CELEX: 62019CJ0572
Odwołanie
Pomoc państwa
Siódmy program ramowy w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji
Zalecenie 2003/361/WE
Decyzja panelu zatwierdzającego Komisji Europejskiej dotycząca kwalifikacji mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP)
Decyzja 2012/838/UE, Euratom
Załącznik
Punkty 1.2.6 i 1.2.7
Wniosek o przeprowadzenie kontroli
Rozporządzenie (WE) nr 58/2003
Artykuł 22
Niezłożenie skargi administracyjnej
Związek między wnioskiem o przeprowadzenie kontroli a skargą administracyjną
Odmowa przyznania statusu MŚP pomimo formalnego spełnienia kryteriów określonych w zaleceniu 2003/361
Pewność prawa
Uzasadnione oczekiwania
Utrudnienia, jakim zazwyczaj stawiają czoło MŚP
Brak

W odwołaniu European Road Transport Telematics Implementation Coordination Organisation – Intelligent Transport Systems & Services Europe (Ertico – ITS Europe) wnosi o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 22 maja 2019 r., Ertico – ITS Europe/Komisja (
T‑604/15
, zwanego dalej zaskarżonym wyrokiem,
EU:T:2019:348
), w którym Sąd oddalił skargę o stwierdzenie nieważności wydanej w dniu 18 sierpnia 2015 r. decyzji (zwanej dalej „sporną decyzją”) przez panel zatwierdzający, ustanowiony w pkt 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838/UE, Euratom z dnia 18 grudnia 2012 r. w sprawie przyjęcia zasad zapewniających jednolitą weryfikację istnienia i statusu prawnego, a także zdolności operacyjnych i finansowych uczestników działań pośrednich wspieranych za pomocą dotacji w ramach siódmego programu ramowego Wspólnoty Europejskiej w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji oraz siódmego programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (
Dz.U. 2012, L 359, s. 45
) w zakresie, w jakim w decyzji tej stwierdzono, że wnosząca odwołanie nie może zostać uznana za mikro-, małe lub średnie przedsiębiorstwo w rozumieniu zalecenia Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r. dotyczącego definicji przedsiębiorstw mikro-, małych i średnich (
Dz.U. 2003, L 124, s. 36
) (zwanego dalej „zaleceniem w sprawie MŚP”).
Ramy prawne
Rozporządzenie nr 58/2003
Artykuł 22 rozporządzenia Rady (WE) nr 58/2003 z dnia 19 grudnia 2002 r. ustanawiającego statut agencji wykonawczych, którym zostaną powierzone niektóre zadania w zakresie zarządzania programami wspólnotowymi (
Dz.U. 2003, L 11, s. 1
), zatytułowany „Legalność aktów”, ma następujące brzmienie:
„1.   Każdy akt agencji wykonawczej wyrządzający szkodę osobie trzeciej może zostać zgłoszony Komisji [Europejskiej] przez każdą osobę [której akt ten dotyczy] […] bezpośrednio [i] osobiście albo przez państwo członkowskie w celu sprawdzenia jego legalności.
[Skarga] administracyjn[a] zostaje skierowan[a] do Komisji w ciągu jednego miesiąca od dnia, w którym zainteresowana strona lub zainteresowane państwo członkowskie dowiedział[y] się o kwestionowanym [akcie].
Po wysłuchaniu argumentacji przedstawionej przez stronę zainteresowaną lub przez zainteresowane państwo członkowskie oraz argumentacji agencji wykonawczej, Komisja [przyjmuje] decyzję w sprawie [skargi] administracyjne[j] w terminie dwóch miesięcy od [daty jej wniesienia]. Bez uszczerbku dla obowiązku Komisji w zakresie udzielenia odpowiedzi na piśmie z podaniem uzasadnienia decyzji, nieudzielenie przez Komisję odpowiedzi w tym terminie jest uznane za [dorozumianą decyzję o oddaleniu skargi].
2.   Komisja może z własnej inicjatywy dokonać przeglądu wszelkich aktów agencji wykonawczej. Komisja podejmuje decyzję w terminie dwóch miesięcy od dnia [rozpoczęcia] tego przeglądu, po wysłuchaniu argumentacji przedstawionej przez agencję [wykonawczą].
3.   Jeżeli akt zostaje skierowany do Komisji zgodnie z ust. 1 lub 2, Komisja może zawiesić wykonywanie aktu, którego to dotyczy lub zarządzić środki tymczasowe. W swojej ostatecznej decyzji Komisja może utrzymać w mocy akt agencji wykonawczej lub zdecydować, że agencja [winna zmienić go w całości lub w części.
4.   Agencj[a] wykonawcz[a] [winna] w rozsądnym terminie podjąć środki niezbędne do wykonania decyzji Komisji.
5.   [W]yraźna lub dorozumiana decyzja Komisj[i] o [oddaleniu skargi] administracyjne[j] może [być przedmiotem skargi do] Trybunał[u] Sprawiedliwości, zgodnie z art. [263 TFUE]”.
Zalecenie w sprawie MŚP
Zgodnie z motywami 9 i 12 zalecenia w sprawie MŚP:
„(9)
Aby lepiej zrozumieć rzeczywistą sytuację ekonomiczną MŚP i usunąć z tej kategorii grupę przedsiębiorstw, których siła gospodarcza przekracza siłę przedsiębiorstwa, które faktycznie można nazwać MŚP, należy dokonać rozróżnienia pomiędzy odmiennymi kategoriami przedsiębiorstw, w zależności od tego, czy są to przedsiębiorstwa niezależne, czy posiadają udziały w kapitale lub prawa głosu w innych przedsiębiorstwach, które nie pociągają za sobą powstania pozycji dominującej (przedsiębiorstwa partnerskie), czy też są związane z innymi przedsiębiorstwami. Obecna wartość progowa podana [w zaleceniu Komisji 96/280/WE z dnia 3 kwietnia 1996 r. w sprawie definicji małych i średnich przedsiębiorstw (
Dz.U. 1996, L 107, s. 4
)], wynosząca 25% udziałów lub głosów, poniżej której przedsiębiorstwo uważa się za niezależne, została utrzymana.
[…]
(12)
W odpowiednich przypadkach należy także wziąć pod uwagę związki przedsiębiorstw z osobami fizycznymi w celu zapewnienia, aby korzyści przysługujące MŚP z tytułu różnych przepisów lub środków przyjmowanych na ich korzyść czerpały wyłącznie te przedsiębiorstwa, które faktycznie tego potrzebują. Aby ograniczyć badanie takich sytuacji do niezbędnego minimum, uwzględnia się tylko związki przedsiębiorstw działających na odnośnym rynku lub rynkach pokrewnych, przy czym w razie potrzeby odsyła się do definicji »odnośnego rynku« podanej przez Komisję w jej powiadomieniu w sprawie definicji odnośnego rynku dla celów prawa konkurencji [Unii] [(
Dz.U. 1997, C 372, s. 5
)]”.
Artykuł 1 ust. 1 tego zalecenia stanowi:
„Niniejsze zalecenie dotyczy definicji [MŚP], wykorzystywanej [w] politykach stosowanych [w] Unii i w Europejskim Obszarze Gospodarczym[(EOG)]”.
Artykuł 1 załącznika do wspomnianego zalecenia, zatytułowany „Przedsiębiorstwo”, stanowi:
„Za przedsiębiorstwo uważa się podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. Zalicza się tu w szczególności osoby prowadzące działalność na własny rachunek oraz przedsiębiorstwa rodzinne zajmujące się rzemiosłem lub inną działalnością, a także spółki lub konsorcja prowadzące regularną działalność gospodarczą”.
Artykuł 2 załącznika do tego zalecenia, zatytułowany „Próg zatrudnienia oraz pułapy finansowe określające kategorię przedsiębiorstwa”, stanowi w ust. 1:
„Na kategorię [MŚP] składają się przedsiębiorstwa, które zatrudniają mniej niż 250 pracowników i których roczny obrót nie przekracza 50 milionów EUR oraz/lub całkowity bilans roczny nie przekracza 43 milionów EUR”.
Artykuł 3 załącznika do zalecenia w sprawie MŚP, zatytułowany „Typy przedsiębiorstw brane pod uwagę przy obliczaniu progu zatrudnienia i pułapu finansowego”, ma następujące brzmienie:
„1.   »Przedsiębiorstwo niezależne« oznacza każde przedsiębiorstwo, które nie jest zakwalifikowane jako przedsiębiorstwo partnerskie w rozumieniu ust. 2 lub też jako przedsiębiorstwo związane w rozumieniu ust. 3.
2.   »Przedsiębiorstwa partnerskie« oznaczają wszystkie przedsiębiorstwa, które nie zostały zakwalifikowane jako przedsiębiorstwa związane w rozumieniu ust. 3 i które pozostają w następującym wzajemnym związku: przedsiębiorstwo (typu »upstream«) posiada, samodzielnie lub wspólnie z jednym lub kilkoma przedsiębiorstwami związanymi w rozumieniu ust. 3, 25% lub więcej kapitału lub głosów w drugim przedsiębiorstwie (przedsiębiorstwa typu »downstream«).
[…]
3.   »Przedsiębiorstwa związane« oznaczają przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym z poniższych związków:
a)
przedsiębiorstwo posiada większość głosów udziałowców lub wspólników w innym przedsiębiorstwie;
b)
przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa;
c)
przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo zgodnie z umową zawartą z tym przedsiębiorstwem lub z postanowieniami w jego dokumencie założycielskim lub statucie;
d)
przedsiębiorstwo będące udziałowcem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, zgodnie z umową z innymi udziałowcami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość głosów udziałowców lub członków w tym przedsiębiorstwie.
[…]”.
Decyzja 2012/838
Zgodnie z pkt 1.2.6 załącznika do decyzji 2012/838, zatytułowanym „Kontrola administracyjna zatwierdzeń”:
„1.
Przed wystąpieniem z jakimkolwiek wnioskiem o dokonanie przeglądu wnioskodawca [wnosi] o potwierdzenie wyniku zatwierdzenia.
2.
[Przedstawiciel uprawniony do reprezentowania podmiotu prawnego] [LEAR] nominowany przez dany podmiot prawny może kierować wnioski o przeprowadzenie kontroli zatwierdzenia na piśmie bezpośrednio do odpowiednich służb zatwierdzających; nie są wymagane jakiekolwiek inne formalności.
Wnioski o przeprowadzenie kontroli złożone przez stronę, której nie dotyczy zatwierdzenie, są odrzucane.
3.
Służby zatwierdzające potwierdzają otrzymanie wniosku o przeprowadzenie kontroli. Informują należycie zainteresowaną stronę o decyzji w tej sprawie. W przypadku [oddalenia] podaje się uzasadnienie.
Złożenie wniosku o przeprowadzenie kontroli zatwierdzenia nie powoduje zawieszenia zatwierdzenia, które pozostaje w mocy do momentu jego uchylenia. Przedmiotowy proces kontroli administracyjnej nie narusza prawa do odwołania się do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich lub Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej”.
Do pkt 1.2.6 odnosi się przypis, który przewiduje:
„Działania agencji wykonawczej mogą zostać zgłoszone Komisji w celu sprawdzenia ich legalności na podstawie art. 22 rozporządzenia [nr 58/2003]”.
Punkt 1.2.7 załącznika do tej decyzji, zatytułowany „Panel zatwierdzający”, stanowi:
„Dyrekcje generalne [DG] i agencje wykonawcze Komisji […] wdrażające [siódmy program ramowy Wspólnoty Europejskiej w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (2007–2013)] ustanawiają międzyresortowy panel na potrzeby koordynacji (zwany panelem zatwierdzającym) i wyznaczają do tego panelu swoich przedstawicieli. Służby zatwierdzające uczestniczą w panelu zatwierdzającym bez prawa głosu i zapewniają, pod nadzorem przewodniczącego panelu zatwierdzającego, sekretariat panelu zatwierdzającego. Komisja ustanawia regulamin wewnętrzny w zakresie procesów koordynacji, w tym rejestr wspólnych praktyk.
W przypadku złożenia przez wnioskodawcę do właściwych służb zatwierdzających wniosku o przeprowadzenie kontroli zgodnie z sekcją 1.2.7 powyżej, służby te kierują dany wniosek do panelu zatwierdzającego. Panel zatwierdzający przeprowadza kontrolę i podejmuje decyzję w odniesieniu do skierowanych do niego spraw dotyczących zatwierdzenia podmiotu prawnego. Panel zatwierdzający nie jest upoważniony do zajmowania się sprawami związanymi z weryfikacją zdolności finansowej”.
Okoliczności powstania sporu
Okoliczności powstania sporu zostały przedstawione w pkt 1–10 zaskarżonego wyroku i dla celów niniejszego postępowania mogą zostać streszczone w następujący sposób:
Wnosząca odwołanie, jest utworzoną w 1991 r. na mocy prawa belgijskiego spółdzielnią z ograniczoną odpowiedzialnością. Prowadzi ona międzysektorową platformę dla zarówno prywatnych, jak i publicznych podmiotów należących do sektora inteligentnych systemów i usług transportowych (ITS). Zgodnie ze statutem ma ona na celu działania, takie jak wspieranie, promowanie i pomoc, w koordynowaniu wdrażania zaawansowanych procesów telematyki transportu w zakresie infrastruktury transportowej w Europie.
Począwszy od dnia 31 grudnia 2006 r. wnosząca odwołanie była traktowana jako MŚP w rozumieniu przyjętym w zaleceniu w sprawie MŚP. Status ten pozwalał jej korzystać przez wiele lat z dodatkowego finansowania ze strony Unii, zwłaszcza w ramach siódmego programu ramowego Wspólnoty Europejskiej w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (2007–2013).
W grudniu 2013 r., w ramach kontroli statusu MŚP uczestników istniejących programów badawczych, Agencja Wykonawcza ds. Badań Naukowych (REA), jako służba właściwa ds. zatwierdzania statusu MŚP uczestników tych programów, zwróciła się do wnoszącej odwołanie o udzielenie informacji pozwalających uzasadnić możliwość dalszego korzystania przez tę ostatnią ze statusu MŚP. Po wymianie wiadomości pocztą elektroniczną REA w dniu 27 stycznia 2014 r. stwierdziła, że wnosząca odwołanie nie może zostać uznana za MŚP, w rozumieniu zalecenia w sprawie MŚP (dalej „decyzja o odmowie przyznania statusu MŚP”).
W wiadomości elektronicznej z dnia 7 lutego 2014 r. wnosząca odwołanie zakwestionowała stanowisko przyjęte przez REA i dołączyła dwie przygotowane przez jej adwokatów konsultacje prawne.
W przesłanej pocztą elektroniczną w dniu 24 lutego 2014 r. wiadomości REA poinformowała wnoszącą odwołanie, że może ona zażądać przeprowadzenia kontroli decyzji o odmowie przyznania statusu MŚP przed panelem zatwierdzającym na mocy pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838.
W przesłanej pocztą elektroniczną w dniu 25 lutego 2014 r. wiadomości wnosząca odwołanie zwróciła się do REA o przeprowadzenie przez panel zatwierdzający kontroli wspomnianej decyzji.
W dniu 15 kwietnia 2014 r. REA poinformowała wnoszącą odwołanie o wydanej przez panel zatwierdzający decyzji zatwierdzającej decyzję o odmowie przyznania statusu MŚP (zwanej dalej „pierwszą decyzją odmowną”).
W dniu 23 czerwca 2014 r. wnosząca odwołanie wniosła w przedmiocie tej pierwszej decyzji odmownej do Sądu skargę, która została zarejestrowana pod numerem T‑499/14. Skarga ta została skierowana jednocześnie przeciwko Komisji Europejskiej i panelowi zatwierdzającemu.
W dniu 18 listopada 2014 r. wnosząca odwołanie została poinformowana przez REA o decyzji panelu zatwierdzającego o cofnięciu – w oczekiwaniu na przyjęcie nowej decyzji – pierwszej decyzji odmownej. Cofnięcie tej decyzji zostało uzasadnione okolicznością, że w pierwszej decyzji odmownej panel zatwierdzający nie ustosunkował się wyraźnie do argumentów podniesionych przez wnoszącą odwołanie w przesłanej pocztą elektronicznej wiadomości z dnia 7 lutego 2014 r. W efekcie tego cofnięcia Sąd stwierdził, że skarga w sprawie T‑499/14 stała się bezprzedmiotowa i postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2015 r., Ertico – ITS Europe/Komisja (
T‑499/14
, niepublikowanym,
EU:T:2015:285
), umorzył postępowanie w sprawie tej skargi.
W dniu 18 sierpnia 2015 r. panel zatwierdzający wydał sporną decyzję, w której, w oparciu o zmienioną w stosunku do pierwszej decyzji odmownej argumentację, stwierdził, że wnosząca odwołanie nie może korzystać ze statusu MŚP.
Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 27 października 2015 r. wnosząca odwołanie wniosła skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd oddalił tę skargę.
Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron
W odwołaniu wnosząca je wnosi do Trybunału o:
–
uchylenie zaskarżonego wyroku;
–
stwierdzenie nieważności spornej decyzji i utrzymanie w mocy jej statusu MŚP oraz
–
obciążenie Komisji kosztami postępowania.
Komisja wnosi do Trybunału o:
–
oddalenie odwołania; oraz
–
obciążenie strony wnoszącej odwołanie kosztami postępowania.
Decyzją prezesa Trybunału z dnia 19 listopada 2019 r. Republika Czeska została dopuszczona do udziału w sprawie w charakterze interwenienta popierającego stronę wnoszącą odwołanie.
W przedmiocie odwołania
Na poparcie odwołania wnosząca je podnosi trzy zarzuty, z których pierwszy dotyczy błędnej wykładni pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838 oraz art. 22 rozporządzenia nr 58/2003, drugi – naruszenia zalecenia w sprawie MŚP oraz podstawowych zasad pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań, a trzeci – oczywistego błędu w ocenie w odniesieniu do jej statusu MŚP.
W przedmiocie zarzutu pierwszego
Argumentacja stron
W zarzucie pierwszym wnosząca odwołanie podnosi, że Sąd naruszył prawo, w szczególności w pkt 28–42, 50 i 68–77 zaskarżonego wyroku, stwierdzając, że pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838 – z jednej strony i art. 22 rozporządzenia nr 58/2003 – z drugiej strony, przewidują odrębne skargi. Wbrew temu, co orzekł Sąd w pkt 28–31 tego wyroku, przepisy te dotyczą jednej i tej samej procedury. W szczególności pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838 precyzują, w jaki sposób wnioski o kontrolę legalności, o których mowa w art. 22 rozporządzenia nr 58/2003, powinny być skierowane do Komisji.
W pierwszej kolejności w pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838 wyraźnie odwołano się do art. 22 rozporządzenia nr 58/2003. Przypis 24 dodany w pkt 1.2.6 ppkt 2 załącznika do decyzji 2012/838 stanowi, że kontrola, której dotyczy ten punkt, jest kontrolą, o której mowa w art. 22 rozporządzenia nr 58/2003. Przypis ten ustanawia związek między art. 22 tego rozporządzenia – normą wyższego rzędu, a przepisami wykonawczymi do tego rozporządzenia, czyli pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838 będącymi normami niższego rzędu.
W drugiej kolejności, o ile pkt 1.2.6 ppkt 3 załącznika do decyzji 2012/838 precyzuje, że ten administracyjny proces kontroli nie narusza praw kandydata do odwołania się do Rzecznika Praw Obywatelskich lub Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, o tyle nie wskazuje on, że nie ma on wpływu na procedurę kontroli, o której mowa w art. 22 rozporządzenia nr 58/2003.
W trzeciej kolejności Komisja sama uznała, że pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838 i art. 22 rozporządzenia nr 58/2003 dotyczyły jednej i tej samej procedury kontroli. REA wskazała bowiem w wiadomości elektronicznej z dnia 24 lutego 2014 r., że wniosek o przeprowadzenie kontroli legalności należy złożyć zgodnie z pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838. REA nie wspomniała w żaden sposób o art. 22 rozporządzenia nr 58/2003, co powinna była uczynić i co z pewnością uczyniłaby, gdyby procedura kontroli, o której mowa w art. 22 rozporządzenia nr 58/2003, była procedurą odrębną od procedury, o której mowa w pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838.
Istnieje bowiem ogólna zasada prawa postępowania administracyjnego Unii, zgodnie z którą decyzje instytucji i innych organów administracji Unii naruszające prawa lub interesy osoby prywatnej muszą jasno wskazywać możliwe środki odwoławcze i sposoby ich wykonania. Wymóg ten jest również wyraźnie przewidziany, w szczególności, w art. 133 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1296/2013, (UE) nr 1301/2013, (UE) nr 1303/2013, (UE) nr 1304/2013, (UE) nr 1309/2013, (UE) nr 1316/2013, (UE) nr 223/2014 i (UE) nr 283/2014 oraz decyzję nr 541/2014/UE, a także uchylające rozporządzenie (UE, Euratom) nr 966/2012 (
Dz.U. 2018, L 193, s. 1
). Rozporządzenie to stanowi aktualną podstawę prawną wymogów regulacyjnych, na których opiera się decyzja 2012/838.
W czwartej kolejności, stosując pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838, panel zatwierdzający, a w konsekwencji Komisja zastosowały się w praktyce do dwumiesięcznego terminu określonego w art. 22 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 58/2003. Panel zatwierdzający wydał bowiem pierwszą decyzję odmowną w terminie dwóch miesięcy od dnia, w którym wnosząca odwołanie formalnie zwróciła się do REA o przekazanie akt jej sprawy panelowi zatwierdzającemu.
Ponadto Komisja nie podniosła żadnego zastrzeżenia w odniesieniu do faktu, że po pierwsze, wnosząca odwołanie w skardze w sprawie, w której wydano postanowienie z dnia 30 kwietnia 2015 r., Ertico – ITS Europe/Komisja (
T‑499/14
, niepublikowane,
EU:T:2015:285
) wyraźnie wskazała na art. 22 rozporządzenia nr 58/2003 jako stanowiący jedną z podstaw prawnych tego żądania, a po drugie wnosząca odwołanie oparła się w szerokim zakresie na tym art. 22 w piśmie skierowanym do Sądu w dniu 5 stycznia 2015 r.
W piątej kolejności, podczas gdy art. 22 rozporządzenia nr 58/2003 stanowi, że Komisja rozstrzyga w przedmiocie skargi administracyjnej w terminie dwóch miesięcy od dnia jej wniesienia, nieudzielenie odpowiedzi przez Komisję w tym terminie stanowi dorozumianą decyzję o oddaleniu skargi administracyjnej oraz że wyraźna lub dorozumiana decyzja Komisji o oddaleniu tej skargi administracyjnej może być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zgodnie z art. 263 TFUE, pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838 nie wskazywały żadnego obowiązującego terminu na przyjęcie decyzji przez panel zatwierdzający, a tym samym przez Komisję i nie stanowiły żadnych norm dotyczących przypadku, w którym panel zatwierdzający, a tym samym Komisja, odstąpi od przyjmowania decyzji. Artykuł 22 rozporządzenia nr 58/2003 znajduje z pewnością zastosowanie w ramach procedury przewidzianej w pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838. W przeciwnym razie – wnosząca odwołanie zadaje sobie pytanie – w jaki sposób zainteresowany byłby w stanie określić początek biegu terminu na wniesienie skargi przeciw dorozumianej decyzji odmownej.
W szóstej kolejności, wbrew temu, co orzekł Sąd w zaskarżonym wyroku, skarga przewidziana w pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838 i ta, po której stanowi art. 22 rozporządzenia nr 58/2003, nie różnią się w zakresie odpowiednio ich procedur i charakteru.
Po pierwsze, kontrola jest przeprowadzana przez jeden i ten sam podmiot, a mianowicie przez Komisję. Wynika to jasno z brzmienia art. 22 rozporządzenia nr 58/2003. Podobnie pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838 stanowią, że kontrolę zgodności z prawem przeprowadza panel zatwierdzający, a mianowicie „międzyresortowy panel” na potrzeby koordynacji dyrekcji generalnych i agencji wykonawczych tej instytucji odpowiedzialnych za siódmy program ramowy Wspólnoty Europejskiej w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (2007–2013).
Ponadto Sąd orzekł już, że panel zatwierdzający i Komisja powinny zostać uznane za jeden i ten sam podmiot, czego sąd ten nie mógł pominąć w zaskarżonym wyroku, gdyż w przeciwnym razie doszłoby do naruszenia zasady res iudicata. Skarga wnoszącej odwołanie w sprawie zakończonej postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2015 r., Ertico – ITS Europe/Komisja (
T‑499/14
, niepublikowanym,
EU:T:2015:285
) została wniesiona zarówno przeciwko Komisji, jak i panelowi zatwierdzającemu. Faksem z dnia 4 września 2014 r. sekretariat Sądu poinformował wnoszącą odwołanie, że siódma izba tego sądu postanowiła, że jedynie Komisję należy uznać za stronę pozwaną.
Fakt, że panel zatwierdzający i Komisję należy uznać za jeden i ten sam podmiot, został również potwierdzony w pkt 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838, w którym wyjaśniono, że instytucja ta powinna przyjąć regulamin wewnętrzny określający funkcjonowanie zespołu zatwierdzającego. W związku z tym, zwracając się do panelu zatwierdzającego o przeprowadzenia kontroli, wnosząca odwołanie w rzeczywistości wniosła skargę do Komisji.
Po drugie, wniosek o przeprowadzenie kontroli został złożony w drodze wniosku skierowanego do właściwych służb zatwierdzających. Z wielu pism wymienionych między REA a wnoszącą odwołanie wynika, że właściwy urząd zatwierdzający, w niniejszym przypadku REA, działał jedynie jako pośrednik, który przekazał Komisji wniosek wnoszącej odwołanie o przeprowadzenie kontroli.
Po trzecie, kontrola zgodności z prawem dotyczy aktów agencji wykonawczych, takich jak w niniejszej sprawie REA, czego Komisja nie zakwestionowała ani Sąd dnie zbadał w zaskarżonym wyroku.
Po czwarte, celem kontroli jest umożliwienie Komisji sprawowania nadzoru i zapewnienia jednolitości wykładni – cel, który nie został ani podważony przez tę instytucję, ani też zbadany w zaskarżonym wyroku.
Po piąte, wnoszącej odwołanie umożliwiono przedstawienie uwag. Zgodnie z brzmieniem art. 22 rozporządzenia nr 58/2003 wnosząca odwołanie zawsze utrzymywała, że powinna była zostać wysłuchana przez Komisję. Punkty 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838 nie wskazują wyraźnie, że skarżący powinien mieć możliwość przedstawienia uwag. Jest to jednak logiczne, ponieważ nie ma potrzeby wyraźnego przewidywania tego, co zostało już przewidziane w art. 22 rozporządzenia nr 58/2003. W każdym razie sam Sąd potwierdził w pkt 52 zaskarżonego wyroku, że wnosząca odwołanie musi mieć możliwość przedstawienia w użyteczny sposób swojego punktu widzenia przed wydaniem spornej decyzji, bez względu na okoliczność, czy takie prawo zostało jej wyraźnie przyznane na podstawie pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838.
Po szóste, z pkt 1.2.6 załącznika do decyzji 2012/838 i art. 22 rozporządzenia nr 58/2003 wynika, że kontrola ma charakter administracyjny i polega na pełnej kontroli istoty zaskarżonego aktu.
Sam Sąd wskazał w pkt 30 zaskarżonego wyroku, że kontrola sprawowana na podstawie pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838 dotyczy pełnej kontroli decyzji, zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym. Jednakże wbrew temu, co orzekł Sąd w pkt 30 i 37 tego wyroku, a także w sposób dorozumiany w pkt 41 wyroku, tak samo powinno być w ramach stosowania art. 22 rozporządzenia nr 58/2003. W celu nadzorowania działalności agencji wykonawczych oraz zapewnienia jednolitości wykładni i wysłuchania argumentów strony skarżącej Komisja z definicji jest zobowiązana móc ponownie zbadać istotę zaskarżonego aktu.
Po siódme, wniosek o przeprowadzenie kontroli powinien był zostać złożony w terminie miesiąca od dnia, w którym zainteresowany dowiedział się o zaskarżonym akcie. Wynika to z brzmienia art. 22 rozporządzenia nr 58/2003. Ponieważ ta norma wyższego rzędu ustanawia termin, nie ma potrzeby przypominać tego terminu w przepisach szczególnych i w stosunku do niej wykonawczych, a mianowicie w pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838.
W konsekwencji sporną decyzję, która została wydana po upływie dwumiesięcznego terminu, którego bieg rozpoczął się w dniu wniesienia skargi administracyjnej, o której mowa w art. 22 rozporządzenia nr 58/2003, należy uznać za nieważną i pozbawioną skuteczności, a status MŚP wnoszącej odwołanie powinien zostać zatwierdzony. Ponieważ pierwsza decyzja odmowna została wydana w wyznaczonym dwumiesięcznym terminie, nie można uznać, co zostało potwierdzone przez Sąd w postanowieniu z dnia 30 kwietnia 2015 r., Ertico – ITS Europe/Komisja (
T‑499/14
, niepublikowanym,
EU:T:2015:285
), że istniała dorozumiana decyzja odmowna wydana na podstawie art. 22 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 58/2003.
Komisja podnosi, że pierwszy zarzut odwołania powinien zostać oddalony jako bezskuteczny, a w każdym razie jako bezzasadny.
Ocena Trybunału
Należy zwrócić uwagę, że nawet przy założeniu – jak podnosi wnosząca odwołanie – że pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838 stanowią przepisy szczególne, zgodnie z którymi wnioski o kontrolę legalności, o których mowa w art. 22 rozporządzenia nr 58/2003, powinny być skierowane do Komisji w ten sposób, że wszystkie te przepisy dotyczą jednej i tej samej procedury uregulowanej w szczególności w tymże art. 22, to jednak ten ostatni przepis precyzuje w ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 58/2003, że „[b]ez uszczerbku dla obowiązku Komisji w zakresie udzielenia odpowiedzi na piśmie z podaniem uzasadnienia decyzji, nieudzielenie przez Komisję odpowiedzi w tym terminie jest uznane za [dorozumianą decyzję o oddaleniu skargi]”.
Wynika z tego, że prawodawca nie wykluczył, iż Komisja może, po upływie dwumiesięcznego terminu przewidzianego we wspomnianym art. 22, ograniczyć się do dorozumianego oddalenia skargi administracyjnej. W konsekwencji, bez potrzeby badania w ramach niniejszego odwołania, jakie wymogi związane z poszanowaniem prawa do dobrej administracji winny były zostać zachowane przez Komisję przy wykonywaniu tego uprawnienia, należy oddalić argument wnoszącej odwołanie, zgodnie z którym należy stwierdzić nieważność spornej decyzji z tego tylko powodu, że została ona wydana po upływie tego dwumiesięcznego terminu.
W tym względzie wnosząca odwołanie podnosi, że przyjęcie pierwszej decyzji odmownej stoi na przeszkodzie zastosowaniu w niniejszym przypadku rozważań przedstawionych w pkt 49 i 50 niniejszego wyroku. Jej zdaniem z postanowienia z dnia 30 kwietnia 2015 r., Ertico – ITS Europe/Komisja (
T‑499/14
, niepublikowanego,
EU:T:2015:285
), wynika, że okoliczność, iż pierwsza decyzja odmowna została wydana w wyznaczonym dwumiesięcznym terminie, wyklucza możliwość uznania, że istniała dorozumiana decyzja odmowna na podstawie art. 22 ust. 1 rozporządzenia nr 58/2003.
Jednakże, wbrew temu, co wnosząca odwołanie zdaje się wywodzić ze swoich argumentów w tym zakresie, umorzenie sprawy przez Sąd postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2015 r., Ertico – ITS Europe/Komisja (
T‑499/14
, niepublikowanym,
EU:T:2015:285
) opierało się, jak wynika w szczególności z pkt 7 i 11 tego postanowienia, na cofnięciu pierwszej decyzji odmownej, ponieważ ta ostatnia była przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności, która doprowadziła do wydania wspomnianego postanowienia. Ponadto ani umorzenie postępowania, ani uzasadnienie przedstawione przez Sąd na jego poparcie nie wykluczają, by owo cofnięcie skutkowało nieudzieleniem odpowiedzi przez Komisję w wyznaczonym terminie.
Ponadto prawo Komisji do cofnięcia pierwszej decyzji odmownej nie jest samo w sobie w żaden sposób kwestionowane w ramach niniejszego odwołania.
Z powyższego wynika, że w związku z cofnięciem pierwszej decyzji odmownej, i zakładając nawet, że art. 22 rozporządzenia nr 58/2003 miał zastosowanie do procedury kontroli zainicjowanej przez wnoszącą odwołanie w odniesieniu do decyzji o odmowie przyznania statusu MŚP, należy w każdym razie uznać, że doszło do „nieudzielenia odpowiedzi” przez Komisję w wyznaczonym terminie, w rozumieniu art. 22 ust. 1 akapit trzeci tego rozporządzenia, ponieważ taki nieudzielenie odpowiedzi oznaczałby dorozumianą decyzję o oddaleniu skargi, zgodnie z tym art. 22. Należy również zauważyć, że jak wynika z pkt 20–22 niniejszego wyroku, cofnięcie to nastąpiło przed wydaniem spornej decyzji i wniesieniem przez wnoszącą odwołanie skargi o stwierdzenie jej nieważności.
Zważywszy, że sam fakt, iż sporna decyzja została wydana po upływie dwumiesięcznego terminu wyznaczonego Komisji na udzielenie odpowiedzi na skargę wniesioną na podstawie art. 22 ust. 1 rozporządzenia nr 58/2003, nie może prowadzić do stwierdzenia nieważności tej decyzji, argumentacja wnoszącej odwołanie zmierzająca do wykazania, że przepis ten ma zastosowanie do postępowania odwoławczego wszczętego przez nią przeciwko decyzji o odmowie przyznania statusu MŚP, jest nieistotna dla sprawy, a zatem należy ją oddalić.
Wreszcie, jeśli chodzi o argument zgodnie, z którym REA nie wskazała, że art. 22 rozporządzenia nr 58/2003 stanowi podstawę przysługującego wnoszącej odwołanie środka zaskarżenia, podczas gdy powinna była to uczynić, gdyby procedura przewidziana tym przepisem różniła się od procedury przewidzianej w pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838, należy zauważyć, że w ramach niniejszego odwołania wnosząca je nie twierdzi, że naruszenie jakoby ciążącego na REA obowiązku wskazania dostępnych środków zaskarżenia samo w sobie uzasadnia stwierdzenie nieważności spornej decyzji, lecz podnosi jedynie, że istnienie tego obowiązku oraz okoliczność, że REA nie wskazała art. 22 rozporządzenia nr 58/2003 jako podstawy przysługującego wnoszącej odwołanie alternatywnego środka zaskarżenia, dowodzą, że przepis ten oraz pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika do decyzji 2012/838 należy uznać za przewidujące jeden i ten sam środek zaskarżenia. Wynika z tego, że w rzeczywistości nieprzestrzeganie dwumiesięcznego terminu przewidzianego tym przepisem uzasadnia zdaniem wnoszącej odwołanie stwierdzenie nieważności spornej decyzji i zatwierdzenie statusu MŚP wnoszącej odwołanie. Tymczasem z powyższego wynika, że stwierdzenie nieważności tej decyzji nie jest uzasadnione z tego powodu.
Mając na uwadze całość powyższych rozważań, należy oddalić zarzut pierwszy odwołania w całości.
W przedmiocie zarzutu trzeciego
Argumentacja stron
W zarzucie trzecim, który należy zbadać w drugiej kolejności, wnosząca odwołanie podnosi, że Sąd popełnił oczywisty błąd w ocenie, w szczególności w pkt 56, 59, 139–146, 148, 150, 151 i 171 zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim stwierdził on, że wnosząca odwołanie nie zmagała się z utrudnieniami, jakim muszą zazwyczaj stawiać czoło MŚP, i że w związku z tym nie była MŚP w świetle celu i ducha zalecenia w sprawie MŚP.
Chociaż udziałowcami wnoszącej odwołanie są duże przedsiębiorstwa i podmioty prawa publicznego, jej sytuacja nie różni się w żaden sposób od sytuacji innych MŚP. W szczególności oczywiście błędne jest uznanie, jak stwierdził Sąd w pkt 145 zaskarżonego wyroku, że wnosząca odwołanie może, zgodnie ze swoim statutem, dysponować zasobami pochodzącymi od jej członków, przewyższającymi zasoby MŚP i umożliwiającymi pokrycie jej wydatków.
W pierwszej kolejności Sąd błędnie nie uwzględnił okoliczności, że po pierwsze, akcje wnoszącej odwołanie były w dniu ogłoszenia zaskarżonego wyroku w posiadaniu 110 różnych akcjonariuszy, a po drugie, że akcjonariusze ci mogli się wycofać w każdej chwili.
W drugiej kolejności Sąd niesłusznie nie wziął pod uwagę okoliczności, że każdy z akcjonariuszy wnoszącej odwołanie, z jednej strony, posiada taką samą liczbę akcji i praw głosu, a z drugiej strony, ma takie samo prawo głosu na walnym zgromadzeniu wnoszącej odwołanie. W związku z tym żaden z nich nie miałby interesu w przekazywaniu środków na rzecz wnoszącej odwołanie, ponieważ po prostu nie mógłby decydować o ich podziale i przeznaczeniu.
W trzeciej kolejności wkład akcjonariuszy wnoszącej odwołanie jest ściśle ograniczony do ich rocznych składek, których wysokość nie zmieniała się od 20 lat. Jak słusznie wskazał Sąd w pkt 144 zaskarżonego wyroku, wysokość składki rocznej jest ustalana przez radę nadzorczą wnoszącej odwołanie, składającą się z przedstawicieli różnych reprezentowanych w niej sektorów, z których wszystkie miały rozbieżne interesy, i która liczyła 20 członków w dniu wydania tego wyroku. Jednakże wbrew temu, co stwierdził Sąd w pkt 144 i 145 tego wyroku, podjęcie przez radę nadzorczą decyzji o podwyższeniu rocznych składek byłoby w praktyce bardzo trudne, ponieważ po pierwsze, rada nadzorcza podejmuje decyzje jednomyślnie lub w przypadku braku konsensusu, większością trzech czwartych głosów członków obecnych lub reprezentowanych, a po drugie, każdy członek rady nadzorczej dysponuje jednym głosem.
Poczynione przez Sąd w pkt 142 zaskarżonego wyroku ustalenie, zgodnie z którym z art. 3 statutu wnoszącej odwołanie wynika, że działa ona głównie na rzecz swoich członków, jest całkowicie pozbawione znaczenia. Wszystkie spółki działają w interesie swoich akcjonariuszy. Ustalenie to wynika ponadto z błędnej interpretacji treści statutu wnoszącej odwołanie. W rzeczywistości art. 3 tego statutu wskazuje, że wnosząca odwołanie ma obowiązek przede wszystkim działać na rzecz swoich członków. Ponadto, chociaż wnosząca odwołanie świadczy głównie usługi na rzecz swoich akcjonariuszy, nie zmienia to jej pozycji, równie słabej jak innych MŚP. Niepewny charakter dochodów wnoszącej odwołanie znajduje również potwierdzenie w fakcie, że bank wnoszącej odwołanie traktuje ją jako MŚP i że nawet Komisja uznała ją za wrażliwą finansowo i w konsekwencji żądała udzielenia gwarancji bankowej w celu uzyskania zaliczki na poczet subwencji Unii.
To samo dotyczy ustalenia zawartego w pkt 143 zaskarżonego wyroku, zgodnie z którym art. 5 statutu wnoszącej odwołanie przewiduje, że jej kapitał statutowy jest nieograniczony. Ten przepis statutu oznacza tyle tylko, że z prawnego punktu widzenia maksymalna kwota kapitału zakładowego, który wnosząca odwołanie może uruchomić nie jest ograniczona. Niniejsze doprecyzowanie jest istotne ze względów praktycznych, ponieważ w przypadku jego braku wnosząca odwołanie miałaby obowiązek zmieniać swój statut w każdym przypadku, gdy nowi członkowie mieliby zamiar wnieść kapitał, zważywszy na fakt, że statutowy kapitał zakładowy może zostać podwyższony jedynie za zgodą akcjonariuszy. Wysokość statutowego kapitału zakładowego wnoszącej odwołanie nie ma zatem nic wspólnego z jej stabilną kondycją finansową.
W konsekwencji Sąd popełnił błąd, orzekając w pkt 143 zaskarżonego wyroku, że statutowy kapitał zakładowy stanowi gwarancję wobec partnerów wnoszącej odwołanie i ewentualnych potencjalnych pożyczkodawców oraz że znaczny kapitał zakładowy stanowi ponadto dla wnoszącej odwołanie ułatwienie w stosunkach z podmiotami trzecimi. W tym względzie bardziej istotny jest pokryty kapitał zakładowy, a mianowicie kwota wpłacona spółce przez jej akcjonariuszy w zamian za udziały w jej kapitale, do czego Sąd odniósł w pkt 143, wspominając o całkowitej kwocie wkładów na rzecz wnoszącej odwołanie. Zatem wbrew temu, co stwierdzono we wspomnianym pkt 143, pojęcie statutowego kapitału zakładowego nie odpowiada całkowitej kwocie wkładów wniesionych na rzecz wnoszącej odwołanie.
W przypadku wnoszącej odwołanie pokryty kapitał zakładowy wynosił 68200 EUR, przy czym 110 udziałowców wpłaciło po 620 EUR każdy. Nie sugeruje to w żaden sposób, że sytuacja finansowa wnoszącej odwołanie jest bardziej stabilna niż sytuacja innego MŚP.
Komisja podnosi, że zarzut trzeci odwołania należy odrzucić jako oczywiście niedopuszczalny, ponieważ wnosząca odwołanie kwestionuje jedynie ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd. W każdym wypadku zarzut ten należy oddalić jako bezzasadny.
Ocena Trybunału
Należy przypomnieć, że zarówno z art. 256 TFUE, jak i z art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, że odwołanie ogranicza się do kwestii prawnych. A zatem jedynie Sąd jest właściwy do ustalenia istotnych okoliczności faktycznych i dokonania ich oceny. Ocena tych okoliczności faktycznych nie stanowi zatem, z wyjątkiem przypadków ich przeinaczenia, kwestii prawnej poddanej jako taka kontroli Trybunału w postępowaniu odwoławczym (wyrok z dnia 26 marca 2019 r., Komisja/Włochy,
C‑621/16 P
,
EU:C:2019:251
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem „przeinaczenie musi wynikać w oczywisty sposób z akt sprawy, bez konieczności dokonywania nowej oceny faktów i dowodów” (wyroki: z dnia 6 listopada 2018 r., Scuola Elementare Maria Montessori/Komisja, Komisja/Scuola Elementare Maria Montessori i Komisja/Ferracci, od
C‑622/16 P do C‑624/16 P
,
EU:C:2018:873
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 14 stycznia 2021 r., ERCEA/Aristoteleio Panepistimio Thessalonikis,
C‑280/19 P
, niepublikowany,
EU:C:2021:23
, pkt
).
Ponadto przeprowadzone przez Sąd badanie postanowienia umownego nie może być uważane za wykładnię prawa i wobec tego nie może być sprawdzane w postępowaniu odwoławczym bez wkraczania w kompetencje Sądu do ustalenia okoliczności faktycznych (wyroki: z dnia 29 października 2015 r., Komisja/ANKO,
C‑78/14 P
,
EU:C:2015:732
, pkt
; z dnia 14 stycznia 2021 r., ERCEA/Aristoteleio Panepistimio Thessalonikis,
C‑280/19 P
, niepublikowany,
EU:C:2021:23
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Co więcej, z art. 256 TFUE, art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości oraz art. 168 § 1 lit. d) i art. 169 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem wynika, że odwołanie musi dokładnie wskazywać zakwestionowane części wyroku, którego uchylenie ma na celu, oraz zawierać argumenty prawne, które szczegółowo uzasadniają to żądanie, pod rygorem niedopuszczalności danego odwołania lub zarzutu (wyroki: z dnia 12 stycznia 2017 r., Timab Industries i CFPR/Komisja,
C‑411/15 P
,
EU:C:2017:11
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 24 stycznia 2018 r., EUIPO/European Food,
C‑634/16 P
,
EU:C:2018:30
, pkt
).
Należy zauważyć, że pod pretekstem oczywistych błędów w ocenie popełnionych przez Sąd wnosząca odwołanie kwestionuje w rzeczywistości wartość lub znaczenie przypisane przez Sąd różnym okolicznościom faktycznym charakteryzującym jej sytuację i postanowieniom statutu. Poprzez całość swoich argumentów wnosząca odwołanie dąży zatem do tego, aby Sąd sam dokonał oceny jakoby niepewnego charakteru jej dochodów. Jednakże, jak wynika z orzecznictwa przywołanego w pkt 68–71 niniejszego wyroku, z zastrzeżeniem przypadku ich zniekształcenia, jedynie Sąd jest właściwy do oceny okoliczności faktycznych i zbadania statutu wnoszącej odwołanie.
Z tego wynika, że zarzut trzeci odwołania należy odrzucić jako niedopuszczalny.
W przedmiocie zarzutu drugiego
Argumentacja stron
W ramach zarzutu drugiego wnosząca odwołanie podnosi, że w szczególności w pkt 59 i 97–153 zaskarżonego wyroku Sąd naruszył zalecenie w sprawie MŚP oraz podstawowe zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań, ponieważ pozbawił wnoszącą odwołanie statusu MŚP, uwzględniwszy cel i ducha tego zalecenia, podczas gdy wnosząca odwołanie formalnie spełnia kryteria tego zalecenia.
W szczególności Sąd potwierdził, a przynajmniej nie zaprzeczył, po pierwsze, że wnosząca odwołanie miała status przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 1 załącznika do zalecenia w sprawie MŚP, po drugie, że formalnie spełnia ona ustanowione w tym zaleceniu kryterium niezależności, a zatem stanowiła samodzielne przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 3 ust. 1 załącznika, a po trzecie, że formalnie spełnia ona kryteria dotyczące liczby zatrudnionych osób i pułapów finansowych określone w art. 2 załącznika do tego zalecenia. Zamiast stwierdzić, że wnosząca odwołanie jest MŚP w rozumieniu zalecenia w sprawie MŚP, Sąd doszedł do wniosku, że nie należy uznać, iż spełnia ona kryterium niezależności lub kryteria dotyczące liczby pracowników i progów finansowych, ponieważ w rzeczywistości nie boryka się ona z „typowymi utrudnieniami” MŚP i w związku z tym nie jest MŚP w rozumieniu celu i w duchu tego zalecenia.
Naruszenie przez Sąd zalecenia w sprawie MŚP oraz podstawowych zasad pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań potwierdzają następujące okoliczności:
W pierwszej kolejności, jak wynika z motywu 1 zalecenia w sprawie MŚP, celem tego zalecenia jest zagwarantowanie pewności prawa. Potwierdza to również
Przewodnik użytkownika dotyczący definicji MŚP
, w którym na stronie 3 podkreślono, że definicja MŚP jest praktycznym narzędziem mającym pomóc tym przedsiębiorstwom w uznaniu za takie, aby móc korzystać z pełnego wsparcia Unii i jej państw członkowskich.
W drugiej kolejności brzmienie zalecenia w sprawie MŚP jest jednoznaczne i w związku z tym nie pozostawia miejsca na interpretację. Wniosek wynikający z tego sformułowania nie może zostać podważony w świetle celu i w duchu jzalecenia, ponieważ skutkowałoby to usunięciem wszelkich użytecznych skutków tego sformułowania. Ponadto z orzecznictwa Trybunału, w szczególności z wyroku z dnia 15 lipca 2010 r., Komisja/Zjednoczone Królestwo (
C‑582/08
,
EU:C:2010:429
, pkt
), wynika, że nie można bowiem dokonać, wbrew jasnemu i precyzyjnemu brzmieniu przepisu, wykładni mającej na celu jego skorygowanie.
W trzeciej kolejności Sąd dokonał błędnej wykładni motywów 9 i 12 zalecenia w sprawie MŚP oraz orzecznictwa sądów Unii.
Co się tyczy motywów 9 i 12 zalecenia w sprawie MŚP, z utrwalonego orzecznictwa, w szczególności z wyroku z dnia 10 stycznia 2006 r., IATA i ELFAA (
C‑344/04
,
EU:C:2006:10
, pkt
) wynika, że preambuła aktu Unii nie ma wiążącej mocy prawnej i nie może być przywoływana w celu uzasadnienia odstępstw od samych przepisów danego aktu ani w celu interpretowania tych przepisów w sposób oczywiście sprzeczny z ich brzmieniem.
Ponadto z treści motywów 9 i 12 zalecenia w sprawie MŚP jasno wynika, że motywy te uwypuklają jedynie treść tego zalecenia. Ten motyw 9 ogranicza się zatem do przedstawienia powodu, dla którego art. 3 załącznika do tego zalecenia rozróżnia „przedsiębiorstwa niezależne”, „przedsiębiorstwa partnerskie” i „przedsiębiorstwa związane”. Przywołany motyw 9 w żaden sposób nie sugeruje, że nie wystarczy, aby przedsiębiorstwo spełniało kryteria określone w tym zaleceniu, aby zostać uznanym za MŚP. Podobnie motyw 12 wyjaśnia jedynie powód, dla którego art. 3 ust. 3 załącznika do zalecenia w sprawie MŚP stanowi, że przedsiębiorstwa mogą być również „związane” za pośrednictwem osoby fizycznej lub grupy osób fizycznych działających łącznie. Ponadto strona 24
Przewodnika użytkownika dotyczącego definicji MŚP
przemawia za szerokim zastosowaniem definicji MŚP.
Trzy sprawy przywołane przez Sąd w zaskarżonym wyroku, a mianowicie te, które doprowadziły do wydania wyroków: z dnia 29 kwietnia 2004 r., Włochy/Komisja (
C‑91/01
,
EU:C:2004:244
) i z dnia 27 lutego 2014 r., HaTeFo (
C‑110/13
,
EU:C:2014:114
), a także do wyroku Sądu z dnia 14 października 2004 r., Pollmeier Malchow/Komisja (
T‑137/02
,
EU:T:2004:304
), dotyczyły w rzeczywistości raczej wykładni konkretnych przepisów zalecenia w sprawie MŚP, które ani panel zatwierdzający, ani Sąd nie zastosowały w niniejszej sprawie, zamiast zwykłego odstępstwa od tego zalecenia. Ponadto okoliczności faktyczne niniejszej sprawy były całkowicie odmienne od tych, które leżały u podstaw tych trzech spraw, z których wszystkie dotyczyły sytuacji, w której przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwa objęte postępowaniem były bezpośrednio lub pośrednio kontrolowane przez akcjonariusza wyższego szczebla i zostały włączone do większej grupy.
Republika Czeska podziela argumentację przedstawioną przez wnoszącą odwołanie w ramach zarzutu drugiego odwołania. W szczególności to państwo członkowskie twierdzi, że Sąd naruszył prawo w ramach oceny kryterium niezawisłości, w szczególności w pkt 100–109 i 135–146 zaskarżonego wyroku.
Komisja podnosi, że zarzut drugi odwołania należy oddalić.
Ocena Trybunału
W odniesieniu do argumentu wnoszącej odwołanie, zgodnie z którym Sąd błędnie uznał, że sporna decyzja jest zasadna, mimo że wnosząca odwołanie formalnie spełnia kryteria zalecenia w sprawie MŚP, należy przypomnieć, że Komisja jest związana ramami i komunikatami, które przyjmuje w dziedzinie kontroli pomocy państwa, o ile nie odbiegają one od zasad traktatu FUE i są akceptowane przez państwa członkowskie (wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r., Włochy/Komisja,
C‑91/01
,
EU:C:2004:244
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym względzie Trybunał zauważył, że Komisja przyjmuje przychylne podejście w odniesieniu do pomocy państwa na rzecz MŚP ze względu na niedociągnięcia rynku, które sprawiają, że przedsiębiorstwa te muszą stawić czoło pewnej liczbie utrudnień, które ograniczają ich rozwój społecznie i ekonomicznie pożądany (zob. podobnie wyroki: z dnia 29 kwietnia 2004 r., Włochy/Komisja,
C‑91/01
,
EU:C:2004:244
, pkt
; z dnia 24 września 2020 r., NMI Technologietransfer,
C‑516/19
,
EU:C:2020:754
, pkt
).
Jednakże Trybunał orzekł również, że zalecenie w sprawie MŚP należy interpretować jako biorące pod uwagę względy, które doprowadziły do jego przyjęcia (zob. podobnie wyrok z dnia 27 lutego 2014 r., HaTeFo,
C‑110/13
,
EU:C:2014:114
, pkt
).
W tym względzie, jak wynika w szczególności z motywu 9 i 12 oraz art. 1 ust. 1 wspomnianego zalecenia, jego celem jest przyjęcie definicji MŚP stosowanej w politykach Unii realizowanych wewnątrz Unii i w EOG, która uwzględnia rzeczywistość gospodarczą tych przedsiębiorstw i wyeliminowanie z kategorii MŚP grup przedsiębiorstw, których siła ekonomiczna przekracza siłę MŚP, w celu zapewnienia, że tylko przedsiębiorstwa, które naprawdę potrzebują przywilejów wynikających dla MŚP z różnych przepisów lub środków zastosowanych dla ich korzyści, faktycznie z nich skorzystają (zob. podobnie wyroki: z dnia 27 lutego 2014 r., HaTeFo,
C‑110/13
,
EU:C:2014:114
, pkt
; z dnia 24 września 2020 r., NMI Technologietransfer,
C‑516/19
,
EU:C:2020:754
, pkt
).
W istocie, jak zauważył Sąd pkt 100 zaskarżonego wyroku, korzyści przyznane MŚP najczęściej stanowią bowiem wyjątki od ogólnych zasad, jak na przykład w dziedzinie pomocy państwa, zatem definicję MŚP należy interpretować ściśle. (zob. wyroki: z dnia 27 lutego 2014 r., HaTeFo,
C‑110/13
,
EU:C:2014:114
, pkt
; z dnia 24 września 2020 r., NMI Technologietransfer,
C‑516/19
,
EU:C:2020:754
, pkt
).
W tym kontekście kryterium niezależności ma na celu zapewnienie, jak słusznie zauważył Sąd w pkt 102 i 149 zaskarżonego wyroku, że środki przeznaczone dla MŚP rzeczywiście przysparzają korzyści przedsiębiorstwom, dla których rozmiar stanowi utrudnienie, a nie – przedsiębiorstwom należącym do dużej grupy i mającym w związku z tym dostęp do środków i wsparcia, którymi nie dysponują ich konkurenci o porównywalnej wielkości. W tych okolicznościach, w celu uwzględnienia jedynie przedsiębiorstw stanowiących w rzeczywistości samodzielne MŚP, należy zbadać strukturę MŚP tworzących grupę gospodarczą, której potencjał przewyższa rzeczywisty potencjał takiego przedsiębiorstwa, oraz należy zapewnić, by definicja MŚP nie była obchodzona z powodów czysto formalnych. (zob. podobnie wyroki: z dnia 29 kwietnia 2004 r., Włochy/Komisja,
C‑91/01
,
EU:C:2004:244
, pkt
; z dnia 27 lutego 2014 r., HaTeFo,
C‑110/13
,
EU:C:2014:114
, pkt
).
Wykładni kryterium niezależności należy zatem dokonać w świetle tego celu, jak Sąd przypomniał w pkt 103 zaskarżonego wyroku, skutkiem czego przedsiębiorstwo spełniające owo kryterium pod względem formalnym, lecz w rzeczywistości należące do większej grupy przedsiębiorstw, nie może zostać uznane za spełniające to kryterium (zob. podobnie wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r., Włochy/Komisja,
C‑91/01
,
EU:C:2004:244
, pkt
). Artykuł 3 załącznika do zalecenia w sprawie MŚP należy zatem interpretować w świetle wspomnianego celu (zob. podobnie wyrok z dnia 27 lutego 2014 r., HaTeFo,
C‑110/13
,
EU:C:2014:114
, pkt
).
W świetle orzecznictwa przypomnianego w pkt 85–91 niniejszego wyroku nie można uznać, że Sąd wprowadził nowe kryterium w zaleceniu w sprawie MŚP, zgodnie z którym należy sprawdzić, czy dany podmiot stawia czoło utrudnieniom, z jakim muszą zazwyczaj zmagać się MŚP, i że w ten sposób Sąd naruszył to zalecenie i zasadę pewności prawa lub zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań.
Przeciwnie, Sąd słusznie zastosował orzecznictwo w tej dziedzinie, orzekając w szczególności w pkt 106, 107, 140, 148 i 151 zaskarżonego wyroku, że panel zatwierdzający mógł, nie naruszając przy tym prawa, wziąć pod uwagę w swojej analizie cel i ducha zalecenia w sprawie MŚP, aby stwierdzić, że nawet jeśli wnosząca odwołanie formalnie spełnia przewidziane w tym zaleceniu kryterium niezależności, należało jeszcze zbadać, czy musiała zmagać się z utrudnieniami jakim zazwyczaj stawiają czoło MŚP.
Ponadto w zakresie, w jakim zarzut trzeci odwołania został oddalony, a także w świetle orzecznictwa przytoczonego w pkt 87–91 niniejszego wyroku, Sąd równie słusznie uznał w pkt 106, 107 i 140–146 zaskarżonego wyroku, że kryterium niezależności, takie jak przewidziane w zaleceniu w sprawie MŚP, zostało prawidłowo zastosowane przez panel zatwierdzający w spornej decyzji w zakresie, w jakim wskazał on z jednej strony, że nawet jeśli wnosząca odwołanie formalnie spełnia kryteria niezależności, to jednak pozostaje faktem, że z gospodarczego punktu widzenia należała ona do dużej grupy gospodarczej, a z drugiej strony, że ze względu na powiązania organizacyjne między wnoszącą odwołanie a jej partnerami lub członkami miała ona dostęp do funduszy, kredytów i wsparcia, a zatem nie zmagała się z utrudnieniami jakim zazwyczaj stawiają czoło MŚP, w związku z czym nie mogła zostać zakwalifikowana jako MŚP w rozumieniu tego zalecenia.
Z wniosku sformułowanego w poprzednim punkcie wynika również, że Sąd nie naruszył prawa, odrzucając w pkt 108 zaskarżonego wyroku zarzut naruszenia zasad pewności prawa i dobrej administracji opierający się na ewentualnym naruszeniu zalecenia w sprawie MŚP.
Ponadto w świetle orzecznictwa przypomnianego w pkt 85–91 niniejszego wyroku Sąd słusznie orzekł w pkt 150 zaskarżonego wyroku, że wnosząca odwołanie nie może wywodzić swojego statusu MŚP z okoliczności, że formalnie spełnia ona kryteria dotyczące liczby zatrudnionych osób i pułapów finansowych przewidziane w art. 2 załącznika do zalecenia w sprawie MŚP, jeżeli w rzeczywistości nie zmaga się ona z utrudnieniami, jakimi zazwyczaj stawiają czoło MŚP, a w pkt 152 zaskarżonego wyroku – że kryteria dotyczące liczby zatrudnionych osób i pułapów finansowych nie mogą zostać określone na podstawie wyizolowanych danych dotyczących tylko wnoszącej odwołanie, skoro nie jest ona przedsiębiorstwem niezależnym a jej członkami są przedsiębiorstwa, niebędące MŚP.
Żaden z argumentów powołanych przez wnoszącą odwołanie nie może podważyć powyższych rozważań.
W pierwszej kolejności argument, że wnosząca odwołanie nie wykazała zamiaru obejścia definicji MŚP w niniejszej sprawie, nie dowodzi, że Sąd naruszył prawo, dokonując oceny tej definicji. Realizacja tego warunku, zgodnie z którym z gospodarczego punktu widzenia przedsiębiorstwo należy de facto do dużej grupy gospodarczej, a zatem ma dostęp do środków i wsparcia, jakimi nie dysponują jego konkurenci o porównywalnej wielkości, zależy od okoliczności sprawy i nie musi być koniecznie uzależnione od stwierdzenia zamiaru tego przedsiębiorstwa obejścia definicji MŚP (zob. podobnie wyrok z dnia 27 lutego 2014 r., HaTeFo,
C‑110/13
,
EU:C:2014:114
, pkt
,
).
W drugiej kolejności nie można również uwzględnić argumentu, zgodnie z którym należy odróżnić wyroki Trybunału i Sądu, do których odniesiono się w pkt 82 niniejszego wyroku, ze względu na to, że wyroki te dotyczą wykładni konkretnych pojęć z zalecenia w sprawie MŚP, a nie zwykłego odstępstwa od tego zalecenia, a okoliczności faktyczne spraw, w których zapadły wspomniane wyroki, różnią się od okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.
Co się tyczy, po pierwsze, celu wykładni w wyrokach Trybunału, o których mowa w pkt 82 niniejszego wyroku, które stanowią część orzecznictwa, na którym opierają się rozważania przedstawione w pkt 85–91 niniejszego wyroku, należy zauważyć, że dotyczą one również kryterium niezależności zdefiniowanego w zaleceniu w sprawie MŚP lub w poprzedzającym je zaleceniu 96/280, a wnosząca odwołanie nie przedstawiła żadnego argumentu, który mógłby wykazać, że rozumowanie Trybunału przyjęte w tych wyrokach, zgodnie z którym kryterium to nie może być uznane za spełnione, jeżeli pomimo formalnego spełnienia warunków określonych w danym zaleceniu rzeczywistość gospodarcza przemawia za pozbawieniem danego podmiotu korzyści zarezerwowanych wyłącznie dla MŚP, nie znajduje zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy.
Po drugie, jeśli chodzi o argument wnoszącej odwołanie mający na celu odróżnienie okoliczności faktycznych niniejszego sporu od okoliczności faktycznych wcześniejszych spraw, należy zauważyć, z jednej strony, że wnosząca odwołanie nie wyjaśniła powodów, dla których okoliczność – przy założeniu, że zostanie ona potwierdzona – że nie jest kontrolowana przez akcjonariusza wyższego szczebla, powinna być uznana za stojącą na przeszkodzie temu, by podejście przyjęte przez Trybunał w sprawach, w których zapadło orzecznictwo przedstawione w pkt 85–91 niniejszego wyroku i do którego odniesiono się w poprzednim punkcie niniejszego wyroku, było sprzeczne z tym podejściem.
Z drugiej strony, jak wynika z powyższych rozważań dotyczących zarzutów drugiego i trzeciego odwołania, wnosząca odwołanie nie przedstawiła żadnego dowodu mogącego wykazać, że Sąd naruszył prawo, orzekając w pkt 106 i 107 zaskarżonego wyroku, że panel zatwierdzający nie naruszył zalecenia w sprawie MŚP, stwierdzając, że wnosząca odwołanie należała de facto do dużej grupy gospodarczej i że ze względu na powiązania organizacyjne łączące ją z jej partnerami lub członkami, nie sposób było uznać, że zmaga się ona z utrudnieniami, jakim zazwyczaj stawiają czoło MŚP.
Mając na względzie całość powyższych rozważań, należy oddalić zarzut drugi odwołania jako bezzasadny i w konsekwencji oddalić odwołanie w całości.
W przedmiocie kosztów
Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania, jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach.
Zgodnie z art. 138 § 1 tego regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie wnoszącej odwołanie kosztami postępowania, a ta przegrała sprawę, należy obciążyć ją własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez Komisję.
W myśl art. 140 § 1 regulaminu postępowania państwa członkowskie i instytucje interweniujące w sprawie pokrywają własne koszty, Republika Czeska pokrywa zatem własne koszty.

Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:

1)
Odwołanie zostaje oddalone.

2)
European Road Transport Telematics Implementation Coordination Organisation – Intelligent Transport Systems & Services Europe (Ertico – ITS Europe) pokrywa, poza własnymi kosztami, także koszty poniesione przez Komisję Europejską.

3)
Republika Czeska pokrywa własne koszty.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: angielski.