „BPC”) w przedmiocie zapłaty długu celnego, do czego w ramach realizacji gwarancji wezwana została skarżąca w postępowaniu głównym jako gwarant BPC.
Ramy prawne
Prawo Unii
Kodeks celny został uchylony i zastąpiony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny (
Dz.U. 2013, L 269, s. 1
; sprostowanie
Dz.U. 2013, L 287, s. 90
). Jednakże zgodnie z art. 286 ust. 2 tego ostatniego rozporządzenia w związku z jego art. 288 ust. 2 kodeks celny miał nadal zastosowanie do dnia 30 kwietnia 2016 r.
Artykuł 4 kodeksu celnego stanowi:
„Użyte w niniejszym Kodeksie określenia oznaczają:
[…]
9)
»dług celny« oznacza nałożony na osobę obowiązek uiszczenia należności celnych przywozowych (dług celny w przywozie) lub należności wywozowych (dług celny w wywozie), które stosuje się do towarów określonych zgodnie z obowiązującymi przepisami wspólnotowymi;
[…]
12)
»dłużnik« oznacza każdą osobę zobowiązaną do zapłacenia kwoty długu celnego;
[…]”.
Artykuł 88 kodeksu celnego stanowi:
„Organy celne mogą uzależnić objęcie towarów procedurą zawieszającą od złożenia zabezpieczenia w celu zapewnienia uiszczenia długu celnego mogącego powstać w stosunku do tych towarów.
W ramach szczególnej procedury zawieszającej mogą zostać ustanowione szczegółowe przepisy dotyczące składania zabezpieczenia”.
Artykuł 104 kodeksu celnego stanowi:
„Bez uszczerbku dla art. 88 organy celne mogą zażądać od prowadzącego skład złożenia gwarancji związanej z odpowiedzialnością określoną w art. 101”.
Artykuł 189 kodeksu celnego stanowi:
„1.   Jeżeli zgodnie z przepisami prawa celnego organy celne zażądają złożenia zabezpieczenia w celu zagwarantowania pokrycia długu celnego, dłużnik lub osoba mogąca się nim stać jest zobowiązana do złożenia takiego zabezpieczenia.
[…]
3.   Organy celne mogą wyrazić zgodę, aby zabezpieczenie zostało złożone przez osobę trzecią zamiast osoby, od której wymagane jest złożenie tego zabezpieczenia.
[…]”.
Artykuł 190 kodeksu celnego stanowi:
„1.   W przypadku gdy przepisy celne określają, że złożenie zabezpieczenia nie jest obowiązkowe, organy celne mogą zażądać złożenia zabezpieczenia, jeżeli stwierdzą, że istnieje ryzyko, iż powstały lub mogący powstać dług celny może nie zostać uiszczony w terminie.
[…]”.
Artykuł 193 kodeksu celnego stanowi:
„Zabezpieczenie może zostać złożone:
–
w formie depozytu w gotówce, lub
–
w formie gwarancji”.
Artykuł 195 kodeksu celnego przewiduje:
„Gwarant zobowiązuje się na piśmie do zapłacenia solidarnie z dłużnikiem zabezpieczonej kwoty długu celnego, którego zapłacenie staje się wymagalne.
[…]”.
Artykuł 217 ust. 1 akapit pierwszy kodeksu celnego, znajdujący się w sekcji 1, zatytułowanej „Zaksięgowanie i podanie do wiadomości dłużnika kwoty należności”, rozdziału 3, zatytułowanego „Pokrycie kwoty długu celnego”, w tytule VII tego kodeksu, stanowi:
„Każda kwota należności celnych przywozowych lub należności celnych wywozowych wynikających z długu celnego, zwana dalej »kwotą należności«, obliczana jest przez organy celne, z chwilą gdy znajdą się one w posiadaniu niezbędnych informacji, oraz zostaje wpisana do rejestru lub zaewidencjonowana w inny równoważny sposób (zaksięgowanie)”.
Artykuł 221 ust. 1 kodeksu celnego stanowi:
„Niezwłocznie po dokonaniu zaksięgowania dłużnik zostaje powiadomiony o kwocie należności zgodnie z odpowiednią procedurą”.
Prawo francuskie
Rozdział V, zatytułowany „Postępowanie poprzedzające wydanie decyzji: prawo do bycia wysłuchanym”, zawarty w tytule II („Organizacja i funkcjonowanie służb celnych”) code des douanes (francuskiego kodeksu celnego), składa się z art. 67 A–67 D.
Artykuł 67 A francuskiego kodeksu celnego, w brzmieniu nadanym mu przez art. 25 loi n
o
2009‑1674 du 30 décembre 2009 (ustawy nr 2009‑1674 z dnia 30 grudnia 2009 r., JORF nr 303 z dnia 31 grudnia 2009 r., tekst nr 2), stanowi:
„Z zastrzeżeniem postanowień art. 67 B każda decyzja przyjmowana zgodnie z [kodeksem celnym] i jego przepisami wykonawczymi, jeżeli jest niekorzystna lub jeżeli powiadamia o długu celnym w rozumieniu art. 4 ust. 9 [kodeksu celnego], jest poprzedzona wysłaniem lub doręczeniem zainteresowanej osobie dokumentu, w którym organ celny podaje do wiadomości decyzję, jaka ma zostać wydana, jej uzasadnienie, odniesienie do dokumentów i informacji, na których będzie się ona opierać, oraz możliwość zgłoszenia uwag przez zainteresowaną osobę w terminie trzydziestu dni od powiadomienia lub doręczenia tego dokumentu”.
Artykuł 67 D lit. e) francuskiego kodeksu celnego, w brzmieniu nadanym ustawą nr 2009‑1674, stanowi:
„Niniejszy rozdział nie ma zastosowania do:
[…]
e)
wezwań do zapłaty doręczonych zgodnie z art. 345 niniejszego kodeksu w celu odzyskania niezapłaconych wierzytelności w terminie ich wymagalności, z wyjątkiem tych, które zostały stwierdzone w wyniku naruszenia tego kodeksu”.
Artykuł 345 francuskiego kodeksu celnego, w brzmieniu wynikającym z art. 44 loi n
o
2002‑1576 du 30 décembre 2002 de finances rectificative pour 2002 (ustawy nr 2002‑1576 z dnia 30 grudnia 2002 r. o zmianie budżetu na rok 2002, JORF nr 304 z dnia 31 grudnia 2002 r., tekst nr 2), stanowi:
„Stwierdzone i dochodzone przez organ celny wierzytelności, niezależnie od ich charakteru, są przedmiotem wezwania do zapłaty należności, z zastrzeżeniem, w stosownym przypadku, wniesienia sprawy do sądu.
[…]”.
Artykuł 405 francuskiego kodeksu celnego, w brzmieniu wynikającym z art. 44 ustawy nr 2002‑1576, stanowi:
„Gwaranci są zobowiązani na tej samej podstawie co główni zobowiązani do zapłaty ceł i opłat, kar pieniężnych i innych kwot należnych od osób zobowiązanych do zapłaty, w odniesieniu do których ustanowili gwarancję”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
W dniu 25 sierpnia 2011 r. spółka Alpha Commodities dokonała przywozu i rozładowała 46000 ton soli z Australii w porcie Cherbourg (Francja). W oczekiwaniu na powrotny wywóz tych towarów zawarła ona z BPC, spółką transportowo-logistyczną, umowę składu.
W dniu 21 października 2011 r. BPC zawarło z portem w Cherbourgu umowę o tymczasowym zajmowaniu się tym składem. Owa umowa o tymczasowym zajmowaniu się składem, która była kilkakrotnie przedłużana, obowiązywała do dnia 30 czerwca 2015 r.
W dniu 8 grudnia 2011 r. BPC uzyskało od organów celnych pozwolenie na procedurę składu celnego umożliwiającą zawieszenie należności celnych i podatkowych o takim samym okresie ważności jak umowa o tymczasowym zajmowaniu się składem. W dniu 9 grudnia 2011 r. BPC objęło towary procedurą składu celnego.
W dniu 8 lutego 2016 r. organy celne, uznawszy, że BPC nie posiada już ważnej umowy o tymczasowym zajmowaniu się składem, poinformowały tę spółkę, że pozwolenie na procedurę składu celnego zostało cofnięte ze skutkiem natychmiastowym i że zamierzają powiadomić ją o długu celnym wynikającym z nieskuteczności wspomnianej procedury.
W dniu 9 marca 2016 r. organy celne doręczyły BPC ostateczną decyzję ustalającą dług celny oraz wezwanie do zapłaty.
W dniu 21 marca 2016 r. organy celne zaksięgowały kwotę tego długu i skierowały do BPC wezwanie do zapłaty (zwane dalej „wezwaniem do zapłaty”) kwoty 454807 EUR, w tym 104265 EUR tytułem należności celnych i 350542 EUR tytułem podatku od wartości dodanej (VAT).
W dniach 21 marca i 21 czerwca 2016 r. organy te powiadomiły skarżącą w postępowaniu głównym, jako gwaranta BPC, o dwóch wezwaniach do zapłaty w łącznej wysokości 104265 EUR, odpowiadających zabezpieczonym należnościom celnym.
Wyrokiem z dnia 1 października 2018 r. tribunal de grande instance de Caen (sąd wielkiej instancji w Caen, Francja) oddalił żądania BPC i skarżącej w postępowaniu głównym zmierzające do stwierdzenia nieważności zarówno skierowanych do nich wezwań do zapłaty, jak i doręczonych przez organy celne decyzji oddalających ich środki zaskarżenia na owe wezwania.
Wyrokiem z dnia 10 września 2019 r. cour d’appel de Caen (sąd apelacyjny w Caen, Francja) uchylił częściowo ów wyrok w odniesieniu do BPC oraz uchylił wezwanie do zapłaty doręczone w dniu 21 marca 2016 r., ponadto oddalił wszystkie żądania skierowane przeciwko tej spółce przez organy celne. Sąd ten przypomniał w szczególności, że zgodnie z art. 217 i 221 kodeksu celnego i art. 345 francuskiego kodeksu celnego, aby powiadomienie o kwocie należności celnych było prawidłowe, musi ono być poprzedzone jej zaksięgowaniem, a do tego, aby można było pobrać należności w drodze wezwań do zapłaty, konieczne jest prawidłowe powiadomienie o nich dłużnika celnego, co zakłada, że należności te zostały ustalone. Ponieważ nie było tak w niniejszej sprawie, powiadomienie BPC o należnościach było niezgodne z prawem.
W odniesieniu do skarżącej w postępowaniu głównym cour d’appel de Caen (sąd apelacyjny w Caen) utrzymał w mocy wyrok nakazujący jej z tytułu jej zobowiązania gwarancyjnego zapłatę na rzecz organu celnego należności celnych dochodzonych od BPC. Zdaniem tego sądu ani art. 221 kodeksu celnego, ani art. 67 A francuskiego kodeksu celnego nie mają zastosowania do gwaranta, lecz wyłącznie do dłużnika celnego.
Sąd odsyłający, Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja), zauważa, że w dniu doręczenia wezwania do zapłaty skarżącej w postępowaniu głównym sporne należności były już zaksięgowane w rozumieniu art. 217 kodeksu celnego, ale BPC, dłużniczka celna w rozumieniu art. 221 tego kodeksu, nie została jeszcze o nich prawidłowo powiadomiona. Podkreśla on, że w związku z tym spór dotyczy pojęcia „wymagalności długu celnego” i zastanawia się nad tym, czy nieprawidłowość w zakresie powiadomienia dłużnika o należnościach polegająca na braku uprzedniego zaksięgowania, która to nieprawidłowość zabrania dochodzenia zapłaty należności od dłużnika, nie stanowi jego osobistego zarzutu, którego nie może podnosić gwarant, czy raczej, że dług celny jest wymagalny względem gwaranta tylko wtedy, gdy jest wymagalny od dłużnika.
Ponadto Cour de cassation zastanawia się nad tym, czy okoliczność, że zgodnie z art. 67 D francuskiego kodeksu celnego doręczenie wezwania do zapłaty na podstawie art. 345 tego kodeksu nie zostało poprzedzone etapem kontradyktoryjnej wymiany, nie narusza prawa gwaranta do obrony.
W tych okolicznościach Cour de cassation postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 195, 217 i 221 kodeksu celnego należy interpretować w ten sposób, że organy celne nie mogą żądać od solidarnego gwaranta zapłaty długu celnego, dopóki dłużnik nie zostanie prawidłowo powiadomiony o należnościach celnych?
2)
a)
Czy poszanowanie prawa do obrony, a w szczególności prawa do przedstawienia uwag przed każdym niekorzystnym aktem, które stanowi podstawową zasadę prawa Unii, oznacza, że gdy w braku zapłaty długu celnego w wyznaczonym terminie przez dłużnika dochodzi się jego zapłaty od gwaranta, organ celny musi uprzednio umożliwić gwarantowi skuteczne przedstawienie swojego stanowiska co do okoliczności, na których organ ten zamierza oprzeć swoją decyzję o dochodzeniu zapłaty od gwaranta?
b)
Czy okoliczność, że dłużnik celny sam miał możliwość skutecznego przedstawienia swojego stanowiska przed powiadomieniem o należnościach celnych, ma wpływ na odpowiedź [na pytanie drugie lit. a)]?
c)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie [drugie lit. a)], która ze wskazanych poniżej decyzji jest decyzją niekorzystną dla gwaranta i powinna być poprzedzona etapem wymiany kontradyktoryjnej: decyzja organu celnego o zaksięgowaniu należności i powiadomieniu o nich dłużnika celnego czy decyzja o dochodzeniu zapłaty od gwaranta?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 195, art. 217 ust. 1 i art. 221 ust. 1 kodeksu celnego należy interpretować w ten sposób, że organy celne nie mogą żądać od gwaranta, o którym mowa we wspomnianym art. 195, zapłaty długu celnego, dopóki dłużnik nie zostanie prawidłowo powiadomiony o kwocie należności.
Przede wszystkim należy przypomnieć, że z brzmienia art. 221 ust. 1 kodeksu celnego wynika, że zaksięgowanie, polegające zgodnie z art. 217 ust. 1 tego kodeksu na zarejestrowaniu kwoty należności celnej lub zaewidencjonowaniu jej w inny, równoważny sposób przez organy celne, musi obowiązkowo być poprzedzone powiadomieniem dłużnika o kwocie należności celnych przywozowych lub wywozowych (wyrok z dnia 28 stycznia 2010 r., Direct Parcel Distribution Belgium,
C‑264/08
,
EU:C:2010:43
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Trybunał orzekł bowiem, że należy przestrzegać tej kolejności czynności zaksięgowania i powiadomienia o kwocie należności, znajdującej potwierdzenie w samym tytule sekcji 1 rozdziału 3 tytułu VII kodeksu celnego: „Zaksięgowanie i podanie do wiadomości dłużnika kwoty należności”, gdyż w przeciwnym wypadku istnieje niebezpieczeństwo powstania różnic w traktowaniu podmiotów zobowiązanych do zapłaty, a także wystąpienia skutków negatywnych dla harmonijnego działania unii celnej (wyrok z dnia 28 stycznia 2010 r., Direct Parcel Distribution Belgium,
C‑264/08
,
EU:C:2010:43
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Na tej podstawie Trybunał stwierdził, że art. 221 ust. 1 kodeksu celnego należy interpretować w ten sposób, że powiadomienie dłużnika przez organy celne zgodnie z odpowiednią procedurą o wysokości kwoty podlegających zapłacie należności celnych przywozowych lub wywozowych jest skuteczne jedynie w wypadku uprzedniego zaksięgowania kwoty tych należności przez wspomniane organy (wyrok z dnia 28 stycznia 2010 r., Direct Parcel Distribution Belgium,
C‑264/08
,
EU:C:2010:43
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Wynika z tego, że jeżeli dłużnik nie został prawidłowo powiadomiony o kwocie należności z powodu braku uprzedniego zaksięgowania – co odpowiada okolicznościom faktycznym postępowania głównego, ponieważ z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że zaksięgowanie nastąpiło po powiadomieniu BPC o kwocie należności – dług celny nie staje się wymagalny względem dłużnika.
Ponadto, jak wynika z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, to właśnie z tego względu w sprawie w postępowaniu głównym oddalono żądania organów celnych skierowane wobec BPC.
Następnie, odnosząc się do kwestii, czy można jednak dochodzić zapłaty długu celnego, który nie jest wymagalny od dłużnika, od gwaranta, należy w pierwszej kolejności zauważyć, że o ile prawo Unii nie reguluje umowy gwarancyjnej, o tyle Trybunał stwierdził, że tylko w przypadku istnienia długu należnego od dłużnika wierzyciel może wezwać gwaranta w ramach realizacji gwarancji.
Trybunał wskazał bowiem zasadniczo, że zgodnie z ogólnymi zasadami wynikającymi z systemów prawnych państw członkowskich umowa gwarancji stanowi transakcję trójstronną, w ramach której gwarant zobowiązuje się wobec wierzyciela do wykonania zobowiązań zaciągniętych przez dłużnika, w przypadku gdy ów dłużnik sam nie wykona tych zobowiązań (zob. podobnie wyrok z dnia 15 maja 2003 r., Préservatrice foncière TIARD,
C‑266/01
,
EU:C:2003:282
, pkt
).
Trybunał zauważył, że taka umowa nakłada na gwaranta nowe zobowiązanie do zapewnienia wykonania zobowiązania głównego ciążącego na dłużniku oraz że gwarant nie zastępuje dłużnika, lecz gwarantuje jedynie zapłatę jego długu na warunkach określonych w umowie gwarancji lub przewidzianych prawem (zob. podobnie wyrok z dnia 15 maja 2003 r., Préservatrice foncière TIARD,
C‑266/01
,
EU:C:2003:282
, pkt
).
Utworzone w ten sposób zobowiązanie ma zatem charakter akcesoryjny w tym znaczeniu, że, po pierwsze, wierzyciel może pozwać gwaranta tylko wtedy, gdy zabezpieczony dług jest wymagalny, a po drugie, że zobowiązanie zaciągnięte przez gwaranta nie może być szersze niż zobowiązanie dłużnika (zob. podobnie wyrok z dnia 15 maja 2003 r., Préservatrice foncière TIARD,
C‑266/01
,
EU:C:2003:282
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Tymczasem umowa gwarancji jest umową odrębną od umowy wiążącej wierzyciela z dłużnikiem, na mocy której gwarant, będący osobą trzecią względem tego stosunku umownego, ma za zadanie zagwarantowanie wierzycielowi zapłatę tego, co ów dłużnik może być jemu winien z tytułu gwarantowanego zobowiązania, na które składa się dług dłużnika wobec wierzyciela (wyrok z dnia 2 września 2021 r., CRCAM,
C‑337/20
,
EU:C:2021:671
, pkt
).
W drugiej kolejności należy przypomnieć, że w sposób spójny z ustaleniami dokonanymi przez Trybunał w odniesieniu do umowy gwarancji, art. 195 kodeksu celnego stanowi, że gwarant zobowiązuje się na piśmie do zapłacenia solidarnie z dłużnikiem zabezpieczonej kwoty długu celnego, „którego zapłata staje się wymagalna”.
Z powyższych rozważań wynika zatem, po pierwsze, że dług celny nie jest wymagalny od dłużnika w braku uprzedniego zaksięgowania kwoty należności celnych, bez którego powiadomienie tego dłużnika o tej kwocie nie jest prawidłowe, a po drugie, że gwarant nie może być zobowiązany do zagwarantowania zapłaty wspomnianego długu, dopóki nie stanie się on wymagalny względem dłużnika.
W tych okolicznościach na pytanie pierwsze trzeba odpowiedzieć, że art. 195, art. 217 ust. 1 i art. 221 ust. 1 kodeksu celnego należy interpretować w ten sposób, że organy celne nie mogą żądać od gwaranta, o którym mowa we wspomnianym art. 195, zapłaty długu celnego, dopóki dłużnik nie zostanie prawidłowo powiadomiony o kwocie należności.
W przedmiocie pytania drugiego
Biorąc pod uwagę odpowiedź na pytanie pierwsze oraz okoliczność, że zgodnie z postanowieniem odsyłającym wszystkie żądania organów celnych względem BPC zostały ostatecznie oddalone i że w związku z tym spółka ta nie zalega z zapłatą jakiegokolwiek długu celnego, którego zapłaty organy celne mogłyby dochodzić od skarżącej w postępowaniu głównym jako od gwaranta, pytanie drugie w braku odmiennych dowodów okazuje się w oczywisty sposób hipotetyczne. Otóż Trybunał nie może orzekać w przedmiocie pytania prejudycjalnego zadanego przez sąd krajowy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym lub gdy podniesiony problem ma hipotetyczny charakter (wyrok z dnia 19 stycznia 2023 r., Unilever Italia Mkt. Operations,
C‑680/20
,
EU:C:2023:33
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo). Z powyższego wynika, że pytanie drugie jest niedopuszczalne.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 195, art. 217 ust. 1 i art. 221 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny, zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 648/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 kwietnia 2005 r.,

należy interpretować w ten sposób, że:

organy celne nie mogą żądać od gwaranta, o którym mowa we wspomnianym art. 195, zapłaty długu celnego, dopóki dłużnik nie zostanie prawidłowo powiadomiony o kwocie należności.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: francuski.