CELEX: 62020CJ0351
Αίτηση αναιρέσεως
Έρευνες της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF)
Εκθέσεις ερευνών
Αίτηση έναρξης έρευνας σχετικά με τη διεξαγωγή προηγούμενων ερευνών από την OLAF
Αίτηση πρόσβασης σε έγγραφα
Έγγραφο απορρίψεως
Άρθρο 263 ΣΛΕΕ
Απόφαση δυνάμενη να αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής ακυρώσεως
Προθεσμία ασκήσεως προσφυγής
Προσφυγή κατά εγγράφου επιβεβαιωτικού εκθέσεων έρευνας της OLAF
Κανονισμός (ΕΚ) 1049/2001
Άρθρο 6 και άρθρο 7, παράγραφος 2
Υποχρέωση ενημέρωσης του αιτούντος για το δικαίωμά του να υποβάλει επιβεβαιωτική αίτηση

Με την αίτησή του αναιρέσεως, ο Liviu Dragnea ζητεί την αναίρεση της διατάξεως του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 12ης Μαΐου 2020, Dragnea κατά Επιτροπής (
T‑738/18
, μη δημοσιευθείσα, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη,
EU:T:2020:208
), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή του με αίτημα την ακύρωση του εγγράφου της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF), της 1ης Οκτωβρίου 2018, με αντικείμενο, αφενός, άρνηση έναρξης έρευνας σχετικά με τη διεξαγωγή δύο προηγούμενων ερευνών και, αφετέρου, άρνηση παροχής προσβάσεως στα σχετικά με τις εν λόγω έρευνες έγγραφα (στο εξής: επίδικο έγγραφο).
Το νομικό πλαίσιο
Ο κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 883/2013
Σύμφωνα με το άρθρο 2, σημείο 5, του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 883/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Σεπτεμβρίου 2013, σχετικά με τις έρευνες που πραγματοποιούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1073/1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (Ευρατόμ) αριθ. 1074/1999 του Συμβουλίου (
ΕΕ 2013, L 248, σ. 1
), ως «ενδιαφερόμενος» νοείται «κάθε πρόσωπο ή οικονομικός φορέας ύποπτος απάτης, διαφθοράς ή κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης και ως εκ τούτου αντικείμενο έρευνας της [OLAF]».
Το άρθρο 5 του κανονισμού αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Έναρξη των ερευνών», ορίζει τα εξής:
«1.   Ο γενικός διευθυντής μπορεί να αποφασίσει την έναρξη έρευνας όταν υπάρχουν επαρκείς υπόνοιες, οι οποίες μπορούν επίσης να βασίζονται σε πληροφορίες παρεχόμενες από τρίτους ή ανωνύμως, ότι έχει διαπραχθεί απάτη, διαφθορά ή κάθε άλλη παράνομη δραστηριότητα εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Η απόφαση του γενικού διευθυντή για την έναρξη έρευνας λαμβάνει υπόψη τις προτεραιότητες της πολιτικής σε θέματα ερευνών και το ετήσιο σχέδιο διαχείρισης της [OLAF] που καθορίζονται σύμφωνα με το άρθρο 17 παράγραφος 5. Συνεκτιμάται επίσης για την εν λόγω απόφαση η ανάγκη αποτελεσματικής χρήσης των πόρων της [OLAF] και αναλογικότητας των χρησιμοποιούμενων μέσων. Όσον αφορά τις εσωτερικές έρευνες, λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη ποιο θεσμικό ή άλλο όργανο ή οργανισμός βρίσκεται στην καλύτερη θέση για να τις πραγματοποιήσει, με βάση ιδίως τη φύση των πράξεων, τον πραγματικό ή ενδεχόμενο δημοσιονομικό αντίκτυπο της υπόθεσης και την προοπτική ενδεχόμενης δικαστικής συνέχειας.
2.   Η απόφαση για την έναρξη εξωτερικής έρευνας λαμβάνεται από τον γενικό διευθυντή, ο οποίος ενεργεί ιδία πρωτοβουλία ή μετά από αίτηση ενδιαφερόμενου κράτους μέλους ή οποιουδήποτε θεσμικού ή λοιπού οργάνου ή οργανισμού της Ένωσης.
Η απόφαση για την έναρξη εσωτερικής έρευνας λαμβάνεται από τον γενικό διευθυντή, ο οποίος ενεργεί ιδία πρωτοβουλία ή μετά από αίτηση του θεσμικού ή άλλου οργάνου ή οργανισμού στο οποίο πρόκειται να πραγματοποιηθεί η έρευνα ή κράτους μέλους.
[…]
4.   Η απόφαση για τυχόν έναρξη έρευνας λαμβάνεται εντός δύο μηνών από την παραλαβή της προβλεπόμενης στην παράγραφο 2 αίτησης από την [OLAF]. Κοινοποιείται άμεσα στο κράτος μέλος, θεσμικό ή άλλο όργανο ή οργανισμό που υπέβαλε την αίτηση. Η απόφαση για τη μη διεξαγωγή έρευνας πρέπει να αιτιολογείται. Αν παρέλθει το εν λόγω δίμηνο χωρίς λήψη απόφασης από την [OLAF], θεωρείται ότι η [OLAF] έχει λάβει απόφαση να μη διεξαχθεί έρευνα.
Σε περίπτωση που υπάλληλος, μέλος του λοιπού προσωπικού, μέλος θεσμικού οργάνου ή λοιπών οργάνων, διευθυντικό στέλεχος λοιπών οργάνων ή οργανισμού ή μέλος του προσωπικού, ενεργώντας σύμφωνα με το άρθρο 22α του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, παρέχει πληροφορίες στην [OLAF] σχετικά με υπόνοια απάτης ή παρατυπίας, η [OLAF] ενημερώνει το εν λόγω πρόσωπο σχετικά με την απόφαση διεξαγωγής έρευνας σε σχέση με τα εν λόγω πραγματικά περιστατικά.
[…]»
Το άρθρο 9 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διαδικαστικές εγγυήσεις», απαριθμεί τις διαδικαστικές εγγυήσεις που πρέπει να παρέχονται στα πρόσωπα τα οποία αφορούν οι έρευνες της OLAF. Η παράγραφος 4 του άρθρου αυτού προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι, «προτού συνταχθούν συμπεράσματα με ονομαστική αναφορά σε ενδιαφερόμενο, παρέχεται στο εν λόγω πρόσωπο η δυνατότητα να σχολιάσει περιστατικά που το αφορούν».
Το άρθρο 11 του ίδιου κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Έκθεση της έρευνας και συνέχεια που δίδεται στις έρευνες», προβλέπει, στην παράγραφο 1, ότι, μόλις ολοκληρωθεί η έρευνα της OLAF, συντάσσεται έκθεση στην οποία αναφέρονται, μεταξύ άλλων, οι διαδικαστικές ενέργειες που έγιναν, τα διαπιστωθέντα πραγματικά περιστατικά και ο προκαταρκτικός νομικός τους χαρακτηρισμός, και η οποία συνοδεύεται, ενδεχομένως, από συστάσεις σχετικά με το αν τα θεσμικά όργανα της Ένωσης ή οι αρμόδιες αρχές του οικείου κράτους μέλους οφείλουν ή μη να λάβουν μέτρα.
Ο κανονισμός (ΕΚ) 1049/2001
Το άρθρο 6 του κανονισμού (ΕΚ) 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001, για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής (
ΕΕ 2001, L 145, σ. 43
), το οποίο φέρει τον τίτλο «Αιτήσεις», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Η αίτηση πρόσβασης σε ένα έγγραφο διατυπώνεται με οιαδήποτε γραπτή μορφή, συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτρονικής, σε μία από τις γλώσσες που μνημονεύονται στο άρθρο [55 ΣΕΕ] και με επαρκή ακρίβεια ούτως ώστε το θεσμικό όργανο να μπορέσει να προσδιορίσει το έγγραφο. Ο αιτών δεν υποχρεούται να δικαιολογήσει την αίτηση.»
Το άρθρο 7 του κανονισμού αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Επεξεργασία των αρχικών αιτήσεων», προβλέπει τα εξής:
«1.   Οι αιτήσεις για πρόσβαση σε έγγραφο υφίστανται ταχεία επεξεργασία. Στον αιτούντα αποστέλλεται απόδειξη παραλαβής. Εντός 15 εργάσιμων ημερών από την καταχώριση της αίτησης, το θεσμικό όργανο είτε καθιστά διαθέσιμο το ζητούμενο έγγραφο και παρέχει πρόσβαση σύμφωνα με το άρθρο 10 εντός της περιόδου αυτής, είτε, με γραπτή απάντηση, καθορίζει τους λόγους της ολικής ή μερικής άρνησης και πληροφορεί τον αιτούντα ότι δικαιούται να υποβάλει επιβεβαιωτική αίτηση σύμφωνα με την παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου.
2.   Στην περίπτωση ολικής ή μερικής άρνησης, ο αιτών μπορεί, εντός 15 εργάσιμων ημερών από την παραλαβή της απάντησης του θεσμικού οργάνου, να υποβάλει επιβεβαιωτική αίτηση ζητώντας από το θεσμικό όργανο να αναθεωρήσει τη θέση του.
[…]
4.   Η απουσία απάντησης εκ μέρους του θεσμικού οργάνου εντός της καθορισμένης προθεσμίας παρέχει στον αιτούντα το δικαίωμα να υποβάλει επιβεβαιωτική αίτηση.»
Το άρθρο 8 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Επεξεργασία επιβεβαιωτικής αίτησης», έχει ως εξής:
«1.   Η επιβεβαιωτική αίτηση υφίσταται ταχεία επεξεργασία. Εντός 15 εργάσιμων ημερών από την καταχώριση της εν λόγω αίτησης, το όργανο είτε δέχεται την πρόσβαση του αιτούντος στο ζητούμενο έγγραφο και παρέχει πρόσβαση εντός της εν λόγω περιόδου, σύμφωνα με το άρθρο 10, είτε εκθέτει τους λόγους της ολικής ή μερικής άρνησης, με γραπτή απάντηση. Αν το θεσμικό όργανο αρνηθεί την πρόσβαση εν όλω ή εν μέρει, ενημερώνει τον αιτούντα για τα [μέσα παροχής έννομης προστασίας] που διαθέτει, δηλαδή τη δικαστική προσφυγή κατά του θεσμικού οργάνου και/ή την καταγγελία στον ευρωπαίο διαμεσολαβητή, υπό τους όρους που προβλέπονται αντίστοιχα στα άρθρα [263] και [228 ΣΛΕΕ].
[…]
3.   Η απουσία απάντησης εκ μέρους του θεσμικού οργάνου εντός της προθεσμίας θεωρείται ως αρνητική απάντηση και ο αιτών έχει το δικαίωμα να ασκήσει δικαστική προσφυγή κατά του θεσμικού οργάνου και/ή να καταγγείλει το ζήτημα στον ευρωπαίο διαμεσολαβητή, σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις της συνθήκης [ΛΕΕ].»
Το ιστορικό της διαφοράς
Στις 10 Φεβρουαρίου 2015 η OLAF κίνησε δύο έρευνες οι οποίες αφορούσαν περιπτώσεις πιθανολογούμενης απάτης σχετικά με δύο έργα οδοποιίας στη Ρουμανία (στο εξής: προηγούμενες έρευνες). Τα έργα αυτά είχαν ανατεθεί από το περιφερειακό συμβούλιο της Teleorman (Ρουμανία) και χρηματοδοτηθεί από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ).
Στις 30 Μαΐου και στις 16 Σεπτεμβρίου 2016 η OLAF περάτωσε τις έρευνες αυτές. Με τις τελικές εκθέσεις της, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είχαν συσταθεί δύο εγκληματικές ομάδες και ότι υπήρχαν υπόνοιες ότι μεγάλος αριθμός εγγράφων είχαν παραποιηθεί, προκειμένου να εισπραχθούν παρανόμως πόροι της Ένωσης.
Η OLAF συνέστησε, επίσης, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβεί σε ανάκτηση των σχετικών ποσών και στη ρουμανική αρχή καταπολέμησης της διαφθοράς να κινήσει ποινική δίωξη για αξιόποινες πράξεις εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης.
Η OLAF χαρακτήρισε το περιφερειακό συμβούλιο της Teleorman ως «ενδιαφερόμενο» τον οποίο αφορούσαν οι προηγούμενες έρευνες, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 5, του κανονισμού 883/2013. Αντιθέτως, ο νυν αναιρεσείων L. Dragnea (στο εξής: αναιρεσείων), ο οποίος ήταν πρόεδρος του ανωτέρω συμβουλίου κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, δεν χαρακτηρίστηκε ως «ενδιαφερόμενος».
Στις 13 Νοεμβρίου 2017 η ρουμανική αρχή καταπολέμησης της διαφθοράς ανακοίνωσε την έναρξη ποινικής έρευνας σε βάρος του αναιρεσείοντος, η οποία αφορούσε απάτες σχετικές με τον προϋπολογισμό της Ένωσης, σύσταση εγκληματικής οργάνωσης και κατάχρηση εξουσίας.
Την ίδια ημέρα, η OLAF δημοσίευσε ένα δελτίο τύπου με το οποίο γνωστοποιούσε την έναρξη της εν λόγω ποινικής έρευνας. Η OLAF αναφέρθηκε ονομαστικώς στον αναιρεσείοντα, υπογραμμίζοντας τη σημασία των προηγούμενων ερευνών της για την κίνηση της ποινικής διαδικασίας από τις εθνικές αρχές.
Την 1η Ιουνίου 2018, ο αναιρεσείων απευθύνθηκε εγγράφως στην OLAF ζητώντας της να διατυπώσει παρατηρήσεις επί των συμπερασμάτων της εξέτασής της σχετικά με τις τελικές εκθέσεις, οι οποίες αφορούσαν τόσο ζητήματα ουσίας όσο και διαδικαστικά ζητήματα.
Με έγγραφο της 10ης Ιουλίου 2018, η OLAF πληροφόρησε τον αναιρεσείοντα ότι, στο μέτρο που το ζήτημα αποτελούσε αντικείμενο έρευνας των αρμοδίων εθνικών αρχών, δεν θα διατύπωνε παρατηρήσεις επί της ουσίας. Επιπλέον, παρέσχε διευκρινίσεις σε σχέση με τα διαδικαστικά ζητήματα που έθεσε ο αναιρεσείων.
Στις 22 Αυγούστου 2018, ο αναιρεσείων απηύθυνε επιστολή στην OLAF με την οποία ζητούσε, αφενός, την έναρξη έρευνας σχετικά με τη διεξαγωγή των προηγούμενων ερευνών και, αφετέρου, την παροχή πρόσβασης σε διάφορα έγγραφα που περιλαμβάνονταν στους φακέλους των ερευνών αυτών (στο εξής: έγγραφο της 22ας Αυγούστου 2018).
Με το επίδικο έγγραφο, η OLAF ενημέρωσε τον αναιρεσείοντα, μεταξύ άλλων, ότι οι προηγούμενες έρευνες είχαν διεξαχθεί σύμφωνα με το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο και ότι, κατά την άποψή της, τα ζητήματα που ήγειρε ο αναιρεσείων δεν συνιστούσαν πληροφορίες οι οποίες θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν την έναρξη έρευνας σχετικά με τις προηγούμενες έρευνες. Επιπλέον, η OLAF επισήμανε ότι, δεδομένου ότι ο αναιρεσείων δεν ήταν «ενδιαφερόμενος» τον οποίο αφορούσαν οι προηγούμενες έρευνες, δεν μπορούσε να επικαλεστεί τα διαδικαστικά δικαιώματα που προβλέπονται στο άρθρο 9 του κανονισμού 883/2013 και δεν μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση στα έγγραφα που είχε ζητήσει.
Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 11 Δεκεμβρίου 2018, ο αναιρεσείων άσκησε προσφυγή με αίτημα την ακύρωση του επίδικου εγγράφου.
Όσον αφορά την άρνηση έναρξης έρευνας σχετικά με τη διεξαγωγή των προηγούμενων ερευνών, ο αναιρεσείων προέβαλε προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, όπως αυτά κατοχυρώνονται, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 9 του κανονισμού 883/2013, καθώς και παραβίαση της αρχής της χρηστής διοικήσεως και διάφορα σφάλματα εκτιμήσεως που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια των προηγούμενων ερευνών ή τα οποία επηρεάζουν τις εκθέσεις με τις οποίες ολοκληρώθηκαν οι έρευνες αυτές.
Όσον αφορά την άρνηση παροχής προσβάσεως στα έγγραφα, ο αναιρεσείων προέβαλε παράβαση του άρθρου 42 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), καθώς και του άρθρου 4 παράγραφος 2, και του άρθρου 7 του κανονισμού 1049/2001.
Με χωριστό δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 6 Μαρτίου 2019, η Επιτροπή προέβαλε ένσταση απαραδέκτου της ως άνω προσφυγής, δυνάμει του άρθρου 130, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου.
Στις 18 Απριλίου 2019, ο αναιρεσείων υπέβαλε τις παρατηρήσεις του επί της εν λόγω ενστάσεως απαραδέκτου.
Με την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη, το Γενικό Δικαστήριο, κρίνοντας ότι είχε διαφωτιστεί επαρκώς από τα στοιχεία της δικογραφίας, αποφάσισε, βάσει του άρθρου 130, παράγραφοι 1 και 7, του Κανονισμού Διαδικασίας του, να αποφανθεί επί του αιτήματος της Επιτροπής χωρίς να συνεχίσει τη διαδικασία και, δεχόμενο το αίτημα αυτό, απέρριψε την προσφυγή ως απαράδεκτη.
Με την ένσταση απαραδέκτου, η Επιτροπή προέβαλε δύο λόγους. Όσον αφορά, κατά πρώτον, τον λόγο απαραδέκτου με τον οποίο προβλήθηκε ότι η άρνηση της OLAF να κινήσει έρευνα σχετικά με τη διεξαγωγή των προηγούμενων ερευνών δεν αποτελεί πράξη δυνάμενη να αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής ακυρώσεως, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, αφενός, ότι καμία διάταξη του κανονισμού 883/2013 δεν απονέμει στα φυσικά και νομικά πρόσωπα, ανεξαρτήτως του αν πρόκειται για «ενδιαφερόμενους» κατά την έννοια του εν λόγω κανονισμού ή μη, το δικαίωμα να ζητήσουν από την OLAF να κινήσει έρευνα σχετικά με τις δικές της προηγούμενες έρευνες, προκειμένου να εξεταστεί η τήρηση των διαδικαστικών εγγυήσεων που προβλέπονται στο άρθρο 9 του κανονισμού 883/2013 και, αφετέρου, ότι από τον εν λόγω κανονισμό προκύπτει ότι τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα δύνανται να παρέχουν στην OLAF πληροφορίες σχετικά με παραβάσεις, αλλά δεν μπορούν να υποχρεώσουν την OLAF να κινήσει διοικητική έρευνα.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η άρνηση της OLAF να κινήσει έρευνα σχετικά με τη διεξαγωγή των προηγούμενων ερευνών δεν μπορεί να θεωρηθεί ως πράξη παράγουσα δεσμευτικά έννομα αποτελέσματα ικανά να θίξουν τα συμφέροντα του αναιρεσείοντος, μεταβάλλοντας ουσιωδώς τη νομική του κατάσταση.
Το Γενικό Δικαστήριο προσέθεσε, πρώτον, ότι, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι η άρνηση της OLAF, η οποία περιέχεται στο επίδικο έγγραφο, να κινήσει έρευνα σχετικά με τη διεξαγωγή των προηγούμενων ερευνών πρέπει να ερμηνευθεί ως άρνηση τροποποιήσεως ή αναθεωρήσεως των τελικών εκθέσεων, η εν λόγω άρνηση δεν μπορεί, εντούτοις, να θεωρηθεί ως απόφαση δυνάμενη να προσβληθεί με προσφυγή ακυρώσεως. Συγκεκριμένα, δεδομένου ότι οι εκθέσεις και οι συστάσεις της OLAF που συντάσσονται κατόπιν εξωτερικής ή εσωτερικής έρευνας και διαβιβάζονται στις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών συνιστούν απλώς συστάσεις ή γνωμοδοτήσεις οι οποίες δεν παράγουν δεσμευτικά έννομα αποτελέσματα, ο χαρακτήρας των εν λόγω εκθέσεων και συστάσεων ως πράξεων μη δεκτικών προσφυγής θα καταστρατηγούνταν αν κρινόταν παραδεκτή προσφυγή κατά της ως άνω αρνήσεως.
Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι συμπέρασμα διαφορετικό από το διαλαμβανόμενο στην προηγούμενη σκέψη θα συνεπαγόταν επίσης, εν προκειμένω, καταστρατήγηση της προθεσμίας για την άσκηση προσφυγής ακυρώσεως, δεδομένου ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι οι εν λόγω εκθέσεις και συστάσεις συνιστούν πράξεις δεκτικές προσφυγής, ο αναιρεσείων πάντως άφησε, εν προκειμένω, να παρέλθει άπρακτη η εν λόγω προθεσμία.
Τρίτον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η κήρυξη απαράδεκτης της προσφυγής ακυρώσεως δεν συνεπαγόταν κενό στο σύστημα δικαστικής προστασίας των δικαιωμάτων της Ένωσης, λαμβανομένων, ιδίως, υπόψη, αφενός, της δυνατότητας του επιληφθέντος εθνικού δικαστηρίου, στο πλαίσιο ποινικής διώξεως ενδεχομένως ασκηθείσας βάσει των πληροφοριών που διαβιβάστηκαν από την OLAF προς τις εθνικές αρχές, να υποβάλει στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ και, αφετέρου, του γεγονότος ότι παράνομη ενέργεια της OLAF, η οποία δεν αφορά βλαπτική πράξη, μπορεί, κατά περίπτωση, να επισύρει την επιδίκαση αποζημιώσεως στο πλαίσιο σχετικής αγωγής.
Όσον αφορά, κατά δεύτερον, τον λόγο απαραδέκτου με τον οποίο προβλήθηκε ότι η άρνηση παροχής προσβάσεως στα έγγραφα δεν συνιστά πράξη δεκτική προσφυγής κατά την έννοια του κανονισμού 1049/2001, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, αφενός, ότι ο αναιρεσείων δεν μπορούσε να στηρίξει την αίτησή του προσβάσεως στα έγγραφα απευθείας σε διάταξη του πρωτογενούς δικαίου όπως το άρθρο 42 του Χάρτη.
Αφετέρου, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, υπό τις ειδικές περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως, η άρνηση παροχής προσβάσεως στα έγγραφα δεν μπορούσε να θεωρηθεί οριστική πράξη εκδοθείσα σύμφωνα με τα άρθρα 7 και 8 του κανονισμού 1049/2001 και, ως εκ τούτου, ούτε πράξη δυνάμενη να προσβληθεί με προσφυγή ακυρώσεως σύμφωνα με τον ίδιο κανονισμό.
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, πρώτον, ότι μόνο με τα κατατεθέντα ενώπιόν του δικόγραφα ο αναιρεσείων διευκρίνισε, για πρώτη φορά, ότι η αίτηση προσβάσεως στα έγγραφα, η οποία διατυπώθηκε με το έγγραφο της 22ας Αυγούστου 2018, είχε υποβληθεί βάσει του άρθρου 6 του κανονισμού 1049/2001.
Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, όπως σαφώς προέκυπτε από το περιεχόμενο του επίδικου εγγράφου, η OLAF αντιμετώπισε την αίτηση προσβάσεως στα έγγραφα ως αίτηση προσβάσεως στους φακέλους των προηγούμενων ερευνών και όχι ως αρχική αίτηση κατά την έννοια των άρθρων 6 και 7 του κανονισμού 1049/2001, και ότι η OLAF μπορούσε βασίμως να εξετάσει την εν λόγω αίτηση κατ’ αυτό τον τρόπο, δεδομένου ότι ο αναιρεσείων, στο έγγραφο της 22ας Αυγούστου 2018, αναφερόταν διαρκώς στον κανονισμό 883/2013.
Τρίτον, το Γενικό Δικαστήριο, αφού επισήμανε ότι ο αναιρεσείων δεν είχε υποβάλει επιβεβαιωτική αίτηση, κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 2, του κανονισμού 1049/2001, έκρινε ότι, δεδομένου ότι η OLAF είχε ορθώς εξετάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος ως αίτηση προσβάσεως στον φάκελο των ερευνών και όχι ως αρχική αίτηση, κατά την έννοια των άρθρων 6 και 7 του εν λόγω κανονισμού, η Επιτροπή δεν παρέβη το άρθρο 7, παράγραφος 1, του ίδιου κανονισμού, καθόσον παρέλειψε να ενημερώσει τον αναιρεσείοντα για το δικαίωμά του να υποβάλει τέτοια επιβεβαιωτική αίτηση.
Τα αιτήματα των διαδίκων
Με την αίτησή του αναιρέσεως, ο αναιρεσείων ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη,
–
να κρίνει παραδεκτή την προσφυγή ακυρώσεως,
–
να διαπιστώσει ότι η Επιτροπή, απορρίπτοντας την αίτηση προσβάσεως στα έγγραφα, παρέβη το άρθρο 9, παράγραφοι 1, 2 και 4, του κανονισμού 883/2013, προσέβαλε τα δικαιώματα άμυνας του αναιρεσείοντος, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος ακροάσεως και του σεβασμού του τεκμηρίου αθωότητας, παραβίασε τη γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης περί χρηστής διοικήσεως και προσέβαλε τα δικαιώματα του αναιρεσείοντος και
–
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα της παρούσας αναιρετικής δίκης.
Επιπλέον, ο αναιρεσείων ζητεί, κατ’ ουσίαν, από το Δικαστήριο να διατάξει τη διεξαγωγή αποδείξεων και να υποχρεώσει την Επιτροπή να προσκομίσει το σύνολο των εγγράφων που αφορούν τις προηγούμενες έρευνες.
Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως ως αβάσιμη,
–
να απορρίψει το αίτημα περί διεξαγωγής αποδείξεων και
–
να καταδικάσει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα.
Επί της αιτήσεως αναιρέσεως
Προς στήριξη της αιτήσεώς του αναιρέσεως, ο αναιρεσείων προβάλλει δύο λόγους. Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, ο οποίος στηρίζεται σε παράβαση του κανονισμού 883/2013 και του άρθρου 47 του Χάρτη, ο αναιρεσείων βάλλει κατά της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως καθόσον με αυτή το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ως απαράδεκτη την προσφυγή ακυρώσεως κατά το μέρος που αφορούσε την άρνηση της OLAF να κινήσει έρευνα σχετικά με τη διεξαγωγή των προηγούμενων ερευνών. Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, που στηρίζεται σε παράβαση των άρθρων 6 και 7 του κανονισμού 1049/2001, ο αναιρεσείων βάλλει κατά της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως καθόσον με αυτή το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ως απαράδεκτη την προσφυγή ακυρώσεως κατά το μέρος που αφορούσε την άρνηση της OLAF να παράσχει πρόσβαση στα έγγραφα που χρησιμοποιήθηκαν στο πλαίσιο των προηγούμενων ερευνών της.
Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως, που στηρίζεται σε παράβαση του κανονισμού 883/2013 και του άρθρου 47 του Χάρτη
Επιχειρήματα των διαδίκων
Με το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, ο αναιρεσείων βάλλει κατά του συμπεράσματος στο οποίο κατέληξε το Γενικό Δικαστήριο, με τη σκέψη 36 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, ότι η άρνηση της OLAF να κινήσει έρευνα σχετικά με τη διεξαγωγή των προηγούμενων ερευνών δεν συνιστά απόφαση δυνάμενη να αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής ακυρώσεως, καθώς και κατά των εκτιμήσεων που διατύπωσε το Γενικό Δικαστήριο με τις σκέψεις 33 και 34 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, στις οποίες στηρίζεται το συμπέρασμα αυτό. Κατά τον αναιρεσείοντα, το εν λόγω συμπέρασμα είναι προϊόν πλάνης εκτιμήσεως στην οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο, καθόσον έκρινε ότι αυτός δεν μπορούσε να θεωρηθεί «ενδιαφερόμενος», κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 5, του κανονισμού 883/2013, ότι δεν μπορούσε να επικαλεστεί το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη στο πλαίσιο της έρευνας και ότι οι εκθέσεις της OLAF δεν είχαν σημαντικό αντίκτυπο στις μεταγενέστερες εθνικές ποινικές διαδικασίες. Κατά τον αναιρεσείοντα, η OLAF, αποφασίζοντας να μην τον θεωρήσει ως «ενδιαφερόμενο», μολονότι στην πραγματικότητα βρισκόταν στο επίκεντρο των ερευνών ως πρόεδρος του περιφερειακού συμβουλίου της Teleorman και παρότι η εθνική αυτή οντότητα θεωρήθηκε ως «ενδιαφερόμενος», κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 5, του κανονισμού 883/2013, στέρησε από τον αναιρεσείοντα τις διαδικαστικές εγγυήσεις του άρθρου 9 του κανονισμού αυτού. Οι εκθέσεις της OLAF είχαν σημαντική επίδραση στην απόφαση της ρουμανικής αρχής καταπολέμησης της διαφθοράς να κινήσει δίωξη κατά του αναιρεσείοντος, όπως προκύπτει από τα δελτία τύπου της OLAF και της ρουμανικής αρχής καταπολέμησης της διαφθοράς της 13ης Νοεμβρίου 2017. Συγκεκριμένα, οι εκθέσεις αυτές θεωρήθηκαν αποφασιστικά αποδεικτικά στοιχεία στο πλαίσιο της εθνικής ποινικής διαδικασίας. Κατά τον αναιρεσείοντα, η προσήκουσα βάση για την εξέταση του παραδεκτού της προσφυγής του, είναι η απόφαση της 8ης Ιουλίου 2008, Franchet και Byk κατά Επιτροπής (
T‑48/05
,
EU:T:2008:257
).
Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι η απόρριψη της προσφυγής του ως απαράδεκτης συνεπαγόταν πλημμέλεια του συστήματος δικαστικής προστασίας της Ένωσης, κατά παράβαση των απαιτήσεων του άρθρου 47 του Χάρτη, στο μέτρο που, αντιθέτως προς όσα έκρινε το Γενικό Δικαστήριο με τις σκέψεις 40 και 41 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, οι εκθέσεις και συστάσεις της OLAF είχαν σημαντική επίδραση επί των αποφάσεων των εθνικών αρχών στον τομέα των διώξεων. Επιπλέον, δεδομένου ότι τα δικαστήρια των κρατών μελών δεν είναι αρμόδια να εξετάζουν τις αρχικές έρευνες της OLAF υπό το πρίσμα του δικαίου της Ένωσης ούτε να αποφαίνονται επί της νομιμότητάς τους και ότι οι παράνομες πράξεις έρευνας της OLAF δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο προσφυγής ακυρώσεως, αλλά μόνον αγωγής αποζημιώσεως, η αγωγή αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί πραγματική προσφυγή κατά την έννοια της εν λόγω διατάξεως.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως είναι αλυσιτελής και, εν πάση περιπτώσει, αβάσιμος.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Όπως ορθώς υπενθύμισε το Γενικό Δικαστήριο με τη σκέψη 30 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, οσάκις, όπως εν προκειμένω, μια απόφαση της Επιτροπής έχει αρνητικό χαρακτήρα, η απόφαση αυτή πρέπει να εκτιμάται σε σχέση με τη φύση της αιτήσεως της οποίας αυτή συνιστά απάντηση (διάταξη της 6ης Απριλίου 2006, GISTI κατά Επιτροπής,
C‑408/05 P
, μη δημοσιευθείσα,
EU:C:2006:247
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), ήτοι, εν προκειμένω και όπως διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο με τη σκέψη 31 της ίδιας διατάξεως, της υποβληθείσας προς την OLAF αιτήσεως για την πραγματοποίηση έρευνας σχετικά με τη διεξαγωγή των προηγούμενων ερευνών.
Πρώτον, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει ο αναιρεσείων με το πρώτο σκέλος του λόγου αναιρέσεως που βάλλει κατά των σκέψεων 33, 34 και 36 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, ορθώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, ως προς το σημείο αυτό, με την εν λόγω σκέψη 36, βάσει των εκτιμήσεων που εκτίθενται στις σκέψεις 33 έως 35 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, ότι η άρνηση της OLAF να κινήσει έρευνα σχετικά με τη διεξαγωγή προηγούμενων ερευνών δεν μπορεί να θεωρηθεί πράξη παράγουσα δεσμευτικά έννομα αποτελέσματα ικανά να θίξουν τα συμφέροντα του αναιρεσείοντος, μεταβάλλοντας ουσιωδώς τη νομική του κατάσταση, και ότι, επομένως, η εν λόγω άρνηση δεν συνιστά απόφαση δυνάμενη να προσβληθεί με προσφυγή ακυρώσεως δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ.
Κατά τα λοιπά, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, με τα επιχειρήματά του, ο αναιρεσείων δεν επικρίνει την ουσία του σκεπτικού που ακολούθησε το Γενικό Δικαστήριο με τις σκέψεις 33 έως 35 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, προκειμένου να καταλήξει στο συμπέρασμα που περιλαμβάνεται στη σκέψη 36 της διατάξεως αυτής, αλλά μάλλον εστιάζει στο ζήτημα αν ορθώς η OLAF επέλεξε να μην τον θεωρήσει, στο πλαίσιο των προηγούμενων ερευνών, ως «ενδιαφερόμενο», κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 5, του κανονισμού 883/2013.
Ωστόσο, η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν έχει σημασία υπό το πρίσμα του σκεπτικού και του συμπεράσματος του Γενικού Δικαστηρίου, δεδομένου ότι αυτό ορθώς υπογράμμισε, με τη σκέψη 33 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, ότι καμία διάταξη του κανονισμού 883/2013 δεν παρέχει στα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, ανεξαρτήτως του αν είναι «ενδιαφερόμενοι» ή μη κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 5, του κανονισμού αυτού, το δικαίωμα να ζητήσουν από την OLAF να κινήσει έρευνα σχετικά με τις προηγουμένως διεξαχθείσες δικές της έρευνες.
Πράγματι, ακόμη και ένας «ενδιαφερόμενος», κατά την έννοια της ως άνω διατάξεως, ο οποίος ορίζεται σε αυτή ως «κάθε πρόσωπο ή οικονομικός φορέας ύποπτος απάτης, διαφθοράς ή κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης και ως εκ τούτου αντικείμενο έρευνας της [OLAF]», δεν έχει δικαίωμα να ζητήσει από την εν λόγω υπηρεσία την έναρξη έρευνας σχετικά με τις δικές της έρευνες και αυτή δεν υποχρεούται να κινήσει τέτοια έρευνα βάσει των πληροφοριών που της παρέχονται.
Επιπλέον, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε επίσης, κατ’ ουσίαν, με τη σκέψη 43 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, παραπέμποντας στις σκέψεις 37 και 38 αυτής, ότι, αν αξιολογούσε την προσφυγή υπό το πρίσμα των τελικών εκθέσεων της OLAF στις οποίες στηρίζεται, όπως πρότεινε ο αναιρεσείων, ώστε η προσφυγή να αφορά την άρνηση της OLAF να τροποποιήσει ή να αναθεωρήσει τις εν λόγω εκθέσεις, η προσφυγή αυτή θα οδηγούσε σε καταστρατήγηση της προθεσμίας ασκήσεως προσφυγής ακυρώσεως κατά των εν λόγω εκθέσεων.
Ωστόσο, με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, ο αναιρεσείων δεν βάλλει κατά της εν λόγω εκτιμήσεως του Γενικού Δικαστηρίου.
Συναφώς, στο μέτρο που η προσφυγή σε πρώτο βαθμό δεν στρεφόταν τυπικώς κατά των ίδιων των τελικών εκθέσεων των προηγούμενων ερευνών, αλλά κατά του επίδικου εγγράφου, με το οποίο η OLAF απέρριψε το αίτημα του αναιρεσείοντος να κινήσει έρευνα σχετικά με τη διεξαγωγή των προηγούμενων ερευνών, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, πράξη η οποία δεν περιέχει κανένα νέο στοιχείο σε σχέση με προγενέστερη πράξη συνιστά αμιγώς επιβεβαιωτική πράξη εκείνης και δεν μπορεί, ως εκ τούτου, να έχει ως αποτέλεσμα την έναρξη νέας προθεσμίας ασκήσεως προσφυγής (διάταξη της 23ης Οκτωβρίου 2009, Επιτροπή κατά Ποταμιάνος και Ποταμιάνος,
C‑561/08 P και C‑4/09 P
,
EU:C:2009:656
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας με το σημείο 43 των προτάσεών της και όπως προκύπτει από τις διαπιστώσεις του Γενικού Δικαστηρίου στην αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη, ο αναιρεσείων, με τις επιστολές του προς την OLAF, περιορίστηκε να επικρίνει τα συμπεράσματα της τελευταίας που περιλαμβάνονται στις σχετικές με τις προηγούμενες έρευνες τελικές εκθέσεις και τις διαδικαστικές πράξεις που οδήγησαν στα εν λόγω συμπεράσματα, χωρίς να προσκομίσει νέα και ουσιώδη στοιχεία. Από τις ίδιες αυτές διαπιστώσεις προκύπτει ότι οι απαντήσεις της OLAF, και ιδίως το επίδικο έγγραφο, δεν αναφέρονταν επίσης σε τέτοια στοιχεία ή σε επανεξέταση της κατάστασης του αναιρεσείοντος υπό το πρίσμα των εν λόγω εκθέσεων.
Επομένως, όσον αφορά την άρνηση της OLAF να κινήσει έρευνα σχετικά με τη διεξαγωγή των προηγούμενων ερευνών, το επίδικο έγγραφο συνιστά, εν πάση περιπτώσει, πράξη αμιγώς επιβεβαιωτική των τελικών εκθέσεων που συντάχθηκαν κατά την ολοκλήρωση των ερευνών αυτών, οπότε, χωρίς να είναι καν αναγκαίο να εξεταστεί, εν προκειμένω, αν οι εκθέσεις αυτές συνιστούν πράξεις δεκτικές προσφυγής, κατά την έννοια του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έκρινε, με τη σκέψη 43 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, ότι, εν πάση περιπτώσει, η προσφυγή του αναιρεσείοντος δεν μπορούσε να κηρυχθεί παραδεκτή εν προκειμένω, διότι διαφορετικά θα καταστρατηγούνταν η προθεσμία εντός της οποίας ο αναιρεσείων θα μπορούσε, ενδεχομένως, να προσβάλει τις τελικές εκθέσεις των προηγούμενων ερευνών της OLAF.
Κατόπιν των ανωτέρω, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Δεύτερον, όσον αφορά το δεύτερο σκέλος του λόγου αυτού αναιρέσεως, με το οποίο προβάλλεται ότι η διαπίστωση του Γενικού Δικαστηρίου, με την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη, περί απαραδέκτου της προσφυγής αντανακλά πλημμέλεια του συστήματος δικαστικής προστασίας της Ένωσης, υπενθυμίζεται, κατ’ αρχάς, ότι από το άρθρο 256 ΣΛΕΕ, από το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από το άρθρο 168, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, και από το άρθρο 169 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να προσδιορίζει επακριβώς τα επικρινόμενα σημεία της αποφάσεως της οποίας ζητείται η αναίρεση, καθώς και τα νομικά επιχειρήματα που στηρίζουν κατά τρόπο συγκεκριμένο το αίτημα αυτό, επί ποινή απαραδέκτου της αιτήσεως αναιρέσεως ή του οικείου λόγου αναιρέσεως (διάταξη της 29ης Ιουνίου 2016, Διαμεσολαβητής κατά Staelen,
C‑337/15 P
, μη δημοσιευθείσα,
EU:C:2016:670
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Ωστόσο, ο αναιρεσείων, διατυπώνοντας το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως κατά τα εκτιθέμενα στη σκέψη 40 της παρούσας αποφάσεως, δεν τήρησε τις προϋποθέσεις αυτές. Συγκεκριμένα, ενώ το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε το πρωτοδίκως προβληθέν επιχείρημα του αναιρεσείοντος, το οποίο στηρίχθηκε σε μια τέτοια φερόμενη πλημμέλεια του συστήματος δικαστικής προστασίας της Ένωσης, στις σκέψεις 47 έως 55 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, αφιερώνοντας στο ζήτημα αυτό μια σειρά εκτιμήσεων νομικού χαρακτήρα, ο αναιρεσείων περιορίζεται, στο δεύτερο αυτό σκέλος, αφενός, να δηλώσει ότι διαφωνεί με τις εκτιμήσεις που διατύπωσε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 40 και 41 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως και, αφετέρου, να εκθέσει, πολύ συνοπτικά, ορισμένες σκέψεις γενικού χαρακτήρα, χωρίς να διευκρινίζει με ποιον τρόπο οι διάφορες εκτιμήσεις νομικού χαρακτήρα που περιλαμβάνονται στις σκέψεις 47 έως 55 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως ενέχουν, ενδεχομένως, πλάνη περί το δίκαιο.
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι πρέπει να απορρίπτεται ως προδήλως απαράδεκτος λόγος αναιρέσεως που περιορίζεται στην προβολή επιχειρημάτων γενικής φύσεως και δεν περιέχει ακριβή στοιχεία σχετικά με τις σκέψεις της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως που προβάλλεται ότι ενέχουν πλάνη περί το δίκαιο (πρβλ. διάταξη της 29ης Ιουνίου 2016, Διαμεσολαβητής κατά Staelen,
C‑337/15 P
, μη δημοσιευθείσα,
EU:C:2016:670
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Κατά την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, δεν πληροί την απαίτηση αυτή, η οποία υπομνήσθηκε στη σκέψη 53 της παρούσας αποφάσεως, αίτηση αναιρέσεως η οποία, χωρίς να περιέχει επιχειρηματολογία αποσκοπούσα ειδικώς στον προσδιορισμό της πλάνης περί το δίκαιο την οποία ενέχει η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, περιορίζεται στην επανάληψη των λόγων και των επιχειρημάτων που έχουν ήδη προβληθεί ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Συγκεκριμένα, μια τέτοια αίτηση αναιρέσεως αποτελεί στην πραγματικότητα αίτηση για απλή επανεξέταση του δικογράφου της προσφυγής που κατατέθηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η οποία δεν εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου (πρβλ. απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2020, Συμβούλιο κ.λπ. κατά K. Chrysostomides & Co. κ.λπ.,
C‑597/18 P, C‑598/18 P, C‑603/18 P και C‑604/18 P
,
EU:C:2020:1028
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Κατά συνέπεια, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι απαράδεκτο.
Κατόπιν του συνόλου των ανωτέρω, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό του ως εν μέρει αβάσιμος και εν μέρει απαράδεκτος.
Επί του δευτέρου λόγου αναιρέσεως, που στηρίζεται σε παράβαση του άρθρου 6 του κανονισμού 1049/2001
Επιχειρήματα των διαδίκων
Κατά τον αναιρεσείοντα, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον δέχθηκε τον λόγο απαραδέκτου της Επιτροπής με τον οποίο προβλήθηκε ότι η άρνηση της OLAF να παράσχει πρόσβαση στα ζητηθέντα από τον αναιρεσείοντα έγγραφα δεν συνιστούσε πράξη δεκτική προσφυγής κατά την έννοια του κανονισμού 1049/2001. Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως έκρινε, με τη σκέψη 69 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, ότι η άρνηση παροχής προσβάσεως στα έγγραφα που ζητήθηκαν με το έγγραφο της 22ας Αυγούστου 2018 δεν μπορούσε να θεωρηθεί οριστική πράξη εκδοθείσα σύμφωνα με τα άρθρα 7 και 8 του κανονισμού αυτού. Το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό, αφού επισήμανε, μεταξύ άλλων, με τις σκέψεις 64 και 65 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, αφενός, ότι ο αναιρεσείων μόλις κατά το στάδιο των κατατεθέντων ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου υπομνημάτων ισχυρίστηκε, για πρώτη φορά, ότι η αίτησή του προσβάσεως στηρίχθηκε στο άρθρο 6 του ως άνω κανονισμού και, αφετέρου, ότι από το επίδικο έγγραφο προέκυπτε σαφώς ότι η OLAF είχε εξετάσει την αίτηση αυτή όχι ως αίτηση προσβάσεως βάσει του ως άνω άρθρου 6, αλλά αποκλειστικώς ως αίτηση προσβάσεως στον φάκελο των ερευνών.
Με τον τρόπο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε, κατά τον αναιρεσείοντα, υπόψη το γεγονός ότι, όσον αφορά την αίτηση προσβάσεως σε έγγραφα, το άρθρο 6 του κανονισμού 1049/2001 δεν προβλέπει καμιά ιδιαίτερη τυπική προϋπόθεση πέραν εκείνης κατά την οποία η αίτηση πρέπει να συντάσσεται σε μία από τις γλώσσες της Ένωσης και να είναι αρκούντως ακριβής, ώστε να παρέχεται στο θεσμικό όργανο η δυνατότητα να προσδιορίσει τα επίμαχα έγγραφα. Επομένως, κατά τον αναιρεσείοντα, στο μέτρο που η Επιτροπή δεν τον ενημέρωσε για το δικαίωμά του να υποβάλει επιβεβαιωτική αίτηση δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού, η άρνηση της OLAF περί παροχής προσβάσεως στα έγγραφα έπρεπε να θεωρηθεί ως οριστική πράξη κατά της οποίας είναι δυνατή η άσκηση προσφυγής ακυρώσεως.
Η Επιτροπή υποστηρίζει, πρώτον, ότι, με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, ο αναιρεσείων ζητεί από το Δικαστήριο να επανεξετάσει την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο, πράγμα το οποίο δεν εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως.
Δεύτερον, κατά την Επιτροπή, προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση στα ζητηθέντα από την OLAF έγγραφα, ο αναιρεσείων μπορούσε να στηριχθεί είτε στο δικαίωμα προσβάσεως στον φάκελο, το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 41, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του Χάρτη, είτε στο δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα, το οποίο κατοχυρώνεται και διέπεται από τον κανονισμό 1049/2001. Εν προκειμένω, ωστόσο, η νομική βάση επί της οποίας ο αναιρεσείων είχε στηρίξει την αίτησή του περί προσβάσεως, που διατυπώθηκε με το έγγραφο της 22ας Αυγούστου 2018, δεν ήταν σαφής, ενώ το εν λόγω έγγραφο άφηνε να εννοηθεί ότι η αίτηση στηριζόταν στο άρθρο 41, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του Χάρτη. Επομένως, ευλόγως η OLAF δεν εξέτασε, με το επίδικο έγγραφο, την εν λόγω αίτηση προσβάσεως υπό το πρίσμα του κανονισμού 1049/2001 και δεν επέστησε την προσοχή του προσφεύγοντος στη δυνατότητα υποβολής επιβεβαιωτικής αιτήσεως δυνάμει του άρθρου 7 του κανονισμού 1049/2001. Συναφώς, κατά την Επιτροπή, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η αίτηση προσβάσεως σε έγγραφα πρέπει να είναι αρκούντως ακριβής ώστε να παρέχει στο οικείο θεσμικό όργανο τη δυνατότητα να απαντήσει. Στο πλαίσιο αυτό, οι αιτούντες έχουν την υποχρέωση να παρέχουν κρίσιμες πληροφορίες και υπέχουν καθήκον καλόπιστης συνεργασίας οσάκις υποβάλλουν τέτοια αίτηση.
Τρίτον, κατά την Επιτροπή, σε περίπτωση που ο αναιρεσείων θεωρούσε παρά ταύτα ότι η αίτησή του προσβάσεως στηριζόταν στον ως άνω κανονισμό, όφειλε να είχε υποβάλει επιβεβαιωτική αίτηση βάσει του άρθρου 7 του κανονισμού 1049/2001. Συγκεκριμένα, η αρχική απάντηση της OLAF, αν εκληφθεί ως άρνηση κατά την έννοια του εν λόγω κανονισμού, δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να αποτελέσει πράξη δεκτική προσφυγής, λαμβανομένης υπόψη της διαδικασίας δύο σταδίων που προβλέπει ο ίδιος αυτός κανονισμός.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζεται ότι η διαδικασία προσβάσεως στα έγγραφα των θεσμικών οργάνων περιλαμβάνει δύο στάδια και ότι η απάντηση στην αρχική αίτηση, υπό την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 1049/2001, αποτελεί απλώς μια πρώτη λήψη θέσεως, η οποία κατ’ αρχήν δεν υπόκειται σε προσφυγή. Εντούτοις, κατ’ εξαίρεση, όταν το θεσμικό όργανο οριστικοποιεί τη θέση του με τέτοιου είδους απάντηση, αυτή είναι δυνατόν να προσβληθεί με προσφυγή ακυρώσεως (βλ. απόφαση της 2ας Οκτωβρίου 2014, Strack κατά Επιτροπής,
C‑127/13 P
,
EU:C:2014:2250
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, η γενική εισαγγελέας με το σημείο 74 των προτάσεών της, το γεγονός ότι, με την απάντησή του, το οικείο θεσμικό όργανο παραλείπει να ενημερώσει τον αιτούντα, σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 1049/2001, ότι δικαιούται να υποβάλει επιβεβαιωτική αίτηση, σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 2, του κανονισμού αυτού, εκφράζει τον οριστικό χαρακτήρα της απαντήσεως αυτής.
Επιπλέον, στο μέτρο που η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τα επιχειρήματα που προβάλλει ο αναιρεσείων προς στήριξη του δεύτερου λόγου αναιρέσεως εμπίπτουν στην εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου και, ως εκ τούτου, δεν εμπίπτουν στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου, υπενθυμίζεται ότι ο εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου νομικός χαρακτηρισμός ενός πραγματικού περιστατικού ή μιας πράξεως, όπως μιας επιστολής, είναι νομικό ζήτημα το οποίο μπορεί να προβληθεί στο πλαίσιο αναιρέσεως (απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2017, Bionorica και Diapharm κατά Επιτροπής,
C‑596/15 P και C‑597/15 P
,
EU:C:2017:886
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, από την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη προκύπτει ότι η OLAF δεν ενημέρωσε τον αναιρεσείοντα για το δικαίωμά του να υποβάλει επιβεβαιωτική αίτηση δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 2, του κανονισμού 1049/2001.
Είναι, επίσης, αληθές ότι από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι ο αναιρεσείων δεν ανέφερε, στο έγγραφο της 22ας Αυγούστου 2018, τον κανονισμό 1049/2001 και ότι μόνον με τα υπομνήματα που κατέθεσε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου διευκρίνισε, για πρώτη φορά, ότι η αίτηση προσβάσεως στα έγγραφα, η οποία διατυπώθηκε με το εν λόγω έγγραφο, είχε υποβληθεί βάσει του άρθρου 6 του εν λόγω κανονισμού.
Εντούτοις, επισημαίνεται συναφώς ότι, δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 1049/2001, οι αιτήσεις προσβάσεως σε έγγραφα πρέπει να διατυπώνονται με οιαδήποτε γραπτή μορφή, συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτρονικής, σε μία από τις γλώσσες που μνημονεύονται στο άρθρο 55 ΣΕΕ και με επαρκή ακρίβεια ούτως ώστε το θεσμικό όργανο να μπορέσει να προσδιορίσει το έγγραφο.
Αντιθέτως, καμία διάταξη του κανονισμού 1049/2001 δεν υποχρεώνει τον αιτούντα να προσδιορίσει τη νομική βάση της αιτήσεώς του.
Μια τέτοια υποχρέωση δεν μπορεί να συναχθεί ούτε από τη νομολογία που επικαλείται η Επιτροπή, δεδομένου ότι, παρά ορισμένες διαφοροποιήσεις ως προς τη διατύπωση, η απόφαση της 20ής Ιανουαρίου 2011, Strack κατά Επιτροπής (
F‑121/07
,
EU:F:2011:3
, σκέψεις
έως
), αφορά την απαίτηση, που μνημονεύεται στη σκέψη 68 της παρούσας αποφάσεως, περί υποβολής της αιτήσεως προσβάσεως κατά τρόπο αρκούντως ακριβή, ούτως ώστε να παρέχεται στο θεσμικό όργανο η δυνατότητα να προσδιορίσει το έγγραφο, και όχι υποχρέωση προσδιορισμού της νομικής βάσεως της αιτήσεως.
Εξάλλου, η έλλειψη υποχρεώσεως ρητής αναφοράς στον κανονισμό 1049/2001 με την αίτηση προσβάσεως στα έγγραφα συνάδει με τον σκοπό που επιδιώκει ο εν λόγω κανονισμός. Πράγματι, από το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού προκύπτει ότι σκοπός του είναι να εξασφαλίσει «όσο το δυνατόν ευρύτερη πρόσβαση στα έγγραφα».
Στο πλαίσιο αυτό, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι ο κανονισμός 1049/2001 παρέχει ένα ιδιαίτερα ευρύ δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα των οικείων οργάνων, καθόσον το δικαίωμα αυτό δεν προϋποθέτει, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 6, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού, τη δικαιολόγηση της αιτήσεως (απόφαση της 26 Ιανουαρίου 2010, Internationaler Hilfsfonds κατά Επιτροπής,
C‑362/08 P
,
EU:C:2010:40
, σκέψη
).
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό, αντιθέτως προς όσα έκρινε το Γενικό Δικαστήριο με τις σκέψεις 65, 66 και 68 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, ότι η OLAF όφειλε να εξετάσει την αίτηση προσβάσεως του αναιρεσείοντος υπό το πρίσμα, μεταξύ άλλων, του κανονισμού 1049/2001 και, επομένως, όφειλε να ενημερώσει τον αναιρεσείοντα για το δικαίωμά του να υποβάλει επιβεβαιωτική αίτηση σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 2, του τελευταίου αυτού κανονισμού.
Ειδικότερα, το γεγονός ότι το Γενικό Δικαστήριο, με τη σκέψη 66 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, επισήμανε ότι ο αναιρεσείων, στο έγγραφο της 22ας Αυγούστου 2018, «αναφερόταν διαρκώς στον κανονισμό 883/2013» δεν έχει σημασία εν προκειμένω.
Πράγματι, το γεγονός ότι το έγγραφο της 22ας Αυγούστου 2018 αφορούσε αίτηση προσβάσεως σε έγγραφα σχετικά με έρευνες της OLAF, ήτοι τομέα διεπόμενο από τον κανονισμό 883/2013, δεν αποκλείει εξαρχής το ενδεχόμενο η εν λόγω αίτηση να στηρίζεται στον κανονισμό 1049/2001, δεδομένου ότι δεν αμφισβητείται ότι ο εν λόγω κανονισμός μπορεί να χρησιμεύσει ως νομική βάση αιτήσεως προσβάσεως σε έγγραφα σχετικά με διοικητική διαδικασία που διέπεται από άλλη νομική πράξη της Ένωσης.
Δεδομένου ότι, εν προκειμένω, η OLAF παρέλειψε να ενημερώσει τον αναιρεσείοντα για το δικαίωμά του να υποβάλει επιβεβαιωτική αίτηση σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 2, του κανονισμού 1049/2001, ο αναιρεσείων μπορούσε, επομένως, να θεωρήσει, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 63 και 64 της παρούσας αποφάσεως, ότι η OLAF είχε καθορίσει οριστικά, με το επίδικο έγγραφο, τη θέση της περί απορρίψεως της αιτήσεώς του προσβάσεως στα έγγραφα, που διατυπώθηκε με το έγγραφο της 22ας Αυγούστου 2018, και ότι, ως εκ τούτου, το επίδικο έγγραφο μπορούσε να προσβληθεί με προσφυγή ακυρώσεως.
Επομένως, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως είναι βάσιμος, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον έκρινε, με τη σκέψη 69 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, ότι η άρνηση παροχής προσβάσεως στα έγγραφα που ζητήθηκαν με το έγγραφο της 22ας Αυγούστου 2018 δεν μπορούσε να θεωρηθεί οριστική πράξη δυνάμενη να προσβληθεί με προσφυγή ακυρώσεως.
Κατόπιν του συνόλου των ανωτέρω, η αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη πρέπει να αναιρεθεί στο μέτρο που, με αυτή, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ως απαράδεκτη την προσφυγή του αναιρεσείοντος κατά το μέρος που αυτή είχε ως αίτημα την ακύρωση της περιεχόμενης στο επίδικο έγγραφο αρνήσεως της OLAF να του παράσχει πρόσβαση στα έγγραφα τα οποία αυτός είχε ζητήσει με το από 22 Αυγούστου 2018 έγγραφό του, κατά τα λοιπά δε πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως.
Επί της αναπομπής της υποθέσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου
Κατά το άρθρο 61, παράγραφος 1, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε περίπτωση αναιρέσεως της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου, το Δικαστήριο μπορεί είτε να αποφανθεί το ίδιο οριστικά επί της διαφοράς, εφόσον είναι ώριμη προς εκδίκαση, είτε να την αναπέμψει στο Γενικό Δικαστήριο για να την κρίνει.
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ως απαράδεκτη την προσφυγή του αναιρεσείοντος κατά το μέρος που με αυτή ζητείτο η ακύρωση της περιεχόμενης στο επίδικο έγγραφο αρνήσεως της OLAF να του παράσχει πρόσβαση στα έγγραφα τα οποία αυτός είχε ζητήσει με το από 22 Αυγούστου 2018 έγγραφό του και δεδομένου, επομένως, ότι οι λόγοι ακυρώσεως που ο αναιρεσείων προέβαλε προς στήριξη του ως άνω αιτήματος της προσφυγής του δεν αποτέλεσαν αντικείμενο κατ’ αντιμωλία συζητήσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και δεν εξετάσθηκαν από αυτό, η διαφορά δεν είναι ώριμη προς εκδίκαση, κατά την έννοια της ως άνω διατάξεως (πρβλ απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2020, Επιτροπή και Συμβούλιο κατά Carreras Sequeros κ.λπ.,
C‑119/19 P και C‑126/19 P
,
EU:C:2020:676
, σκέψη
). Επομένως, η υπόθεση πρέπει να αναπεμφθεί ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προκειμένου αυτό να αποφανθεί επί του τμήματος αυτού της προσφυγής ακυρώσεως.
Ως εκ τούτου, παρέλκει η απόφανση επί του αιτήματος διεξαγωγής αποδείξεων περί της οποίας γίνεται λόγος στη σκέψη 36 της παρούσας αποφάσεως.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 184, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, όταν η αίτηση αναιρέσεως απορρίπτεται ως αβάσιμη ή όταν γίνεται δεκτή και το Δικαστήριο κρίνει το ίδιο οριστικά τη διαφορά, αυτό αποφαίνεται επί των εξόδων.
Το άρθρο 138, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο εφαρμόζεται στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του εν λόγω Κανονισμού, προβλέπει ότι, σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων, κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά έξοδά του.
Εν προκειμένω, πρέπει να εφαρμοστεί η τελευταία αυτή διάταξη, καθόσον η αίτηση αναιρέσεως απορρίπτεται κατά το μέρος που το Γενικό Δικαστήριο, με την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη, απέρριψε το αίτημα ακυρώσεως του επίδικου εγγράφου, στο μέτρο που η OLAF, με το έγγραφο αυτό, αρνήθηκε να κινήσει έρευνα σχετικά με τη διεξαγωγή των προηγούμενων ερευνών, αλλά γίνεται δεκτή κατά το μέρος που το Γενικό Δικαστήριο, με την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη, απέρριψε το αίτημα ακυρώσεως του επίδικου εγγράφου, στο μέτρο που η OLAF, με το έγγραφο αυτό, αρνήθηκε να παράσχει στον αναιρεσείοντα πρόσβαση στα έγγραφα που είχε ζητήσει με το έγγραφο της 22ας Αυγούστου 2018.
Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά έξοδά του όσον αφορά την παρούσα αναιρετική διαδικασία και το Δικαστήριο πρέπει να επιφυλαχθεί ως προς τα δικαστικά έξοδα της πρωτοβάθμιας δίκης, δεδομένου ότι η υπόθεση αναπέμπεται ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφασίζει:

1)
Αναιρεί τη διάταξη του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 12ης Μαΐου 2020, Dragnea κατά Επιτροπής (
T‑738/18
, μη δημοσιευθείσα,
EU:T:2020:208
), καθόσον με αυτή το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ως απαράδεκτη την προσφυγή του Liviu Dragnea με αίτημα την ακύρωση του έγγραφου της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF), της 1ης Οκτωβρίου 2018, στο μέτρο που, με το έγγραφο αυτό, η OLAF αρνήθηκε να του παράσχει πρόσβαση στα έγγραφα που είχε ζητήσει με την επιστολή της 22ας Αυγούστου 2018.

2)
Αναπέμπει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκειμένου αυτό να αποφανθεί ως προς το ανωτέρω αίτημα ακυρώσεως.

3)
Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως κατά τα λοιπά.

4)
Ο Liviu Dragnea και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρουν τα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν στο πλαίσιο της παρούσας αναιρετικής διαδικασίας.

5)
Επιφυλάσσεται ως προς τα δικαστικά έξοδα κατά τα λοιπά.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.