CELEX: 62019TJ0603
Pomoc państwa
Autobusowy transport pasażerski
Pożyczka na zakup sprzętu i pożyczki kapitałowe udzielone przez miasto Helsinki
Decyzja uznająca pomoc za niezgodną z rynkiem wewnętrznym i nakazująca jej odzyskanie
Ciągłość gospodarcza
Uprawnienia procesowe zainteresowanych stron
Artykuł 6 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2015/1589
Obowiązek uzasadnienia

)
W skardze wniesionej na podstawie art. 263 TFUE strona skarżąca, Helsingin Bussiliikenne Oy domaga się stwierdzenia nieważności decyzji Komisji (UE) 2020/1814 z dnia 28 czerwca 2019 r. w sprawie pomocy państwa SA.33846 – (2015/C) (ex 2014/NN) (ex 2011/CP) wdrożonej przez Finlandię na rzecz Helsingin Bussiliikenne Oy (
Dz.U. 2020, L 404, s. 10
, zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”).
I.

Okoliczności powstania sporu
Helsingin Bussiliikenne (zwana dalej „dawną spółką HelB”) została utworzona w dniu 1 stycznia 2005 r. przez Suomen Turistiauto Oy, prywatną spółkę świadczącą usługi przewozowe należącą do Helsingin kaupunki (miasta Helsinki, Finlandia), po nabyciu przez tę spółkę aktywów i pasywów HKL-Bussiliikenne Oy, która była przedsiębiorstwem utworzonym w 1995 r. w wyniku wyodrębnienia ze struktur wydziału usług przewozowych miasta Helsinki. Dawna spółka HelB obsługiwała połączenia autobusowe w regionie Helsinek (Finlandia) i oferowała usługi przewozów czarterowych i wynajmu autobusów. Stanowiła ona w 100% własność miasta Helsinki.
W latach 2002–2012 miasto Helsinki przyznało różne środki na rzecz HKL-Bussiliikenne i dawnej spółki HelB (zwane dalej „spornymi środkami”). Tym sposobem, po pierwsze, w 2002 r. miasto przyznało HKL Bussiliikenne pożyczkę w wysokości 14,5 mln EUR przeznaczoną na sfinansowanie zakupu sprzętu do przewozów autobusowych. Dawna spółka HelB przejęła pożyczkę w dniu 1 stycznia 2005 r. Po drugie, miasto Helsinki udzieliło temu przedsiębiorstwu, w momencie jego utworzenia, pożyczki operacyjnej w wysokości 15893700,37 EUR na refinansowanie niektórych zobowiązań HKL-Bussiliikenne i Suomen Turitiauto. Po trzecie, w dniach 31 stycznia 2011 r. i 23 maja 2012 r. miasto Helsinki przyznało dawnej spółce HelB dwie nowe pożyczki operacyjne w wysokości odpowiednio 5,8 mln EUR i 8 mln EUR.
W dniu 31 października 2011 r. przedsiębiorstwa transportu publicznego Nobina Sverige AB i Nobina Finland Oy złożyły skargę do Komisji Europejskiej, do której w dniu 15 listopada 2011 r. dołączyła ich spółka dominująca Nobina AB. W skardze do Komisji spółki te twierdziły, że Republika Finlandii przyznała bezprawnie dawnej spółce HelB pomoc państwa. W dniu 22 listopada 2011 r. Komisja przekazała tę skargę Republice Finlandii.
W drodze decyzji C(2015) 80 final z dnia 16 stycznia 2015 r. w sprawie pomocy państwa SA.33846 – (2015/C) (ex 2014/NN) (ex 2011/CP) – Finlandia – Helsingin Bussiliikenne Oy (
Dz.U. 2015, C 116, s. 22
, zwanej dalej „decyzją o wszczęciu postępowania”) Komisja wszczęła, na podstawie art. 108 ust. 2 TFUE, formalne postępowanie wyjaśniające w sprawie spornych środków pomocy. Decyzja ta została opublikowana w
Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej
w dniu 10 kwietnia 2015 r., a zainteresowane strony zostały wezwane do przedstawienia uwag w terminie miesiąca od tej publikacji. Komisja nie otrzymała uwag od skarżącej.
Ponadto w dniu 24 czerwca 2015 r. w toku postępowania miasto Helsinki poinformowało Komisję o zainicjowaniu procesu sprzedaży dawnej spółki HelB. W dniu 5 listopada 2015 r. Republika Finlandii przekazała Komisji projekt umowy sprzedaży uzgodniony ze skarżącą.
W dniu 14 grudnia 2015 r. dawna spółka HelB została sprzedana skarżącej, spółce występującej dawniej pod firmą Viikin Linja Oy. Zgodnie z postanowieniami umowy sprzedaży spółka ta występowała odtąd pod firmą Helsingin Bussiliikenne Oy (zwana dalej „nową spółką HelB”). Dokumenty składające się na umowę sprzedaży zawierały klauzulę gwarantującą pełne zabezpieczenie nabywcy dawnej spółki HelB w przypadku żądania odzyskania pomocy państwa (zwaną dalej „klauzulą odszkodowawczą”), a część ceny sprzedaży została zdeponowana na zamkniętym rachunku powierniczym aż do wydania ostatecznej decyzji w sprawie pomocy państwa lub najpóźniej do dnia 31 grudnia 2022 r. Dokumenty te zawierały także klauzulę earn-out, na podstawie której nabywca zobowiązywał się do przekazania sprzedawcy, na ten sam zamknięty rachunek powierniczy, premii w przypadku przekroczenia wcześniej uzgodnionych poziomów zysku.
Przeniesienie własności na rzecz spółki Viikin Linja dotyczyło całości działalności przedsiębiorstwa dawnej spółki HelB. Dawna spółka HelB nie zachowała żadnych aktywów, z wyjątkiem kwot zdeponowanych lub podlegających zdeponowaniu na zamkniętym rachunku powierniczym. Pasywa wynikające ze spornych środków nie były przedmiotem przeniesienia na nową spółkę HelB. Po sprzedaży dawnej spółki HelB spółka ta została zwolniona przez miasto Helsinki z obowiązku zwrotu pozostałej kwoty należnej z tytułu pożyczki na zakup sprzętu z 2002 r. Ponadto w dniu 11 grudnia 2015 r. miasto Helsinki przekształciło niezwrócone pożyczki operacyjne, udzielone w latach 2005, 2011 i 2012 w kapitał własny dawnej spółki HelB.
W dniu 28 czerwca 2019 r. Komisja wydała zaskarżoną decyzję. Sentencja zaskarżonej decyzji brzmi następująco:
„Artykuł 1
Pomoc państwa w wysokości 54231850 EUR, która została w sposób niezgodny z prawem i z naruszeniem art. 108 ust. 3 [TFUE] przyznana przez [Republikę] Finlandi[i] na rzecz Helsingin Bussiliikenne Oy w ramach [spornych] środków pomocy […] jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym.
Artykuł 2
1. [Republika] Finlandii odzyskuje od beneficjenta pomoc, o której mowa w art. 1.
2. Ze względu na ciągłość gospodarczą między dawną spółką HelB (obecnie Helsingin kaupungin Linja-autotoiminta Oy) a nową spółką HelB (pełna nazwa – Helsingin Bussiliikenne Oy, poprzednio – Viikin Linja Oy) obowiązek zwrotu pomocy zostaje rozszerzony na nową spółkę HelB (pełna nazwa – Helsingin Bussiliikenne Oy).
3. Do kwot podlegających odzyskaniu dolicza się odsetki za cały okres począwszy od dnia, w którym pomoc została przekazana do dyspozycji beneficjenta, do dnia jej faktycznego odzyskania.
[…]
Artykuł 4
1. W terminie dwóch miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji [Republika] Finlandi[i] przekazuje Komisji następujące informacje:
a)
łączną kwotę (kwota główna i odsetki od zwracanej pomocy), do odzyskania od beneficjenta;
[…]”.
II.

Żądania stron
Strona skarżąca, popierana przez Republikę Finlandii, wnosi do Sądu o:
–
stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości lub w części;
–
obciążenie Komisji kosztami postępowania, powiększonymi o odsetki ustawowe.
Komisja wnosi do Sądu o:
–
oddalenie skargi;
–
obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
Nobina popiera żądania Komisji i wnosi o obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
III.

Co do prawa
[…]
B.

W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego bezwzględnej przeszkody procesowej w zakresie, w jakim zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem uprawnień procesowych strony skarżącej
[…]
Tytułem wstępu należy przypomnieć, że postępowanie w sprawie kontroli pomocy państwa jest, ze względu na jego ogólną systematykę, postępowaniem wszczynanym w stosunku do państwa członkowskiego odpowiedzialnego – w ramach jego zobowiązań wynikających z prawa Unii Europejskiej – za przyznanie pomocy. Wobec tego, jeżeli to państwo członkowskie nie miało możliwości ustosunkowania się do pewnych informacji, Komisja, przestrzegając prawa do obrony, nie może uwzględnić ich w swojej decyzji przeciwko temu państwu (wyrok z dnia 11 marca 2020 r., Komisja/Gmina Miasto Gdynia i Port Lotniczy Gdynia Kosakowo,
C‑56/18 P
,
EU:C:2020:192
, pkt
).
Ponadto zgodnie z art. 108 ust. 2 TFUE, jeżeli Komisja podejmuje decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego w przedmiocie środka pomocowego, ma ona obowiązek umożliwić zainteresowanym stronom przedstawienie uwag. Przepis ten ma charakter istotnego wymogu proceduralnego (wyrok z dnia 11 grudnia 2008 r., Komisja/Freistaat Sachsen,
C‑334/07 P
,
EU:C:2008:709
, pkt
; zob. także wyrok z dnia 11 listopada 2021 r., Autostrada Wielkopolska/Komisja i Polska,
C‑933/19 P
,
EU:C:2021:905
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Chociaż zainteresowane strony nie mogą powoływać się na prawo do obrony, to jednak mają one prawo uczestniczyć w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Komisję w odpowiednim zakresie, z uwzględnieniem okoliczności danego przypadku. W tym względzie publikacja ogłoszenia w
Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej
stanowi właściwy sposób poinformowania wszystkich zainteresowanych stron o wszczęciu postępowania. Powiadomienie to ma na celu uzyskanie od tych stron wszelkich informacji mogących stanowić dla Komisji wskazówkę co do jej przyszłych działań. Taka procedura gwarantuje również innym państwom członkowskim i zainteresowanym kręgom to, że będą mogły zostać wysłuchane (wyrok z dnia 11 marca 2020 r., Komisja/Gmina Miasto Gdynia i Port Lotniczy Gdynia Kosakowo,
C‑56/18 P
,
EU:C:2020:192
, pkt
,
).
W tym celu art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia 2015/1589 nakłada na Komisję obowiązek „podsumowania” w decyzji o wszczęciu postępowania istotnych kwestii faktycznych i prawnych, zawarcia w niej wstępnej oceny tego środka mającej na celu ustalenie, czy ma on charakter pomocy, oraz wskazania powodów, które wzbudzają wątpliwości co do zgodności danego środka z rynkiem wewnętrznym.
W niniejszej sprawie, nawet jeśli strona skarżąca zamierza podnieść zarzut naruszenia przysługującego jej prawa do obrony, taki zarzut należy oddalić jako bezskuteczny, ponieważ, jak wskazano w pkt 29 powyżej, strona skarżąca nie posiada uprawnień w tym zakresie.
Co się tyczy zarzucanego przez stronę skarżącą naruszenia przysługującego jej prawa do udziału w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 108 ust. 2 TFUE, należy zauważyć, że strona skarżąca – jak potwierdziła sama na rozprawie – nie kwestionuje prawidłowości decyzji o wszczęciu postępowania w dniu jej publikacji w Dzienniku Urzędowym.
Podnosi ona natomiast, że w następstwie przeniesienia własności dawnej spółki HelB Komisja była zobowiązana sprostować lub uzupełnić decyzję o wszczęciu postępowania lub przynajmniej umożliwić jej przedstawienie uwag.
Po pierwsze, w zakresie, w jakim strona skarżąca twierdzi, że Komisja miała obowiązek zmiany decyzji o wszczęcia postępowania, należy zauważyć, że chociaż akty normujące postępowanie w dziedzinie pomocy państwa nie przewidują wyraźnie możliwości wydania decyzji prostującej i rozszerzającej postępowanie w toku (wyrok z dnia 13 czerwca 2013 r., HGA i in./Komisja, od
C‑630/11 P do C‑633/11 P
,
EU:C:2013:387
, pkt
), w sytuacji gdy Komisja zorientuje się, po wydaniu decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego, że decyzja ta opiera się na niepełnych okolicznościach faktycznych lub na ich błędnej kwalifikacji prawnej, instytucja ta powinna mieć możliwość, a nawet obowiązek, wydania decyzji prostującej lub nowej decyzji o wszczęciu postępowania, tak aby umożliwić danemu państwu członkowskiemu i innym zainteresowanym stronom skuteczne przedstawienie uwag (zob. podobnie wyrok z dnia 30 kwietnia 2019 r., UPF/Komisja,
T‑747/17
,
EU:T:2019:271
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W szczególności w sytuacji gdy Komisja zmieni swój tok rozumowania – po wydaniu decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego – na podstawie okoliczności faktycznych lub kwalifikacji prawnej tych okoliczności, które okazują się decydujące dla oceny istnienia pomocy lub jej zgodności z rynkiem wewnętrznym, musi ona sprostować decyzję o wszczęciu postępowania lub rozszerzyć ją, aby umożliwić danemu państwu członkowskiemu i innym zainteresowanym stronom skuteczne przedstawienie uwag (zob. podobnie wyrok z dnia 30 kwietnia 2019 r., UPF/Komisja,
T‑747/17
,
EU:T:2019:271
, pkt
).
W niniejszej sprawie strona skarżąca upatruje podstawy spoczywającego na Komisji obowiązku sprostowania decyzji o wszczęciu postępowania na okoliczności, że w zaskarżonej decyzji Komisji zmienił się sposób postrzegania beneficjenta spornych środków, a także przedmiot postępowania.
Tymczasem z zaskarżonej decyzji wynika, że Komisja nie zmieniła analizy, którą przeprowadziła w decyzji o wszczęciu postępowania w odniesieniu do beneficjenta spornych środków ani, bardziej ogólnie, istnienia pomocy lub jej zgodności z rynkiem wewnętrznym. Tak więc zaskarżona decyzja wyraźnie wskazuje dawną spółkę HelB jako przedsiębiorstwo, któremu przyznano sporne środki, a analiza dotycząca istnienia pomocy i jej zgodności z rynkiem wewnętrznym jest dokonywana wyłącznie w odniesieniu do tej spółki.
W tym względzie należy przypomnieć, że rozstrzygnięcie decyzji jest nierozerwalnie związane z jej uzasadnieniem, w związku z czym w razie potrzeby jego wykładnia winna być dokonywana z uwzględnieniem motywów, które doprowadziły do jego wydania [zob. podobnie wyroki: z dnia 15 maja 1997 r., TWD/Komisja,
C‑355/95 P
,
EU:C:1997:241
, pkt
; z dnia 29 kwietnia 2021 r., Komisja/Hiszpania (TNT w Kastylii-La Mancha),
C‑704/19
, niepublikowany,
EU:C:2021:342
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo]. Dlatego też, choć prawdą jest, że art. 1 zaskarżonej decyzji określa jako beneficjenta kwestionowanych środków „Helsingin Bussiliikenne”, nie precyzując, czy chodzi o dawną czy nową spółkę HelB, to z całościowej interpretacji decyzji wynika, że nazwa ta z konieczności odnosi się do dawnej spółki HelB.
Tak więc wbrew temu, co twierdzi skarżąca, okoliczność, że w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji Komisja uznała, iż zakres obowiązku odzyskania pomocy wynikający z uzyskania spornych środków, powinien był zostać rozszerzony na nową spółkę HelB, ze względu na ciągłość gospodarczą pomiędzy dawną i nową spółką HelB, nie może być utożsamiana ze zmianą beneficjenta środków, w odniesieniu do którego Komisja powinna dokonać oceny istnienia pomocy i jej zgodności z rynkiem wewnętrznym.
Takiej okoliczności nie można również utożsamiać z rozszerzeniem przedmiotu postępowania, ponieważ pozostaje ono ograniczone do czterech spornych środków wymienionych w pkt 3 powyżej. Tym samym Komisja zbadała fakt przeniesienia własności przedsiębiorstwa dawnej spółki HelB wyłącznie w ramach analizy istnienia ciągłości gospodarczej pomiędzy dawną spółką HelB a stroną skarżącą. W szczególności Komisja nie rozszerzyła formalnego postępowania wyjaśniającego na kwestię, czy przeniesienie własności przedsiębiorstwa dawnej spółki HelB na rzecz strony skarżącej mogło stanowić pomoc państwa. Podobnie, jak jasno wynika z motywów 269 i 270 zaskarżonej decyzji, Komisja nie dokonała oceny, czy klauzula odszkodowawcza i umowa zamkniętego rachunku powierniczego stanowiły pomoc państwa.
Wynika z tego, że strona skarżąca bezzasadnie twierdzi, iż na Komisji spoczywał obowiązek wydania decyzji prostującej lub rozszerzającej zakres formalnego postępowania wyjaśniającego.
Po drugie, i w zakresie, w jakim strona skarżąca zarzuca Komisji, że nie umożliwiła jej przedstawienia uwag, należy przypomnieć, że uprawnienie zainteresowanych stron do wzięcia udziału w postępowaniu powinno być oceniane w świetle okoliczności każdej sprawy (zob. pkt 29 powyżej). Tymczasem mogą zaistnieć okoliczności, w których ustalenie nowych faktów w stosunku do tych, o których mowa w decyzji o wszczęciu postępowania, może wymagać większego powiązania zainteresowanych stron (zob. podobnie wyrok z dnia 11 listopada 2021 r., Autostrada Wielkopolska/Komisja i Polska,
C‑933/19 P
,
EU:C:2021:905
, pkt
).
W niniejszym przypadku z akt sprawy wynika, że po opublikowaniu decyzji o wszczęciu postępowania, co nastąpiło w dniu 10 kwietnia 2015 r., Komisja została poinformowana pismem miasta Helsinki z dnia 24 czerwca 2015 r. o zainicjowaniu procesu sprzedaży przedsiębiorstwa dawnej spółki HelB. Do pisma tego dołączono memorandum z kwietnia 2015 r. dotyczące projektu sprzedaży, zwanego „projektem Viima”. W dniu 5 listopada 2015 r. Republika Finlandii przekazała Komisji projekt umowy sprzedaży uzgodniony ze stroną skarżącą. Komisja przedstawiła Republice Finlandii pytania dotyczące tego przeniesienia własności, między innymi w trakcie 2016 r., i uznała zatem, że w zaskarżonej decyzji istotne jest rozstrzygnięcie kwestii, czy pomoc wynikająca ze spornych środków została przeniesiona na stronę skarżącą w następstwie tego przeniesienia własności i opowiedziała się za istnieniem ciągłości gospodarczej pomiędzy dawną i nową spółką HelB. W ten sposób, co zostało potwierdzone przez Komisję na rozprawie, instytucja ta uznała, że strona skarżąca stała się faktycznym beneficjentem przedmiotowej pomocy, a zatem podmiotem, na którym potencjalnie ciążył obowiązek jej zwrotu.
Z memorandum uzasadniającego cenę sprzedaży sporządzonego w dniu 21 września 2015 r. na wniosek miasta Helsinki przez niezależną spółkę (zwanego dalej „sprawozdaniem w sprawie ceny sprzedaży”), przedstawionego w załączniku do skargi, wynika również, że grupa, do której należy strona skarżąca, złożyła wiążącą ofertę kupna w dniu 3 czerwca 2015 r. oraz że akt przeniesienia własności został podpisany w dniu 14 grudnia 2015 r., przy czym oba te zdarzenia nastąpiły po upływie terminu wyznaczonego zainteresowanym stronom na przedstawienie uwag po opublikowaniu w
Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej
decyzji o wszczęciu postępowania.
Należy również zauważyć, że Komisja nie skierowała do strony skarżącej żadnego żądania udzielenia informacji na podstawie art. 7 w związku z art. 12 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia 2015/1589.
Wynika z tego, że chociaż Komisja była informowana o procesie przeniesienia własności przedsiębiorstwa dawnej spółki HelB od czerwca 2015 r. i że między datą przeniesienia własności a datą wydania zaskarżonej decyzji upłynęło trzy i pół roku, Komisja w żadnym momencie nie włączyła strony skarżącej, jako rzeczywistego beneficjenta zaskarżonych środków do postępowania, mimo że pod koniec tego postępowania postanowiła rozszerzyć na nią obowiązek odzyskania spornej pomocy.
W tym względzie prawdą jest, że skarżąca była niewątpliwie poinformowana o toczącym się formalnym postępowaniu wyjaśniającym i o konsekwencjach ewentualnego obowiązku odzyskania rozpatrywanej pomocy, ponieważ umowa sprzedaży zawierała klauzulę odszkodowawczą, która – jak należy przypomnieć – zabezpieczała ją przed wszelkimi żądaniami odzyskania pomocy państwa. Chociaż strona skarżąca, mogła – zgodnie ze standardami należytej staranności zawodowej – z własnej inicjatywy dostarczyć Komisji wszystkich istotnych informacji dotyczących przejęcia przedsiębiorstwa dawnej spółki HelB, to jednak okoliczność ta nie zwalnia Komisji z jej obowiązków proceduralnych.
W konsekwencji szczególne okoliczności niniejszej sprawy były wystarczającym uzasadnieniem, by Komisja, która zamierzała zbadać kwestię ciągłości gospodarczej między działalnością dawnej i nowej spółki HelB, ściślej włączyła stronę skarżącą, jako faktycznego beneficjenta kwestionowanych środków, do toczącego się postępowania. Nie dając jej możliwości przedstawienia uwag w kwestii ciągłości gospodarczej, Komisja naruszyła prawo zagwarantowane w art. 108 ust. 2 TFUE.
Po trzecie, odnosząc się do tego, czy – jak twierdzi strona skarżąca – Komisja naruszyła istotny wymóg proceduralny, należy przypomnieć, że ciążący na Komisji obowiązek umożliwienia zainteresowanym stronom przedstawienia uwag na etapie decyzji o wszczęciu postępowania ma charakter istotnego wymogu proceduralnego (zob. pkt 28 powyżej) którego naruszenie pociąga za sobą stwierdzenie nieważności aktu obarczonego wadą (zob. wyrok z dnia 10 marca 2022 r., Komisja/Freistaat Bayern i in.,
C‑167/19 P i C‑171/19 P
,
EU:C:2022:176
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Tymczasem w niniejszej sprawie bezsporne jest, że decyzja o wszczęciu postępowania zawierała wszystkie wymagane informacje i że została prawidłowo opublikowana w
Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej
(zob. pkt 32 powyżej). Stwierdzone w pkt 48 powyżej naruszenie nie dotyczy zatem obowiązków, które ciążą na Komisji w dniu wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego na podstawie przepisów art. 108 ust. 2 TFUE i art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2015/1589, lecz obowiązków ciążących na niej ze względu na szczególną okoliczność wynikającą ze zdarzenia, które miało miejsce po tym, jak zainteresowane strony zostały wezwane do przedstawienia uwag i przed wydaniem spornej decyzji. W tym kontekście niniejsza sprawa różni się od spraw, w których zapadły wyroki: z dnia 22 lutego 2006 r., Le Levant 001 i in./Komisja (
T‑34/02
,
EU:T:2006:59
); z dnia 12 grudnia 2018 r., Freistaat Bayern/Komisja (
T‑683/15
,
EU:T:2018:916
), na które powołuje się strona skarżąca, które dotyczą nieprzestrzegania przez Komisję obowiązków związanych z treścią decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego w dniu wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego. Ponadto stwierdzono, że w niniejszej sprawie Komisja nie była zobowiązana do wydania decyzji prostującej lub rozszerzającej formalne postępowanie wyjaśniające (zob. pkt 41 powyżej).
Wynika z tego, że naruszając prawo zagwarantowane w art. 108 ust. 2 TFUE, jak stwierdzono w pkt 48 powyżej, Komisja nie naruszyła istotnego wymogu proceduralnego, lecz dopuściła się uchybienia proceduralnego, które skutkuje stwierdzeniem nieważności decyzji w całości lub w części jedynie wtedy, gdy ustalono, że w przypadku braku takiego uchybienia zaskarżona decyzja mogłaby mieć inną treść (zob. wyrok z dnia 11 marca 2020 r., Komisja/Gmina Miasto Gdynia i Port Lotniczy Gdynia Kosakowo,
C‑56/18 P
,
EU:C:2020:192
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Strona skarżąca podnosi w tym względzie, że gdyby umożliwiono jej przedstawienie uwag, dostarczyłaby Komisji decydujących dodatkowych informacji dotyczących kwestii, czy sporna pomoc została jej przekazana, i że w związku z tym nie można wykluczyć, iż w przypadku posiadania takich informacji przez Komisję zaskarżona decyzja byłaby inna. W szczególności skarżąca podnosi, że w toku postępowania Komisja zwracała się do Republiki Finlandii z pytaniami dotyczącymi nabycia przedsiębiorstwa dawnej spółki HelB przez nową spółkę HelB i że bez odpowiedzi pozostawały pytania dotyczące planu operacyjnego i ewentualnej ciągłości strategii handlowej dawnej spółki HelB. W ramach zarzutu trzeciego strona skarżąca wyjaśnia, że poczyniła liczne inwestycje i podjęła środki mające na celu włączenie przedsiębiorstwa dawnej spółki HelB do grupy, do której ona należy (przekazanie zadań związanym z zarządzaniem i administracją na rzecz spółki dominującej grupy, włączenie autobusów do taboru innych spółek grupy, przejęcie personelu, integracja usług magazynowych, działalności warsztatowej i usług informatycznych). W związku z tym Komisja rozstrzygnęła kwestię ciągłości gospodarczej, mimo że nie dysponowała wszystkimi wymaganymi informacjami.
Na wstępie należy podkreślić, że w ramach badania wpływu stwierdzonego uchybienia proceduralnego na zaskarżoną decyzję nie chodzi o ustalenie, czy argumenty skarżącej są zasadne, lecz o dokonanie oceny, czy w świetle wyżej wymienionych informacji Komisja mogła wydać decyzję o innej treści.
W tym względzie należy zauważyć, że zgodnie z orzecznictwem taką kontynuację gospodarczą pomiędzy spółkami będącymi stronami transferu aktywów ocenia się w zależności od przedmiotu transferu, mianowicie aktywów i pasywów, utrzymania siły roboczej, zgrupowanych aktywów, ceny transferu, tożsamości akcjonariuszy lub właścicieli przedsiębiorstwa przejmującego i pierwotnego przedsiębiorstwa, momentu, w którym następuje transfer – mianowicie, czy nastąpił on po wszczęciu dochodzenia, wszczęciu postępowania lub wydaniu ostatecznej decyzji – lub gospodarczej logiki transakcji (zob. wyrok z dnia 7 marca 2018 r., SNCF Mobilités/Komisja,
C‑127/16 P
,
EU:C:2018:165
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie, po pierwsze, w zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła, że odzyskanie rozpatrywanej pomocy państwa powinno zostać rozszerzone na stronę skarżącą po zbadaniu, po pierwsze, zakresu transakcji przeniesienia własności przedsiębiorstwa, po drugie, ceny transferu, po trzecie, tożsamości dawnego i aktualnego właściciela, po czwarte, kalendarza transakcji, a po piąte, gospodarczej logiki transakcji.
Argumentacja skarżącej zmierza do wykazania, że mogła ona, poprzez swoje uwagi, mieć wpływ na dokonaną przez Komisję ocenę kryterium gospodarczej logiki transakcji. W związku z tym uwagi, które zdaniem strony skarżącej mogłyby zostać przedstawione w braku stwierdzonego uchybienia proceduralnego, dotyczą tylko jednego z kryteriów stosowanych w celu ustalenia istnienia ciągłości gospodarczej.
Z drugiej strony, co się tyczy gospodarczej logiki transakcji, należy zaznaczyć, że czynnik ten ma na celu ustalenie, czy aktywa są nabywane w celu prowadzenia działalności gospodarczej, która skorzystała z rozpatrywanej pomocy, czy też są wykorzystywane do prowadzenia różnych rodzajów działalności, czy też zgodnie z inną strategią lub modelem handlowym. Okoliczność, że przedsiębiorstwo, które przejęło aktywa przedsiębiorstwa początkowo korzystającego ze środka pomocowego, wykorzystuje je w taki sam sposób jak to ostatnie, bez zmiany strategii handlowej, przemawia za ciągłością gospodarczą między tymi dwoma przedsiębiorstwami (zob. podobnie wyrok z dnia 29 kwietnia 2021 r., Fortischem/Komisja,
C‑890/19 P
, niepublikowany,
EU:C:2021:345
, pkt
).
W niniejszej sprawie Komisja stwierdziła w motywach 250 i 251 zaskarżonej decyzji, że nabycie przez stronę skarżącą dotyczyło wszystkich aktywów niezbędnych do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa dawnej spółki HelB w ramach kontynuacji działalności, wszystkich pracowników dawnej spółki HelB oraz związanych z nią praw i obowiązków (z wyjątkiem pożyczki na zakup sprzętu z 2002 r. i pożyczek operacyjnych z 2005 r., 2011 r. i 2012 r.) i że sprzedaż ta została dokonana bez przerwy w działalności. Komisja uznała również, że przejęcie działalności przez spółkę, która prowadziła działalność na tym samym rynku co dawna spółka HelB, wskazywało, że działalność dawnej spółki HelB powinna być kontynuowana bez istotnych różnic, z tymi samymi autobusami, tymi samymi połączeniami i w tych samych kolorach.
Strona skarżąca nie kwestionuje zakresu przejęcia, faktu nieprzerwania działalności i prowadzenia jej przy użyciu tych samych autobusów, w ramach takich samych połączeń i w tych samych kolorach. Nie kwestionuje ona również tego, że – jak wskazano w motywie 221 zaskarżonej decyzji – umowa sprzedaży zawarta w dniu 14 grudnia 2015 r. przewidywała przeniesienie działalności dawnej HelB jako kontynuację działalności oraz że sprzedaż obejmowała wszystkie aktywa oraz wszystkie umowy i zobowiązania potrzebne w celu kontynuacji działalności spółki HelB. W tym względzie bezsporne jest, że strona skarżąca wstąpiła w prawa dawnej spółki HelB w umowach zawartych z organem udzielającym koncesji odpowiedzialnym za publiczny przewóz osób w regionie Helsinek, w związku z czym działa ona w ścisłym zakresie określonym postanowieniami tych umów, które nie mogą zostać znacząco zmienione. Strona skarżąca wskazuje również, że cała działalność, którą przejęła, opiera się na tych umowach.
Podobnie nie podważa ona faktu, że przedsiębiorstwo przejęła spółka należąca do grupy prowadzącej działalność na rynku transportu autobusowego w Finlandii, czyli na tym samym rynku, na którym prowadziła działalność dawna spółka HelB. W szczególności w swoich pismach strona skarżąca nigdy nie zakwestionowała faktu wskazanego w motywie 23 zaskarżonej decyzji, że w 2016 r. grupa ta posiadała 21,9% tego rynku. Okoliczność, że strona skarżąca lub grupa, do której ona należy, zaprzestała działalności na tym rynku w regionie Helsinek od 2001 r., nie ma znaczenia dla oceny ciągłości gospodarczej.
Strona skarżąca kwestionuje natomiast fakt, że wykorzystuje aktywa dawnej HelB w ten sam sposób. Twierdzi ona, że mogła przedstawić dowody w tym zakresie, wynikające z okoliczności, że z jednej strony grupa, do której ona należy, dokonywała znacznych inwestycji polegających w szczególności na nabyciu 83 nowych autobusów, a z drugiej strony podjęła szereg środków w celu zintegrowania działalności dawnej HelB, co umożliwiło jej osiągnięcie znacznych efektów synergii.
W tym względzie należy zauważyć, że w odpowiedzi na pytania dotyczące strategii handlowej strony skarżącej, którą Komisja przedłożyła Republice Finlandii, Republika Finlandii, wskazując, że nie znała strategii i biznesplanów grupy, do której należy skarżąca, odtworzyła informacje zawarte na stronie intranetowej tej grupy, przywołując w szczególności procedurę łączenia strony skarżącej z tą grupą. Jednakże, jak zauważa Komisja, fakt, że zarządzanie działalnością gospodarczą zostało zracjonalizowane poprzez środki mające na celu zintegrowanie jej w ramach grupy, w szczególności poprzez połączenie niektórych kosztów, nie może stanowić dowodu na istnienie zmiany modelu działalności gospodarczej lub strategii, ponieważ działalność ta była kontynuowana przez stronę skarżącą zgodnie z istniejącymi umowami, które nie uległy żadnej istotnej zmianie.
Wynika stąd, że wbrew temu, co twierdzi strona skarżąca, w świetle okoliczności niniejszej sprawy środki mające na celu włączenie działalności dawnej spółki HelB do grupy, do której należy strona skarżąca, nie pozwalają na wykazanie istnienia zmiany strategii handlowej. To samo dotyczy okoliczności, że wspomniana grupa dokonała przywołanych inwestycji na rzecz strony skarżącej.
Należy zatem uznać, że skarżąca nie wykazała, iż gdyby umożliwiono jej przedstawienie uwag w kwestii ciągłości gospodarczej, mogłyby one zmienić ocenę dokonaną w tym względzie przez Komisję.
Z całości powyższych rozważań wynika, że zarzut pierwszy należy oddalić.
[…]

Z powyższych względów
SĄD (szósta izba w składzie powiększonym)
orzeka, co następuje:

1)
Skarga zostaje oddalona.

2)
Helsingin Bussiliikenne Oy zostaje obciążona własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez Komisję Europejską, w tym kosztami postępowania w sprawie zastosowania środków tymczasowych, oraz kosztami poniesionymi przez Nobina Oy i Nobina AB.

3)
Republika Finlandii pokrywa własne koszty.

Papasavvas
Marcoulli
Schwarcz
Iliopoulos
Norkus
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 14 września 2022 r.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: fiński.
(
)	Poniżej zostały odtworzone jedynie te punkty wyroku, których publikację Sąd uznał za wskazaną.