CELEX: 62017CJ0587
Appell
Fond Agrikolu Ewropew ta’ Gwida u Garanzija (FAEGG)
Regolament (KE) Nru 1290/2005
Regolament (UE) Nru 1306/2013
Spejjeż esklużi mill-finanzjament tal-Unjoni Ewropea
Rifużjonijiet fuq l-esportazzjonijiet imħallsa indebitament
Irkupru
Nuqqas ta’ eżawriment tal-mezzi ta’ rikors kollha
Assenza ta’ appell fil-kassazzjoni wara l-opinjoni negattiva ta’ avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju)
Artikolu 267 TFUE
Assenza ta’ rinviju preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja
Negliġenza tal-Istat Membru

Permezz tal-appell tiegħu, ir-Renju tal-Belġju jitlob l-annullament tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tal-20 ta’ Lulju 2017, Il-Belġju vs Il-Kummissjoni (T-287/16, mhux ippubblikata, iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”,
EU:T:2017:531
), li permezz tagħha din ċaħdet ir-rikors tiegħu għall-annullament tad-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2016/417 tas-17 ta’ Marzu 2016 li teskludi mill-finanzjament tal-Unjoni Ewropea ċertu nfiq imġarrab mill-Istati Membri skont il-Fond Agrikolu Ewropew ta’ Garanzija (FAEG) u skont il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) (
ĠU 2016, L 75, p. 16
), sa fejn teskludi mill-imsemmi finanzjament fil-konfront tar-Renju tal-Belġju s-somma ta’ EUR 9601619 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”).
Il-kuntest ġuridiku
L-Artikolu 3(1) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1290/2005 tal-21 ta’ Ġunju 2005 dwar il-finanzjament tal-Politika Agrikola Komuni (
ĠU 2005, L 209, p. 1
), kien jipprovdi:
“Fil-kuntest ta’ ġestjoni kondiviża bejn l-Istati Membri u l-Komunità, il-[Fond Agrikolu Ewropew ta’ Garanzija (FAEG)] għandu jiffinanzja l-infiq li ġej, li għandu jsir f’konformità mal-liġi Komunitarja:
a)
ir-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni ta’ prodotti agrikoli lejn pajjiżi terzi;
[…]”
L-Artikolu 9(1)(a), ta’ dan ir-regolament kien jipprovdi li:
“L-Istati Membri għandhom:
a)
fil-qafas tal-Politika Agrikola Komuni, jadottaw id-dispożizzjonijiet kollha leġislattivi, regolatorji u amministrattivi u jieħdu kwalunkwe miżuri oħra meħtieġa biex tiġi żgurata l-protezzjoni effettiva tal-interessi finanzjarji tal-Komunità, u b’mod partikolari sabiex:
i)
jiġu vverifikati l-ġenwinità u l-konformità ta’ operazzjonijiet iffinanzjati mill-FAEG u l-[Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR)];
ii)
jiġu evitati u segwiti l-irregolaritajiet;
iii)
jiġu rkuprati s-somom mitlufa bħala riżultat tal-irregolaritajiet jew tan-negliġenza”.
Skont ir-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 32(5) u (8)(a) tal-imsemmi regolament:
“5.   […]
Meta, fil-kuntest tal-proċedura ta’ rkupru, ma tiġi rreġistrata l-ebda irregolarità minn xi strument amministrattiv jew legali ta’ natura definittiva, l-Istat Membru kkonċernat għandu jiddikjara bħala nefqa lill-EAGF il-piż finanzjarju li waqa’ fuqu, skont l-ewwel subparagrafu.
[…]
8.   Wara li tkun ġiet kompluta l-proċedura stabbilita fl-Artikolu 31(3), il-Kummissjoni tista’ tiddeċiedi li teskludi mis-somom tal-finanzjament is-somom li għandhom jitħallsu mill-baġit Komunitarju fil-każijiet li ġejjin:
a)
skont il-paragrafi 5 u 6 ta’ dan l-Artikolu, jekk hija ssib li l-irregolarità jew in-nuqqas ta’ rkupru huwa riżultat ta’ irregolarità jew negliġenza attribwibbli lill-awtoritajiet amministrattivi jew korp uffiċjali ieħor tal-Istat Membru;
[…]”
Ir-Regolament Nru 1290/2005 tħassar u ġie ssostitwit bir-Regolament (UE) Nru 1306/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 dwar il-finanzjament, il-ġestjoni u l-monitoraġġ tal-politika agrikola komuni u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nru 352/78, (KE) Nru 165/94, (KE) Nru 2799/98, (KE) Nru 814/2000, (KE) Nru 1290/2005 u (KE) Nru 485/2008 (
ĠU 2013, L 347, p. 549
, u r-rettifiki
ĠU 2017, L 327, p. 11
, u
ĠU 2016, L 130, p. 13
). L-Artikolu 9(1)(a) tar-Regolament Nru 1290/2005 ġie sostitwit u inkluż, essenzjalment, fl-Artikolu 58(1)(e) tar-Regolament Nru 1306/2013, li jżid għall-preskrizzjonijiet ta’ din l-ewwel dispożizzjoni, b’mod partikolari, li l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jinbdew il-proċeduri ġuridiċi neċessarji, skont il-każ, għall-finijiet tal-irkupru tal-pagamenti indebiti. Id-dispożizzjonijiet tar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 32(5) u (8)(a) tar-Regolament Nru 1290/2005 ġew inklużi, essenzalment, fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 54(2) u (5)(c) tar-Regolament Nru 1306/2013.
Il-fatti li wasslu għall-kawża
Fuq ir-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni mħallsa u l-importazzjonijiet mill-ġdid frawdolenti
Matul is-sena 1992, il-kumpannija Générale Sucrière, li d-drittijiet tagħha ġew issuċċeduti mill-kumpannija Saint-Louis Sucre, biegħet total ta’ 24000 tunnellata zokkor lill-kumpanniji Metelmann & CO u Sucre Export. Skont il-kuntratti ta’ bejgħ, dan iz-zokkor kien intiż għall-esportazzjoni barra mill-Unjoni Ewropea. Dawn iż-żewġ kumpanniji tal-aħħar, permezz tal-intervent ta’ żewġ intermedjarji, biegħu mill-ġdid 6000 tunnellata zokkor lill-kumpanniji Proud Trading u Shawline Offshore. Il-kuntratti ta’ bejgħ kienu jipprevedu wkoll li z-zokkor kien destinat għal Stat terz u kellu jħalli t-territorju tal-Unjoni mingħajr dewmien wara li jiġi mgħobbi.
It-tagħbija tal-vapuri, bi tluq mill-port ta’ Antwerpen (il-Belġju) lejn id-destinazzjoni fl-Użbekistan, saru bejn l-20 ta’ Jannar u d-29 ta’ Marzu 1993.
Il-kumpannija Manuport Services, li, flimkien mal-kumpannija Belgian Bunkering and Stevedoring, kienet ġiet inkargata minn Saint-Louis Sucre sabiex tirċievi l-kunsinna u tgħabbiha fuq il-vapuri taz-zokkor kif ukoll sabiex twettaq it-tranżazzjonijiet relatati ma’ dokumenti annessi, wettqet, f’isem din tal-aħħar, dawn it-tranżazzjonijiet relatati ma’ dokumenti u bagħtet id-dikjarazzjonijiet ta’ esportazzjoni lill-organu li jħallas kompetenti, jiġifieri Bureau d’intervention et de restitution belge (l-“Uffiċċju Belġjan għall-Intervent u r-Rifużjoni”, iktar ’il quddiem il-“UBIR”), li dak iż-żmien kien jismu l-Office central des contingents et licences (l-“Uffiċċju Ċentrali tal-Kwoti u l-Liċenzji, il-Belġju). Abbażi ta’ dawn id-dikjarazzjonijiet, Saint-Louis Sucre kisbet mill-UBIR ħlasijiet bil-quddiem bħala parti mir-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni li kellha dritt għalihom. Dawn il-ħlasijiet inkisbu definittivament minn Saint-Louis Sucre, bħala rifużjonijiet għall-esportazzjoni, meta ġiet prodotta l-prova li z-zokkor kien effettivament ħalla t-territorju doganali tal-Unjoni.
Sussegwentement, ġie skopert li, fil-verità, is-6 000 tunnellata zokkor mibjugħa mill-ġdid minn Metelmann & CO u Sucre Export lil Proud Trading u lil Shawline Offshore kienu, wara li telqu l-Belġju mill-port ta’ Antwerpen, iddevjati mid-destinazzjoni oriġinali tagħhom u ġew importati mill-ġdid fuq it-territorju tal-Unjoni, b’mod frawdolenti, fi Spanja permezz tal-port ta’ Guernica, abbażi ta’ dokumenti, jiġifieri l-formoli T2L, iffalsifikati. Saint-Louis Sucre informat minn jedda lill-UBIR bl-iskoperta ta’ dawn l-importazzjonijiet mill-ġdid frawdolenti.
Fuq il-proċedura kriminali
Permezz ta’ sentenza tal-hof van beroep te Antwerpen (il-Qorti tal-Appell ta’ Antwerpen, il-Belġju) tat-22 ta’ Ottubru 2003, li tikkonferma sentenza tar-rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen (il-Qorti tal-Istanza ta’ Antwerpen, il-Belġju) tal-21 ta’ Ġunju 2001, żewġ individwi, li kienu aġixxew bħala intermedjarji bejn Metelmann & CO u Sucre Export, minn naħa, u Proud Trading u Shawline Offshore, min-naħa l-oħra, ġew ikkundannati kriminalment minħabba l-fatt tal-importazzjoni mill-ġdid frawdolenta b’dokumenti foloz, użu ta’ dokumenti foloz u frodi. L-UBIR, b’mod partikolari, intervjena bħala parti ċivili kontra dawn l-individwi u kiseb il-kundanna tagħhom fil-prinċipju għal danni stmati b’mod provviżorju għal ċenteżmu ta’ euro, fejn din il-kundanna saret definittiva permezz tas-sentenza tal-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju) tat-22 ta’ Ġunju 2004.
Fuq il-proċedura ċivili ta’ rkupru
Fis-16 ta’ Marzu 1994, wara li sar jaf bil-frodi mwettqa, l-UBIR talab mingħand Saint-Louis Sucre l-irkupru ta’ somma fl-ammont ta’ 167020445 Frank Belġjan (BEF), li tikkorrispondi għal EUR 4 140 328.68 minħabba li l-lottijiet ta’ zokkor iddikjarati għall-esportazzjoni f’Antwerpen minn din il-kumpannija u li kienet inkisbet il-prova ta’ ħruġ tagħhom mit-territorju doganali tal-Unjoni permezz tad-dokumenti ta’ kontroll, jiġifieri l-formoli T5, kienu ddaħħlu mill-ġdid fuq dan it-territorju taħt il-kopertura ta’ dokumenti, jiġifieri l-formoli T2L, iffalsifikati.
Saint-Louis Sucre ma taqbilx ma’ din it-talba għal irkupru tal-UBIR, peress li tqis li ma hijiex responsabbli għal din il-frodi.
Permezz ta’ ittri tad-19 ta’ Novembru 1996 u tat-13 ta’ Frar 1997, l-UBIR żamm it-talba tiegħu, peress li kkunsidra li z-zokkor inkwistjoni qatt ma kien ġie esportat.
Peress li l-UBIR tenna t-talba tiegħu tal-ħlas tas-somma prinċipali, flimkien mal-interessi sa mis-16 ta’ April 1994, Saint-Louis Sucre iddeċidiet, fis-16 ta’ Mejju 1997, li tħallsu mingħajr preġudizzju u mingħajr ma rrikonoxxiet r-responsabbiltà tagħha, din is-somma kif ukoll l-interessi dovuti għall-perijodu bejn is-16 ta’ April 1994 sas-16 ta’ Mejju 1997, jiġifieri ammont totali ta’ EUR 5 133 087.54.
Wara li rċieva dan il-ħlas, ir-Renju tal-Belġju ħallas lill-FEAGG somma ta’ EUR 4 106 470.28 li tikkorrispondi għal 80 % tas-somma mħallsa minn Saint-Louis Sucre. Huwa żamm l-20 % li jibqa, jiġifieri s-somma ta’ EUR 1 026 617.52, skont ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 595/91 tal-4 ta’ Marzu 1991 dwar l-irregolaritajiet u l-irkupru ta’ somom ta’ flus imħallsa ħażin [indebitament] b’konnessjoni mal-finanzjament tal-politika agrikola komuni u l-organizzazzjoni ta’ sistema ta’ tagħrif f’dan il-qasam u li jħassru r-Regolament (KEE) Nru 283/72 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 3, Vol. 11, p. 171).
Fit-18 ta’ Ġunju 1997, Saint-Louis Sucre ippreżentat rikors quddiem it-tribunal de première instance de Bruxelles (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Brussell, il-Belġju) sabiex tirkupra, mingħand UBIR, is-somma ta’ EUR 5 133 087.54, flimkien mal-interessi moratorji, l-interessi ġudizzjarji u l-ispejjeż.
Permezz ta’ deċiżjoni tal-20 ta’ Marzu 2008, din il-qorti wara li stenniet it-tmiem tal-proċedura kriminali, laqgħet dan ir-rikors u kkundannat lill-UBIR jirrimborsa dawn is-somom.
L-UBIR appella minn din is-sentenza quddiem il-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell, il-Belġju), fejn talabha tibdel din is-sentenza u ma tilqax it-talba orġininali ta’ Saint-Louis Sucre. Sussidjarjament, l-UBIR talab lil din il-qorti tagħmel tliet domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament tal-Kummissjoni (KEE) Nru 3665/87 tas-27 ta’ Novembru 1987 dwar ir-regoli komuni għall-applikazzjoni tas-sistema ta’ rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni fuq prodotti agrikoli (
ĠU 1987, L 351, p. 1
).
Permezz ta’ sentenza tat-3 ta’ Mejju 2012, innotifikata fid-29 ta’ Ġunju 2012, il-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) ikkonfermat is-sentenza tat-tribunal de première instance de Bruxelles (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Brussell). Barra minn hekk, din il-qorti ddeċidiet li ma kienx hemm lok li ssir domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja. Konsegwentement, hija kkundannat lill-UBIR iħallas lil Saint-Louis Sucre is-somma ta’ EUR 10 114 003.39, li tikkorrispondi għas-somma ta’ EUR 5 133 087.54 flimkien mal-interessi mill-1 ta’ Ġunju 1997, flimkien mal-interessi moratorji dovuti mis-7 ta’ Marzu 2011, flimkien mal-interessi ġudizzjarji u l-ispejjeż.
Wara din is-sentenza, l-UBIR talab l-opinjoni ta’ avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), kif tirrikjedi l-proċedura Belġjana, bl-intenzjoni li jippreżenta appell quddiem din il-qorti.
Dan l-avukat ta l-opinjoni tiegħu fil-25 ta’ Settembru 2012, fejn ikkonkluda, abbażi ta’ eżami tal-proċess u tal-ġurisprudenza tal-Unjoni “li huwa impossibbili li tiġi kkritikata b’possibbiltajiet eventwali ta’ suċċess quddiem il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) is-sentenza [tal-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell, tat-3 ta’ Mejju 2012] sa fejn tikkundanna lill-UBIR għall-ħlas tas-somma ta’ EUR10 114 003.39”. Wara din l-opinjoni negattiva, l-UBIR iddeċieda li ma jkomplix u naqas milli jippreżenta appell fil-kassazzjoni, l-UBIR ħallas lil Saint-Louis Sucre is-somma li kien ġie kkundannat għaliha, li tirrappreżenta ammont totali ta’ EUR 10 659 055.85 li jikkorrispondi għas-somma ta’ EUR 10 114 003.39 flimkien mal-interessi applikabbli.
Fuq it-talba lill-FEAGG tas-somma ta’ EUR 9 601 619.85
Fl-4 ta’ Lulju 2012, l-UBIR ħabbar lill-Kummissjoni li, wara s-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012, li kienet immedjatament eżegwibbli anki f’każ ta’ appell fil-kassazzjoni, l-ammont li kien ordnat iħallas ser isir ir-responsabbiltà tal-FEAGG.
Permezz ta’ ittra tat-13 ta’ Novembru 2012, l-UBIR informa lill-Kummissjoni li, abbażi tar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 32(5) tar-Regolament Nru 1290/2005, huwa kien qiegħed ipoġġi taħt ir-responsabbiltà tal-FEAGG is-somma li kien kellu jħallas lil Saint-Louis Sucre, jiġifieri EUR 10 659 055.85, li minnhom kellhom jitnaqqsu, minn naħa, is-somma ta’ EUR 1 026 617.52, li kienet tirrappreżenta l-20 % miżmuma mir-Renju tal-Belġju fuq l-ammont ta’ EUR 5 133 087.54 b’applikazzjoni tar-Regolament Nru 595/91 u, min-naħa l-oħra, is-somma dwar l-ispejjeż legali li jitilqgħu għal EUR 30 818.48. Konsegwentement, l-ispiża ta’ EUR 9 601 619.85 ġiet mgħoddija lill-FEAGG bħala dħul negattiv fl-approvazzjoni tal-kontijiet tas-sena 2012.
Fid-dikjarazzjoni annwali għal din l-istess sena, l-UBIR inkluda għalhekk korrezzjoni pożittiva tas-somma ta’ EUR 9 601 619.85.
Permezz tad-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni C(2016)1543 finali tas-17 ta’ Marzu 2016 dwar l-approvazzjoni ta’ kontijiet ta’ ċerti aġenziji tal-ħlas fil-Belġju u fil-Ġermanja fir-rigward tal-infiq iffinanzjat mill-Fond Agrikolu Ewropew ta’ Garanzija (FAEG), għas-sena finanzjarja 2012, dan l-ammont aġġustat, wara l-awditu, ittieħed inkunsiderazzjoni mill-Unjoni fis-sena finanzjarja 2012 u għalhekk tħallas lir-Renju tal-Belġju.
Fuq il-proċedura amministrattiva ta’ korrezzjoni finanzjarja
Wara li s-somma ta’ EUR 9 601 619.85 tqiegħdet taħt ir-responsabbiltà tal-FEAGG, il-Kummissjoni, permezz ta’ ittra tas-27 ta’ Marzu 2013, bdiet proċedura ta’ verifika ta’ konformità. Hija kkontestat it-talba ta’ teħid ta’ responsabbiltà mill-FEAGG fuq żewġ punti, jiġifieri, l-ewwel nett, id-deċiżjoni li ma jintużawx il-mezzi ta’ rikors kollha possibbli, f’dan il-każ permezz tal-preżentazzjoni ta’ appell fil-kassazzjoni, sabiex tiġi rkuprata s-somma inkwistjoni mingħand Saint-Louis Sucre u, it-tieni nett, it-talba tal-interessi wara s-sena 1997.
Permezz ta’ ittra tat-23 ta’ Mejju 2013, l-UBIR ikkontesta dawn iż-żewġ punti, billi bbaża ruħu fuq ir-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 32(5) tar-Regolament Nru 1290/2005. F’dan ir-rigward, l-UBIR sostna li mhux kull appell fil-kassazzjoni kien iwassal awtomatikament għal rinviju preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, peress li l-ġurisprudenza ta’ din tal-aħħar taċċetta l-assenza ta’ tali rinviju b’mod partikolari fil-kuntest tat-teorija msejħa tal-“acte clair”. L-UBIR, barra minn hekk, iċċita l-opinjoni negattiva tal-avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) u spjega r-rwol speċjali li għandhom dawn l-avukati fis-sistema Belġjana. L-UBIR ikkonkluda minn dan li mhux biss ma kienx se jkollu għażla rigward l-opportunità li jippreżenta jew ma jippreżentax appell fil-kassazzjoni, iżda kien proprju impossibbli li jippreżenta tali appell.
Wara li kellu laqgħa bilaterali mal-UBIR fit-13 ta’ Ottubru 2014 u wara diversi skambji ta’ ittri, il-Kummissjoni, permezz ta’ komunikazzjoni tat-12 ta’ Ġunju 2015, abbażi tal-Artikoli 10 u 11 tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 885/2006 tal-21 ta’ Ġunju 2006 li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1290/2005 dwar l-akkreditazzjoni ta’ l-aġenziji tal-ħlas u ta’ korpijiet oħrajn u l-approvazzjoni tal-kontijiet tal-FAEG u tal-FAEŻR (
ĠU 2006, L 171, p. 90
), żammet il-pożizzjoni li r-Renju tal-Belġju ma kienx ikkonforma ruħu mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni għas-sena finanzjarja 2012, minħabba li ma kinux ġew eżawriti l-mezzi kollha ta’ rikors possibbli mill-awtoritajiet Belġjani sabiex jirkupraw l-ammont inkwistjoni, li kien seta’ kieku jippermetti l-eżami mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-kwistjoni preliminari li tirrigwarda lil Saint-Louis Sucre u li, għaldaqstant, l-UBIR ma kellux id-dritt li jirkupra mingħand il-FEAGG il-ħlas magħmul abbażi tar-rifużjonijiet għall-esportazzjoni, konformement mal-Artikolu 32(8)(a) tar-Regolament Nru 1290/2005. Konsegwentement, din il-komunikazzjoni kienet tindika li kien ser jiġi propost li tiġi eskluża mill-finanzjament tal-Unjoni s-somma ta’ EUR 9601619.
Abbażi ta’ rapport sommarju tat-22 ta’ Frar 2016, il-Kummissjoni adottat, fis-17 ta’ Marzu 2016, id-deċiżjoni kkontestata, fejn eskludiet din is-somma mill-finanzjament tal-Unjoni fil-konfront tar-Renju tal-Belġju.
Ir-rikors quddiem il-Qorti Ġenerali u s-sentenza appellata
Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit-30 ta’ Mejju 2016, ir-Renju tal-Belġju ressaq rikors intiż għall-annullament tad-deċiżjoni kkontestata.
Insostenn ta’ dan ir-rikors, ir-Renju tal-Belġju invoka żewġ motivi. L-ewwel motiv kien ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 31(1) u tal-Artikolu 32(8) tar-Regolament Nru 1290/2005, minħabba li l-Kummissjoni ma kinitx weriet li l-ispejjeż magħmula mill-UBIR ma kinux konformi mad-dritt tal-Unjoni u li l-assenza ta’ rkupru jew l-irregolarità kellha fl-oriġini tagħha irregolarità jew negliġenza imputabbli lil dan tal-aħħar. It-tieni motiv, imqajjem b’mod sussidjarju, kien ibbażat fuq il-ksur tal-Artikolu 31(2) tar-Regolament Nru 1290/2005 u fuq il-prinċipju ta’ proporzjonalità, minħabba li l-ammont eskluż mill-finanzjament tal-Unjoni permezz tad-deċiżjoni kkontestata ma kienx jikkorrispondi għall-importanza tan-nuqqas ta’ konformità kkonstatata u li ma kienx ittieħed inkunsiderazzjoni d-dannu finanzjarju kkawżat lill-Unjoni.
Permezz tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ċaħdet dawn iż-żewġ motivi u, konsegwentement, ir-rikors kollu kemm hu.
It-talbiet tal-partijiet
Permezz tal-appell tiegħu, ir-Renju tal-Belġju jitlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tannulla s-sentenza appellata;
–
tannulla d-deċiżjoni kkonstestata, sa fejn teskludi mill-finanzjament tal-Unjoni l-ammont ta’ EUR 9601619, u
–
tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.
Il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tiċħad l-appell, u
–
tikkundanna lir-Renju tal-Belġju għall-ispejjeż.
Fuq l-appell
Insostenn tal-appell tiegħu, ir-Renju tal-Belġju invoka aggravju uniku bbażat fuq l-interpretazzjoni żbaljata, mill-Qorti Ġenerali, tal-Artikolu 32(8)(a) tar-Regolament Nru 1290/2005, li sar, essenzjalment, l-Artikolu 54(5)(c) tar-Regolament Nru 1306/2013. Dan l-aggravju huwa maqsum f’żewġ partijiet.
Fuq l-ewwel parti tal-aggravju uniku
L-argumenti tal-partijiet
Permezz tal-ewwel parti tal-aggravju uniku tiegħu, ir-Renju tal-Belġju jsostni li l-Qorti Ġenerali żbaljat meta, fil-punt 56 tas-sentenza appellata, ikkunsidrat li l-awtoritajiet Belġjani, meta ma ppreżentawx appell fil-kassazzjoni kontra s-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012, ma kinux waslu għall-eżawriment tar-rikorsi interni. Il-Qorti Ġenerali ma ħaditx inkunsiderazzjoni n-natura straordinarja tal-appell fil-kassazzjoni kif ukoll tar-rwol speċifiku mogħti lill-avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) abbażi tar-regoli proċedurali Belġjani.
B’hekk, hija tat interpretazzjoni kuntrarja għal dik mogħtija mill-Qorti Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem fid-deċiżjonijiet tal-5 ta’ Diċembru 2002, Vogl vs Il-Ġermanja (CE:ECHR:2002:1205DEC006586301, punt 2) u tal-5 ta’ Marzu 2013, Chapman vs Il-Belġju (CE:ECHR:2013:0305DEC003961906, punt 33). Din il-qorti, fil-fatt, irrikonoxxiet l-ispeċifiċità tar-rwol li għandu l-avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) fis-sistema ġudizzjarja Belġjana u tal-intervent obbligatorju tiegħu. Għalhekk, f’din l-aħħar deċiżjoni, wara li rrilevat li “ir-rikorrent, sabiex jikkonforma ruħu mar-regoli tad-dritt ġudizzjarju Belġjan li jirregola l-preżentazzjoni ta’ kawża quddiem il-qorti tal-kassazzjoni, indirizza ruħu lil avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni)”, li “l-avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) qies li ma kien hemm ebda possibbiltà raġonevoli ta’ suċċess” u li “abbażi ta’ din l-opinjoni negattiva, ir-rikorrent irrinunzja għall-appell fil-kassazzjoni”, il-Qorti Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem ikkunsidrat li “fid-dawl tar-rwol preventiv tal-avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), fl-interess kemm tal-Qorti tal-Kassazzjoni kif ukoll tal-persuni interessati […], f’dan il-każ, ir-rikorrent għamel dak kollu li wieħed kien seta’ jistenna minnu biex jiġu eżawriti l-mezzi kollha ta’ rikors interni”.
Il-Kummissjoni ssostni li l-ewwel parti tal-aggravju uniku hija inammissibbli, peress li tqajjem argument li ma kienx tressaq quddiem il-Qorti Ġenerali, u hija, fi kwalunkwe każ, infondata.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fir-rigward tal-ammissibbiltà tal-ewwel parti tal-aggravju uniku, għandu jitfakkar li, konformement ma’ ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-kompetenza ta’ din, fil-kuntest ta’ appell, hija limitata għall-evalwazzjoni tas-soluzzjoni legali li ngħatat lill-motivi ddibattuti quddiem l-ewwel imħallfin. Għaldaqstant, parti ma tistax tqajjem għall-ewwel darba quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja motiv li hija ma qajmitx quddiem il-Qorti Ġenerali peress li dan ikun ifisser li din il-parti titħalla tressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, li l-kompetenza tagħha fil-qasam ta’ appell hija limitata, tilwima iktar estiża minn dik li tressqet quddiem il-Qorti Ġenerali (sentenza tat-13 ta’ Lulju 2017, Saint-Gobain Glass Deutschland vs Il-Kummissjoni,
C-60/15 P
,
EU:C:2017:540
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Madankollu, argument li ma jkunx tqajjem fl-ewwel istanza ma jistax jitqies bħala argument ġdid, inammissibbli fl-istadju tal-appell, jekk dan ikun jikkostitwixxi biss elaborazzjoni ta’ argument li jkun diġà ġie żviluppat fil-kuntest ta’ motiv imressaq fir-rikors quddiem il-Qorti Ġenerali (sentenza tat-13 ta’ Lulju 2017, Saint-Gobain Glass Deutschland vs Il-Kummissjoni,
C-60/15 P
,
EU:C:2017:540
, punt
u l-ġurisprudenza ċċitata).
Issa, kif irrilevat il-Qorti Ġenerali fil-punt 54 tas-sentenza appellata u kuntrarjament għal dak li tallega l-Kummissjoni, ir-Renju tal-Belġju, permezz tal-ewwel motiv imqajjem fir-rikors tiegħu fl-ewwel istanza, ikkontesta, essenzjalment, li wettaq irregolarità jew negliġenza minħabba li l-awtoritajiet Belġjani ma kinux waslu għall-eżawriment tal-motivi kollha ta’ rikors possibbli. F’dan ir-rigward, dan l-Istat Membru sostna li fil-fatt ma kien hemm ebda possibbiltà li jiġi ppreżentat appell fil-kassazzjoni kontra s-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012 wara l-opinjoni negattiva mogħtija mill-avukat fil-Qorti tal-Kassazzjoni kkonsultat mill-UBIR dwar il-preżentazzjoni ta’ tali appell.
Għalkemm huwa minnu li, kif tenfasizza l-Kummissjoni, ir-Renju tal-Belġju, quddiem il-Qorti Ġenerali ma invokax il-ksur tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iċċitata fl-appell tiegħu, tali argument huwa intiż sabiex juri li l-Qorti Ġenerali kkunsidrat b’mod żbaljat li dan l-Istat Membru ma kienx wasal għall-eżawriment tal-mezzi kollha ta’ rikors interni. Għalhekk, huwa biss amplifikazzjoni tal-argument żviluppat fil-kuntest tal-ewwel motiv ippreżentat fir-rikors fl-ewwel istanza.
Għaldaqstant, għandu jiġi miċħud il-kap ta’ inammissibbiltà mqajjem mill-Kummissjoni li l-ewwel parti tal-aggravju uniku tiġi ddikjarata ammissibbli.
Fuq il-mertu, għandu jiġi enfasizzat, minn naħa, li, bħalma rrilevat il-Qorti Ġenerali fil-punt 56 tas-sentenza appellata fuq bħalma rrikonoxxa r-Renju tal-Belġju fl-appell tiegħu, f’dan il-każ, ma kienx impossibbli għall-awtoritajiet Belġjani li jippreżentaw appell fil-kassazzjoni kontra s-sentenza tal-cour d’appel de Brusselles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, dan l-Istat Membru ma jistax jikkritika lill-Qorti Ġenerali li kkonstatat, fl-imsemmi punt 56, li dawn l-awtoritajiet ma kinux waslu għall-eżawriment tal-mezzi ta’ rikors kollha previsti mid-dritt Belġjan sabiex jirkupraw is-somom inkwistjoni.
Min-naħa l-oħra, sa fejn ir-Renju tal-Belġju jsostni, essenzjalment, li l-Qorti Ġenerali marret kontra d-deċiżjoni tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tal-5 ta’ Diċembru 2002, Vogl vs Il-Ġermanja (CE:ECHR:2002:1205DEC006586301, punt 2), għandu jiġi enfasizzat li dan l-argument ma huwa sostnut imkien u għalhekk ma jistax jirnexxi.
Sa fejn dan l-Istat Membru jallega li l-Qorti Ġenerali tat interpretazzjoni kuntrarja għal dik mogħtija minn din l-istess qorti fid-deċiżjoni tal-5 ta’ Marzu 2013, Chapman vs Il-Belġju (CE:ECHR:2013:0305DEC003961906, punt 33), għandu jiġi rrilevat li din id-deċiżjoni tirrigwarda l-kundizzjoni, prevista fl-Artikolu 35(1) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950, skont liema l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tista’ tiġi adita biss wara li jkunu eżawriti l-mezzi ta’ rikors interni.
Bħalma rrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 75 u 76 tal-konklużjonijiet tiegħu, din il-kundizzjoni għandha l-għan li tagħti lill-Istati partijiet għal din il-konvenzjoni l-okkażjoni li jipprevjenu jew jirrimedjaw il-ksur allegat ta’ din qabel ma dawn l-allegazzjonijiet jiġu suġġetti quddiem il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (QEDB tat-28 ta’ Lulju 1999, Selmouni vs Franza, CE:ECHR:1999:0728JUD002580394, punt 74, u QEDB, tas-6 ta’ Jannar 2011, Paksas vs Il-Litwanja, CE:ECHR:2011:0106JUD003493204, punt 75), filwaqt li l-obbligu previst fl-Artikolu 9(1)(a) tar-Regolament Nru 1290/2005, li sar, essenzjalment, l-Artikolu 58(1) tar-Regolament Nru 1306/2013, skont liema l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha neċessarji sabiex jirkupraw is-somom kollha mitlufa wara irregolaritajiet jew negliġenzi, huwa intiż sabiex jiggarantixxi l-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni. B’hekk, dawn iż-żewġ obbligi huma relatati ma’ sistemi ġuridiċi differenti, b’tali mod li l-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem hija irrilevanti għall-interpretazzjoni tal-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 32(8)(a) tar-Regolament Nru 1290/2005, li sar, essenzjalment l-Artikolu 54(5)(c) tar-Regolament Nru 1306/2013, b’mod partikolari għall-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ negliġenza msemmi f’dawn l-aħħar żewġ dispożizzjonijiet.
Għaldaqstant, l-argumenti tar-Renju tal-Belġju bbażati fuq il-ksur tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ma humiex ta’ natura li juru żball ta’ liġi mwettaq mill-Qorti Ġenerali fl-interpretazzjoni u l-applikazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni.
Għaldaqstant, l-ewwel parti tal-tieni aggravju uniku għandha tiġi miċħuda bħala infondata.
Fuq it-tieni parti tal-aggravju uniku
L-argumenti tal-partijiet
Permezz tat-tieni parti tal-aggravju uniku tiegħu, ir-Renju tal-Belġju jallega, essenzjalment, li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta kkunsidrat, fil-punti 55 sa 62 tas-sentenza appellata, li dan l-Istat Membru ma aġixxix bid-diliġenza neċessarja sabiex jirkupra s-somom inkwistjoni, u, għaldaqstant, wettaq negliġenza, minħabba li, billi naqas milli jappella mis-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012, meta kellu l-possibbiltà li jagħmel dan, l-imsemmi Stat Membru għamilha impossibbli li jsiru domandi preliminari dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 3665/87 lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-Qorti tal-Kassazzjoni u ma rrikorriex għall-mezzi kollha li kellu għad-dispożizzjoni tiegħu għall-finijiet ta’ dan l-irkupru.
Ir-Renju tal-Belġju jallega, qabelxejn, li, b’dan, il-Qorti Ġenerali analizzat b’mod żbaljat l-aġir tal-awtoritajiet Belġjani.
Fil-fatt, skont dan l-Istat Membru, għalkemm dawn l-awtoritajiet ma kinux fl-impossibbilta teoretika li jippreżentaw appell kontra s-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012, ma kien hemm ebda possibbiltà li dan l-appell jiġi milqugħ b’mod favorevoli mill-Qorti tal-Kassazzjoni wara l-opinjoni negattiva mogħtija mill-avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) kkonsultat mill-UBIR, fid-dawl tar-rwol speċifiku ta’ filtraġġ tal-appelli li huma fdati dawn l-avukati mil-leġiżlatur Belġjan, li għandhom jagħtu parir lill-klijenti tagħhom ma jappellawx jekk dan ma jkollux possibbiltà raġonevoli li jirnexxi sabiex jiġi evitat it-tfixkil ta’ din il-qorti mit-talbiet manifestament infondati jew inammissibbli.
Matul is-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, ir-Renju tal-Belġju, essenzjalment, fakkar li, abbażi tar-regoli tal-proċedura Belġjani, appell għandu jkun iffirmat minn avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation u li individwu li jkun jixtieq jippreżenta tali appell għandu, preliminarjament, jitlob l-avviż ta’ tali avukat dwar il-possibbiltajiet ta’ suċċess ta’ dan l-appell. Minkejja li dan l-individwu jista’ jmur lil hinn mill-opinjoni negattiva mogħtija mill-avukat ikkonsultat u jitlob lil dan jappella f’ismu li, jekk ikun il-każ, ikun kiteb hu stess, tali prattika hija, fil-verità, marġinali. Fil-fatt, f’tali każ, l-avukat ikollu jindika fuq l-appell li dan ġie ppreżentat “fuq talba u bħala abbozz”, fejn jindika b’hekk lill-Qorti tal-Kassazzjoni li huwa ma jappoġġjax il-kontenut. Barra minn hekk, meta jaġixxi b’dan il-mod, l-individwu jidħol fir-riskju li jiġi kkundannat iħallas danni għal appell abbużiv. Barra minn hekk, jekk, f’każ ta’ opinjoni negattiva mogħtija mill-avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) ikkonsultat, xejn ma jfixkel lill-individwu kkonċernat milli jitlob opinjoni oħra mingħand avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) ieħor, huwa rari ħafna fil-prattika li dan tal-aħħar jagħti opinjoni opposta għal tal-ewwel wieħed.
F’dan il-każ, l-avukat ikkonsultat mill-UBIR kien ta opinjoni negattiva mogħtija, wara analiżi fil-fond u ddettaljata, b’mod partikolari tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Billi naqsu milli jippreżentaw appell fil-kassazzjoni wara din l-opinjoni, l-awtoritajiet Belġjani għamlu dak li individwu raġonevoli u prudenti kien jagħmel.
Sussegwentement, sa fejn, fil-punt 57 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li, billi naqset milli tappella fil-kassazzjoni kontra s-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles (il-qorti tal-appell ta’ Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012, ir-Renju tal-Belġju għamilha assolutament impossibbli li jsiru domandi preliminari dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 3665/87 lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), dan l-Istat Membru jenfasizza, minn naħa, li l-funzjoni speċifika ta’ filtru fdata lill-avukati awtorizzati jidhru quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) tipparteċipa fil-funzjonament tajjeb tal-ġustizzja. Din il-funzjoni madankollu ma tittrasferixxix lil dawn l-avukati l-kompetenza tal-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) li jagħmlu lill-Qorti tal-Ġustizzja domandi preliminari, peress li f’każ ta’ dubju dwar il-mandat, dan jista’ jadixxi lill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni).
Min-naħa l-oħra, l-imsemmi Stat Membru jirrileva li appell ma jwassalx b’mod awtomatiku għal rinviju preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja peress li l-assenza ta’ rinviju hija f’ċerti każi ġġustifikata b’applikazzjoni tal-prinċipji stabbiliti fis-sentenza tas-6 ta’ Ottubru 1982, Cilfit et (
283/81
,
EU:C:1982:335
, punt
).
Issa, f’dan il-każ, l-avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) ikkonsultat mill-UBIR wettaq eżami tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja rilevanti u spjega għalfejn kellha tiġi applikata f’dan il-każ is-soluzzjoni li tirriżulta mis-sentenza tal-11 ta’ Jannar 2007Vonk Dairy Products (
C-279/05
,
EU:C:2007:18
).
Fl-aħħar nett, ir-Renju tal-Belġju jiddubita li l-preżentazzjoni sistematika ta’ appell meta dan huwa manifestament lest biex ifalli minħabba l-opinjoni negattiva u studjata mogħtija minn avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), professjonist espert f’din il-proċedura partikolari, hija illustrazzjoni sodisfaċjenti tad-diliġenza meħtieġa fl-Artikolu 32(8)(a) tar-Regolament Nru 1290/2005. Għall-kuntrarju, tali prattika tidher eċċessiva u tikkostitwixxi pass li jtawwal inutilment il-proċedura ta’ rkupru, mingħajr garanzija ta’ riżultat effettiv.
Bħala risposta, il-Kummissjoni tenfasizza, preliminarjament, in-natura inkontestabbilment indebita tar-rifużjonijiet għall-esportazzjoni mogħtija lil Saint-Louis Sucre. Issa, billi ma ppreżentawx appell fil-kassazzjoni kontra s-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles (il-qorti tal-appell ta’ Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012, l-awtoritajiet Belġjani kienu negliġenti.
F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni ssostni, qabelxejn, li l-awtoritajiet nazzjonali kellhom il-possibbiltà li jippreżentaw tali appell minkejja l-opinjoni negattiva mogħtija mill-avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) ikkonsultat mill-UBIR jew li jitolbu opinjoni oħra mingħand avukat ieħor.
Sussegwentement, l-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri sabiex jiġi organizzat l-aċċess għall-qrati supremi tagħhom permezz, b’mod partikolari, ta’ opinjoni preliminari ta’ avukati speċjalizzati, għandha tiġi kkonċiljata mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività. B’hekk, din l-awtonomija ma tistax tiġi invokata sabiex jiġi evitat, b’mod partikolari, l-obbligu tal-qrati supremi li jadixxu lill-Qorti tal-Ġustizzja b’rinviju preliminari, previst fl-Artikolu 267 TFUE. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni ssostni li ma humiex l-avukati awtorizzati jidhru quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) li jiddeċiedu jekk il-kwistjonijiet ta’ dritt tal-Unjoni mqajjma minn kawża ġewx diġà deċiżi mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sens tal-ġurisprudenza li rriżultat mis-sentenza tas-6 ta’ Ottubru 1982, Cilfit et (
283/81
,
EU:C:1982:335
), jew jekk il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) għandhiex tagħmel rinviju preliminari u b’hekk tiffiltra l-aċċess għal dan il-mezz ta’ dritt billi tibblokka l-introduzzjoni tal-appelli fil-kassazzjoni. Issa, il-pożizzjoni difiża mir-Renju tal-Belġju tikkonferixxi lill-avukati awtorizzati jidhru quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) tali rwol li għandha biss din il-qorti.
Filwaqt li rrikonoxxiet li mhux kull appell iwassal neċessarjament lill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) sabiex tagħmel rinviju preliminari, il-Kummissjoni żżid li, billi naqsu milli jappellaw mis-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012, l-awtoritajiet Belġjani pprivaw definittivament lill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) mill-possibbiltà li tipproċedi biex tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja. Peress li, f’dan il-każ, in-natura indebita tar-rifużjonijiet għall-esportazzjoni kienet inkontestabbli u li din il-kawża tqajjem kwistjonijiet ta’ liġi li jinvolvu interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 3665/87, ir-Renju tal-Belġju kellu, skont din l-istituzzjoni, l-obbligu li jippreżenta appell kontra din is-sentenza sabiex jippermetti lill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja b’tali rinviju. F’dan ir-rigward, minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-Istati Membri ma jistgħux jeżerċitaw setgħa diskrezzjonali dwar l-opportunità li jeżiġu jew le r-rifużjoni tal-għajnuna mħallsa indebitament.
Fl-aħħar nett, f’dan il-każ kif il-Kummissjoni diġà sostniet quddiem il-Qorti Ġenerali, l-opinjoni mogħtija mill-avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) ikkonsultat mill-UBIR hija żbaljata u fiha lakuni kemm rigward l-interpretazzjoni magħmula tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja kif ukoll rigward in-neċessità li jsiru domandi preliminari lil din tal-aħħar. Għalhekk, ma hijiex opinjoni “preliminari informata” ibbażata fuq “analiżi fil-fond” minn professjonist “espert” kif jallega r-Renju tal-Belġju.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Sabiex jiġi deċiż dwar it-tieni parti tal-aggravju uniku, huwa importanti, fl-ewwel lok, li jitfakkar li, skont l-Artikolu 32(8)(a) tar-Regolament Nru 1290/2005, li sar essenzjalment, l-Artikolu 54(5)(c) tar-Regolament Nru 1306/2013, il-Kummissjoni tista’ tiddeċiedi li teskludi mill-finanzjament tal-Unjoni s-somom li jitqiegħdu taħt ir-responsabbiltà tal-baġit ta’ din meta hija tikkonstata li l-assenza ta’ rkupru hija dovuta għal negliġenzi imputabbli lill-awtoritajiet ta’ Stat Membru.
F’dak li jikkonċerna l-obbligi li għandhom dawn l-awtoritajiet f’dan il-kuntest, l-Artikolu 9(1)(a) tar-Regolament Nru 1290/2005 jipprovdi li l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha neċessarji sabiex tiġi żgurata protezzjoni effettiva tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, b’mod partikolari sabiex jiġu rkuprati s-somom mitlufa minħabba irregolaritajiet jew negliġenzi. L-Artikolu 58(1)(e) tar-Regolament Nru 1306/2013, li jinkludi essenzjalment din l-ewwel dispożizzjoni, iżid li l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jibdew, jekk ikun il-każ, il-proċeduri ġudizzjarji neċessarji għall-finijiet ta’ dan l-irkupru.
L-imsemmi Artikolu 9(1) riprodott essenzjalment fl-imsemmi Artikolu 58(1), billi jimponi lill-Istati Membri l-obbligu li jipproteġu l-interessi finanzjarji tal-Unjoni u li jirkupraw is-somom imħallsa indebitament, huwa l-espressjoni, f’dak li jikkonċerna l-finanzjament tal-politika agrikola komuni, tal-obbligu ta’ diliġenza ġenerali previst fl-Artikolu 4(3) TUE (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-21 ta’ Frar 1991, Il-Ġermanja vs Il-Kummissjoni,
C-28/89
,
EU:C:1991:67
, punt
; tal-21 ta’ Jannar 1999, Il-Ġermanja vs Il-Kummissjoni,
C-54/95
,
EU:C:1999:11
, punti
u
, kif ukoll tat-13 ta’ Novembru 2001, Franza vs Il-Kummissjoni,
C‑277/98
,
EU:C:2001:603
, punt
). Dan l-obbligu, li japplika matul il-proċedura kollha ta’ rkupru ta’ dawn is-somom, jimplika li l-awtoritajiet nazzjonali għandhom jipproċedu sabiex jirkupraw is-somom b’ħeffa u fi żmien utli, u għandhom jirrikorru għall-mezzi ta’ verifika u ta’ rkupru għad-dispożizzjoni tagħhom sabiex tiġi ggarantita l-protezzjoni ta’ dawn l-interessi.
Madankollu, dawn id-dispożizzjonijiet ma jippreċiżawx il-miżuri speċifiċi li għandhom jiġu adottati għal dan il-għan, b’mod partikolari l-proċeduri ġuridiċi li għandhom jinbdew sabiex jiġu rkuprati l-imsemmija somom.
Peress li l-ġestjoni tal-finanzjament tal-FEAGG isserraħ prinċipalment fuq l-amministrazzjonijiet nazzjonali, li huma responsabbli sabiex josservaw b’mod strett ir-regoli tal-Unjoni u li jgawdu mill-viċinanza ġeografika neċessarja għal dan il-għan (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-24 ta’ Jannar 2002, Franza vs Il-Kummissjoni,
C-118/99
,
EU:C:2002:39
, punt
, u tas-7 ta’ Lulju 2005, Il-Greċja vs Il‑Kummissjoni,
C-5/03
,
EU:C:2005:426
, punt
), l-Istati Membri huma, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 93 tal-konklużjonijiet tiegħu, fl-aħjar pożizzjoni sabiex jirkupraw is-somom imħallsa indebitament jew mitlufa wara irregolaritajiet jew negliġenzi u li jiddeterminaw il-miżuri l-iktar xierqa li għandhom jittieħdu f’dan ir-rigward.
B’hekk, b’mod partikolari, huma l-awtoritajiet nazzjonali, bir-riżerva li josservaw l-obbligu ta’ diliġenza msemmi fil-punt 67 ta’ din is-sentenza, li għandhom jagħżlu l-mezzi ta’ rikors li huma jqisu l-iktar xierqa għall-irkupru tas-somom inkwistjoni, skont iċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-21 ta’ Lulju 2005, Il-Greċja vs Il-Kummissjoni,
C-370/03
, mhux ippubblikata,
EU:C:2005:489
, punt
).
Issa, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 101 u 102 tal-konklużjonijiet tiegħu, id-deċiżjoni ta’ Stat Membru li ma jwassalx għal eżawriment il-mezzi ta’ rikors, inkluż il-mezzi ta’ rikors straordinarji, tista’ tittieħed f’serje wiesgħa ta’ sitwazzjonijiet u tista’ tkun dovuta għal raġunijiet varji ħafna. Għaldaqstant, ma jistax jiġi kkunsidrat, mingħajr ma jittieħdu inkunsiderazzjoni dawn iċ-ċirkustanzi, li dan l-eżawriment huwa, fi kwalunkwe ipoteżi, neċessarju għall-finijiet tal-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni u li l-fatt li ma jiġux eżawriti l-imsemmija mezzi ta’ rikors jikkostitwixxi negliġenza.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkunsidrat, kif sostna, essenzjalment, ir-Renju tal-Belġju, li l-obbligu ta’ diliġenza msemmi fil-punt 67 ta’ din is-sentenza ma jimplikax neċessarjament li l-Istati Membri jwasslu għal eżawriment sistematikament, u indipendentement miċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ, il-mezzi kollha ta’ rikors mogħtija mid-dritt nazzjonali tagħhom għall-finijiet tal-irkupru tas-somom imħallsa indebitament.
Fit-tieni lok, fil-punti 57 sa 60 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li r-Renju tal-Belġju kien wettaq tali negliġenza minħabba li, billi naqas milli jippreżenta appell mis-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell tal-Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012, li rrifjutat li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja domandi preliminari dwar l-interpreazzjoni tar-Regolament Nru 3665/87, dan l-Istat Membru għamilha impossibbli li jsiru dawn id-domandi lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni).
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE meta kwistjoni ta’ dritt tal-Unjoni tqum quddiemha, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), bħala qorti li d-deċiżjonijiet tagħha ma jistgħux jiġu appellati fid-dritt intern, hija, fil-prinċipju, obbligata tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja b’tali domanda preliminari.
Ladarba saret din il-premessa, kif irrileva essenzjalment l-Avukat Ġenerali fil-punti 111 sa 113 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-eżistenza ta’ negliġenza tar-Renju tal-Belġju ma tistax tiġi dedotta mis-sempliċi fatt li, billi naqas milli jippreżenta appell kontra s-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012, dan l-Istat Membru ċaħħad lill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) mill-possibbiltà li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja domandi preliminari dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 3665/87.
Fil-fatt, l-ewwel nett, dak li jgħodd, sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ tali negliġenza, huwa li jiġi ddeterminat jekk l-awtoritajiet Belġjani ħadux il-miżuri neċessarji għall-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni u, b’mod partikolari, jekk, billi ma ppreżentax tali appell, dawn l-awtoritajiet naqsux milli jużaw mezz ta’ dritt li kieku kien jippermettilhom, bi probabbiltà raġonevoli, li jirkupraw is-somom inkwistjoni. Huwa f’dan il-kuntest ta’ dan l-eżami, li, kif jirriżulta mill-kunsiderazzjonijiet esposti fil-punti 71 u 72 ta’ din is-sentenza, għandu jsir fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari kollha tal-każ, li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li l-introduzzjoni ta’ appell kontra s-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012 setgħet twassal lill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) tannulla din is-sentenza fid-dawl tar-risposti mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja għad-domand preliminari eventwali dwar l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt tal-Unjoni.
It-tieni nett, minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-obbligu, imfakkar fil-punt 74 ta’ din is-sentenza, tal-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) li tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja b’domandi preliminari meta tqum kwistjoni tad-dritt tal-Unjoni quddiemha ma jaqax fuq il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) meta din tikkonstata li d-domanda mqajma ma hijiex rilevanti, li d-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni diġà kienet is-suġġett ta’ interpretazzjoni min-naħa tal-Qorti tal-Ġustizzja jew inkella li l-applikazzjoni korretta tad-dritt tal-Unjoni hija tant evidenti li ma tħalli l-ebda dubju raġonevoli, fejn l-eżistenza ta’ tali possibbiltà għandha tiġi evalwata skont karatteristiċi proprja għad-dritt tal-Unjoni, diffikultajiet partikolari li għandha l-interpretazzjoni tiegħu u r-riskju ta’ diverġenzi fil-ġurisprudenza ġewwa l-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-6 ta’ Ottubru 1982, Cilfit et,
283/81
,
EU:C:1982:335
, punt
; tas-9 ta’ Settembru 2015, Ferreira da Silva e Brito et,
C-160/14
,
EU:C:2015:565
punti 38 u 39, kif ukoll tal-4 ta’ Ottubru 2018, Il-Kummissjoni vs Franza (Précompte mobilier),
C‑416/17
,
EU:C:2018:811
, punt
).
Fid-dawl ta’ din il-ġurisprudenza, ma jistax jiġi kkunsidrat, indipendentement miċ-ċirkustanzi tal-każ, li, kieku kien sar appell fil-kassazzjoni kontra s-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) kienet neċessarjament tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja b’domanda preliminari u lanqas li rinviju preliminari kien neċessarjament iwassal lill-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta d-dritt tal-Unjoni b’mod li jwassal lill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) tannulla, sussegwentement, is-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012.
Għalhekk mill-kunsiderazzjonijiet esposti fil-punti 71 sa 78 ta’ din is-sentenza jirriżulta li fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-każ kellha tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ negliġenza imputabbli lir-Renju tal-Belġju fis-sens tal-Artikolu 32(8)(a) tar-Regolament Nru 1290/2005, li sar, essenzjalment, l-Artikolu 54(5)(c) tar-Regolament Nru 1306/2013.
Fost iċ-ċirkustanzi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni għal dan il-għan, jinsabu, kif irrileva wkoll l-Avukat Ġenerali fil-punti 105 u 109 tal-konklużjonijiet tiegħu, fl-ewwel lok, il-miżuri ta’ rkupru disponibbli abbażi tad-dritt nazzjonali u dawk diġà meħuda minn dan l-Istat Membru għall-finijiet tal-irkupru tas-somom inkwistjoni, li huma msemmija fil-punti 10 sa 13 tas-sentenza appellata u fil-punti 11 sa 14 ta’ din is-sentenza, kif ukoll l-appelli diġà mibdija mill-imsemmi Stat Membru għal dan il-għan u fit-tmiem ta’ dawn l-appelli.
B’mod partikolari, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li, f’dan il-każ, ir-Renju tal-Belġju uża kontra Saint-Louis Sucre il-mezzi kollha ta’ rikors ordinarji previsti mid-dritt nazzjonali u li kemm it-tribunal de première instance de Bruxelles (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Brussell) kif ukoll il-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell), fis-sentenza tagħha tat-3 ta’ Mejju 2012 ikkundannaw lil dan l-Istat Membru jirrimborsaw lil din il-kumpannija dawn is-somom, flimkien mal-interessi moratorji, interessi ġudizzjarji u spejjeż applikabbli, u li din l-aħħar qorti ddeċidiet li ma kienx hemm lok li jsiru domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja.
Fit-tieni lok, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-proċeduri segwiti mir-Renju tal-Belġju wara din is-sentenza għall-finijiet ta’ possibbli appell fil-kassazzjoni, jiġifieri l-fatt, irrilevat fil-punt 19 tas-sentenza appellata u mfakkar fil-punt 20 ta’ din is-sentenza, li l-UBIR, kif meħtieġ mir-regoli proċedurali Belġjani, talab l-opinjoni ta’ avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju) dwar il-possibbiltajiet li dan l-appell jirnexxi.
Fit-tielet lok, l-eżistenza ta’ possibbli negliġenza tar-Renju tal-Belġju minħabba d-deċiżjoni tiegħu li ma jippreżentax tali appell għandha, kif jirriżulta mill-kunsiderazzjonijiet esposti fil-punti 76 sa 78 ta’ din is-sentenza, tiġi eżaminata fid-dawl tal-evalwazzjoni li l-imsemmi Stat Membru għamel, fiċ-ċirkustanzi msemmija fiż-żewġ punti preċedenti, tal-perspettivi ta’ suċċess tal-appell li seta’ jiġi ppreżentat, wara l-opinjoni negattiva mogħtija mill-avukat awtorizzat jidher quddiem il-cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju) ikkonsultat, u, f’dan il-kuntest, tal-probabbilta li l-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) tannulla, fid-dawl tar-risposti mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja għall-eventwali domandi preliminari dwar l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt tal-Unjoni, is-sentenza mogħtija mill-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell).
Fir-raba’ lok, l-eżistenza ta’ possibbli negliġenza tar-Renju tal-Belġju għandha tiġi evalwata billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-ispejjeż relatati mal-proċedura ta’ rkupru kif ukoll il-preżentazzjoni ta’ appell fil-kassazzjoni fir-rigward tas-somom li għandhom jiġu rkuprati.
Issa, minkejja li l-Qorti Ġenerali, fil-punt 55 tas-sentenza appellata, rrilevat li l-eżistenza ta’ negliġenza imputabbli lir-Renju tal-Belġju fis-sens tal-Artikolu 32(8) tar-Regolament Nru 1290/2005, li sar, essenzjalment, l-Artikolu 54(5)(c) tar-Regolament Nru 1306/2013, kellu jiġi eżaminat fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ, hija ma wettqitx eżami xieraq tagħhom, b’mod partikolari taċ-ċirkustanzi msemmija fil-punti 83 u 84 ta’ din is-sentenza.
Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja, fil-punti 56 sa 62 tas-sentenza appellata, ikkonkludiet li kien hemm tali negliġenza abbażi tal-uniku fatt li dan l-Istat Membru naqas, meta fil-fatt kellu l-possibbiltà, li jippreżenta appell kontra s-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) tat-3 ta’ Mejju 2012, u b’hekk għamilha impossibbli li jsiru domandi preliminari dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 3665/87 mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) lill-Qorti tal-Ġustizzja, li minnu ddeduċiet li l-imsemmmi Stat Membru ma kienx irrikorra għall-mezzi kollha ta’ rikors li kellu għad-dispożizzjoni tiegħu sabiex jirkupra s-somom inkwistjoni.
Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi.
Għaldaqstant, it-tieni parti tal-aggravju uniku għandha tiġi milqugħa u s-sentenza appellata għandha tiġi annullata.
Fuq il-konsegwenzi tal-annullament tas-sentenza appellata
Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, din il-qorti tista’, f’każ ta’ annullament tad-deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali jew tirrinvija l-kwistjoni quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex din tiddeċidiha, jew hija stess tiddeċiedi definittivament il-kawża, meta din tkun fi stat li tiġi deċiża.
F’dan il-każ, is-soluzzjoni tal-kawża timplika evalwazzjoni ġdida taċ-ċirkustanzi tal-każ, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti fil-punti 80 u 84 ta’ din is-sentenza, evalwazzjoni li l-Qorti Ġenerali tinsab f’pożizzjoni aħjar sabiex twettaqha, wara li l-partijiet jingħataw il-possibbiltà li jippreċiżaw il-pożizzjonijiet tagħhom f’dan ir-rigward.
Għaldaqstant, il-kawża għandha tintbagħat lura quddiem il-Qorti Ġenerali.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-kawża qiegħda tintbagħat lura quddiem il-Qorti Ġenerali, l-ispejjeż marbuta ma’ din il-proċedura ta’ appell għandhom jiġu rriżervati.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

1)
Is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tal-20 ta’ Lulju 2017Il-Belġju vs Il-Kummissjoni (
T-287/16
, mhux ippubblikata,
EU:T:2017:531
), hija annullata.

2)
Il-Kawża T-287/16 hija mibgħuta lura lill-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea.

3)
L-ispejjeż huma rriżervati.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.