CELEX: 62019CJ0184
Προδικαστική παραπομπή
Οδηγίες 92/83/ΕΟΚ και 92/84/ΕΟΚ
Συντελεστές ειδικών φόρων κατανάλωσης για το κρασί και για τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση απλά ποτά, εκτός του κρασιού και της μπίρας
Διαφοροποιημένοι συντελεστές ειδικών φόρων κατανάλωσης
Αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των άρθρων 7, 11 και 15 της οδηγίας 92/83/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 1992, για την εναρμόνιση των διαρθρώσεων των ειδικών φόρων κατανάλωσης που επιβάλλονται στην αλκοόλη και τα αλκοολούχα ποτά (
ΕΕ 1992, L 316, σ. 21
), του άρθρου 5 της οδηγίας 92/84/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 1992, για την προσέγγιση των συντελεστών των ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα αλκοολούχα ποτά και την αλκοόλη (
ΕΕ 1992, L 316, σ. 29
), καθώς και των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Hecta Viticol SRL, αφενός, και του Agenţia Naţională de Administrare Fiscală – Direcţia Generală de Soluţionare a Contestaţiilor (Εθνικού Οργανισμού Φορολογικής Διοίκησης – Γενική Διεύθυνση εξετάσεως διοικητικών ενστάσεων, Ρουμανία) (στο εξής: ANAF), του Biroul Vamal de Interior Buzău (εσωτερικού τελωνείου του Buzău, Ρουμανία) και της Direcţia Generală Regională a Finanţelor Publice Galaţi (Περιφερειακής Γενικής Διεύθυνσης δημοσίων οικονομικών του Galaţi, Ρουμανία), αφετέρου, σχετικά με πράξη επιβολής φόρου με την οποία καθορίστηκε ο οφειλόμενος από τη SC Principal Company SA, εταιρία στα δικαιώματα της οποίας υπεισήλθε η Hecta Viticol, ειδικός φόρος κατανάλωσης.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 92/83
Κατά την τρίτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 92/83, «για την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς είναι σημαντικό να δοθούν κοινοί ορισμοί για όλα τα […] προϊόντα [τα οποία αφορά η οδηγία αυτή]».
Στη δέκατη αιτιολογική σκέψη της εν λόγω οδηγίας αναφέρεται «ότι, καταρχήν, τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόζουν τον ίδιο συντελεστή ανά εκατόλιτρο τελικού προϊόντος σε όλα τα μη αφρώδη κρασιά και άλλα μη αφρώδη ποτά που προέρχονται από ζύμωση και τον ίδιο συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης ανά εκατόλιτρο τελικού προϊόντος σε όλα τα αφρώδη κρασιά και αφρώδη ποτά που προέρχονται από ζύμωση».
Συναφώς, η οδηγία 92/83 προσδιορίζει πέντε κατηγορίες προϊόντων για καθεμία από τις οποίες έχουν εφαρμογή οι διατάξεις, αντιστοίχως, του μέρους Ι της οδηγίας αυτής, όσον αφορά την «μπίρα», του μέρους II αυτής, όσον αφορά το «κρασί», του μέρους III της εν λόγω οδηγίας, όσον αφορά τα «ποτά παρασκευαζόμενα με ζύμωση, εκτός του κρασιού και της μπίρας», του μέρους IV αυτής, όσον αφορά τα «ενδιάμεσα προϊόντα», και του μέρους V της ως άνω οδηγίας, όσον αφορά την «αιθυλική αλκοόλη».
Τα άρθρα 7 και 9 της οδηγίας 92/83 εντάσσονται στο μέρος II της οδηγίας, το οποίο τιτλοφορείται «κρασί».
Το άρθρο 7 της ως άνω οδηγίας ορίζει τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη επιβάλλουν ειδικό φόρο κατανάλωσης στο κρασί σύμφωνα με την παρούσα οδηγία.
2.   Τα κράτη μέλη καθορίζουν τους συντελεστές τους σύμφωνα με την οδηγία 92/84/ΕΟΚ.»
Κατά το άρθρο 8 της οδηγίας 92/83, πρέπει να γίνεται διάκριση, όσον αφορά το κρασί, μεταξύ, αφενός, του «απλού κρασιού» και, αφετέρου, των «αφρωδών κρασιών».
Το άρθρο 9, παράγραφος 2, της ως άνω οδηγίας έχει ως εξής:
«Με εξαίρεση τα όσα προβλέπονται στις παραγράφους 3 και 4, τα κράτη μέλη επιβάλλουν τον ίδιο συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης σε όλα τα προϊόντα που υπάγονται στον ειδικό φόρο κατανάλωσης επί των απλών κρασιών. Ομοίως, επιβάλλουν τον ίδιο συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης στα προϊόντα που υπάγονται στον ειδικό φόρο κατανάλωσης επί των αφρωδών κρασιών. Τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόζουν τον ίδιο συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης στα απλά και στα αφρώδη κρασιά.»
Τα άρθρα 11, 13 και 15 της εν λόγω οδηγίας περιλαμβάνονται στο μέρος ΙΙΙ της οδηγίας, το οποίο αφορά τα «ποτά παρασκευαζόμενα με ζύμωση, εκτός του κρασιού και της μπίρας».
Το άρθρο 11 της ως άνω οδηγίας έχει ως εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη επιβάλλουν ειδικό φόρο κατανάλωσης στα παρασκευαζόμενα με ζύμωση ποτά, εκτός του κρασιού και της μπίρας, (λοιπά ποτά παρασκευαζόμενα με ζύμωση) σύμφωνα με την παρούσα οδηγία.
2.   Τα κράτη μέλη καθορίζουν τους συντελεστές τους σύμφωνα με την οδηγία 92/84/ΕΟΚ.»
Κατά το άρθρο 12 της οδηγίας 92/83, πρέπει να γίνεται διάκριση, όσον αφορά τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση ποτά, εκτός του κρασιού και της μπίρας, μεταξύ, αφενός, των «λοιπών απλών ποτών παρασκευαζομένων με ζύμωση» και, αφετέρου, των «λοιπών αφρωδών ποτών παρασκευαζομένων με ζύμωση».
Το άρθρο 13, παράγραφος 2, της ως άνω οδηγίας έχει ως εξής:
«Με την επιφύλαξη της παραγράφου 3, τα κράτη μέλη επιβάλλουν τον ίδιο συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης σε όλα τα προϊόντα που υπάγονται στον ειδικό φόρο κατανάλωσης για τα λοιπά απλά ποτά τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση. Ομοίως, επιβάλλουν τον ίδιο συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης σε όλα τα προϊόντα που υπάγονται στον ειδικό φόρο κατανάλωσης για τα λοιπά αφρώδη ποτά τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση. Μπορούν να εφαρμόζουν τον ίδιο συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης στα λοιπά απλά και αφρώδη ποτά τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση.»
Το άρθρο 15 της οδηγίας 92/83 προβλέπει τα εξής:
«Για την εφαρμογή της οδηγίας 92/84/ΕΟΚ και της οδηγίας 92/12/ΕΟΚ [του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 1992, σχετικά με το γενικό καθεστώς, την κατοχή, την κυκλοφορία και τους ελέγχους των προϊόντων που υπόκεινται σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης (
ΕΕ 1992, L 76, σ. 1
)], οι αναφορές στο “κρασί” θεωρείται ότι αφορούν επίσης τα λοιπά ποτά τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση όπως αυτά ορίζονται από το παρόν μέρος.»
Η οδηγία 92/84
Το άρθρο 5 της οδηγίας 92/84 ορίζει τα εξής:
«Από την 1η Ιανουαρίου 1993, ο ελάχιστος συντελεστής του ειδικού φόρου κατανάλωσης για το κρασί καθορίζεται:
–
για το απλό κρασί σε 0 [ευρώ]
και
–
για το αφρώδες κρασί σε 0 [ευρώ],
ανά εκατόλιτρο προϊόντος.»
Το ρουμανικό δίκαιο
Ο Legea nr. 571/2003, privind Codul fiscal (νόμος 571/2003, περί φορολογικού κώδικα), της 22ας Δεκεμβρίου 2003 (
Monitorul Oficial al României
, μέρος I, αριθ. 927 της 23ης Δεκεμβρίου 2003), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: φορολογικός κώδικας), ορίζει, στο άρθρο του 206undecies, το οποίο αφορά τα «κρασιά», τα εξής:
«1.   Για τους σκοπούς του παρόντος κεφαλαίου, ως “κρασιά” νοούνται:
a)
τα απλά κρασιά, περιλαμβανομένων όλων των προϊόντων τα οποία υπάγονται στους κωδικούς ΣΟ 2204 και 2205, εξαιρουμένου του αφρώδους κρασιού όπως αυτό ορίζεται στο στοιχείο b, και τα οποία:
1.
έχουν αποκτημένο ογκομετρικό αλκοολικό τίτλο άνω του 1,2 % vol και μέχρι και 15 % vol, υπό την προϋπόθεση ότι η αλκοόλη που περιέχεται στο τελικό προϊόν προέρχεται εξ ολοκλήρου από ζύμωση· ή
2.
έχουν αποκτημένο ογκομετρικό αλκοολικό τίτλο άνω του 15 % vol, και μέχρι και 18 % vol, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν παραχθεί χωρίς εμπλουτισμό και ότι η αλκοόλη που περιέχεται στο τελικό προϊόν προέρχεται εξ ολοκλήρου από ζύμωση·
b)
τα αφρώδη κρασιά, περιλαμβανομένων όλων των προϊόντων τα οποία υπάγονται στους κωδικούς ΣΟ 220410, 22042110, 22042910 και 2205, και τα οποία:
1.
περιέχονται σε φιάλες με πώματα σχήματος “μανιταριού” που συγκρατούνται με σύρματα ή συνδετήρες ή έχουν υπερπίεση τουλάχιστον 3 bar οφειλόμενη στο διάλυμα διοξειδίου του άνθρακα· ή
2.
έχουν αποκτημένο ογκομετρικό αλκοολικό τίτλο άνω του 1,2 % vol και μέχρι και 15 % vol, υπό την προϋπόθεση ότι η αλκοόλη που περιέχεται στο τελικό προϊόν προέρχεται εξ ολοκλήρου από ζύμωση.
[…]»
Το άρθρο 206duodecies του φορολογικού κώδικα, το οποίο αφορά τα «παρασκευαζόμενα με ζύμωση ποτά, εκτός της μπίρας και του κρασιού», έχει ως εξής:
«1.   Για τους σκοπούς του παρόντος κεφαλαίου, τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση ποτά, εκτός της μπίρας και του κρασιού, είναι τα ακόλουθα:
a)
τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση απλά ποτά, τα οποία υπάγονται στους κωδικούς ΣΟ 2204 και 2205 και τα οποία δεν μνημονεύονται στο άρθρο 206undecies, καθώς και όλα τα προϊόντα που υπάγονται στον κωδικό ΣΟ 220600, εξαιρουμένων των λοιπών παρασκευαζομένων με ζύμωση αφρωδών ποτών κατά την έννοια του στοιχείου b, και κάθε προϊόντος καλυπτομένου από το άρθρο 206decies, τα οποία έχουν:
1.
αποκτημένο ογκομετρικό αλκοολικό τίτλο άνω του 1,2 % vol και μέχρι και 10 % vol·
2.
αποκτημένο ογκομετρικό αλκοολικό τίτλο άνω του 10 % vol και μέχρι και 15 % vol, υπό την προϋπόθεση ότι η αλκοόλη που περιέχεται στο προϊόν προέρχεται αποκλειστικά από ζύμωση·
b)
τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση αφρώδη ποτά που υπάγονται στους κωδικούς ΣΟ 22060031, 22060039, 220410, 22042110, 22042910 και 2205, τα οποία δεν μνημονεύονται στο άρθρο 206 undecies και τα οποία περιέχονται σε φιάλες με πώματα σχήματος “μανιταριού” που συγκρατούνται με σύρματα ή συνδετήρες ή έχουν υπερπίεση τουλάχιστον 3 bar οφειλόμενη στο διάλυμα διοξειδίου του άνθρακα και τα οποία:
1.
έχουν αποκτημένο ογκομετρικό αλκοολικό τίτλο άνω του 1,2 % vol και μέχρι και 13 % vol·
2.
έχουν αποκτημένο ογκομετρικό αλκοολικό τίτλο άνω του 13 % vol και μέχρι και 15 % vol, υπό την προϋπόθεση ότι η αλκοόλη που περιέχεται στο προϊόν προέρχεται αποκλειστικά από ζύμωση.
[…]»
Κατά το άρθρο 206quinquinquagies, παράγραφος 1, του φορολογικού κώδικα:
«Κάθε υποκείμενος στον ειδικό φόρο κατανάλωσης οφείλει να υπολογίζει ορθώς και να καταβάλλει τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στο Δημόσιο εντός της προβλεπομένης από τον νόμο προθεσμίας καθώς και να καταθέτει τις δηλώσεις ειδικού φόρου κατανάλωσης στην αρμόδια αρχή εντός της προβλεπομένης από τον νόμο προθεσμίας, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος κεφαλαίου και της ισχύουσας τελωνειακής νομοθεσίας.»
Το παράρτημα I του τίτλου VII του φορολογικού κώδικα, όπως ίσχυε πριν από την 1η Ιουλίου 2010, όριζε στο σημείο 3 ότι για τα «παρασκευαζόμενα με ζύμωση ποτά, εκτός της μπίρας και του κρασιού» ο συντελεστής ειδικού φόρου κατανάλωσης ανέρχεται σε μηδέν.
Το άρθρο I, σημείο 21, του Ordonan
ţ
a de urgenţă a Guvernului nr. 54/2010, privind unele măsuri pentru combaterea evaziunii fiscale (έκτακτου κυβερνητικού διατάγματος 54/2010, περί ορισμένων μέτρων για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής), της 23ης Ιουνίου 2010 (
Monitorul Oficial al României
, μέρος I, αριθ. 421 της 23ης Ιουνίου 2010, στο εξής: OUG 54/2010), καθορίζει τον συντελεστή του ειδικού φόρου κατανάλωσης για τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση απλά ποτά, εκτός του κρασιού και της μπίρας, σε 100 ευρώ ανά εκατόλιτρο προϊόντος.
Το άρθρο IV, παράγραφος 1, του OUG 54/2010 διευκρινίζει ότι η διάταξη αυτή αρχίζει να ισχύει από την 1η Ιουλίου 2010.
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Κατόπιν φορολογικού ελέγχου, διαπιστώθηκε, στις 29 Απριλίου 2011, ότι η SC Principal Company είχε, από την 1η Ιουλίου 2010, πωλήσει 13929342 λίτρα απλών ποτών παρασκευαζομένων με ζύμωση, εκτός του κρασιού και της μπίρας.
Δεδομένου ότι η εταιρία αυτή εφάρμοσε επί της ως άνω ποσότητας μηδενικό συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης, οι φορολογικές αρχές εξέδωσαν, στις 3 Μαΐου 2011, βάσει του συντελεστή του ειδικού φόρου κατανάλωσης που ορίζεται στο άρθρο I, σημείο 21, του OUG 54/2010, πράξη επιβολής φόρου ύψους 59461575 ρουμανικών λέι (RON) (περίπου 12339419 ευρώ).
Η SC Principal Company υπέβαλε διοικητική ένσταση κατά της ως άνω πράξεως, η οποία απορρίφθηκε με απόφαση του ANAF της 25ης Ιουλίου 2017, αφού το Curtea Constituţională (Συνταγματικό Δικαστήριο, Ρουμανία) αποφάνθηκε υπέρ της συνταγματικότητας του OUG 54/2010.
Η Hecta Viticol, η οποία υπεισήλθε στα δικαιώματα της SC Principal Company από τις 14 Ιουνίου 2013, προσέφυγε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου ζητώντας από αυτό να ακυρώσει την ως άνω απόφαση του ANAF, την πράξη επιβολής φόρου της 3ης Μαΐου 2011 και την έκθεση ελέγχου της 29ης Απριλίου 2011.
Η Hecta Viticol υπογραμμίζει ότι, μέχρι την 1η Ιουλίου 2010, το απλό κρασί και τα απλά ποτά τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση, εκτός του κρασιού και της μπίρας, υπέκειντο σε μηδενικό συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης. Από την ημερομηνία αυτή, μόνον τα απλά ποτά τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση, εκτός του κρασιού και της μπίρας, υπήχθησαν σε συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης 100 ευρώ ανά εκατόλιτρο προϊόντος. Ωστόσο, κατά την άποψη της Hecta viticol, η κατ’ αυτόν τον τρόπο θεσπισθείσα διαφορετική μεταχείριση έρχεται σε αντίθεση προς τις διατάξεις των οδηγιών 92/83 και 92/84.
Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ο φορολογικός κώδικας καθιερώνει τις αρχές της φορολογικής ουδετερότητας, της βεβαιότητας ως προς τη φορολόγηση και της ασφάλειας δικαίου. Η έλλειψη, όμως, μεταβατικής ρυθμίσεως και η έναρξη ισχύος του OUG 54/2010 οκτώ ημέρες μετά τη δημοσίευσή του ενδέχεται να έρχονται σε αντίθεση προς τις ως άνω αρχές.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Curtea de Apel București (εφετείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Αντιβαίνουν στις διατάξεις των άρθρων 7, 11 και 15 της οδηγίας 92/83 […] και στις διατάξεις του άρθρου 5 της οδηγίας 92/84 […] οι διατάξεις του άρθρου I, σημείο 21, και του άρθρου IV, παράγραφος 1, του [OUG 54/2010];
2)
Αντιβαίνουν στην αρχή της ασφάλειας δικαίου και στην αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης οι ρυθμίσεις του άρθρου I, σημείο 21, και του άρθρου IV, παράγραφος 1, του [OUG 54/2010], καθόσον τροποποιούν τον συντελεστή του ειδικού φόρου κατανάλωσης για τα απλά ποτά τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση, εκτός της μπίρας και του κρασιού;»
Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου
Η Ρουμανική Κυβέρνηση υποστηρίζει, αφενός, ότι το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να εκτιμήσει τη συμβατότητα του εθνικού δικαίου με το δίκαιο της Ένωσης και, αφετέρου, ότι οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης δεν καθορίζουν το πλαίσιο των διαδικαστικών λεπτομερειών σχετικά με την τροποποίηση των συντελεστών των ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα αλκοολούχα ποτά, και επομένως τα κράτη μέλη είναι τα μόνα αρμόδια για τον καθορισμό των εν λόγω συντελεστών.
Συναφώς, πρώτον, πρέπει να υπομνησθεί ότι, μολονότι, στο πλαίσιο διαδικασίας δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί της συμβατότητας εθνικού μέτρου με το δίκαιο της Ένωσης, εντούτοις μπορεί να συναγάγει από τα ερωτήματα που διατυπώνει το εθνικό δικαστήριο, και λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα που αυτό εκθέτει, εκείνα τα στοιχεία που αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, για να παράσχει στο εν λόγω δικαστήριο τη δυνατότητα να επιλύσει το νομικό ζήτημα που το απασχολεί (απόφαση της 17ης Ιουλίου 2008, ASM Brescia,
C-347/06
,
EU:C:2008:416
, σκέψη
).
Η απόφαση περί παραπομπής περιέχει επαρκή στοιχεία ικανά να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις αυτές, δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο επισήμανε ότι η ερμηνεία των άρθρων 7, 11 και 15 της οδηγίας 92/83, του άρθρου 5 της οδηγίας 92/84 καθώς και των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης τού είναι απαραίτητη, προκειμένου να αποφανθεί επί της συμβατότητας του άρθρου I, σημείο 21, και του άρθρου IV, παράγραφος 1, του OUG 54/2010 με το δίκαιο της Ένωσης.
Δεύτερον, οι αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης αποτελούν μέρος της έννομης τάξεως της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως εκ τούτου, πρέπει να γίνονται σεβαστές όχι μόνον από τα θεσμικά όργανα της Ένωσης, αλλά και από τα κράτη μέλη κατά την άσκηση των εξουσιών που τους απονέμουν οι οδηγίες της Ένωσης (απόφαση της 9ης Ιουνίου 2016, Wolfgang und Dr. Wilfried Rey Grundstücksgemeinschaft,
C‑332/14
,
EU:C:2016:417
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Κατά συνέπεια, και δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο εκφράζει αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα των επίμαχων στην υπόθεση της κύριας δίκης εθνικών διατάξεων με τις διατάξεις των οδηγιών 92/83 και 92/84 καθώς και με τις αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, στο Δικαστήριο εναπόκειται να ερμηνεύσει τις εν λόγω διατάξεις και αρχές, προκειμένου να δώσει στο ως άνω δικαστήριο χρήσιμη απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα να επιλύσει τη διαφορά που έχει υποβληθεί στην κρίση του.
Επομένως, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να δώσει απάντηση στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου ερωτήματος
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν τα άρθρα 7, 11 και 15 της οδηγίας 92/83 και το άρθρο 5 της οδηγίας 92/84 έχουν την έννοια ότι επιβάλλουν τον καθορισμό ίδιων συντελεστών ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα αλκοολούχα ποτά που εμπίπτουν στην κατηγορία των «κρασιών», κατά την έννοια της οδηγίας 92/83, και για εκείνα που εμπίπτουν στην κατηγορία των «παρασκευαζομένων με ζύμωση ποτών, εκτός του κρασιού και της μπίρας», κατά την έννοια της οδηγίας αυτής.
Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι η οδηγία 92/83 έχει ως αντικείμενο την εναρμόνιση των διαρθρώσεων των ειδικών φόρων κατανάλωσης που επιβάλλονται στην αλκοόλη και τα αλκοολούχα ποτά.
Προς τον σκοπό αυτό, σύμφωνα με την τρίτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 92/83, η εν λόγω οδηγία δίδει κοινούς ορισμούς για τα προϊόντα αυτά.
Η εν λόγω οδηγία προβαίνει, προς τούτο, παραπέμποντας στους κωδικούς της Συνδυασμένης Ονοματολογίας, σε διάκριση μεταξύ διαφόρων κατηγοριών αλκοόλης και αλκοολούχων ποτών, συμπεριλαμβανομένων, στο μέρος ΙΙ της εν λόγω οδηγίας, του «κρασιού» και, στο μέρος III της εν λόγω οδηγίας, των «ποτών παρασκευαζομένων με ζύμωση, εκτός του κρασιού και της μπίρας».
Δυνάμει του άρθρου 9, παράγραφος 2, της οδηγίας 92/83, πρέπει να εφαρμόζεται ενιαίος συντελεστής ειδικού φόρου κατανάλωσης για όλα τα προϊόντα που εμπίπτουν στην επιμέρους κατηγορία «απλά κρασιά» και, ομοίως, πρέπει να εφαρμόζεται ενιαίος συντελεστής ειδικού φόρου κατανάλωσης για όλα τα προϊόντα που εμπίπτουν στην επιμέρους κατηγορία «αφρώδη κρασιά», καίτοι τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόζουν τον ίδιο συντελεστή για τις εν λόγω δύο επιμέρους κατηγορίες.
Το άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 92/83 ορίζει ότι πρέπει να εφαρμόζεται ενιαίος συντελεστής ειδικού φόρου κατανάλωσης για όλα τα προϊόντα που εμπίπτουν στην επιμέρους κατηγορία «λοιπά απλά ποτά παρασκευαζόμενα με ζύμωση» και, ομοίως, πρέπει να εφαρμόζεται ενιαίος συντελεστής ειδικού φόρου κατανάλωσης για όλα τα προϊόντα που εμπίπτουν στην επιμέρους κατηγορία «λοιπά αφρώδη ποτά παρασκευαζόμενα με ζύμωση», καίτοι τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόζουν τον ίδιο συντελεστή για τις εν λόγω δύο επιμέρους κατηγορίες.
Εξ αυτού προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης είχε σαφώς την πρόθεση να κάνει διάκριση μεταξύ των κατηγοριών «κρασιά» και «λοιπά ποτά παρασκευαζόμενα με ζύμωση», υποχρεώνοντας, βεβαίως, τα κράτη μέλη να επιβάλλουν, καταρχήν, ίδιο συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης στο πλαίσιο κάθε επιμέρους κατηγορίας των εν λόγω κατηγοριών, χωρίς ωστόσο τα εν λόγω κράτη μέλη να οφείλουν να εφαρμόζουν ίδιο συντελεστή για τα ποτά που εμπίπτουν στις κατηγορίες αυτές.
Μια τέτοια ερμηνεία, η οποία προκύπτει από το ίδιο το γράμμα των ως άνω διατάξεων της οδηγίας 92/83, δεν μπορεί να κλονισθεί από την εκ μέρους της Hecta Viticol ερμηνεία του άρθρου 15 της εν λόγω οδηγίας, σε συνδυασμό με το άρθρο 5, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας 92/84.
Πράγματι, καίτοι το άρθρο 15 της οδηγίας 92/83 διευκρινίζει ότι οι διατάξεις που αναφέρονται στο «κρασί» θεωρείται ότι αφορούν επίσης τα ποτά τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση που εμπίπτουν στο μέρος III της εν λόγω οδηγίας, για την εφαρμογή, συγκεκριμένα, της οδηγίας 92/84 και της οδηγίας 92/12, εντούτοις, μια τέτοια σημασιολογική απλοποίηση πρέπει να νοηθεί ως έχουσα εφαρμογή μόνο στο πλαίσιο των ως άνω οδηγιών κατά το μέτρο που αυτές δεν καθορίζουν ειδικούς κανόνες για τα ποτά τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση, εκτός του κρασιού και της μπίρας.
Τούτο ισχύει ειδικότερα, όσον αφορά το άρθρο 5, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας 92/84 που, αφενός, καθορίζει μηδενικό ελάχιστο συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης για το απλό κρασί και, αφετέρου, καθορίζει μηδενικό ελάχιστο συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης για το αφρώδες κρασί, χωρίς να προσδιορίζεται ελάχιστος συντελεστής ειδικού φόρου κατανάλωσης για τα ποτά τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση, εκτός του κρασιού και της μπίρας.
Ωστόσο, δεδομένου ότι η ως άνω διάταξη περιορίζεται στο να καθορίσει έναν ελάχιστο συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης, δεν θεσπίζει υποχρέωση να υπάγονται στον ίδιο συντελεστή το κρασί και τα ποτά τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση, εκτός του κρασιού και της μπίρας.
Η ερμηνεία που εκτέθηκε στη σκέψη 41 της παρούσας αποφάσεως δεν κλονίζεται ούτε από το γεγονός ότι, κατά τη δέκατη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 92/83, τα κράτη μέλη εφαρμόζουν, καταρχήν, τον ίδιο συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης σε όλα τα μη αφρώδη κρασιά και άλλα μη αφρώδη ποτά που προέρχονται από ζύμωση και τον ίδιο συντελεστή ειδικού φόρου κατανάλωσης σε όλα τα αφρώδη κρασιά και αφρώδη ποτά που προέρχονται από ζύμωση. Πράγματι, από την εν λόγω αιτιολογική σκέψη δεν προκύπτει ότι τα κράτη μέλη θα εμποδίζονταν να εφαρμόσουν συναφώς διαφορετικούς συντελεστές.
Εξάλλου, ούτε η απόφαση της 4ης Μαρτίου 1986, Επιτροπή κατά Δανίας (
106/84
,
EU:C:1986:99
), την οποία επικαλέσθηκε η Hecta Viticol, έρχεται σε αντίθεση με την ως άνω ερμηνεία.
Πράγματι, υπενθυμίζεται ότι, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η εν λόγω απόφαση, η προσφυγή λόγω παραβάσεως την οποία άσκησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του Βασιλείου της Δανίας στηριζόταν σε παράβαση του άρθρου 95 της Συνθήκης ΕΟΚ, το οποίο καθιέρωνε την επιβαλλόμενη στα κράτη μέλη απαγόρευση να φορολογούν τα εισαγόμενα προϊόντα επαχθέστερα απ’ ό,τι τα ομοειδή εγχώρια προϊόντα.
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο επισήμανε, με τη σκέψη 20 της αποφάσεως της 4ης Μαρτίου 1986, Επιτροπή κατά Δανίας (
106/84
,
EU:C:1986:99
), ότι τα κράτη μέλη ήταν καταρχήν ελεύθερα να θεσπίζουν σύστημα διαφοροποιημένης φορολογίας για ορισμένα προϊόντα, έστω και ομοειδή, βάσει αντικειμενικών κριτηρίων.
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 7, 11 και 15 της οδηγίας 92/83 και το άρθρο 5 της οδηγίας 92/84 έχουν την έννοια ότι δεν επιβάλλουν τον καθορισμό ίδιων συντελεστών ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα αλκοολούχα ποτά που εμπίπτουν στην κατηγορία των «κρασιών», κατά την έννοια της οδηγίας 92/83, και για εκείνα που εμπίπτουν στην κατηγορία των «παρασκευαζομένων με ζύμωση ποτών, εκτός του κρασιού και της μπίρας», κατά την έννοια της οδηγίας αυτής.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν αντιβαίνει στις αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης εθνική νομοθεσία με την οποία τροποποιείται ο συντελεστής του ειδικού φόρου κατανάλωσης για τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση ποτά, εκτός του κρασιού και της μπίρας, χωρίς να προβλέπεται μεταβατική ρύθμιση, όταν μια τέτοια τροποποίηση αρχίζει να ισχύει οκτώ ημέρες μετά τη δημοσίευση της πράξεως με την οποία θεσπίστηκε.
Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι οι αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης επιτάσσουν, αφενός, οι κανόνες δικαίου να είναι σαφείς και ακριβείς και, αφετέρου, η εφαρμογή τους να είναι προβλέψιμη από τους υποκειμένους σε αυτούς (πρβλ. απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2019, Călin,
C-676/17
,
EU:C:2019:700
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Ομοίως, στους τομείς που καλύπτονται από το δίκαιο της Ένωσης, οι διατάξεις του δικαίου των κρατών μελών πρέπει να είναι διατυπωμένες με σαφήνεια, ώστε να παρέχεται η δυνατότητα στα μεν ενδιαφερόμενα πρόσωπα να γνωρίζουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους κατά τρόπο σαφή και ακριβή, στα δε εθνικά δικαιοδοτικά όργανα να διασφαλίζουν την τήρησή τους (απόφαση της 9ης Ιουλίου 2015, Salomie και Oltean,
C-183/14
,
EU:C:2015:454
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Επιπλέον, πρέπει να υπομνησθεί ότι, καταρχήν, είναι συμβατός με το δίκαιο της Ένωσης νέος κανόνας δικαίου ο οποίος εφαρμόζεται από της ενάρξεως της ισχύος της πράξεως με την οποία θεσπίζεται, και επομένως οι αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης δεν αντιτίθενται καταρχήν στην ευχέρεια που έχει ένα κράτος μέλος να τροποποιεί με άμεση ισχύ προγενέστερο νόμο, χωρίς να προβλέψει μεταβατική ρύθμιση (απόφαση της 9ης Ιουνίου 2016, Wolfgang und Dr. Wilfried Rey Grundstücksgemeinschaft,
C‑332/14
,
EU:C:2016:417
, σκέψη
).
Τούτου δοθέντος, σε ειδικές περιπτώσεις, όταν οι αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης το απαιτούν, μπορεί να είναι επιβεβλημένη η θέσπιση μεταβατικής ρυθμίσεως προσαρμοσμένης στις περιστάσεις.
Ως εκ τούτου, μπορεί να συντρέχει παραβίαση εκ μέρους του εθνικού νομοθέτη των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης όταν θεσπίζει, αιφνίδια και απρόβλεπτα, νέα νομοθεσία η οποία καταργεί δικαίωμα του οποίου απήλαυαν έως τότε οι υποκείμενοι στον φόρο, χωρίς να αφήνει σε αυτούς τον αναγκαίο χρόνο για να προσαρμοστούν στη νέα νομοθεσία, και τούτο ενώ ο επιδιωκόμενος σκοπός δεν το απαιτούσε (απόφαση της 9ης Ιουνίου 2016, Wolfgang und Dr. Wilfried Rey Grundstücksgemeinschaft,
C-332/14
,
EU:C:2016:417
, σκέψη
).
Ειδικότερα, οι υποκείμενοι στον φόρο πρέπει να διαθέτουν χρόνο προσαρμογής όταν η κατάργηση δικαιώματος του οποίου απήλαυαν έως τότε τους υποχρεώνει να προβούν σε σημαντικές οικονομικές προσαρμογές (απόφαση της 9ης Ιουνίου 2016, Wolfgang und Dr. Wilfried Rey Grundstücksgemeinschaft,
C-332/14
,
EU:C:2016:417
, σκέψη
).
Εν προκειμένω, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η αύξηση του συντελεστή του ειδικού φόρου κατανάλωσης για τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση απλά ποτά, εκτός του κρασιού και της μπίρας, κατά 100 ευρώ ανά εκατόλιτρο με το OUG 54/2010, η οποία άρχισε να ισχύει οκτώ ημέρες μετά τη δημοσίευση της εν λόγω πράξεως στη
Monitorul Oficial al României
(Ρουμανική Επίσημη Εφημερίδα) της 23ης Ιουνίου 2010, μπορεί να θεωρηθεί αιφνίδια και απρόβλεπτη, δεν προκύπτει ότι, υπό περιστάσεις όπως οι επίμαχες στην υπόθεση της κύριας δίκης, πληρούνται οι προϋποθέσεις οι οποίες δικαιολογούν τη θέσπιση κατάλληλης μεταβατικής ρυθμίσεως και υπομνήσθηκαν στις δύο προηγούμενες σκέψεις.
Αφενός, η επίμαχη αύξηση του συντελεστή του ειδικού φόρου κατανάλωσης δεν μπορεί να θεωρηθεί, εν προκειμένω, κατάργηση δικαιώματος υπαγωγής σε μηδενικό συντελεστή.
Αφετέρου, μια τέτοια αύξηση δεν φαίνεται να συνεπάγεται, αφ’ εαυτής, ότι οι υποκείμενοι στον φόρο προβαίνουν σε σημαντικές οικονομικές προσαρμογές, πράγμα που εναπόκειται, πάντως, στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι δεν αντιβαίνει στις αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης εθνική νομοθεσία με την οποία τροποποιείται ο συντελεστής του ειδικού φόρου κατανάλωσης για τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση ποτά, εκτός του κρασιού και της μπίρας, χωρίς να προβλέπεται μεταβατική ρύθμιση, όταν μια τέτοια τροποποίηση αρχίζει να ισχύει οκτώ ημέρες μετά τη δημοσίευση της πράξεως με την οποία θεσπίστηκε και δεν συνεπάγεται ότι οι υποκείμενοι στον φόρο προβαίνουν σε σημαντικές οικονομικές προσαρμογές, πράγμα που εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έβδομο τμήμα) αποφαίνεται:

1)
Τα άρθρα 7, 11 και 15 της οδηγίας 92/83/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 1992, για την εναρμόνιση των διαρθρώσεων των ειδικών φόρων κατανάλωσης που επιβάλλονται στην αλκοόλη και τα αλκοολούχα ποτά, και το άρθρο 5 της οδηγίας 92/84/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 1992, για την προσέγγιση των συντελεστών των ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα αλκοολούχα ποτά και την αλκοόλη, έχουν την έννοια ότι δεν επιβάλλουν τον καθορισμό ίδιων συντελεστών ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα αλκοολούχα ποτά που εμπίπτουν στην κατηγορία των «κρασιών», κατά την έννοια της οδηγίας 92/83, και για εκείνα που εμπίπτουν στην κατηγορία των «παρασκευαζομένων με ζύμωση ποτών, εκτός του κρασιού και της μπίρας», κατά την έννοια της οδηγίας αυτής.

2)
Δεν αντιβαίνει στις αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης εθνική νομοθεσία με την οποία τροποποιείται ο συντελεστής του ειδικού φόρου κατανάλωσης για τα παρασκευαζόμενα με ζύμωση ποτά, εκτός του κρασιού και της μπίρας, χωρίς να προβλέπεται μεταβατική ρύθμιση, όταν μια τέτοια τροποποίηση αρχίζει να ισχύει οκτώ ημέρες μετά τη δημοσίευση της πράξεως με την οποία θεσπίστηκε και δεν συνεπάγεται ότι οι υποκείμενοι στον φόρο προβαίνουν σε σημαντικές οικονομικές προσαρμογές, πράγμα που εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ρουμανική.