CELEX: 62019CJ0683
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Regoli komuni għas-suq intern tal-elettriku
Direttiva 2009/72/KE
Artikolu 3(2) u Artikolu 3(6)
Impożizzjoni ta’ obbligi ta’ servizz pubbliku
Finanzjament ta’ bonus soċjali bil-għan li jiġu protetti l-konsumaturi vulnerabbli
Obbligi ta’ trasparenza u ta’ nondiskriminazzjoni

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Lulju 2009 dwar ir-regoli komuni għas-suq intern tal-gass naturali u li temenda [tħassar i]d-Direttiva 2003/54/KE (
ĠU 2009, L 211, p. 55
).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn Viesgo Infraestructuras Energticas SL (iktar ’il quddiem “Viesgo”), li kienet E.ON España SLU (iktar ’il quddiem “E.ON”) u l-Administración General del Estado (l-Amministrazzjoni Ġenerali tal-Istat, Spanja) u kumpanniji Spanjoli li jeżerċitaw l-attività tagħhom fis-settur tal-elettriku, dwar il-legalità tal-iskema ta’ finanzjament ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku relatat ma’ tnaqqis fuq il-prezz tal-elettriku li minnu jibbenefikaw ċerti konsumaturi vulnerabbli.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Skont il-premessi 7, 45, 50 u 53 tad-Direttiva 2009/72:
“(7)
Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tal‑10 ta’ Jannar 2007 intitolata ‘Politika dwar l-Enerġija għall-Ewropa’ enfasizzat l-importanza li jitlesta s-suq intern fl-elettriku u li jinħolqu kondizzjonijiet ugwali għall-impriżi kollha tal-elettriku stabbiliti [fl-Unjoni]. Il-Komunikazzjonijiet tal-Kummissjoni tal‑10 ta’ Jannar 2007 intitolata: ‘Prospetti għas-suq intern tal-gass u tal-elettriku’ u ‘Inkjesta taħt l-Artikolu 17 tar-Regolament (KE) Nru 1/2003 dwar is-Setturi Ewropej tal-Gass u tal-Elettriku (Rapport Finali)’ urew li r-regoli u l-miżuri preżenti ma jipprovdux il-qafas meħtieġ biex jinkiseb l-objettiv ta’ suq intern li jiffunzjona tajjeb.
[…]
(45)
[…] L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jipproteġu klijenti vulnerabbli fil-kuntest tas-suq intern tal-elettriku. Tali miżuri jistgħu jkunu differenti skont iċ-ċirkustanzi partikolari fl-Istati Membri in-kwistjoni u jistgħu jinkludu miżuri speċifiċi li jkunu jikkonċernaw il-ħlasijiet ta’ kontijiet tal-elettriku, jew miżuri aktar ġenerali meħuda fis-sistema tas-sigurtà soċjali. […]
(50)
Ir-rekwiżiti tas-servizz pubbliku, inkluż fir-rigward tas-servizz universali, u l-istandards komuni minimi li jitnisslu minnhom, jeħtieġ li jissaħħu aktar biex jiġi żgurat li l-konsumaturi kollha, speċjalment dawk l-aktar vulnerabbli, ikunu jistgħu jibbenefikaw mill-kompetizzjoni u minn prezzijiet ġusti. Ir-rekwiżiti tas-servizz pubbliku għandhom jiġu definiti fuq bażi nazzjonali, filwaqt li jkunu kkunsidrati ċ-ċirkustanzi nazzjonali; Il-liġi [tal-Unjoni] għandha, madanakollu, tkun rispettata mill-Istati Membri. Iċ-ċittadini tal-UE u, fejn l-Istati Membri jqisu xieraq, l-impriżi ż-żgħar, għandhom ikunu jistgħu igawdu l-obbligi tas-servizz pubbliku, b’mod partikulari fir-rigward tas-sigurtà tal-provvista u fir-rigward ta’ prezzijiet raġonevoli. […]
[…]
(53)
Il-faqar enerġetiku huwa problema dejjem tikber [fl-Unjoni]. Għalhekk, l-Istati Membri affettwati u li għadhom ma għamlux hekk, għandhom jiżviluppaw pjanijiet ta’ azzjoni nazzjonali jew oqfsa xierqa oħrajn biex jiġi indirizzat il-faqar fl-enerġija, bil-għan li jonqos l-għadd ta’ persuni li qed isofru tali sitwazzjoni. Fi kwalunkwe każ, l-Istati Membri għandhom jiżguraw il-provvista tal-enerġija meħtieġa għall-konsumaturi vulnerabbli. Filwaqt li jsir dan, jista’ jintuża approċċ integrat, pereżempju fil-qafas tal-politika soċjali, fejn il-miżuri jistgħu jinkludu politiki soċjali jew titjib tal-effiċjenza tal-enerġija għad-djar. Din id-Direttiva għandha, mill-inqas, tippermetti politiki nazzjonali favur il-konsumaturi vulnerabbli.”
L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva, intitolat “Definizzjonijiet” jipprevedi:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[…]
21.
‘impriża integrata vertiklament’ tfisser: impriża tal-elettriku jew grupp ta’ impriżi tal-elettriku fejn l-istess persuna jew l-istess persuni huma intitolati, direttament jew indirettament, li jeżerċitaw kontroll, u fejn l-impriża jew il-grupp ta’ impriżi jwettqu għall-anqas waħda mill-funzjonijiet ta’ trasmissjoni jew distribuzzjoni, u mill-anqas waħda mill-funzjonijiet tal-ġenerazzjoni jew il-provvista tal-elettriku;
[…]”
L-Artikolu 3(2), (6) u (7) tal-imsemmija direttiva kien jipprevedi:
“2.   B’konsiderazzjoni sħiħa għad-dispożizzjonijiet relevanti tat-[Trattat FUE], b’mod partikolari l-Artikolu [106] tiegħu, l-Istati Membri jistgħu jimponu fuq impriżi li jkunu qed jaħdmu fis-settur tal-elettriku, u fl-interess ekonomiku ġenerali, l-obbligi tas-servizz pubbliku li jistgħu jkunu marbuta mas-sigurtà, inkluża s-sigurtà tal-provvista, ir-regolarità, il-kwalità u l-prezz tal-provvisti u l-protezzjoni ambjentali, inklużi l-effiċjenza fl-użu tal-enerġija, ill-enerġija minn sorsi li jiġġeddu u l-protezzjoni tal-klima. Tali obbligi għandhom ikunu definiti b’mod ċar, trasparenti, mhux diskriminatorji, verifikabbli u għandhom jiggarantixxu l-ugwaljanza tal-aċċess lill-impriżi tal-elettriku [tal-Unjoni] għall-konsumaturi nazzjonali. […]
[…]
6.   Meta jkun hemm kumpens finanzjarju, forom oħra ta’ kumpens u drittijiet esklussivi li Stat Membru jagħti għat-twettiq tal-obbligi previsti fil-paragrafi 2 u 3, dan għandu jsir b’mod non-diskriminatorju u trasparenti.
7.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri adatti biex jipproteġu lill-klijenti finali, u għandhom jiżguraw b’mod partikolari li jkun hemm salvagwardji adegwati biex jipproteġu lill-klijenti vulnerabbli. F’dan il-kuntest, kull Stat Membru għandu jiddefinixxi il-kunċett ta’ klijenti vulnerabbli li jista’ jirreferi għall-faqar enerġetiku u, fost l-oħrajn, għall-projbizzjoni tal-iskonnettar ta’ dawn il-klijenti fi żminijiet kritiċi. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li d-drittijiet u l-obbligi marbutin mal-klijenti vulnerabbli jiġu applikati. […]”
Id-dritt Spanjol
Taħt it-titolu “Konsumaturi vulnerabbli”, l-Artikolu 45 tal-Ley 24/2013 del Sector Eléctrico (il-Liġi 24/2013 dwar is-Settur tal-Elettriku), tas‑26 ta’ Diċembru 2013, fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi 24/2013”), kien jipprevedi:
“1.   Huma kkunsidrati bħala konsumaturi vulnerabbli l-konsumaturi tal-elettriku li jissodisfaw il-karatteristiċi soċjali, tal-konsum u tal-kapaċità ta’ akkwist li għandhom jiġu ddeterminati. Fi kwalunkwe każ, il-miżura hija limitata għall-persuni fiżiċi fl-akkomodazzjoni abitwali tagħhom.
Id-definizzjoni tal-konsumaturi vulnerabbli u r-rekwiżiti li għandhom jiġu ssodisfatti, kif ukoll il -miżuri li għandhom jiġu adottati għal dan il-grupp, huma ddeterminati mill-Gvern permezz ta’ regolamenti.
2.   Il-bonus soċjali għandu japplika għall-konsumaturi vulnerabbli li jissodisfaw il-karatteristiċi soċjali, tal-konsum u tas-setgħa ta’ xiri stabbiliti permezz ta’ digriet irjali tal-Kunsill tal-Ministri. Għal dan il-għan, huwa stabbilit limitu li jirreferi għal indikatur ta’ dħul għal kull kap tal-familja. Fi kwalunkwe każ, il-miżura hija limitata għall-persuni fiżiċi fir-residenza abitwali tagħhom.
3.   It-tnaqqis irregolat ikopri d-differenza bejn il-valur tal-prezz volontarju intiż għall-konsumaturi b’użu baxx u valur bażiku, imsejjaħ ‘tariffa tal-aħħar istanza’, u għandu jiġi applikat mill-fornitur ta’ referenza rilevanti għall-fatturi tal-konsumaturi intitolati li jibbenefikaw mit-tnaqqis irregolat.
Il-Ministro de Industria, ta’ Energía y de Turismo (il-Ministru għall-Industrija, l-Enerġija u t-Turiżmu), wara ftehim tal-Comisión Delegada del Gobierno para Asuntos Económicos (il-Kummissjoni Delegata tal-Gvern għall-Affarijiet Ekonomiċi), tistabbilixxi t-tariffa tal-aħħar istanza.
4.   Il-bonus soċjali għandu jitqies bħala obbligu ta’ servizz pubbliku fis-sens tad-Direttiva [2009/72] u għandha tittieħed responsabbiltà mill-kumpanniji omm ta’ gruppi ta’ kumpanniji jew, jekk ikun il-każ, mill-kumpanniji li jeżerċitaw simultanjament l-attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-elettriku.
Il-perċentwali ta’ tqassim tas-somom li għandhom jiġu ffinanzjati huwa kkalkolat, għal kull grupp ta’ kumpanniji, abbażi tar-relazzjoni bejn, terminu li jirriżulta mit-total tal-valur medju annwali tan-numru ta’ provvisti marbuta man-networks ta’ distribuzzjoni tal-kumpanniji ta’ distribuzzjoni u n-numru ta’ klijenti tal-kumpanniji ta’ kummerċjalizzazzjoni li jappartjenu lill-grupp u, min-naħa l-oħra, terminu li jingħata mit-total tal-valur medju annwali tal-provvisti u tal-klijenti tal-gruppi kollha ta’ kumpanniji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-finijiet ta’ dan it-tqassim.
Dan il-perċentwali ta’ tqassim huwa kkalkolat annwalment mill-Comisión Nacional de los Mercados y la Competencia (il-Kummissjoni Nazzjonali tas-Swieq u tal-Kompetizzjoni, Spanja), skont il-proċedura u l-kundizzjonijiet stabbiliti b’mod regolatorju. Għal dan il-għan, din l-istess kummissjoni tippubblika fuq il-paġna tal-internet tagħha, fix-xahar ta’ Novembru ta’ kull sena, l-informazzjoni dwar is-sena preċedenti u li tirrigwarda l-medji annwali tan-numru ta’ provvisti konnessi man-networks ta’ distribuzzjoni tal-kumpanniji ta’ distribuzzjoni u tan-numru ta’ klijenti tal-kumpanniji ta’ kummerċjalizzazzjoni, kif ukoll il-lista tal-gruppi ta’ kumpanniji jew, jekk ikun il-każ, tal-kumpanniji li jissodisfaw il-kriterju stabbilit fl-ewwel subparagrafu ta’ dan il-paragrafu.
Il-kummissjoni msemmija iktar ’il fuq tissottometti qabel l‑1 ta’ Diċembru ta’ kull sena proposta għall-iffissar tal-perċentwali ta’ finanzjament li tikkorrispondi għal kull waħda mill-kumpanniji omm, li hija r-responsabbiltà tal-Ministru għall-Industrija, l-Enerġija u t-Turiżmu li japprova permezz ta’ digriet ippubblikat fil-‘Boletín Oficial del Estado’.
Fi kwalunkwe każ, il-kontribuzzjonijiet li kull waħda minn dawn il-kumpanniji għandha tagħti għandhom jitħallsu f’kont ta’ depożitu speċifiku maħluq għal dan il-għan mill-korp amministrattiv inkarigat mill-amministrazzjoni tagħha.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
Fit‑18 ta’ Diċembru 2014, E.ON, li fid-drittijiet tagħha ssuċċediet Viesgo, ippreżentat quddiem it-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja) rikors kontenzjuż amministrattiv intiż għall-annullament tar-Real Decreto 968/2014, por el que se desarrolla la metodología para la fijación de los pormijiet de reparto de las cantidades a financiar relativas al bono (id-Digriet Irjali 968/2014, dwar il-Metodu ta’ Kalkolu tal-Perċentwali fil-Kuntest tat-Tqassim tal-Ammonti li Għandhom Jiġu Ffinanzjati fir-Rigward tal-Bonus Soċjali) tal‑21 ta’ Novembru 2014 (iktar ’il quddiem id-“Digriet Irjali 968/2014”).
E.ON allegat l-inkompatibbiltà mad-Direttiva 2009/72 tal-iskema ta’ finanzjament tal-bonus soċjali, prevista fl-Artikolu 45(4) tal-Liġi 24/2013 u implimentata mill-Artikoli 2 u 3 tad-Digriet Irjali 968/2014.
Permezz ta’ sentenza tal‑24 ta’ Ottubru 2016, it-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja) laqgħet ir-rikors ippreżentat minn E.ON u qieset inapplikabbli din l-iskema ta’ finanzjament, minħabba li kienet inkompatibbli mal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72. Din il-qorti tesponi li hija bbażat ruħha fuq is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal‑20 ta’ April 2010, Federutility et,
C‑265/08
,
EU:C:2010:205
), u tas‑7 ta’ Settembru 2016, ANODE (
C‑121/15
,
EU:C:2016:637
). B’mod partikolari, hija qieset li l-motivi li jinsabu f’din l-aħħar sentenza, li tikkonċerna leġiżlazzjoni nazzjonali dwar il-prezzijiet tal-gass, kienu trasponibbli kompletament għas-settur tal-elettriku, peress li l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/73/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Lulju 2009 dwar ir-regoli komuni għas-suq intern tal-gass naturali u li tħassar id-Direttiva 2003/55/KE (
ĠU 2009, L 211, p. 94
) u l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 huma komparabbli. Konsegwentement, skont it-teorija tal-“acte clair”, hija ddeċidiet li ma tressaqx talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
L-amministrazzjoni ġenerali tal-Istat ippreżentat quddiem it-Tribunal Constitucional (il-Qorti Kostituzzjonali, Spanja) rikors intiż li jiżgura l-protezzjoni tad-drittijiet u tal-libertajiet fundamentali (recurso de amparo) kontra din is-sentenza.
Fis‑26 ta’ Marzu 2019, din tal-aħħar laqgħet ir-rikors. Għaldaqstant, hija annullat l-imsemmija sentenza, billi ddeċidiet li t-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema) kienet kisret id-dritt għal proċess li fih il-garanziji kollha, previst fl-Artikolu 24(2) tal-Kostituzzjoni Spanjola, billi eskludiet l-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni interna minħabba li kienet inkompatibbli mal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 mingħajr ma ressqet talba għal deċiżjoni preliminari minn qabel quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Hija ordnat ukoll it-tkomplija tal-proċedura kontenzjuża fl-istadju ta’ qabel l-għoti tas-sentenza, sabiex it-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema) tiddeċiedi mill-ġdid. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li t-Tribunal Constitucional (il-Qorti Kostituzzjonali) qieset li l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tat-teorija tal-“acte clair” ma kinux issodisfatti f’dan il-każ u li, għaldaqstant, it-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema) ma kinitx eżentata mill-obbligu li tagħmel domanda preliminari.
B’eżekuzzjoni ta’ din is-sentenza, it-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema) iddeċidiet li tissottometti lill-Qorti tal-Ġustizzja din it-talba għal deċiżjoni preliminari, li tesponi fil-forma ta’ mistoqsijiet il-motivi li wassluha tiddeċiedi li l-leġiżlazzjoni Spanjola kienet inkompatibbli mad-Direttiva 2009/72.
It-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema) tirrileva li l-bonus soċjali, previst fl-Artikolu 45 tal-Liġi 24/2013, kien maħsub bħala benefiċċju ta’ natura soċjali b’natura soċjali qawwija u li għandu n-natura ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku, intiż sabiex jipproteġi ċerti konsumaturi tal-elettriku li jibbenefikaw mit-tariffa tal-aħħar istanza u li jissodisfa ċerti karatteristiċi soċjali, ta’ konsum u ta’ setgħa ta’ xiri, b’rabta mal-ispiża tal-elettriku tar-residenza abitwali tagħhom.
Din il-qorti tindika li mill-espożizzjoni tal-motivi tar-Real decreto-ley 9/2013, por el que se adoptan medidas urgentes para garantizar la estabilidad financiera del sistema eléctrico (id-Digriet-Liġi Irjali 9/2013, dwar l-Adozzjoni ta’ Miżuri Urġenti Sabiex Tiġi Żgurata l-Istabbiltà Finanzjarja tas-Sistema Elettrika), tat‑12 ta’ Lulju 2013, li ppreċeda l-Liġi 24/2013, jirriżulta li s-sistema ta’ finanzjament tal-bonus soċjali, prevista fl-Artikolu 45(4) ta’ din il-liġi, issegwi l-għan li jikkonsisti f’li tikkontribwixxi għat-tnaqqis neċessarju u urġenti tal-ispejjeż tas-sistema billi timponi, permezz ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku, it-teħid ta’ responsabbiltà tal-ispiża tal-bonus soċjali mill-kumpanniji omm ta’ kumpanniji jew ta’ gruppi ta’ kumpanniji li jeżerċitaw attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-elettriku, u li jikkostitwixxu gruppi vertikalment integrati. Skont il-leġiżlatur nazzjonali, il-fatt tal-impożizzjoni ta’ tali rekwiżit fuq dawn il-kumpanniji omm jippermetti, anki jekk indirettament, li jinqasam dan il-piż bejn l-attivitajiet kummerċjali tas-settur tal-elettriku.
Il-qorti tar-rinviju tirrileva, f’dan ir-rigward, li l-kwistjoni li tqum f’dan il-każ hija dik dwar jekk tali ġustifikazzjonijiet jissodisfawx ir-rekwiżiti previsti fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72, li jipprevedu li l-obbligi ta’ servizz pubbliku għandhom, minn naħa, ikunu ddefiniti b’mod ċar, trasparenti, nondiskriminatorji u verifikabbli u, min-naħa l-oħra, li jiżguraw lill-impriżi tal-elettriku tal-Unjoni aċċess ugwali għall-konsumaturi nazzjonali.
Hija tenfasizza li l-leġiżlatur nazzjonali huwa kkritikat talli ddeċieda li, fost l-atturi li joperaw fi tliet setturi tan-netwerk tal-elettriku ‑ produzzjoni, distribuzzjoni u kummerċjalizzazzjoni ‑ huma biss il-kumpanniji jew il-gruppi ta’ kumpanniji li jeżerċitaw simultanjament dawn it-tliet attivitajiet u li jikkostitwixxu gruppi integrati vertikalment li jassumu l-ispiża tal-finanzjament ta’ dan l-obbligu ta’ servizz pubbliku, filwaqt li huma eżentati minn dan il-piż il-kumpanniji jew gruppi ta’ kumpanniji kollha li l-attività tagħhom hija limitata għal wieħed jew tnejn minn dawn is-setturi.
Mill-Orden IET/350/2014, por la que se fijan los pormijiet ta’ reparto de las cantidades a financiar relativas al bono sociale korrispondenti a 2014 (id-Digriet IET/350/2014, li Jistabbilixxi t-Tqassim f’Perċentwali tal-Ammonti li Għandhom Jiġu Ffinanzjati Rigward il-Bonus Soċjali għall-2014), tas‑7 ta’ Marzu 2014, li identifika l-entitajiet ikkonċernati u ffissa t-tqassim f’perċentwali tal-ammonti sinjifikattivi li għandhom jiġu ffinanzjati bħala bonus soċjali għall-2014 biss, jirriżulta li ħames gruppi ta’ kumpanniji jew kumpanniji biss huma assenjati koeffiċjenti jew perċentwali sinjifikattivi li fihom barra minn hekk differenzi notevoli (Endesa SA (41,612696 %), Iberdrola SA (38,474516 %), Gas Natural SDG SA ((14,185142 %), Hidroeléctrica del Cantábrico (2,649114) u E.ON (2,368956 %)). Minn dan jirriżulta li, waħedhom, dawn il-ħames kumpanniji jikkontribwixxu sa 96,290424 % għall-finanzjament tal-bonus soċjali, filwaqt li t‑23 kumpannija li jifdal identifikati jingħataw koeffiċjenti kunsiderevolment imnaqqsa, kollha ħafna inqas minn 1 %.
Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar l-eventwali ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, peress li l-obbligu li jiġi ffinanzjat il-bonus soċjali ma huwiex stabbilit b’mod eċċezzjonali jew b’portata
ratione temporis
limitata, iżda b’mod indefinit u mingħajr korrispettiv u mingħajr ebda miżura kumpensatorja.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“1)
Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tirriżulta, b’mod partikolari, mis-sentenzi tal‑20 ta’ April 2010, (Federutility, C‑265/08), u tas‑7 ta’ Settembru 2016, (ANODE, C‑121/15), leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik stabbilita fl-Artikolu 45(4) tal-[Liġi 24/2013], tas‑26 ta’ Diċembru 2013, implementata sussegwentement mill-Artikoli 2 u 3 [tad-Digriet Irjali 968/2014], li skontha l-finanzjament tal-bonus soċjali huwa impost fuq ċerti atturi tan-netwerk elettriku (il-kumpanniji omm tal-gruppi ta’ kumpanniji jew, skont il-każ, il-kumpanniji li jeżerċitaw simultanjament l-attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-elettriku), hija kompatibbli mar-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 3(2) tad-Diretiva [2009/72], meta uħud minn dawn l-entitajiet ikkonċernati għandhom piż speċifiku dgħajjef ħafna fi ħdan is-settur kollu, u meta, għall-kuntrarju, kumpanniji oħra jew gruppi ta’ kumpanniji li jistgħu jkunu f’qagħda aħjar sabiex jassumu din l-ispiża, sew jekk minħabba d-dħul mill-bejgħ tagħhom, minħabba l-importanza relattiva tagħhom f’wieħed mis-setturi ta’ attività, jew inkella minħabba li jeżerċitaw simultanjament u b’mod integrat tnejn minn dawn l-attivitajiet, huma eżentati minn dan il-piż?
2)
Leġiżlazzjoni nazzjonali li skontha l-obbligu ta’ finanzjament ta’ bonus soċjali ma huwiex stabbilit fuq bażi eċċezzjonali jew b’portata temporali limitata, iżda huwa stabbilit b’mod indefinit, mingħajr korrispettiv u mingħajr ebda miżura ta’ kumpnes, hija jew ma hijiex kompatibbli mar-rekwiżit ta’ proporzjonalità stabbilit fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva [2009/72]?”
Fuq il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja u l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari
Viesgo, Iberdrola u Endesa jikkunsidraw, essenzjalment, li, fid-dawl taċ-ċirkustanzi li taw lok għat-talba għal deċiżjoni preliminari kif ukoll tal-indikazzjonijiet ipprovduti mill-qorti tar-rinviju, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha jew tiddikjara li ma għandhiex ġurisdizzjoni jew tikkunsidra din it-talba bħala inammissibbli. Huma jqisu, b’mod partikolari, li l-motivi li wasslu lill-qorti tar-rinviju sabiex tressaq din it-talba ma jaqgħux taħt id-dritt tal-Unjoni, peress li din il-qorti qieset lilha nnifisha obbligata, skont proċedura u ġurisprudenza nazzjonali, li tagħmel domanda preliminari minkejja li ma jkollhiex dubji f’dan il-każ dwar l-interpretazzjoni, u dan jippreġudika s-supremazija u l-effikaċja tad-dritt tal-Unjoni.
Il-qorti tar-rinviju tindika li t-Tribunal Constitucional (il-Qorti Kostituzzjonali) annullat is-sentenza li hija tat fl‑24 ta’ Ottubru 2016 billi kkunsidrat li hija ma kinitx esponiet b’mod suffiċjenti r-raġunijiet li għalihom hija kienet użat it-teorija tal-“acte clair”. Madankollu, hija tqis li r-raġuni vera għal dan l-annullament tikkonsisti fil-fatt li t-Tribunal Constitucional (il-Qorti Kostituzzjonali) tapplika għad-deċiżjonijiet tal-qrati nazzjonali, kriterju ta’ stħarriġ differenti, u iktar strett, fil-qasam tal-interpretazzjoni u tal-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, meta dawn il-qrati jeskludu l-applikazzjoni ta’ liġi nazzjonali minħabba li jidhrilhom li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni, milli meta jiddeċiedu li l-leġiżlazzjoni nazzjonali hija konformi ma’ dan id-dritt.
Mingħajr ma hemm bżonn li tiġi eżaminata l-konformità mad-dritt tal-Unjoni tal-prattika ġudizzjarja tat-Tribunal Constitucional (il-Qorti Kostituzzjonali) invokata mill-qorti tar-rinviju, għandu jiġi kkonstatat, l-ewwel, li t-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda regola tad-dritt tal-Unjoni, jiġifieri l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72, li għall-interpretazzjoni tagħha għandha ġurisdizzjoni l-Qorti tal-Ġustizzja.
It-tieni, mill-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li hija biss il-qorti nazzjonali, li tkun adita bit-tilwima u li jkollha tassumi r-responsabbiltà għad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tingħata, li għandha tevalwa, fid-dawl tal-karatteristiċi partikolari tal-kawża, kemm il-ħtieġa ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti d-deċiżjoni tagħha u kemm ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Għaldaqstant, sa fejn id-domandi magħmula jikkonċernaw l-interpretazzjoni jew il-validità ta’ dispożizzjoni legali tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, meħtieġa tagħti deċiżjoni. Minn dan isegwi li d-domandi magħmula mill-qrati nazzjonali jgawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tagħti deċiżjoni dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali biss jekk ikun jidher li l-interpretazzjoni mitluba ma għandha ebda konnessjoni mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, jekk il-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi meħtieġa sabiex tagħti risposta utli għall-imsemmija domandi (sentenzi tas‑16 ta’ Lulju 2020, Facebook Ireland u Schrems,
C‑311/18
,
EU:C:2020:559
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, qabel kollox, id-domandi preliminari għandhom rabta evidenti mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, peress li, permezz tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda tipprova tiddetermina jekk id-dispożizzjonijiet nazzjonali li l-legalità tagħhom qiegħda tiġi kkontestata quddiemha humiex kompatibbli mal-obbligi li l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2009/72 jimponi fuq l-Istati Membri fis-settur tal-elettriku. Sussegwentement, ma jidhirx li l-problema li hija tqajjem hija ipotetika. Fl-aħħar, dik il-qorti fit-talba għal deċiżjoni preliminari esponiet suffiċjentement il-punti ta’ liġi u ta’ fatt sabiex tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għal dawn id-domandi b’mod utli.
F’dan ir-rigward, għandu jingħad ukoll li, kuntrarjament għall-kawża li wasslet għas-sentenza tas‑16 ta’ Diċembru 1981, Foglia (
244/80
,
EU:C:1981:302
), imsemmija minn uħud mill-partijiet fil-kawża prinċipali, din id-domanda tissodisfa bżonn oġġettiv inerenti għas-soluzzjoni ta’ kawża quddiem il-qorti tar-rinviju.
It-tielet, hemm lok li jitfakkar li ma huwa bl-ebda mod ipprojbit għal qorti nazzjonali li tagħmel domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja li, fl-opinjoni ta’ waħda mill-partijiet fil-kawża prinċipali, ir-risposta ma tħalli l-ebda lok għal dubju raġonevoli. B’hekk, anki jekk jitqies li dan huwa l-każ, it-talba għal deċiżjoni preliminari li tinkludi tali domandi ma ssirx madankollu inammissibbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ April 2020, Оvergas Mrezhi u Balgarska gazova asotsiatsia,
C‑5/19
,
EU:C:2020:343
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Konsegwentement, mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tirrispondi għat-talba għal deċiżjoni preliminari u li din hija ammissibbli.
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li l-ispiża ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku, li jikkonsisti fil-provvista tal-elettriku b’tariffa mnaqqsa lil ċerti konsumaturi vulnerabbli, tiġi imposta biss fuq il-kumpanniji omm tal-gruppi ta’ kumpanniji jew, jekk ikun il-każ, fuq kumpanniji li jeżerċitaw simultanjament l-attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-elettriku.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi ppreċiżat li l-miżura inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkonsisti fl-obbligu li titħallas kontribuzzjoni finanzjarja li tippermetti li tiġi koperta l-ispiża tal-bonus soċjali, peress li dan tal-aħħar jikkonsisti fi tnaqqis irregolat tal-fattura ta’ konsum tal-elettriku li l-impriżi ta’ kummerċjalizzazzjoni huma obbligati japplikaw favur ċerti konsumaturi kklassifikati bħala “vulnerabbli”. L-ammont ta’ dan it-tnaqqis jikkorrispondi għad-differenza bejn il-valur tal-prezz volontarju tal-elettriku intiż għall-konsumaturi żgħar u tariffa mnaqqsa, imsejħa “tariffa tal-aħħar istanza”, stabbilita minn awtorità pubblika.
Fl-ewwel lok, għandu jiġi eżaminat jekk din il-kontribuzzjoni finanzjarja obbligatorja tikkostitwixxix obbligu ta’ servizz pubbliku, fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 u taqax, għalhekk, fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.
L-ewwel, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-kunċett ta’ “obbligi ta’ servizz pubbliku”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, jikkorrispondi għal miżuri ta’ intervent pubbliku fil-funzjonament tas-suq tal-elettriku, li jimponu fuq impriżi tas-settur tal-elettriku, għall-finijiet tat-tfittxija ta’ interess ekonomiku ġenerali, li jaġixxu f’dan is-suq abbażi ta’ kriterji imposti mill-awtoritajiet pubbliċi. Il-libertà ta’ dawn l-impriżi li jaġixxu fis-suq tal-elettriku hija b’hekk limitata, fis-sens li, fid-dawl tal-interess kummerċjali tagħhom biss, dawn l-impriżi ma pprovdewx ċerti beni jew servizzi, jew ma kinux ipprovdewhom bl-istess mod jew taħt l-istess kundizzjonijiet (sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Engie Cartagena,
C‑523/18
,
EU:C:2019:1129
, punt
).
Fid-dawl ta’ din id-definizzjoni, għandu jiġi kkonstatat li l-obbligu, impost, f’dan il-każ, fuq l-impriżi ta’ kummerċjalizzazzjoni, li jipprovdu l-elettriku b’tariffa mnaqqsa għal ċerti konsumaturi vulnerabbli, jikkorrispondi għal obbligu ta’ servizz pubbliku, fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72.
Fil-fatt, minn naħa, dawn l-impriżi huma obbligati jaġixxu huma stess sabiex jilħqu l-għan ta’ interess ekonomiku ġenerali ta’ protezzjoni tal-konsumaturi vulnerabbli li huwa segwit mil-leġiżlatur nazzjonali li impona l-bonus soċjali u li jirrifletti għan imfittex mil-leġiżlatur tal-Unjoni, kif jirriżulta mill-premessi 45, 50 u 53 tad-Direttiva 2009/72. Min-naħa l-oħra, il-libertà ta’ dawn l-impriżi li jaġixxu fis-suq tal-elettriku hija b’hekk limitata ġaladarba, fid-dawl tal-interess kummerċjali tagħhom biss, huma ma pprovdewx l-elettriku lill-kosumaturi inkwistjoni jew ma kinux ipprovdewh bl-istess prezz.
It-tieni, mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45(4) tal-Liġi 24/2013 jirriżulta li l-ispiża tal-bonus soċjali tittieħed responsabbiltà għaliha mill-kumpanniji omm ta’ gruppi ta’ kumpanniji jew, jekk ikun il-każ, il-kumpanniji li jeżerċitaw simultanjament l-attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-elettriku.
Skont it-tieni subparagrafu ta’ dan l-Artikolu 45(4), it-tqassim f’perċentwali tal-ammonti li għandhom jiġu ffinanzjati huwa kkalkolat, għal kull grupp ta’ kumpanniji, abbażi tar-relazzjoni bejn, terminu li jirriżulta mit-total tal-valur medju annwali tan-numru ta’ provvisti marbuta man-networks ta’ distribuzzjoni tal-kumpanniji ta’ distribuzzjoni u n-numru ta’ klijenti tal-kumpanniji ta’ kummerċjalizzazzjoni li jappartjenu lill-grupp u, min-naħa l-oħra, terminu li jingħata mit-total tal-valur medju annwali tal-provvisti u tal-klijenti tal-gruppi kollha ta’ kumpanniji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-finijiet ta’ dan it-tqassim.
Kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, it-tqassim f’perċentwali tal-ammonti li għandhom jiġu ffinanzjati jiddependi kemm min-numru ta’ provvisti konnessi man-networks ta’ distribuzzjoni tal-kumpanniji kkonċernati kif ukoll min-numru ta’ klijenti li lilhom l-attività ta’ kummerċjalizzazzjoni hija pprovduta minn dawn il-kumpanniji.
B’hekk mill-ewwel u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 45(4) tal-Liġi 24/2013 jirriżulta li l-kumpanniji omm kollha tal-grupp ta’ kumpanniji u l-kumpanniji kollha koperti minn din id-dispożizzjoni, li għandhom l-oneru li jiffinanzjaw il-bonus soċjali, jeżerċitaw, kemm direttament kif ukoll permezz ta’ kumpannija li tappartjeni għal tali grupp ta’ kumpanniji, l-attività ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-elettriku u għalhekk huma obbligati japplikaw it-tnaqqis fuq il-prezz tal-elettriku għall-konsumaturi vulnerabbli li jirriżulta mill-imsemmi bonus soċjali. Is-sistema b’hekk prevista mil-leġiżlatur Spanjol timponi għalhekk obbligu ta’ servizz pubbliku li l-ispiża tiegħu tiġi mgħoddija fuq parti mill-kumpanniji u gruppi ta’ kumpanniji inkarigati li jipprovdu tali servizz.
It-tielet, mill-ħames subparagrafu tal-Artikolu 45(4) tal-Liġi 24/2013 jirriżulta li l-kontribuzzjonijiet li kull waħda mill-imsemmija kumpanniji għandha twettaq skont l-obbligu finanzjarju dwar il-bonus soċjali għandhom jitħallsu f’kont speċifiku tad-depożitu maħluq għal dan il-għan mill-organu stralċjarju, li huwa responsabbli għall-amministrazzjoni tagħha. F’dan ir-rigward, kif indika l-Gvern Spanjol fit-tweġiba tiegħu għall-mistoqsijiet bil-miktub tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-uniku għan ta’ dan l-obbligu huwa li jiffinanzja l-bonus soċjali.
B’hekk minn dawn l-elementi jirriżulta li d-dħul minn dawn il-kontribuzzjonijiet huwa allokat esklużivament għall-finanzjament tal-bonus soċjali. L-ispiża ta’ dan tal-aħħar tiddetermina l-ammont totali li għandu jinġabar, permezz ta’ din il-kontribuzzjoni finanzjarja, mingħand l-impriżi tal-elettriku li għandhom jassumu dan l-ammont. Minn dan isegwi li l-eżami tal-konformità mar-regoli tad-Direttiva 2009/72 tal-obbligu ta’ servizz pubbliku li tikkostitwixxi l-bonus soċjali ma jistax jiġi distint minn dak tal-kontribuzzjoni finanzjarja li tikkostitwixxi l-metodu ta’ finanzjament (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2016, DTS Distribuidora de Televisión Digital vs Il‑Kummissjoni,
C‑449/14 P
,
EU:C:2016:848
, punti
u
).
Minn dan jirriżulta li l-obbligu ta’ servizz pubbliku impost mill-bonus soċjali huwa kompost minn żewġ elementi, jiġifieri, minn naħa, it-tnaqqis fuq il-prezz tal-elettriku pprovdut lil ċerti konsumaturi vulnerabbli u, min-naħa l-oħra, il-kontribuzzjoni finanzjarja intiża sabiex tkopri l-ispiża ta’ dan it-tnaqqis fil-prezz, li huma marbuta b’mod inseparabbli.
Konsegwentement, għandu jiġi kkunsidrat li l-kontribuzzjoni finanzjarja obbligatorja inkwistjoni fil-kawża prinċipali, sa fejn hija parti integrali mill-obbligu ta’ servizz pubbliku dwar il-bonus soċjali, taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72.
Fit-tieni lok, għandu jitfakkar li, skont din id-dispożizzjoni, b’kunsiderazzjoni sħiħa għad-dispożizzjonijiet rilevanti tat-Trattat KE, b’mod partikolari l-Artikolu 106 TFUE, l-Istati Membri jistgħu jimponu fuq l-impriżi li jkunu qegħdin jaħdmu fis-settur tal-elettriku, fl-interess ekonomiku ġenerali, obbligi tas-servizz pubbliku li jistgħu jkunu marbuta mas-sigurtà, inkluża s-sigurtà tal-provvista, ir-regolarità, il-kwalità u l-prezz tal-provvisti, kif ukoll il-protezzjoni tal-ambjent. Dawn l-obbligi għandhom ikunu ddefiniti b’mod ċar, ikunu trasparenti, mhux diskriminatorji, kif ukoll verifikabbli u għandhom jiżguraw l-aċċess ugwali lill-impriżi tal-elettriku tal-Unjoni għall-konsumaturi nazzjonali.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat, preliminarjament, li, peress li l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 u l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/73 huma, essenzjalment, identiċi u li dawn iż-żewġ direttivi għandhom bħala għan prinċipali, kif tindika l-Kummissjoni Ewropea, li jarmonizzaw il-kuntest ġuridiku tas-settur ekonomiku rregolat rispettiv tagħhom sabiex jiġi żgurat suq intern kompletament miftuħ u kompetittiv, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar din l-aħħar dispożizzjoni tista’ tiġi trasposta għall-imsemmi Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72.
Dan premess, minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, għalkemm intervent statali fuq l-iffissar tal-prezz tal-elettriku jikkostitwixxi ostakolu għat-twettiq ta’ suq tal-elettriku kompetittiv, dan l-intervent jista’ madankollu jkun permess fil-kuntest tad-Direttiva 2009/72 jekk jiġu ssodisfatti tliet kundizzjonijiet. L-ewwel, l-imsemmi intervent għandu jfittex għan ta’ interess ekonomiku ġenerali, it-tieni, għandu josserva l-prinċipju ta’ proporzjonalità u, it-tielet, l-obbligi ta’ servizz pubbliku li jipprevedu għandhom ikunu ddefiniti b’mod ċar, trasparenti, nondiskriminatorji u verifikabbli u għandhom jiżguraw lill-impriżi tal-gass tal-Unjoni aċċess ugwali għall-konsumaturi nazzjonali (ara, b’analoġija, is-sentenzi tas‑7 ta’ Settembru 2016, ANODE,
C‑121/15
,
EU:C:2016:637
, punt
, kif ukoll tat‑30 ta’ April 2020, Оvergas Mrezhi u Balgarska gazova asotsiatsia,
C‑5/19
,
EU:C:2020:343
, punt
).
Fir-rigward ta’ din l-aħħar kundizzjoni, b’mod partikolari tar-rekwiżit li l-obbligi ta’ servizz pubbliku ma għandhomx ikunu diskriminatorji, l-unika waħda inkwistjoni fil-kuntest tal-ewwel domanda magħmula, l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 jippermetti li jiġu imposti obbligi ta’ servizz pubbliku b’mod ġenerali “fuq impriżi li jkunu qed jaħdmu fis-settur tal-elettriku” u mhux fuq ċerti impriżi b’mod partikolari. F’dan il-kuntest, is-sistema ta’ indikazzjoni tal-impriżi li fuqhom huma imposti obbligi ta’ servizz pubbliku ma għandu jeskludi
a priori
l-ebda waħda mill-impriżi li joperaw fis-settur tal-elettriku. Għaldaqstant, kull differenza fit-trattament eventwali għandha tkun oġġettivament iġġustifikata (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑7 ta’ Settembru 2016, ANODE (
C‑121/15
,
EU:C:2016:637
, punt
, kif ukoll tat‑30 ta’ April 2020, Оvergas Mrezhi u Balgarska gazova asotsiatsia,
C‑5/19
,
EU:C:2020:343
, punt
).
B’hekk, sa fejn, għalkemm l-obbligu ta’ servizz pubbliku relatat mal-bonus soċjali jiġi impost fuq l-impriżi kollha tal-elettriku li jikkummerċjalizzaw l-elettriku fis-suq Spanjol, il-piż finanzjarju ta’ dan l-obbligu, intiż sabiex ikopri l-ispejjeż tat-tnaqqis tal-prezz tal-elettriku previst mill-bonus soċjali, ma jaffettwax dawn l-impriżi kollha tal-elettriku, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk id-differenzazzjoni magħmula bejn l-impriżi li għandhom ibatu l-piż ta’ dan il-piż u dawk li huma eżentati minnu hijiex oġġettivament iġġustifikata (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑30 ta’ April 2020, Оvergas Mrezhi u Balgarska gazova asotsiatsia,
C‑5/19
,
EU:C:2020:343
, punt
kif ukoll il-ġurusprudenza ċċitata).
F’dan ir-rigward, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-leġiżlatur nazzjonali kkunsidra li t-teħid ta’ responsabbiltà għal din l-ispiża mill-kumpanniji omm tal-gruppi ta’ kumpanniji jew, jekk ikun il-każ, mill-kumpanniji li jeżerċitaw simultanjament l-attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-elettriku jippermetti, anki jekk b’mod indirett, li dan il-piż jinqasam bejn l-attivitajiet kummerċjali prinċipali tas-settur tal-elettriku u b’hekk jiġu mminimizzati l-konsegwenzi ekonomiċi tal-ispiża li jirrappreżenta l-obbligu ta’ servizz pubbliku relatat mal-bonus soċjali.
Issa, fid-dawl tal-għan hekk imfittex tat-tqassim tal-imsemmi piż, il-qorti tar-rinviju tqis li l-kontribuzzjoni finanzjarja inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija diskriminatorja, u b’hekk tikser id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72.
Fil-fatt, skont l-imsemmija qorti, uħud mill-kumpanniji kkonċernati minn din il-kontribuzzjoni għandhom piż speċifiku dgħajjef ħafna fis-settur Spanjol kollu tal-elettriku, filwaqt li huma eżentati mill-imsemmija kontribuzzjoni kumpanniji oħra jew gruppi ta’ kumpanniji li jistgħu jkunu f’pożizzjoni aħjar sabiex jassumu din tal-aħħar, kemm minħabba d-dħul mill-bejgħ tagħhom, kemm minħabba l-importanza relattiva tagħhom f’wieħed mis-setturi ta’ attività, kemm għaliex jeżerċitaw simultanjament u b’mod integrat tnejn mill-attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-elettriku.
F’dan ir-rigward, hemm lok li jiġi rrilevat li l-kriterju ta’ differenzazzjoni magħżul mil-leġiżlatur nazzjonali ma huwiex oġġettivament iġġustifikat sa fejn, bħala prinċipju, fid-dawl tal-għan imfittex minn dan il-leġiżlatur li jikkonsisti fit-tqassim tal-ispiża tal-bonus soċjali bejn l-attivitajiet kummerċjali prinċipali tas-settur tal-elettriku, l-impriżi kollha li jeżerċitaw mill-inqas waħda minn dawn l-attivitajiet prinċipali għandhom jikkontribwixxu sabiex jiffinanzjaw tali spiża.
B’mod partikolari, fir-rigward ta’ tali għan, id-differenza bejn il-kumpanniji li jeżerċitaw it-tliet attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-elettriku u dawk li jeżerċitaw biss din l-attività tal-aħħar u waħda miż-żewġ attivitajiet l-oħra, fir-rigward tal-kapaċità rispettiva tagħhom li jassumu l-ispiża finanzjarja kkawżata mill-bonus soċjali, ma tidhirx b’mod ċar. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tindika li, fil-kuntest tal-kawża prinċipali, ir-rappreżentant tal-Administración del Estado (l-Amministrazzjoni tal-Istat, Spanja) irrikonoxxa li l-integrazzjoni tal-attivitajiet ta’ produzzjoni u ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-elettriku tiffavorixxi wkoll is-sinerġiji u l-ekonomiji ta’ skala.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għalkemm, kif jindika l-Gvern Spanjol, is-sistema tat-teħid ta’ responsabbiltà finanzjarja tal-bonus soċjali tammonta għal iktar minn 99 % tal-ispiża ta’ din tal-aħħar fuq l-ikbar ħames operaturi tas-suq Spanjol tal-elettriku, xorta jibqa’ l-fatt li l-kriterju magħżul mil-leġiżlatur nazzjonali sabiex jiddistingwi bejn il-kumpanniji li għandhom jassumu, fuq livell ftit jew wisq kbir, din l-ispiża u dawk li huma kompletament eżenti jwassal għal differenza fit-trattament li ma hijiex oġġettivament iġġustifikata bejn il-kumpanniji differenti li joperaw f’dan is-suq.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li l-ispiża ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku, li jikkonsisti fil-provvista tal-elettriku b’tariffa mnaqqsa lil ċerti konsumaturi vulnerabbli, tiġi imposta biss fuq il-kumpanniji omm tal-gruppi ta’ kumpanniji jew, jekk ikun il-każ, fuq kumpanniji li jeżerċitaw simultanjament l-attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-elettriku, peress li dan il-kriterju, magħżul mil-leġiżlatur nazzjonali sabiex jiddistingwi bejn il-kumpanniji li għandhom jassumu din l-ispiża u dawk li huma kompletament eżenti, iwassal għal differenza fit-trattament li ma hijiex oġġettivament iġġustifikata bejn il-kumpanniji differenti li joperaw f’dan is-suq.
Fuq it-tieni domanda
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li s-sistema ta’ finanzjament ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku, li jikkonsisti fil-provvista tal-elettriku b’tariffa mnaqqsa lil ċerti konsumaturi vulnerabbli, tiġi stabbilita mingħajr limitu temporali u mingħajr miżura kumpensatorja.
Fl-ewwel lok, għandu jiġi ddeterminat jekk l-assenza ta’ limitazzjoni
ratione temporis
tal-iskema ta’ finanzjament ta’ tali obbligu ta’ servizz pubbliku tiksirx il-prinċipju ta’ proporzjonalità. Kif tfakkar fil-punt 44 ta’ din is-sentenza, l-osservanza ta’ dan il-prinċipju tinsab fost il-kundizzjonijiet li jippermettu li jiġi aċċettat intervent statali fuq l-iffissar tal-prezz tal-elettriku fil-kuntest tad-Direttiva 2009/72. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li dan l-intervent jista’ jippreġudika l-libertà li jiġi ffissat il-prezz biss sa fejn huwa strettament neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan ta’ interess ekonomiku ġenerali mfittex u, konsegwentement, matul konsegwentement, għal perijodu neċessarjament limitat fiż-żmien. Dan jimplika l-eżami mill-ġdid perijodiku tan-neċessità tal-imsemmi intervent (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑20 ta’ April 2010, Federutility et,
C‑265/08
,
EU:C:2010:205
, punti
kif ukoll 35).
F’dan ir-rigward, huma l-qrati nazzjonali li għandhom jeżaminaw jekk u sa liema punt l-amministrazzjoni hija suġġetta, skont id-dritt nazzjonali, għal obbligu ta’ eżami mill-ġdid perijodiku u suffiċjentement frekwenti tan-neċessità u tal-modalitajiet tal-intervent tagħha fuq l-intervent il-prezz tal-elettriku, skont l-evoluzzjoni tas-settur tal-elettriku (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑30 ta’ April 2020, Оvergas Mrezhi u Balgarska gazova asotsiatsia,
C‑5/19
,
EU:C:2020:343
, punt
).
Madankollu, dan l-obbligu ta’ eżami mill-ġdid perijodiku jikkonċerna biss in-natura neċessarja tal-intervent fuq il-prezzijiet tal-elettriku, kif ukoll il-modalitajiet ta’ tali intervent. Min-naħa l-oħra, dan ma jirrigwardax l-iskema ta’ finanzjament ta’ din il-miżura ta’ intervent fuq il-prezzijiet, jiġifieri, f’dan il-każ, il-bonus soċjali. Fil-fatt, din l-iskema ta’ finanzjament tikkostitwixxi, ċertament, element marbut b’mod inseparabbli mal-miżura ta’ intervent fuq il-prezzijiet, iżda li ma jaffettwax b’mod awtonomu l-prezzijiet tal-elettriku. Barra minn hekk, hija fil-fatt il-miżura ta’ intervent fuq il-prezzijiet, u mhux l-imsemmija skema ta’ finanzjament, intiża sabiex jintlaħaq l-għan ta’ interess ekonomiku ġenerali li fir-rigward tiegħu għandha tiġi vverifikata l-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità skont l-evoluzzjoni tas-settur tal-elettriku.
Konsegwentement, għalkemm mir-risposta għall-ewwel domanda jirriżulta li s-sistema ta’ finanzjament ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku, li jikkonsisti f’obbligu ta’ provvista ta’ elettriku bi prezz imnaqqas, għandha tosserva l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni, previst fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72, ir-rekwiżit marbut mal-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, li jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar din id-dispożizzjoni, ma jistax, min-naħa l-oħra, jiġi interpretat fis-sens li l-Istati Membri huma obbligati jeżaminaw mill-ġdid tali skema ta’ finanzjament b’mod perijodiku u frekwenti.
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-assenza ta’ miżuri kumpensatorji, għandu, minn naħa, jiġi kkonstatat li l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 ma jinkludi ebda riferiment għal obbligu eventwali ta’ kumpens ġaladarba l-Istati Membri jimponu fuq l-impriżi tas-settur tal-elettriku obbligi ta’ servizz pubbliku skont din id-dispożizzjoni. Min-naħa l-oħra, skont l-Artikolu 3(6) tad-Direttiva 2009/72, ġaladarba jkun hemm kumpens finanzjarju, forom oħra ta’ kumpens u drittijiet esklużivi li Stat Membru jagħti għat-twettiq tal-obbligi previsti fil-paragrafi 2 u 3, dan għandu jsir b’mod nondiskriminatorju u trasparenti.
B’hekk mill-Artikolu 3(2) u (6) tad-Direttiva 2009/72 jirriżulta li l-Istati Membri ma humiex obbligati jagħtu kumpens finanzjarju ġaladarba jiddeċiedu li jimponu obbligi ta’ servizz pubbliku, skont dan l-Artikolu 3(2). Dan jgħodd neċessarjament ukoll fir-rigward tal-iskema ta’ finanzjament ta’ dawn l-obbligi, li, kif dan jirriżulta mill-eżami tal-ewwel domanda, tagħmel parti minnhom. Konsegwentement, l-assenza ta’ tali kumpens fil-kuntest tal-iskema ta’ finanzjament ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku ma hijiex fiha nnifisha kuntrarju għal din l-aħħar dispożizzjoni.
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix li s-sistema ta’ finanzjament ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku, li jikkonsisti fil-provvista tal-elettriku b’tariffa mnaqqsa għal ċerti konsumaturi vulnerabbli, tiġi stabbilita mingħajr limitu temporali u mingħajr miżura kumpensatorja.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

1)
L-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Lulju 2009 dwar ir-regoli komuni għas-suq intern tal-gass naturali u li temenda [tħassar i]d-Direttiva 2003/54/KE, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li l-ispiża ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku, li jikkonsisti fil-provvista tal-elettriku b’tariffa mnaqqsa lil ċerti konsumaturi vulnerabbli, tiġi imposta biss fuq il-kumpanniji omm tal-gruppi ta’ kumpanniji jew, jekk ikun il-każ, fuq kumpanniji li jeżerċitaw simultanjament l-attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-elettriku, peress li dan il-kriterju, magħżul mil-leġiżlatur nazzjonali sabiex jiddistingwi bejn il-kumpanniji li għandhom jassumu din l-ispiża u dawk li huma kompletament eżenti, iwassal għal differenza fit-trattament li ma hijiex oġġettivament iġġustifikata bejn il-kumpanniji differenti li joperaw f’dan is-suq.

2)
L-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix li s-sistema ta’ finanzjament ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku, li jikkonsisti fil-provvista tal-elettriku b’tariffa mnaqqsa għal ċerti konsumaturi vulnerabbli, tiġi stabbilita mingħajr limitu temporali u mingħajr miżura kumpensatorja.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Ispanjol.