CELEX: 62019CJ0607
Προδικαστική παραπομπή
Σήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Κανονισμός (ΕΚ) 207/2009
Άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ
Άρθρο 55, παράγραφος 1
Έκπτωση από τα δικαιώματα συνδεόμενα με σήμα της Ένωσης
Σήμα της Ένωσης το οποίο δεν έχει αποτελέσει αντικείμενο ουσιαστικής χρήσεως για διάστημα πέντε συνεχών ετών
Συμπλήρωση της πενταετούς περιόδου
Ημερομηνία κατά την οποία εκτιμάται

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 207/2009 του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009, για το [σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης] (
ΕΕ 2009, L 78, σ. 1
), και του άρθρου 58, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 2017/1001, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 2017, για το σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (
ΕΕ 2017, L 154, σ. 1
).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Husqvarna AB και της Lidl Digital International GmbH & Co. KG, πρώην Lidl E-Commerce International GmbH & Co. KG (στο εξής: Lidl), με αντικείμενο αγωγή λόγω παραποιήσεως/απομιμήσεως σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που άσκησε η Husqvarna κατά της Lidl.
Το νομικό πλαίσιο
Ο κανονισμός 207/2009
Η αιτιολογική σκέψη 3 του κανονισμού 207/2009 έχει ως εξής:
«Για να συνεχιστεί η επιδίωξη των […] στόχων [της Ένωσης], εμφανίζεται ως αναγκαίο να προβλεφθεί καθεστώς σημάτων [της Ένωσης] το οποίο θα παρέχει στις επιχειρήσεις το δικαίωμα να αποκτούν, σύμφωνα με ενιαία διαδικασία, σήματα [της Ένωσης] τα οποία θα προστατεύονται κατά τρόπο ενιαίο και θα παράγουν τα αποτελέσματά τους σε όλο το έδαφος [της Ένωσης]. Η αρχή του ενιαίου χαρακτήρα του σήματος [της Ένωσης] θα πρέπει να ισχύει εφόσον ο παρών κανονισμός δεν προβλέπει άλλως.»
Το άρθρο 1 του κανονισμού αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Σήμα [της Ένωσης]», ορίζει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«Το […] σήμα [της Ένωσης] έχει ενιαίο χαρακτήρα. Παράγει τα αυτά αποτελέσματα σε ολόκληρη την [Ένωση]: δεν δύναται να καταχωρισθεί, να μεταβιβασθεί, να γίνει αντικείμενο παραίτησης, ή απόφασης περί έκπτωσης του δικαιούχου εκ των δικαιωμάτων του ή περί ακυρότητος, ούτε να απαγορευθεί η χρήση του, παρά μόνο για ολόκληρη την [Ένωση]. Η αρχή αυτή ισχύει, εκτός αντιθέτου διατάξεως του παρόντος κανονισμού.»
Το άρθρο 14 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Συμπληρωματική εφαρμογή του εθνικού δικαίου σε θέματα παραποίησης/απομίμησης», ορίζει στην παράγραφο 3 τα εξής:
«Οι εφαρμοστέοι κανόνες διαδικασίας καθορίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις του τίτλου Χ.»
Ο τίτλος VI του κανονισμού 207/2009, ο οποίος τιτλοφορείται «Παραίτηση, έκπτωση και ακυρότητα», περιλαμβάνει το τμήμα 2, με τίτλο «Λόγοι έκπτωσης», του οποίου το άρθρο 51, που φέρει ομοίως τον τίτλο «Λόγοι έκπτωσης», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Ο δικαιούχος του σήματος [της Ένωσης] κηρύσσεται έκπτωτος των δικαιωμάτων του, μετά από αίτηση που υποβάλλεται στο [Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO)], ή μετά από ανταγωγή στο πλαίσιο αγωγής για παραποίηση/απομίμηση:
α)
εάν, επί διάστημα πέντε συνεχών ετών, δεν έχει γίνει ουσιαστική χρήση του σήματος στην [Ένωση] για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τις οποίες έχει καταχωρισθεί και δεν υπάρχει εύλογη αιτία για τη μη χρήση· κανείς δεν μπορεί ωστόσο να επικαλεστεί την έκπτωση του δικαιούχου εκ των δικαιωμάτων του, εάν, κατά το διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ της λήξης αυτής της περιόδου και της υποβολής της αίτησης ή της άσκησης ανταγωγής, υπήρξε έναρξη ή επανάληψη της ουσιαστικής χρήσης του σήματος· πάντως, η έναρξη ή επανάληψη της χρήσης, εντός προθεσμίας τριών μηνών πριν από την υποβολή της αίτησης ή την άσκηση ανταγωγής, η οποία δεν αρχίζει να προσμετράται πριν από τη συμπλήρωση της συνεχούς πενταετίας μη χρήσης, δεν λαμβάνεται υπόψη, αν οι προπαρασκευαστικές ενέργειες για την έναρξη ή την επανάληψη της χρήσης συνέβησαν μόνον αφού έλαβε γνώση ο δικαιούχος ότι θα μπορούσε να υποβληθεί η αίτηση ή να ασκηθεί η ανταγωγή·
β)
εάν το σήμα, συνεπεία ενεργειών ή αδράνειας του δικαιούχου, έχει καταστεί συνήθης εμπορική ονομασία προϊόντος ή υπηρεσίας για την οποία έχει καταχωρισθεί·
γ)
εάν το σήμα, λόγω της χρήσης του που γίνεται από τον δικαιούχο, ή με τη συγκατάθεσή του, για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τις οποίες έχει καταχωρισθεί, ενδέχεται να παραπλανήσει το κοινό, ιδίως ως προς τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση των προϊόντων ή υπηρεσιών αυτών.»
Ο εν λόγω τίτλος VI περιλαμβάνει επίσης το τμήμα 4, με τίτλο «Αποτελέσματα της έκπτωσης και της ακυρότητας», το οποίο περιέχει το άρθρο 55 του κανονισμού, που φέρει ομοίως τον τίτλο «Αποτελέσματα της έκπτωσης και της ακυρότητας» και ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Στο βαθμό που ο δικαιούχος εκπίπτει του συνόλου ή μέρους των δικαιωμάτων του, το σήμα [της Ένωσης] θεωρείται ότι έχει παύσει να παράγει τα αποτελέσματα που προβλέπονται στον παρόντα κανονισμό, από την ημερομηνία της αίτησης για την έκπτωση ή της ανταγωγής. Κατ’ αίτηση ενός διαδίκου, μπορεί να καθοριστεί στην απόφαση προγενέστερη ημερομηνία, εφόσον κατ’ αυτήν συνέτρεχε ένας από τους λόγους έκπτωσης.»
Ο τίτλος X του εν λόγω κανονισμού, ο οποίος τιτλοφορείται «Δικαιοδοσία και διαδικασία σε αγωγές που αφορούν […] σήματα [της Ένωσης]», περιλαμβάνει το τμήμα 2, το οποίο αφορά τις «Δίκες σε θέματα παραποίησης/απομίμησης και εγκυρότητας […] σημάτων [της Ένωσης]».
Το ως άνω τμήμα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το άρθρο 101 του ίδιου κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εφαρμοστέο δίκαιο» και ορίζει τα εξής:
«1.   Τα δικαστήρια […] σημάτων [της Ένωσης] εφαρμόζουν τις διατάξεις του παρόντος κανονισμού.
2.   Για όλα τα θέματα που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού, το δικαστήριο […] σημάτων [της Ένωσης] εφαρμόζει το εθνικό του δίκαιο, συμπεριλαμβανομένου του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου του.
3.   Εφόσον δεν ορίζεται άλλως στον παρόντα κανονισμό, το δικαστήριο […] σημάτων [της Ένωσης] εφαρμόζει τους δικονομικούς κανόνες οι οποίοι εφαρμόζονται στις αντίστοιχες αγωγές που αφορούν εθνικό σήμα στο κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο αυτό.»
Ο κανονισμός 2017/1001
Η αιτιολογική σκέψη 24 του κανονισμού 2017/1001 έχει ως εξής:
«Δικαιολογείται να προστατεύονται τα σήματα [της Ένωσης] και, έναντι αυτών, κάθε σήμα το οποίο έχει καταχωρισθεί προγενέστερα, μόνον εφόσον τα σήματα αυτά πράγματι χρησιμοποιούνται.»
Το άρθρο 17 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Συμπληρωματική εφαρμογή του εθνικού δικαίου σε θέματα παραποίησης/απομίμησης», ορίζει στην παράγραφο 3 τα εξής:
«Οι εφαρμοστέοι κανόνες διαδικασίας καθορίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου Χ.»
Το κεφάλαιο VI του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Παραίτηση, έκπτωση και ακυρότητα», περιλαμβάνει το τμήμα 2, με τίτλο «Λόγοι έκπτωσης», του οποίου το άρθρο 58, που φέρει ομοίως τον τίτλο «Λόγοι έκπτωσης», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Ο δικαιούχος του σήματος [της Ένωσης] κηρύσσεται έκπτωτος των δικαιωμάτων του, μετά από αίτηση που υποβάλλεται στο [EUIPO] ή μετά από ανταγωγή στα πλαίσια αγωγής για παραποίηση/απομίμηση:
α)
εάν, επί διάστημα πέντε συνεχών ετών, δεν έχει γίνει ουσιαστική χρήση του σήματος [στην Ένωση] για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τις οποίες έχει καταχωρισθεί και δεν υπάρχει εύλογη αιτία για τη μη χρήση· κανείς δεν μπορεί ωστόσο να επικαλεστεί την έκπτωση του δικαιούχου εκ των δικαιωμάτων του, εάν, κατά το διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ της λήξης αυτής της περιόδου και της υποβολής της αίτησης ή της άσκησης ανταγωγής, υπήρξε έναρξη ή επανάληψη της ουσιαστικής χρήσης του σήματος· πάντως, η έναρξη ή επανάληψη της χρήσης, εντός προθεσμίας τριών μηνών πριν από την υποβολή της αίτησης ή την άσκηση ανταγωγής, η οποία δεν αρχίζει να προσμετράται πριν από τη συμπλήρωση της συνεχούς πενταετίας μη χρήσης, δεν λαμβάνεται υπόψη, αν οι προπαρασκευαστικές ενέργειες για την έναρξη ή την επανάληψη της χρήσης συνέβησαν μόνον αφού έλαβε γνώση ο δικαιούχος ότι θα μπορούσε να υποβληθεί η αίτηση ή να ασκηθεί η ανταγωγή·
β)
εάν το σήμα, συνεπεία ενεργειών ή αδράνειας του δικαιούχου, έχει καταστεί συνήθης εμπορική ονομασία προϊόντος ή υπηρεσίας για την οποία έχει καταχωρισθεί·
γ)
εάν το σήμα, λόγω της χρήσης του που γίνεται από τον δικαιούχο, ή με τη συγκατάθεσή του, για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τις οποίες έχει καταχωρισθεί, ενδέχεται να παραπλανήσει το κοινό, ιδίως ως προς τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση των προϊόντων ή υπηρεσιών αυτών.»
Το κεφάλαιο X του ίδιου κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαιοδοσία και διαδικασία σε αγωγές που αφορούν σήματα [της Ένωσης]», περιλαμβάνει το τμήμα 2, το οποίο αφορά τις «Δίκες σε θέματα παραποίησης/απομίμησης και εγκυρότητας σημάτων [της Ένωσης]».
Το εν λόγω τμήμα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το άρθρο 129 του κανονισμού 2017/1001, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εφαρμοστέο δίκαιο» και ορίζει τα εξής:
«1.   Τα δικαστήρια σημάτων [της Ένωσης] εφαρμόζουν τις διατάξεις του παρόντος κανονισμού.
2.   Για όλα τα θέματα σημάτων που δεν καλύπτονται από τον παρόντα κανονισμό, το αρμόδιο δικαστήριο σημάτων [της Ένωσης] εφαρμόζει το ισχύον εθνικό δίκαιο.
3.   Εφόσον δεν ορίζεται άλλως στον παρόντα κανονισμό, το δικαστήριο σημάτων [της Ένωσης] εφαρμόζει τους δικονομικούς κανόνες οι οποίοι εφαρμόζονται στις αντίστοιχες αγωγές που αφορούν εθνικό σήμα στο κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο αυτό.»
Τα άρθρα 211 και 212 του κανονισμού αυτού, τα οποία φέρουν, αντιστοίχως, τους τίτλους «Κατάργηση» και «Έναρξη ισχύος», προβλέπουν ότι ο κανονισμός 207/2009 καταργείται και ότι ο κανονισμός 2017/1001 θα αρχίσει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή του στην
Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
, ήτοι στις 6 Ιουλίου 2017, και θα εφαρμοστεί από την 1η Οκτωβρίου 2017.
Το γερμανικό δίκαιο
Το άρθρο 25, παράγραφος 2, πρώτη περίοδος, του Gesetz über den Schutz von Marken und sonstigen Kennzeichen (νόμου για την προστασία των σημάτων και άλλων διακριτικών σημείων), της 25ης Οκτωβρίου 1994 (BGBl. 1994 I, σ. 3082, στο εξής: MarkenG), προβλέπει ότι, στην περίπτωση προβολής της ενστάσεως της εκπτώσεως στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας, για τον υπολογισμό της πενταετίας χρήσεως πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ημερομηνία ασκήσεως της αγωγής. Ωστόσο, όταν το χρονικό διάστημα της μη χρήσεως λήγει μόνον μετά την άσκηση της αγωγής, πρέπει, κατά το άρθρο 25, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, του MarkenG, να λαμβάνεται υπόψη η ημερομηνία περατώσεως της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως.
Το άρθρο 55, παράγραφος 3, δεύτερη περίοδος, του MarkenG προβλέπει ότι, όσον αφορά την αγωγή που ασκεί ο δικαιούχος προγενέστερου καταχωρισμένου σήματος, το χρονικό διάστημα το οποίο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όσον αφορά το ζήτημα της μη χρήσεως, σε περίπτωση προβολής ενστάσεως από τον εναγόμενο, είναι η πενταετία η οποία υπολογίζεται από την περάτωση της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως.
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Η Husqvarna κατασκευάζει μηχανήματα καθώς και εργαλεία κηπουρικής και διαμόρφωσης του φυσικού τοπίου. Είναι δικαιούχος του τρισδιάστατου σήματος της Ένωσης το οποίο καταχωρίστηκε στις 26 Ιανουαρίου 2000 υπό τον αριθμό 456244, για το προϊόν «ψεκαστήρας ποτίσματος».
Από τις αρχές Ιουλίου του 2014 και μέχρι τουλάχιστον τον Ιανουάριο του 2015, η Lidl διέθετε προς πώληση ένα σετ σπιράλ σωλήνα κηπουρικής το οποίο αποτελούνταν από έναν σπιράλ σωλήνα, έναν ψεκαστήρα ποτίσματος και ένα χιτώνιο συνδέσεως.
Η Husqvarna, εκτιμώντας ότι το προϊόν που εμπορευόταν η Lidl συνιστούσε παραποίηση/απομίμηση του σήματος του οποίου ήταν δικαιούχος, άσκησε αγωγή λόγω παραποιήσεως/απομιμήσεως κατά της Lidl ενώπιον του Landgericht Düsseldorf (περιφερειακού δικαστηρίου Ντίσελντορφ, Γερμανία), με αίτημα, μεταξύ άλλων, να υποχρεωθεί αυτή να παύσει την παραποίηση/απομίμηση και να της καταβάλει αποζημίωση.
Η Lidl, με ανταγωγή, ζήτησε την έκπτωση της Husqvarna από τα δικαιώματα επί του επίμαχου στην κύρια δίκη σήματος, λόγω μη χρήσεως του εν λόγω σήματος.
Το Landgericht Düsseldorf (περιφερειακό δικαστήριο Ντίσελντορφ) έκανε δεκτά τα αιτήματα της Husqvarna που μνημονεύονται στη σκέψη 20 της παρούσας αποφάσεως και απέρριψε την ανταγωγή που είχε ασκήσει η Lidl.
Κατά της αποφάσεως του ως άνω δικαστηρίου η Lidl άσκησε έφεση ενώπιον του Oberlandesgericht Düsseldorf (ανώτερου περιφερειακού δικαστηρίου Ντίσελντορφ, Γερμανία), το οποίο, μετά την ολοκλήρωση της τελευταίας επ’ ακροατηρίου συζητήσεως που διεξήχθη ενώπιόν του στις 24 Οκτωβρίου 2017, εξαφάνισε την εν λόγω απόφαση και κήρυξε τη Husqvarna, από τις 31 Μαΐου 2017, έκπτωτη από τα δικαιώματά της που συνδέονται με το επίμαχο στην κύρια δίκη σήμα.
Στο πλαίσιο αυτό, το Oberlandesgericht Düsseldorf (ανώτερο περιφερειακό δικαστήριο Ντίσελντορφ) έκρινε ότι, για τον υπολογισμό του συνεχούς διαστήματος μη χρήσεως, η κρίσιμη ημερομηνία δεν ήταν εκείνη κατά την οποία η Lidl είχε ασκήσει την ανταγωγή της, ήτοι κατά τη διάρκεια του Σεπτεμβρίου του 2015, αλλά εκείνη της τελευταίας επ’ ακροατηρίου συζητήσεως ενώπιόν του, η οποία είχε διεξαχθεί στις 24 Οκτωβρίου 2017. Το εν λόγω δικαστήριο διαπίστωσε, ωστόσο, ότι τα προϊόντα που προστατεύονται από το επίμαχο στην κύρια δίκη σήμα είχαν παύσει να διατίθενται στο εμπόριο από τον Μάιο του 2012 και ότι εξ αυτού έπρεπε να συναχθεί ότι, κατά την ημερομηνία της ανταγωγής με αίτημα την έκπτωση, δεν είχε ακόμη λήξει το διάστημα πέντε συνεχών ετών που προβλέπεται στο άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 207/2009, ενώ το διάστημα αυτό είχε λήξει κατά την ημερομηνία της τελευταίας ως άνω επ’ ακροατηρίου συζητήσεως.
Η Husqvarna άσκησε αναίρεση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ήτοι του Bundesgerichtshof (Ανώτατου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου, Γερμανία).
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η επίλυση της ένδικης διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιόν του εξαρτάται, καταρχάς, από την απάντηση στο ερώτημα εάν ο καθορισμός της κρίσιμης ημερομηνίας για τον υπολογισμό της πενταετίας κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 207/2009 και του άρθρου 58, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2017/1001 διέπεται από τους εν λόγω κανονισμούς και, εν συνεχεία, εφόσον τούτο ισχύει, από τον καθορισμό της ημερομηνίας αυτής.
Το αιτούν δικαστήριο φρονεί ότι ούτε το άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 207/2009 ούτε το άρθρο 58, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2017/1001 ορίζουν την ημερομηνία που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό της «συνεχούς πενταετίας» μη χρήσεως που προβλέπεται από τις εν λόγω διατάξεις, σε περίπτωση που το αίτημα για την έκπτωση του δικαιούχου του οικείου σήματος της Ένωσης από τα δικαιώματά του προβάλλεται με ανταγωγή.
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το ζήτημα αυτό είναι δικονομικής φύσεως και ότι, ελλείψει οποιασδήποτε διευκρινίσεως στον κανονισμό 207/2009 ή στον κανονισμό 2017/1001, υπάγεται στο εθνικό δίκαιο. Η εκτίμηση αυτή απορρέει από την ερμηνεία του άρθρου 14, παράγραφος 3, σε συνδυασμό με το άρθρο 101, παράγραφος 3, του κανονισμού 207/2009 καθώς και από την ερμηνεία του άρθρου 17, παράγραφος 3, σε συνδυασμό με το άρθρο 129, παράγραφος 3, του κανονισμού 2017/1001, όπως προκύπτει από την απόφαση της 22ας Ιουνίου 2016, Nikolajeva (
C‑280/15
,
EU:C:2016:467
, σκέψη
).
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά τον γερμανικό Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, ο δικαστής οφείλει να στηρίξει την απόφασή του στο σύνολο των επιχειρημάτων και των πραγματικών περιστατικών των οποίων έγινε επίκληση πριν από την ημερομηνία κατά την οποία περατώθηκε η τελευταία επ’ ακροατηρίου συζήτηση. Στην περίπτωση κατά την οποία η ένσταση της εκπτώσεως προβάλλεται στο πλαίσιο διαδικασίας αγωγής λόγω παραποίησης/απομίμησης, το γερμανικό δίκαιο περί σημάτων προβλέπει στο άρθρο 25, παράγραφος 2, πρώτη περίοδος, του MarkenG ότι, για τον υπολογισμό της πενταετίας χρήσεως, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ημερομηνία ασκήσεως της αγωγής. Ωστόσο, όταν το χρονικό διάστημα μη χρήσεως λήγει μόνον μετά την άσκηση της αγωγής, πρέπει, κατά το άρθρο 25, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, του MarkenG, να λαμβάνεται υπόψη η ημερομηνία περατώσεως της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως. Εξάλλου, το άρθρο 55, παράγραφος 3, δεύτερη περίοδος, του MarkenG προβλέπει ότι, όσον αφορά την αγωγή περί κηρύξεως της ακυρότητας σήματος λόγω της υπάρξεως προγενέστερου σήματος, ο δικαιούχος του σήματος οφείλει, σε περίπτωση προβολής ενστάσεως από τον εναγόμενο, να αποδείξει ότι το σήμα αυτό χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια των πέντε τελευταίων ετών πριν από την ολοκλήρωση της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως.
Στην περίπτωση που δοθεί η απάντηση ότι τόσο ο κανονισμός 207/2009 όσο και ο κανονισμός 2017/1001 καθορίζουν την ημερομηνία κατά την οποία πρέπει να εκτιμάται η λήξη της πενταετίας, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη η τελευταία επ’ ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη ενώπιον του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου.
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η λύση αυτή επιβεβαιώνεται από την αιτιολογική σκέψη 24 του κανονισμού 2017/1001, κατά την οποία η προστασία των σημάτων της Ένωσης δικαιολογείται μόνον εφόσον τα σήματα αυτά πράγματι χρησιμοποιούνται. Το αιτούν δικαστήριο προσθέτει ότι ο υπολογισμός της πενταετίας μη χρήσεως του σήματος της Ένωσης βάσει της ημερομηνίας της τελευταίας επ’ ακροατηρίου συζητήσεως ανταποκρίνεται στην επιταγή περί οικονομίας της δίκης, καθόσον ο ασκών την ανταγωγή δεν υποχρεούται να ασκήσει νέα αγωγή σε περίπτωση που το εν λόγω χρονικό διάστημα λήξει κατά τη διάρκεια της δίκης.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, Γερμανία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Εμπίπτει ο καθορισμός της ημερομηνίας που είναι κρίσιμη, στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 207/2009 και του άρθρου 58, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2017/1001, για τον υπολογισμό του χρονικού διαστήματος μη χρήσεως, στις διατάξεις των εν λόγω κανονισμών σε περίπτωση ανταγωγής για την έκπτωση δικαιούχου σήματος της […] Ένωσης από τα δικαιώματά του η οποία ασκήθηκε πριν από τη συμπλήρωση πενταετίας μη χρήσεως;
2)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, πρέπει κατά τον υπολογισμό του διαστήματος της πενταετίας μη χρήσεως κατά το άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 207/2009 και το άρθρο 58, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2017/1001 σε περίπτωση ανταγωγής για την έκπτωση δικαιούχου σήματος της […] Ένωσης από τα δικαιώματά του πριν από τη συμπλήρωση της πενταετίας μη χρήσεως να λαμβάνεται υπόψη η ημερομηνία της ασκήσεως της ανταγωγής ή εκείνη της τελευταίας επ’ ακροατηρίου συζητήσεως ενώπιον του εφετείου;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Με τα δύο ερωτήματά του, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν, σε περίπτωση ανταγωγής για την έκπτωση δικαιούχου σήματος από τα δικαιώματά του, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 207/2009 και στο άρθρο 58, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2017/1001, η ημερομηνία που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, προκειμένου να καθοριστεί αν συμπληρώθηκε το χρονικό διάστημα πέντε συνεχών ετών που μνημονεύεται στις εν λόγω διατάξεις, προβλέπεται από τους εν λόγω κανονισμούς και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, ποια είναι η ημερομηνία αυτή.
Προκαταρκτικώς, παρατηρείται ότι το άρθρο 101 του κανονισμού 207/2009, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εφαρμοστέο δίκαιο», προβλέπει, καταρχάς, στην παράγραφο 1 ότι τα δικαστήρια σημάτων της Ένωσης εφαρμόζουν τις διατάξεις του κανονισμού αυτού. Εν συνεχεία, η παράγραφος 2 του εν λόγω άρθρου αναφέρει ότι, για όλα τα θέματα σημάτων που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού, το δικαστήριο σημάτων της Ένωσης εφαρμόζει το ισχύον εθνικό του δίκαιο, συμπεριλαμβανομένου του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου του. Τέλος, το εν λόγω άρθρο διευκρινίζει στην παράγραφο 3 ότι, εφόσον δεν ορίζεται άλλως στον κανονισμό αυτόν, το δικαστήριο σημάτων της Ένωσης εφαρμόζει τους δικονομικούς κανόνες οι οποίοι εφαρμόζονται στις αντίστοιχες αγωγές που αφορούν εθνικό σήμα στο κράτος μέλος στο οποίο εδρεύει το δικαστήριο αυτό.
Όσον αφορά την έκπτωση, το άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 207/2009 προβλέπει ότι ο δικαιούχος σήματος της Ένωσης κηρύσσεται έκπτωτος των δικαιωμάτων του, μεταξύ άλλων, μετά από ανταγωγή στα πλαίσια αγωγής για παραποίηση/απομίμηση, εάν επί διάστημα πέντε συνεχών ετών δεν έχει γίνει ουσιαστική χρήση του σήματος στην Ένωση για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τις οποίες έχει καταχωρισθεί και δεν υπάρχει εύλογη αιτία για τη μη χρήση.
Τούτο δοθέντος, όπως επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, διαπιστώνεται ότι ο κανονισμός 207/2009 δεν αναφέρει ρητώς ποια είναι η κρίσιμη ημερομηνία για τον υπολογισμό αυτού του συνεχούς χρονικού διαστήματος πέντε ετών.
Εντούτοις, από τις διατάξεις του κανονισμού 207/2009 που διαμορφώνουν το εφαρμοστέο καθεστώς προκύπτει ότι η ημερομηνία κατά την οποία πρέπει να καθορίζεται αν η συνεχής πενταετία μη χρήσεως συμπληρώθηκε είναι η ημερομηνία υποβολής της σχετικής αιτήσεως ή ασκήσεως της ανταγωγής.
Συναφώς, διαπιστώνεται ότι, κατά το γράμμα της πρώτης περιόδου του άρθρου 55, παράγραφος 1, του κανονισμού 207/2009, στον βαθμό που ο δικαιούχος εκπίπτει του συνόλου ή μέρους των δικαιωμάτων του, το σήμα της Ένωσης θεωρείται ότι έχει παύσει να παράγει τα αποτελέσματα που προβλέπονται στον κανονισμό 207/2009 από την ημερομηνία της αιτήσεως για την έκπτωση ή της ανταγωγής στο πλαίσιο αγωγής για παραποίηση/απομίμηση και, κατά τη δεύτερη περίοδο της ως άνω διατάξεως, ότι, κατ’ αίτηση ενός διαδίκου, μπορεί να καθοριστεί στην απόφαση προγενέστερη ημερομηνία, εφόσον κατ’ αυτήν συνέτρεχε ένας από τους λόγους έκπτωσης.
Από το άρθρο 55, παράγραφος 1, του κανονισμού 207/2009 προκύπτει ότι ερμηνεία του κανονισμού αυτού υπό την έννοια ότι, σε περίπτωση ανταγωγής για την έκπτωση, η εκτίμηση περί της συνεχούς πενταετίας μη χρήσεως που προβλέπεται στο άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού πρέπει να πραγματοποιείται κατά την ημερομηνία της τελευταίας επ’ ακροατηρίου συζητήσεως, θα ήταν αντίθετη προς τα αποτελέσματα που παράγει η έκπτωση σύμφωνα με τον εν λόγω κανονισμό.
Συγκεκριμένα, αφενός, η διενέργεια της εκτίμησης αυτής κατά την ημερομηνία της τελευταίας επ’ ακροατηρίου συζητήσεως θα είχε ως συνέπεια, όπως έκρινε το Oberlandesgericht Düsseldorf (ανώτερο περιφερειακό δικαστήριο Ντίσελντορφ) στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης, να αρχίσει η έκπτωση να παράγει αποτελέσματα από την ημερομηνία κατά την οποία, διαρκούσης της δίκης, πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, παρά το γεγονός ότι οι προϋποθέσεις αυτές δεν πληρούνται κατά το χρονικό σημείο ασκήσεως της ανταγωγής.
Συναφώς επισημαίνεται, ωστόσο, ότι, μολονότι το άρθρο 55, παράγραφος 1, του κανονισμού 207/2009 προβλέπει ότι, κατ’ εξαίρεση, είναι δυνατό να καθορίζεται ότι η έκπτωση παράγει αποτελέσματα σε ημερομηνία προγενέστερη της ημερομηνίας της ανταγωγής, εντούτοις δεν προβλέπει τη δυνατότητα αυτή για ημερομηνία μεταγενέστερη της εν λόγω ανταγωγής.
Αφετέρου, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η αναγνώριση του βασίμου της ανταγωγής βάσει ημερομηνίας μεταγενέστερης της ασκήσεώς της δεν αναιρεί το ότι το σήμα της Ένωσης θεωρείται ότι δεν παρήγαγε, από την ημερομηνία της εν λόγω ασκήσεως, τα αποτελέσματα που προβλέπουν οι κανονισμοί για το σήμα της Ένωσης.
Εντούτοις, δεν μπορεί να γίνει δεκτή ερμηνεία του κανονισμού 207/2009 κατά την οποία, μολονότι η ανταγωγή ασκήθηκε πριν από τη συμπλήρωση της πενταετίας μη χρήσεως, η έκπτωση δύναται να παραγάγει αποτελέσματα σε χρονικό διάστημα κατά το οποίο δεν συνέτρεχαν ακόμη οι προϋποθέσεις για τη διαπίστωση του λόγου αυτής της εκπτώσεως που προβλέπεται στο άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού.
Κατά συνέπεια, από τα αποτελέσματα της εκπτώσεως, όπως ορίζονται στο άρθρο 55, παράγραφος 1, του κανονισμού 207/2009, προκύπτει ότι η ημερομηνία της ανταγωγής είναι εκείνη κατά την οποία πρέπει να εξετάζεται αν έχει συμπληρωθεί η συνεχής πενταετία μη χρήσεως του σήματος που αποτελεί μία από τις περιστάσεις κατά τις οποίες, σύμφωνα με το άρθρο 51, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, μπορεί να διαπιστωθεί η έκπτωση του δικαιούχου. Η ανταγωγή μπορεί να ευδοκιμήσει μόνον εφόσον διαπιστώνεται η συνδρομή της εν λόγω περιστάσεως κατά την ανωτέρω ημερομηνία.
Εξάλλου, δεν μπορεί να γίνει δεκτό το επιχείρημα ότι, προκειμένου να διαπιστωθεί αν συμπληρώθηκε η προβλεπόμενη στο άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 207/2009 συνεχής πενταετία μη χρήσεως, πρέπει να ληφθεί υπόψη η ημερομηνία της τελευταίας επ’ ακροατηρίου συζητήσεως στον δεύτερο βαθμό, δεδομένου ότι η δυνατότητα αυτή παρέχεται προς τον σκοπό της προστασίας των σημάτων μόνον εφόσον αυτά πράγματι χρησιμοποιούνται και προς τον σκοπό της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών.
Συγκεκριμένα, μια συλλογιστική η οποία υιοθετεί κριτήριο που παρεκκλίνει από εκείνο το οποίο απορρέει από τις σχετικές διατάξεις του εν λόγω κανονισμού θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τον σκοπό που επιδιώκει ο νομοθέτης της Ένωσης και ο οποίος συνίσταται, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 3 και το άρθρο 1 του κανονισμού 207/2009, στη διασφάλιση του ενιαίου χαρακτήρα του σήματος της Ένωσης.
Ο ενιαίος αυτός χαρακτήρας μπορεί, επομένως, να τεθεί σε κίνδυνο εάν η έκταση της προστασίας του σήματος την οποία παρέχει στον δικαιούχο το δίκαιο της Ένωσης ενδέχεται να διαφέρει, στο πλαίσιο ανταγωγών για την έκπτωση, αναλόγως των δικονομικών κανόνων που ισχύουν ειδικώς στα κράτη μέλη στα οποία έχουν ασκηθεί οι εν λόγω ανταγωγές.
Ειδικότερα, όπως επισημαίνουν, με τις παρατηρήσεις τους, η Ιταλική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το βάσιμο ανταγωγής για την έκπτωση λόγω της επί πενταετία μη χρήσεως σήματος της Ένωσης δεν μπορεί να εξαρτάται από τη διάρκεια μιας εθνικής διαδικασίας.
Στο μέτρο που τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν, επίσης, την ερμηνεία του κανονισμού 2017/1001, υπενθυμίζεται ότι, όπως προκύπτει από τη σκέψη 44 της παρούσας αποφάσεως, η ημερομηνία ασκήσεως της ανταγωγής στο πλαίσιο αγωγής για παραποίηση/απομίμηση είναι εκείνη κατά την πρέπει να κριθεί αν συμπληρώθηκε η συνεχής πενταετία μη χρήσεως του σήματος της Ένωσης. Στο μέτρο όμως που, στην υπόθεση της κύριας δίκης, η ανταγωγή ασκήθηκε σε ημερομηνία κατά την οποία ο κανονισμός 207/2009 εξακολουθούσε να έχει εφαρμογή, στα υποβληθέντα ερωτήματα πρέπει να δοθεί απάντηση υπό το πρίσμα αυτού του κανονισμού και μόνον.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στα υποβληθέντα ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 207/2009 έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση ανταγωγής για την έκπτωση του δικαιούχου σήματος της Ένωσης από τα δικαιώματά του, η ημερομηνία η οποία πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, προκειμένου να καθοριστεί αν συμπληρώθηκε η συνεχής πενταετία που προβλέπεται στην εν λόγω διάταξη, είναι εκείνη της ασκήσεως της ανταγωγής.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 207/2009 του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009, για το [σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης], έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση ανταγωγής για την έκπτωση του δικαιούχου σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τα δικαιώματά του, η ημερομηνία η οποία πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, προκειμένου να καθοριστεί αν συμπληρώθηκε η συνεχής πενταετία που προβλέπεται στην εν λόγω διάταξη, είναι εκείνη της ασκήσεως της ανταγωγής.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.