CELEX: 62016TJ0008
Ανταγωνισμός
Συμπράξεις
Αγορά των οδηγών οπτικών δίσκων
Απόφαση με την οποία διαπιστώνεται παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ
Συμφωνίες σύμπραξης σε διαγωνισμούς που οργανώνονται από δύο κατασκευαστές υπολογιστών
Παράβαση ουσιώδους τύπου και προσβολή των δικαιωμάτων υπεράσπισης
Αρμοδιότητα της Επιτροπής
Γεωγραφική έκταση της παράβασης
Ενιαία και διαρκής παράβαση
Παραβίαση της αρχής της χρηστής διοίκησης
Κατευθυντήριες γραμμές του 2006 για τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων

(
)
I.

Ιστορικό της διαφοράς
Α.

Προσφεύγουσες και οικεία αγορά
Οι προσφεύγουσες, Toshiba Samsung Storage Technology Corp. (στο εξής: TSST Japan) και Toshiba Samsung Storage Technology Korea Corp. (στο εξής: TSST KR), είναι παραγωγοί και προμηθευτές οδηγών οπτικών δίσκων (στο εξής: ΟΟΔ). Ειδικότερα, η TSST Japan είναι κοινή εταιρία της εταιρίας Toshiba Corporation, που εδρεύει στην Ιαπωνία, και της εταιρία Samsung Electronics Co., Ltd, που εδρεύει στη Νότια Κορέα. Κατά την περίοδο που διήρκεσε η παράβαση, η TSST Japan ήταν η μητρική εταιρία της TSST KR.
Η TSST Japan και η TSST KR (στο εξής, από κοινού: TSST) ξεκίνησαν τη δραστηριότητά τους την 1η Απριλίου 2004 ως δύο διακριτές επιχειρησιακές μονάδες. Τον Δεκέμβριο του 2005, η TSST Japan αποχώρησε από την αγορά, διατηρώντας μειωμένες, μεταβατικού χαρακτήρα, δραστηριότητες πωλήσεων έως τις αρχές του 2008. Η TSST KR ανέλαβε σταδιακά τις δραστηριότητες πωλήσεων της TSST Japan και ασχολήθηκε ευθέως με τους ΟΟΔ, όσον αφορά την ανάπτυξη, την εμπορία, την πώληση και την μετά την πώληση υποστήριξη (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 14).
Η επίμαχη παράβαση αφορά ΟΟΔ που χρησιμοποιούνται σε προσωπικούς υπολογιστές (επιτραπέζιους και φορητούς υπολογιστές) (στο εξής: PC) που παράγονται από την Dell Inc. (στο εξής: Dell) και τη Hewlett Packard (στο εξής: HP). Οι ΟΟΔ εγκαθίστανται επίσης και σε πολλές άλλες συσκευές που χρησιμοποιούν οι καταναλωτές, όπως οι συσκευές ανάγνωσης οπτικών δίσκων (στο εξής: CD) ή ψηφιακών οπτικών δίσκων (στο εξής: DVD), οι κονσόλες παιχνιδιών και άλλες ηλεκτρονικές περιφερειακές συσκευές (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 28).
Οι ΟΟΔ που χρησιμοποιούνται σε PC ποικίλλουν ανάλογα με τις διαστάσεις τους, τους μηχανισμούς τοποθέτησης (σχισμή ή δίσκο υποδοχής) και τους τύπους δίσκων που μπορούν να αναγνώσουν ή να εγγράψουν. Οι ΟΟΔ μπορούν να διαιρεθούν σε δύο κατηγορίες: τους οδηγούς μεσαίου ύψους (οδηγοί half-height, στο εξής: οδηγοί HH) για επιτραπέζιους υπολογιστές και τους μικρούς οδηγούς για φορητούς υπολογιστές. Η κατηγορία των μικρών οδηγών περιλαμβάνει οδηγούς διαφορετικών διαστάσεων. Υπάρχουν διάφοροι τύποι οδηγών HH και μικρών οδηγών, ανάλογα με την τεχνική τους λειτουργία (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 29).
Η Dell και η HP είναι οι δύο κύριοι κατασκευαστές αυθεντικών προϊόντων στην παγκόσμια αγορά των PC. Οι δύο αυτές εταιρίες προσφεύγουν σε συνήθεις διαδικασίες διαγωνισμών για προμήθειες που διεξάγονται σε παγκόσμια κλίμακα και περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, ανά τρίμηνο διαπραγματεύσεις με μικρό αριθμό προεπιλεγμένων προμηθευτών ΟΟΔ σχετικά με τις τιμές σε παγκόσμιο επίπεδο και τον συνολικό όγκο των αγορών. Κατά κανόνα, τα ζητήματα τοπικού χαρακτήρα ουδέποτε διαδραμάτισαν ρόλο στους διαγωνισμούς για προμήθειες ΟΟΔ, πλην εκείνων που συνδέονται με την προβλεπόμενη ζήτηση για τις περιοχές που επηρεάζουν τις συνολικές αγορές (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 32).
Οι διαγωνισμοί περιλάμβαναν προσκλήσεις προς υποβολή προσφορών, προσκλήσεις προς υποβολή ηλεκτρονικών προσφορών, διαδικτυακές διαπραγματεύσεις, ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς και διμερείς (μη διαδικτυακές) διαπραγματεύσεις. Κατά το πέρας του διαγωνισμού, οι πελάτες ανέθεταν την παραγωγή συγκεκριμένων ποσοτήτων στους συμμετέχοντες προμηθευτές ΟΟΔ (σε όλους ή τουλάχιστον στους περισσότερους από αυτούς, εκτός αν εφαρμοζόταν μηχανισμός αποκλεισμού) με βάση τις τιμές που πρότειναν οι προμηθευτές αυτοί. Για παράδειγμα, η καλύτερη προσφορά λάμβανε 35 έως 45 % των συνολικών αναθέσεων για το επίμαχο τρίμηνο, η δεύτερη καλύτερη προσφορά 25 έως 30 %, η τρίτη 20 % κ.ο.κ. Τις συνήθεις αυτές διαδικασίες υποβολής προσφορών χρησιμοποιούσαν οι ομάδες πελατών που οργάνωναν τους διαγωνισμούς με σκοπό να επιτύχουν την υποβολή προσφορών σε ανταγωνιστικές τιμές. Προς τούτο, χρησιμοποιούσαν όλες τις πιθανές πρακτικές για την ενίσχυση του ανταγωνισμού ως προς τις τιμές μεταξύ των προμηθευτών ΟΟΔ (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 33).
Η Dell διενήργησε τους διαγωνισμούς κυρίως μέσω διαδικτυακής διαπραγμάτευσης. Η διαπραγμάτευση αυτή μπορούσε να έχει καθορισμένη διάρκεια ή να ολοκληρωθεί μετά από συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, για παράδειγμα δέκα λεπτά μετά την τελευταία προσφορά, εφόσον κανένας προμηθευτής ΟΟΔ δεν υπέβαλλε νέα προσφορά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διαδικτυακή διαπραγμάτευση μπορούσε να διαρκέσει πολλές ώρες εάν ο ανταγωνισμός μεταξύ των προσφερόντων ήταν πιο έντονος ή εάν η διάρκεια της διαπραγμάτευσης αυτής παρατεινόταν προκειμένου να παρακινηθούν οι προμηθευτές ΟΟΔ να συνεχίσουν να υποβάλλουν προσφορές. Αντιθέτως, ακόμη και όταν η διάρκεια μιας διαδικτυακής διαπραγμάτευσης ήταν μη προσδιορισμένη εκ των προτέρων και εξαρτιόταν από την τελική προσφορά, η Dell μπορούσε ανά πάσα στιγμή να ανακοινώσει το πέρας της διαδικτυακής διαπραγμάτευσης. Η Dell μπορούσε να αποφασίσει να περάσει από διαδικασία «μόνο διά κατάταξης» σε διαδικασία «στα τυφλά». Η Dell μπορούσε να ακυρώσει τη διαδικτυακή διαπραγμάτευση εάν η πρόσκληση υποβολής προσφορών ή η έκβασή της κρινόταν μη ικανοποιητική και μπορούσε, αντ’ αυτού, να διεξαγάγει διμερείς διαπραγματεύσεις. Η διαδικασία διαδικτυακής διαπραγμάτευσης διεξαγόταν υπό την εποπτεία των διαχειριστών αγορών της Dell, που ήταν υπεύθυνοι σε παγκόσμιο επίπεδο για τις συναλλαγές αυτές (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογικές σκέψεις 34 και 37).
Η HP από την πλευρά της διεξήγε κυρίως τους διαγωνισμούς προμηθειών μέσω προσκλήσεων προς υποβολή προσφορών και προσκλήσεων προς ηλεκτρονική υποβολή προσφορών. Οι δύο διαδικασίες πραγματοποιούνταν διαδικτυακά με τη χρήση της ίδιας πλατφόρμας. Όσον αφορά, αφενός, τις προσκλήσεις υποβολής προσφορών, αυτές λάμβαναν χώρα ανά τρίμηνο. Περιλάμβαναν τόσο διαδικτυακές διαπραγματεύσεις όσο και διμερείς μη διαδικτυακές διαπραγματεύσεις, κατανεμημένες σε ορισμένη χρονική περίοδο, διάρκειας κατά κανόνα δύο εβδομάδων. Οι προμηθευτές ΟΟΔ καλούνταν σε ανοιχτό για συγκεκριμένη περίοδο διαγωνισμό, προκειμένου να υποβάλουν τις προσφορές τους μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Μετά το πρώτο στάδιο υποβολής προσφορών, η HP διαβουλευόταν με κάθε συμμετέχοντα και ξεκινούσε διαπραγματεύσεις με βάση την πρόταση του προμηθευτή ΟΟΔ ώστε να επιτύχει την καλύτερη προσφορά κάθε προμηθευτή, χωρίς να αποκαλύψει την ταυτότητα ή την προσφορά των άλλων προμηθευτών ΟΟΔ. Όσον αφορά, αφετέρου, τις ηλεκτρονικές προσκλήσεις υποβολής προσφορών, αυτές οργανώνονταν κατά κανόνα υπό τη μορφή μειοδοτικού διαγωνισμού. Οι προσφέροντες συνδέονταν στη διαδικτυακή πλατφόρμα συγκεκριμένη ώρα και ο μειοδοτικός διαγωνισμός ξεκινούσε με τιμή εκκίνησης αυτήν που καθόριζε η HP. Οι προσφέροντες που υπέβαλλαν τις προοδευτικά χαμηλότερες προσφορές ενημερώνονταν για τη θέση τους στην κατάταξη κάθε φορά που υποβαλλόταν νέα προσφορά. Στο τέλος του καθορισμένου χρόνου, ο προμηθευτής ΟΟΔ που είχε υποβάλει την χαμηλότερη προσφορά κέρδιζε τον μειοδοτικό διαγωνισμό και οι λοιποί προμηθευτές κατατάσσονταν δεύτεροι και τρίτοι ανάλογα με τις προσφορές τους (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογικές σκέψεις 41 έως 44).
Β.

Διοικητική διαδικασία
Στις 14 Ιανουαρίου 2009, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έλαβε αίτηση περί μη επιβολής προστίμου, βάσει της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε υποθέσεις συμπράξεων (καρτέλ) (
ΕΕ 2006, C 298, σ. 17
), την οποία υπέβαλε η εταιρία Koninklijke Philips NV (στο εξής: Philips). Στις 29 Ιανουαρίου και στις 2 Μαρτίου 2009, η αίτηση αυτή συμπληρώθηκε προκειμένου να περιλάβει, από κοινού με τη Philips, τις εταιρίες Lite-On IT Corporation (στο εξής: Lite-On) και την κοινή τους επιχείρηση Philips & Lite-On Digital Solutions Corporation (στο εξής: PLDS).
Στις 29 Ιουνίου 2009, η Επιτροπή απέστειλε αίτημα παροχής πληροφοριών σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα των ΟΟΔ.
Στις 30 Ιουνίου 2009, η Επιτροπή χορήγησε απαλλαγή υπό όρους στη Philips, τη Lite-On IT και την PLDS.
Στις 4 και 6 Αυγούστου 2009, οι Hitachi-LG Data Storage, Inc. και Hitachi-LG Data Storage Korea, Inc. (στο εξής, από κοινού: HLDS) υπέβαλαν στην Επιτροπή αίτηση για μείωση του προστίμου κατ’ εφαρμογήν της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε υποθέσεις συμπράξεων (καρτέλ).
Στις 18 Ιουλίου 2012, η Επιτροπή κίνησε διαδικασία και εξέδωσε ανακοίνωση αιτιάσεων κατά δεκατριών προμηθευτών ΟΟΔ, μεταξύ των οποίων και οι προσφεύγουσες. Στην εν λόγω ανακοίνωση, η Επιτροπή ανέφερε, εν συνόψει, ότι οι εταιρίες αυτές είχαν παραβεί το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ), μετέχοντας σε σύμπραξη σχετικά με ΟΟΔ από τις 5 Φεβρουαρίου 2004 έως τις 29 Ιουνίου 2009, η οποία έγκειτο στον συντονισμό της συμπεριφοράς τους όσον αφορά διαγωνισμούς για προμήθειες που διοργανώθηκαν από δύο εταιρίες κατασκευής υπολογιστών, ήτοι την Dell και την HP.
Στις 29 Οκτωβρίου 2012, οι προσφεύγουσες απηύθυναν στην Επιτροπή τις παρατηρήσεις τους επί της ανακοίνωσης αιτιάσεων.
Στις 29 και 30 Νοεμβρίου 2012, όλοι οι αποδέκτες της ανακοίνωσης αιτιάσεων έλαβαν μέρος σε ακρόαση ενώπιον της Επιτροπής.
Στις 14 Δεκεμβρίου 2012, η Επιτροπή κάλεσε όλα τα μέρη να προσκομίσουν τα σχετικά έγγραφα που έλαβαν από την Dell και την HP κατά την περίοδο που διήρκεσε η παράβαση. Όλα τα μέρη, περιλαμβανομένων των προσφευγουσών, ανταποκρίθηκαν στα αιτήματα αυτά. Επιπλέον, κάθε μέρος είχε πρόσβαση στη μη εμπιστευτική εκδοχή των απαντήσεων που έδωσαν οι άλλοι προμηθευτές ΟΟΔ.
Στις 27 Νοεμβρίου 2013, οι προσφεύγουσες κατέθεσαν συμπληρωματικές παρατηρήσεις επί των απαντήσεων των άλλων μερών.
Στις 18 Φεβρουαρίου 2014, η Επιτροπή εξέδωσε δύο συμπληρωματικές ανακοινώσεις αιτιάσεων προκειμένου, κατ’ αυτήν, να συμπληρώσει, να τροποποιήσει και να διευκρινίσει τις αιτιάσεις κατά ορισμένων αποδεκτών της ανακοίνωσης αιτιάσεων όσον αφορά την ευθύνη τους στην προβαλλόμενη παράβαση.
Την 1η Ιουνίου 2015, η Επιτροπή εξέδωσε μία ακόμη συμπληρωματική ανακοίνωση αιτιάσεων. Η νέα αυτή ανακοίνωση είχε σκοπό να συμπληρώσει τις προηγούμενες ανακοινώσεις αιτιάσεων, απευθύνοντας τις αιτιάσεις που περιέχονταν στις ανακοινώσεις αυτές και σε άλλες νομικές οντότητες που ανήκαν στους ομίλους επιχειρήσεων (μητρικές εταιρίες ή απορροφηθείσες οντότητες) που ήταν ήδη αποδέκτες της πρώτης ανακοίνωσης αιτιάσεων.
Οι αποδέκτες των ανακοινώσεων αιτιάσεων της 18ης Φεβρουαρίου 2014 και της 1ης Ιουνίου 2015 γνωστοποίησαν τις απόψεις τους εγγράφως στην Επιτροπή, χωρίς ωστόσο να ζητήσουν να τύχουν ακροάσεως.
Στις 3 Ιουνίου 2015, η Επιτροπή απέστειλε έκθεση των πραγματικών περιστατικών σε όλα τα μέρη. Οι αποδέκτες της έκθεσης πραγματικών περιστατικών γνωστοποίησαν τις απόψεις τους εγγράφως στην Επιτροπή.
Στις 21 Οκτωβρίου 2015, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση C(2015) 7135 τελικό, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση AT.39639 ‑ οδηγοί οπτικών δίσκων) (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση).
Γ.

Προσβαλλόμενη απόφαση
1.

Επίμαχη παράβαση
Με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή έκρινε ότι οι μετέχοντες στη σύμπραξη είχαν συντονίσει την ανταγωνιστική συμπεριφορά τους, τουλάχιστον από τις 23 Ιουνίου 2004 έως τις 25 Νοεμβρίου 2008. Διευκρίνισε ότι ο συντονισμός αυτός έγινε μέσω δικτύου παράλληλων διμερών επαφών. Η Επιτροπή επισήμανε ότι οι μετέχοντες στη σύμπραξη επεδίωκαν να προσαρμόσουν τον όγκο των προϊόντων που διέθεταν στην αγορά και να διασφαλίσουν ότι οι τιμές παρέμεναν σε επίπεδα υψηλότερα από αυτά που θα προέκυπταν ελλείψει αυτών των διμερών επαφών (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 67).
Η Επιτροπή διευκρίνισε, στην προσβαλλόμενη απόφαση, ότι ο συντονισμός μεταξύ των μετεχόντων στη σύμπραξη αφορούσε τους λογαριασμούς πελατών της Dell και της HP, των δύο σημαντικότερων κατασκευαστών αυθεντικών προϊόντων στην παγκόσμια αγορά των PC. Κατά την Επιτροπή, πέραν των διμερών διαπραγματεύσεων με τους προμηθευτές ΟΟΔ, η Dell και η HP οργάνωναν τυποποιημένους διαγωνισμούς για προμήθειες που λάμβαναν χώρα τουλάχιστον κάθε τρίμηνο. Επισήμανε ότι τα μέλη της σύμπραξης χρησιμοποιούσαν το δίκτυο διμερών επαφών τους προκειμένου να νοθεύσουν τους διαγωνισμούς αυτούς, υπονομεύοντας έτσι τις προσπάθειες των πελατών τους να τονώσουν τον ανταγωνισμό μέσω των τιμών (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 68).
Κατά την Επιτροπή, οι τακτικές ανταλλαγές πληροφοριών παρείχαν στα μέλη της σύμπραξης τη δυνατότητα μεταξύ άλλων να γνωρίζουν λεπτομερώς τις προθέσεις των ανταγωνιστών τους πριν ακόμη συμμετάσχουν στον διαγωνισμό και, ως εκ τούτου, να προβλέπουν την ανταγωνιστική στρατηγική τους (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 69).
Η Επιτροπή προσέθεσε ότι, σε τακτά διαστήματα, τα μέλη της σύμπραξης αντάλλασσαν πληροφορίες σχετικά με τις τιμές που αφορούσαν τους λογαριασμούς συγκεκριμένων πελατών καθώς και πληροφορίες που δεν σχετίζονταν με τις τιμές, όπως η υφιστάμενη παραγωγή και η προμηθευτική ικανότητα, η κατάσταση των αποθεμάτων, το καθεστώς πιστοποίησης και ο χρόνος εισαγωγής νέων προϊόντων ή βελτιώσεων. Επισήμανε, επίσης, ότι οι προμηθευτές ΟΟΔ είχαν πρόσβαση στα τελικά αποτελέσματα των περατωθέντων διαγωνισμών, δηλαδή στην κατάταξη, την τιμή και τον όγκο που επιτεύχθηκαν (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 70).
Η Επιτροπή επισήμανε επίσης ότι οι προμηθευτές, έχοντας κατά νου ότι τα μέλη της σύμπραξης έπρεπε να διατηρούν μυστικές τις επαφές τους από τους πελάτες, χρησιμοποιούσαν για να επικοινωνούν μεταξύ τους τα μέσα που έκριναν αρκούντως κατάλληλα για την επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος. Διευκρίνισε, εξάλλου, ότι το 2003 απέτυχε, αφότου αποκαλύφθηκε σε πελάτη, η απόπειρα διεξαγωγής μιας αρχικής συνάντησης, με σκοπό να οργανωθούν τακτικές πολυμερείς συναντήσεις μεταξύ των προμηθευτών ΟΟΔ. Κατά την Επιτροπή, αντ’ αυτού, έλαβαν χώρα διμερείς επαφές, κυρίως μέσω τηλεφωνικών κλήσεων και, ενίοτε, μέσω ηλεκτρονικών μηνυμάτων, συμπεριλαμβανομένων μηνυμάτων σε προσωπικές διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (hotmail) και μέσω υπηρεσιών στιγμιαίων μηνυμάτων, ή μέσω συναντήσεων, κυρίως στο επίπεδο των διαχειριστών των παγκόσμιων λογαριασμών (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 71).
Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι μετέχοντες στη σύμπραξη επικοινωνούσαν τακτικά και ότι οι επαφές, κυρίως μέσω τηλεφώνου, καθίσταντο συχνότερες στο στάδιο της υποβολής προσφορών, στη διάρκεια του οποίου πραγματοποιούνταν πλείονες κλήσεις μεταξύ ορισμένων ζευγών μετεχόντων στη σύμπραξη. Διευκρίνισε ότι, γενικώς, οι επαφές μεταξύ ορισμένων ζευγών μετεχόντων στη σύμπραξη ήταν κατά πολύ αυξημένες σε σχέση με άλλα ζεύγη μετεχόντων (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 72).
2.

Ευθύνη των προσφευγουσών
Στις προσφεύγουσες καταλογίστηκε ευθύνη λόγω, αφενός, της άμεσης συμμετοχής τους στη σύμπραξη της TSST KR, από τις 23 Ιουνίου 2004 έως τις 17 Νοεμβρίου 2008, ιδίως λόγω του συντονισμού με άλλους ανταγωνιστές έναντι της Dell και της HP, και, αφετέρου, της άσκησης αποφασιστικής επιρροής εκ μέρους της TSST Japan επί της θυγατρικής της καθ’ όλο το διάστημα που διήρκεσε η παράβαση, όπως δέχθηκε βάσει τεκμηρίου η Επιτροπή (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 498).
3.

Επιβληθέν στις προσφεύγουσες πρόστιμο
Όσον αφορά τον υπολογισμό του ύψους του προστίμου που επιβλήθηκε στις προσφεύγουσες, η Επιτροπή στηρίχθηκε στις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 23, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003 (
ΕΕ 2006, C 210, σ. 2
, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων).
Καταρχάς, για τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου, η Επιτροπή θεώρησε ότι, λαμβανομένων υπόψη των σημαντικών διαφορών ως προς τη διάρκεια συμμετοχής των προμηθευτών και προκειμένου να αποτυπώσει καλύτερα τον πραγματικό αντίκτυπο της σύμπραξης, ήταν ενδεδειγμένο να χρησιμοποιήσει ετήσιο μέσο όρο υπολογιζόμενο με βάση την πραγματική αξία των πωλήσεων που πραγματοποίησαν οι επιχειρήσεις κατά τους πλήρεις ημερολογιακούς μήνες της αντίστοιχης συμμετοχής τους στην παράβαση (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 527).
Η Επιτροπή εξήγησε, ειδικότερα, ότι η αξία των πωλήσεων υπολογίστηκε βάσει των πωλήσεων ΟΟΔ για PC που τιμολογήθηκαν στις εγκατεστημένες στον ΕΟΧ οντότητες της HP και της Dell (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 528).
Επιπλέον, δεδομένου ότι η αντίθετη στον ανταγωνισμό συμπεριφορά έναντι της ΗΡ είχε αρχίσει αργότερα και προκειμένου να ληφθεί υπόψη η εξέλιξη της σύμπραξης, η Επιτροπή θεώρησε ότι έπρεπε να υπολογιστεί χωριστά η αξία των οικείων πωλήσεων για την HP και την Dell και να εφαρμοστούν πολλαπλασιαστές με βάση τη διάρκεια της σύμπραξης (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 530).
Στη συνέχεια, η Επιτροπή αποφάσισε ότι, καθόσον οι συμφωνίες συντονισμού των τιμών περιλαμβάνονταν, ως εκ της φύσεώς τους, μεταξύ των σοβαρότερων παραβάσεων του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ και η σύμπραξη κάλυπτε γεωγραφικώς τουλάχιστον τον ΕΟΧ, το ποσοστό του μεταβλητού ποσού του προστίμου βάσει της βαρύτητας της παράβασης έπρεπε να καθοριστεί εν προκειμένω στο 16 % για όλους τους αποδέκτες της προσβαλλόμενης απόφασης (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογική σκέψη 544).
Εξάλλου, η Επιτροπή επισήμανε ότι, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων της υπόθεσης, έπρεπε να προστεθεί στο πρόστιμο ποσό αποτρεπτικού χαρακτήρα ύψους 16 % (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογικές σκέψεις 554 και 555).
Τέλος, καθόσον το αναπροσαρμοσμένο βασικό ποσό του επιβληθέντος στις προσφεύγουσες προστίμου άγγιζε το ανώτατο όριο 10 % του κύκλου εργασιών τους, η Επιτροπή έπρεπε να προβεί σε περαιτέρω προσαρμογή βάσει του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [101] και [102 ΣΛΕΕ] (
ΕΕ 2003, L 1, σ. 1
) (προσβαλλόμενη απόφαση, αιτιολογικές σκέψεις 570 έως 572).
Το διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης, στο μέτρο που αφορά τις προσφεύγουσες, έχει ως εξής:
«Άρθρο 1
Οι κάτωθι επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, συμμετέχοντας, κατά τη διάρκεια των αναφερόμενων χρονικών περιόδων, σε μια ενιαία και συνεχή παράβαση, αποτελούμενη από πλείονες διακριτές παραβάσεις, στον τομέα των οδηγών οπτικών δίσκων, η οποία καλύπτει το σύνολο του ΕΟΧ και συνίσταται σε συμφωνίες συντονισμού των τιμών:
[…]
ε)
[οι προσφεύγουσες] από τις 23 Ιουνίου 2004 έως τις 17 Νοεμβρίου 2008, για τον συντονισμό τους έναντι της Dell και της HP.
[…]
Άρθρο 2
Για την παράβαση που αναφέρεται στο άρθρο 1, επιβάλλονται τα ακόλουθα πρόστιμα:
[…]
ε)
[στις προσφεύγουσες], ευθυνόμενες αλληλεγγύως και εις ολόκληρον για την παράβαση: 41304000 ευρώ.»
II.

Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 5 Ιανουαρίου 2016, οι προσφεύγουσες άσκησαν την υπό κρίση προσφυγή.
Η Επιτροπή κατέθεσε υπόμνημα αντικρούσεως στις 21 Ιουλίου 2016.
Κατόπιν πρότασης του εισηγητή δικαστή, το Γενικό Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία και, στο πλαίσιο λήψης μέτρων οργάνωσης της διαδικασίας που προβλέπονται στο άρθρο 91 του Κανονισμού Διαδικασίας, κάλεσε την Επιτροπή να προσκομίσει ορισμένα έγγραφα σχετικά με εμπιστευτικές δηλώσεις. Η Επιτροπή δήλωσε ότι δεν μπορεί να προσκομίσει τα πρακτικά των εμπιστευτικών αυτών δηλώσεων που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος επιεικούς μεταχείρισης.
Με διάταξη της 23ης Απριλίου 2018, εκδοθείσα δυνάμει, αφενός, του άρθρου 24, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, αφετέρου, του άρθρου 91, στοιχείο βʹ, και του άρθρου 92, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, το Γενικό Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) διέταξε την Επιτροπή να προσκομίσει τα εν λόγω πρακτικά.
Η Επιτροπή προσκόμισε τα πρακτικά αυτά στις 24 Απριλίου 2018. Οι δικηγόροι των προσφευγουσών μπορούσαν να τα μελετήσουν στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου έως τις 30 Απριλίου 2018, ώρα 17:00.
Οι διάδικοι ανέπτυξαν τους ισχυρισμούς τους και απάντησαν στις ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 3ης Μαΐου 2018.
Οι προσφεύγουσες ζητούν από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να ακυρώσει εν όλω ή εν μέρει την προσβαλλόμενη απόφαση·
–
επικουρικώς, να μειώσει το ποσό του προστίμου που τους επιβλήθηκε·
–
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα,
Η Επιτροπή ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την προσφυγή·
–
να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα.
III.

Σκεπτικό
Προς στήριξη της προσφυγής τους, οι προσφεύγουσες προβάλλουν εννέα λόγους ακυρώσεως. Ο πρώτος λόγος ακυρώσεως αντλείται από παράβαση ουσιώδους τύπου και προσβολή των δικαιωμάτων υπεράσπισης, ο δεύτερος από την αναρμοδιότητα της Επιτροπής να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ, ο τρίτος από νομική και πραγματική πλάνη κατά τον καθορισμό της γεωγραφικής έκτασης της παράβασης, ο τέταρτος από νομική και πραγματική πλάνη κατά τη διαπίστωση ενιαίας και διαρκούς παράβασης, ο πέμπτος από νομική και πραγματική πλάνη ως προς τη διαπίστωση ότι είχαν γνώση της παράβασης στο σύνολό της, ο έκτος από νομική και πραγματική πλάνη όσον αφορά την ημερομηνία έναρξης της συμμετοχής τους στη σύμπραξη, ο έβδομος από έλλειψη αποδείξεων όσον αφορά τη συμμετοχή τους σε εναρμονισμένες πρακτικές ή συμφωνίες θίγουσες τον ανταγωνισμό, ο όγδοος από προσβολή του δικαιώματος χρηστής διοίκησης λόγω της υπερβολικής διάρκειας της έρευνας και ο ένατος λόγος ακυρώσεως, που προβάλλεται επικουρικώς, αντλείται από τα σφάλματα της Επιτροπής κατά τον υπολογισμό του ύψους του προστίμου.
Α.

Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από παράβαση ουσιώδους τύπου και προσβολή των δικαιωμάτων υπεράσπισης
[
παραλειπόμενα
]
1.

Επί του πρώτου σκέλους, που αντλείται από ασυνέπεια μεταξύ της ανακοίνωσης αιτιάσεων και της προσβαλλόμενης απόφασης όσον αφορά τον νομικό χαρακτηρισμό της προσαπτόμενης συμπεριφοράς
[
παραλειπόμενα
]
Η έννοια της ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως προϋποθέτει ένα σύνολο συμπεριφορών από διάφορα μέρη τα οποία επιδιώκουν έναν και τον αυτόν οικονομικό σκοπό που είναι αντίθετος προς τους κανόνες του ανταγωνισμού (απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 1991,
T‑1/89
, Rhône‑Poulenc κατά Επιτροπής,
EU:T:1991:56
, σκέψεις
και
).
Επομένως, η έννοια της ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως προϋποθέτει ένα «σύνολο συμπεριφορών ή παραβάσεων». Οι προσφεύγουσες δεν μπορούν, ως εκ τούτου, να ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή συμπεριέλαβε έναν επιπλέον νομικό χαρακτηρισμό στο άρθρο 1 της προσβαλλόμενης απόφασης, διαπιστώνοντας, πέραν της ύπαρξης μιας ενιαίας και διαρκούς παράβασης, και ότι η παράβαση αυτή αποτελούνταν από πλείονες «διακριτές παραβάσεις», δεδομένου ότι αυτές ακριβώς οι διαφορετικές αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές συνθέτουν την εν λόγω ενιαία παράβαση.
Συνεπώς, πρέπει να γίνει δεκτό ότι δεν υπάρχει καμία ασυνέπεια μεταξύ της ανακοίνωσης των αιτιάσεων και της προσβαλλόμενης απόφασης, καθόσον η απόφαση αυτή αναφέρει ότι η ενιαία και διαρκής παράβαση αποτελούνταν από πλείονες «διακριτές παραβάσεις».
[
παραλειπόμενα
]
2.

Επί του δεύτερου και του τρίτου σκέλους, που αντλούνται από ανεπαρκή αιτιολογία λόγω των αντιφάσεων της προσβαλλόμενης απόφασης όσον αφορά τον νομικό χαρακτηρισμό της προβαλλόμενης παράβασης
[
παραλειπόμενα
]
Το γεγονός ότι ούτε το διατακτικό ούτε η αιτιολογική σκέψη 352 της προσβαλλόμενης απόφασης προσδιορίζουν τις «διακριτές παραβάσεις» ουδόλως συνιστά ανεπαρκή αιτιολογία της εν λόγω απόφασης, διότι οι παραβάσεις αυτές δεν συνεπάγονται συμπληρωματικό νομικό χαρακτηρισμό επιδεχόμενο λεπτομερούς ανάλυσης. Πράγματι, αφενός, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 57 και 65 ανωτέρω, ο μόνος νομικός χαρακτηρισμός της επίμαχης παράβασης είναι αυτός της «ενιαίας και διαρκούς παράβασης», χαρακτηρισμός που προϋποθέτει «σύνολο συμπεριφορών ή παραβάσεων». Αφετέρου, οι προβαλλόμενες συμπεριφορές ή παραβάσεις, που αποτελούνται από διαφορετικές επαφές, παρατέθηκαν λεπτομερώς στο σώμα της προσβαλλόμενης απόφασης και απαριθμούνται στο παράρτημα Ι της απόφασης αυτής.
[
παραλειπόμενα
]
3.

Επί του έκτου σκέλους, που αντλείται από προσβολή των δικαιωμάτων υπεράσπισης όσον αφορά τα αποδεικτικά στοιχεία που περιλαμβάνονταν στην προσβαλλόμενη απόφαση
[
παραλειπόμενα
]
α)

Επί της τρίτης αιτίασης, που αντλείται από παράβαση της υποχρέωσης αιτιολόγησης διότι στην προσβαλλόμενη απόφαση περιέχονται παραπομπές στο παράρτημά της Ι
[
παραλειπόμενα
]
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, οι προσφεύγουσες ισχυρίστηκαν ότι οι αναφορές ή οι αριθμοί ταυτοποίησης που χρησιμοποιήθηκαν για την καταγραφή των επαφών στην ανακοίνωση αιτιάσεων δεν αντιστοιχούσαν στις αναφορές που περιέχονται στο παράρτημα του εγγράφου αυτού ή στην προσβαλλόμενη απόφαση και στο παράρτημά της και ότι, ως εκ τούτου, είχαν προσβληθεί τα δικαιώματα υπεράσπισής τους.
Επισημαίνεται, καταρχάς, ότι οι προσφεύγουσες αμφισβητούν εκ νέου κατά γενικό τρόπο τη διαφορά αυτή των αναφορών, χωρίς ωστόσο να παράσχουν το παραμικρό συγκεκριμένο στοιχείο όσον αφορά τις προσαπτόμενες αιτιάσεις και χωρίς να προσδιορίσουν με ποιον τρόπο προσβλήθηκαν τα δικαιώματα υπεράσπισής τους.
Όμως, μολονότι είναι αληθές ότι η ταξινόμηση των εγγράφων που καταγράφουν τις επαφές διαφέρει μεταξύ της ανακοίνωσης αιτιάσεων και του παραρτήματός της ή μεταξύ της προσβαλλόμενης απόφασης και του παραρτήματός της, γεγονός παραμένει ότι τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στα εν λόγω έγγραφα παραμένουν τα ίδια και ότι, ως εκ τούτου, τα στοιχεία αυτά εξακολουθούν να είναι προσδιορίσιμα. Πράγματι, εάν, για παράδειγμα, με την ανακοίνωση αιτιάσεων, το έγγραφο σχετικά με την επαφή που πραγματοποιήθηκε με την TSST τον Ιούνιο του 2004 εμφαίνεται στην ανακοίνωση αιτιάσεων με την ένδειξη «ID 490 σ. 70», στο παράρτημα Ι του ίδιου εγγράφου καθώς και στην προσβαλλόμενη απόφαση και στο παράρτημά της το ίδιο αυτό έγγραφο αναφέρεται με την ένδειξη «ID 490/70». Εξάλλου, η επικεφαλίδα του πίνακα του παραρτήματος Ι της ανακοίνωσης αιτιάσεων καθώς και εκείνη του πίνακα του παραρτήματος της προσβαλλόμενης απόφασης εξηγούν σαφώς ότι η μνεία του εγγράφου «ID 490 σ. 70» αντιστοιχεί στο έγγραφο 490 (ID) και ότι η εν λόγω επαφή αναφέρεται στη σελίδα 70. Επομένως, οι προσφεύγουσες δεν μπορούν να επικαλούνται προσβολή των δικαιωμάτων τους υπεράσπισης.
Εν πάση περιπτώσει, διαπιστώνεται ότι τόσο στο σώμα της ανακοίνωσης αιτιάσεων ή στο σώμα της προσβαλλόμενης απόφασης όσο και στα αντίστοιχα παραρτήματά τους περιέχονται πληροφορίες επαρκείς για τον προσδιορισμό των προσαπτόμενων επαφών. Πράγματι, κάθε φορά που αναφέρεται μια επαφή, από την προσαπτόμενη συμπεριφορά, την περίοδο της παραβατικής ενέργειας, τους συμμετέχοντες, τους πελάτες ή τους επίμαχους διαγωνισμούς παρέχεται η δυνατότητα να ταυτοποιηθεί ευχερώς η επίμαχη επαφή. Επομένως, οι προσφεύγουσες δεν μπορούν να επικαλούνται προσβολή των δικαιωμάτων τους υπεράσπισης.
[
παραλειπόμενα
]
Β.

Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από νομική και πραγματική πλάνη κατά τον καθορισμό της γεωγραφικής έκτασης της παράβασης
[
παραλειπόμενα
]
Πρέπει να σημειωθεί ότι οι προσφεύγουσες συγχέουν, αφενός, την αρμοδιότητα της Επιτροπής δυνάμει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ υπό το πρίσμα του δημοσίου διεθνούς δικαίου όσον αφορά συμφωνία, απόφαση ή εναρμονισμένη πρακτική που αμφισβητήθηκε στο πλαίσιο του δευτέρου λόγου ακυρώσεως και, αφετέρου, τη γεωγραφική έκταση της επίμαχης συμφωνίας, απόφασης ή εναρμονισμένης πρακτικής. Συγκεκριμένα, όπως επισήμανε και η Επιτροπή, μολονότι η εκδήλωση της συμπεριφοράς εντός του ΕΟΧ είναι κρίσιμη για τη θεμελίωση της αρμοδιότητας της Επιτροπής, η γεωγραφική περιοχή που καλύπτει η εν λόγω συμπεριφορά προσδιορίζεται από τις συμπεριφορές που συνιστούν τη σύμπραξη και τη λειτουργία της. Κατά συνέπεια, όπως προκύπτει από τη δικογραφία, η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι η σύμπραξη κάλυπτε το σύνολο του ΕΟΧ.
[
παραλειπόμενα
]
Γ.

Επί του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από νομική και πραγματική πλάνη κατά τη διαπίστωση ενιαίας και διαρκούς παράβασης
[
παραλειπόμενα
]
1.

Επί του πρώτου σκέλους, το οποίο αφορά την ανάγκη απόδειξης σχέσης συμπληρωματικότητας για να δικαιολογηθεί η ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης
[
παραλειπόμενα
]
Αρκεί να υπομνησθεί, όπως ήδη επισημάνθηκε στη σκέψη 123 ανωτέρω, ότι το καθοριστικό κριτήριο για την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης είναι εκείνο κατά το οποίο οι διάφορες συμπεριφορές που αποτελούν μέρος της παράβασης εντάσσονται σε ένα «συνολικό σχέδιο» που επιδιώκει έναν σκοπό. Επιπλέον, δεν χρειάζεται να επαληθεύεται εάν οι εν λόγω συμπεριφορές εμφανίζουν μεταξύ τους σχέση συμπληρωματικότητας προκειμένου να χαρακτηριστούν ως ενιαία και διαρκής παράβαση, υπό την έννοια ότι κάθε μία από αυτές αποσκοπεί στην αντιμετώπιση μιας ή περισσοτέρων συνεπειών της κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού και συντείνουν, μέσω της αλληλεπίδρασής τους, στην επέλευση του συνόλου των αντιθέτων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων τα οποία επιδίωκαν όσοι επέδειξαν αυτές τις συμπεριφορές (πρβλ. απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2013, Siemens κ.λπ. κατά Επιτροπής,
C‑239/11 P, C‑489/11 P και C‑498/11 P
, μη δημοσιευθείσα,
EU:C:2013:866
, σκέψεις
και
).
[
παραλειπόμενα
]
2.

Επί του δεύτερου σκέλους, που αντλείται από νομική και πραγματική πλάνη όσον αφορά τις επαφές που επικαλείται η Επιτροπή προς στήριξη της ύπαρξης ενιαίας και διαρκούς παράβασης
[
παραλειπόμενα
]
Επισημαίνεται ότι το γεγονός ότι ορισμένα χαρακτηριστικά της σύμπραξης εξελίχθηκαν με την πάροδο του χρόνου, ιδίως με την ένταξη νέων μετεχόντων, τη μείωση του αριθμού των μετεχόντων ή τη διεύρυνση της σύμπραξης με αποτέλεσμα να περιληφθεί και η HP, δεν εμποδίζει την Επιτροπή να χαρακτηρίσει τη σύμπραξη αυτή ως ενιαία και διαρκή παράβαση, δεδομένου ότι ο σκοπός της σύμπραξης παραμένει αμετάβλητος (πρβλ. απόφαση της 24ης Μαρτίου 2011, Aalberts Industries κ.λπ. κατά Επιτροπής,
T‑385/06
,
EU:T:2011:114
, σκέψη
). Επιπλέον, όπως επισήμανε και η Επιτροπή, το γεγονός ότι η Quanta Storage, Inc. (στο εξής: Quanta) μετέσχε στις μυστικές επαφές που έλαβαν χώρα τόσο έναντι της Dell όσο και της HP πολύ λίγο καιρό μετά την προσχώρησή της στη σύμπραξη υπογραμμίζει την ύπαρξη ενός συνολικού σχεδίου με σκοπό τη στρέβλωση του ανταγωνισμού, το οποίο είχε διάρκεια, ανεξαρτήτως του ότι ορισμένες εταιρίες σταμάτησαν να λαμβάνουν μέρος στην εν λόγω ενιαία παράβαση (πρβλ. απόφαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2013, Masco κ.λπ. κατά Επιτροπής,
T‑378/10
,
EU:T:2013:469
, σκέψεις
και
).
[
παραλειπόμενα
]

Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
αποφασίζει:

1)
Απορρίπτει την προσφυγή.

2)
Η Toshiba Samsung Storage Technology Corp. και η Toshiba Samsung Storage Technology Korea Corp. φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους καθώς και τα δικαστικά έξοδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Γρατσίας
Labucka
Ulloa Rubio
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 12 Ιουλίου 2019.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.
(
)	Παρατίθενται μόνον οι σκέψεις των οποίων η δημοσίευση κρίνεται σκόπιμη από το Γενικό Δικαστήριο.