CELEX: 62021CJ0385
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Kompetizzjoni
Akkordji
Artikoli 101 TFUE
Sanzjoni imposta mill-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni
Determinazzjoni tal-ammont tal-multa
Teħid inkunsiderazzjoni tad-dħul mill-bejgħ irreġistrat fir-rapport tal-introjtu
Talba intiża sabiex l-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni tieħu inkunsiderazzjoni dħul mill-bejgħ differenti
Rifjut tal-awtorità tal-kompetizzjoni
Sitwazzjoni ekonomika reali tal-impriża kkonċernata
Prinċipju ta’ proporzjonalità

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(3) TUE u tal-Artikolu 101 TFUE, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Zenith Media Communications SRL u l-Consiliul Concurenței (il-Kunsill tal-Kompetizzjoni, ir-Rumanija) dwar deċiżjoni li timponi multa fuq din il-kumpannija għal ksur tar-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
Ir‑Regolament (KE) Nru 1/2003
Skont l-Artikolu 3(1) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 tas‑16 ta’ Diċembru 2002 fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli [101] u [102 TFUE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205):
“Fejn l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni ta’ l-Istati Membri u qrati nazzjonali japplikaw liġijiet nazzjonali tal-kompetizzjoni għal ftehim, deċiżjonijiet min assoċjazzjonijiet tal-impriża jew prattiċi miftiehma fis-sens ta’ l-Artikolu [101](1) [TFUE] li jista’ jaffettwa l-kummerċ bejn l-Istati Membri fis-sens ta’ din id-disposizzjoni, dawn ħa japplikaw ukoll l-Artikolu [101 TFUE] għal ftehim bħal dawn, deċiżjonijiet jew prattiċi miftiehma. […]”
L-Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament jiddisponi:
“L-awtoritajiet tal-kompetizzjoni ta’ l-Istati Membri għandhom ikollhom is-setgħa li japplikaw l-Artikolu [101] u [102 TFUE] f’każijiet individwali. Għal dan il-għan, jaggixxu fuq l-inizjattiva proprja tagħha jew fuq xi ilment, dawn jistgħu jieħdu d-deċiżjonijiet li ġejjin:
–
jirrikjedu li xi ksur jiġi mitmum,
–
jordnaw miżuri ntermedjarji,
–
jaċċettaw rbit,
–
jimponu multi, perjodu ta’ pagamenti penali jew xi pieni oħra previsti mil-liġijiet nazzjonali tagħhom.
Fejn fuq bażi ta’ l-informazzjoni li għandhom fil-pussess tagħhom il-kondizzjonijiet għal projbizzjoni m’humiex milħuqa huma għandhom jiddeċiedu li ma hemmx każ li jkun hemm azzjoni mil-parti tagħhom.”
L-Artikolu 23(2) tal-imsemmi regolament jipprevedi l-possibbiltà għall-Kummissjoni Ewropea li timponi fuq l-impriżi multi għall-ksur tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni Ewropea. Dawn il-multi ma jeċċedux 10 % mid-dħul mill-bejgħ totali tal-impriża ġġenerat matul is-sena finanzjarja preċedenti.
Skont l-Artikolu 35(1) tal-istess regolament:
“L-Istati Membri ħa jinominaw l-awtorità jew l-awtoritajiet tal‑kompetizzjoni responsabbli għall-applikazzjoni ta’ l-Artikolu [101] u [102 TFUE] b’tali mod li id-disposizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament huma effettivament imħarsa. […]”
Ir-Raba’ Direttiva 78/660/KEE
L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(1) tar-Raba’ Direttiva tal-Kunsill 78/660/KEE tal‑25 ta’ Lulju 1978 ibbażata fuq l-Artikolu [50(2)(g) TFUE] dwar il-kontijiet annwali ta’ ċerti tipi ta’ kumpanniji (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 21), kif emendata bid-Direttiva 2003/51/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑18 ta’ Ġunju 2003 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 273), jipprevedi:
“Il-kontijiet annwali għandhom jikkomprendu l-karta tal-bilanċi, l-kont ta’ qligħ u telf u n-noti dwar il-kontijiet. Dawn id-dokumenti għandhom jikkostitwixxu xi ħaġa sħiħa u komposta.”
Mill-Artikoli 22 sa 26 ta’ din ir-Raba’ Direttiva 78/660, kif emendata bid-Direttiva 2003/51, jirriżulta li l-ammont nett tad-dħul mill-bejgħ huwa indikat fir-rapport tal-introjtu.
Id‑dritt Rumen
L-Artikolu 2(3) tal-Legea concurenței nr. 21/1996 (il-Liġi Nru 21/1996 dwar il-Kompetizzjoni), tal‑10 ta’ April 1996 (Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 88 tat‑30 ta’ April 1996), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Kompetizzjoni”), jiddisponi:
“Meta impriżi […] jipparteċipaw fi grupp permezz ta’ ftehim, akkordju, patt, protokoll, kuntratt u oħrajn, kemm jekk dan ikun espliċitu, pubbliku jew moħbi, iżda mingħajr personalità ġuridika u indipendentement mill-forma tiegħu – alleanza, koalizzjoni, grupp, blokk, federazzjoni u oħrajn –, fid-dawl tal-atti u l-fatti msemmija fil-paragrafu 1, imwettqa fil-kuntest tal-parteċipazzjoni f’tali grupp, id-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi japplikaw għal kull impriża, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità.”
L-Artikolu 5(1) tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni huwa fformulat kif ġej:
“1.   Huma pprojbiti l-akkordji kollha bejn impriżi, id-deċiżjonijiet ta’ assoċjazzjonijiet ta’ impriżi u l-prattiki miftiehma, li jkollhom bħala għan jew effett il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew il-ħolqien ta’ distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-suq Rumen jew f’parti minnu, b’mod partikolari dawk li:
a)
jiffissaw b’mod dirett jew indirett il-prezzijiet tax-xiri jew tal-bejgħ jew ta’ kundizzjonijiet kummerċjali oħra;
b)
jillimitaw jew jikkontrollaw il-produzzjoni, is-swieq, l-iżvilupp tekniku jew l-investiment;
c)
iqassmu s-swieq jew is-sorsi ta’ provvista;
d)
japplikaw kundizzjonijiet differenti għal tranżazzjonijiet ekwivalenti fir-rigward ta’ msieħba kummerċjali, u b’hekk joħolqu żvantaġġ kompetittiv għal xi wħud minnhom;
e)
jissuġġettaw il-konklużjoni ta’ kuntratti għall-aċċettazzjoni, mill-imsieħba, ta’ obbligi addizzjonali li, min-natura tagħhom jew skont l-użu kummerċjali, ma jkunux relatati mas-suġġett ta’ dawn il-kuntratti.”
L-Artikolu 55(1)(a) tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni jipprevedi:
“Jikkostitwixxu kontravenzjonijiet issanzjonati b’multa li ma taqbiżx 10 % tad-dħul mill-bejgħ totali dinji miksub mill-impriża jew mill-assoċjazzjoni ta’ impriżi matul is-sena finanzjarja preċedenti s-sanzjoni l-fatti li ġejjin, imwettqa intenzjonalment jew b’negliġenza minn impriżi jew assoċjazzjonijiet ta’ impriżi:
a)
il-ksur tal-Artikoli 5 u 6 ta’ din il-liġi, kif ukoll tal-Artikoli 101 u 102 TFUE […]”
Fl-Anness tal-Ordinul nr. 420, pentru punerea în aplicare a Instrucțiunilor privind individualizarea sancțiunilor pentru contravențiile prevăzute la articolul [55] din legea concurenței nr. 21/1996 (id-Digriet Nru 420, dwar l-Implimentazzjoni tal-Istruzzjonijiet ta’ Individwalizzazzjoni tas-Sanzjonijiet għall-Ksur Amministrattiv Previsti fl-Artikolu [55] tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni), tat‑2 ta’ Settembru 2010 (Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 638 tal‑10 ta’ Settembru 2010), hemm struzzjonijiet indirizzati lill-Kunsill tal-Kompetizzjoni għall-kalkolu tal-multi (iktar ’il quddiem, l-“Istruzzjonijiet ta’ Individwalizzazzjoni tas-Sanzjonijiet”), li l-punt A tal-Kapitolu II tiegħu, jipprevedi:
“A. Determinazzjoni tar-rata bażi
1.   Ir-rata bażi għandha tiġi ddeterminata skont il-gravità u t-tul tal-fatti. Ir-rata bażi tinkiseb billi jingħaddu flimkien iż-żewġ ammonti ffissati iktar ’il quddiem, skont il-gravità u t-tul:
x gravità + y tul = rata bażi
2.   Id-dħul mill-bejgħ totali magħmul mill-persuna li wettqet il-ksur fis-sena finanzjarja ta’ qabel is-sanzjoni, iddeterminata konformement mal-leġiżlazzjoni fiskali fis-seħħ, għandu jittieħed bħala punt ta’ tluq għad-determinazzjoni tar-rata bażi tal-multa fil-każ ta’ kontravenzjonijiet imsemmija fl-Artikolu [55] tal-liġi.”
L-Ordinul nr. 3055, pentru aprobarea Reglementarilor contabile conforme cu directivele europene (id-Digriet Nru 3055, li Japprova r-Regoli tal-Kontabbiltà Konformi mad-Direttivi Ewropej), tad‑29 ta’ Ottubru 2009 (Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 766, tal‑10 ta’ Novembru 2009, iktar ’il quddiem id-“Digriet li Japprova r-Regoli tal-Kontabbiltà”), jipprevedi, fil-punti 33, 46 u 253:
“33. (1)
Id-dħul mill-bejgħ nett jinkludi l-ammonti li jirriżultaw mill-bejgħ ta’ prodotti u mill-provvista ta’ servizzi li jaqgħu taħt l-attività kurrenti tal-entità, wara li jitnaqqsu t-tnaqqis kummerċjali u tat-taxxa fuq il-valur miżjud kif ukoll taxxi oħra marbuta direttament mad-dħul mill-bejgħ.
[…]
46. (1)
Prinċipju ta’ supremazija tas-sustanza fuq il-forma. Il-preżentazzjoni ta’ valuri fil-kuntest tal-elementi tal-karta tal-bilanċ u tar-rapport tal-introjtu għandha ssir billi jittieħed inkunsiderazzjoni l-mertu ekonomiku tat-tranżazzjoni jew l-operazzjoni nnotifikata u mhux biss il-forma ġuridika tagħha.
(2)
L-osservanza ta’ dan il-prinċipju għandha bħala għan ir-reġistrazzjoni u l-preżentazzjoni fidila tat-tranżazzjonijiet ekonomiko-finanzjarji, konformement mar-realtà ekonomika, billi tenfasizza d-drittijiet u l-obbligi kif ukoll ir-riskji assoċjati ma’ dawn it-tranżazzjonijiet.
[…]
(4)
L-entitajiet huma obbligati li jieħdu inkunsiderazzjoni l-informazzjoni kollha disponibbli waqt l-inklużjoni tal-operazzjonijiet ekonomiko-finanzjarji, b’mod li jirrendu estremament rari s-sitwazzjonijiet li fihom in-natura tat-tranżazzjoni, iddeterminata abbażi tal-prinċipju ta’ supremazija tas-sustanza fuq il-forma, hija differenti minn dik li tiġi stabbilita fl-assenza ta’ applikazzjoni ta’ dan il-prinċipju.
[…]
253.
[…]
(2)
Is-somom irċevuti minn entità f’isem terzi, inkluż fil-każ ta’ kuntratti ta’ aġent, ta’ kummissjoni jew ta’ mandat kummerċjali konklużi konformement mal-liġi, ma humiex dħul mill-attività kurrenti, anki jekk, mill-perspettiva tat-taxxa fuq il-valur miżjud, il-persuni li jaġixxu f’isimhom stess huma kkunsidrati bħala xerrejja-bejjiegħa mill-ġdid. F’dan il-każ, id-dħul mill-attività kurrenti huwa kkostitwit mill-kummissjonijiet dovuti.”
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
Permezz ta’ deċiżjoni tat‑3 ta’ Diċembru 2014, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni kkonstata li, bejn is‑26 ta’ Marzu u s‑17 ta’ Ottubru 2012, diversi impriżi, fosthom ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, li joffru s-servizzi ta’ konċessjonarja tar-reklamar, kienu wettqu ksur uniku u kontinwu tal-Artikolu 5(1) tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni u tal-Artikolu 101(1) TFUE, billi pparteċipaw f’akkordju li għandu l-għan li jelimina mis-suq Rumen konċessjonarji tar-reklamar kompetituri (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni”). Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ġiet imposta multa ta’ 2146199 leu Rumen (RON) (madwar EUR 484759), li tirrappreżenta 2.52 % tad-dħul mill-bejgħ tagħha, kif jirriżulta mir-rapport tal-introjtu tal-kontijiet tagħha għas-sena finanzjarja 2013.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentat quddiem il-Curtea de Apel București (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest, ir-Rumanija) rikors intiż għall-annullament tad-deċiżjoni tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni jew, sussidjarjament, għat-tnaqqis tal-ammont tal-multa billi jittieħed inkunsiderazzjoni l-limitu massimu li jirriżulta mid-determinazzjoni korretta tad-dħul mill-bejgħ tagħha. Ir-rikors ġie miċħud b’sentenza tat‑8 ta’ Ġunju 2016.
Insostenn tal-appell li hija ppreżentat kontra din is-sentenza quddiem l-Înalta Curte de Casație și Justiție (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija), il-qorti tar-rinviju, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ssostni li, bħala konċessjonarja tar-reklamar, hija teżerċita attività ta’ intermedjarju bejn min jirreklama u l-fornituri ta’ servizzi ta’ reklamar, bħalma huma l-istazzjonijiet tat-televiżjoni. Il-konċessjonarji tar-reklamar iħallsu lill-fornituri ta’ servizzi ta’ reklamar ir-remunerazzjoni tagħhom, li huma jiġbru mingħand min jirreklama. Ir-remunerazzjoni tal-konċessjonarji tar-reklamar tieħu l-forma ta’ kummissjoni miġbura mingħand min jirreklama. Hija biss din il-kummissjoni li tagħmel parti mid-dħul mill-bejgħ ta’ konċessjonarja tar-reklamar. Issa, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni ħa inkunsiderazzjoni, bħala bażi ta’ kalkolu tal-multa imposta, id-dħul mill-bejgħ indikat fil-kontabbiltà ta’ din ir-rikorrenti, li jinkludi mhux biss il-kummissjonijiet riċevuti, iżda wkoll l-ammonti mħallsa minn din tal-aħħar lill-fornituri ta’ servizzi ta’ reklamar. B’dan il-mod, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni kiser il-punt 253(2) tad-Digriet li Japprova r-Regoli tal-Kontabbiltà u rrifjuta li japplika d-dispożizzjonijiet legali u l-ġurisprudenza dwar il-kalkolu tad-dħul mill-bejgħ fil-każ tal-intermedjarji, ibbażati fuq il-punt 152 tal-istruzzjonijiet tiegħu tal‑5 ta’ Awwissu 2010 dwar ir-regoli applikabbli fil-qasam tal-kontroll tal-konċentrazzjonijiet. L-imsemmija rikorrenti għalhekk ġiet issanzjonata mhux għall-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni allegatament imwettaq, iżda għall-mod kif hija żżomm il-kontabbiltà tagħha. F’dawn iċ-ċirkustanzi, billi ċaħdet ir-rikors ippreżentat kontra d-deċiżjoni tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni, il-Curtea de Apel București (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest), bi ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, naqset milli tieħu inkunsiderazzjoni d-dħul effettiv tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali.
Il-qorti tar-rinviju tippreċiża li, qabel l-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni, l-impriżi kollha inkriminati sostnew li, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-ammont tal-multa, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni ma kellux jieħu inkunsiderazzjoni d-dħul kollu tagħhom, iżda biss id-dħul effettiv tagħhom. Issa, kemm l-imsemmija deċiżjoni kif ukoll il-Liġi dwar il-Kompetizzjoni u l-Istruzzjonijiet ta’ Individwalizzazzjoni tas-Sanzjonijiet jipprevedu, bħala bażi għall-kalkolu tal-multa, id-dħul mill-bejgħ totali li jirriżulta mill-kontijiet annwali, mingħajr ma ssir distinzjoni skont il-komponenti tal-imsemmi dħul jew tal-attivitajiet tal-impriża kkonċernata. L-Istruzzjonijiet ta’ Individwalizzazzjoni tas-Sanzjonijiet ma jħallu ebda marġni ta’ diskrezzjoni lill-Kunsill tal-Kompetizzjoni sabiex jiġi evitat ir-riskju ta’ arbitrarjetà. Għalhekk, impriża inkriminata ma tistax tinvoka n-nuqqas ta’ konformità tad-dħul mill-bejgħ li jidher fir-rapport tal-introjtu tagħha mar-regoli tal-kontabbiltà relatati magħhom, peress li dan id-dħul jirriżulta mid-deċiżjonijiet u mis-sottomissjonijiet ta’ kontabbiltà tagħha stess.
Il-qorti tar-rinviju tindika barra minn hekk li, skont il-punt 253(2) tad-Digriet li Japprova r-Regoli tal-Kontabbiltà, id-dħul ta’ aġent huwa kkostitwit mill-kummissjonijiet li dan jirċievi bħala remunerazzjoni għas-servizzi ta’ intermedjarju li huwa joffri u li, f’kawża fil-qasam tal-konċentrazzjoni, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni għamel l-evalwazzjoni tiegħu tad-dħul mill-bejgħ tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali sabiex jieħu inkunsiderazzjoni biss il-kummissjonijiet riċevuti abbażi tal-attività intermedjarja tiegħu.
Il-qorti tar-rinviju tqis li, f’dawn iċ-ċirkustanzi, hija għandha tibbilanċja l-prinċipji ta’ prevedibbiltà u ta’ proporzjonalità man-natura dissważiva tas-sanzjoni, sabiex tiddetermina jekk il-Kunsill tal-Kompetizzjoni huwiex obbligat li jieħu inkunsiderazzjoni biss il-parti tad-dħul mill-bejgħ li tirrappreżenta l-kummissjonijiet irċevuti mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali. Dan l-eżerċizzju għandu jsir fid-dawl tal-obbligu ta’ kooperazzjoni leali u tal-obbligu tal-Istati Membri li jastjenu minn kull miżura li tista’ tipprekludi l-applikazzjoni effettiva tal-Artikolu 101 TFUE.
B’mod partikolari, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-punt jekk l-approċċ li l-Kunsill tal-Kompetizzjoni huwa obbligat jiddetermina r-rata bażika tal-multa b’riferiment għad-dħul mill-bejgħ indikat fir-rapport tal-introjtu tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, li jinkludi, minbarra l-kummissjonijiet bħala remunerazzjoni għall-attività ta’ intermedjarju, l-ammonti miġbura mingħand dawk li jirreklamaw u mħallsa lill-fornituri ta’ servizzi ta’ reklamar, jistax jikser il-prinċipju ta’ proporzjonalità. Li jitqies li l-Kunsill tal-Kompetizzjoni ma huwiex awtorizzat jieħu inkunsiderazzjoni dħul mill-bejgħ differenti jista’ jwassalha sabiex timponi multa li, filwaqt li tkun prevedibbli u dissważiva, ma tirriflettix is-sitwazzjoni ekonomika reali tal-impriża kkonċernata u tikser, għalhekk, dan il-prinċipju.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Înalta Curte de Casație și Justiție (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“1)
L-Artikolu 4(3) TUE u l-Artikolu 101 TFUE għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-awtorità tal-kompetizzjoni tal-Istat Membru għandha obbligu tinterpreta r-regola nazzjonali li tirregola l-impożizzjoni ta’ sanzjoni skont il-prinċipju ta’ proporzjonalità fis-sens li għandha tivverifika jekk id-dħul mill-bejgħ totali, kif indikat fir-rapport tal-introjtu tal-karta tal-bilanċ għas-sena finanzjarja preċedenti, jipprovdix riflessjoni korretta tat-tranżazzjonijiet ekonomiċi u finanzjarji, konformement mar-realtà ekonomika?
2)
L-Artikolu 4(3) TUE u l-Artikolu 101 TFUE għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu, fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, il-prattika tal-awtorità tal-kompetizzjoni tal-Istat Membru li timponi multa fuq id-dħul mill-bejgħ indikat fir-rapport tal-introjtu tal-karta tal-bilanċ għas-sena finanzjarja preċedenti, li tinkludi l-ammonti ta’ fatturi li nħarġu mill-ġdid lill-klijenti finali għas-servizzi li fir-rigward tagħhom seħħet l-attività ta’ intermedjazzjoni għax-xiri ta’ ħin fil-media, u mhux biss il-kummissjonijiet relatati mal-attività ta’ intermedjazzjoni?
3)
L-Artikolu 4(3) TUE u l-Artikolu 101 TFUE għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-interpretazzjoni ta’ regola tad-dritt nazzjonali fis-sens li r-responsabbiltà għar-reġistrazzjoni korretta tal-kontijiet u għall-preżentazzjoni korretta tat-tranżazzjonijiet ekonomiċi u finanzjarji konformement mar-realtà ekonomika taqa’ fuq l-impriża ssanzjonata u li l-awtorità tal-kompetizzjoni tal-Istat Membru hija responsabbli għall-mod li bih l-impriża ssanzjonata tissodisfa dan l-obbligu?”
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ammissibbiltà
Il-Kunsill tal-Kompetizzjoni jsostni, fl-ewwel lok, li d-domandi preliminari huma inammissibbli minħabba li l-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja, fir-realtà, tinterpreta l-kunċett ta’ “dħul mill-bejgħ”, li jinsab f’dispożizzjoni legali nazzjonali, u tiddeċiedi hija stess fuq il-fatti tal-kawża prinċipali.
Huwa minnu li fil-kuntest tal-proċedura prevista fl-Artikolu 267 TFUE, il-funzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja u dawk tal-qorti tar-rinviju huma distinti b’mod ċar u hija esklużivament din tal-aħħar li għandha tinterpreta l-leġiżlazzjoni nazzjonali u tevalwa l-fatti tal-kawża prinċipali (sentenza tal‑14 ta’ Novembru 2019, Spedidam,
C‑484/18
,
EU:C:2019:970
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Madankollu, kuntrarjament għal dak li jsostni l-Kunsill tal-Kompetizzjoni, il-qorti tar-rinviju ma titlobx lill-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta d-dritt nazzjonali.
Fil-fatt, id-domandi preliminari magħmula minn din il-qorti jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(3) TUE u tal-Artikolu 101 TFUE, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, fil-kuntest ta’ tilwima dwar il-legalità tal-ammont tal-multa imposta fuq ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali mill-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni minħabba ksur kemm tad-dritt nazzjonali tal-kompetizzjoni kif ukoll tad-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni. L-imsemmija qorti tfittex, b’mod partikolari, li tikseb l-elementi ta’ interpretazzjoni rilevanti tad-dritt tal-Unjoni sabiex tiddetermina sa fejn, għall-finijiet tal-kalkolu ta’ dan l-ammont, id-dħul mill-bejgħ irreġistrat fil-kontabbiltà għandu natura vinkolanti.
Il-Kunsill tal-Kompetizzjoni jsostni, fit-tieni lok, li d-domandi preliminari huma ipotetiċi minħabba li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma kkontestatx, matul il-proċedura amministrattiva, l-eżattezza tar-reġistrazzjonijiet kontabbli li hija kienet għamlet fir-rapport tal-introjtu tagħha, billi sempliċement invokat li parti biss mid-dħul mill-bejgħ tagħha kellha tittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-kalkolu tal-multa.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, hija biss il-qorti nazzjonali li quddiemha titressaq il-kawża u li għandha tieħu r-responsabbiltà tad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tingħata li għandha tevalwa, fid-dawl tal-partikolaritajiet tal-kawża, kemm in-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun tista’ tagħti d-deċiżjoni tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Konsegwentement, meta d-domandi magħmula jikkonċernaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tkun, bħala prinċipju, marbuta li tiddeċiedi (sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2022, Servizio Elettrico Nazionale et,
C‑377/20
,
EU:C:2022:379
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
Minn dan isegwi li d-domandi dwar id-dritt tal-Unjoni jgawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Ir-rifjut tal-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti deċiżjoni dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali huwa possibbli biss meta jkun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma għandha l-ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex għad-dispożizzjoni tagħha l-punti ta’ fatt u ta’ liġi meħtieġa sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha (sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2022, Servizio Elettrico Nazionale et,
C‑377/20
,
EU:C:2022:379
, punt
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
F’dan il-każ, huwa biżżejjed li jiġi rrilevat li, kif diġà ġie kkonstatat fil-punt 25 ta’ din is-sentenza, id-domandi magħmula jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Issa, minn naħa, bl-ebda mod ma jidher li l-interpretazzjoni mitluba ta’ dan id-dritt ma għandha ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, peress li kull waħda mid-domandi magħmula tidher li tista’ tiċċara lill-qorti tar-rinviju sabiex tippermettilha tiddeċiedi dwar il-legalità tal-ammont tal-multa imposta fuq ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali u, għaldaqstant, li tiddeċiedi din il-kawża. Min-naħa l-oħra, id-deċiżjoni tar-rinviju tinkludi l-punti kollha ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tingħata risposta għal dawn id-domandi. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma jistax jitqies li l-imsemmija domandi huma irrilevanti.
Konsegwentement, id-domandi magħmula mill-Înalta Curte de Casație și Justiție (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja) huma ammissibbli.
Fuq il‑mertu
Permezz tat-tliet domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 4(3) TUE, u l-Artikolu 101 TFUE, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni jew prassi nazzjonali li skontha, għall-finijiet tal-kalkolu tal-multa imposta fuq impriża għal ksur tal-Artikolu 101 TFUE, awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni hija meħtieġa, fiċ-ċirkustanzi kollha, li tieħu inkunsiderazzjoni d-dħul mill-bejgħ kif jidher mir-rapport tal-introjtu ta’ din l-impriża mingħajr ma jkollha l-possibbiltà li teżamina l-elementi mressqa minn din tal-aħħar bl-għan li juru li l-imsemmi dħul mill-bejgħ ma jirriflettix is-sitwazzjoni ekonomika reali tal-imsemmija impriża u li, konsegwentement, huwa meħtieġ li jittieħed inkunsiderazzjoni, taħt id-dħul mill-bejgħ, ammont ieħor li jirrifletti din is-sitwazzjoni.
Konformement mal-Artikolu 35(1) tar-Regolament Nru 1/2003, l-Istati Membri għandhom jinnominaw l-awtorità jew l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni kompetenti sabiex japplikaw l-Artikolu 101 TFUE b’tali mod li d-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament jiġu effettivament osservati. L-awtoritajiet hekk maħtura għandhom, konformement ma’ dan tal-aħħar, jiżguraw l-applikazzjoni effettiva ta’ din id-dispożizzjoni tat-Trattat FUE fl-interess ġenerali (sentenza tas‑7 ta’ Diċembru 2010, VEBIC,
C‑439/08
,
EU:C:2010:739
, punt
).
Għal dan il-għan, l-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 1/2003 jipprevedi li l-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni kompetenti sabiex tapplika l-Artikolu 101 TFUE tista’ timponi, b’mod partikolari, multi, pagamenti ta’ penalità jew kwalunkwe sanzjoni oħra prevista mid-dritt nazzjonali tagħha.
Ir-riferiment li jagħmel l-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 1/2003 għad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li jipprevedu sanzjonijiet għall-ksur tal-Artikolu 101 TFUE jimplika li l-Istati Membri huma obbligati, skont it-tieni u t-tielet subparagrafi tal-Artikolu 4(3) TUE, li jieħdu l-miżuri kollha xierqa sabiex jiggarantixxu l-portata u l-effettività ta’ din id-dispożizzjoni tat-Trattat FUE. Fil-fatt, konformement mal-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni tad-dritt tal-Unjoni f’dan il-qasam, l-Istati Membri għandhom jeżerċitaw il-kompetenza tagħhom b’osservanza tad-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, tal-prinċipju ta’ effettività. Għalhekk, huma ma jistgħux jagħmlu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u, speċifikament, fil-qasam tad-dritt tal-kompetizzjoni, huma għandhom jiżguraw li r-regoli li huma jistabbilixxu jew japplikaw ma jippreġudikawx l-applikazzjoni effettiva tal-Artikolu 101 TFUE (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2021, Whiteland Import Export,
C‑308/19
,
EU:C:2021:47
, punti
u
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). Għaldaqstant, filwaqt li jżommu l-għażla tas-sanzjonijiet, l-Istati Membri għandhom b’mod partikolari jiżguraw li l-ksur tal-Artikolu 101 TFUE jiġi ssanzjonat f’kundizzjonijiet sostantivi u proċedurali li jagħtu lis-sanzjoni natura effettiva, proporzjonata u dissważiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑14 ta’ Settembru 2017, Autortiesību un komunicēšanās konsultāciju aģentūra – Latvijas Autoru apvienība,
C‑177/16
,
EU:C:2017:689
, punt
, u tat‑3 ta’ April 2019, Powszechny Zakład Ubezpieczeń na Życie,
C‑617/17
,
EU:C:2019:283
, punt
).
F’dan l-aħħar rigward, għandu jitfakkar li l-prinċipju ta’ proporzjonalità jeżiġi, b’mod partikolari, fil-qasam tas-sanzjonijiet, minn naħa, li s-sanzjoni imposta tikkorrispondi mal-gravità tal-ksur u, min-naħa l-oħra, li, waqt l-iffissar tal-ammont tal-multa, jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi individwali tal-każ inkwistjoni (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2018, Link Logistik N&N,
C‑384/17
,
EU:C:2018:810
, punt
).
Barra minn hekk, fir-rigward tal-impożizzjoni ta’ multa għal ksur tal-Artikolu 101 TFUE, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar is-setgħat li tgawdi l-Kummissjoni skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 23(2) tar-Regolament Nru 1/2003 jirriżulta li r-rekwiżit li l-multa imposta fuq impriża li tkun kisret l-Artikolu 101 TFUE ma għandhiex taqbeż 10 % tad-dħul mill-bejgħ totali mwettaq mill-impriża matul is-sena finanzjarja preċedenti huwa intiż preċiżament sabiex jiżgura li, konformement mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, l-impatt imfittex fuq l-impriża kkonċernata jkun evalwat fi kwalunkwe każ, b’mod partikolari billi jittieħed inkunsiderazzjoni dħul mill-bejgħ li jirrifletti s-sitwazzjoni ekonomika reali ta’ din tal-aħħar matul il-perijodu li matulu twettaq il-ksur (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑23 ta’ April 2015, LG Display u LG Display Taiwan vs Il‑Kummissjoni,
C‑227/14 P
,
EU:C:2015:258
, punti
u
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). Fil-fatt, il-kunċett ta’ “dħul mill-bejgħ” jirrigwarda l-valur tal-bejgħ ta’ oġġetti jew ta’ servizzi mwettqa mill-impriża kkonċernata, u b’hekk tirrifletti s-sitwazzjoni ekonomika reali tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Settembru 2017, Autortiesību un komunicēšanās konsultāciju aģentūra – Latvijas Autoru apvienība,
C‑177/16
,
EU:C:2017:689
, punt
).
Minn dan isegwi li, għalkemm huwa minnu li l-Istati Membri huma kompetenti sabiex jipprevedu s-sanzjonijiet li awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni tista’ timponi għal ksur tal-Artikolu 101 TFUE, leġiżlazzjoni nazzjonali jew prassi tal-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni li tgħid li din tal-aħħar tkun fi kwalunkwe każ obbligata tikkalkola l-ammont tal-multa billi tieħu inkunsiderazzjoni biss id-dħul mill-bejgħ inkluż fir-rapport tal-introjtu, billi teskludi l-possibbiltà li tiġi eżaminata kull ġustifikazzjoni jew data rilevanti invokata mill-impriża inkriminata bl-għan li turi li l-ammont inkwistjoni ma jirriflettix ir-realtà ekonomika, jista’ jwassal għall-impożizzjoni ta’ multi li jaqbżu l-limiti ta’ dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħqu l-għanijiet tal-Artikolu 101 TFUE.
Fil-fatt, u bla ħsara għall-fondatezza, fid-dritt u fil-fatt, ta’ ġustifikazzjonijiet invokati f’dan is-sens, abbażi ta’ elementi suffiċjentement preċiżi u dokumentati f’dan is-sens invokati mill-impriża inkriminata, il-multa imposta tista’, filwaqt li tkun inqas mil-limitu massimu stabbilit mil-leġiżlazzjoni nazzjonali u ddeterminat abbażi tad-dħul mill-bejgħ indikat fir-rapport tal-introjtu, teċċedi, fir-realtà, dan il-limitu, jekk din tal-aħħar tkun iddeterminata abbażi ta’ kalkolu tad-dħul mill-bejgħ li jirrifletti s-sitwazzjoni ekonomika reali tal-impriża.
Awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni għandu jkollha l-possibbiltà li teżamina l-fondatezza, fid-dritt u fil-fatt, ta’ kull prova ta’ natura li turi b’mod kredibbli li l-ammont tad-dħul mill-bejgħ indikat fir-rapport tal-introjtu ma jirriflettix is-sitwazzjoni ekonomika reali tal-impriża inkriminata. F’din il-kawża, hija għalhekk l-awtorità tal-kompetizzjoni nazzjonali inkwistjoni li għandha tivverifika jekk ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali aġixxietx effettivament, kif hija ssostni, bħala aġent li rċieva somom f’isem terzi u li r-remunerazzjoni tagħhom ħadet il-forma ta’ kummissjonijiet, kif ukoll li tistaqsiha dwar ir-raġunijiet preċiżi li għalihom hija ma qisitx li kien neċessarju li tipproċedi għall-korrezzjoni tal-ammont tad-dħul mill-bejgħ tagħha kif jidher fir-rapport tal-introjtu tagħha. Għalhekk, hija l-imsemmija awtorità li għandha tislet il-konklużjonijiet xierqa tal-ispjegazzjonijiet ipprovduti, sabiex tiżgura kemm in-natura dissważiva tal-multa kif ukoll il-konformità tagħha mal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
Kuntrarjament għal dak li jsostni l-Kunsill tal-Kompetizzjoni, in-neċessità li l-multa tiġi ffissata fuq il-bażi ta’ kriterji oġġettivi u n-neċessità li tiġi ggarantita l-prevedibbiltà tal-multa ma tistax tiġġustifika interpretazzjoni differenti.
Fil-fatt, minn naħa, kull awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni hija obbligata tadatta l-ammont tal-multa għall-partikolaritajiet ta’ kull każ partikolari billi tieħu inkunsiderazzjoni kriterji oġġettivi bħall-gravità u t-tul tal-ksur kif ukoll ta’ eventwali ċirkustanzi aggravanti u attenwanti, sabiex tiggarantixxi n-natura effettiva, dissważiva u proporzjonata ta’ din il-multa.
Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-prevedibbiltà tal-multa, għandu jiġi rrilevat li din hija ggarantita mid-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li jippermettu lill-impriżi kkonċernati jiddeterminaw minn qabel l-ammont massimu tal-multa li jista’ jiġi impost fuqhom mill-awtorità tal-kompetizzjoni nazzjonali kif ukoll il-fatturi oġġettivi meħuda inkunsiderazzjoni minnha għall-kalkolu ta’ din il-multa, peress li dawn id-dispożizzjonijiet huma ta’ natura li jirregolaw l-eżerċizzju tas-setgħa li tgawdi din l-awtorità (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑23 ta’ April 2015, LG Display u LG Display Taiwan vs Il‑Kummissjoni,
C‑227/14 P
,
EU:C:2015:258
, punt
).
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għad-domandi magħmula għandha tkun li l-Artikolu 4(3) TUE, u l-Artikolu 101 TFUE, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni jew prassi nazzjonali li skontha, għall-finijiet tal-kalkolu tal-multa imposta fuq impriża għal ksur tal-Artikolu 101 TFUE, l-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni hija meħtieġa, fiċ-ċirkustanzi kollha, li tieħu inkunsiderazzjoni d-dħul mill-bejgħ kif jidher mir-rapport tal-introjtu ta’ din l-impriża, mingħajr ma jkollha l-possibbiltà li teżamina l-elementi mressqa minn din tal-aħħar bl-għan li juru li l-imsemmi dħul mill-bejgħ ma jirriflettix is-sitwazzjoni ekonomika reali tal-imsemmija impriża u li, konsegwentement, huwa meħtieġ li jittieħed inkunsiderazzjoni, taħt id-dħul mill-bejgħ, ammont ieħor li jirrifletti din is-sitwazzjoni, sakemm dawn l-elementi jkunu preċiżi u dokumentati.
Fuq l‑ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 4(3) TUE u l-Artikolu 101 TFUE għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni jew prassi nazzjonali li skontha, għall-finijiet tal-kalkolu tal-multa imposta fuq impriża għal ksur tal-Artikolu 101 TFUE, l-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni hija meħtieġa, fiċ-ċirkustanzi kollha, li tieħu inkunsiderazzjoni d-dħul mill-bejgħ kif jidher mir-rapport tal-introjtu ta’ din l-impriża, mingħajr ma jkollha l-possibbiltà li teżamina l-elementi mressqa minn din tal-aħħar bl-għan li juru li l-imsemmi dħul mill-bejgħ ma jirriflettix is-sitwazzjoni ekonomika reali tal-imsemmija impriża u li, konsegwentement, huwa meħtieġ li jittieħed inkunsiderazzjoni, taħt id-dħul mill-bejgħ, ammont ieħor li jirrifletti din is-sitwazzjoni, sakemm dawn l-elementi jkunu preċiżi u dokumentati.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: ir-Rumen.