CELEX: 62015CJ0081
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Tassazzjoni
Arranġament ġenerali għad-dazju tas-sisa
Direttiva 92/12/KEE
Tabakk immanifatturat li jiċċirkola taħt skema ta’ sospensjoni tad-dazji tas-sisa
Responsabbiltà tal-magazzinier awtorizzat
Possibbiltà għall-Istati Membri li jrendu l-magazzinier awtorizzat responsabbli in solidum għall-ħlas tas-somom li jikkorrispondu għas-sanzjonijiet pekunjarji imposti fuq persuni li jwettqu kuntrabandu
Prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ ċertezza legali

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 92/12/KEE, tal-25 ta’ Frar 1992, dwar l-arranġamenti ġenerali għall-prodotti soġġetti għad-dazju tas-sisa u dwar iż-żamma, ċaqliq u mmonitorjar ta’ dan it-tip ta’ prodotti (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 9, Vol. 1, p. 179), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 92/108/KEE, tal-14 ta’ Diċembru 1992 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 9, Vol. 1, p. 235) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 92/12”).
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn Kapnoviomichania Karelia AE (iktar ’il quddiem “Karelia”) u l-Ypourgos Oikonomikon (ministru tal-finanzi, il-Greċja), dwar att ta’ imputazzjoni li jiddikjara lil Karelia responsabbli
in solidum
għall-ħlas tat-taxxa u tad-dazju tas-sisa minħabba operazzjoni ta’ kuntrabandu.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
L-Artikolu 1 u 3 tad-Direttiva 92/12 kienu jipprovdi li din id-direttiva “tistabbilixxi l-arranġamenti għal prodotti soġġetti għad-dazji tas-sisa u taxxi indiretti oħra li huma mposti direttament jew indirettament mal-konsum ta’ dawk il-prodotti, ħlief għat-taxxa fuq il-valur miżjud u t-taxxi stabbiliti mill-Komunità” u “għandha tgħodd fil-livell tal-Komunità għall-[...] tabakk maħdum”.
L-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva kien jistabbilixxi l-kunċett ta’ “magazzinier awtorizzat” bħala l-“persuna naturali jew legali awtorizzata mill-awtoritajiet kompetenti ta’ Stat Membru li tipproduċi, tipproċessa, iżżomm, tirċievi jew tibgħat prodotti fil-kors tan-negozju tagħha, bid-dazju tas-sisa jiġi sospiż taħt arranġament ta’ magazzinaġġ tat-taxxa”.
Skont l-Artikolu 5(2) tal-imsemmija direttiva, meta l-prodotti suġġetti għad-dazju tas-sisa li jkunu joriġinaw minn jew ikunu destinati lejn pajjiż terz kienu taħt proċedura doganali tal-Komunità għajr ir-rilaxx għaċ-ċirkulazzjoni libera, id-dazju tas-sisa kien jitqies li kien sospiż.
Skont l-Artikolu 6(1)(a) tal-imsemmija direttiva, “[i]d-dazju tas-sisa għandu jsir dovut fiż-żmien tar-rilaxx għall-konsum”, li jinkludi “kull tluq, inkluż tluq irregolari, minn arranġament ta’ sospensjoni”.
L-Artikolu tad-Direttiva 92/12 kien jipprovdi li l-magazzinier approvat huwa meħtieġ, b’mod partikolari, “jipprovdi […] garanzija obbligatorja li tkun tkopri ċ-ċaqliq, li l-kondizzjonijiet tiegħu [tagħha] għandhom jiġu stabbiliti mill-awtoritajiet tat-taxxa ta’ l-Istati Membri fejn ikun awtorizzat il-maħżen tal-merkanzija”.
L-Artikolu 15(3) u (4) ta’ din id-direttiva kien jipprovdi:
“3.   Ir-riskji inerenti maċ-ċaqliq intra-Komunitarju għandhom ikunu koperti bil-garanzija provduta mill-magazzinier awtorizzat tad-dispaċċ kif hemm provdut fl-Artikolu 13, jew jekk ikun meħtieġ, b’garanzija fliemkien u in solidu li tkun torbot kemm lill-konsenjatur u lit-trasportatur. Fejn xieraq, l-Istati Membri għandhom jeħtieġu lill-konsenjatarju li jipprovdi garanzija.
Ir-regoli dettaljati tal-garanzija għandhom jiġu stabbiliti mill-Istati Membri. Il-garanzija għandha tkun valida mal-Komunità kollha.
4.   Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjoni ta’ l-Artikolu 20, ir-responsabbiltà tal-magazzinier awtorizzat ta’ dispaċċ u, jekk tinqala’ l-ħtieġa, dik tat-trasportatur tista’ tiġi biss ippruvata permezz tal-prova li l-konsenjatarju [kunsinnatarju] ikun wassal il-prodotti, b’mod partikolarment [partikolari] mid-dokument mehmuża”
L-Artikolu 2(1) u (3) tal-imsemmija direttiva kien jipprevedi:
“1.   Fejn tkun saret xi irregolarità jew xi reat fil-kors taċ-ċaqliq li jkun jinvolvi il-ħlas ta’ dazju tas-sisa, id-dazju tas-sisa għandu jkun dovut fl-Istat Membru fejn ikun sar ir-reat jew l-irregolarità mill-persuna naturali jew legali li tkun iggarantit il-ħlas tad-dazju tas-sisa skond l-Artikolu 15(3), mingħajr preġudizzju għat-teħid ta’ proċeduri kriminali.
[...]
3.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jitrattaw kull ksur jew irregolarità u jimponi pieni effettivi.”
Id-dritt Grieg
Il-Liġi 2127/1993, dwar l-armonizzazzjoni mad-dritt Komunitarju tat-tassazzjoni tal-prodotti tal-petrol, tal-alkoħol etiliku u tax-xorb alkoħoliku, kif ukoll tat-tabakk maħdum, u dispożizzjonijiet oħra (FEK A’ 48), ittrasponiet id-Direttiva 92/12 fid-dritt Grieg. Din il-liġi kienet tirregola, b’effett mid-data tal-fatti inkwistjoni fil-kawża prinċipali, minbarra l-arranġament tas-sisa u l-mument meta ssir eżiġibbli, kwistjonijiet marbuta mal-arranġament ta’ sospensjoni tal-maħżen taxxabbli u tal-magazzinier awtorizzat.
Skont l-Artikolu 11(3) tal-imsemmija liġi, il-magazzinier awtorizzat huwa “responsabbli, lejn l-Istat, għad-dazju tas-sisa li jikkorrispondi mal-prodotti” u dan il-magazzinier “huwa wkoll responsabbli għall-atti li l-awtorità kompetenti timputa lill-magazziera tal-imħażen tiegħu”.
L-Artikolu 67(5) tal-istess liġi jipprovdi li “kull frodi jew tentattiv ta’ frodi fil-ħlas tas-sisa u dazji oħra kif ukoll in-nuqqas ta’ osservanza tal-formalitajiet stabbiliti mil-liġi bl-għan li jiġi evitat il-ħlas ta’ dik is-sisa u dazji oħra għandhom jikkostitwixxu kuntrabandu fis-sens tal-Artikoli 89
et sequitur
tal-Liġi 1165/1918 dwar il-Kodiċi Doganali [iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Doganali”]; dawn l-atti għandhom iwasslu sabiex ikollha titħallas it-taxxa addizzjonali stabbilita b’dawk l-artikoli, anki fil-każ li l-awtoritajiet kompetenti ma jikkunsidrawx li ġew issodisfatti l-kundizzjonijiet għal kuntrabandu kriminali.”
L-Artikolu 97(3) tal-Kodiċi Doganali jipprovdi li “il-persuni kollha li jirriżultaw li pparteċipaw fil-ksur doganali fis-sens tal-Artikolu 89(2) ta’ dan il-Kodiċi jkunu suġġetti għall-ħlas prorata għall-grad tal-parteċipazzjoni ta’ kull wieħed minnhom u irrispettivament mill-proċeduri kriminali li huma jkunu suġġetti għalihom, flimkien u
in solidum
, ta’ taxxa addizzjonali li tista’ tvarja mid-doppju sa għaxar darbiet id-dazju tas-sisa u imposti oħra dovuti fir-rigward tal-oġġett tal-ksur”. Skont l-Artikolu 97(5) tal-Kodiċi Doganali, Wara li jkun wettaq inkjesta amministrattiva id-direttur tal-uffiċċju doganali kompetenti għandu jikteb u joħroġ, malajr kemm jista’ jkun, att motivat li permezz tiegħu jeżonera jew jidentifika, jekk ikun il-każ, lill-persuni responsabbli fis-sens ta’ dan il-Kodiċi, jistabbilixxi l-grad ta’ responsabbiltà ta’ kull wieħed, id-dazji doganali u taxxi oħra dovuti jew mitlufa fir-rigward tal-oġġett tal-kuntrabandu u jgħaddi biex jiġbor it-taxxa addizzjonali skont dan l-Artikolu kif ukoll, jekk ikun il-każ, id-dazji doganali u taxxi oħra mitlufa.”
Skont l-Artikolu 99(2) tal-Kodiċi Doganali, il-fatt li l-persuni li huma responsabbli
in solidum
taħt id-dritt ċivili ma kellhomx għarfien tal-fatt li kienet l-intenzjoni tal-persuni identifikati bħala l-persuni prinċipali li jwettqu l-ksur ma jeżonerax lil tal-ewwel mir-responsabbiltà tagħhom.
L-Artikolu 108 tal-Kodiċi Doganali jipprovdi:
“Il-Qorti Kriminali li quddiemha titressaq akkuża ta’ kuntrabandu tista’, fis-sentenza tagħha li biha tinstab ħtija, tiddikjara li l-proprjetarju jew id-destinatarju tal-oġġetti suġġetti għal kuntrabandu huma responsabbli flimkien, ċivilment u
in solidum
mal-persuna kkundannata, għall-ħlas tal-multa imposta u tal-ispejjeż kif ukoll, fuq talba tal-Istat jekk dan ikun ikkostitwixxa ruħu parti ċivili tas-somma li hija tkun stabbilixxiet; u dan japplika wkoll, anki jekk il-persuna koresponsabbli ma tkunx parti fil-proċedura kriminali, meta l-persuna ħatja tkun iddisponiet mill-oġġett tal-kuntrabandu bħala mandatarju, operatur jew rappreżentant tal-proprjetarju jew tad-destinatarju, tkun xi tkun in-natura ġuridika li taħtha jiġi ppreżentat dak il-mandat jew jinħeba; għalhekk hija irrilevanti l-kwistjoni jekk il-mandatarju jkunx aġixxa f’ismu proprju […], jekk huwa jkunx ippreżenta ruħu bħala proprjetarju tal-merkanzija jew bħala li għandu xi rabta legali oħra mal-merkanzija jew jekk ir-rappreżentanza effettiva tal-proprjetarju hijiex rappreżentanza speċjali jew ġenerali, ħlief jekk jista’ jiġi pprovat li l-persuni msemmija ma setax ikunu jafu bil-probabbiltà ta’ att ta’ kuntrabandu.”
L-Artikolu 109 tal-Kodiċi Doganali jipprovdi:
“Minbarra l-proprjetarju jew id-destinatarju tal-att ta’ kuntrabundu, imsemmija fl-artikolu preċedenti, il-qorti kriminali tista’ wkoll tiddikjara responsabbli flimkien u
in solidum
mal-persuna kkundannata għall-ħlas tal-multa pekunkarja imposta u tal-ispejjeż, kif ukoll, fuq talba tal-Istat fejn dan tal-aħħar kien parti civile fil-kawża, tas-somma li ngħatatlu bħala kumpens, il-proprjetarji tal-bastimenti, vapuri, karozzi, karettuni, kumpanniji tal-baħar jew tal-ajru u l-aġenti u r-rappreżentanti tagħhom, indipendentement mill-kwalità jew mill-appellazzjoni tagħhom, jew ta’ proprjetarji ta’ bastimenti, vapuri, karozzi, karettuni jew ajruplani, kif ukoll id-diretturi ta’ lukandi, hostels, kafès jew ta’ stabbilimenti oħra aċċessibbli għall-pubbliku, anki meta ma jkunux responsabbli kriminalment għall-att ta’ kuntrabandu, bil-kundizzjoni li dan l-att ta’ kuntrabandu jkun twettaq fl-imsemmija mezzi ta’ trasport jew permezz tagħhom jew fl-istabbilimenti ċċitati jew permezz tal-użu tagħhom, kemm sabiex iseħħ l-att ta’ kuntrabandu, kif ukoll sabiex jinħbew il-prodotti li huma s-suġġett ta’ att ta’ kuntrabandu, għajr jekk jista’ jiġi pprovat li l-imsemmija persuni ma setgħux ikollhom għarfien tal-probabbiltà li tali att ta’ kuntrabandu kien qiegħed jitwettaq”.
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
Karelia hija kumpannija Griega, attiva fis-settur tal-manifattura ta’ prodotti tat-tabakk, li għandha l-istatus ta’ magazzinier approvat. Meta seħħew il-fatti fil-kawża prinċipali, din il-kumpannija kellha l-intenzjoni tesporta tali prodotti, taħt skema ta’ sospensjoni, lejn il-Bulgarija, li kienet għadha ma hijiex membru tal-Unjoni Ewropea.
Mill-osservazzjonijiet ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, fid-9 ta’ Ġunju 1994, Karelia, wara li rċeviet ordni ta’ 760 kartuna ta’ sigaretti mingħand Bulgakommerz Ltd, Karelia ddepożitat dikjarazzjoni ta’ esportazzjoni mal-uffiċċju doganali.
Madankollu, din il-kunsinna qatt ma waslet fid-destinazzjoni tagħha, u l-inkjesta mwettqa mill-uffiċċju doganali kienet irrilevat li t-trakk li fuqu kellha tinġarr il-kunsinna kien telaq lejn il-Bulgarija vojt mingħajr ebda tagħbija u li l-kunsinna kienet tgħabbiet fuq trakk ieħor. Matul din l-inkjesta, id-direttur tal-esportazzjoni ta’ Karelia kien spjega li, wara li saret l-ordni, huwa kien irċieva l-ħlas tas-somma ekwivalenti għall-valur tal-merkanzija kkonċernata, li huwa kien iddepożita fil-kont bankarju ta’ Karelia, miftuħ il-Greċja. Id-direttur ġenerali ta’ Karelia sostna li huwa ma kienx jaf jekk Bulgakommerz kinitx attwalment teżisti, peress li kull sforz sabiex tiġi identifikata dik il-kumpannija kien inutli.
Peress li ma ġietx ippreżentata l-prova li l-merkanzija inkwistjoni fil-kawża prinċipali ġiet esportata, inżammet il-garanzija bankarja li kienet ġiet ipprovduta minn Karelia sabiex tkopri l-ammont tad-dazju, jiġifieri GRD 114726750 (drakma Griega) (EUR 336688.92).
Sussegwentement, l-awtoritajiet doganali ħarġu att ta’ imputazzjoni dwar il-kuntrabandu ta’ 760 kartuna ta’ sigaretti. Permezz ta’ dan l-att, huma indikaw bħala l-koawturi ta’ dan l-att b’mod partikolari l-persuni li kienu għamlu l-ordni tas-sigaretti inkwistjoni, f’isem Bulgakommerz, mad-direttur tal-esportazzjoni ta’ Karelia. L-ammonti tat-taxxa addizzjonali ta’ GRD 573633750 (EUR 1683444.60) flimkien ma’ dazju tas-sisa addizzjonali fuq it-tabakk ta’ GRD 9.880.000 (EUR 28994.86) ġew allokati bejn il-persuni li wettqu l-kuntrabandu. Permezz ta’ dan l-istess att ta’ imputazzjoni, Karelia ġiet iddikjarata responsabbli flimkien u
in solidum
taħt id-dritt ċivili għall-ħlas ta’ dawn is-somom.
Ir-rikors ippreżentat minn din il-kumpannija kontra l-att ta’ imputazzjoni ntlaqa’ mid-Dioikitiko Protodikeio Peiraia (qorti amministrattiva tal-prim’istanza ta’ Peiraia, il-Greċja) fuq il-bażi li ma kienet ġiet stabbilita ebda relazzjoni ta’ mandat jew ta’ rappreżentazzjoni u lanqas ebda rapport ġuridiku ieħor li jostor il-mandat bejn Karelia u l-persuni li wettqu l-kuntrabandu inkwistjoni.
Wara li ġie ppreżentat appell minn din is-sentenza mill-ministru tal-finanzi, id-Dioikitiko Efeteio Peiraia (qorti tal-appell amministrattiva ta’ Peiraia) laqgħet dan l-appell, filwaqt li naqqset l-ammont tat-taxxa addizzjonali għal GRD 344180250 (EUR 336688.91). Din il-qorti ikkunsidrat li, sa fejn is-sigaretti kkonċernati kienu tqiegħdu taħt arranġament ta’ sospensjoni tad-dazju tas-sisa, il-persuni li wettqu l-kuntrabandu kienu aġixxew bħala mandatarji ta’ Karelia li, fil-kwalità tagħha ta’ magazzinier approvat, kienet detentriċi tal-merkanzija u responsabbli waħidha għaċ-ċirkulazzjoni tagħhom sal-esportazzjoni tagħhom, irrispettivament mill-kwalità li fiha l-kuntrabandisti kienu ddikjaraw li qegħdin jaġixxu, jiġifieri bħala xufiera, intermedjarji, destinatarji, xerrejja, eċċ.
Karelia appellat minn din is-sentenza tad-Dioikitiko Efeteio Peiraia (qorti tal-appell ammistrattiva ta’ Pirea) quddiem is-Symvoulio tis Epikrateias (kunsill tal-istat, il-Greċja).
Fid-digriet tar-rinviju, din il-qorti tal-aħħar ikkonstatat li, skont l-Artikoli 99(2), 108 u 109 tal-Kodiċi Doganali, il-proprjetarji tal-merkanzija, id-destinatarji ta’ dawn tal-aħħar u t-trasportaturi, kif ukoll l-aġenti u r-rappreżentanti tagħhom, huma b’mod partikolari responsabbli flimkien u
in solidum
tal-konsegwenzi pekunjarji tal-atti ta’ kuntrabandu, li jinkludu l-ħlas tad-dazju tas-sisa u ta’ taxxi mitlufa kif ukoll il-multi korrispondenti, jekk dan il-ksur jitwettaq meta l-merkanzija inkwistjoni tkun tinsab fl-isfera tar-responsabbiltà professjonali tagħhom, minn persuni li magħhom huma għażlu li jikkollaboraw. Skont l-imsemmija qorti, il-koawturi ma humiex eżonerati mir-responsabbiltà tagħhom jekk huma juru li ma wettqu ebda negliġenza, anki jekk
culpa levissima
, din l-eżenzjoni għandha tiġi evalwata fid-dawl tad-diliġenza meħtieġa fil-kuntest tal-attività tagħhom u tal-professjoni tagħhom. Ir-responsabbiltà ċivili stabbilita b’dan il-mod, li ma tikkostitwixxix, fid-dritt Grieg, sanzjoni amministrattiva, hija intiża mhux biss sabiex id-dazji doganali u t-taxxa mitlufa jiġu rkuprati, iżda wkoll li tiggrantixxi, sa fejn huwa possibbli, il-ħlas, u għaldaqstant, l-effikaċja tal-multi imposti. Il-leġiżlatur ikkunsidra li l-operaturi msemmija iktar ’il fuq, li jisiltu vantaġġ mill-attività ekonomika li fil-kuntest tagħha l-atti ta’ kuntrabandu huma mwettqa, għandhom jieħdu l-miżuri xierqa sabiex jiżguraw li ma jkunux imġiegħla, mill-persuni li magħhom għandhom relazzjoni ta’ kummerċ, jipparteċipaw f’atti ta’ kuntrabandu.
Skont il-qorti tar-rinviju, din il-leġiżlazzjoni nazzjonali, interpretata fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 92/12, tippermetti li jiġi ddikjarat li l-magazzinier awtorizzat li huma responsabbli flimkien u
in solidum
taħt id-dritt ċivili mal-persuni li wettqu l-atti ta’ kuntrabandu li jikkonċernaw prodotti li għaddew mill-maħżen taħt skema ta’ sospensjoni tad-dazji tas-sisa u li nħarġu minn din l-iskema illegalment.
Skont l-opinjoni tal-maġġoranza fi ħdan din il-qorti, ir-responsabbiltà
in solidum
tal-magazziniera approvati tirrigwarda mhux biss il-ħlas tas-sisa, skont id-Direttiva 92/12, iżda wkoll il-konsegwenzi pekunjarji l-oħra tal-kuntrabandu, b’mod partikolari s-sanzjonijiet pekunjarji imposti fuq persuni li jwettqu atti ta’ kuntrabandu. Dan huwa l-każ irrispettivament minn kull ftehim speċjali bejn dan il-magazzinier u l-akkwirent, li bis-saħħa tiegħu l-proprjetà tal-merkanzija li titqiegħed taħt arranġament ta’ sospensjoni tiġi ttrasferita lill-akkwirent, li jsir responsabbli mit-trasport tagħha. Din ir-responsabbiltà addizzjonali tal-magazzinier awtorizzat għandha l-għan li tipprevjeni l-frodi fiskali għaliex tħeġġeġ lil dan il-professjonist jiżgura l-eżekuzzjoni xierqa tal-proċedura ta’ esportazzjoni, billi, fil-kuntest tar-relazzjonijiet kuntrattwali tiegħu, jieħu l-miżuri xierqa sabiex jipproteġi ruħu mir-riskju li jinżamm responsabbli
in solidum
għall-konsegwenzi finanzjarji kollha tal-atti ta’ kuntrabandu. Tali responsabbiltà tkun konformi mal-prinċipju ta’ proporzjonalità għaliex il-magazzinier ikollu l-possibbiltà jeħles mir-responsabbiltà tiegħu billi jipprova li huwa aġixxa
bona fide
u li huwa ħa l-miżuri xierqa kollha possibbli, billi eżerċita d-diliġenza ta’ professjonist avżat.
Min-naħa l-oħra, skont l-opinjoni tal-minoranza fi ħdan il-qorti tar-rinviju, il-magazzinier approvat jista’ jkun responsabbli
in solidum
biss għall-ħlas tad-dazju tas-sisa u mhux ukoll għall-ħlas tas-somom pekunjarji li jikkorrispondu għas-sanzjonijiet pekunjarji imposti fuq il-kuntrabandisti. La mil-leġiżlazzjoni Griega u lanqas mid-Direttiva 92/12 ma jirriżulta li l-magazzinier awtorizzat huwa legalment preżunt li huwa l-proprjetarju tal-beni li għandu fil-pussess tiegħu, li joħorġu mill-maħżen taxxabbli tiegħu u li jintbagħtu lejn pajjiż terz taħt skema ta’ sospensjoni tad-dazju tas-sisa, sakemm jaslu fid-destinazzjoni tagħhom jew sakemm jitilqu mit-territorju tal-Unjoni. Minn din il-leġiżlazzjoni u minn din id-direttiva lanqas ma jirriżulta li, sal-ħruġ tal-beni tal-imsemmija skema ta’ sospensjoni, il-persuni fiżiċi involuti, indipendentement mill-kwalità tagħhom, fiċ-ċirkulazzjoni tal-merkanzija jkunu qegħdin jaġixxu fil-kwalità ta’ mandatarji jew rappreżentanti ta’ dan il-magazzinier approvat. Għalhekk, ir-responsabbiltà addizzjonali ppreferuta mill-opinjoni tal-maġġoranza fi ħdan il-qorti tar-rinviju ma hijiex meħtieġa sabiex tiġi żgurata l-applikazzjoni effettiva tad-Direttiva 92/12 u tkun tikkontradixxi diversi prinċipji tad-dritt tal-Unjoni. Minn naħa, hija tkun tisker il-prinċipju ta’ ċertezza legali, b’mod partikolari l-prinċipju ta’ kjarezza u ta’ previżibbiltà tar-restrizzjonijiet għal-libertà tal-impriża u għad-dritt tal-proprjetà tal-magazzinier awtorizzat. Min-naħa l-oħra, hija tkun tikser il-prinċipju ta’ proporzjonalità, sa fejn tkun manifestemenet eċċessiva sabiex trendi r-responsabbiltà tal-magazzinier awtorizzat l-obbligu li jħallas multi amministrattivi, li l-liġi tipprovdi li jammonta, minn tal-inqas, għad-doppju tal-ispejjeż dovuti, inidipendentement mill-ammonti tagħhom, għall-ksur li jirriżulta mill-aġir doluż ta’ terzi, li ma għandhom ebda kwalità prevista fl-Artikolu 108 tal-Kodiċi Doganali u li fir-rigward tagħhom, dan il-magazzinier, li aġixxa bid-diliġenza xierqa, ma jista’ jkollu ebda kontroll.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li s-Symvoulio tis Epikrateias (kunsill tal-istat) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Id-Direttiva 92/12/KEE, interpretata fid-dawl tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni u b’mod partikolari tal-prinċipji ta’ effettività tad-dritt tal-Unjoni, ta’ ċertezza legali u ta’ proporzjonalità, għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi l-applikazzjoni għal każ bħal dak f’din il-kawża ta’ dispożizzjoni leġiżlattiva bħall-Artikolu 108 tal-Kodiċi Doganali Grieg, li tipprovdi li min għandu maħżen awtorizzat ta’ prodotti, li ċċirkulaw taħt reġim ta’ sospensjoni tas-sisa mill-maħżen fiskali tiegħu u li ħarġu irregolarment barra mill-imsemmija skema minħabba kuntrabandu, jista’ jiġi ddikjarat responsabbli
in solidum
għall-ħlas ta’ multi amministrattivi għal kuntrabandu, irrispettivament mill-fatt jekk jew mhux, fil-mument tat-twettiq tal-ksur, l-assi miżmuma taħt il-liġi privata u, barra minn hekk, irrispettivament minn jekk l-persuni li jwettqu l-ksur, involuti f’dan it-traffiku, ikkonkludewx jew le ma’ min għandu l-maħżen awtorizzat relazzjoni kuntrattwali speċjali fejn jirriżulta li dawn kienu jaġixxu bħala mandatarji tagħha?”
Fuq id-domanda preliminari
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk id-Direttiva 92/12, moqrija fid-dawl tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari, il-prinċipji taċ-ċertezza legali u ta’ proporzjonalità, għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali – bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tippermetti li jiġu ddikjarati responsabbli
in solidum
għall-ħlas tas-somom li jikkorrispondu mas-sanzjonijiet pekunjarji imposti fil-każ ta’ ksur imwettaq matul iċ-ċirkulazzjoni tal-prodotti taħt sospensjoni tad-dazju tas-sisa, b’mod partikolari l-proprjetarji ta’ dawn il-prodotti meta dawn il-proprjetarji jkunu marbuta mal-persuni li jwettqu l-ksur b’rapport kuntrattwali li jistabbilixxihom bħala l-aġenti tagħhom – li tipprovdi li l-magazzinier awtorizzat huwa ddikjarat responsabbli
in solidum
għall-ħlas tal-imsemmija somom, anki jekk, skont id-dritt nazzjonali, dan il-magazzinier la kien il-proprjetarju tal-imsemmija prodotti meta twettaq il-ksur u lanqas kien marbut mal-persuni li wettqu dan tal-aħħar b’rapport kuntrattwali li jistabbilixxihom bħala l-mandatarji tiegħu.
Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, għandu jiġi rrilevat, mill-bidu, li mill-iskema tad-Direttiva 92/12 u, b’mod partikolari, mill-Artikolu 13, mill-Artikolu 15(3) u (4), kif ukoll mill-Artikolu 20(1) jirriżulta li l-leġiżlatur alloka rwol prinċipali lill-magazzinier awtorizzat, fil-kuntest tal-proċedura ta’ cirkulazzjoni tal-prodotti suġġetti għas-sisa u mqiegħda taħt skema ta’ sospensjoni.
Kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 34 sa 36 tal-konklużjonijiet tiegħu, id-Direttiva 92/12 timponi fuq il-magazzinier awtorizzat sistema ta’ responsabbiltà għar-riskji kollha inerenti għaċ-ċirkulazzjoni tal-prodotti suġġetti għas-sisa u mqiegħda taħt tali skema, u dan il-magazzinier huwa, konsegwentement, identifikat bħala l-persuna li għandha tħallas id-dazji tas-sisa fil-każ fejn irregolarità jew ksur li jimplikaw l-eżiġibbiltà tagħhom ikunu twettqu matul iċ-ċirkulazzjoni ta’ dawn il-prodotti. Għalhekk, din ir-responsabbiltà hija oġġettiva u ma hijiex ibbażata fuq il-ħtija pprovata jew preżunta tal-magazzinier, iżda fuq il-parteċipazzjoni tiegħu f’attività ekonomika.
Fil-każ ineżami, ir-responsabbiltà oġġettiva ta’ magazzinier awtorizzat bħal Karelia, għall-ħlas tad-dazji tas-sisa, ma hijiex ikkontestata.
Min-naħa l-oħra, għandha tiġi eżaminata l-kwistjoni dwar jekk id-Direttiva 92/12 tippermettix lill-Istati Membri jimponu fuq il-magazzinier awtorizzat responsabbiltà
in solidum
għall-ħlas tas-somom li jikkorrispondu għas-sanzjonijiet pekunjarji imposti fuq il-persuni li wettqu att ta’ kuntrabandu.
Skont l-Artikolu 20(3) tad-Direttiva 92/12, l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jirrimedjaw kull ksur jew irregolarità u sabiex jimponu sanzjonijiet effikaċji.
F’dan ir-rigward, il-Gvern Elleniku jsostni li minn din id-dispożizzjoni jirriżulta obbligu għall-Istati Membri li jipprovdu responsabbiltà kriminali addizzjonali tal-magazzinier awtorizzat, għal kull irregolarità mwettqa matul it-tqegħid fiċ-ċirkulazzjoni tal-prodotti suġġetti għad-dazju tas-sisa.
Huwa minnu, kif diġà sostniet il-Qorti tal-Ġustizzja diversi drabi, li s-suq tas-sigaretti huwa partikolarment adattat għall-iżvilupp ta’ kummerċ illegali (sentenza tat-13 ta’ Diċembru 2007, BATIG,
C‑374/06
,
EU:C:2007:788
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata). L-obbligu, li jirriżulta mill-Artikolu 20(3) tad-Direttiva 92/12, li huwa dak li għandhom jittieħdu l-miżuri meħtieġa għar-rimedju ta’ kull ksur jew irregolarità u għall-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet effikaċji, għandu jiġi interpretat fid-dawl ta’ din il-konstatazzjoni.
Madankollu, ma jsegwix li l-Istati Membri huma marbuta, permezz ta’ din id-dispożizzjoni, jipprevedu responsabbiltà kriminali addizzjonali tal-magazzinier awtorizzat, għal kull irregolarità mwettqa matul it-tqegħid fiċ-ċirkulazzjoni tal-prodotti suġġetti għad-dazju tas-sisa.
Fil-fatt, fl-ewwel lok, din id-dispożizzjoni la tippreċiża s-sanzjonijiet xierqa u lanqas il-kategoriji ta’ persuni li għandhom jinżammu responsabbli fir-rigward tagħhom.
Fit-tieni lok, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 37 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-iskema ta’ responsabbiltà għal riskju prevista mid-Direttiva 92/12 hija limitata għar-responsabbiltà tal-ħlas tad-dazju tas-sisa. Għaldaqstant, din id-direttiva ma timponix skema ta’ responsabbiltà
in solidum
li trendi l-magazzinier awtorizzat responsabbli għall-ħlas tas-somom li jikkorrispondu mas-sanzjonijiet pekunjarji imposti fuq il-persuni li jwettqu l-atti ta’ kuntrabandu.
Minkejja li d-Direttiva 92/12 ma tobbligax lill-Istati Membri jipprovdu li l-magazzinier awtorizzat ikun responsabbli
in solidum
għall-ħlas tas-somom li jikkorrispondu għas-sanzjonijiet pekunjarji imposti, tqum il-kwistjoni dwar jekk din id-direttiva tipprekludix dan.
Skont ġurisprudenza stabbilita, ma huwiex kontra d-dritt tal-Unjoni li operatur jieħu kull miżura li tista’ raġonevolment tiġi meħtieġa minnu sabiex jiġi żgurat li l-operazzjoni li huwa jwettaq ma twasslux jipparteċipa fi frodi fiskali (sentenza tal-21 ta’ Frar 2008, Netto Supermarkt,
C‑271/06
,
EU:C:2008:105
, punt
u l‑ġurisprudenza ċċitata).
Konsegwentement, għandu jitqies, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 41 tal-konklużjonijiet tiegħu, li fil-prinċipju, id-Direttiva 92/12 ma tipprekludix l-Istati Membri milli jaggravaw r-responsabbiltà tal-magazzinier awtorizzat billi jrenduh responsabbli flimkien u
in solidum
għall-konsegwenzi finanzjarji tar-reati kkonstatati matul iċ-ċirkulazzjoni tal-prodotti taħt skema ta’ sospensjoni tad-dazju tas-sisa.
Madankollu, għandu jiġi vverifikat jekk tali responsabbiltà addizzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, hijiex konformi mal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ proporzjonalità.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar, fl-ewwel lok, li l-Istati Membri, meta jeżerċitaw il-kompetenzi tagħhom sabiex jagħżlu s-sanzjonijiet xierqa fil-kuntest tat-traspożizzjoni ta’ direttiva, għandhom josservaw il-prinċipju ta’ ċertezza legali. Fil-fatt, il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni għandha tkun ċerta u l-applikazzjoni tagħha prevedibbli mill-persuni suġġetti għaliha, u dan ir-rekwiżit ta’ ċertezza legali għandu jiġi osservat b’rigorożità partikolari fil-każ ta’ leġiżlazzjoni li tista’ tinkludi spejjeż finanzjarji, sabiex tippermetti lill-persuni kkonċernati jkunu jafu preċiżament il-portata tal-obbligi li hija timponi fuqhom (sentenza tas-16 ta’ Settembru 2008, Isle of Wight Council et,
C‑288/07
,
EU:C:2008:505
, punt
u l‑ġurisprudenza ċċitata).
Madankollu, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, għandu jiġi rrilevat li r-responsabbiltà addizzjonali tal-magazzinier awtorizzat, li ma jkunx żamm il-proprjetà tal-prodotti li kienu s-suġġett tal-ksur u li ma kienx marbut mal-persuni li wettqu dan tal-aħħar b’rapport kuntrattwali li jrendihom il-mandatarji tiegħu, la hija prevista mid-Direttiva 92/12 u lanqas mid-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali.
Għandu jiġi kkonstatat, f’dawn il-kundizzjonijiet, li s-sanzjonijiet li jistgħu jiġu imposti fuq tali magazzinier awtorizzat bis-saħħa ta’ tali leġiżlazzjoni ma jidhrux, b’mod partikolari fid-dawl tal-interpretazzjonijiet diverġenti espressi fi ħdan il-qorti tar-rinviju, suffiċjentement ċerti u prevedibbli għall-persuni kkonċernati sabiex jista’ jitqies li huma jissodisfaw ir-rekwiżiti taċ-ċertezza legali, aspett li madankollu għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, fl-assenza ta’ armonizzazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni fil-qasam tas-sanzjonijiet applikabbli fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tal-kundizzjonijiet previsti minn sistema stabbilita b’din il-leġiżlazzjoni, l-Istati Membri għandhom is-setgħa li jagħżlu s-sanzjonijiet li jidhrilhom huma xierqa. Madankollu, huma marbuta jeżerċitaw is-setgħa tagħhom konformement mad-dritt tal-Unjoni u mal-prinċipji ġenerali tiegħu, u, konsegwentement, konformement mal-prinċipju ta’ proporzjonalità (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tad-29 ta’ Lulju 2010, Profaktor Kulesza, Frankowski, Jóźwiak, Orłowski,
C‑188/09
,
EU:C:2010:454
, punt
).
Fir-rigward ta’ miżuri intiżi li jipprevjenu l-frodi fiskali, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset, fil-qasam tat-taxxa fuq il-valur miżjud, li t-tqassim tar-riskju, wara frodi mwettaq minn terz, ma huwiex kompatibbli mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, jekk skema ta’ taxxa timponi r-responsabbiltà kollha tal-ħlas fuq il-fornitur, indipendentement mill-implikazzjoni tiegħu fil-frodi mwettaq mix-xerrej (sentenza tal-21 ta’ Frar 2008, Netto Supermarkt,
C‑271/06
,
EU:C:2008:105
, punti
u
).
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkunsidrat li miżuri nazzjonali li jagħtu bidu
ipso facto
għal sistema ta’ responsabbiltà
in solidum
mingħajr ma jkun hemm nuqqas imorru lil hinn minn dak li huwa neċessarju għall-protezzjoni tad-drittijiet tat-Teżor pubbliku. Għaldaqstant, hija ddeċidiet li l-impożizzjoni ta’ responsabbiltà tal-ħlas tat-taxxa fuq il-valur miżjud fuq persuna għajr il-persuna li għandha tħallas din it-taxxa, anki meta din il-persuna hija magazzinier fiskali awtorizzat marbut bl-obbligi speċifiċi msemmija fid-Direttiva 92/12, mingħajr ma tagħtiha l-possibbiltà teħles minn din ir-responsabbiltà billi tipproduċi prova li ma kinitx involuta fl-atti ta’ din il-persuna taxxabbli, għandha titqies li hija inkompatibbli mal-prinċipju ta’ proporzjonalità u hija sostniet ukoll li jkun manifestament sproporzjonat li jiġi imputat, kategorikament, lil tali persuna, it-telf fiskali kkawżat mill-atti ta’ terz, li fuqhom hija ma għandha ebda influwenza (sentenza tal-21 ta’ Diċembru 2011, Vlaamse Oliemaatschappij,
C‑499/10
,
EU:C:2011:871
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Għandu jitqies li l-osservazzjoni ta’ dawn l-istess rekwiżiti hija neċessarja fir-rigward ta’ miżura bħall-attribuzzjoni, għall-magazzinier awtorizzat, tar-responsabbiltà tal-konsegwenzi pekunjarji ta’ atti ta’ kuntrabandu.
Madankollu, kif tindika l-qorti tar-rinviju, skont l-opinjoni tal-maġġoranza fi ħdan din il-qorti, l-Artikolu 108 tal-Kodiċi Doganali għandu jiġi interpretat fis-sens li magazzinier awtorizzat li ħa l-miżuri kollha li setgħu raġonevolment jintalbu mingħandu sabiex jiġi żgurat li t-tranżazzjoni li jwettaq ma tirriżultax fil-parteċipazzjoni tiegħu fi frodi fiskali, jevita din ir-responsabbiltà biss jekk huwa jista’ jipprova li b’ebda mod ma seta’ jkollu għarfien tal-probabbiltà ta’ att ta’ kuntrabandu. Jekk dan ikun il-każ, liema aspett għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju, għandu jitqies li din ir-responsabbiltà addizzjonali tal-magazzinier awtorizzat timplika li huwa jista’ jiġi ddikjarat responsabbli
in solidum
għall-ħlas tas-somom li jikkorrispondu mas-sanzjonijiet pekunjarji imposti, anki jekk l-att ta’ kuntrabandu kommess minn persuni li magħhom huwa ma jkunx għażel li jikkollabora, u li dan jirriżulta,
de facto
, f’sistema ta’ responsabbiltà
in solidum
mingħajr nuqqas, li għandha titqies li hija sproporzjonata.
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li skema ta’ responsabbiltà addizzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’ biss tissodisfa r-rekwiżiti li jirriżultaw mill-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ proporzjonalità bil-kundizzjoni li tkun ipprovduta kjarament u espressament fil-leġiżlazzjoni nazzjonali u li tirriżerva l-magazzinier awtorizzat possibbiltà effettiva li jeżonera lilu nnifsu mir-responsabbiltà.
Konsegwentement, ir-risposta li għandha tingħata għad-domanda magħmula għandha tkun li d-Direttiva 92/12, moqrija fid-dawl tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ proporzjonalità, għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali – bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tippermetti li jiġu ddikjarati responsabbli
in solidum
għall-ħlas tas-somom li jikkorrispondu għas-sanzjonijiet pekunjarji imposti fil-każ ta’ ksur imwettaq matul iċ-ċirkulazzjoni tal-prodotti taħt sospensjoni tad-dazju tas-sisa, b’mod partikolari, il-proprjetarji ta’ dawn il-prodotti meta dawn il-proprjetarji jkunu marbuta mal-persuni li jwettqu l-ksur b’rapport kuntrattwali li jistabbilixxihom bħala l-mandatarji tagħhom – li tipprovdi li l-magazzinier awtorizzat huwa ddikjarat responsabbli
in solidum
, mingħajr il-possibbiltà li jevita din ir-responsabbiltà billi jipproduċi prova li huwa ma kienx involut fl-atti tal-persuni li wettqu l-ksur, għall-ħlas tal-imsemmija somom, anki jekk, skont id-dritt nazzjonali, dan il-magazzinier la kien il-proprjetarju tal-imsemmija prodotti meta twettaq il-ksur u lanqas kien marbut mal-persuni li wettqu dan tal-aħħar b’rapport kuntrattwali li jistabbilixxihom bħala l-mandatarji tiegħu.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Sitt Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

Id-Direttiva tal-Kunsill 92/12/KEE, tal-25 ta’ Frar 1992, dwar l-arranġamenti ġenerali għall-prodotti soġġetti għad-dazju tas-sisa u dwar iż-żamma, ċaqliq u mmonitorjar ta’ dan it-tip ta’ prodotti, kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 92/108/KEE, tal-14 ta’ Diċembru 1992, moqrija fid-dawl tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ proporzjonalità, għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali – bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tippermetti li jiġu ddikjarati responsabbli
in solidum
għall-ħlas tas-somom li jikkorrispondu għas-sanzjonijiet pekunjarji imposti fil-każ ta’ ksur imwettaq matul iċ-ċirkulazzjoni tal-prodotti taħt sospensjoni tad-dazju tas-sisa, b’mod partikolari, il-proprjetarji ta’ dawn il-prodotti meta dawn il-proprjetarji jkunu marbuta mal-persuni li jwettqu l-ksur b’rapport kuntrattwali li jistabbilixxihom bħala l-mandatarji tagħhom – li tipprovdi li l-magazzinier awtorizzat huwa ddikjarat responsabbli
in solidum
, mingħajr il-possibbiltà li jevita din ir-responsabbiltà billi jipproduċi prova li huwa ma kienx involut fl-atti tal-persuni li wettqu l-ksur, għall-ħlas tal-imsemmija somom, anki jekk, skont id-dritt nazzjonali, dan il-magazzinier la kien il-proprjetarju tal-imsemmija prodotti meta twettaq il-ksur u lanqas kien marbut mal-persuni li wettqu dan tal-aħħar b’rapport kuntrattwali li jistabbilixxihom bħala l-mandatarji tiegħu.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Grieg.