CELEX: 62021CJ0825
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja
Politika tal-immigrazzjoni
Direttiva 2008/115/KE
Ritorn taċ-ċittadini ta’ pajjiż terz li jirrisjedu b’mod irregolari
Applikazzjoni għall-ażil
Ċaħda
Ordni ta’ tluq mit-territorju
Artikolu 6(4)
Applikazzjoni għal awtorizzazzjoni ta’ residenza għal raġuni medika
Applikazzjoni ammissibbli
Għoti ta’ awtorizzazzjoni ta’ residenza temporanja matul l-eżami tal-applikazzjoni
Ċaħda tal-applikazzjoni
Għajnuna soċjali
Rifjut
Kundizzjoni dwar il-legalità tar-residenza
Assenza ta’ deċiżjoni ta’ ritorn
Effett ta’ awtorizzazzjoni ta’ residenza temporanja fuq l-ordni ta’ tluq mit-territorju

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 6 u 8 tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment (
ĠU 2008, L 348, p. 98
).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn ċittadin ta’ pajjiż terz u s-centre public d’action sociale de Liège (iċ-Ċentru Pubbliku ta’ Azzjoni Soċjali ta’ Liège, il-Belġju, iktar ’il quddiem iċ-“CPAS”), dwar id-deċiżjoni meħuda minn dan tal-aħħar li jirtiralu l-benefiċċju tal-għajnuna soċjali.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Skont il-premessa 4 tad-Direttiva 2008/115:
“Hemm bżonn li jitfasslu regoli ċari, trasparenti u ġusti biex ikun hemm politika ta’ ritorn effettiva bħala element neċessarju ta’ politika tal-migrazzjoni li tkun ġestita b’mod tajjeb.”
L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprovdi:
“Għall-finijiet ta’ din id-Deċiżjoni [din id-direttiva] għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[…]
(4)
‘deċiżjoni ta’ ritorn’ tfisser deċiżjoni jew att amministrattiv jew ġudizzjarju, li jgħid jew jiddikjara li s-soġġorn ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz hija illegali u li jimponi jew jiddikjara l-obbligu ta’ ritorn;
[…]”
L-Artikolu 6 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Deċiżjoni ta’ ritorn”, jipprovdi:
“1.   L-Istati Membri għandhom joħorġu deċiżjoni ta’ ritorn għal ċittadin ta’ pajjiż terz li qed jissoġġorna illegalment fit-territorju tagħhom, bla ħsara għall-eċċezzjonijiet imsemmijin fil-paragrafi 2 sa 5.
[…]
4.   L-Istati Membri jistgħu, f’kull ħin, jiddeċiedu li jagħtu permess ta’ residenza awtonomu jew awtorizzazzjoni oħra li toffri d-dritt ta’ soġġorn għal raġunijiet ta’ kompassjoni, dawk umanitarji jew għal raġunijiet oħrajn lil ċittadin minn pajjiż terz li jkun qiegħed illegalment fit-territorju tagħhom. F’dan il-każ m’għandha tinħareġ ebda deċiżjoni ta’ ritorn. Fejn deċiżjoni ta’ ritorn tkun diġà nħarġet, din għandha tiġi rtirata jew sospiża tul iż-żmien tal-validità tal-permess ta’ residenza jew ta’ awtorizzazzjoni oħra li toffri dritt ta’ soġġorn.
[…]”
L-Artikolu 8 tad-Direttiva 2008/115, intitolat “Tneħħija”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex jinfurzaw id-deċiżjoni ta’ ritorn jekk ma jkun ingħata l-ebda perijodu għal tluq volontarju skond l-Artikolu 7(4) jew jekk l-obbligu ta’ ritorn ma jkunx ġie rispettat f’dan il-perijodu għat-tluq volontarju mogħti skond l-Artikolu 7.”
Id-dritt Belġjan
Il-leġiżlazzjoni dwar l-għajnuna soċjali
L-Artikolu 57(2) tal-loi organique des centres publics d’action sociale (il-Liġi Organika dwar iċ-Ċentri Pubbliċi ta’ Azzjoni Soċjali), tat‑8 ta’ Lulju 1976 (
Moniteur belge
tal‑5 ta’ Awwissu 1976, p. 9876), fil-verżjoni applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar iċ-CPAS”), jipprovdi:
“B’deroga mid-dispożizzjonijiet l-oħra ta’ din il-liġi, il-missjoni taċ-ċentru pubbliku ta’ azzjoni soċjali għandha tkun limitata:
1°
għall-għoti ta’ għajnuna medika urġenti lil persuna barranija li tirrisjedi illegalment fir-Renju;
2°
[…]
Persuna barranija li tkun iddikjarat li hija refuġjata u li tkun applikat sabiex tiġi rrikonoxxuta bħala tali tirrisjedi illegalment fir-Renju meta l-applikazzjoni għall-ażil tkun ġiet miċħuda u meta ordni ta’ tluq mit-territorju tkun ġiet innotifikata lill-persuna barranija kkonċernata.
[…]”
Il-leġiżlazzjoni dwar il-barranin
L-Artikolu 9 ter tal-loi du 15 décembre 1980 sur l’accès au territoire, le séjour, l’établissement et l’éloignement des étrangers (il-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980 dwar l-Aċċess għat-Territorju, ir-Residenza, l-Istabbiliment u t-Tneħħija tal-Barranin) (
Moniteur belge
tal‑31 ta’ Diċembru 1980, p. 14584), fil-verżjoni applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Barranin”), jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Persuna barranija li tirrisjedi fil-Belġju […] u li tbati minn marda tali li timplika riskju reali għall-ħajja tagħha jew għall-integrità fiżika tagħha jew riskju reali ta’ trattament inuman jew degradanti f’sitwazzjoni fejn ma jkun hemm ebda trattament adegwat fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha jew fil-pajjiż fejn tirrisjedi, tista’ titlob awtorizzazzjoni ta’ residenza fir-Renju […]”
L-Artikolu 7 tal-arrêté royal fixant des modalités d’exécution de la loi du 15 septembre 2006 modifiant la [loi sur les étrangers] (id-Digriet Irjali li Jistabbilixxi l-Modalitajiet ta’ Eżekuzzjoni tal-Liġi tal‑15 ta’ Settembru 2006 li Temenda l-[Liġi dwar il-Barranin]), tas‑17 ta’ Mejju 2007 (
Moniteur belge
tal‑31 ta’ Mejju 2007, p. 29535), fil-verżjoni applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem id-“Digriet Irjali tas‑17 ta’ Mejju 2007”), jipprevedi:
“Ħlief għall-każijiet previsti fil-paragrafu 3 tal-Artikolu 9 ter tal-Liġi, l-aġent tal-Ministru għandu jagħti istruzzjoni lill-komun sabiex jirreġistra lill-persuna kkonċernata fir-reġistru tal-persuni barranin u sabiex jagħtiha ċertifikat ta’ reġistrazzjoni skont il-mudell A. […]”
L-Artikolu 8 ta’ dan id-digriet irjali jipprovdi:
“L-awtorizzazzjoni provviżorja ta’ residenza u ċ-ċertifikat ta’ reġistrazzjoni fir-reġistru tal-persuni barranin li jinħarġu abbażi tal-Artikolu 9 ter tal-Liġi għandhom ikunu validi għal mill-inqas sena.”
It-tilwima fil-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
Fid‑19 ta’ Awwissu 2014, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, ċittadina tar-Repubblika Demokratika tal-Kongo, ippreżentat, fil-Belġju, applikazzjoni għall-protezzjoni internazzjonali.
Permezz ta’ deċiżjoni tal‑24 ta’ Settembru 2014, il-Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (il-Kummissarju Ġenerali għar-Refuġjati u għall-Persuni mingħajr Stat, il-Belġju, iktar ’il quddiem iċ-“CGRA”) ċaħad din l-applikazzjoni, u b’hekk irrifjutalha kemm l-istatus ta’ refuġjat kif ukoll dak mogħti mill-protezzjoni sussidjarja (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni taċ-CGRA”).
Fit‑13 ta’ Ottubru 2014, l-État belge (l-Istat Belġjan), permezz tal-Office des étrangers (l-Uffiċċju għall-Barranin, il-Belġju), innotifika lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ordni ta’ tluq mit-territorju.
Fis‑16 ta’ Ottubru 2014, din tal-aħħar ippreżentat rikors kontra d-deċiżjoni taċ-CGRA quddiem il-Conseil du contentieux des étrangers (il-Kunsill għall-Kwistjonijiet dwar Barranin, il-Belġju). L-ordni ta’ tluq mit-territorju ma kinitx is-suġġett ta’ rikors.
Fid‑19 ta’ Jannar 2015, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentat, quddiem l-Uffiċċju għall-Barranin, applikazzjoni għal awtorizzazzjoni ta’ residenza għal raġuni medika, b’applikazzjoni tal-Artikolu 9 ter tal-Liġi dwar il-Barranin.
Peress li l-Uffiċċju għall-Barranin iddikjara din it-talba ammissibbli, fit‑8 ta’ Ġunju 2015 ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ngħatat ċertifikat ta’ reġistrazzjoni, skont l-Artikolu 7 tad-Digriet Irjali tas‑17 ta’ Mejju 2007. Minħabba f’hekk, iċ-CPAS taha għajnuna soċjali finanzjarja.
Fit‑22 ta’ Lulju 2015, il-Conseil du contentieux des étrangers (il-Kunsill għall-Kwistjonijiet dwar Barranin) ċaħad ir-rikors ippreżentat mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali kontra d-deċiżjoni taċ-CGRA
Permezz ta’ deċiżjoni tal‑20 ta’ April 2016, l-Uffiċċju għall-Barranin ċaħad l-applikazzjoni għal awtorizzazzjoni ta’ residenza għal raġuni medika, b’tali mod li ċ-ċertifikati ta’ reġistrazzjoni ma baqgħux jinħarġu lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali. Din id-deċiżjoni ġiet innotifikata lil din tal-aħħar fid‑29 ta’ April 2016.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentat, quddiem il-Conseil du contentieux des étrangers (il-Kunsill għall-Kwistjonijiet dwar Barranin), rikors kontra l-imsemmija deċiżjoni, li ma għandux effett ta’ sospensjoni.
Permezz ta’ deċiżjonijiet tal‑31 ta’ Mejju, tat‑28 ta’ Ġunju u tad‑19 ta’ Lulju 2016, iċ-CPAS irtiralha l-għajnuna soċjali b’effett mill‑1 ta’ Mejju 2016 u ddeċieda li jirkupra s-somma ta’ EUR 56.69 li tħallset wara d‑29 ta’ April 2016.
Permezz ta’ sentenza tas‑7 ta’ Novembru 2016, it-tribunal du travail de Liège (it-Tribunal Industrijali ta’ Liège, il-Belġju) ċaħad ir-rikors ippreżentat mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali kontra dawn it-tliet deċiżjonijiet.
Permezz ta’ sentenza tal‑15 ta’ Marzu 2017, il-cour du travail de Liège (il-Qorti Industrijali ta’ Liège, il-Belġju) ċaħdet l-appell ippreżentat mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali kontra l-imsemmija sentenza għar-raġuni, essenzjalment, li l-ordni ta’ tluq mit-territorju adottata qabel l-applikazzjoni għal awtorizzazzjoni ta’ residenza għal raġuni medika kienet ġiet sospiża fir-rigward tal-effetti tagħha, filwaqt li kienet għadha fis-seħħ, u li din is-sospensjoni ntemmet meta ċ-ċertifikati ta’ reġistrazzjoni ma baqgħux jinħarġu. B’hekk, skont l-imsemmija qorti, ir-residenza tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali matul il-perijodu inkluż bejn l‑1 ta’ Mejju u t‑2 ta’ Novembru 2016 kienet illegali. Għaldaqstant, hija ma setgħetx, b’applikazzjoni tal-Artikolu 57(2) tal-Liġi dwar iċ-CPAS, tikseb għajnuna soċjali għajr għajnuna medika urġenti.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentat appell kontra l-imsemmija sentenza quddiem il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju), il-qorti tar-rinviju. Hija ssostni, essenzjalment, li din l-aħħar sentenza tagħti effett, b’mod żbaljat, lill-ordni ta’ tluq mit-territorju li kienet ġiet innotifikata lilha fit‑13 ta’ Ottubru 2014. Fil-fatt, skont ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, il-ħruġ ta’ ċertifikati ta’ reġistrazzjoni liċ-ċittadin ta’ pajjiż terz li japplika għal dritt ta’ residenza minħabba raġuni medika abbażi tal-Artikolu 9 ter tal-Liġi dwar il-Barranin jindika li dan iċ-ċittadin huwa awtorizzat jirrisjedi, anki b’mod temporanju u prekarju, u jimplika, għalhekk, l-irtirar impliċitu tal-ordni ta’ tluq mit-territorju li tkun ġiet innotifikata preċedentement. B’hekk, is-sentenza mogħtija ma setgħetx tibbaża ruħha fuq din l-ordni ta’ tluq mit-territorju sabiex tiddeċiedi li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali kienet qiegħda tirrisjedi illegalment matul il-perijodu inkluż bejn l‑1 ta’ Mejju u t‑2 ta’ Novembru 2016 u li, għaldaqstant, hija ma kinitx intitolata għall-għajnuna soċjali inkwistjoni.
Il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) tfakkar li, skont id-dritt Belġjan, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 57(2) tal-Liġi dwar iċ-CPAS tillimita l-missjoni ta’ dawn tal-aħħar fir-rigward ta’ persuna barranija li tkun qiegħda tirrisjedi illegalment għall-għoti ta’ għajnuna medika urġenti. Issa, skont ir-raba’ subparagrafu ta’ din id-dispożizzjoni, persuna barranija li tkun iddikjarat li hija refuġjata u li tkun applikat sabiex tiġi rrikonoxxuta bħala tali tkun qiegħda tirrisjedi illegalment fil-Belġju meta l-applikazzjoni għall-ażil tagħha tiġi miċħuda u meta tkun ġiet innotifikata b’ordni ta’ tluq mit-territorju.
Dik il-qorti tirrileva, minn naħa, li, skont l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2008/115, l-Istati Membri huma bħala prinċipju marbuta jieħdu deċiżjoni ta’ ritorn fil-konfront ta’ kull ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari fit-territorju tagħhom u, min-naħa l-oħra, li, konformement mal-Artikolu 8(1) ta’ din id-direttiva, l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa għall-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn. Madankollu, skont l-Artikolu 6(4) tal-imsemmija direttiva, l-Istati Membri jistgħu, f’kull mument, jiddeċiedu li jagħtu permess ta’ residenza awtonomu jew awtorizzazzjoni oħra li tagħti dritt ta’ residenza għal raġunijiet ta’ kompassjoni, umanitarji jew oħrajn lil ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari fit-territorju tagħhom u, f’tali każ, jekk tkun diġà ttieħdet deċiżjoni ta’ ritorn, din għandha tiġi annullata jew sospiża għall-perijodu tal-validità tal-permess ta’ residenza jew ta’ awtorizzazzjoni oħra li tagħti dritt ta’ residenza.
F’dan ir-rigward, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) tosserva li, fil-punt 36 tas-sentenza tad‑19 ta’ Ġunju 2018, Gnandi (
C‑181/16
,
EU:C:2018:465
), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-ordni ta’ tluq mit-territorju, maħruġa mill-Uffiċċju għall-Barranin fil-konfront taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz wara ċ-ċaħda tal-applikazzjoni tiegħu għall-protezzjoni internazzjonali, tikkostitwixxi “deċiżjoni ta’ ritorn” fis-sens tal-punt 4 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2008/115.
Issa, skont il-qorti tar-rinviju, fil-punt 75 tas-sentenza tal‑15 ta’ Frar 2016, N. (
C‑601/15 PPU
,
EU:C:2016:84
), il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-effett utli tad-Direttiva 2008/115 jeżiġi li proċedura miftuħa taħt din id-direttiva, li fil-kuntest tagħha tkun ġiet adottata deċiżjoni ta’ ritorn, għandha tkun tista’ titkompla mill-istadju li fih tkun ġiet interrotta minħabba l-preżentata ta’ applikazzjoni għall-protezzjoni internazzjonali meta din l-applikazzjoni tkun ġiet miċħuda fl-ewwel istanza, filwaqt li l-Istati Membri huma obbligati ma jikkompromettux li jintlaħaq l-għan imfittex mill-imsemmija direttiva, jiġifieri l-istabbiliment ta’ politika effiċjenti ta’ tneħħija u ta’ ripatrijazzjoni taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin jirrisjedu b’mod irregolari.
F’dan ir-rigward, skont il-qorti tar-rinviju, il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat, fil-punt 76 tal-imsemmija sentenza, li kemm mid-dmir ta’ lealtà tal-Istati Membri, li joħroġ mill-Artikolu 4(3) TUE, u kemm mir-rekwiżiti ta’ effiċjenza msemmija, b’mod partikolari, fil-premessa 4 tad-Direttiva 2008/115, jirriżulta li l-obbligu impost fuq l-Istati Membri fl-Artikolu 8 ta’ din id-direttiva li jipproċedu bit-tneħħija għandu jitwettaq fl-iqsar żmien possibbli u li dan l-obbligu ma jiġix osservat jekk ikun hemm dewmien fit-tneħħija minħabba l-fatt li, wara ċ-ċaħda fl-ewwel istanza tal-applikazzjoni għall-protezzjoni internazzjonali, proċedura bħal dik inkwistjoni jkollha tinbeda mill-ġdid minflok ma titkompla mill-istadju li fih tkun ġiet interrotta.
Minn dan jirriżulta, skont il-qorti tar-rinviju, li l-eżami tal-appell fil-kawża prinċipali jeħtieġ li jiġu interpretati l-Artikoli 6 u 8 tad-Direttiva 2008/115.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari segwenti:
“L-Artikoli 6 u 8 tad-[Direttiva 2008/115] jipprekludu r-regola ta’ dritt intern li tgħid li l-ħruġ ta’ awtorizzazzjoni li tagħti dritt ta’ soġġorn fil-kuntest tal-eżami ta’ applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni ta’ soġġorn għal raġunijiet mediċi, ikkunsidrata bħala ammissibbli fid-dawl tal-kriterji speċifikati hawn taħt, tindika li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz huwa awtorizzat jissoġorna, anki jekk temporanjament u prekarjament, matul l-eżami ta’ din l-applikazzjoni u li dan il-ħruġ jimplika, għaldaqstant, l-irtirar [impliċitu] tad-deċiżjoni ta’ ritorn adottata preċedentement fil-kuntest ta’ proċedura ta’ ażil, li hija inkompatibbli magħha?”
Fuq id-domanda preliminari
Fuq l-ammissibbiltà
Il-Gvern Belġjan iqis li ma hemmx lok li tingħata risposta għad-domanda preliminari peress li ma hijiex rilevanti għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali. Huwa jsostni li, fil-fatt, ir-regola ta’ dritt intern imsemmija mill-qorti tar-rinviju f’din id-domanda ma teżistix fid-dritt Belġjan. B’hekk, il-qorti tar-rinviju qiegħda titlaq minn premessa żbaljata għal żewġ raġunijiet.
Minn naħa, ċertifikat ta’ reġistrazzjoni maħruġ, konformement mal-Artikolu 7 tad-Digriet Irjali tas‑17 ta’ Mejju 2007 u mal-Artikolu 9 ter tal-Liġi dwar il-Barranin, lil persuna li l-applikazzjoni tagħha għal awtorizzazzjoni ta’ residenza għal raġunijiet mediċi ġiet iddikjarata ammissibbli ma jikkostitwixxix awtorizzazzjoni li tagħti dritt ta’ residenza, iżda tagħti biss lil din il-persuna dritt li tibqa’ temporanjament fit-territorju.
Min-naħa l-oħra, fid-dritt Belġjan, id-dritt li wieħed jibqa’ fit-territorju ma jimplikax l-irtirar impliċitu tad-deċiżjoni ta’ ritorn adottata preċedentement fir-rigward tal-persuna kkonċernata. Il-Gvern Belġjan isostni li, fil-fatt, il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, il-Belġju), permezz ta’ sentenza tat‑23 ta’ Mejju 2017, kien eskluda tali interpretazzjoni billi għamel riferiment għas-sentenza tal‑15 ta’ Frar 2016, N. (
C‑601/15 PPU
,
EU:C:2016:84
). Barra minn hekk, u fuq kollox, l-imsemmija sentenza kienet indirizzata mil-leġiżlatur Belġjan meta, permezz tal-loi du 24 février 2017 (il-Liġi tal‑24 ta’ Frar 2017), li daħlet fis-seħħ fid‑29 ta’ April 2017 u li kienet applikabbli għall-proċeduri pendenti kollha, introduċa l-Artikolu 1/3 fil-Liġi dwar il-Barranin. Din id-dispożizzjoni issa tispeċifika b’mod ċar li deċiżjoni ta’ ritorn ma hijiex affettwata mill-preżentata ta’ applikazzjoni għal residenza jew minn applikazzjoni għall-protezzjoni internazzjonali minn persuna barranija u li, filwaqt li l-persuna kkonċernata tista’ tibqa’ b’mod provviżorju fit-territorju fl-istennija ta’ deċiżjoni dwar din l-applikazzjoni, in-natura eżekuttiva tad-deċiżjoni ta’ ritorn hija biss sospiża.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, hija biss il-qorti nazzjonali, li tkun adita bit-tilwima u li jkollha tassumi r-responsabbiltà għad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tingħata, li għandha tevalwa, fid-dawl tal-karatteristiċi partikolari tal-kawża, kemm il-ħtieġa ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti d-deċiżjoni tagħha u kemm ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Għaldaqstant, kemm-il darba d-domandi magħmula jkunu jikkonċernaw l-interpretazzjoni jew il-validità ta’ dispożizzjoni legali tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, obbligata tagħti deċiżjoni. Minn dan isegwi li d-domandi magħmula mill-qrati nazzjonali jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Ir-rifjut min-naħa tal-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti deċiżjoni dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali huwa possibbli biss jekk ikun jidher li l-interpretazzjoni mitluba ma għandha ebda konnessjoni mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, jekk il-problema tkun ta’ natura ipotetika kif ukoll jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi meħtieġa sabiex tagħti risposta utli għall-imsemmija domandi (sentenza tal‑24 ta’ Frar 2022, Viva Telecom Bulgaria,
C‑257/20
,
EU:C:2022:125
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
B’mod partikolari, f’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tieħu inkunsiderazzjoni, fil-kuntest tat-tqassim tal-ġurisdizzjoni bejn il-qrati tal-Unjoni u l-qrati nazzjonali, il-kuntest fattwali u regolamentari tad-domandi preliminari, kif iddefinit permezz tad-deċiżjoni tar-rinviju. B’hekk, l-eżami ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari għandu jitwettaq fid-dawl tal-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali mogħtija mill-qorti tar-rinviju u mhux fid-dawl ta’ dik invokata mill-Gvern ta’ Stat Membru (ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑21 ta’ Ġunju 2016, New Valmar,
C‑15/15
,
EU:C:2016:464
, punt
, u tal‑15 ta’ April 2021, État belge (Elementi sussegwenti għad-deċiżjoni ta’ trasferiment),
C‑194/19
,
EU:C:2021:270
, punt
).
Issa, f’dan il-każ, kif jirriżulta mit-termini espliċiti tat-talba għal deċiżjoni preliminari, u b’mod partikolari mill-formulazzjoni stess tad-domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja, il-qorti tar-rinviju tqis li, sabiex taqta’ t-tilwima fil-kawża prinċipali, huwa meħtieġ li qabel teżamina jekk id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2008/115 jipprekludux dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li tipprevedi li, meta jingħata dritt ta’ residenza lil ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun ippreżenta applikazzjoni għal awtorizzazzjoni ta’ residenza għal waħda mir-raġunijiet li jaqgħu taħt l-Artikolu 6(4) ta’ din id-direttiva, minħabba n-natura ammissibbli ta’ din l-applikazzjoni, l-għoti ta’ dan id-dritt jimplika l-irtirar impliċitu tad-deċiżjoni ta’ ritorn adottata preċedentement fil-konfront ta’ dan iċ-ċittadin wara ċ-ċaħda tal-applikazzjoni tiegħu għall-protezzjoni internazzjonali.
Peress li, permezz ta’ tali domanda, il-qorti tar-rinviju ssostni li d-dritt Belġjan jinkludi tali regola, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tħaddan, għall-finijiet ta’ din il-proċedura għal deċiżjoni preliminari, l-interpretazzjoni ta’ dan id-dritt difiża mill-Gvern Belġjan, fis-sens li l-awtorizzazzjoni mogħtija lil ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun jinsab f’tali sitwazzjoni, minn naħa, ma tagħtihx dritt ta’ residenza u, min-naħa l-oħra, timplika biss is-sospensjoni tal-effetti tad-deċiżjoni ta’ ritorn adottata preċedentement fil-konfront ta’ dan iċ-ċittadin.
B’hekk, hija biss il-qorti tar-rinviju li għandha tinterpreta d-dritt nazzjonali applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali filwaqt li tivverifika, b’mod partikolari, jekk l-Artikolu 1/3 tal-Liġi dwar il-Barranin, kif introdott permezz tal-Liġi tal‑24 ta’ Frar 2017, li daħlet fis-seħħ fid‑29 ta’ April 2017, waqt li l-proċedura kienet pendenti, huwiex applikabbli għal din it-tilwima.
Minn dan isegwi li dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari huwa ammissibbli.
Fuq il-mertu
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 6(4) tad-Direttiva 2008/115 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tipprovdi li, meta jingħata dritt ta’ residenza lil ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari fit-territorju tiegħu fl-istennija tal-eżitu tal-ipproċessar ta’ applikazzjoni għal awtorizzazzjoni ta’ residenza għal waħda mir-raġunijiet li jaqgħu taħt din id-dispożizzjoni, minħabba n-natura ammissibbli ta’ din l-applikazzjoni, l-għoti ta’ dan id-dritt jimplika l-irtirar impliċitu ta’ deċiżjoni ta’ ritorn adottata preċedentement fil-konfront ta’ dan iċ-ċittadin wara ċ-ċaħda tal-applikazzjoni tiegħu għall-protezzjoni internazzjonali.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, konformement ma’ ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, għall-finijiet tal-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni t-termini tagħha, il-kuntest tagħha u l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li tagħmel parti minnha (ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑20 ta’ Ġunju 2022, London Steam-Ship Owners’ Mutual Insurance Association,
C‑700/20
,
EU:C:2022:488
, punt
).
Għandu jiġi rrilevat li, skont it-termini tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 6(4) tad-Direttiva 2008/115, l-Istati Membri jistgħu, “f’kull ħin”, jagħtu lil ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari fit-territorju tagħhom “permess ta’ residenza awtonomu” jew “awtorizzazzjoni oħra li toffri d-dritt ta’ soġġorn għal raġunijiet ta’ kompassjoni, dawk umanitarji jew għal raġunijiet oħrajn”.
B’hekk, mill-formulazzjoni stess tagħha, u b’mod partikolari mir-riferiment għal raġunijiet “oħrajn”, jirriżulta li din id-dispożizzjoni tippermetti lill-Istati Membri jagħtu lil tali ċittadini, f’kull stadju, dritt ta’ residenza mhux biss għar-raġunijiet imsemmija b’mod espliċitu, jiġifieri raġunijiet ta’ kompassjoni jew umanitarji, iżda wkoll għal kull raġuni ta’ natura differenti li huma jqisu xierqa.
Minn dan għandu jiġi dedott li l-Istati Membri għandhom setgħa diskrezzjonali wiesgħa ħafna meta jiġu sabiex jagħtu, b’osservanza tad-dritt tal-Unjoni, dritt ta’ residenza lil ċittadini ta’ pajjiż terz li jkunu qegħdin jirrisjedu b’mod irregolari fit-territorju tagħhom.
B’hekk, ma hemm xejn xi jwaqqaf lil Stat Membru milli jagħti dritt ta’ residenza lil tali ċittadin li jkun ippreżenta applikazzjoni għal awtorizzazzjoni ta’ residenza għal waħda mir-raġunijiet li jaqgħu taħt l-Artikolu 6(4) tad-Direttiva 2008/115 minħabba n-natura ammissibbli ta’ tali applikazzjoni fl-istennija tal-eżitu tal-ipproċessar tagħha fuq il-mertu.
Issa, mill-formulazzjoni mhux ambigwa tat-tielet u l-aħħar sentenza tal-Artikolu 6(4) tad-Direttiva 2008/115, b’mod partikolari mill-kelma “jew”, jirriżulta li l-Istati Membri, meta jagħtu dritt ta’ residenza għal raġunijiet ta’ kompassjoni, umanitarji jew oħrajn, filwaqt li huwa minnu li jistgħu jipprevedu li dan id-dritt għandu l-effett li jissospendi, matul il-perijodu ta’ validità ta’ dan id-dritt, kull deċiżjoni ta’ ritorn adottata preċedentement fil-konfront tal-persuna kkonċernata, jistgħu daqstant ieħor jipprevedu li dan id-dritt ta’ residenza jimplika l-annullament ta’ tali deċiżjoni ta’ ritorn preċedenti.
Għaldaqstant, Stat Membru li jagħti dritt ta’ residenza lil ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari fit-territorju tiegħu fl-istennija tal-eżitu tal-ipproċessar ta’ applikazzjoni għal awtorizzazzjoni ta’ residenza għal waħda mir-raġunijiet li jaqgħu taħt l-Artikolu 6(4) tad-Direttiva 2008/115, minħabba n-natura ammissibbli ta’ tali applikazzjoni, jista’, konformement mal-formulazzjoni stess ta’ din id-dispożizzjoni, jipprevedi li l-għoti ta’ tali dritt ta’ residenza jimplika l-irtirar impliċitu ta’ deċiżjoni ta’ ritorn adottata preċedentement fil-konfront ta’ dan l-istess ċittadin.
Għall-kuntrarju ta’ dak li jsostni l-Gvern Belġjan, din l-interpretazzjoni tal-Artikolu 6(4) tad-Direttiva 2008/115 ma tistax tiddaħħal inkwistjoni mill-kuntest u mill-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li minnha tagħmel parti din id-dispożizzjoni.
Huwa minnu li d-Direttiva 2008/115 hija intiża li tistabbilixxi, b’rispett tad-drittijiet fundamentali u tad-dinjità tal-persuni kkonċernati, politika effettiva ta’ tneħħija u ta’ ripatrijazzjoni taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin jirrisjedu b’mod irregolari (sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Landkreis Gifhorn,
C‑519/20
,
EU:C:2022:178
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Issa, kemm mid-dmir ta’ lealtà tal-Istati Membri, li joħroġ mill-Artikolu 4(3) TUE, u kemm mir-rekwiżiti ta’ effiċjenza msemmija b’mod partikolari fil-premessa 4 tad-Direttiva 2008/115, jirriżulta li l-obbligu impost fuq l-Istati Membri permezz tal-Artikolu 8 ta’ din id-direttiva li jipproċedu, fil-każijiet previsti fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu, għat-tneħħija għandu jitwettaq fl-iqsar żmien possibbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2011, Achughbabian,
C‑329/11
,
EU:C:2011:807
, punt
).
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja essenzjalment iddeċidiet, fil-punti 74 sa 76 u 80 tas-sentenza tal‑15 ta’ Frar 2016, N. (
C‑601/15 PPU
,
EU:C:2016:84
), li l-effett utli tad-Direttiva 2008/115 jeżiġi li proċedura miftuħa taħt din id-direttiva, li fil-kuntest tagħha tkun ġiet adottata deċiżjoni ta’ ritorn, ma għandhiex tinbeda mill-ġdid iżda għandha titkompla mill-istadju li fih tkun ġiet interrotta minħabba l-preżentata ta’ applikazzjoni għall-protezzjoni internazzjonali meta din l-applikazzjoni tkun ġiet miċħuda fl-ewwel istanza, filwaqt li l-Istati Membri huma obbligati ma jikkompromettux li jintlaħaq l-għan imfittex minn din id-direttiva, jiġifieri li t-tneħħija titwettaq fl-iqsar żmien possibbli.
Madankollu, kif isostnu ġustament ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali u l-Kummissjoni, l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2008/115 mogħtija fil-punt preċedenti ma tistax tiġi trasposta għall-kawża ineżami.
Fil-fatt, din l-interpretazzjoni ngħatat mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ tilwima li qamet wara l-preżentata, minn ċittadin ta’ pajjiż terz li kien qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari, ta’ diversi applikazzjonijiet għall-protezzjoni internazzjonali u li kienet tqajjem il-kwistjoni tal-effetti li għandhom jingħataw lill-preżentata ta’ applikazzjoni ġdida ta’ dan it-tip, sa fejn id-dritt tal-Unjoni ma fihx dispożizzjoni li tiddetermina b’mod espliċitu l-konsegwenzi tal-għoti ta’ awtorizzazzjoni li wieħed jibqa’ fit-territorju għall-finijiet tal-proċedura fuq deċiżjoni ta’ ritorn preċedenti.
Għall-kuntrarju, id-domanda magħmula qiegħda ssir fil-kuntest ta’ tilwima li tikkonċerna l-preżentata minn ċittadin ta’ pajjiż terz li qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari, wara ċ-ċaħda tal-applikazzjoni tiegħu għal protezzjoni internazzjonali, ta’ applikazzjoni għal awtorizzazzjoni ta’ residenza għal raġunijiet ta’ kompassjoni, umanitarji jew oħrajn, fis-sens tal-Artikolu 6(4) tad-Direttiva 2008/115.
Issa, f’tali każ, kif ġie kkonstatat fil-punti 46 u 47 ta’ din is-sentenza, it-tielet u l-aħħar sentenza ta’ din id-dispożizzjoni tippermetti b’mod espliċitu lill-Istati Membri, meta jiddeċiedu li jagħtu permess ta’ residenza awtonomu jew awtorizzazzjoni oħra li tagħti dritt ta’ residenza lil tali ċittadin, jipprevedu li l-għoti ta’ dawn tal-aħħar jimplika l-annullament ta’ deċiżjoni ta’ ritorn meħuda preċedentement fil-konfront ta’ dan iċ-ċittadin.
Għaldaqstant, ir-risposta li għandha tingħata għad-domanda magħmula hija li l-Artikolu 6(4) tad-Direttiva 2008/115 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tipprovdi li, meta jingħata dritt ta’ residenza lil ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari fit-territorju tiegħu fl-istennija tal-eżitu tal-ipproċessar ta’ applikazzjoni għal awtorizzazzjoni ta’ residenza għal waħda mir-raġunijiet li jaqgħu taħt din id-dispożizzjoni, minħabba n-natura ammissibbli ta’ din l-applikazzjoni, l-għoti ta’ dan id-dritt jimplika l-irtirar impliċitu ta’ deċiżjoni ta’ ritorn adottata preċedentement fil-konfront ta’ dan iċ-ċittadin wara ċ-ċaħda tal-applikazzjoni tiegħu għall-protezzjoni internazzjonali.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 6(4) tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment

għandu jiġi interpretat fis-sens li:

ma jipprekludix leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tipprovdi li, meta jingħata dritt ta’ residenza lil ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari fit-territorju tiegħu fl-istennija tal-eżitu tal-ipproċessar ta’ applikazzjoni għal awtorizzazzjoni ta’ residenza għal waħda mir-raġunijiet li jaqgħu taħt din id-dispożizzjoni, minħabba n-natura ammissibbli ta’ din l-applikazzjoni, l-għoti ta’ dan id-dritt jimplika l-irtirar impliċitu ta’ deċiżjoni ta’ ritorn adottata preċedentement fil-konfront ta’ dan iċ-ċittadin wara ċ-ċaħda tal-applikazzjoni tiegħu għal protezzjoni internazzjonali.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.