CELEX: 62016CJ0616
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
koordinazzjoni ta’ dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari jew amministrattivi dwar attivitajiet ta’ tobba
Direttivi 75/363/KEE u 82/76/KEE
Taħriġ għal tobba speċjalisti
Remunerazzjoni xierqa
Applikazzjoni tad-Direttiva 82/76/KEE għat-taħriġ mibdi qabel it-terminu stabbilit għall-Istati Membri għat-traspożizzjoni tagħha u mitmuma wara din id-data

It-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 75/363/KEE tas-16 ta’ Ġunju 1975 dwar il-koordinazzjoni ta’ dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari u amministrattivi dwar attivitajiet tat-tobba (
ĠU 1975, L 167, p. 14
), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 82/76/KEE tas-26 ta’ Jannar 1982 (
ĠU 1982, L 43, p. 21
) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 75/363 emendata”).
Dawn it-talbiet ġew ippreżentati fil-kuntest ta’ kawżi bejn essenzjalment il-Presidenza del Consiglio dei Ministri (il-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri, l-Italja), l-Università degli Studi di Palermo (l-Università ta’ Palermo, l-Italja), il-Ministero della Salute (il-Ministeru tas-Saħħa, l-Italja), il-Ministero dell’Istruzione, dell’Università e della Ricerca (il-Ministeru tal-Edukazzjoni, tal-Universitajiet u tar-Riċerka, l-Italja), u l-Ministero del Tesoro (il-Ministeru tat-Teżor, l-Italja) u tobba speċjalisti, dwar, prinċipalment, ħlas lil dawn tal-aħħar ta’ remunerazzjoni xierqa fis-sens tal-anness tad-Direttiva 75/363 emendata, jew, sussidjarjament, kumpens għad-danni subiti minn dawn tal-aħħar minħabba n-nuqqas ta’ traspożizzjoni b’mod adegwat u fit-termini tad-Direttiva 82/76.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 75/363
L-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 75/363 kien jipprevedi:
“L-Istati Membri għandhom jiggarantixxu li t-taħriġ li jwassal għal diploma, ċertifikat jew evidenza oħra ta’ kwalifiki formali ta’ tabib speċjalista, jkun jaqbel mill-anqas mal-kundizzjonijiet li ġejjin:
a)
għandu jinkludi t-tmiem b’suċċess ta’ sitt snin studju fil-qafas tal-kors ta’ taħriġ imsemmi fl-Artikolu 1;
b)
għandu jinkludi tagħlim teoretiku u prattiku;
c)
għandu jkun kors full-time bis-superviżjoni tal-awtoritajiet jew tal-korpi kompetenti;
d)
għandu jsir f’ċentru universitarju, fi sptar universitarju jew, skont il-każ, fi stabbiliment tas-saħħa approvat għal dan l-għan mill-awtoritajiet jew mill-korpi kompetenti;
e)
dan għandu jinkludi l-parteċipazzjoni personali tat-tabib speċjalista apprendist fl-attività u fir-responsabbiltajiet involuti fis-servizzi inkwistjoni.” (traduzzjoni mhux uffiċjali)
L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva kien jipprevedi:
“1.   Mingħajr preġudizzju għall-prinċipju ta’ taħriġ full-time kif previst fl-Artikolu 2(1)(ċ), u sa ż-żmien li l-Kunsill jieħu deċiżjoni skont il-paragrafu 3, l-Istati Membri jistgħu jippermettu taħriġ ta’ speċjalista part-time, taħt kundizzjonijiet approvati mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti, meta taħriġ fuq bażi full-time ma kienx ikun prattiku għal raġunijiet ġustifikabbli.
2.   Il-perijodu totali ta’ taħriġ speċjalizzat ma jistax jitqassar permezz tal-paragrafu 1. Il-livell tat-taħriġ ma jistax jitħassar, la min-natura part-time tiegħu lanqas mill-prattika ta’ attività professjonali privata b’remunerazzjoni.
3.   Mhux iktar tard minn erba’ snin wara n-notifika ta’ din id-direttiva u fid-dawl ta’ konstatazzjoni ta’ eżami mill-ġdid ta u fuq proposta tal-Kummissjoni, inkunsiderazzjoni tal-possibbiltà ta’ taħriġ part-time għandu jibqa’ jeżisti f’xi ċirkustanzi li għandhom jiġu eżaminati separatament għal kull speċjalizzazzjoni, il-Kunsill għandu jiddeċiedi jekk id-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 1 u 2 għandhom jinżammu jew jiġu emendati.”
L-Artikolu 7 tal-imsemmija direttiva kien ifformulat kif ġej:
“Bħala miżura tranżitorja u b’deroga mill-Artikoli 2(1)(ċ) u 3, l-Istati Membri li d-dispożizzjonijiet tagħhom huma previsti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva jippermettu metodu ta’ taħriġ speċjalizzat part-time fiż-żmien tan-notifika ta’ din id-direttiva jistgħu jibqgħu japplikaw dawn id-dispożizzjonijiet għall-kandidati li bdew it-taħriġ tagħhom bħala speċjalisti mhux iktar tard minn erba’ snin wara n-notifika ta’ din id-direttiva. Dan il-perijodu jista’ jiġi estiż jekk il-Kunsill ma jkunx ħa deċiżjoni skont l-Artikolu 3(3).” (traduzzjoni mhux uffiċjali)
Id-Direttiva 75/363 ġiet innotifikata lill-Istati Membri fl-20 ta’ Ġunju 1976.
Id-Direttiva 82/76
Skont l-Artikolu 9(1) tad-Direttiva 82/76, l-Artikolu 2(1)(c) tad-Direttiva 75/363 ġie ssostitwit mit-test li ġej:
“c)
għandu jkun kors full-time bis-superviżjoni tal-awtoritajiet jew tal-korpi kompetenti, skont il-punt 1 tal-Anness ta’ din id-Direttiva.” (traduzzjoni mhux uffiċjali)
Skont l-Artikolu 10 tad-Direttiva 82/76, l-Artikolu 3 tad-Direttiva 75/363 ġie ssostitwit mit-test li ġej:
“1.   Mingħajr preġudizzju għall-prinċipju ta’ taħriġ full-time kif previst fl-Artikolu 2(1)(ċ), u sa ż-żmien li l-Kunsill jieħu deċiżjoni skont il-paragrafu 3, l-Istati Membri jistgħu jippermettu taħriġ ta’ speċjalista part-time, taħt kundizzjonijiet approvati mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti, meta taħriġ fuq bażi full-time ma kienx ikun prattiku għal raġunijiet ġustifikabbli.
2.   It-taħriġ part-time għandu jingħata bi qbil mal-punt 2 tal-Anness standard kwalitattiv ekwivalenti għat-taħriġ full-time. Dan l-istandard ta’ taħriġ ma għandux ikun imfixkel, jew bin-natura tal-part-time tiegħu jew bl-attwazzjoni ta’ attività professjonali privata b’remunerazzjoni.
It-tul totali tat-taħriġ speċjalizzat ma jistax jiġi rkuprat minħabba li dan isir fuq bażi part-time.
3.   Il-Kunsill għandu jiddeċiedi, mhux iktar tard mill-25 ta’ Jannar 1989, jekk id-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 1 u 2 għandhomx jinżammu jew jiġu emendati, fid-dawl tal-eżami mill-ġdid tas-sitwazzjoni u fuq proposta tal-Kummissjoni, b’rigward għal fatt li l-possibbiltà ta’ taħriġ part-time għandhiex tkompli teżisti f’ċerti ċirkustanzi li għandhom ikunu eżaminati separatament għal kull speċjalizzazzjoni.”
Skont l-Artikolu 12 tad-Direttiva 82/76, l-Artikolu 7 tad-Direttiva 75/363 ġie ssostitwit mit-test li ġej:
“Bħala miżura tranżitorja u b’deroga tal-Artikoli 2(1)(ċ) u 3, l-Istati Membri li d-dispożizzjonijiet tagħhom huma previsti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva jippermettu metodu ta’ taħriġ speċjalist part-time fiż-żmien tan-notifika [tad-Direttiva 75/363] jistgħu jibqgħu japplikaw dawn id-dispożizzjonijiet lill-kandidati li bdew it-taħriġ tagħhom bħala speċjalisti mhux iktar tard minn mill-31 ta’ Diċembru 1983.
Kull Stat Membru ospitanti għandu jkun awtorizzat li jitlob lill-benefiċjarji tal-paragrafu preċedenti biex jipprovdu, b’żieda mad-diplomi, maċ-ċertifikati u mal-evidenzi l-oħra ta’ kwalifiki formali, attestazzjoni li tiċċertifika li għall-inqas għal tliet snin konsekuttivi fil-ħames snin ta’ qabel il-ħruġ tal-attestazzjoni huma kienu legalment jaħdmu bħala speċjalisti fil-qasam ikkonċernat.”
L-Artikolu 13 tad-Direttiva 82/76 żied mad-Direttiva 75/363 anness intitolat “Karatteristiċi tat-taħriġ full-time u tat-taħriġ part-time ta’ speċjalisti”. Dan l-anness jipprevedi: (traduzzjoni mhux uffiċjali)
“1.
Taħriġ full-time ta
’ tobba speċjalisti
Taħriġ bħal dan għandu jsir f’postijiet speċifiċi rrikonoxxuti mill-awtorità kompetenti.
Huwa għandu jinvolvi l-parteċipazzjoni fl-attivitajiet mediċi kollha tad-dipartiment fejn isir it-taħriġ, inklużi d-dmirijiet ‘on-call’, biex l-ispeċjalista apprendist jiddedika għal dan it-taħriġ prattiku u teoretiku l-attività professjonali kollha tiegħu tul il-ġimgħa standard ta’ xogħol u tul is-sena kollha skont id-dispożizzjonijiet miftiehma mal-awtoritajiet kompetenti. Għalhekk dan it-taħriġ għandu, għalhekk, jingħatalu remunerazzjoni xierqa.
Dan it-taħriġ jista’ jiġi interrott għal raġunijiet bħal servizz militari, missjonijiet xjentifiċi, tqala, mard. It-tul totali tat-taħriġ m’għandux jitnaqqas għal raġunijiet ta’ xi interruzzjoni. (traduzzjoni mhux uffiċjali)
2.
Taħriġ part-time ta
’ tobba speċjalisti
Dan it-taħriġ jissodisfa l-istess rekwiżiti bħat-taħriġ full-time, li huwa distint biss mill-possibbiltà li l-parteċipazzjoni f’attivitajiet mediċi tiġi limitata għal tul ta’ mill-inqas daqs nofs dak previst fil-punt 1 tat-tieni paragrafu.
L-awtoritajiet kompetenti għandhom jiggarantixxu li t-tul totali u l-kwalità tat-taħriġ part-time tal-ispeċjalisti ma jkunux inqas minn dawk ta’ dawk imħarrġa full-time.
Dan it-taħriġ part-time għandu jkun irremunerat b’mod xieraq.” (traduzzjoni mhux uffiċjali)
L-Artikolu 14 tad-Direttiva 82/76 kien jipprevedi:
“It-taħriġ part-time ta’ tobba speċjalisti li jkun beda qabel l-1 ta’ Jannar 1983 b’applikazzjoni tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 75/363/KEE jista’ jitwettaq konformement għal din tal-aħħar.” (traduzzjoni mhux uffiċjali)
Skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva 82/76:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex iħarsu din id-direttiva mhux iktar tard mill-31 ta’ Diċembru 1982. Huma għandhom minnufih jgħarrfu lill-Kummissjoni dwar dan.” (traduzzjoni mhux uffiċjali)
Id-Direttiva 82/76 ġiet innotifikata lill-Istati Membri fid-29 ta’ Jannar 1982 u daħlet fis-seħħ fl-istess jum, konformement mat-tieni paragrafu tal-Artikolu 191 tat-Trattat KEE.
Id-Direttiva 75/363 emendata ġiet imħassra fil-15 ta’ April 1993 permezz tad-Direttiva Tal-Kunsill 93/16/KEE tal-5 ta’ April 1993 biex tiffaċilità l-moviment liberu tat-tobba u r-rikonoxximent tad-diplomi, ċertifikati u prova oħra ta’ kwalifiki formali tagħhom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 86), li hija stess ġiet imħassra bid-Direttiva 2005/36/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Settembru 2005 dwar ir-Rikonoxximent ta’ Kwalifiki Professjonali (
ĠU 2005, L 255, p. 22
)
Id-dritt Taljan
Id-Direttiva 82/76 ġiet trasposta fid-dritt Taljan permezz tad-decreto legislativo n. 257 – attuazione della direttiva 82/76/CEE del Consiglio del 26 gennaio 1982, recante modifica di precedenti direttive in tema di formazione dei medici specialisti, a norma dell’art. 6 della legge 29 dicembre 1990, n. 428 (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 257 li jittrasponi d-Direttiva tal-Kunsill 82/76/KEE, tas-26 ta’ Jannar 1982, li temenda id-direttivi preċedenti fil-qasam tat-taħriġ ta’ tobba speċjalisti abbażi tal-Artikolu 6 tal-liġi ta’ interess komunitarju tad-29 ta’ Diċembru 1990, n. 428), tat-8 ta’ Awwissu 1991 (GURI Nru 191, tas-16 ta’ Awwissu 1991, iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 257”). Dan id-Digriet Leġiżlattiv daħal fis-seħħ ħmistax-il jum wara d-data tal-pubblikazzjoni tiegħu u ġie sostitwit sussegwentement mid-decreto legislativo n. 368 – Attuazione della direttiva 93/16/CEE in materia di libera circolazione dei medici e di reciproco riconoscimento dei loro diplomi, certificati ed altri titoli e delle direttive 97/50/CE, 98/21/CE, 98/63/CE e 99/46/CE che modificano la direttiva 93/16/CEE (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 368, li jirrigwarda t-traspożizzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 93/16/KEE tal-5 ta’ April 1993 biex tiffaċilità l-moviment liberu tat-tobba u r-rikonoxximent tad-diplomi, ċertifikati u prova oħra ta’ kwalifiki formali tagħhom, u tad-Direttivi 97/50/KE, 98/21/KE, 98/63/KE u 99/46/KE li jemendaw id-Direttiva 93/16/KEE), tas-17 ta’ Awwissu 1999 (suppliment ordinarju tal-GURI Nru 250, tat-23 ta’ Ottubru 1999).
L-Artikolu 8.2 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 257 jipprevedi li d-dispożizzjonijiet tiegħu japplikaw mis-sena akkademika 1991/1992 ’il quddiem.
Il-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
It-tobba li ressqu l-kawżi prinċipali tħarrġu fl-Italja, bejn l-1982 u l-1990, bħala tobba speċjalisti.
Fis-16 ta’ Frar 2001 (Kawża C-617/16) u t-18 ta’ Marzu 2003 (Kawża C-616/16), huma adixxew it-Tribunale di Palermo (il-Qorti ta’ Palermo, l-Italja) permezz ta’ rikorsi kontra l-Università ta’ Palermo, il-Ministeru tal-Edukazzjoni, tal-Universitajiet u tar-Riċerka, il-Ministeru tas-Saħħa, il-Ministeru tat-Teżor u l-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri.
Dawn it-tobba talbu, b’mod prinċipali, il-kundanna ta’ din l-università u tal-amministraturi tal-Istat tagħha sabiex iħallsuhom remunerazzjoni xierqa, fis-sens tal-anness tad-Direttiva 75/363 emendata, fir-rigward tat-taħriġ ta’ tobba speċjalisti li huma wettqu. Sussidjarjament, huma jitolbu kumpens għal danni subiti minħabba l-assenza ta’ trasport adegwat u fit-terminu tad-Direttiva 82/76.
Permezz ta’ sentenzi tas-27 ta’ April u tas-17 ta’ Ġunju 2006 (Kawża C‑616/16) kif ukoll tat-30 ta’ April u tat-28 ta’ Mejju 2007 (Kawża C‑617/16), it-Tribunale di Palermo (il-Qorti ta’ Palermo) ċaħdet dawn it-talbiet.
Adita bl-appelli interposti mis-sentenzi, il-Corte d’appello di Palermo (il-Qorti tal-Appell ta’ Palermo, l-Italja), permezz tas-sentenzi tat-18 ta’ Lulju u tas-27 ta’ Settembru 2012 (Kawża C-616/16) u tal-10 ta’ Ottubru 2012 (Kawża C-617/16), ikkundannat lill-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri sabiex iħallsu lil kull tabib ikkonċernat is-somma ta’ EUR 11 103.82 (Kawża C-616/16) u ta’ EUR 6 713.93 (Kawża C-617/16), bl-interessi legali.
Kemm il-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri kif ukoll ċerti partijiet fil-kawża prinċipali appellaw fil-kassazzjoni mill-imsemmija sentenzi.
Il-qorti tar-rinviju tikkonstata li l-kawżi prinċipali jirrigwardaw l-evalwazzjoni tas-sistema legali applikabbli għat-taħriġ ta’ tobba speċjalisti li beda qabel il-31 ta’ Diċembru 1982 u ntemm wara din id-data.
Billi qieset li s-soluzzjoni tat-tilwim fil-kawża prinċipali tiddependi fuq l-interpretazzjoni tad-Direttiva 75/363 emendata, il-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema ta’ Kassazzjoni, l-Italja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin, ifformulati f’termini identiċi fil-Kawżi C-616/16 u C-617/16:
“1)
Id-Direttiva Nru 82/76/KEE, li emendat id-Direttivi Nru 75/362/KEE u Nru 75/363/KEE, għandha tiġi interpretata fis-sens li jaqa’ fl-ambitu ta’ applikazzjoni tagħha anki t-taħriġ għal tobba li qed jispeċjalizzaw, kemm full-time kif ukoll part-time, li kien diġà beda fil-31 ta’ Diċembru 1982 u tkompla wara din id-data, sa liema data l-Istati Membri kellhom jadottaw il-miżuri neċessarji biex jikkonformaw mad-Direttiva Nru 82/76/KEE, skont l-Artikolu 16 tagħha?
F’każ ta’ risposta pożittiva għa[ll-ewwel] domanda […]:
2)
L-Anness miżjud mad-Direttiva ta’ ‘Koordinament’ Nru 75/363/KEE mill-Artikolu 13 tad-Direttiva Nru 82/76/KEE, li emendat id-Direttivi Nru 75/362/KEE u Nru 75/363/KEE, għandu jiġi interpretat fis-sens li għal taħriġ għal tobba li qed jispeċjalizzaw li kien diġà beda fil-31 ta’ Diċembru 1982, l-obbligu ta’ remunerazzjoni adegwata għat-tobba li qed jispeċjalizzaw jiddependi mis-sodisfazzjoni tal-obbligu tar-riorganizzazzjoni tal-korsijiet jew mill-kompatibbiltà mar-rekwiżiti tal-imsemmija direttivi?
3)
Fir-rigward tat-tobba speċjalizzati li attendew taħriġ għal tobba li qed jispeċjalizzaw li kien beda qabel l-1 ta’ Jannar 1983 iżda li spiċċa wara din id-data, kien hemm l-obbligu ta’ remunerazzjoni adegwata lilhom għat-tul kollu tat-taħriġ jew biss għall-perijodu wara l-31 ta’ Diċembru 1982 u, f’dan l-aħħar każ, għal liema eventwali kundizzjonijiet kien suġġett dan l-obbligu?”
Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-16 ta’ Diċembru 2016, il-Kawżi C-616/16 u C-617/16 ingħaqdu flimkien għall-finijiet tal-proċedura bil-miktub u orali, kif ukoll tas-sentenza.
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
Permezz tal-ewwel domanda tagħha l-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 2(1)(c), l-Artikolu 3(1) u (2) kif ukoll l-Anness tad-Direttiva 75/363 emendata għandhomx jiġu interpretati fis-sens li kull perijodu ta’ taħriġ ta’ tabib speċjalista full-time jew part-time li beda fl-1982 u kompla sa l-1990 għandu jkun suġġett għal remunerazzjoni xierqa fis-sens tal-imsemmi anness.
Qabelxejn għandu jitfakkar li, b’applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet imsemmija fil-punt preċedenti, imħassra fil-15 ta’ April 1993 permezz tad-Direttiva 93/16, taħriġ li jwassal għal diploma, ċertifikat jew titolu speċjalizzat ieħor, kemm jekk full-time jew part-time, normalment għandu jirċievi remunerazzjoni xierqa.
Għandu sussegwentement jitfakkar li, sabiex l-Istati Membri jiżguraw remunerazzjoni xierqa japplika biss fir-rigward ta’ speċjalizzazzjonijiet mediċi komuni għall-Istati Membri kollha jew tnejn jew aktar minnhom u msemmija fl-Artikoli 5 jew 7 tal-Direttiva tal-Kunsill 75/362/KEE tas-16 ta’ Ġunju 1975, li tikkonċerna r-rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi, ċertifikati u provi oħrajn tal-kwalifiki formali tat-tobba, inklużi miżuri biex jiġi ffaċilitat l-eżerċizzju effettiv tad-dritt ta’ stabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi (
ĠU 1975, L 167, p. 1
), (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-3 ta’ Ottubru 2000, Gozza et,
C-371/97
,
EU:C:2000:526
, punt
, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Mill-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li dan l-obbligu ta’ ħlas għal perijodi ta’ taħriġ relatati ma’ speċjalizzazzjonijiet mediċi previst fl-Anness tad-Direttiva 75/363 (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-25 ta’ Frar 1999, Carbonari et,
C-131/97
,
EU:C:1999:98
, punt
, kif ukoll tat-3 ta’ Ottubru 2000, Gozza et,
C-371/97
,
EU:C:2000:526
, punti
u
).
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-imsemmi obbligu, li ma kienx previst inizjalment mid-Direttiva 75/363, iddaħħal permezz tad-Direttiva 82/76, li daħlet fis-seħħ fid-29 ta’ Jannar 1982 u li, skont l-Artikolu 16 tagħha, l-Istati Membri kellhom jikkonformaw magħha mhux iktar tard mill-31 ta’ Diċembru 1982.
Id-Direttiva 82/76 ġiet trasposta fid-dritt Taljan permezz tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 257, li daħal fis-seħħ ħmistax-il jum wara d-data tal-pubblikazzjoni tiegħu, li saret fis-16 ta’ Awwissu 1991.
Ċertament, l-Artikolu 14 tad-Direttiva 82/76 kien jipprevedi li t-taħriġ part-time ta’ tobba speċjalisti beda qabel l-1 ta’ Jannar 1983 b’applikazzjoni tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 75/363 jista’ jitwettaq konformement ma’ dan l-Artikolu 3.
Madankollu, kif irrilevat il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet tagħha bil-miktub, ir-regola tranżitorja prevista fl-Artikolu 14 tad-Direttiva 82/76 kienet tirrigwarda l-legalità stess ta’ dan it-taħriġ part-time ta’ tobba speċjalisti, u mhux l-obbligu li dawn jiġu rremunerati.
Fil-fatt, il-possibbiltà għall-Istati membri li jawtorizzaw it-taħriġ part-time ta’ tobba speċjalisti kienet diġà prevista fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 75/363, bħala eċċezzjoni għall-obbligu li tali taħriġ isir full-time, in-neċessità li tinżamm din l-eċċezzjoni peress li suġġetta għal eżami perijodiku mill-ġdid mil-leġiżlatur tal-Unjoni.
Bl-istess mod, ir-regola tranżitorja li tirrigwarda t-taħriġ part-time tat-tobba speċjalisti, prevista fl-Artikolu 12 tad-Direttiva 82/76, li emenda l-Artikolu 7 tad-Direttiva 75/363 lanqas ma tista’ tiġi kkunsidrata bħala li llimitat fiż-żmien l-obbligu ta’ ħlas ta’ remunerazzjoni xierqa għat-taħriġ.
Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mix-xogħlijiet preparatorji tad-Direttiva 82/76. Fil-fatt, mill-punti 4 u 8 tat-Titolu II tal-memorandum ta’ spjegazzjoni tal-proposta għal direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 75/362/KEE dwar ir-rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi, ċertifikati u provi oħra ta’ kwalifiki formali fil-mediċina, inklużi miżuri li jiffaċilitaw l-eżerċizzju effettiv tad-dritt ta’ stabbiliment u tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, u d-Direttiva 75/363, dwar il-koordinazzjoni ta’ dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari u amministrattivi dwar attivitajiet tat-tobba [COM (80) 914 finali], għall-oriġini tad-Direttiva 82/76, li ż-żewġ dispożizzjonijiet tranżitorji msemmija fil-paragrafi 33 u 35 ta’ din is-sentenza ġew previsti għall-benefiċċju ta’ tobba li bdew it-taħriġ tagħhom qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni ta’ din id-direttiva, sabiex jiżguraw il-kontinwità ta’ dan it-taħriġ.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ma jirriżultax mid-Direttiva 75/363 emendata, li l-obbligu fuq l-Istati Membri li jħallsu remunerazzjoni xierqa ta’ taħriġ ta’ tobba speċjalisti full-time u part-time ma japplikax għal dawk il-perijodi mibdija qabel l-iskadenza, l-1 ta’ Jannar 1983, tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 82/76 u li tkompla wara din id-data.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda għandha tkun li, l-Artikolu 2(1)(c), l-Artikolu 3(1) u (2) kif ukoll l-anness tad-Direttiva 75/363 emendata, għandhom jiġu interpretati fis-sens li kull taħriġ full-time jew part-time ta’ tobba speċjalisti, mibdi matul is-sena 1982 u li tkompla sas-sena 1990 għandu jkollu remunerazzjoni xierqa, fis-sens tal-imsemmi anness, bil-kundizzjoni li dan it-taħriġ ikun jirrigwarda speċjalizzazzjoni medika komuni għall-Istati membri kollha jew għal tnejn jew iktar minnhom u li jissemma fl-Artikoli 5 jew 7 tad-Direttiva 75/362.
Fuq it-tieni domanda
Permezz tat-tieni domanda tagħha l-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 2(1)(c), l-Artikolu 3(1) u (2) kif ukoll l-Anness tad-Direttiva 75/363 emendata għandhomx jiġu interpretati fis-sens li l-eżistenza ta’ rekwiżit għal Stat Membru, sabiex jipprovdi remunerazzjoni xierqa, fis-sens ta’ dan l-anness, għall kull taħriġ ta’ tobba speċjalisti full-time jew part-time li beda fl-1982 u kompla sa l‑1990 jiddependi fuq l-adozzjoni, minn dan l-Istat, fuq miżuri ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 82/76 kif ukoll fuq l-implementazzjoni effettiva ta’ dawn il-miżuri.
F’dan ir-rigward, konformement mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja mfakkra fil-punt 29 ta’ din is-sentenza, l-obbligu ta’ remunerazzjoni xierqa, previst mid-Direttiva 75/363 emendata, huwa, bħala tali, inkundizzjonat u suffiċjentement preċiż.
Ċertament, minn din il-ġurisprudenza jirriżulta li d-Direttiva 75/363 emendata ma tinkludix definizzjoni la tar-remunerazzjoni li għandha titqies xierqa jew il-metodi ta’ determinazzjoni ta’ din ir-remunerazzjoni. Tali definizzjonijiet jaqgħu, bħala prinċipju, fil-kompetenza tal-Istati Membri li għandhom jadottaw miżuri speċifiċi ta’ implementazzjoni f’dan il-qasam (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-25 ta’ Frar 1999, Carbonari et,
C-131/97
,
EU:C:1999:98
, punt
, kif ukoll tat-3 ta’ Ottubru 2000, Gozza et,
C-371/97
,
EU:C:2000:526
, punt
).
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja tfakkar ukoll li l-obbligu tal-Istati Membri, li jirriżulta minn direttiva, li jilħqu r-riżultat previst minnha kif ukoll il-kompitu tagħhom li jadottaw il-miżuri ġenerali jew partikolari kollha sabiex jiżguraw l-eżekuzzjoni ta’ dan l-obbligu jorbot lill-awtoritajiet kollha tal-Istati Membri, inklużi l-awtoritajiet ġudizzjarji fil-kuntest tal-kompetenzi tagħhom. Għalhekk, billi tapplika d-dritt nazzjonali, u b’mod partikolari d-dispożizzjonijiet ta’ liġi li ġew introdotti speċifikament sabiex tiġi żgurata t-traspożizzjoni ta’ direttiva, il-qorti nazzjonali għandha d-dritt nazzjonali sa fejn huwa possibbli fid-dawl tat-test u tal-għan tad-direttiva sabiex jintlaħaq ir-riżultat previst minnha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-25 ta’ Frar 1999, Carbonari et,
C-131/97
,
EU:C:1999:98
, punt
, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, kif ġie mfakkar fil-punt 31 ta’ din is-sentenza, id-Direttiva 82/76 ġiet trasposta fid-dritt Taljan permezz tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 257, li daħal fis-seħħ ħmistax-il jum wara d-data tal-pubblikazzjoni tiegħu, li saret fis-16 ta’ Awwissu 1991.
Fil-każ, b’mod partikolari, ta’ rinviji preliminari imressqa għall-finijiet ta’ interpretazzjoni tad-Direttiva 75/363 emendata, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li qorti nazzjonali hija obbligata, meta tapplika dispożizzjonijiet ta’ dritt nazzjonali adottati kemm qabel kif ukoll wara direttiva, li tinterpretahom sa fejn huwa possibbli fid-dawl tat-test u tal-għan ta’ din id-direttiva (is-sentenzi tal-25 ta’ Frar 1999, Carbonari et,
C-131/97
,
EU:C:1999:98
, punt
, kif ukoll tat-3 ta’ Ottubru 2000, Gozza et,
C-371/97
,
EU:C:2000:526
, punt
).
Għal dan l-għan, għandu jitfakkar li hija l-qorti nazzjonali li għandha tinterpreta d-dritt nazzjonali sa fejn huwa possibbli fid-dawl tat-test u tal-għan tad-direttiva kkonċernata, sabiex tilħaq ir-riżultat intiż minnha, u dan jeħtieġ li din tagħmel dak kollu li jaqa’ fil-ġurisdizzjoni tagħha meta tieħu inkunsiderazzjoni d-dritt intern fl-intier tiegħu u meta tapplika l-metodi ta’ interpretazzjoni rrikonoxxuti minnu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2014, Schoenimport Italmoda Mariano Previti et,
C-131/13, C-163/13 u C-164/13
,
EU:C:2014:2455
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Fir-rigward tal-għan tal-anness tad-Direttiva 75/363 emendata, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li huwa intiż li jiggarantixxi li t-tobba kkonċernati jiddedikaw l-attività professjonali kollha għat-taħriġ prattiku u teoretiku tagħhom matul il-ġimgħa tax-xogħol jew, fil-każ ta’ speċjalista f’taħriġ part-time, proporzjon sinjifikattiv (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-25 ta’ Frar 1999, Carbonari et,
C-131/97
,
EU:C:1999:98
, punt
, kif ukoll tat-3 ta’ Ottubru 2000, Gozza et,
C-371/97
,
EU:C:2000:526
, punt
).
Għaldaqstant, meta tinterpreta d-dritt nazzjonali f’konformità mad-Direttiva 75/363 emendata, il-qorti nazzjonali għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-għan tagħha, imfakkar fil-punt preċedenti. F’dan ir-rigward, bil-għan li jiġu ddeterminati l-livell u l-metodi tal-iffissar tar-remunerazzjoni xierqa għall-perijodu preċedenti għat-traspożizzjoni fid-dritt Taljan tad-Direttiva 82/76, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni b’mod partikolari s-soluzzjonijiet magħmula f’dan ir-rigward fil-leġiżlazzjoni nazzjonali li tittrasponi din id-direttiva.
Għalhekk, kif jirriżulta mir-risposta mogħtija għall-ewwel domanda, l-obbligu li t-tobba kkonċernati jingħataw remunerazzjoni xierqa testendi għal kull taħriġ full-time jew part-time ta’ tabib speċjalista mibdi matul is-sena 1982 u tkompla fis-sena 1990.
Għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li, Fil-każ fejn ir-riżultat previst minn din d-direttiva ma jkunx jista’ jintlaħaq permezz ta’ interpretazzjoni, billi jieħdu inkunsiderazzjoni d-dritt intern kollu u billi japplikaw metodi ta’ interpretazzjoni rikonoxxuti minn dan id-dritt, id-dritt tal-Unjoni timponi li l-Istati Membri jikkumpensaw għad-danni li jkunu kkawżaw lill-individwi minħabba n-nuqqas ta’ traspożizzjoni tal-imsemmija direttiva, sakemm jiġu sodisfatti tliet kundizzjonijiet, jiġifieri li r-regola ta’ dritt miksura jkollha bħala għan li tagħti drittijiet lil individwi li l-kontenut tagħhom jista’ jiġi identifikat, li l-ksur ikun serju biżżejjed u li jkun hemm rabta kawżali diretta bejn il-ksur tal-obbligu tal-Istat u d-dannu subit mill-persuni leżi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-25 ta’ Frar 1999, Carbonari et,
C-131/97
,
EU:C:1999:98
, punt
).
F’dan ir-rigward, l-applikazzjoni retroattiva u kompleta tal-miżuri ta’ eżekuzzjoni tad-Direttiva 82/76 tippermetti li jiġu rrimedjati l-konsegwenzi dannużi tat-traspożizzjoni tardiva tagħha, sakemm din id-direttiva tkun ġiet trasposta regolarment. Madankollu, hija l-qorti nazzjonali li għandha tiżgura li dan il-kumpens tad-danni subiti mill-benefiċjarji jkun adegwat. Applikazzjoni retroattiva u kompleta tal-miżuri ta’ eżekuzzjoni tad-Direttiva 82/76 tkun suffiċjenti għal dan il-għan, għajr jekk il-benefiċjarji jistabbilixxu l-eżistenza ta’ telf addizzjonali subit minnhom minħabba l-fatt li ma setgħux jibbenefikaw fiż-żmien xieraq mill-benefiċċji pekunjarji ggarantiti minn din id-direttiva dawn ikollhom jiġu kkumpensati wkoll (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-25 ta’ Frar 1999, Carbonari et,
C-131/97
,
EU:C:1999:98
, punt
, kif ukoll tat-3 ta’ Ottubru 2000, Gozza et,
C-371/97
,
EU:C:2000:526
, punt
).
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għat-tieni domanda hija li l-Artikolu 2(1)(c), l-Artikolu 3(1) u (2) kif ukoll l-Anness tad-Direttiva 75/363 emendata għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-eżistenza ta’ obbligu għal Stat Membru, sabiex jipprovdi remunerazzjoni xierqa, fis-sens ta’ dan l-anness, għall kull taħriġ ta’ tobba speċjalisti full-time jew part-time li jkun beda fl-1982 u kompla sa l-1990 ma jiddependix fuq l-adozzjoni, minn dan l-Istat, ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 82/76. Il-qorti nazzjonali hija obbligata, meta tapplika dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali adottati kemm qabel kif ukoll wara d-direttiva, li tinterpretahom sa fejn huwa possibbli fid-dawl tat-test u tal-għan ta’ dawn id-direttivi. Fil-każ fejn, minħabba l-assenza ta’ miżuri nazzjonali li jittrasponu d-Direttiva 82/76, ir-riżultat previst minn din d-direttiva ma jkunx jista’ jintlaħaq permezz ta’ interpretazzjoni, billi jieħdu inkunsiderazzjoni d-dritt intern kollu u billi japplikaw metodi ta’ interpretazzjoni rikonoxxuti minn dan id-dritt, id-dritt tal-Unjoni timponi li l-Istati Membri jikkumpensaw għad-danni li jkunu kkawżaw lill-individwi minħabba l-assenza ta’ traspożizzjoni tal-imsemmija direttiva. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk il-kundizzjonijiet kollha stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja humiex sodisfatti sabiex, skont id-dritt tal-Unjoni, l-Istat Membru responsabbli jinżamm responsabbli.
Fuq it-tielet domanda
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk, l-Artikolu 2(1)(c), l-Artikolu 3(1) u (2) kif ukoll l-Anness tad-Direttiva 75/363 emendata għandhomx jiġu interpretati fis-sens li remunerazzjoni xierqa, fis-sens ta’ dan l-anness, għall kull taħriġ ta’ tobba speċjalisti full-time jew part-time li jkun beda fl-1982 u kompla sa l-1990 għandhiex titħallas għall-perijodu kollu ta’ dan it-taħriġ.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li, peress li t-terminu għat-traspożizzjoni ta’ direttiva huwa intiż, b’mod partikolari, li jagħti lill-Istati Membri ż-żmien meħtieġ sabiex jadottaw miżuri ta’ traspożizzjoni, dawn l-Istati ma jistgħux jiġu kkritikati li ma ttrasponewx l-imsemmija direttiva fl-ordinament ġuridiku tagħhom qabel ma dan it-terminu jkun skada (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-27 ta’ Ottubru 2016, Milev,
C-439/16 PPU
,
EU:C:2016:818
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, jirriżulta mill-kliem stess tad-Direttiva 82/76 li l-Istati Membri għandhom l-obbligu li jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jikkonformaw ma’ din id-direttiva mhux iktar tard mill-31 ta’ Diċembru 1982.
Ċertament, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, mid-data li fiha direttiva tkun daħlet fis-seħħ, l-awtoritajiet tal-Istati Membri kif ukoll il-qrati nazzjonali għandhom jastjenu, sa fejn ikun possibbli, milli jinterpretaw id-dritt nazzjonali b’mod li jirriskja li jikkomprometti b’mod serju, wara l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni ta’ din id-direttiva, li jintlaħaq l-għan mixtieq minnha (is-sentenza tas-27 ta’ Ottubru 2016, Milev,
C-439/16 PPU
,
EU:C:2016:818
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Madankollu, ma huwa bl-ebda mod stabbilit li, fil-każ ta’ perijodu ta’ taħriġ ta’ tabib speċjalista full-time jew part-time li jkun beda matul s-sena 1982 u kompla sal-1990, il-fatt li prevista remunerazzjoni xierqa biss għall-perijodu sussegwenti għall-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 82/76 jirriskja li jikkomprometti serjament l-għan mixtieq minnha.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, hemm lok li r-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikolu 2(1)(c), l-Artikolu 3(1) u (2) kif ukoll l-Anness tad-Direttiva 75/363 emendata għandhom jiġu interpretati fis-sens li remunerazzjoni xierqa, fis-sens tal-imsemmi anness, għal taħriġ ta’ tobba speċjalisti full-time jew part-time li jkun beda fl-1982 u kompla sal-1990 għandu jitħallas għall-perijodu ta’ dan it-taħriġ mill-1 ta’ Jannar 1983 sat-tmiem tal-imsemmi taħriġ.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali n-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja barra dawk tal-imsemmija partijiet ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tmien Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

1)
L-Artikolu 2(1)(c), l-Artikolu 3(1) u (2) kif ukoll l-anness tad-Direttiva tal-Kunsill 75/363/KEE, tas-16 ta’ Ġunju 1975, dwar il-koordinazzjoni ta’ dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari jew amministrattivi dwar attivitajiet ta’ tobba, kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 82/76/KEE, tas-26 ta’ Jannar 1982, għandhom jiġu interpretati fis-sens li kull taħriġ ta’ tabib speċjalista full-time jew part-time mibdi matul is-sena 1982 u li kompla sas-sena 1990 għandu jitħallas remunerazzjoni xierqa, fis-sens tal-imsemmi anness, bil-kundizzjoni li dan it-taħriġ ikun jirrigwarda speċjalizzazzjoni medika komuni għall-Istati Membri kollha jew tnejn jew iktar minnhom u jkun imsemmi fl-Artikoli 5 jew 7 tad-Direttiva tal-Kunsill 75/362/KEE tas-16 ta’ Ġunju 1975, li tikkonċerna r-rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi, ċertifikati u provi oħrajn tal-kwalifiki formali tat-tobba, inklużi miżuri biex jiġi ffaċilitat l-eżerċizzju effettiv tad-dritt ta’ stabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi.

2)
L-Artikolu 2(1)(c), l-Artikolu 3(1) u (2) kif ukoll l-anness tad-Direttiva tal-Kunsill 75/363 kif emendata bid-Direttiva 82/76 għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-eżistenza tal-obbligu, għal Stat Membru li jipprevedi remunerazzjoni xierqa, fis-sens ta’ dan l-anness, għal kull taħriġ ta’ tabib speċjalista full-time jew part-time li jibda matul is-sena 1982 u jkompli sas-sena 1990 ma jiddependix mill-adozzjoni, minn dan l-Istat ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 82/76. Il-qorti nazzjonali hija obbligata, meta tapplika dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali adottati kemm qabel kif ukoll wara d-direttiva, li tinterpretahom sa fejn huwa possibbli fid-dawl tat-test u tal-għan ta’ dawn id-direttivi. Fil-każ fejn, minħabba l-assenza ta’ miżuri nazzjonali li jittrasponu d-Direttiva 82/76, ir-riżultat previst minn din d-direttiva ma jkunx jista’ jintlaħaq permezz ta’ interpretazzjoni, billi jieħdu inkunsiderazzjoni d-dritt intern kollu u billi japplikaw metodi ta’ interpretazzjoni rikonoxxuti minn dan id-dritt, id-dritt tal-Unjoni timponi li l-Istati Membri jikkumpensaw għad-danni li jkunu kkawżaw lill-individwi minħabba l-assenza ta’ traspożizzjoni tal-imsemmija direttiva. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk il-kundizzjonijiet kollha stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja humiex sodisfatti sabiex, skont id-dritt tal-Unjoni, l-Istat Membru responsabbli jinżamm responsabbli.

3)
L-Artikolu 2(1)(c), l-Artikolu 3(1) u (2) kif ukoll l-Anness tad-Direttiva 75/363 kif emendata bid-Direttiva 82/76, għandhom jiġu interpretati fis-sens li remunerazzjoni xierqa, fis-sens tal-imsemmi anness, għal taħriġ ta’ tobba speċjalisti full-time u part-time, li jkun beda fl-1982 u kompla sal-1990 għandu jitħallas għall-perijodu ta’ dan it-taħriġ mill-1 ta’ Jannar 1983 sat-tmiem tal-imsemmi taħriġ.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.