CELEX: 62019CJ0608
Odesłanie prejudycjalne
Pomoc państwa
Rozporządzenie (UE) nr 1407/2013
Artykuł 3
Pomoc de minimis
Artykuł 6
Monitorowanie
Przedsiębiorstwa przekraczające pułap de minimis z powodu kumulacji z pomocą uzyskaną wcześniej
Możliwość dokonania wyboru między obniżeniem wcześniejszej pomocy lub rezygnacją z niej w celu przestrzegania pułapu de minimis

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 i 6 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (
Dz.U. 2013, L 352, s. 1
).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy spółką Istituto nazionale per l’assicurazione contro gli infortuni sul lavoro (krajowym instytutem ubezpieczeń od wypadków przy pracy, Włochy) (zwanym dalej „INAIL”) a Zennaro Giuseppe Legnami Sas di Zennaro Mauro & C. (zwaną dalej „spółką Zennaro”) w przedmiocie odmowy wypłaty przez INAIL finansowania przyznanego na rzecz spółki Zennaro, ze względu na to, że spowodowałoby ono przekroczenie pułapu 200000 EUR w okresie trzech lat podatkowych przewidzianego w art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 1407/2013 (zwanego dalej „pułapem de minimis”).
Ramy prawne
Motywy 3, 10, 21 i 22 rozporządzenia nr 1407/2013 stanowią:
„(3)
Pułap pomocy de minimis, którą jedno przedsiębiorstwo może otrzymywać przez okres trzech lat od jednego państwa członkowskiego, należy utrzymać na wysokości 200000 EUR. Pułap ten wciąż jest niezbędny w celu zapewnienia, by każdy środek wchodzący w zakres niniejszego rozporządzenia można było uznać za niewywierający wpływu na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi, niezakłócający konkurencji ani niegrożący jej zakłóceniem.
[…]
(10)
Okres trzech lat brany pod uwagę do celów niniejszego rozporządzenia należy oceniać w sposób ciągły, zatem dla każdego przypadku nowej pomocy de minimis należy uwzględnić całkowitą kwotę pomocy de minimis przyznaną w ciągu danego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających lat podatkowych.
[…]
(21)
Komisja jest zobowiązana do dopilnowania, by przestrzegano reguł pomocy państwa; zgodnie z zasadą współpracy ustanowioną w art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej państwa członkowskie powinny ułatwiać wypełnianie tego zadania poprzez ustanowienie niezbędnych mechanizmów gwarantujących, że całkowita kwota pomocy przyznanej zgodnie z zasadą de minimis jednemu przedsiębiorstwu nie przekroczy łącznego dopuszczalnego pułapu. W tym celu, przyznając pomoc de minimis, państwo członkowskie powinno informować zainteresowane przedsiębiorstwa o kwocie przyznanej pomocy de minimis, o tym, że ma ona charakter de minimis, oraz wyraźnie odesłać do niniejszego rozporządzenia. Państwa członkowskie powinny zostać zobowiązane do monitorowania udzielonej pomocy, aby zapewnić nieprzekraczanie odpowiednich pułapów oraz przestrzeganie reguł dotyczących kumulacji. Aby wywiązać się z tego obowiązku, zainteresowane państwo członkowskie powinno przed przyznaniem takiej pomocy uzyskać od przedsiębiorstwa oświadczenie o wszelkiej innej pomocy de minimis objętej niniejszym rozporządzeniem lub innymi rozporządzeniami w sprawie de minimis, otrzymanej w danym roku podatkowym oraz w dwóch poprzednich latach podatkowych. Państwa członkowskie powinny również mieć możliwość ustanowienia centralnego rejestru obejmującego pełne informacje dotyczące przyznanej pomocy de minimis i weryfikowania, czy udzielenie nowej pomocy nie powoduje przekroczenia odpowiedniego pułapu.
(22)
Przed przyznaniem wszelkiej nowej pomocy de minimis państwa członkowskie powinny dokładnie przeanalizować, czy w wyniku przyznania nowej pomocy de minimis pułap de minimis nie zostanie w danym państwie członkowskim przekroczony […]”.
Artykuł 3 tego rozporządzenia, zatytułowany „Pomoc de minimis”, stanowi:
„1.   Uważa się, że środki pomocy nie spełniają wszystkich kryteriów określonych w art. 107 ust. 1 Traktatu i dlatego są zwolnione z wymogu zgłoszenia przewidzianego w art. 108 ust. 3 Traktatu, jeżeli spełniają warunki określone w niniejszym rozporządzeniu.
2.   Całkowita kwota pomocy de minimis przyznanej przez państwo członkowskie jednemu przedsiębiorstwu nie może przekroczyć 200000 EUR w okresie trzech lat podatkowych.
[…]
4.   Pomoc de minimis uznaje się za przyznaną w dniu, w którym przedsiębiorstwo uzyskuje prawo otrzymania takiej pomocy zgodnie z obowiązującym krajowym systemem prawnym, niezależnie od terminu wypłacenia pomocy de minimis temu przedsiębiorstwu.
5.   Pułapy określone w ust. 2 stosuje się bez względu na formę i cel pomocy de minimis […]. Okres trzech lat podatkowych ustala się przez odniesienie do lat obrotowych stosowanych przez przedsiębiorstwo w danym państwie członkowskim.
6.   Do celów stosowania pułapów określonych w ust. 2 pomoc wyraża się jako dotację pieniężną. Wszystkie podane wartości są wartościami brutto, czyli nie uwzględniają potrąceń z tytułu podatków ani innych opłat. W przypadku gdy pomoc przyznawana jest w formie innej niż dotacja, kwotę pomocy stanowi ekwiwalent dotacji brutto pomocy.
Pomoc wypłacana w kilku ratach jest dyskontowana do wartości w momencie przyznania pomocy. Stopą procentową stosowaną do dyskontowania jest stopa dyskontowa mająca zastosowanie w momencie przyznania pomocy.
7.   Jeżeli z powodu udzielenia nowej pomocy de minimis odpowiednie pułapy określone w ust. 2 zostałyby przekroczone, nowa pomoc nie może być objęta przepisami niniejszego rozporządzenia.
[…]”.
Artykuł 6 owego rozporządzenia, zatytułowany „Monitorowanie”, stanowi:
„1.   W przypadku gdy państwo członkowskie zamierza przyznać przedsiębiorstwu pomoc de minimis zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, pisemnie powiadamia to przedsiębiorstwo o przewidywanej kwocie pomocy (wyrażonej jako ekwiwalent dotacji brutto) oraz o jej charakterze de minimis, […]. Przed przyznaniem pomocy państwo członkowskie uzyskuje także od zainteresowanego przedsiębiorstwa oświadczenie, w formie pisemnej lub elektronicznej, na temat wszelkiej innej pomocy de minimis, w odniesieniu do której stosuje się niniejsze rozporządzenie lub inne rozporządzenia o pomocy de minimis, otrzymanej w czasie dwóch poprzednich lat podatkowych oraz bieżącego roku podatkowego.
2.   Jeżeli państwo członkowskie ustanowiło centralny rejestr pomocy de minimis zawierający pełne informacje dotyczące wszelkiej pomocy de minimis przyznanej przez wszelkie organy w danym państwie członkowskim, ust. 1 przestaje się stosować z dniem, w którym informacje zawarte w rejestrze obejmują okres trzech lat podatkowych.
3.   Państwo członkowskie przyznaje nową pomoc de minimis zgodnie z niniejszym rozporządzeniem dopiero po upewnieniu się, że nie podniesie ona całkowitej kwoty pomocy de minimis przyznanej danemu przedsiębiorstwu do poziomu przekraczającego odpowiedni pułap określony w art. 3 ust. 2 oraz że wszystkie warunki określone w niniejszym rozporządzeniu są przestrzegane.
4.   Państwa członkowskie rejestrują i gromadzą wszystkie informacje dotyczące stosowania niniejszego rozporządzenia. Informacje te obejmują wszelkie dane konieczne do wykazania, że warunki niniejszego rozporządzenia zostały spełnione. Dane dotyczące indywidualnej pomocy de minimis przechowuje się przez 10 lat podatkowych od daty przyznania pomocy. Dane dotyczące programu pomocy de minimis przechowuje się przez 10 lat podatkowych od daty przyznania ostatniej indywidualnej pomocy w ramach takiego programu.
5.   Dane państwo członkowskie przekazuje Komisji, na pisemny wniosek, […], wszelkie informacje, jakie Komisja uzna za niezbędne do oceny, czy spełnione zostały warunki niniejszego rozporządzenia, a w szczególności czy nie zostały przekroczone całkowite kwoty pomocy de minimis otrzymanej przez przedsiębiorstwo […]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
Spółka Zennaro prowadzi działalność w sektorze drewna i jego produktów pochodnych. W dniu 16 czerwca 2014 r. złożyła ona do INAIL wniosek o finansowanie w sprawie przyznania dotacji przewidzianej w ogłoszeniu publicznym INAIL z 2013 r. dotyczącym „zachęt dla przedsiębiorstw do wykonania działań w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy” (zwane dalej „ogłoszeniem publicznym”).
Postępowanie dotyczące naboru wniosków, uregulowane w tym ogłoszeniu publicznym, przewidywało cztery etapy, a mianowicie, po pierwsze, telematyczne złożenie wniosków, po drugie, przesłanie dokumentacji finalizującej wniosek, po trzecie, weryfikację przez INAIL przekazanych danych i dopuszczenie wniosku oraz wreszcie, po czwarte, ocenę i sporządzenie sprawozdania umożliwiającego faktyczną wypłatę dotacji. Na tym ostatnim etapie przedsiębiorstwo powinno złożyć oświadczenie zwane „de minimis”, wskazujące, że kwalifikuje się ono do dotacji we wnioskowanej wysokości. W braku takiej kwalifikowalności pomoc, która została mu przyznana, powinna zostać cofnięta.
Decyzją z dnia 30 października 2014 r. INAIL powiadomił spółkę Zennaro o zatwierdzeniu projektu na kwotę 130000 EUR i o możliwości uzyskania zaliczki, o którą następnie spółka rzeczywiście wystąpiła, w wysokości 65000 EUR, z zastrzeżeniem wcześniejszego przedstawienia gwarancji bankowej.
W toku postępowania okazało się jednak, że w dniu 1 sierpnia 2014 r. spółce Zennaro, stowarzyszonej tymczasowo z innymi przedsiębiorstwami, Regione Veneto (region Wenecja Euganejska, Włochy) przyznał inną dotację w łącznej kwocie 64483,91 EUR, która została jej wypłacona. Ponadto spółka ta uzyskała również inne finansowanie ze środków publicznych w wysokości 18985,26 EUR. Sąd odsyłający wyjaśnia, że dodanie tych dwóch kwot do kwoty 130000 EUR zaakceptowanej przez INAIL dałoby sumę 213469,17 EUR i spowodowałoby przekroczenie pułapu de minimis.
Pismem z dnia 12 czerwca 2015 r. spółka Zennaro zwróciła się do INAIL z pytaniem, czy aby uniknęła ona takiego przekroczenia, należy obniżyć kwotę dotacji na etapie sporządzania sprawozdania albo przedstawić wariant projektu służący zmniejszeniu kwoty planowanego projektu, a w konsekwencji kwoty dotacji.
Nie otrzymawszy odpowiedzi na to pismo, spółka Zennaro w wiadomości elektronicznej z dnia 12 sierpnia 2015 r. wybrała rozwiązanie drugie, przedstawiając INAIL wariant projektu, w którym jego koszt całkowity został zmniejszony do 171386,40 EUR i w konsekwencji kwota dotacji została zmniejszona do 111401,16 EUR.
Decyzjami z dni 5 października i 18 listopada 2015 r. INAIL, pomimo uznania wariantu projektu za dopuszczalny z technicznego punktu widzenia, stwierdził jednak, że nie może dopuścić spółki Zennaro do korzystania z tego finansowania, i wykluczył możliwość przyznania go w części, chyba że spółka zrezygnuje całkowicie z wcześniejszego finansowania. W decyzji drugiej INAIL wskazał, że „dotacja może zostać wypłacona wyłącznie pod warunkiem, że przedsiębiorstwo zrzeknie się wcześniejszej dotacji przyznanej przez inny podmiot”.
Spółka Zennaro wniosła wówczas do Tribunale amministrativo regionale per il Veneto (regionalnego sądu administracyjnego dla Wenecji Euganejskiej, Włochy) skargę o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 18 listopada 2015 r.
Wiadomością elektroniczną z dnia 27 kwietnia 2016 r. spółka Zennaro przekazała INAIL dokumentację zaświadczającą, że zrzekła się dotacji wypłacanej przez region Wenecja Euganejska w kwocie 15000 EUR, przekazanej pozostałym członkom stowarzyszenia tymczasowego, wykazując w ten sposób, że otrzymana pomoc państwa nie przekraczała pułapu de minimis.
Decyzją z dnia 6 czerwca 2016 r. INAIL potwierdził, że ze względu na kwotę wnioskowanego wsparcia nie może wypłacić pomocy, ponieważ suma trzech publicznych środków finansowych przekraczałaby pułap de minimis, a częściowa wypłata dotacji naruszałaby art. 3 ust. 7 rozporządzenia nr 1407/2013. Pomimo przyjęcia do wiadomości dokumentacji stwierdzającej rezygnację z wcześniejszej subwencji regionalnej i jej redystrybucję pomiędzy pozostałych członków stowarzyszenia tymczasowego, INAIL zakwestionował ich znaczenie, wyjaśniając, że „nie wydaje się, aby przedsiębiorstwo to zrzekło się otrzymanej wcześniej dotacji i zwróciło ją podmiotowi, który ją wypłacił, oraz [że] jej redystrybucja między członków stowarzyszenia tymczasowego jest pozbawiona znaczenia”. Z tych względów INAIL zażądał zwrotu wypłaconej już zaliczki w wysokości 65000 EUR pod rygorem wystąpienia o wykonanie gwarancji bankowej.
W dniu 26 czerwca 2016 r. spółka Zennaro, w drodze zarzutów dodatkowych, wniosła również o stwierdzenie nieważności decyzji INAIL z dnia 6 czerwca 2016 r.
Wyrokiem z dnia 7 września 2016 r. Tribunale amministrativo regionale per il Veneto (regionalny sąd administracyjny dla Wenecji Euganejskiej) uwzględnił skargę spółki Zennaro, w świetle stanowiska Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji Komisji Europejskiej (DG COMP) wyrażonego w odpowiedzi na pytanie zadane mu przez spółkę Zennaro w przedmiocie wykładni art. 3 ust. 7 rozporządzenia nr 1407/2013. W swojej odpowiedzi DG COMP wskazała, że dotacja mogła zostać proporcjonalnie zmniejszona przez podmiot publiczny odpowiedzialny za jej wypłatę, w celu przestrzegania pułapu de minimis, i że do władz krajowych należał wybór preferowanej opcji, ponieważ oba rozwiązania – proporcjonalne zmniejszenie i całkowita odmowa przyznania dotacji – są teoretycznie zgodne z tym rozporządzeniem.
Zatem, zdaniem tego sądu, „przedstawiona przez [INAIL] wykładnia art. 3 ust. 7 rozporządzenia nr 1407/2013 dotycząca niedopuszczalności zmniejszenia finansowania równego części dotacji przekraczającej pułap określony w tym rozporządzeniu na 200000 EUR, choć teoretycznie zgodna z przepisami Unii w dziedzinie pomocy de minimis, powinna była – dla właściwego jej stosowania w niniejszym przypadku – zostać wyraźnie przewidziana w [ogłoszeniu publicznym]”, w szczególności w celu ochrony uzasadnionych oczekiwań uczestników. Sąd ów uznał więc, że ograniczenia, na które powołuje się INAIL, są – przeciwnie – niemożliwe do przewidzenia przy uwzględnieniu kryteriów wskazanych w ogłoszeniu publicznym i mogą „zostać obalone w świetle wykładni przepisów Unii mniej restrykcyjnej z formalnego punktu widzenia i bardziej spójnej z celem [ogłoszenia publicznego], jakim jest »zachęcenie przedsiębiorstw do realizacji projektów zmierzających do poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy«”.
INAIL wniósł od tego wyroku odwołanie do Consiglio di Stato (rady stanu, Włochy).
INAIL podnosi, opierając się w szczególności na art. 3 ust. 2, 4 i 7 rozporządzenia nr 1407/2013, że pomoc de minimis należy uznać za przyznaną w momencie, gdy przedsiębiorstwu zostało przyznane prawo do jej otrzymania, niezależnie od jej faktycznej wypłaty. Przepisy te zawierają wiążące wymogi stosowane bezpośrednio w krajowym porządku prawnym. W konsekwencji przestrzeganie pułapu de minimis powinno zostać zweryfikowane w momencie przyznania dotacji, czyli w niniejszym przypadku na etapie dopuszczenia wniosku. Ewentualne poprawki ze strony wnioskodawcy powinny zatem zostać wprowadzone na tym etapie.
Spółka Zennaro podważa wykładnię proponowaną przez INAIL. Po pierwsze, utrzymuje ona, że zastosowanie mają jedynie przepisy ogłoszenia publicznego, ponieważ z art. 3 ust. 4 rozporządzenia nr 1407/2013 wynika, że do „obowiązującego krajowego systemu prawnego” należy określenie momentu, w którym „przedsiębiorstwo uzyskuje prawo otrzymania takiej pomocy”. Po drugie, podnosi ona, że art. 6 ust. 5 tego rozporządzenia, który dotyczy ciążącego na państwie członkowskim obowiązku przekazania Komisji wszelkich informacji, jakie uzna ona za niezbędne, obejmuje całą pomoc rzeczywiście otrzymaną przez przedsiębiorstwo, a nie tylko pomoc przyznaną na podstawie pierwszego aktu przyznania pomocy. Wreszcie, po trzecie, uważa ona, że przepisy w dziedzinie pomocy de minimis nie zostały przyjęte w celu penalizowania przedsiębiorstw, lecz w celu zmniejszenia obciążenia administracyjnego w przypadku pomocy w wysokości ograniczonej, oraz że wykładnia ścisła zaproponowana przez INAIL prowadziłaby do stosowania penalizującego i sprzecznego z duchem tego uregulowania.
Sąd odsyłający jest zdania, że można przyjąć obie wykładnie proponowane przez strony w postępowaniu głównym. Z jednej strony wykładnia przywołana przez INAIL jest jego zdaniem korzystniejsza dla sprawnego zarządzania przebiegiem postępowania, ponieważ warunki dostępu do dotacji byłyby badane wyłącznie w momencie dopuszczenia wniosku. Z drugiej strony wykładnia przywołana przez spółkę Zennaro pozwala według sądu odsyłającego na szerokie otwarcie warunków dostępu do dotacji, również dla konkurentów, którzy – nie będąc jeszcze pewni dopuszczenia – nie są w stanie zmienić swojego wniosku, aby nie przekroczyć pułapu. W istocie zarządzanie ewentualnymi zmianami wniosku o finansowanie byłoby trudniejsze do wykonania, gdyby dokonywało się na etapie oceny wniosku, ponieważ miałoby to wpływ na ustaloną dotychczas kolejność klasyfikacji.
Co się tyczy istotnych dla sprawy przepisów rozporządzenia nr 1407/2013, sąd odsyłający wskazuje przede wszystkim, ze art. 3 ust. 4 tego rozporządzenia, zgodnie z którym pomoc uznaje się za „przyznaną w dniu, w którym przedsiębiorstwo uzyskuje prawo otrzymania takiej pomocy […], niezależnie od terminu wypłacenia pomocy […]”, po pierwsze, nie wydaje się niemożliwy do pogodzenia ze schematem proceduralnym, w którym po pierwszym etapie dopuszczania następuje pogłębiona ocena, po której prawo do dotacji można ostatecznie uznać za „przyznane”. Po drugie, zdaniem sądu odsyłającego ten sam przepis wyjaśnia, że przypadek pomocy „przyznanej” należy rozumieć „zgodnie z obowiązującym krajowym systemem prawnym”, co pozwala sądzić, że system ten może odpowiadać różnym schematom proceduralnym, które nie są z góry określone. Następnie sąd odsyłający podnosi, że zgodnie z art. 6 ust. 3 tego rozporządzenia wypłata pomocy następuje po upewnieniu się o przestrzeganiu pułapu, co może również prowadzić do wniosku, że prawo do otrzymania dotacji zostaje ostatecznie „przyznane” dopiero w wyniku takiego upewnienia. Wreszcie, z brzmienia art. 6 ust. 1 zdanie ostatnie tego rozporządzenia, a w szczególności z odniesienia do „innej otrzymanej pomocy de minimis […]”, wynika, że oświadczenie powinno zawierać wykaz całej otrzymanej pomocy. Zdaniem sądu odsyłającego należy ustalić, czy decyzja o zrzeczeniu się wcześniejszej dotacji musi koniecznie mieć miejsce, zanim dotacja zostanie faktycznie wypłacona.
W tych okolicznościach Consiglio di Stato (rada stanu) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy zasady dotyczące przyznawania pomocy określone w art. 3 i 6 rozporządzenia nr 1407/2013 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku przedsiębiorstwa wnioskującego, które przekroczyło dopuszczalny pułap, z uwagi na kumulację z wcześniejszymi pomocami, możliwe jest – do czasu faktycznego wypłacenia wnioskowanej pomocy – ograniczenie finansowania (w drodze zmiany lub wariantu projektu) lub zrzeczenie się (w całości lub w części) wcześniejszych pomocy, ewentualnie już otrzymanych, aby nie przekroczyć maksymalnej kwoty, jaka może zostać przyznana?
2)
Czy wspomniane przepisy należy interpretować w ten sposób, że różne rozpatrywane możliwości (wariant lub zrzeczenie się) mogą być stosowane, nawet jeśli nie są wyraźnie przewidziane w przepisach krajowych lub w publicznym ogłoszeniu dotyczącym przyznania pomocy?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 i 6 rozporządzenia nr 1407/2013 należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo, któremu państwo członkowskie jego siedziby zamierza przyznać pomoc de minimis, która ze względu na istnienie wcześniejszej pomocy podniosłaby całkowitą kwotę pomocy przyznaną temu przedsiębiorstwu do poziomu przekraczającego pułap de minimis, może wybrać, do momentu rzeczywistej wypłaty tej pomocy, zmniejszenie wnioskowanego finansowania lub zrzeczenie się – w całości lub w części – już otrzymanej wcześniejszej pomocy, tak aby nie przekroczyć tego pułapu.
Należy podkreślić, po pierwsze, że art. 3 i 6 rozporządzenia nr 1407/2013 należy rozważać w ogólnym kontekście tego rozporządzenia, mającego na celu umożliwienie odstąpienia, w odniesieniu do pomocy państwa o ograniczonej kwocie, od zasady, w myśl której każda pomoc przed jakimkolwiek jej wdrożeniem powinna być zgłoszona Komisji (zob. podobnie wyrok z dnia 28 lutego 2018 r., ZPT,
C‑518/16
,
EU:C:2018:126
, pkt
,
).
Jak z tego wynika, zarówno art. 3 tego rozporządzenia, którego przedmiotem jest określenie pomocy de minimis stanowiącej odstępstwo od ustanowionej w traktacie zasady zakazu pomocy, jak i art. 6 tego rozporządzenia, który dotyczy monitorowania dokonywanego przez państwa członkowskie przy przyznawaniu takiej pomocy, powinny być przedmiotem ścisłej wykładni.
Po drugie, należy również przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględnić nie tylko jego brzmienie, ale również kontekst, w jakim został on ustanowiony, oraz cele, do których realizacji zmierza akt, którego przepis ten jest częścią (zob. podobnie wyrok z dnia 9 października 2019 r., BGL BNP Paribas,
C‑548/18
,
EU:C:2019:848
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W pierwszej kolejności, co się tyczy brzmienia rozpatrywanych przepisów rozporządzenia nr 1407/2013, należy podkreślić, po pierwsze, że z jednej strony art. 3 ust. 7 tego rozporządzenia przewiduje, że „[j]eżeli z powodu udzielenia nowej pomocy de minimis [pułap de minimis] został[by] przekroczon[y], nowa pomoc nie może być objęta przepisami rozporządzenia nr 1407/2013”. Z brzmienia tego przepisu wynika, że momentem, w którym należy ocenić, czy kumulacja z innymi rodzajami pomocy de minimis przekracza pułap de minimis, jest moment „przyznania” pomocy.
Z drugiej strony z brzmienia art. 3 ust. 4 rozporządzenia nr 1407/2013 wynika również, że pomoc de minimis uznaje się za „przyznaną w dniu, w którym przedsiębiorstwo uzyskuje prawo otrzymania takiej pomocy zgodnie z obowiązującym krajowym systemem prawnym, niezależnie od terminu wypłacenia pomocy de minimis temu przedsiębiorstwu”.
W tym względzie zgodnie z utrwalonym orzecznictwem do sądu odsyłającego należy ustalenie, na podstawie właściwego prawa krajowego, momentu, w którym pomoc tę należy uznać za przyznaną (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 marca 2013 r., Magdeburger Mühlenwerke,
C‑129/12
,
EU:C:2013:200
, pkt
,
; a także z dnia 6 lipca 2017 r., Nerea,
C‑245/16
,
EU:C:2017:521
, pkt
,
).
W tym celu sąd odsyłający powinien uwzględnić wszystkie warunki przewidziane w prawie krajowym dla otrzymania rozpatrywanej pomocy (zob. podobnie wyrok z dnia 21 marca 2013 r., Magdeburger Mühlenwerke,
C‑129/12
,
EU:C:2013:200
, pkt
).
W konsekwencji w niniejszym przypadku do sądu odsyłającego należy ustalenie daty przyznania pomocy, której dotyczy postępowanie główne, na podstawie przepisów ogłoszenia publicznego i w razie potrzeby uregulowania krajowego mającego do niego zastosowanie (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 marca 2013 r., Magdeburger Mühlenwerke,
C‑129/12
,
EU:C:2013:200
, pkt
; z dnia 6 lipca 2017 r., Nerea,
C‑245/16
,
EU:C:2017:521
, pkt
).
W tym względzie należy uściślić, że choć data przyznania pomocy może zmieniać się w zależności od charakteru spornej pomocy, jeżeli pomoc nie jest przyznawana w oparciu o system wieloletni, to jednak zgodnie z orzecznictwem Trybunału nie można uznać, że pomoc została przyznana w dniu jej wypłaty (zob. podobnie wyrok z dnia 8 grudnia 2011 r., France Télécom/Komisja,
C‑81/10 P
,
EU:C:2011:811
, pkt
).
Po drugie, jeśli chodzi o przepisy art. 6 rozporządzenia nr 1407/2013 dotyczące monitorowania dokonywanego przez państwa członkowskie w celu zapewnienia przestrzegania zasad dotyczących kumulacji, należy zauważyć, z jednej strony, że art. 6 ust. 2 tego rozporządzenia – który przewiduje, iż w sytuacji gdy państwo członkowskie ustanowiło centralny rejestr pomocy de minimis zawierający informacje o wszystkich środkach pomocowych przyznawanych przez różne organy, art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia przestaje mieć zastosowanie – nie ma zastosowania w postępowaniu głównym. Centralny rejestr pomocy de minimis został bowiem utworzony przez Republikę Włoską dopiero w dniu 12 sierpnia 2017 r., czyli po złożeniu rozpatrywanego wniosku o przyznanie pomocy.
Z drugiej strony, co się tyczy art. 6 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 1407/2013, przepisy te stanowią, że „[p]rzed przyznaniem pomocy państwo członkowskie uzyskuje także od zainteresowanego przedsiębiorstwa oświadczenie […] na temat wszelkiej innej pomocy de minimis […] otrzymanej w czasie dwóch poprzednich lat podatkowych oraz bieżącego roku podatkowego” i – we wszystkich wersjach językowych innych niż wersja włoska – że „[p]aństwo członkowskie przyznaje nową pomoc de minimis […] dopiero po upewnieniu się, że nie podniesie ona całkowitej kwoty pomocy de minimis przyznanej danemu przedsiębiorstwu do poziomu przekraczającego […] pułap [de minimis]”. Z przepisów tych wynika zatem jasno, że monitoring dokonywany przez państwa członkowskie w celu zapewnienia przestrzegania zasad dotyczących kumulacji musi mieć miejsce „przed przyznaniem pomocy”.
Wykładni tej nie podważa okoliczność, że jedynie we włoskiej wersji językowej ust. 3 tego artykułu zostało wskazane, iż państwo członkowskie nie „wypłaca” („eroga”) nowej pomocy, podczas gdy wszystkie pozostałe wersje posługują się czasownikiem, który odpowiada w języku włoskim czasownikowi „przyznawać” („concedere”). W istocie zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w przypadku wystąpienia rozbieżności między różnymi wersjami językowymi aktu prawa Unii dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem, w szczególności, ogólnej systematyki uregulowania, którego jest on częścią [wyrok z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (cofnięcie statusu uchodźcy),
C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17
,
EU:C:2019:403
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo]. Motywy 21 i 22 wspomnianego rozporządzenia – które odsyłają w istocie do art. 6 ust. 1 i 3 – używają zaś w swojej włoskiej wersji językowej odpowiednio zwrotów „aiuti concessi” („pomoc przyznana”) i „prima di concedere” („przed przyznaniem”). W konsekwencji rozbieżność między wersjami językowymi art. 6 ust. 3 rozporządzenia nr 1407/2013 wynika z błędu w tłumaczeniu włoskiej wersji językowej tego przepisu.
W drugiej kolejności, jeśli chodzi o kontekst, w jaki wpisują się art. 3 i 6 rozporządzenia nr 1407/2013, należy stwierdzić, że rozporządzenie to nie zawiera przepisów, na mocy których wnioskujące przedsiębiorstwa mogłyby w razie potrzeby zmienić swój wniosek o przyznanie pomocy, obniżając kwotę tej pomocy lub rezygnując z wcześniejszej pomocy, w celu przestrzegania pułapu de minimis.
W związku z tym, ponieważ zgodnie z art. 3 ust. 4 tego rozporządzenia przyznanie pomocy jest regulowane przez odpowiednie przepisy krajowe, państwa członkowskie dysponują szerokim zakresem uznania przy określaniu procedury przyznawania takiej pomocy.
W tym względzie należy stwierdzić, iż motyw 21 wspomnianego rozporządzenia przewiduje, że zgodnie z zasadą współpracy ustanowioną w art. 4 ust. 3 TUE państwa członkowskie powinny ułatwiać przestrzeganie reguł pomocy państwa „poprzez ustanowienie niezbędnych mechanizmów gwarantujących, że całkowita kwota pomocy przyznanej zgodnie z zasadą de minimis jednemu przedsiębiorstwu nie przekroczy łącznego dopuszczalnego pułapu”.
W trzeciej kolejności, jeśli chodzi o cele rozporządzenia nr 1407/2013, należy zaznaczyć, że uregulowanie de minimis ma na celu uproszczenie obciążenia administracyjnego przedsiębiorstw, Komisji i państw członkowskich (zob. podobnie wyrok z dnia 7 marca 2002 r., Włochy/Komisja,
C‑310/99
,
EU:C:2002:143
, pkt
), wychodząc z przypomnianej w motywie 3 tego rozporządzenia zasady, że pomoc w wysokości nieprzekraczającej pułapu de minimis nie wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi i nie może zakłócać konkurencji.
Przy uwzględnieniu owych celów, przysługujące państwom członkowskim uprawnienie do przyznania wnioskującym przedsiębiorstwom prawa do zmiany ich wniosku o pomoc do czasu przyznania tej pomocy poprzez obniżenie kwoty wnioskowanego finansowania lub rezygnację z uprzednio otrzymanej pomocy, nie wpływa negatywnie na przebieg postępowania w sprawie badania ich wniosku, ponieważ weryfikacja warunków uzyskania pomocy dotyczących przestrzegania pułapu de minimis następuje wyłącznie przy przyznaniu pomocy. Zatem wbrew temu, co twierdzi spółka Zennaro oraz rządy włoski i grecki, niemożność zmiany przez te przedsiębiorstwa ich wniosku o pomoc po przyznaniu nowej pomocy nie może sama w sobie stanowić „penalizacji” zainteresowanych przedsiębiorstw.
Mając na względzie całość powyższych rozważań, na pytanie pierwsze trzeba odpowiedzieć, iż art. 3 i 6 rozporządzenia nr 1407/2013 należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo, któremu państwo członkowskie jego siedziby zamierza przyznać pomoc de minimis, która ze względu na istnienie wcześniejszej pomocy podniosłaby całkowitą kwotę pomocy przyznaną temu przedsiębiorstwu do poziomu przekraczającego pułap de minimis, może wybrać, do momentu przyznania tej pomocy, zmniejszenie wnioskowanego finansowania lub zrzeczenie się – w całości lub w części – już otrzymanej wcześniejszej pomocy, aby nie przekroczyć tego pułapu.
W przedmiocie pytania drugiego
Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 i 6 rozporządzenia nr 1407/2013 należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo ubiegające się o pomoc może zmienić swój wniosek o przyznanie pomocy, zmniejszając wnioskowane finansowanie lub rezygnując z już otrzymanej pomocy, aby nie przekroczyć pułapu de minimis, chociaż przepisy państwa członkowskiego, w którym ma ono siedzibę, tego nie przewidują.
Pytanie to wymaga odpowiedzi, która jest nierozerwalnie związana z odpowiedzią udzieloną na pytanie pierwsze. Z jednej strony, jak stwierdzono w pkt 38 powyżej, rozporządzenie nr 1407/2013 nie zawiera przepisów, na mocy których wnioskujące przedsiębiorstwa mogłyby w razie potrzeby zmienić swój wniosek o przyznanie pomocy, obniżając jej kwotę lub rezygnując z pomocy wcześniejszej, w celu przestrzegania pułapu de minimis, a zatem nie nakłada na państwa członkowskie żadnego obowiązku w tym względzie. Z drugiej strony, jak wynika z pkt 42 i 43 niniejszego wyroku, państwa członkowskie mogą zezwolić wnioskującym przedsiębiorstwom na zmianę ich wniosku o przyznanie pomocy w celu uniknięcia sytuacji, w której przyznanie nowej pomocy de minimis podniosłoby całkowitą kwotę przyznanej pomocy powyżej pułapu de minimis, jeżeli takie zmiany zostaną dokonane przed przyznaniem pomocy de minimis.
W konsekwencji na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że art. 3 i 6 rozporządzenia nr 1407/2013 należy interpretować w ten sposób, że państwa członkowskie nie są zobowiązane do zezwolenia wnioskującym przedsiębiorstwom na zmianę ich wniosków o przyznanie pomocy przed jej przyznaniem, tak aby nie przekroczyć pułapu de minimis. Do sądu odsyłającego należy ocena skutków prawnych braku przysługującego przedsiębiorstwom uprawnienia do dokonania takich zmian, przy czym należy podkreślić, że zmiany te mogą zostać dokonane jedynie przed dniem przyznania pomocy de minimis.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:

1)
Artykuły 3 i 6 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo, któremu państwo członkowskie jego siedziby zamierza przyznać pomoc de minimis, która ze względu na istnienie wcześniejszej pomocy podniosłaby całkowitą kwotę pomocy przyznaną temu przedsiębiorstwu do poziomu przekraczającego pułap 200000 EUR w okresie trzech lat podatkowych przewidzianym w art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 1407/2013, może wybrać, do momentu przyznania tej pomocy, zmniejszenie wnioskowanego finansowania lub zrzeczenie się – w całości lub w części – już otrzymanych wcześniejszych dotacji, aby nie przekroczyć tego pułapu.

2)
Artykuły 3 i 6 rozporządzenia nr 1407/2013 należy interpretować w ten sposób, że państwa członkowskie nie są zobowiązane do zezwolenia wnioskującym przedsiębiorstwom na zmianę ich wniosków o przyznanie pomocy przed jej przyznaniem, tak aby nie przekroczyć pułapu 200000 EUR w okresie trzech lat podatkowych przewidzianym w art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 1407/2013. Do sądu odsyłającego należy ocena skutków prawnych braku przysługującego przedsiębiorstwom uprawnienia do dokonania takich zmian, przy czym należy podkreślić, że zmiany te mogą zostać dokonane jedynie przed dniem przyznania pomocy de minimis.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: włoski.