CELEX: 62020CJ0426
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Politika soċjali
Direttiva 2008/104/KE
Xogħol temporanju
Artikolu 5(1)
Prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament
Artikolu 3(1)(f)
Kunċett ta’ “kundizzjonijiet bażiċi tax-xogħol u tal-impjieg tal-ħaddiema temporanji”
Allowance dovuta għal ġranet ta’ leave annwali mħallas mhux meħud u għal bonus tal-vaganzi korrispondenti fil-każ ta’ terminazzjoni tar-relazzjoni tax-xogħol

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑19 ta’ Novembru 2008 dwar xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija (
ĠU 2008, L 327, p. 9
).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn GD u ES, ħaddiema temporanji, u Luso Temp - Empresa de Trabalho Temporário SA (iktar ’il quddiem “Luso temp”), kumpannija li magħha dawn il-ħaddiema kkonkludew kuntratt ta’ xogħol temporanju, dwar l-ammont tal-allowance li għandha tħallashom din il-kumpannija, għal ġranet ta’ leave mħallas mhux meħud u tal-bonus ta’ vaganzi korrispondenti, minħabba t-tmiem tar-relazzjoni ta’ xogħol tagħhom.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
Il‑Ftehim qafas dwar xogħol part‑time
Il-klawżola 4, intitolata “Il-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni”, tal-Ftehim Qafas dwar ix-xogħol part-time, konkluż fis‑6 ta’ Ġunju 1997, li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 97/81/KE tal‑15 ta’ Diċembru 1997 dwar il-Ftehim Qafas dwar ix-xogħol part-time konkluż mill-UNICE, miċ-CEEP u mill-ETUC (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 267), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 98/23/KE, tas‑7 ta’ April 1998 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 1998, Vol. 131, p. 10) (iktar’ il quddiem il-“Ftehim Qafas dwar ix-xogħol part-time”), tipprovdi, fil-punt 1 tagħha:
“Fejn għandhom x’jaqsmu il-kondizzjonijiet tax-xogħol, ħaddiema part‑time m’għandhomx jiġu ttrattati b’manjiera inqas favorevoli minn ħaddiema full-time ta’ l-istess tip biss minħabba li huma jaħdmu part‑time kemm-il darba dan it-trattament differenti mhuwiex oġġettivament ġustifikat.”
Il‑Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat
Il-klawżola 4, intitolata “Il-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni”, tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal terminu fiss, konkluż fit‑18 ta’ Marzu 1999, li jinsab fl-anness tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat‑28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 1999, Vol. 175, p. 43) (iktar’ il quddiem il- “Ftehim qafas dwar ix-xogħol għal żmien determinat”), tipprevedi, fil-punt 1 tagħha:
“Fejn għandhom x’jaqsmu l-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg, ħaddiema għal terminu fiss m’għandhomx jiġu trattati b’mod inqas favorevoli minn ħaddiem kumparabbli permanenti biss minħabba li għandhom kuntratt jew relazzjoni għal terminu fiss sakemm trattament differenti ma jkunx ġustifikat fuq bażi oġġettiva.”
Id‑Direttiva 2008/104
Il-premessi 1, 10, 12 u 15 tad-Direttiva 2008/104 huma fformulati kif ġej:
“(1)
Din id-Direttiva tirrispetta d-drittijiet fundamentali u tikkonforma mal-prinċipji rikonoxxuti mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali ta’ l-Unjoni Ewropea […]. B’mod partikolari, hija mfassla biex tiżgura konformità sħiħa ma’ l-Artikolu 31 tal-Karta, li jipprevedi li kull ħaddiem għandu d-dritt għal kondizzjonijiet tax-xogħol li jirrispettaw is-saħħa, is-sigurtà u d-dinjità tiegħu, u għal limitazzjoni ta’ sigħat massimi tax-xogħol, għal perijodi ta’ mistrieħ kuljum u fil-ġimgħa u għal perijodu annwali ta’ leave imħallas.
[…]
(10)
Hemm differenzi konsiderevoli fl-użu tax-xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija u fis-sitwazzjoni legali, l-istatus u l-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija tal-Unjoni Ewropea.
(11)
Ix-xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija mhux biss jilħaq il-ħtiġijiet għall-flessibbiltà ta’ l-intrapriżi iżda wkoll il-ħtieġa li l-impjegati jirrikkonċiljaw il-ħajja tax-xogħol u dik privata tagħhom. B’hekk huwa jikkontribwixxi għall-ħolqien ta’ l-impjiegi u għall-parteċipazzjoni u l-integrazzjoni fis-suq tax-xogħol.
(12)
Din id-Direttiva tistabbilixxi qafas protettiv għall-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li huwa non-diskriminatorju, trasparenti u proporzjonat, filwaqt li tirrispetta d-diversità tas-swieq tax-xogħol u r-relazzjonijiet industrijali.
[…]
(15)
Il-kuntratti ta’ impjieg għal żmien indefinit huma l-forma ġenerali ta’ relazzjoni ta’ impjieg. Fil-każ ta’ ħaddiema li għandhom kuntratt permanenti ma’ l-aġenzija ta’ xogħol temporanju tagħhom, u bil-ħsieb tal-protezzjoni speċjali li joffri tali kuntratt, għandu jkun previst li jkunu permessi eżenzjonijiet mir-regoli applikabbli fl-impriża utenti.”
L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “Kamp ta’ applikazzjoni”, jiddisponi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Din id-Direttiva tapplika għall-ħaddiema b’kuntratt ta’ impjieg jew relazzjoni ta’ impjieg ma’ aġenzija ta’ xogħol temporanju li huma assenjati għal impriżi utenti biex jaħdmu b’mod temporanju taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni tagħhom.”
Bis-saħħa tal-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Għan”:
“Il-fini ta’ din id-Direttiva huwa li tiżgura l-protezzjoni ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija u li ttejjeb il-kwalità tax-xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija billi tiżgura li l-prinċipju ta’ trattament ugwali, kif imniżżel fl-Artikolu 5, ikun applikat għall-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. u billi tirrikonoxxi lill-aġenziji ta’ xogħol temporanju bħala entitajiet li jħaddmu, filwaqt li jittieħed kont tal-ħtieġa li jiġi stabbilit qafas xieraq għall-użu tax-xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija bil-ħsieb li jikkontribwixxi b’mod effettiv għall-ħolqien ta’ l-impjiegi u għall-iżvilupp ta’ forom flessibbli ta’ xogħol.”
L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2008/104, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprovdi, fil-paragrafu 1(f) tiegħu:
“1. Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva:
[…]
f)
‘kondizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol u ta’ impjieg’ tfisser kondizzjonijiet ta’ xogħol u ta’ impjieg stabbiliti mil-leġislazzjoni, ir-regolamenti, id-dispożizzjonijiet amministrattivi, l-istrumenti ta’ ftehim kollettivi u/jew dispożizzjonijiet ġenerali vinkolanti oħrajn fis-seħħ fl-impriża utenti relatati ma’:
i)
it-tul tal-ħin tax-xogħol, is-sahra, il-breaks, il-perijodi ta’ mistrieħ, ix-xogħol bil-lejl, il-vaganzi u l-btajjel pubbliċi;
ii)
il-paga.”
L-Artikolu 5 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Il-prinċipju ta’ trattament ugwali” jipprovdi:
“1.   Il-kondizzjonijiet bażiċi tax-xogħol u ta’ l-impjieg tal-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija għandhom ikunu, għat-tul ta’ żmien ta’ l-assenjazzjoni tagħhom f’impriża utenti, ta’ l-inqas dawk li jkunu japplikaw kieku kienu rreklutati direttament minn dik l-impriża biex jokkupaw l-istess impjieg.
[…]
2.   Fir-rigward tal-paga, l-Istati Membri jistgħu, wara li jikkonsultaw lill-imsieħba soċjali, jipprovdu li ssir eżenzjoni mill-prinċipju stabbilit fil-paragrafu 1 fejn il-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li għandhom kuntratt permanenti ta’ impjieg ma’ aġenzija ta’ xogħol temporanju jibqgħu jitħallsu fiż-żmien ta’ bejn l-assenjazzjonijiet.
3.   L-Istati Membri jistgħu, wara li jikkonsultaw lill-imsieħba soċjali, jagħtuhom, fil-livell adatt u soġġett għall-kondizzjonijiet stabbiliti mill-Istati Membri, l-għażla li jżommu jew jikkonkludu strumenti ta’ ftehim kollettivi li, waqt li jirrispettaw il-protezzjoni ġenerali tal-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija, jistgħu jistabbilixxu dispożizzjonijiet dwar il-kondizzjonijiet ta’ xogħol u ta’ impjieg ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li jistgħu jkunu differenti minn dawk imsemmijin fil-paragrafu 1.
4.   Sakemm ikun ipprovdut livell adegwat ta’ protezzjoni għall-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija, l-Istati Membri, li fihom jew m’hemmx sistema fil-liġi biex strumenti ta’ ftehim kollettivi jiġu ddikjarati applikabbli universalment jew li m’hemmx sistema bħal din fil-liġi jew prattika biex id-dispożizzjonijiet tagħhom jiġu estiżi għall-impriżi simili kollha f’ċertu settur jew żona ġeografika, jistgħu, wara li jikkonsultaw lill-imsieħba soċjali fil-livell nazzjonali u abbażi ta’ ftehim konkluż minnhom, jistabbilixxu arranġamenti rigward il-kondizzjonijiet bażiċi tax-xogħol u l-impjieg li jidderogaw mill-prinċipju stabbilit fil-paragrafu 1. Dispożizzjonijiet bħal dawn jistgħu jinkludu perijodu ta’ kwalifika għal trattament ugwali.
[…]”
Id‑dritt Portugiż
L-Artikolu 185 tal-Codigo do Trabalho (il-Kodiċi tax-Xogħol), kif approvat bil-Lei n. 7/2009 (Liġi Nru 7/2009), tat‑12 ta’ Frar 2009 (
Diário da República
, Serje 1, Nru 30, tat‑12 ta’ Frar 2009), intitolat “Kundizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiem permezz ta’ aġenzija temporanja”, jipprovdi, fil-paragrafu 6 tiegħu:
“Il-ħaddiem għandu d-dritt, proporzjonalment għat-tul tal-kuntratt tiegħu, għal leave, allowances għal leave annwali u bonus tal-Milied, kif ukoll għall-għotjiet l-oħra regolari u perjodiċi li l-ħaddiema tal-impriża utenti għandhom dritt għalihom għat-twettiq ta’ xogħol ekwivalenti jew ta’ valur ekwivalenti.”
Skont l-Artikolu 237 tal-Kodiċi tax-Xogħol, intitolat “Dritt għal-leave”:
“1.   Il-ħaddiem għandu d-dritt, kull sena, għal perijodu ta’ leave mħallas li jinkiseb fl‑1 ta’ Jannar.
2.   Id-dritt għal-leave, bħala regola, jagħmel riferiment għax-xogħol imwettaq fis-sena preċedenti, irrispettivament mill-attendenza jew l-effettività tas-servizz.
[…]”
L-Artikolu 238 ta’ dan il-kodiċi, intitolat “Tul tal-perijodu ta’ leave”, jistabbilixxi fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Il-perijodu ta’ leave annwali għandu tul minimu ta’ tnejn u għoxrin ġurnata tax-xogħol.
[…]”
Skont l-Artikolu 239 tal-imsemmi kodiċi, intitolat “Każijiet speċjali ta’ tul tal-perijodu ta’ leave”:
“1.   Fis-sena tal-bidu, il-ħaddiem għandu dritt għal jumejn tax-xogħol leave għal kull xahar tat-tul tal-kuntratt, sa massimu ta’ għoxrin ġurnata, li jista’ jieħu minnhom wara li jkunu għaddew sitt xhur ta’ eżekuzzjoni tal-kuntratt.
2.   Fil-każ fejn is-sena tispiċċa qabel ma jiskadi t-terminu msemmi fil-paragrafu preċedenti, it-teħid tal-leave jseħħ sat‑30 ta’ Ġunju tas-sena suċċessiva.
3.   L-applikazzjoni ta’ dak stabbilit fil-paragrafi preċedenti ma tistax tirriżulta fit-teħid, fl-istess sena, ta’ leave ta’ iktar minn 30 ġurnata tax-xogħol, mingħajr preġudizzju għal dak previst fi ftehimiet kollettivi tax-xogħol.”
[…]”
L-Artikolu 245 tal-Kodiċi tax-Xogħol, intitolat “Effetti tal-kuntratt tax-xogħol fuq id-dritt tal-leave”, jipprovdi:
“1.   Mat-tmiem tal-kuntratt tax-xogħol, il-ħaddiem għandu dritt jirċievi l-ħlas tal-leave u tal-allowance rispettiva:
a)
li jikkorrispondu għal leave miksub u mhux meħud;
b)
fi proporzjon għat-tul tas-servizz mogħti fis-sena tat-tmiem.
2.   Fil-każ tal-ittra a) tal-paragrafu preċedenti, il-perijodu ta’ leave huwa importanti għall-għan tal-kalkolu tal-anzjanità fis-servizz.
3.   Fil-każ ta’ tmiem tal-kuntratt fis-sena li ssegwi dik tal-bidu jew li t-tul tagħha ma jkunx iktar minn tnax-il xahar, il-kalkolu totali tal-leave jew tal-ħlas rispettiv li l-ħaddiem għandu dritt għalihom ma jistax jaqbeż dak dovut proporzjonalment għall-perijodu ta’ leave annwali, meħud inkunsiderazzjoni t-tul tal-kuntratt.
[…]”
Il‑kawża prinċipali u d‑domanda preliminari
ES u GD ikkonkludew, rispettivament fid‑9 u fid‑29 ta’ Ottubru 2017, kuntratt ta’ xogħol temporanju ma’ Luso Temp, li fil-kuntest tiegħu huma tqiegħdu għad-dispożizzjoni sabiex iwettqu missjoni mal-impriża utenti inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
Din il-missjoni ntemmet fit‑8 ta’ Ottubru 2019 fil-każ ta’ ES u fit‑28 ta’ Ottubru ta’ wara fil-każ ta’ GD.
Wara t-tmiem tal-kuntratti tar-relazzjoni ta’ xogħol temporanju tagħhom, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentaw rikors kontra Luso Temp quddiem it-Tribunal Judicial da Comarca de Braga, Juízo do Trabalho de Barcelos (il-Qorti Distrettwali ta’ Braga - il-Qorti Industrijali ta’ Barcelos, il-Portugall), il-qorti tar-rinviju, sabiex jiksbu l-irkupru tal-ammonti allegatament mhux imħallsa għal ġranet ta’ leave mħallsa u għal bonus tal-vaganzi korrispondenti dovuti għall-perijodu li matul tiegħu kienu impjegati minn din il-kumpannija.
Skont id-deċiżjoni tar-rinviju, il-partijiet fil-kawża prinċipali ma jaqblux dwar il-metodu ta’ kalkolu li għandu jiġi applikat sabiex jiġi ddeterminat in-numru ta’ ġranet ta’ leave mħallsa u l-ammont tal-bonus ta’ vaganzi korrispondenti li għandhom dritt għalihom ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali.
Fil-fatt, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jsostnu li dan in-numru u dan l-ammont għandhom jiġu ddeterminati skont is-sistema ġenerali tal-leave mħallas, prevista fl-Artikoli 237 sa 239 u fl-Artikolu 245 tal-Kodiċi tax-Xogħol. Għaldaqstant, ES u GD iqisu li, skont dawn id-dispożizzjonijiet, huma għandhom dritt għal ħlas ekwivalenti għal 65 u għal 67 jum ta’ leave mħallas rispettivament, kif ukoll għall-bonus ta’ vaganzi korrispondenti, jiġifieri:
–
jumejn leave għal kull xahar ta’ xogħol imwettaq matul is-sena ta’ dħul fis-servizz, skont l-Artikolu 239(1) ta’ dan il-kodiċi, jiġifieri erbat ijiem għax-xahrejn ta’ xogħol li huma wettqu matul is-sena 2017;
–
għal 22 jum għal kull sena maħduma, skont l-Artikolu 237(1) u l-Artikolu 238(1) tal-imsemmi kodiċi, dovuti fl‑1 ta’ Jannar 2018 u fl‑1 ta’ Jannar 2019, jiġifieri total ta’ 44 jum; u
–
in-numru ta’ ġranet ta’ leave kkalkolat pro rata mill-ħin tax-xogħol imwettaq matul is-sena ta’ tmiem tar-relazzjoni ta’ xogħol tagħhom, jiġifieri s-sena 2019, skont l-Artikolu 245(1)(b) tal-istess kodiċi, u għalhekk, għal 17-il jum fil-każ ta’ ES u għal 19-il jum fil-każ ta’ GD.
Għall-kuntrarju, Luso Temp tqis li l-metodu ta’ kalkolu li għandu jiġi applikat sabiex jiġi ddeterminat in-numru ta’ ġranet ta’ leave mħallas u l-ammont tal-bonus ta’ vaganzi korrispondenti li għalihom ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali għandhom dritt huwa dak previst fis-sistema speċjali fil-qasam tal-leave mħallas applikabbli għall-ħaddiema temporanji, previst fl-Artikolu 185(6) tal-Kodiċi tax-Xogħol, li jipprovdi li l-ħaddiema temporanji għandhom dritt għal-leave mħallas u għall-bonus ta’ vaganzi korrispondenti biss proporzjonalment għat-tul tal-kuntratt tagħhom. Għalhekk, kull wieħed mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali għandu dritt biss għal 44 jum ta’ leave mħallas li jikkorrispondu għas-sentejn ta’ xogħol li huma wettqu.
Il-qorti tar-rinviju tindika li l-Artikolu 185 ta’ dan il-kodiċi huwa regola speċifika applikabbli għall-kuntratti ta’ xogħol temporanju, b’tali mod li l-applikazzjoni tiegħu tipprevali fuq dik tar-regoli ġenerali previsti mill-imsemmi kodiċi għall-parti l-kbira tal-kuntratti ta’ xogħol. Fil-fatt, fid-dawl tal-inklużjoni sistematika tiegħu fl-istess kodiċi, huwa ċar li l-leġiżlatur ried jeskludi l-applikazzjoni tas-sistema ġenerali tal-leave.
Il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-kompatibbiltà tal-Artikolu 185(6) tal-Kodiċi tax-Xogħol mal-Artikoli 3(1)(f) u mal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104.
Fil-fatt, skont l-imsemmija qorti, l-Artikolu 185(6) ta’ dan il-kodiċi jintroduċi differenza fit-trattament bejn, minn naħa, il-ħaddiema temporanji li huma fuq missjoni f’impriża utenti għal perijodu superjuri jew ugwali għal tnax-il xahar jew għal perijodu li jibda matul sena kalendarja u li jintemm biss sentejn ċivili jew iktar wara din id-data u, min-naħa l-oħra, il-ħaddiema li ġew irreklutati direttament minn din l-impriża utenti, peress li d-dritt tal-ħaddiema temporanji għal leave mħallas u għall-bonus tal-vaganzi korrispondenti huwa dejjem ikkalkolat b’mod proporzjonat għat-tul tal-kuntratt tagħhom, filwaqt li l-ħaddiema rreklutati direttament mill-imsemmija impriża utenti u li jokkupaw l-istess pożizzjoni jistgħu, fl-istess ċirkustanzi, jibbenefikaw mis-sistema ġenerali iktar favorevoli prevista fl-Artikoli 237 sa 239 u fl-Artikolu 245(1) tal-imsemmi kodiċi.
F’dan il-każ, minn dan jirriżulta li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali għandhom dritt għal numru ta’ ġranet ta’ leave mħallas u għal ammont ta’ bonus ta’ vaganzi korrispondenti inqas minn dawk li huma jibbenefikaw minnhom li kieku ġew irreklutati direttament mill-impriża utenti inkwistjoni fil-kawża prinċipali għall-istess perijodu u għall-istess pożizzjoni.
Il-qorti tar-rinviju tirrileva li tali differenza fit-trattament ma hijiex madankollu kkonstatata meta t-tul tar-relazzjoni ta’ xogħol temporanju jkun inqas minn tnax-il xahar jew meta dan jibda matul sena kalendarja u jintemm matul is-sena kalendarja ta’ wara. Fil-fatt, f’tali sitwazzjonijiet, il-kalkolu tan-numru ta’ ġranet ta’ leave mħallas u tal-ammont tal-bonus ta’ vaganzi korrispondenti tal-ħaddiema li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tas-sistema ġenerali jsir ukoll b’mod proporzjonat għat-tul tal-kuntratt ta’ xogħol tagħhom, skont l-Artikolu 245(3) tal-Kodiċi tax-Xogħol, b’tali mod li, fil-prattika, ma jeżistux differenzi fit-trattament f’dawn il-każijiet.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunal Judicial da Comarca de Braga, Juízo do Trabalho de Barcelos – Juiz 2 (il-Qorti Distrettwali ta’ Braga - il-Qorti Industrijali ta’ Barcelos, il-Portugall) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel id-domanda preliminari segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“L-Artikoli 3(1)(f) u 5(1) tad-Direttiva [2008/104/KE], jipprekludu regola bħal dik li tirriżulta mil-Artikolu 185(6) tal-[Kodiċi tax-Xogħol], li tipprevedi li l-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija dejjem għandu biss id-dritt għal-leave u l-allowances rispettivi proporzjonali għall-ħin tax-xogħol ipprovdut lill-impriża utenti anki meta jidħol fil-funzjonijiet tiegħu f’sena u jtemmhom sentejn jew iktar snin wara din id-data, meta għal ħaddiem ingaġġat direttament mil-impriża utenti u li jeżerċita l-istess funzjonijiet u għall-istess perijodu ta’ żmien tiġi applikata s-sistema ġenerali ta’ leave li tiggarantilu perijodu ta’ leave u allowance rispettiv ogħla peress li dawn ma jkunux proporzjonali għall-ħin tax-xogħol ipprovdut?”
Fuq id‑domanda preliminari
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104, moqri flimkien mal-Artikolu 3(1)(f) tagħha, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li l-kumpens li jista’ jintalab mill-ħaddiema temporanji, fil-każ ta’ terminazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol tagħhom ma’ impriża utenti, għal ġranet ta’ leave annwali mħallas mhux meħud u għal bonus tal-vaganzi korrispondenti, huwa nqas mill-kumpens li jista’ jintalab minn dawn il-ħaddiema, fl-istess sitwazzjoni u fl-istess pożizzjoni, li kieku ġew irreklutati direttament minn din l-impriża utenti sabiex jokkupaw l-istess pożizzjoni matul l-istess żmien.
Fuq il‑kunċett ta’ “kundizzjonijiet essenzjali tax‑xogħol u tal‑impjieg”, fis-sens tal‑ewwel subparagrafu tal‑Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104, moqri flimkien mal‑Artikolu 3(1)(f) tagħha
Fl-ewwel lok, għandu jiġi eżaminat jekk kumpens, dovut fil-każ ta’ terminazzjoni ta’ relazzjoni ta’ xogħol temporanju, għal ġranet ta’ leave annwali mħallas mhux meħud u għal bonus ta’ vaganzi korrispondenti, jaqax taħt il-kunċett ta’ “kundizzjonijiet essenzjali tax-xogħol u tal-impjieg”, fis-sens tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104, moqri flimkien mal-Artikolu 3(1)(f) tagħha.
Skont ġurisprudenza stabbilita, għall-finijiet tal-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem tagħha, iżda wkoll il-kuntest tagħha u l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li tagħmel parti minnha (sentenza tat‑28 ta’ Ottubru 2021, Magistrat der Stadt Wien (Ħamster komuni – II),
C‑357/20
,
EU:C:2021:881
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
L-ewwel, għalkemm il-formulazzjoni tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104 ma tinkludi ebda indikazzjoni li tippermetti li jiġi stabbilit jekk il-kunċett ta’ “kundizzjonijiet essenzjali tax-xogħol u tal-impjieg” inkluż fih għandux jiġi interpretat fis-sens li jinkludi jew le tali kumpens, dan il-kunċett jirreferi, konformement mad-definizzjoni stabbilita fl-Artikolu 3(1)(f) tad-Direttiva 2008/104, kemm għal-leave kif ukoll għar-remunerazzjoni.
Peress li jsir riferiment espress għal-leave f’din id-definizzjoni u mill-premessa 1 tad-Direttiva 2008/104 jirriżulta li din tal-aħħar hija intiża li tiżgura l-osservanza sħiħa tal-Artikolu 31 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, li jipprevedi, b’mod partikolari, li kull ħaddiem għandu dritt għal perijodu annwali ta’ leave mħallas, id-dritt għal-leave annwali mħallas jagħmel parti mill-“kundizzjonijiet essenzjali tax-xogħol u tal-impjieg”, fis-sens tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) ta’ din id-direttiva, moqri flimkien mal-Artikolu 3(1)(f) tagħha.
It-tieni, fir-rigward tal-kuntest ta’ din id-dispożizzjoni, għandu jitfakkar li d-Direttiva 2008/104 ġiet adottata sabiex tikkompleta l-qafas regolatorju stabbilit mid-Direttiva 97/81, kif emendata bid-Direttiva 98/23, kif ukoll mid-Direttiva 1999/70, abbażi tal-Artikolu 137(1) u (2) KE, li jawtorizza lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni jadottaw, permezz ta’ direttivi, rekwiżiti minimi applikabbli progressivament b’mod partikolari għall-kundizzjonijiet tax-xogħol (sentenza tal‑14 ta’ Ottubru 2020, KG (Dmirijiet suċċessivi fil-kuntest tax-xogħol temporanju),
C‑681/18
,
EU:C:2020:823
, punt
).
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja, fir-rigward tal-ftehim qafas dwar xogħol determinat, iddeċidiet li l-espressjoni “kundizzjonijiet tal-impjieg” tirreferi għalhekk għad-drittijiet u l-obbligi li jiddefinixxu relazzjoni ta’ xogħol partikolari, li tinkludi kemm il-kundizzjonijiet li fihom persuna teżerċita impjieg kif ukoll dawk relatati mat-terminazzjoni ta’ din ir-relazzjoni tax-xogħol (sentenza tal‑20 ta’ Diċembru 2017, Vega González, (
C‑158/16
,
EU:C:2017:1014
, punt
).
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li l-kunċett ta’ “kundizzjonijiet tal-impjieg”, fis-sens tal-klawżola 4(1) ta’ dan il-ftehim qafas, jinkludi l-kumpens li persuna li timpjega hija obbligata tħallas lil ħaddiem minħabba x-xoljiment tal-kuntratt ta’ xogħol tiegħu għal żmien determinat (sentenza tal‑14 ta’ Settembru 2016, de Diego Porras,
C‑596/14
,
EU:C:2016:683
, punt
).
Barra minn hekk, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-ftehim qafas dwar xogħol part‑time jirriżulta wkoll li, fir-rigward ta’ ħaddiem li ma huwiex f’pożizzjoni, minħabba raġunijiet indipendenti mill-volontà tiegħu, li jeżerċita d-dritt tiegħu għal-leave annwali mħallas qabel it-terminazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol, il-kumpens finanzjarju li huwa intitolat għalih għandu jiġi kkalkolat b’mod li l-imsemmi ħaddiem ikun f’sitwazzjoni paragunabbli ma’ dik li kien ikun fiha kieku eżerċita l-imsemmi dritt matul il-perijodu tar-relazzjoni ta’ xogħol tiegħu (sentenza tal‑11 ta’ Novembru 2015, Greenfield,
C‑219/14
,
EU:C:2015:745
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Barra minn hekk, hekk kif irrileva l-Avukat Ġenerali, essenzjalment, fil-punti 59 u 60 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104 huwa intiż, b’mod iktar speċifiku mill-klawżola 4(1) tal-Ftehim qafas dwar ix-xogħol part‑time kif ukoll mill-klawżola 4(1) tal-Ftehim qafas dwar ix-xogħol għal żmien determinat, li jiżgura protezzjoni effettiva tal-ħaddiema atipiċi u prekarji, b’tali mod li soluzzjoni analoga għal dik adottata mill-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 33 sa 35 ta’ din is-sentenza, dwar l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “kundizzjonijiet tal-impjieg” fis-sens ta’ dawn il-klawżoli 4, hija neċessarja,
a fortiori
, sabiex tiġi ddeterminata l-portata tal-kunċett ta’ “kundizzjonijiet tax-xogħol u tal-impjieg” fis-sens ta’ dan l-Artikolu 5.
Fil-fatt, skont l-imsemmi Artikolu 5, li jistabbilixxi l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, “[m]atul it-tul tal-missjoni tagħhom ma’ impriża utenti, il-kundizzjonijiet essenzjali ta’ xogħol u ta’ impjieg tal-ħaddiema temporanji huma minn tal-inqas dawk applikabbli għalihom li kieku ġew irreklutati direttament minn [din] l-impriża sabiex jokkupaw l-istess kariga”, filwaqt li, skont l-imsemmija klawżoli 4, li jipprevedu l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni, il-ħaddiema għal żmien determinat u dawk part‑time “ma humiex ittrattati b’mod inqas favorevoli minn, rispettivament, il-ħaddiema għal żmien indeterminat u minn dawk ta’ xogħol full‑time paragunabbli.
Fl-aħħar, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, meta r-relazzjoni ta’ xogħol tkun intemmet u li, għaldaqstant, it-teħid effettiv tal-leave annwali mħallas ma jkunx għadu possibbli, l-Artikolu 7(2) tad-Direttiva 2003/88/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Novembru 2003 li tikkonċerna ċerti aspetti tal-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 381), jipprevedi li l-ħaddiem għandu dritt għal kumpens sabiex jevita li, minħabba din l-impossibbiltà, kull tgawdija mill-ħaddiem ta’ dan id-dritt, anki f’forma pekunjarja, tiġi eskluża (sentenza tal‑20 ta’ Lulju 2016, Maschek,
C‑341/15
,
EU:C:2016:576
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Għaldaqstant, il-kuntest tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104 jikkorrobora l-interpretazzjoni li l-kunċett ta’ “kundizzjonijiet essenzjali tax-xogħol u tal-impjieg” imsemmi f’din id-dispożizzjoni għandu jiġi interpretat fis-sens li jinkludi allowance, dovuta mill-persuna li timpjega minħabba t-tmiem tar-relazzjoni ta’ xogħol temporanju, abbażi tal-ġranet ta’ leave annwali mħallas mhux meħud kif ukoll il-bonus ta’ vaganzi korrispondenti.
Fir-rigward, it-tielet, tal-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2008/104, din id-direttiva hija intiża li tiżgura, kif indikat fil-punt 31 ta’ din is-sentenza, l-osservanza sħiħa tal-Artikolu 31 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea li, skont il-paragrafu 1 tiegħu, jistabbilixxi, b’mod ġenerali, id-dritt ta’ kull ħaddiem għal kundizzjonijiet tax-xogħol li josservaw is-saħħa, is-sigurtà u d-dinjità tiegħu. L-Ispjegazzjonijiet dwar il-Karta (
ĠU 2007, C 303, p. 17
) jindikaw, f’dan ir-rigward, li l-espressjoni “kundizzjonijiet tax-xogħol” għandha tinftiehem fis-sens tal-Artikolu 156 TFUE. Madankollu, din l-aħħar dispożizzjoni sempliċement issemmi, mingħajr ma tiddefinixxihom iktar ’il quddiem, il-“kundizzjonijiet tax-xogħol” bħala wieħed mill-oqsma tal-politika soċjali tal-Unjoni li fiha l-Kummissjoni Ewropea tista’ tintervjeni sabiex tinkoraġġixxi l-kooperazzjoni bejn l-Istati Membri u tiffaċilita l-koordinazzjoni tal-azzjoni tagħhom. Fid-dawl tal-għan protettiv tad-drittijiet tal-ħaddiem temporanju mfittex mid-Direttiva 2008/104, din l-assenza ta’ preċiżjoni timmilita favur interpretazzjoni wiesgħa tal-kunċett ta’ “kundizzjonijiet tax-xogħol” (sentenza tal‑14 ta’ Ottubru 2020, KG (Dmirijiet suċċessivi fil-kuntest tax-xogħol temporanju),
C‑681/18
,
EU:C:2020:823
, punt
).
Barra minn hekk, mill-premessi 10 u 12 tad-Direttiva 2008/104 jirriżulta li, peress li s-sitwazzjoni legali, l-istatus u l-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema temporanji fi ħdan l-Unjoni huma kkaratterizzati minn diversità kbira ħafna, din id-direttiva hija intiża li tistabbilixxi qafas protettiv għal dawn il-ħaddiema, li huwa nondiskriminatorju, trasparenti u proporzjonat, filwaqt li tiġi osservata d-diversità tas-swieq tax-xogħol u tar-relazzjonijiet bejn l-imsieħba soċjali. Għalhekk, konformement mal-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva, din għandha l-għan li tiżgura l-protezzjoni tal-ħaddiema temporanji u li ttejjeb il-kwalità tax-xogħol temporanju billi tiżgura l-osservanza tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fir-rigward ta’ dawn il-ħaddiema u billi tirrikonoxxi lill-impriżi ta’ xogħol temporanju bħala impriżi li jimpjegaw, filwaqt li tittieħed inkunsiderazzjoni n-neċessità li jiġi stabbilit qafas xieraq ta’ użu ta’ dan it-tip ta’ xogħol bil-għan li jikkontribwixxi b’mod effettiv għall-ħolqien ta’ impjiegi u għall-iżvilupp ta’ forom flessibbli ta’ xogħol (sentenza tal‑14 ta’ Ottubru 2020, KG (Dmirijiet suċċessivi fil-kuntest tax-xogħol temporanju),
C‑681/18
,
EU:C:2020:823
, punt
).
Barra minn hekk, għandu jiġi ppreċiżat li l-premessa 11 tad-Direttiva 2008/104 tindika li din għandha l-intenzjoni li tindirizza mhux biss il-bżonnijiet ta’ flessibbiltà tal-impriżi, iżda wkoll in-neċessità tal-ħaddiema li jirrikonċiljaw il-ħajja professjonali u l-ħajja privata tagħhom u b’hekk tikkontribwixxi għall-ħolqien tal-impjiegi kif ukoll għall-parteċipazzjoni u għall-integrazzjoni fis-suq tax-xogħol. Għaldaqstant, din id-direttiva tfittex li tirrikonċilja l-għan ta’ flessibbiltà mfittex mill-impriżi u l-għan ta’ sigurtà li jikkorrispondi għall-protezzjoni tal-ħaddiema (sentenza tal‑14 ta’ Ottubru 2020, KG (Dmirijiet suċċessivi fil-kuntest tax-xogħol temporanju),
C‑681/18
,
EU:C:2020:823
, punt
).
Dan l-għan doppju jissodisfa għalhekk ir-rieda tal-leġiżlatur tal-Unjoni li jqarreb il-kundizzjonijiet tax-xogħol temporanju mar-relazzjonijiet ta’ xogħol “normali”, iktar u iktar peress li, fil-premessa 15 tad-Direttiva 2008/104, l-imsemmi leġiżlatur ippreċiża espliċitament li l-forma ġenerali ta’ xogħol hija l-kuntratt għal żmien indeterminat. Għaldaqstant, din id-direttiva hija intiża wkoll li tinkoraġġixxi l-aċċess tal-ħaddiema temporanji għal impjieg permanenti fl-impriża utenti. Il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, kif previst fl-Artikolu 5(1) tal-imsemmija direttiva, jaqa’ taħt l-imsemmi għan doppju (sentenza tal‑14 ta’ Ottubru 2020, KG (Dmirijiet suċċessivi fil-kuntest tax-xogħol temporanju),
C‑681/18
,
EU:C:2020:823
, punti
u
).
Kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 39 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-bilanċ bejn il-promozzjoni tal-impjieg u s-sigurtà fis-suq tax-xogħol jista’ jiġi implimentat biss jekk dan il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament jiġi osservat b’mod sħiħ.
Konsegwentement, interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “kundizzjonijiet essenzjali tax-xogħol u tal-impjieg”, li teskludi l-kumpens li persuna li timpjega hija obbligata tħallas lil ħaddiem temporanju, minħabba t-tmiem tar-relazzjoni ta’ xogħol tiegħu, mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104, tmur kontra l-għanijiet imfittxija minnha u li huma esposti fil-punti 40 sa 44 ta’ din is-sentenza.
Fil-fatt, minn naħa, tali interpretazzjoni twassal sabiex jitnaqqas, bi ksur ta’ wieħed mill-għanijiet assenjati lil din id-dispożizzjoni, il-kamp ta’ applikazzjoni tal-protezzjoni mogħtija lill-ħaddiema temporanji fil-qasam tal-ugwaljanza fit-trattament (sentenza tal‑14 ta’ Settembru 2016, de Diego Porras,
C‑596/14
,
EU:C:2016:683
, punt
).
Min-naħa l-oħra, interpretazzjoni restrittiva jkollha bħala konsegwenza li l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament ma jiġix applikat fil-punt fejn il-kuntratt tal-ħaddiem temporanju jintemm, u għalhekk jiġi ffavorit it-tmiem tal-kuntratti temporanji minflok l-applikazzjoni ta’ wieħed mill-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2008/104, imfakkar fil-punt 43 ta’ din is-sentenza, jiġifieri dak li jiġi ffavorit l-aċċess tal-ħaddiema temporanji għal impjieg permanenti.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jitqies li l-kunċett ta’ “kundizzjonijiet essenzjali tax-xogħol u tal-impjieg”, fis-sens tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104, moqri flimkien mal-Artikolu 3(1)(f) tagħha, għandu jiġi interpretat fis-sens li jinkludi kumpens li persuna li timpjega hija obbligata tħallas lil ħaddiem, minħabba t-tmiem tar-relazzjoni ta’ xogħol temporanju tiegħu, għal ġranet ta’ leave annwali mħallas mhux meħud u għal bonus ta’ vaganzi korrispondenti.
Fuq il‑portata tal‑prinċipju tal‑ugwaljanza fit‑trattament previst fl‑ewwel subparagrafu tal‑Artikolu 5(1) tad‑Direttiva 2008/104
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-portata tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, għandu jiġi rrilevat li, konformement mal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104, il-ħaddiema temporanji għandhom, matul il-missjoni tagħhom ma’ impriża utenti, jibbenefikaw minn kundizzjonijiet essenzjali tax-xogħol u tal-impjieg minn tal-inqas ugwali għal dawk applikabbli għalihom li kieku jiġu rreklutati direttament mill-imsemmija impriża sabiex jokkupaw l-istess pożizzjoni.
Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina, l-ewwel, il-kundizzjonijiet essenzjali tax-xogħol u tal-impjieg li jkunu applikabbli għall-ħaddiem temporanju jekk jiġi rreklutat direttament mill-impriża utenti, sabiex hemmhekk jokkupa l-istess pożizzjoni bħal dik li effettivament jokkupa hemmhekk, u dan matul l-istess perijodu, u, b’mod iktar preċiż, f’dan il-każ, il-kumpens li jkollu dritt għalih, minħabba t-tmiem tar-relazzjoni ta’ xogħol temporanju tiegħu, abbażi tal-ġranet tal-leave annwali mhux meħud u tal-bonus tal-vaganzi. It-tieni, hija din il-qorti li għandha tqabbel dawn il-kundizzjonijiet essenzjali tax-xogħol u tal-impjieg ma’ dawk li huma effettivament applikabbli għal dan il-ħaddiem temporanju, matul it-tul tal-missjoni tiegħu ma’ din l-impriża utenti, hekk kif irrileva, essenzjalment, l-Avukat Ġenerali fil-punt 60 tal-konklużjonijiet tiegħu, u dan sabiex tiżgura, abbażi taċ-ċirkustanzi rilevanti kollha inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-osservanza jew le tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fir-rigward tal-imsemmi ħaddiem temporanju.
F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tindika, b’mod partikolari, li l-ħaddiema temporanji li jibdew jaħdmu ma’ impriża utenti matul sena kalendarja u jwaqqfu l-attività tagħhom biss sentejn kalendarji jew iktar wara dan id-dħul fis-servizz jinsabu f’sitwazzjoni inqas favorevoli, matul it-tul tal-missjoni tagħhom ma’ din l-impriża utenti, minn dik li kienu jsibu ruħhom fiha li kieku kienu rreklutati direttament minn din tal-aħħar sabiex jokkupaw l-istess pożizzjoni matul l-istess tul ta’ żmien.
Fil-fatt, skont il-qorti tar-rinviju, il-ħaddiema temporanji għandhom biss dritt, konformement mal-Artikolu 185(6) tal-Kodiċi tax-Xogħol, għal leave u għal bonus ta’ vaganzi kkalkolati proporzjonalment maż-żmien ta’ servizz imwettaq, filwaqt li l-ħaddiema rreklutati direttament minn impriża utenti għandhom dritt għal leave mħallas skont is-sistema ġenerali ta’ dan il-kodiċi, prevista fl-Artikoli 237 sa 239 u 245 tiegħu. Dan ikollu l-konsegwenza li, f’dan il-każ, kull waħda mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali għandha dritt għal 44 ġurnata ta’ leave mħallas, filwaqt li kieku ġew irreklutati direttament mill-impriża utenti inkwistjoni fil-kawża prinċipali sabiex hemmhekk jokkupaw eżattament l-istess pożizzjoni matul l-istess perijodu, huma jkollhom dritt, fir-rigward ta’ GD, għal 67 ġurnata u, fir-rigward ta’ ES, għal 65 ġurnata ta’ leave mħallas rispettivament.
Il-Gvern Portugiż jikkontesta din l-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali, billi jsostni, essenzjalment, li, sa fejn l-Artikolu 185 tal-Kodiċi tax-Xogħol ma jiddefinixxix il-modalitajiet u lanqas ir-regoli ta’ kalkolu speċifiċi tan-numru ta’ ġranet ta’ leave tal-ħaddiema temporanji jew ukoll l-effetti tat-tmiem tar-relazzjoni ta’ xogħol tagħhom fuq id-dritt tagħhom għal-leave, huwa neċessarju li jsir riferiment għall-applikazzjoni tar-regoli ġenerali ta’ dan il-kodiċi, previsti fl-Artikoli 237 sa 239 u 245 tiegħu, li japplikaw indipendentement min-natura tar-rabta kuntrattwali, inkluż għall-ħaddiema temporanji, u li jipprovdu każijiet partikolari li jikkonċernaw il-kalkolu tan-numru ta’ ġranet ta’ leave mħallas u l-effetti tat-terminazzjoni tal-kuntratt tax-xogħol tagħhom fuq id-dritt għal-leave.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, fil-kuntest tal-proċedura prevista fl-Artikolu 267 TFUE, ibbażata fuq separazzjoni ċara tal-funzjonijiet bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja, hija biss il-qorti nazzjonali li għandha tikkonstata u tevalwa l-fatti tat-tilwima fil-kawża prinċipali kif ukoll li tiddetermina l-portata eżatta tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi nazzjonali (sentenza tat‑13 ta’ Jannar 2022, Benedetti Pietro e Angelo et,
C‑377/19
,
EU:C:2022:4
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Fl-aħħar, għandu jiġi osservat li, għalkemm l-Istati Membri għandhom il-possibbiltà, skont l-Artikolu 5(2) sa (4) tad-Direttiva 2008/104, li jipprevedu, taħt ċerti kundizzjonijiet preċiżi, derogi mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, id-deċiżjoni tar-rinviju u l-fajl għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ma jinkludu ebda informazzjoni dwar eventwali implimentazzjoni ta’ waħda minn dawn id-derogi fil-Portugall.
Fuq il‑konsegwenzi li għandhom jinsiltu mill‑qorti tar‑rinviju
Fit-tielet lok, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet repetutament li qorti nazzjonali, meta tkun adita b’kawża esklużivament bejn individwi, hija marbuta, fl-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt intern adottati sabiex jiġu trasposti l-obbligi previsti minn direttiva, li tieħu inkunsiderazzjoni r-regoli kollha tad-dritt nazzjonali u li tinterpretahom, sa fejn ikun possibbli, fid-dawl tat-test kif ukoll fid-dawl tal-għan finali ta’ din id-direttiva sabiex jinkiseb riżultat li jikkorrispondi għall-għan imfittex minnha (sentenzi tal‑15 ta’ Jannar 2014, Association de médiation sociale,
C–176/12
,
EU:C:2014:2
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata, tal‑4 ta’ Ġunju 2015, Faber,
C‑497/13
,
EU:C:2015:357
, punt
kif ukoll tas‑17 ta’ Marzu 2022, Daimler,
C‑232/20
,
EU:C:2022:196
, punt
).
Madankollu, il-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali għandu ċerti limiti. B’hekk, l-obbligu għall-qorti nazzjonali li tirreferi għall-kontenut ta’ direttiva meta tinterpreta u tapplika r-regoli rilevanti tad-dritt nazzjonali huwa limitat mill-prinċipji ġenerali tad-dritt u ma jistax iservi ta’ bażi għal interpretazzjoni
contra legem
tad-dritt nazzjonali (sentenza tas‑17 ta’ Marzu 2022, Daimler,
C‑232/20
,
EU:C:2022:196
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jiġi ppreċiżat li l-qorti tar-rinviju għandha, b’mod partikolari, tivverifika, kif il-Gvern Portugiż, essenzjalment, invoka fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu u hekk kif ġie rrilevat fil-punt 53 ta’ din is-sentenza, jekk is-sistema ġenerali tal-leave prevista fl-Artikoli 237 sa 239 u 245 tal-Kodiċi tax-Xogħol hijiex applikabbli, f’dan il-każ, sa fejn l-espressjoni “proporzjonalment għat-tul tal-kuntratt tagħhom” li tinsab fl-Artikolu 185(6) ta’ dan il-kodiċi ma għandhiex tkun awtomatikament u esklużivament moqrija flimkien mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 238(1) tal-imsemmi kodiċi, iżda wkoll mad-dispożizzjonijiet l-oħra ta’ din is-sistema ġenerali, sabiex jiġi ddeterminat l-ammont tal-kumpens li jista’ jintalab mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, għal leave annwali mħallas mhux meħud u għal bonus tal-vaganzi korrispondenti, minħabba t-terminazzjoni tar-relazzjoni tax-xogħol temporanju tagħhom ma’ Luso Temp.
Fil-fatt, f’tali sitwazzjoni, ma jistax jitqies li ħaddiema temporanji, bħar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, jibbenefikaw, matul it-tul tal-missjoni tagħhom ma’ impriża utenti, minn kundizzjonijiet essenzjali ta’ xogħol u ta’ impjieg li ma humiex tal-inqas ugwali għal dawk li kienu japplikaw għalihom li kieku ġew irreklutati direttament minn din l-impriża utenti sabiex hemmhekk jokkupaw l-istess pożizzjoni matul l-istess perijodu, b’tali mod li ma jistax jiġi konkluż li kien hemm ksur tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104.
Minn dak kollu li ntqal iktar ’il fuq jirriżulta li l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104, moqri flimkien mal-Artikolu 3(1)(f) tagħha, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li l-kumpens li jista’ jintalab mill-ħaddiema temporanji, fil-każ ta’ terminazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol tagħhom ma’ impriża utenti, għal ġranet ta’ leave annwali mħallas mhux meħud u għal bonus tal-vaganzi korrispondenti, huwa inqas mill-kumpens li jista’ jintalab minn dawn il-ħaddiema, fl-istess sitwazzjoni u fl-istess pożizzjoni, li kieku ġew irreklutati direttament minn din l-impriża utenti sabiex jokkupaw l-istess pożizzjoni matul l-istess żmien.
Fuq l‑ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Sitt Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑19 ta’ Novembru 2008 dwar xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija, moqri flimkien mal-Artikolu 3(1)(f) tagħha, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li l-kumpens li jista’ jintalab mill-ħaddiema temporanji, fil-każ ta’ terminazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol tagħhom ma’ impriża utenti, għal ġranet ta’ leave annwali mħallas mhux meħud u għal bonus tal-vaganzi korrispondenti, huwa inqas mill-kumpens li jista’ jintalab minn dawn il-ħaddiema, fl-istess sitwazzjoni u fl-istess pożizzjoni, li kieku ġew irreklutati direttament minn din l-impriża utenti sabiex jokkupaw l-istess pożizzjoni matul l-istess żmien.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Portugiż.