CELEX: 62021CJ0150
Προδικαστική παραπομπή
Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις
Αμοιβαία αναγνώριση
Απόφαση-πλαίσιο 2005/214/ΔΕΥ
Εκτέλεση χρηματικών ποινών
Άρθρο 1, στοιχείο αʹ, σημείο ii
Εκδοθείσα από διοικητική αρχή απόφαση με την οποία επιβάλλεται χρηματική ποινή
Απόφαση κατά της οποίας μπορεί να ασκηθεί προσφυγή ενώπιον εισαγγελέα υποκείμενου στις οδηγίες του Υπουργού Δικαιοσύνης
Μέσο ένδικης προστασίας που μπορεί να ασκηθεί σε μεταγενέστερο στάδιο ενώπιον δικαστηρίου που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 1, στοιχείο αʹ, σημείο ii, της απόφασης-πλαισίου 2005/214/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Φεβρουαρίου 2005, σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης επί χρηματικών ποινών (
ΕΕ 2005, L 76, σ. 16
), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009 (
ΕΕ 2009, L 81, σ. 24
) (στο εξής: απόφαση-πλαίσιο 2005/214).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο διαδικασίας κινηθείσας από τη Centraal Justitieel Incassobureau, Ministerie van Justitie en Veiligheid (κεντρική υπηρεσία δικαστικών εισπράξεων, Υπουργείο Δικαιοσύνης και Ασφάλειας, Κάτω Χώρες) (στο εξής: CJIB) για την αναγνώριση και εκτέλεση, στην Πολωνία, χρηματικής ποινής η οποία επιβλήθηκε στον D. B. στις Κάτω Χώρες λόγω παράβασης των κανόνων οδικής κυκλοφορίας.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Το άρθρο 1 της απόφασης-πλαισίου 2005/214, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης-πλαισίου:
α)
ως “απόφαση” νοείται η οριστική απόφαση που επιβάλλει χρηματική ποινή σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, εφόσον ελήφθη:
[…]
ii)
από μη δικαστική αρχή του κράτους έκδοσης επί ποινικού αδικήματος σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους έκδοσης, υπό την προϋπόθεση ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο είχε την ευκαιρία να δικαστεί από δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις,
iii)
από μη δικαστική αρχή του κράτους έκδοσης, επί πράξεων οι οποίες, βάσει του εθνικού δικαίου του κράτους έκδοσης, τιμωρούνται ως παραβάσεις των κανόνων δικαίου, με την προϋπόθεση ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο είχε την ευκαιρία να δικαστεί από δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις,
[…]
β)
ως “χρηματική ποινή” νοείται η υποχρέωση καταβολής:
i)
χρηματικού ποσού δυνάμει καταδικαστικής αποφάσεως επί αδικήματος,
[…]».
Το άρθρο 3 της εν λόγω απόφασης-πλαισίου επιγράφεται «Θεμελιώδη δικαιώματα» και ορίζει τα εξής:
«Η παρούσα απόφαση-πλαίσιο δεν επιφέρει τροποποίηση της υποχρέωσης σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων και θεμελιωδών νομικών αρχών που κατοχυρώνονται στο άρθρο 6 της συνθήκης [ΕΕ].»
Το άρθρο 4 της ως άνω απόφασης-πλαισίου, με τίτλο «Διαβίβαση αποφάσεων και προσφυγή στην κεντρική αρχή», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Οι αποφάσεις, συνοδευόμενες από πιστοποιητικό, όπως αυτό προβλέπεται στο παρόν άρθρο, μπορούν να διαβιβάζονται στις αρμόδιες αρχές κράτους μέλους, όπου το φυσικό ή νομικό πρόσωπο εναντίον του οποίου έχει απαγγελθεί η καταδικαστική απόφαση διαθέτει περιουσιακά στοιχεία ή εισόδημα και έχει τη συνήθη διαμονή του ή, εάν πρόκειται για νομικό πρόσωπο, την έδρα του.»
Υπό τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», το άρθρο 5 της ίδιας απόφασης-πλαισίου ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα ακόλουθα αδικήματα, όπως ορίζονται από το δίκαιο του κράτους μέλους έκδοσης και εφόσον τιμωρούνται στο κράτος μέλος έκδοσης, οδηγούν σε αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σύμφωνα με τους όρους της παρούσας απόφασης-πλαισίου, χωρίς έλεγχο του διττού αξιοποίνου:
[…]
–
συμπεριφορά που παραβιάζει κανονισμούς οδικής κυκλοφορίας, στα οποία περιλαμβάνονται και οι παραβάσεις κανόνων που αφορούν τις ώρες οδήγησης και τις ώρες ανάπαυσης και κανόνων που αφορούν επικίνδυνα προϊόντα,
[…]».
Κατά το άρθρο 6 της απόφασης-πλαισίου 2005/214, το οποίο επιγράφεται «Αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων»:
«Οι αρμόδιες αρχές του κράτους εκτέλεσης αναγνωρίζουν χωρίς άλλη διατύπωση κάθε απόφαση η οποία διαβιβάζεται κατά το άρθρο 4 και λαμβάνουν πάραυτα τα αναγκαία μέτρα για την εκτέλεσή της, εκτός εάν η αρμόδια αρχή αποφασίσει να προβάλει έναν από τους λόγους μη αναγνώρισης ή μη εκτέλεσης που προβλέπει το άρθρο 7.»
Το άρθρο 7 της ως άνω απόφασης-πλαισίου φέρει τον τίτλο «Λόγοι άρνησης της αναγνώρισης και της εκτέλεσης» και ορίζει τα εξής:
«[…]
2.   Η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης δύναται επίσης να αρνηθεί να αναγνωρίσει και να εκτελέσει την απόφαση εάν αποδειχθεί ότι:
[…]
ζ)
όταν, σύμφωνα με το πιστοποιητικό που προβλέπεται στο άρθρο 4, το ενδιαφερόμενο πρόσωπο, σε περίπτωση γραπτής διαδικασίας, δεν ενημερώθηκε σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους έκδοσης, προσωπικά ή μέσω αντιπροσώπου αρμόδιου σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, σχετικά με το δικαίωμά του να προσβάλει την απόφαση και σχετικά με τις προθεσμίες του ένδικου αυτού μέσου·
[…]
3.   Στις περιπτώσεις που προβλέπονται από την παράγραφο 1 και την παράγραφο 2 στοιχεία γ), ζ), θ) και ι), η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης, προτού αποφασίσει ότι δεν θα αναγνωρίσει και δεν θα εκτελέσει μια απόφαση, εν όλω ή εν μέρει, διαβουλεύεται, με κάθε κατάλληλο μέσο, με την αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης και της ζητεί, κατά περίπτωση, να παράσχει αμελλητί τυχόν αναγκαίες πληροφορίες.»
Το άρθρο 20, παράγραφος 3, αυτής της απόφασης-πλαισίου προβλέπει τα ακόλουθα:
«Όταν το πιστοποιητικό που αναφέρεται στο άρθρο 4 εγείρει ζήτημα ότι μπορεί να παραβιάστηκαν θεμελιώδη δικαιώματα ή οι θεμελιώδεις νομικές αρχές όπως καθιερώνονται στο άρθρο 6 της συνθήκης, κάθε κράτος μέλος μπορεί να αντιταχθεί στην αναγνώριση και την εκτέλεση των αποφάσεων. Εφαρμόζεται η διαδικασία του άρθρου 7 παράγραφος 3.»
Το πολωνικό δίκαιο
Το άρθρο 611ff, παράγραφος 1, του ustawa – Kodeks postępowania karnego (κώδικα ποινικής δικονομίας), της 6ης Ιουνίου 1997 (ενοποιημένη μορφή Dz. U. του 2020, θέση 30), ορίζει τα εξής:
«Στην περίπτωση που κράτος μέλος της Ένωσης (“κράτος έκδοσης” κατά την έννοια των διατάξεων του παρόντος κεφαλαίου) ζητεί την εκτέλεση οριστικής απόφασης με την οποία επιβάλλεται χρηματική ποινή, αρμόδιο για την εκτέλεση είναι το πρωτοβάθμιο περιφερειακό δικαστήριο στην περιφέρεια του οποίου ο δράστης διαθέτει περιουσιακά στοιχεία ή εισόδημα ή έχει τη συνήθη ή προσωρινή διαμονή του. […]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Στις 22 Σεπτεμβρίου 2020 η CJIB υπέβαλε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ήτοι του Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi (πρωτοδικείου Łódź, κεντρικός τομέας της πόλης Łódź, Πολωνία), αίτηση αναγνώρισης και εκτέλεσης της από 17ης Ιανουαρίου 2020 απόφασής της, η οποία κατέστη αμετάκλητη στις 28 Φεβρουαρίου 2020 και με την οποία επιβλήθηκε στον D. B. πρόστιμο ύψους 92 ευρώ λόγω παράβασης των κανόνων οδικής κυκλοφορίας, ήτοι υπέρβαση του ορίου ταχύτητας, η οποία έλαβε χώρα στις 5 Ιανουαρίου 2020.
Στις 6 Νοεμβρίου 2020 το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε ερωτήσεις στη CJIB σχετικά με την προσφυγή που προβλέπει η ολλανδική νομοθεσία κατά τέτοιας απόφασης καθώς και σχετικά με το καθεστώς της αρχής που εξετάζει την προσφυγή αυτή. Το δικαστήριο αυτό έλαβε την απάντηση της CJIB στις 22 Φεβρουαρίου 2021.
Ο D. B. δεν παρέστη σε καμία από τις συνεδριάσεις που καθόρισε το αιτούν δικαστήριο, στις 6 Νοεμβρίου και στις 8 Δεκεμβρίου 2020, καθώς και στις 23 Φεβρουαρίου 2021. Επίσης, δεν κατέθεσε υπόμνημα.
Το αιτούν δικαστήριο υποστηρίζει ότι, σύμφωνα με την ολλανδική νομοθεσία, το πρόστιμο που επιβλήθηκε από το CJIB μπορεί να προσβληθεί ενώπιον εισαγγελέα, στις Κάτω Χώρες, εντός προθεσμίας έξι εβδομάδων. Σε περίπτωση που ο εισαγγελέας δεν συμφωνήσει με τη θέση του ενδιαφερομένου, αυτός έχει το δικαίωμα να ασκήσει μέσο ένδικης προστασίας ενώπιον του Kantonrechter (πρωτοβάθμιου δικαστή, Κάτω Χώρες). Εντούτοις, σε περίπτωση που η υπόθεση αφορά πρόστιμο ύψους τουλάχιστον 225 ευρώ, η εξέταση της υπόθεσης από ένα τέτοιο δικαστήριο εξαρτάται από την καταβολή εγγύησης ισόποσης προς το επιβληθέν πρόστιμο.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο εκφράζει αμφιβολίες ως προς το αν ένας εισαγγελέας, κατά την έννοια της ολλανδικής νομοθεσίας, μπορεί να αναγνωριστεί ως «δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις», κατά το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, σημείο ii, της απόφασης-πλαισίου 2005/214.
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, λαμβανομένου υπόψη του άρθρου 3 και του άρθρου 20, παράγραφος 3, της απόφασης-πλαισίου 2005/214, καθώς και του άρθρου 6 ΣΕΕ όσον αφορά την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, η ερμηνεία του άρθρου 1, στοιχείο αʹ, σημείο ii, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου πρέπει να λαμβάνει υπόψη το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, η οποία υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, καθώς και την ερμηνεία του στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Πάντως, κατά τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, προκειμένου να διασφαλίζεται ο δίκαιος χαρακτήρας της διαδικασίας, μια υπόθεση πρέπει να εξετάζεται από αμερόληπτο δικαστήριο το οποίο είναι ανεξάρτητο από την εκτελεστική εξουσία (αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 23ης Ιουνίου 1981, Le Compte, Van Leuven και De Meyer κατά Βελγίου, CE:ECHR:1981:0623JUD000687875, και της 29ης Απριλίου 1988, Belilos κατά Ελβετίας, CE:ECHR:1988:0429JUD001032883). Επιπλέον, είναι σημαντικό, συναφώς, να μην υπάρχουν υπερβολικά φορολογικά ή νομικά εμπόδια ικανά να παρακωλύσουν την πρόσβαση σε τέτοιο δικαστήριο.
Όσον αφορά την ερμηνεία της έννοιας «δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις» του άρθρου 1, στοιχείο αʹ, σημείο iii, της απόφασης-πλαισίου 2005/214, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, προκειμένου να εκτιμηθεί αν ένα όργανο προβλεπόμενο από την εθνική νομοθεσία έχει τον χαρακτήρα τέτοιου δικαστηρίου, πρέπει να ληφθεί υπόψη σειρά στοιχείων, όπως η ίδρυση του οργάνου αυτού με νόμο, η μονιμότητά του, ο δεσμευτικός χαρακτήρας της δικαιοδοσίας του, ο κατ’ αντιμωλίαν χαρακτήρας της ενώπιόν του διαδικασίας, η εκ μέρους του οργάνου αυτού εφαρμογή των κανόνων του δικαίου, καθώς και η ανεξαρτησία του (απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 2013, Baláž,
C‑60/12
,
EU:C:2013:733
, σκέψη
).
Η απαίτηση περί ανεξαρτησίας των δικαστηρίων περιλαμβάνει δύο πτυχές. Η πρώτη, εξωτερική πτυχή, προϋποθέτει ότι το σχετικό όργανο ασκεί τα καθήκοντά του με πλήρη αυτονομία, χωρίς να υπόκειται σε οποιαδήποτε ιεραρχική σχέση ή σχέση υπαγωγής έναντι οποιουδήποτε φορέα και χωρίς να λαμβάνει εντολές ή οδηγίες οποιασδήποτε προελεύσεως και ότι, ως εκ τούτου, προστατεύεται από εξωτερικές παρεμβάσεις ή πιέσεις οι οποίες θα μπορούσαν να θίξουν την ανεξάρτητη κρίση των μελών του και να επηρεάσουν τις αποφάσεις τους [απόφαση της 25ης Ιουλίου 2018, Minister for Justice and Equality (Ελλείψεις του δικαστικού συστήματος),
C‑216/18 PPU
,
EU:C:2018:586
, σκέψη
].
Η δεύτερη πτυχή, εσωτερικής φύσεως, είναι παρεμφερής προς την έννοια της «αμεροληψίας» και συναρτάται προς την τήρηση ίσων αποστάσεων ως προς τους διαδίκους και τα αντιμαχόμενα συμφέροντά τους σε σχέση με το αντικείμενο της διαφοράς [απόφαση της 25ης Ιουλίου 2018, Minister for Justice and Equality (Ελλείψεις του δικαστικού συστήματος),
C‑216/18 PPU
,
EU:C:2018:586
, σκέψη
].
Ειδικότερα, το Δικαστήριο αποφάνθηκε επί του ζητήματος αν ένας εθνικός εισαγγελέας μπορεί να αναγνωριστεί ως «δικαστική αρχή έκδοσης», κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (
ΕΕ 2002, L 190, σ. 1
), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299. Απέκλεισε τη δυνατότητα αυτή στην περίπτωση που οι εισαγγελίες κράτους μέλους είναι εκτεθειμένες στον κίνδυνο να υπόκεινται, άμεσα ή έμμεσα, σε εντολές ή οδηγίες σε συγκεκριμένη υπόθεση εκ μέρους της εκτελεστικής εξουσίας, όπως εκ μέρους του Υπουργού Δικαιοσύνης, στο πλαίσιο λήψης απόφασης σχετικής με την έκδοση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης [απόφαση της 27ης Μαΐου 2019, OG και PI (Εισαγγελίες του Lübeck και του Zwickau),
C‑508/18 και C‑82/19 PPU
,
EU:C:2019:456
, σκέψη
].
Συγχρόνως, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι συνιστά «δικαστική απόφαση», κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, απόφαση περί ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης εκδοθείσα από εισαγγελική αρχή κράτους μέλους, υπό την προϋπόθεση ότι το εν λόγω ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης υπόκειται υποχρεωτικώς σε επικύρωση από δικαστήριο το οποίο ελέγχει κατά τρόπο ανεξάρτητο και αντικειμενικό τις προϋποθέσεις έκδοσης καθώς και την αναλογικότητα του ίδιου του εντάλματος σύλληψης [απόφαση της 9ης Οκτωβρίου 2019, NJ (Εισαγγελία της Βιέννης),
C‑489/19 PPU
,
EU:C:2019:849
, σκέψη
].
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, λαμβανομένης υπόψη της ως άνω νομολογίας και του ρόλου της εισαγγελίας στην ολλανδική έννομη τάξη, η εν λόγω εισαγγελία δεν μπορεί να θεωρηθεί ως «δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις», κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο αʹ, σημεία ii και iii, της απόφασης-πλαισίου 2005/214.
Συναφώς, τονίζει τη σημασία της προβλεπόμενης στις διατάξεις αυτές δυνατότητας του ενδιαφερομένου να δικαστεί από δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η απόφαση με την οποία διαπιστώνεται η ενοχή και επιβάλλεται η ποινή είναι πλήρως αυτοματοποιημένη, δεδομένου ότι η εθνική αρχή που εκδίδει την εν λόγω απόφαση περιορίζεται στην επαλήθευση των στοιχείων του κυρίου του οχήματος και στη διαβίβαση στο πρόσωπο αυτό του εγγράφου που δημιουργείται από το σύστημα πληροφορικής.
Περαιτέρω, όπως υποστηρίζει το αιτούν δικαστήριο, η ολλανδική ρύθμιση σύμφωνα με την οποία, όταν ο εισαγγελέας απορρίπτει την προσφυγή που άσκησε ο ενδιαφερόμενος κατά της απόφασης της CJIB, μπορεί στη συνέχεια να ασκηθεί μέσο ένδικης προστασίας ενώπιον του Kantonrechter (πρωτοβάθμιου δικαστή) δεν μπορεί να πληροί την απαίτηση του άρθρου 1, στοιχείο αʹ, σημείο ii, της απόφασης-πλαισίου 2005/214, δυνάμει της οποίας κατά της απόφασης μη δικαστικής αρχής του κράτους έκδοσης πρέπει να μπορεί να ασκηθεί μέσο ένδικης προστασίας το οποίο δικάζεται από «δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις».
Συγκεκριμένα, η εν λόγω απόφαση-πλαίσιο προβλέπει τη δυνατότητα άσκησης μέσου ένδικης προστασίας απευθείας ενώπιον δικαστηρίου, χωρίς να είναι αναγκαίο να έχει εξαντληθεί προηγουμένως κάθε άλλη πρόσθετη διαδικασία.
Συναφώς, από την απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 2013, Baláž (
C‑60/12
,
EU:C:2013:733
, σκέψη
), προκύπτει ότι η πρόσβαση σε δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις, κατά την έννοια της απόφασης-πλαισίου 2005/214, δεν πρέπει να εξαρτάται από προϋποθέσεις που την καθιστούν αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή.
Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει ότι, σύμφωνα με την ολλανδική νομοθεσία, στην περίπτωση που το ποσό του επιβληθέντος προστίμου είναι τουλάχιστον 225 ευρώ, η εξέταση του μέσου ένδικης προστασίας από δικαστήριο εξαρτάται από την καταβολή ισόποσης εγγύησης από τον ενδιαφερόμενο. Όμως, η δικονομική αυτή ρύθμιση θα μπορούσε να αποτελέσει εμπόδιο που αποθαρρύνει υπήκοο κράτους μέλους να ασκήσει μέσο ένδικης προστασίας στο κράτος μέλος έκδοσης.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi (πρωτοδικείο Łódź, κεντρικός τομέας της πόλης Łódź) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«1)
Πληροί μια απόφαση περί επιβολής χρηματικής ποινής, η οποία έχει εκδοθεί από κεντρική ολλανδική διοικητική αρχή προσδιοριζόμενη δυνάμει του άρθρου 2 της απόφασης-πλαισίου [2005/214] και η οποία δύναται να προσβληθεί ενώπιον της εισαγγελίας που υπάγεται ιεραρχικά στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, το κριτήριο της “απόφασης η οποία δύναται να προσβληθεί σε δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία σε ποινικές υποθέσεις” κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο αʹ, σημείο ii, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου;
2)
Πληρούται το κριτήριο σχετικά με τη δυνατότητας προσβολής της απόφασης περί επιβολής χρηματικής ποινής ενώπιον “δικαστηρίου που έχει δικαιοδοσία σε ποινικές υποθέσεις” σε περίπτωση που η άσκηση μέσου ένδικης προστασίας ενώπιον πρωτοβάθμιου δικαστηρίου είναι δυνατή σε μεταγενέστερο μόνο στάδιο της διαδικασίας, ήτοι μετά την έκδοση απορριπτικής διάταξης από την εισαγγελία, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις συνδέεται και με την ανάγκη καταβολής εγγύησης ισόποσης προς την επιβληθείσα κύρωση;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Με τα προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί, πρώτον, αν το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, σημείο ii, της απόφασης-πλαισίου 2005/214 έχει την έννοια ότι οριστική απόφαση για την επιβολή χρηματικής ποινής σε φυσικό πρόσωπο, η οποία εκδόθηκε από μη δικαστική αρχή του κράτους μέλους έκδοσης επί ποινικού αδικήματος σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους αυτού, συνιστά «απόφαση», κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης, στην περίπτωση κατά την οποία η εθνική νομοθεσία προβλέπει ότι η προσφυγή κατά της ως άνω απόφασης εξετάζεται, αρχικώς, από εισαγγελέα που υπάγεται ιεραρχικά στον Υπουργό Δικαιοσύνης, ενώ στη συνέχεια ο ενδιαφερόμενος δύναται να ασκήσει μέσο ένδικης προστασίας σε δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις, εάν ο εισαγγελέας εκδώσει απόφαση με την οποία απορρίπτει την προσφυγή. Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν η διάταξη αυτή έχει την έννοια ότι ο ενδιαφερόμενος είχε «την ευκαιρία να δικαστεί από δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις», κατά την ως άνω διάταξη, σε περίπτωση που, σύμφωνα με τη νομοθεσία του κράτους μέλους έκδοσης, εφόσον το επιβληθέν πρόστιμο ανέρχεται σε ποσό τουλάχιστον 225 ευρώ, η εξέταση του μέσου ένδικης προστασίας από δικαστήριο εξαρτάται από την εκ μέρους του ενδιαφερομένου καταβολή ισόποσης εγγύησης.
Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 1, τριακοστή τρίτη περίπτωση, της απόφασης-πλαισίου 2005/214, οδηγούν σε αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σύμφωνα με τους όρους της εν λόγω απόφασης-πλαισίου, χωρίς έλεγχο του διττού αξιοποίνου, οι παραβάσεις των κανόνων οδικής κυκλοφορίας, όπως ορίζονται από το δίκαιο του κράτους μέλους έκδοσης και εφόσον τιμωρούνται σε αυτό.
Το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, σημείο ii, της απόφασης-πλαισίου 2005/214 προβλέπει ότι ως «απόφαση» νοείται «η οριστική απόφαση που επιβάλλει χρηματική ποινή σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, εφόσον ελήφθη από μη δικαστική αρχή του κράτους έκδοσης επί ποινικού αδικήματος σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους έκδοσης, υπό την προϋπόθεση ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο είχε την ευκαιρία να δικαστεί από δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις».
Σύμφωνα με το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, σημείο iii, της απόφασης-πλαισίου, συνιστά επίσης «απόφαση»«η οριστική απόφαση που επιβάλλει χρηματική ποινή σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, εφόσον ελήφθη από μη δικαστική αρχή του κράτους έκδοσης, επί πράξεων οι οποίες, βάσει του εθνικού δικαίου του κράτους έκδοσης, τιμωρούνται ως παραβάσεις των κανόνων δικαίου, με την προϋπόθεση ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο είχε την ευκαιρία να δικαστεί από δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις».
Όπως προκύπτει από τη δικογραφία που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο και, ιδίως, από το πιστοποιητικό του άρθρου 4 της απόφασης-πλαισίου 2005/214, που συνοδεύει την απόφαση της CJIB η οποία αποτελεί το αντικείμενο της υπόθεσης της κύριας δίκης, επιβλήθηκε στον D. B. πρόστιμο λόγω ποινικού αδικήματος σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους έκδοσης, ήτοι παράβαση των κανόνων οδικής κυκλοφορίας, όπως ορίζονται από το δίκαιο του εν λόγω κράτους μέλους.
Μολονότι, υπό τις συνθήκες αυτές, τυγχάνει εν προκειμένω εφαρμογής το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, σημείο ii, της απόφασης-πλαισίου 2005/214 και όχι το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, σημείο iii, εντούτοις οι δύο αυτές διατάξεις απαιτούν, υπό τους ίδιους όρους, να είχε ο ενδιαφερόμενος «την ευκαιρία να δικαστεί από δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις».
Όσον αφορά, πρώτον, το ζήτημα αν το δικαίωμα προσφυγής εξασφαλίζεται παρά την υποχρέωση τήρησης διοικητικής διαδικασίας πριν η υπόθεση αχθεί ενώπιον δικαστηρίου που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις κατά την έννοια της απόφασης-πλαισίου 2005/214, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, σημείο iii, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου δεν απαιτεί η υπόθεση να μπορεί να υποβληθεί απευθείας στην κρίση τέτοιου δικαστηρίου (πρβλ. απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 2013, Baláž,
C‑60/12
,
EU:C:2013:733
, σκέψη
).
Στο μέτρο που η απόφαση-πλαίσιο 2005/214 εφαρμόζεται και στις χρηματικές ποινές που επιβάλλονται από τις διοικητικές αρχές, είναι δυνατόν να απαιτείται, αναλόγως των ιδιαιτεροτήτων των δικαιοδοτικών συστημάτων των κρατών μελών, η προηγούμενη διεξαγωγή διοικητικής διαδικασίας. Εντούτοις, η πρόσβαση σε δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις, κατά την έννοια της απόφασης-πλαισίου, δεν πρέπει να εξαρτάται από προϋποθέσεις που την καθιστούν αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή (απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 2013, Baláž,
C‑60/12
,
EU:C:2013:733
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Όσον αφορά, δεύτερον, την έκταση και τη φύση του ελέγχου που ασκεί το δυνάμενο να επιληφθεί δικαστήριο, η δικαιοδοσία του τελευταίου να εξετάσει την υπόθεση πρέπει είναι πλήρης τόσο ως προς τη νομική εκτίμηση όσο και ως προς την αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών, θα πρέπει δηλαδή το δικαστήριο αυτό να έχει ειδικότερα τη δυνατότητα να εξετάσει τα αποδεικτικά στοιχεία, να καταλογίσει βάσει των στοιχείων αυτών ευθύνη στον ενδιαφερόμενο καθώς και να επιβάλει την προσήκουσα ποινή (απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 2013, Baláž,
C‑60/12
,
EU:C:2013:733
, σκέψη
).
Όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, παρά το γεγονός ότι, σύμφωνα με την ολλανδική νομοθεσία, η προσφυγή κατά της απόφασης της CJIB για την επιβολή κύρωσης εξετάζεται από εισαγγελέα που υπάγεται ιεραρχικώς στον Υπουργό Δικαιοσύνης, η νομοθεσία αυτή προβλέπει ότι ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ασκήσει ενώπιον του Kantonrechter (πρωτοβάθμιου δικαστή) μέσο ένδικης προστασίας κατά της απόφασης του ως άνω εισαγγελέα.
Υπό τις συνθήκες αυτές, χωρίς να είναι αναγκαίο να εκτιμηθεί αν ο εισαγγελέας που είναι αρμόδιος να εξετάσει προσφυγή κατά της απόφασης της CJIB με την οποία επιβλήθηκε κύρωση για παράβαση των κανόνων οδικής κυκλοφορίας είναι «δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις», κατά το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, σημείο ii, της απόφασης-πλαισίου 2005/214, πρέπει να εξεταστεί αν ο Kantonrechter (πρωτοβάθμιος δικαστής) για τον οποίο γίνεται λόγος στην προηγούμενη σκέψη συνιστά τέτοιο δικαστήριο.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι η έννοια του «δικαστηρίου που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις», στην οποία αναφέρεται η εν λόγω διάταξη, συνιστά αυτοτελή έννοια του δικαίου της Ένωσης και έχει την έννοια ότι εμπίπτει σε αυτήν κάθε δικαστήριο που εφαρμόζει διαδικασία η οποία συγκεντρώνει τα ουσιώδη χαρακτηριστικά ποινικής διαδικασίας και, ειδικότερα, έχει πλήρη δικαιοδοσία και εφαρμόζει διαδικασία στο πλαίσιο της οποίας πρέπει να τηρούνται οι δικονομικές εγγυήσεις που προσιδιάζουν στις ποινικές υποθέσεις (πρβλ. απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 2013, Baláž,
C‑60/12
,
EU:C:2013:733
, σκέψεις
και
).
Το Δικαστήριο, το οποίο καλείται να δώσει στο αιτούν δικαστήριο χρήσιμες απαντήσεις, είναι αρμόδιο να παράσχει, βάσει της δικογραφίας της υπόθεσης της κύριας δίκης και των παρατηρήσεων που του έχουν υποβληθεί, στοιχεία που θα καταστήσουν δυνατή για το αιτούν δικαστήριο την έκδοση απόφασης επί της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2021, Szpital Kliniczny im. dra J. Babińskiego Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Krakowie,
C‑16/19
,
EU:C:2021:64
, σκέψη
).
Στην υπό κρίση υπόθεση, όπως προκύπτει από την ενώπιον του Δικαστηρίου δικογραφία, ο Kantonrechter (πρωτοβάθμιος δικαστής), ο οποίος μνημονεύεται στη σκέψη 39 της παρούσας απόφασης, μπορεί να αποφανθεί επί των νομικών και πραγματικών ζητημάτων, καθώς και επί της αναλογικότητας του επιβληθέντος προστίμου σε σχέση με το διαπραχθέν ποινικό αδίκημα, δεδομένου ότι στο πλαίσιο της διαδικασίας που εφαρμόζεται ενώπιόν του τηρούνται οι δικονομικές εγγυήσεις που προσιδιάζουν στις ποινικές υποθέσεις Ειδικότερα, οι εγγυήσεις αυτές αφορούν τον τρόπο με τον οποίο ο ενδιαφερόμενος λαμβάνει γνώση των σχετικών με την υπόθεση εγγράφων, την επ’ ακροατηρίου συζήτηση στην οποία καλείται, τη δυνατότητα παράστασης ή εκπροσώπησης, την εξέταση μαρτύρων και εμπειρογνωμόνων και τη χρήση διερμηνέα.
Επομένως, ο εν λόγω Kantonrechter (πρωτοβάθμιος δικαστής) πρέπει να χαρακτηριστεί ως «δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις», κατά το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, σημείο ii, της απόφασης-πλαισίου 2005/214.
Εν προκειμένω δε, δεν ασκεί επιρροή το γεγονός το οποίο επικαλείται το αιτούν δικαστήριο, ήτοι ότι σύμφωνα με την ολλανδική νομοθεσία, στην περίπτωση που το επιβληθέν πρόστιμο είναι τουλάχιστον 225 ευρώ, η εξέταση του μέσου ένδικης προστασίας από δικαστήριο εξαρτάται από την καταβολή ισόποσης εγγύησης από τον ενδιαφερόμενο. Μάλιστα, διαπιστώνεται ότι στην υπόθεση της κύριας δίκης το πρόστιμο που επιβλήθηκε από τη CJIB στον D. B. ανερχόταν σε 92 ευρώ.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, σημείο ii, της απόφασης-πλαισίου 2005/214 έχει την έννοια ότι οριστική απόφαση για την επιβολή χρηματικής ποινής σε φυσικό πρόσωπο, η οποία εκδόθηκε από μη δικαστική αρχή του κράτους μέλους έκδοσης επί ποινικού αδικήματος σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους αυτού, συνιστά «απόφαση», κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης, στην περίπτωση κατά την οποία η εθνική νομοθεσία προβλέπει ότι η προσφυγή κατά της ως άνω απόφασης εξετάζεται, αρχικώς, από εισαγγελέα που υπάγεται ιεραρχικά στον Υπουργό Δικαιοσύνης, ενώ στη συνέχεια ο ενδιαφερόμενος δύναται να ασκήσει μέσο ένδικης προστασίας σε δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις, εάν ο εν λόγω εισαγγελέας εκδώσει απόφαση με την οποία απορρίπτει την προσφυγή, υπό την προϋπόθεση ότι η πρόσβαση στο εν λόγω δικαστήριο δεν εξαρτάται από προϋποθέσεις που την καθιστούν αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έβδομο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, σημείο ii, της απόφασης-πλαισίου 2005/214/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Φεβρουαρίου 2005, σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης επί χρηματικών ποινών, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009, έχει την έννοια ότι οριστική απόφαση για την επιβολή χρηματικής ποινής σε φυσικό πρόσωπο, η οποία εκδόθηκε από μη δικαστική αρχή του κράτους μέλους έκδοσης επί ποινικού αδικήματος σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους αυτού, συνιστά «απόφαση», κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης, στην περίπτωση κατά την οποία η εθνική νομοθεσία προβλέπει ότι η προσφυγή κατά της ως άνω απόφασης εξετάζεται, αρχικώς, από εισαγγελέα που υπάγεται ιεραρχικά στον Υπουργό Δικαιοσύνης, ενώ στη συνέχεια ο ενδιαφερόμενος δύναται να ασκήσει μέσο ένδικης προστασίας σε δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία ειδικά σε ποινικές υποθέσεις, εάν ο εισαγγελέας εκδώσει απόφαση με την οποία απορρίπτει την προσφυγή, υπό την προϋπόθεση ότι η πρόσβαση στο εν λόγω δικαστήριο δεν εξαρτάται από προϋποθέσεις που την καθιστούν αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η πολωνική.