CELEX: 62021CJ0695
Προδικαστική παραπομπή
Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών
Άρθρο 56 ΣΛΕΕ
Περιορισμοί της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών
Τυχερά παίγνια
Ρύθμιση κράτους μέλους προβλέπουσα γενική απαγόρευση διαφημίσεως των καταστημάτων τυχερών παιγνίων
Αυτοδίκαιη παρέκκλιση από την εν λόγω απαγόρευση όσον αφορά τα καταστήματα που διαθέτουν άδεια εκμεταλλεύσεως χορηγηθείσα από τις αρχές του συγκεκριμένου κράτους μέλους
Μη παροχή δυνατότητας παρεκκλίσεως όσον αφορά τα καταστήματα που βρίσκονται σε άλλο κράτος μέλος

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 56 ΣΛΕΕ.
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, των Recreatieprojecten Zeeland BV, Casino Admiral Zeeland BV και Supergame BV, ήτοι τριών επιχειρηματικών φορέων εκμεταλλεύσεως καταστημάτων τυχερών παιγνίων οι οποίοι είναι εγκατεστημένοι στις Κάτω Χώρες, και, αφετέρου, του Belgische Staat (Βελγικού Δημοσίου) σχετικά με πρόστιμα που επέβαλε στους εν λόγω φορείς  η Kansspelcommissie (Επιτροπή Τυχερών Παιγνίων, Βέλγιο) επειδή διαφήμισαν τα καταστήματά τους εντός της βελγικής επικράτειας.

Το βελγικό νομικό πλαίσιο
Το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, του Wet op de kansspelen, weddenschappen, de kansspelinrichtingen en de bescherming van de spelers (νόμου περί τυχερών παιγνίων, στοιχημάτων, καταστημάτων τυχερών παιγνίων και προστασίας των παικτών), της 7ης  Μαΐου 1999 (
Belgisch Staatsblad
της 30ής Δεκεμβρίου 1999, σ. 50040, στο εξής: νόμος περί τυχερών παιγνίων), όπως τροποποιήθηκε με τον Wet tot wijziging van de wetgeving inzake kansspelen (νόμο περί τροποποιήσεως της νομοθεσίας σχετικά με τα τυχερά παίγνια), της 10ης Ιανουαρίου 2010 (
Belgisch Staatsblad
της 1ης Φεβρουαρίου 2010, σ. 4309), ορίζει τα εξής:
«§ 1.      Ουδείς επιτρέπεται να εκμεταλλεύεται […] κατάστημα τυχερών παιγνίων, υπό οποιαδήποτε μορφή, σε οποιονδήποτε τόπο και με οποιονδήποτε τρόπο, άμεσα ή έμμεσα, χωρίς προηγούμενη άδεια της Επιτροπής Τυχερών Παιγνίων χορηγηθείσα σύμφωνα με τον παρόντα νόμο και υπό την επιφύλαξη των εξαιρέσεων που προβλέπει ο νόμος.
§ 2.      Ουδείς επιτρέπεται […]  να διαφημίζει κατάστημα τυχερών παιγνίων […], αν γνωρίζει ότι πρόκειται για την εκμετάλλευση […]  καταστήματος τυχερών παιγνίων που δεν έχει αδειοδοτηθεί βάσει του παρόντος νόμου.»
Η αιτιολογική έκθεση του νομοσχεδίου βάσει του οποίου θεσπίσθηκε ο νόμος περί τροποποιήσεως της νομοθεσίας σχετικά με τα τυχερά παίγνια, της 10ης Ιανουαρίου 2010, περιείχε το ακόλουθο χωρίο:
«Οι σκοποί της βελγικής πολιτικής στον τομέα των τυχερών παιγνίων επικεντρώνονται στην προστασία του παίκτη, στην οικονομική διαφάνεια και στον έλεγχο των χρηματικών ροών, στον έλεγχο των παιγνίων, καθώς και στην ταυτοποίηση και στον έλεγχο των διοργανωτών.
Η ρύθμιση περί τυχερών παιγνίων στηρίζεται στην “προσέγγιση της οριοθετήσεως”. Προκειμένου να ικανοποιηθεί η προφανής ανάγκη του ατόμου να συμμετέχει σε τυχερά παίγνια, η παράνομη προσφορά καταπολεμάται καθόσον επιτρέπεται μια  “περιορισμένη” νόμιμη προσφορά τυχερών παιγνίων.
[…] Ο περιορισμός της νόμιμης προσφοράς ανταποκρίνεται σε έναν από τους πυλώνες της ως άνω πολιτικής, συγκεκριμένα δε  στην προστασία του παίκτη από τον εθισμό  στα τυχερά παίγνια.»
Το άρθρο 15/3, παράγραφος 1, του νόμου περί τυχερών παιγνίων, όπως τροποποιήθηκε με τον Wet tot wijziging van de wet van 7 mei 1999 op de kansspelen, weddenschappen, de kansspelinrichtingen en de bescherming van de spelers, en tot invoeging van artikel 37/1 in de wet van 19 april 2002 tootalisering van de werking en het beheer van de Najeter van de spelers (νόμο περί τροποποιήσεως του νόμου της 7ης Μαΐου 1999, περί τυχερών παιγνίων, στοιχημάτων, καταστημάτων  τυχερών παιγνίων και προστασίας των παικτών, και περί προσθήκης του άρθρου 37/1 στον νόμο της  19ης Απριλίου 2002, περί εξορθολογισμού της λειτουργίας και της διαχειρίσεως του Εθνικού Οργανισμού Τυχερών Παιγνίων),  της 7ης  Μαΐου 2019 (
Belgisch Staatsblad
της 15ης Μαΐου 2019, σ. 46589),  προβλέπει τα ακόλουθα:
«Με την επιφύλαξη των μέτρων που προβλέπονται στο άρθρο 15/2, η Επιτροπή [Τυχερών Παιγνίων], σε περίπτωση παραβάσεως [του άρθρου] 4 […], επιβάλλει στους αυτουργούς διοικητικό πρόστιμο.»

Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
Οι Recreatieprojecten Zeeland, Casino Admiral Zeeland και Supergame διαφήμιζαν στο Βέλγιο, η μεν πρώτη κατά το χρονικό διάστημα από τις 3 Δεκεμβρίου 2018 έως τις 25 Ιουνίου 2019, οι δε δεύτερη και τρίτη κατά το χρονικό διάστημα από τις 20 Μαρτίου έως τις 2 Απριλίου 2019, τα αντίστοιχα  καταστήματά τους τα οποία βρίσκονται στις Κάτω Χώρες, πλησίον των συνόρων με το Βέλγιο, μέσω αγγελιών επί υλικών μέσων.
Στις 11 Δεκεμβρίου 2020 η Επιτροπή Τυχερών Παιγνίων επέβαλε, σύμφωνα με το άρθρο 15/3 του νόμου περί τυχερών παιγνίων, όπως τροποποιήθηκε με τον νόμο της 7ης Μαΐου 2019, διοικητικό πρόστιμο σε καθεμιά από τις προσφεύγουσες της κύριας δίκης λόγω παραβάσεως του άρθρου 4,  παράγραφος 2, του εν λόγω νόμου, το οποίο απαγορεύει τη διαφήμιση καταστημάτων τυχερών παιγνίων τα οποία δεν διαθέτουν άδεια χορηγηθείσα από τη συγκεκριμένη επιτροπή.
Οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης άσκησαν ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου προσφυγή κατά της αποφάσεως περί επιβολής των  ως άνω προστίμων, υποστηρίζοντας ότι η εν λόγω απαγόρευση διαφημίσεως αντιβαίνει στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, όπως αυτή κατοχυρώνεται στο άρθρο 56 ΣΛΕΕ.
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, αφενός, ότι η Επιτροπή Τυχερών Παιγνίων δεν δύναται να χορηγεί άδεια εκμεταλλεύσεως σε καταστήματα ευρισκόμενα εκτός της βελγικής επικράτειας. Αφετέρου, το βελγικό δίκαιο δεν προβλέπει τη δυνατότητα επιχειρηματικών φορέων εκμεταλλεύσεως καταστημάτων, όπως είναι οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης, να ζητούν άδεια προκειμένου να διαφημίζουν στο Βέλγιο  τα ευρισκόμενα σε άλλο κράτος μέλος καταστήματά τους τυχερών παιγνίων. Επιπλέον, στο Βέλγιο ισχύει γενική απαγόρευση διαφημίσεως των καταστημάτων τυχερών παιγνίων. Εντούτοις, τα καταστήματα τυχερών παιγνίων τα οποία βρίσκονται στο Βέλγιο και τα οποία διαθέτουν άδεια εκμεταλλεύσεως για το συγκεκριμένο κράτος τυγχάνουν αυτοδικαίως εξαιρέσεως από την απαγόρευση αυτή. Επομένως, επιτρέπεται η διαφήμιση  των εν λόγω καταστημάτων στο Βέλγιο. Αντιθέτως, τα ευρισκόμενα σε άλλο κράτος μέλος καταστήματα τυχερών παιγνίων υπόκεινται και, εν πάση περιπτώσει, θα εξακολουθούν να υπόκεινται στην απαγόρευση της διαφημίσεως στο Βέλγιο.
Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν εθνική νομοθεσία όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης εισάγει δυσμενή διάκριση, δεδομένου ότι, ακόμη και αν με τη νομοθεσία αυτή επιδιώκεται θεμιτός σκοπός, όπως είναι η αποτροπή της υπέρμετρης συμμετοχής σε τυχερά παίγνια και του εθισμού σε αυτά, προβλέπεται παρέκκλιση από τη γενική απαγόρευση διαφημίσεως στο Βέλγιο για περιορισμένο και ελεγχόμενο αριθμό  καταστημάτων τυχερών παιγνίων –αποκλειστικώς εγχωρίων– όσον αφορά τις δραστηριότητές τους, ενώ όλα αδιακρίτως τα ευρισκόμενα σε άλλο κράτος μέλος καταστήματα αδυνατούν να τύχουν τέτοιας παρεκκλίσεως.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg Brussel (ολλανδόφωνο πρωτοδικείο Βρυξελλών, Βέλγιο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 56, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ την έννοια ότι αντιτίθεται εθνική νομοθετική ρύθμιση κράτους μέλους η οποία εξαιρεί τους φορείς εκμετάλλευσης ενός περιορισμένου και ελεγχόμενου αριθμού αδειοδοτημένων στο έδαφός του καταστημάτων τυχερών παιγνίων από τη γενική απαγόρευση διαφήμισης τέτοιων καταστημάτων, χωρίς ταυτόχρονα να προβλέπει τη δυνατότητα των φορέων εκμετάλλευσης καταστημάτων τυχερών παιγνίων τα οποία βρίσκονται σε άλλα κράτη μέλη να εξαιρεθούν κατά τον ίδιο τρόπο από την ισχύουσα στο έδαφός του απαγόρευση διαφήμισης όσον αφορά τα  καταστήματά τους αυτά;»

Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 56, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε νομοθεσία κράτους μέλους βάσει της οποίας  παρέχεται αυτοδικαίως στους επιχειρηματικούς φορείς εκμεταλλεύσεως περιορισμένου και ελεγχόμενου αριθμού καταστημάτων τυχερών παιγνίων τα οποία βρίσκονται στο έδαφος του συγκεκριμένου κράτους μέλους παρέκκλιση από την απαγόρευση διαφημίσεως που ισχύει εν γένει για τέτοια  καταστήματα, χωρίς να προβλέπεται η δυνατότητα των επιχειρηματικών φορέων  εκμεταλλεύσεως των καταστημάτων  τυχερών παιγνίων τα οποία βρίσκονται σε άλλο κράτος μέλος να τύχουν παρεκκλίσεως για τους ίδιους σκοπούς.
Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ως άνω ερώτημα, υπενθυμίζεται κατ’ αρχάς ότι το άρθρο 56 ΣΛΕΕ επιτάσσει την κατάργηση κάθε περιορισμού της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, ακόμη και αν πρόκειται για περιορισμό ο οποίος εφαρμόζεται αδιακρίτως τόσο στους ημεδαπούς παρέχοντες υπηρεσίες όσο και σε εκείνους των άλλων κρατών μελών, εφόσον ο περιορισμός αυτός ενδέχεται να απαγορεύσει, να παρεμποδίσει ή να καταστήσει λιγότερο ελκυστική την άσκηση των δραστηριοτήτων του παρέχοντος υπηρεσίες που είναι εγκατεστημένος σε άλλο κράτος μέλος, όπου νομίμως παρέχει ανάλογες υπηρεσίες. Εξάλλου, η ελευθερία παροχής υπηρεσιών ισχύει τόσο υπέρ του παρέχοντος τις υπηρεσίες όσο και υπέρ του αποδέκτη των υπηρεσιών (αποφάσεις της 8ης Σεπτεμβρίου 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional και Bwin International, C‑42/07, EU:C:2009:519, σκέψη 51, και της 3ης Δεκεμβρίου 2020, BONVER WIN, C‑311/19, EU:C:2020:981, σκέψη 18).
Εν συνεχεία, η ρύθμιση των τυχερών παιγνίων καταλέγεται μεταξύ των τομέων εκείνων στους οποίους υπάρχουν μεταξύ των κρατών μελών σημαντικές διαφορές ηθικής, θρησκευτικής και πολιτιστικής φύσεως. Ελλείψει συναφούς εναρμονίσεως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε κάθε κράτος μέλος εναπόκειται να εκτιμήσει στους τομείς αυτούς, σύμφωνα με τη δική του κλίμακα αξιών, τις απαιτήσεις που συνεπάγεται η προστασία των διακυβευόμενων συμφερόντων (απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional και Bwin International, C‑42/07, EU:C:2009:519, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εξάλλου, γίνεται δεκτό ότι, στο πλαίσιο σύμφωνης με τη Συνθήκη ΛΕΕ νομοθεσίας, η επιλογή του τρόπου διοργανώσεως και ελέγχου των δραστηριοτήτων εκμεταλλεύσεως και διενέργειας τυχερών παιγνίων εναπόκειται στις εθνικές αρχές στο πλαίσιο της εκ μέρους τους εξουσίας εκτιμήσεως (απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2018, Sporting Odds, C‑3/17, EU:C:2018:130, σκέψη 21 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Τέλος, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι, στον τομέα των τυχερών παιγνίων, πρέπει, κατ’ αρχήν, να εξετασθεί χωριστά για καθέναν από τους επιβαλλόμενους από την εθνική νομοθεσία περιορισμούς, ιδίως, το κατά πόσον είναι πρόσφοροι για τη διασφάλιση της επιτεύξεως του σκοπού ή των σκοπών που επιδιώκει το οικείο κράτος μέλος και το κατά πόσον βαίνουν πέραν αυτού που είναι αναγκαίο για την επίτευξή τους (απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2018, Sporting Odds, C‑3/17, EU:C:2018:130, σκέψη 22 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι βάσει της επίμαχης στην κύρια δίκη εθνικής νομοθεσίας απαγορεύεται, άνευ δυνατότητας παρεκκλίσεως, στα καταστήματα τυχερών παιγνίων που δεν διαθέτουν άδεια εκμεταλλεύσεως χορηγηθείσα από την Επιτροπή Τυχερών Παιγνίων να διαφημίζονται στο Βέλγιο. Δεδομένου,  όμως, ότι η εν λόγω επιτροπή δύναται να χορηγεί τέτοια άδεια μόνο σε ευρισκόμενα στο Βέλγιο καταστήματα τυχερών παιγνίων, η συγκεκριμένη εθνική νομοθεσία έχει ως αποτέλεσμα την απαγόρευση της διαφημίσεως στο εν λόγω κράτος μέλος όλων των ευρισκόμενων σε άλλα κράτη μέλη καταστημάτων τυχερών παιγνίων.
Συναφώς, στον τομέα της διαφημίσεως τυχερών παιγνίων, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι εθνική ρύθμιση που έχει ως αποτέλεσμα την απαγόρευση της προωθήσεως σε κράτος μέλος τυχερών παιγνίων τα οποία διοργανώνονται νομίμως σε άλλα κράτη μέλη συνεπάγεται περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών (απόφαση της 12ης Ιουλίου 2012, HIT και HIT LARIX, C‑176/11, EU:C:2012:454, σκέψη 17 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Επομένως, εν προκειμένω, η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική νομοθεσία συνιστά τέτοιο περιορισμό.
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών επιβάλλει την κατάργηση οποιωνδήποτε διακρίσεων εις βάρος των παρεχόντων υπηρεσίες προσώπων συνεπεία της ιθαγένειάς τους ή του γεγονότος ότι είναι εγκατεστημένα σε κράτος μέλος διαφορετικό  από εκείνο εντός του οποίου  πρέπει να παρασχεθεί η υπηρεσία (απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2018, Sporting Odds, C‑3/17, EU:C:2018:130, σκέψη 35).
Εν προκειμένω, η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική νομοθεσία περιορίζει τη δυνατότητα των καταστημάτων  τυχερών παιγνίων να διαφημίζονται στο Βέλγιο, παρέχοντας τη δυνατότητα αυτή μόνον στα ευρισκόμενα στη βελγική επικράτεια καταστήματα τα οποία  διαθέτουν προς τούτο άδεια εκμεταλλεύσεως συνεπαγόμενη αυτοδικαίως και άδεια διαφημίσεως.
Συναφώς, κατά πάγια νομολογία, ένα σύστημα παραχωρήσεων και αδειοδοτήσεων για τη διοργάνωση τυχερών παιγνίων πρέπει να στηρίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια, τα οποία δεν δημιουργούν δυσμενείς διακρίσεις και είναι εκ των προτέρων γνωστά, κατά τρόπον ώστε να οριοθετείται η άσκηση της διακριτικής ευχέρειας των εθνικών αρχών προκειμένου η ευχέρεια αυτή να μη χρησιμοποιείται αυθαίρετα  (απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2018, Sporting Odds, C‑3/17, EU:C:2018:130, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Μολονότι δεν αμφισβητείται εν προκειμένω ότι η άδεια για την εκμετάλλευση καταστήματος τυχερών παιγνίων στο Βέλγιο χορηγείται βάσει αντικειμενικών και εκ των προτέρων γνωστών κριτηρίων, εντούτοις, σύμφωνα με τα στοιχεία τα οποία παρέσχε το αιτούν δικαστήριο –και των οποίων η διακρίβωση απόκειται σε αυτό– ο επίμαχος στην κύρια δίκη περιορισμός, ήτοι η πλήρης αδυναμία ενός ευρισκόμενου σε άλλο κράτος μέλος  καταστήματος τυχερών παιγνίων να λάβει άδεια ώστε να διαφημίζεται στο Βέλγιο, οφείλεται κατ’ ουσίαν στο ότι το κατάστημα αυτό βρίσκεται εκτός της βελγικής επικράτειας. Ως εκ τούτου, περιορισμός τέτοιας φύσεως εισάγει δυσμενή διάκριση.
Μολονότι περιορισμός που εισάγει δυσμενή διάκριση δύναται ενδεχομένως να δικαιολογηθεί από λόγους δημόσιας τάξεως, δημόσιας ασφάλειας και δημόσιας υγείας, τους οποίους προβλέπει το άρθρο 52 ΣΛΕΕ (πρβλ. απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2018, Sporting Odds, C‑3/17, EU:C:2018:130, σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), εντούτοις δεν δύναται να δικαιολογηθεί από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος, όπως είναι η προστασία των καταναλωτών, η πρόληψη της απάτης και η αποθάρρυνση της εκ μέρους των πολιτών σπατάλης χρημάτων που συνδέεται με τα τυχερά παίγνια, καθώς και, εν γένει, η αποτροπή της διαταράξεως της κοινωνικής τάξεως (πρβλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2009, Επιτροπή κατά Ισπανίας, C‑153/08, EU:C:2009:618, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι οι σκοποί της βελγικής πολιτικής στον τομέα των τυχερών παιγνίων επικεντρώνονται στην προστασία του παίκτη, στην οικονομική διαφάνεια και στον έλεγχο των χρηματικών ροών, στον έλεγχο των παιγνίων, καθώς και στην ταυτοποίηση και στον έλεγχο των διοργανωτών. Εξάλλου, από τις γραπτές και προφορικές παρατηρήσεις της Βελγικής Κυβερνήσεως προκύπτει ότι η πολιτική αυτή δικαιολογείται επίσης από σκοπούς που ανάγονται στην προστασία των καταναλωτών, καθώς και στην καταπολέμηση της απάτης και των παράνομων παιγνίων με χρηματικά έπαθλα.
Συναφώς, κατ’ αρχάς, καθόσον οι ως άνω προβαλλόμενοι σκοποί εμπίπτουν στην κατηγορία των επιτακτικών λόγων  γενικού συμφέροντος, δεν δύνανται, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 24 της παρούσας αποφάσεως, να προβληθούν προς δικαιολόγηση περιορισμού της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών ο οποίος εισάγει δυσμενή διάκριση.
Περαιτέρω, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η δικαιολόγηση που αντλείται από την προστασία των καταναλωτών αποσκοπεί στην πράξη στην καταπολέμηση του εθισμού στα τυχερά παίγνια και ότι η καταπολέμηση αυτή εμπίπτει στην κατά το άρθρο 52 ΣΛΕΕ έννοια της «προστασίας της δημόσιας υγείας», επισημαίνεται ότι, για να επιτραπεί περιορισμός εισάγων δυσμενή διάκριση όπως ο επίμαχος στην κύρια δίκη, πρέπει να αποδειχθεί ότι ο συγκεκριμένος περιορισμός συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού (πρβλ. απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2018, Sporting Odds, C‑3/17, EU:C:2018:130, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Είναι προφανές, ωστόσο, ότι ένας τέτοιος περιορισμός, ο οποίος έχει ως αποτέλεσμα ότι έχουν δυνατότητα διαφημίσεως στο οικείο κράτος μέλος μόνον τα καταστήματα τυχερών παιγνίων τα οποία βρίσκονται στο εν λόγω κράτος μέλος και τα οποία διαθέτουν σχετική άδεια εκμεταλλεύσεως, δεν συνάδει προς την αρχή της αναλογικότητας, καθόσον υπάρχουν λιγότερο περιοριστικά μέτρα για την επίτευξη των σκοπών τους οποίους επικαλείται η Βελγική Κυβέρνηση (πρβλ. απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2018, Sporting Odds, C‑3/17, EU:C:2018:130, σκέψη 43), όπως είναι, παραδείγματος χάριν, η χορήγηση αδείας διαφημίσεως στα ευρισκόμενα σε άλλο κράτος μέλος καταστήματα υπό την προϋπόθεση ότι οι νομικές  διατάξεις που ισχύουν στο άλλο  κράτος μέλος παρέχουν εγγυήσεις κατ’ ουσίαν ισοδύναμες με τις παρεχόμενες από τις αντίστοιχες διατάξεις που ισχύουν στο οικείο κράτος μέλος (πρβλ. απόφαση της 12ης Ιουλίου 2012, HIT και HIT LARIX, C‑176/11, EU:C:2012:454, σκέψη 36).
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 56, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε νομοθεσία κράτους μέλους βάσει της οποίας παρέχεται αυτοδικαίως στους επιχειρηματικούς φορείς εκμεταλλεύσεως περιορισμένου και ελεγχόμενου αριθμού καταστημάτων τυχερών παιγνίων τα οποία  βρίσκονται στο έδαφος του συγκεκριμένου κράτους μέλους παρέκκλιση από την απαγόρευση διαφημίσεως που ισχύει εν γένει για τέτοια  καταστήματα χωρίς να προβλέπεται η δυνατότητα των επιχειρηματικών φορέων εκμεταλλεύσεως καταστημάτων  τυχερών παιγνίων τα οποία  βρίσκονται σε άλλο κράτος μέλος να τύχουν παρεκκλίσεως για τους ίδιους σκοπούς.

Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έβδομο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 56, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε νομοθεσία κράτους μέλους βάσει της οποίας παρέχεται αυτοδικαίως στους επιχειρηματικούς φορείς εκμεταλλεύσεως περιορισμένου και ελεγχόμενου αριθμού καταστημάτων τυχερών παιγνίων τα οποία βρίσκονται στο έδαφος του συγκεκριμένου κράτους μέλους παρέκκλιση από την απαγόρευση διαφημίσεως που ισχύει εν γένει για τέτοια καταστήματα χωρίς να προβλέπεται η δυνατότητα των επιχειρηματικών φορέων εκμεταλλεύσεως καταστημάτων τυχερών παιγνίων τα οποία βρίσκονται σε άλλο κράτος μέλος να τύχουν παρεκκλίσεως για τους ίδιους σκοπούς.
(υπογραφές)
*
Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.