CELEX: 62019CJ0400
Παράβαση κράτους μέλους
Κοινή οργάνωση των αγορών γεωργικών προϊόντων
Κανονισμός (ΕΕ) 1308/2013
Άρθρο 34 ΣΛΕΕ
Τιμές πωλήσεως των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων
Εφαρμογή κατώτατων περιθωρίων κέρδους στο λιανικό εμπόριο όσον αφορά τα εν λόγω προϊόντα

Με την προσφυγή της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι η Ουγγαρία, θεσπίζοντας το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο u, του mezőgazdasági és élelmiszeripari termékek vonatkozásában a beszállítókkal szemben alkalmazott tisztességtelen forgalmazói magatartás tilalmáról szóló 2009. évi XCV. törvény (νόμου XCV του 2009 σχετικά με την απαγόρευση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών έναντι των προμηθευτών όσον αφορά τα γεωργικά προϊόντα και τα τρόφιμα, στο εξής: νόμος XCV του 2009) και περιορίζοντας, συνακόλουθα, τον τρόπο καθορισμού των τιμών πωλήσεως των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων, παρέβη τις υποχρεώσεις τις οποίες υπέχει από το άρθρο 34 ΣΛΕΕ και από τον κανονισμό (ΕΕ) 1308/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των αγορών γεωργικών προϊόντων και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 922/72, (ΕΟΚ) αριθ. 234/79, (ΕΚ) αριθ. 1037/2001 και (ΕΚ) αριθ. 1234/2007 του Συμβουλίου (
ΕΕ 2013, L 347, σ. 671
).
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η αιτιολογική σκέψη 172 του κανονισμού 1308/2013 έχει ως εξής:
«Δεδομένων των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του γεωργικού τομέα και της εξάρτησής του από την ορθή λειτουργία του συνόλου της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικής εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού σε όλους τους σχετικούς τομείς της τροφικής αλυσίδας, οι οποίες μπορούν να είναι πολυάριθμες, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον κανόνα περί εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού που ορίζεται στο άρθρο 42 ΣΛΕΕ […]».
Το άρθρο 83, παράγραφος 5, του εν λόγω κανονισμού ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μπορούν να εγκρίνουν ή να διατηρούν συμπληρωματικές εθνικές διατάξεις για τα προϊόντα που καλύπτονται από ενωσιακό πρότυπο εμπορίας μόνον εφόσον οι εν λόγω διατάξεις συνάδουν με το ενωσιακό δίκαιο, ιδιαίτερα με την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των αγαθών, και με την επιφύλαξη της οδηγίας 98/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου [,της 22ας Ιουνίου 1998, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και προδιαγραφών και των κανόνων σχετικά με τις υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών (
ΕΕ 1998, L 204, σ. 37
)].»
Το ουγγρικό δίκαιο
Το άρθρο 1 του νόμου XCV του 2009 διευκρινίζει ότι ο εν λόγω νόμος σκοπεί να διασφαλίσει ότι στις σχέσεις μεταξύ των φορέων που εμπορεύονται γεωργικά προϊόντα και τρόφιμα και των προμηθευτών τους θα επιδεικνύεται θεμιτή συναλλακτική συμπεριφορά.
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, του νόμου αφορά, αφενός, τις επιχειρήσεις που παράγουν, μεταποιούν, ή πωλούν χωρίς μεταποίηση γεωργικά προϊόντα και τρόφιμα και, αφετέρου, τις επιχειρήσεις που πωλούν τα ως άνω προϊόντα στον τελικό καταναλωτή. Η τελευταία αυτή κατηγορία περιλαμβάνει όλους τους εμπόρους λιανικής, ανεξαρτήτως μεγέθους, και, επομένως, καλύπτει τόσο τις υπεραγορές όσο και τα μικρά καταστήματα που πωλούν γεωργικά προϊόντα και τρόφιμα.
Το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο u, του εν λόγω νόμου προβλέπει τα εξής:
«Αθέμιτη εμπορική πρακτική θεωρείται:
[…]
u)
ο καθορισμός της τιμής στην οποία πωλούνται στον τελικό καταναλωτή πανομοιότυπα, από άποψη σύστασης και οργανοληπτικών χαρακτηριστικών, προϊόντα κατά τρόπο που να ενέχει διάκριση ανάλογα με τη χώρα προέλευσης των προϊόντων.»
Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία
Στις 12 Ιανουαρίου 2015, η Επιτροπή απέστειλε επιστολή στις ουγγρικές αρχές προκειμένου να λάβει πληροφορίες σχετικά με το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο u, του νόμου XCV του 2009 (στο εξής: επίμαχο μέτρο). Η Ουγγαρία απάντησε στην εν λόγω επιστολή στις 23 Μαρτίου 2015.
Εκτιμώντας ότι χρειαζόταν συμπληρωματικές πληροφορίες, η Επιτροπή απηύθυνε στην Ουγγαρία αίτημα παροχής πληροφοριών στις 7 Ιουλίου 2015, στο οποίο το εν λόγω κράτος μέλος απάντησε στις 22 Ιουλίου 2015.
Στις 16 Φεβρουαρίου 2017, η Επιτροπή απηύθυνε στην Ουγγαρία προειδοποιητική επιστολή, με την οποία εξέφρασε αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα ορισμένων διατάξεων του νόμου XCV του 2009 με τον κανονισμό 1308/2013 και το άρθρο 34 ΣΛΕΕ.
Στις 7 Ιουνίου 2017, η Ουγγαρία απάντησε στην προειδοποιητική επιστολή αμφισβητώντας την προσαπτόμενη παράβαση.
Στις 9 Μαρτίου 2018, η Επιτροπή εξέδωσε αιτιολογημένη γνώμη με την οποία ενέμεινε στη θέση που είχε διατυπώσει στην προειδοποιητική επιστολή. Κάλεσε δε το εν λόγω κράτος μέλος να λάβει, εντός δίμηνης προθεσμίας από την παραλαβή της ως άνω γνώμης, τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να συμμορφωθεί προς αυτή. Η Ουγγαρία απάντησε στην αιτιολογημένη γνώμη στις 11 Μαΐου 2018, επαναλαμβάνοντας τη θέση της ότι η νομοθεσία της είναι σύμφωνη με το δίκαιο της Ένωσης.
Θεωρώντας ότι η απάντηση αυτή δεν ήταν ικανοποιητική, η Επιτροπή άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.
Επί της προσφυγής
Προς στήριξη της προσφυγής της, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι το επίμαχο μέτρο δεν είναι συμβατό με τον κανονισμό 1308/2013 και με το άρθρο 34 ΣΛΕΕ. Κατ’ αρχάς, πρέπει να εξεταστεί η αιτίαση που αφορά παράβαση του ως άνω κανονισμού και, στη συνέχεια, η αιτίαση που αφορά παράβαση του άρθρου 34 ΣΛΕΕ.
Επί της πρώτης αιτίασης, η οποία αφορά παράβαση του κανονισμού 1308/2013
Επιχειρήματα των διαδίκων
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το επίμαχο μέτρο προβλέπει, κατ’ ουσίαν, ότι στις τιμές λιανικής πωλήσεως γεωργικών προϊόντων και τροφίμων προέλευσης μιας ορισμένης χώρας πρέπει να περιλαμβάνεται το ίδιο περιθώριο κέρδους όπως στις τιμές πανομοιότυπων προϊόντων άλλης χώρας προέλευσης, οπότε απαγορεύει τον καθορισμό διαφορετικών περιθωρίων για πανομοιότυπα προϊόντα προερχόμενα από διαφορετικές χώρες, η δε έννοια των «πανομοιότυπων προϊόντων» ορίζεται με αναφορά στη σύσταση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του προϊόντος (στο εξής: πανομοιότυπα προϊόντα).
Το θεσμικό όργανο επισημαίνει ότι, μολονότι τα κράτη μέλη διατηρούν, κατ’ αρχήν, την αρμοδιότητα να θεσπίζουν ορισμένα μέτρα τα οποία δεν προβλέπονται από τον κανονισμό 1308/2013, δεν πρέπει, εντούτοις, τα μέτρα αυτά να είναι δυνατόν να εισάγουν παρεκκλίσεις ή να παραβιάζουν τον κανονισμό ούτε και να παρακωλύουν την εύρυθμη λειτουργία του.
Συναφώς, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, αφενός, ελλείψει μηχανισμού καθορισμού των τιμών, ο ελεύθερος καθορισμός των τιμών πωλήσεως στο πλαίσιο ελεύθερου ανταγωνισμού αποτελεί συστατικό στοιχείο του κανονισμού 1308/2013 και συνιστά έκφραση της αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων υπό συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Αφετέρου, υποστηρίζει ότι κάθε κοινή οργάνωση αγοράς (στο εξής: ΚΟΑ) στηρίζεται στην αρχή της ανοικτής αγοράς, στην οποία κάθε παραγωγός έχει ελεύθερη πρόσβαση υπό συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού.
Εν προκειμένω, η Επιτροπή θεωρεί, αφενός, ότι το επίμαχο μέτρο υπονομεύει την εφαρμογή του κανονισμού 1308/2013 καθόσον αντιβαίνει στην αρχή του ελεύθερου καθορισμού των τιμών πωλήσεως των γεωργικών προϊόντων στο πλαίσιο θεμιτού ανταγωνισμού και, αφετέρου, ότι το περιθώριο κέρδους αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του καθορισμού της τιμής λιανικής. Συναφώς, ισχυρίζεται ότι μια διάταξη που απαγορεύει, όπως εν προκειμένω, τον καθορισμό διαφορετικών περιθωρίων κέρδους κατά τη λιανική πώληση πανομοιότυπων προϊόντων εμποδίζει την είσοδο των εισαγομένων προϊόντων σε συγκεκριμένη εθνική αγορά μέσω ελκυστικών τιμών λιανικής πωλήσεως.
Η Επιτροπή, καίτοι δέχεται ότι η απαγόρευση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών μπορεί να αποτελεί σκοπό γενικού συμφέροντος ο οποίος δεν εμπίπτει στους κανόνες της ΚΟΑ, υπενθυμίζει, ωστόσο, ότι τα περιοριστικά μέτρα που λαμβάνονται προς επίτευξη του σκοπού αυτού πρέπει να είναι σύμφωνα προς την αρχή της αναλογικότητας.
Επί του σημείου αυτού, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το επίμαχο μέτρο δεν είναι ούτε κατάλληλο να εξασφαλίσει την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού ούτε ανάλογο προς τον σκοπό αυτόν, ο οποίος έγκειται στη διασφάλιση της τηρήσεως θεμιτής συναλλακτικής συμπεριφοράς και στη βελτίωση της θέσεως των παραγωγών στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων.
Συναφώς, η Επιτροπή υποστηρίζει, αφενός, ότι η πρακτική που συνίσταται στον καθορισμό διαφορετικών περιθωρίων κέρδους δεν συνιστά, κατά την άποψή της, αθέμιτη εμπορική πρακτική. Αφετέρου, εκτιμά ότι το επίμαχο μέτρο συνιστά σημαντική επέμβαση στην ελευθερία των εμπόρων λιανικής να διαμορφώνουν τα περιθώρια κέρδους τους, η άσκηση δε της ελευθερίας αυτής δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ισοδυναμεί με πώληση σε τιμή κάτω του κόστους, πρακτική η οποία μπορεί να περιοριστεί χωρίς να παραβιάζεται το δίκαιο της Ένωσης.
Επιπλέον, υποστηρίζει ότι το επίμαχο μέτρο δεν είναι κατάλληλο να διασφαλίσει την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού, δεδομένου ότι ο καθορισμός των περιθωρίων κέρδους στο επίπεδο της λιανικής πωλήσεως ουδόλως εξασφαλίζει ότι οι προμηθευτές θα αντλήσουν εξ αυτού πλεονέκτημα.
Κατά την Επιτροπή, το εν λόγω μέτρο βαίνει, σε κάθε περίπτωση, πέραν αυτού που είναι αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού και συνεπάγεται, στην πράξη, διάκριση, επηρεάζοντας δυσμενέστερα τα εισαγόμενα εμπορεύματα.
Η Ουγγαρία, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι το επίμαχο μέτρο αποσκοπεί στη διασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού μεταξύ, αφενός, των εγχώριων γεωργικών προϊόντων και τροφίμων και, αφετέρου, των προερχόμενων από άλλα κράτη μέλη. Υπενθυμίζει ότι η οδηγία (ΕΕ) 2019/633 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2019, σχετικά με τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων στην αλυσίδα εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων και τροφίμων (
ΕΕ 2019, L 111, σ. 59
), ρητώς επιτρέπει στα κράτη μέλη να διατηρούν ρυθμίσεις σχετικές με εμπορικές πρακτικές που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της, υπό την προϋπόθεση ότι οι ρυθμίσεις αυτές είναι συμβατές με τους κανόνες για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Συνακόλουθα, το εν λόγω κράτος μέλος θεωρεί ότι το επίμαχο μέτρο, το οποίο, προκειμένου τα οικεία προϊόντα να μπορούν να ανταγωνιστούν στην εγχώρια αγορά βάσει της σχέσεως κόστους‑αποτελεσματικότητας, απαγορεύει στους εμπόρους λιανικής πωλήσεως να καθορίζουν, κατά τρόπο συνεπαγόμενο δυσμενείς διακρίσεις, την τιμή στην οποία πωλούν με βάση τη χώρα προέλευσης των προϊόντων, είναι σύμφωνο προς τον κανονισμό 1308/2013.
Η Ουγγαρία αναφέρει ότι ο νόμος XCV του 2009 εκδόθηκε σε ένα πλαίσιο χαρακτηριζόμενο από την ευάλωτη οικονομική θέση των προμηθευτών έναντι των μεγάλων επιχειρήσεων λιανικής και την οικονομική τους εξάρτηση από τις τελευταίες, με αποτέλεσμα να εκδηλώνεται ασυμμετρία στη διαπραγματευτική τους θέση και να εμφανίζονται αθέμιτες εμπορικές πρακτικές. Το εν λόγω κράτος μέλος υποστηρίζει ότι, πριν από την έναρξη ισχύος του εν λόγω νόμου, οι έμποροι λιανικής πώλησης είχαν τη δυνατότητα να υπαγορεύουν στους προμηθευτές τους όρους εμπορίας των προϊόντων τους και ότι, στην πράξη, τους ζητούσαν να καλύπτουν πρόσθετα έξοδα ή να ανταποκρίνονται σε ad hoc απαιτήσεις που τους επέβαλλαν, επιδεικνύοντας έτσι καταχρηστική συμπεριφορά. Ο επιδιωκόμενος με τον εν λόγω νόμο σκοπός έγκειται, κατά την Ουγγαρία, στην προστασία των προμηθευτών έναντι των εμπόρων λιανικής οι οποίοι, καταχρώμενοι τη μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ που διαθέτουν, εφαρμόζουν πρακτικές επιζήμιες για τον θεμιτό ανταγωνισμό στην οικεία αγορά, για τις οποίες, ωστόσο, δεν μπορούν να επιβληθούν κυρώσεις βάσει του δικαίου του ανταγωνισμού.
Η Ουγγαρία υποστηρίζει ότι η έννοια του όρου «πανομοιότυπο προϊόν» περιλαμβάνει τα βασικά είδη διατροφής τα οποία είναι ομοιογενή και μεταξύ των οποίων δεν είναι δυνατόν να γίνει διάκριση από άποψη σύστασης και γεύσης. Το επίμαχο μέτρο αφορά μόνον τα προϊόντα που είναι πανομοιότυπα ως προς όλα τα χαρακτηριστικά τους, οπότε αφορά γενικώς βασικά ήδη διατροφής τα οποία ανήκουν σε κατηγορία προϊόντων χαμηλής τιμής και δεν έχουν υποστεί μεγάλη μεταποίηση, αλλά δεν αφορά τα λεγόμενα «επώνυμα» προϊόντα. Η Ουγγαρία υποστηρίζει ότι, στο μέτρο που τα προϊόντα αυτά είναι πανομοιότυπα, οι προτιμήσεις των καταναλωτών έχουν μικρότερη σημασία και η διαφορά στην τιμή των προϊόντων μπορεί να είναι καθοριστική για την επιλογή στην οποία προβαίνουν οι καταναλωτές. Δεδομένου ότι, όσον αφορά τα εν λόγω προϊόντα, ο ανταγωνισμός στηρίζεται στην τιμή τους, το ως άνω κράτος μέλος εκτιμά ότι το επίμαχο μέτρο διασφαλίζει ότι ο ανταγωνισμός αυτός είναι θεμιτός.
Επιπλέον, η Ουγγαρία θεωρεί ότι το εν λόγω μέτρο εμποδίζει να επηρεάζεται ο ανταγωνισμός στην αγορά των προμηθευτών γεωργικών προϊόντων και τροφίμων από κριτήρια που θέτει ο εκάστοτε έμπορος λιανικής, περιλαμβανομένης της υποκειμενικής συμπάθειας που ενδέχεται να τρέφει για ορισμένο προμηθευτή ή για τα προϊόντα που αυτός πωλεί.
Ωστόσο, το εν λόγω κράτος μέλος τονίζει ότι οι προμηθευτές και οι έμποροι λιανικής διαθέτουν απόλυτη ελευθερία να καθορίζουν την τιμή αγοράς των προϊόντων, δεδομένου ότι το επίμαχο μέτρο εμποδίζει τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, απαγορεύοντας την τεχνητή αύξηση της τιμής που καταβάλλει ο καταναλωτής για ένα προϊόν το οποίο ο έμπορος λιανικής αγόρασε σε τιμή χαμηλότερη από εκείνη πανομοιότυπου προϊόντος, τεχνητή αύξηση που οφείλεται στην εφαρμογή υψηλότερου περιθωρίου κέρδους από τον εν λόγω έμπορο λιανικής.
Εξάλλου, το κράτος μέλος αυτό υπογραμμίζει ότι το επίμαχο μέτρο δεν περιορίζει την πώληση των οικείων προϊόντων σε ειδική τιμή προσφοράς.
Όσον αφορά τη συμβατότητα του επίμαχου μέτρου με τον κανονισμό 1308/2013, η Ουγγαρία επισημαίνει ότι η Επιτροπή δεν προσδιορίζει τη συγκεκριμένη διάταξη του εν λόγω κανονισμού που, κατά την άποψή της, παραβιάστηκε.
Η Ουγγαρία υποστηρίζει ότι το επίμαχο μέτρο διαφυλάσσει πλήρως την ελευθερία καθορισμού των τιμών κατά την αγορά γεωργικών προϊόντων και τροφίμων από τους εμπόρους λιανικής, με αποτέλεσμα να μην αντιβαίνει στην πάγια νομολογία κατά την οποία οι εθνικές ρυθμίσεις που θίγουν τις ανταγωνιστικές σχέσεις, εμποδίζοντας μέρος των παραγωγών ή των εισαγωγέων να εκμεταλλεύονται το πλεονέκτημα της χαμηλότερης τιμής κόστους προκειμένου να προτείνουν ελκυστικότερες τιμές λιανικής πωλήσεως, αντιβαίνουν στο δίκαιο της Ένωσης. Το εν λόγω κράτος μέλος προσθέτει ότι η αρχή στην οποία στηρίζεται ο κανονισμός 1308/2013 δεν αφορά τον καθορισμό των τιμών, αλλά τη διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, οπότε το επίμαχο μέτρο, το οποίο αποσκοπεί στο να εξασφαλίσει την αποτελεσματικότητα του ανταγωνισμού, δεν αντιβαίνει στον κανονισμό αυτόν.
Συναφώς, η Ουγγαρία επισημαίνει ότι το επίμαχο μέτρο τυγχάνει εφαρμογής μεν, τυπικώς, στο τελευταίο στάδιο της αλυσίδας διανομής, ήτοι στο στάδιο της σχέσεως μεταξύ εμπόρου λιανικής και καταναλωτή, παράγει όμως τα αποτελέσματά του στο στάδιο της σχέσεως μεταξύ προμηθευτή και εμπόρου λιανικής, οπότε στηρίζεται στην ίδια συλλογιστική με εκείνη της οδηγίας 2019/633. Το εν λόγω κράτος μέλος ισχυρίζεται ότι το εν λόγω μέτρο είναι κατάλληλο για την επίτευξη του εξαγγελλόμενου σκοπού, καθόσον προστατεύει τους παραγωγούς, αποτρέποντας το ενδεχόμενο να εξουδετερωθεί η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων τους για τους καταναλωτές με την εφαρμογή από τον έμπορο λιανικής μιας τεχνικής τιμολογήσεως η οποία εισάγει δυσμενείς διακρίσεις.
Η Ουγγαρία προσθέτει ότι το εν λόγω μέτρο δεν καταργεί την ελευθερία επιλογής των εμπόρων λιανικής, δεδομένου ότι οι τελευταίοι διατηρούν τη δυνατότητα να εφαρμόζουν μειώσεις τιμών κατά τη θέση σε κυκλοφορία νέου προϊόντος στην αγορά και να χρησιμοποιούν εργαλεία μάρκετινγκ τα οποία βασίζονται στην προσωρινή μείωση της τιμής, υπό την προϋπόθεση ότι τα περιθώρια τιμολόγησης που εφαρμόζονται στα προϊόντα εξισώνονται εντός περιόδου έξι μηνών.
Τέλος, η Ουγγαρία φρονεί ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε, αφενός, ότι το επίμαχο μέτρο διακρίνει μεταξύ της εμπορίας προϊόντων εισαγόμενων από άλλα κράτη μέλη και της εμπορίας εγχώριων προϊόντων και, αφετέρου, ότι, στην περίπτωση των βασικών ειδών, η τιμή του προϊόντος είναι εκείνη που διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο για την επιλογή στην οποία προβαίνουν οι καταναλωτές. Συναφώς, το εν λόγω κράτος μέλος φρονεί ότι η επιχειρηματολογία της Επιτροπής, κατά την οποία το εν λόγω μέτρο εισάγει εμμέσως δυσμενείς διακρίσεις, δεδομένου ότι περιάγει σε μειονεκτική θέση τα εισαγόμενα προϊόντα, στηρίζεται στη συλλογιστική κατά την οποία οι καταναλωτές προτιμούν γενικώς τα εγχώρια προϊόντα με τα οποία είναι ήδη εξοικειωμένοι, χωρίς, ωστόσο, να αποδεικνύει για ποιο λόγο η συλλογιστική αυτή μπορεί να εφαρμοστεί σε προϊόντα που είναι πανομοιότυπα από άποψη σύστασης και οργανοληπτικών χαρακτηριστικών.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Εισαγωγικώς, διαπιστώνεται ότι, στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής, η οποία συνιστά συντρέχουσα αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών, κατά το άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, ΣΛΕΕ, τα κράτη μέλη διαθέτουν νομοθετική εξουσία διά της οποίας δύνανται, όπως προκύπτει από το άρθρο 2, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, να ασκούν την αρμοδιότητά τους κατά το μέτρο που η Ένωση δεν έχει ασκήσει τη δική της (απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 2019, Lietuvos Respublikos Seimo narių grupė,
C‑2/18
,
EU:C:2019:962
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εξάλλου, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, όταν υπάρχει κανονισμός με τον οποίο θεσμοθετείται ΚΟΑ σε συγκεκριμένο τομέα, τα κράτη μέλη οφείλουν να απέχουν από κάθε μέτρο ικανό να εισαγάγει παρέκκλιση από αυτή την κοινή οργάνωση ή να τη θίξει. Ασύμβατες με ΚΟΑ είναι και οι ρυθμίσεις οι οποίες εμποδίζουν την εύρυθμη λειτουργία της, ακόμη και αν το σχετικό ζήτημα δεν ρυθμίζεται εξαντλητικά από τη σχετική ΚΟΑ (απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 2019, Lietuvos Respublikos Seimo narių grupė,
C‑2/18
,
EU:C:2019:962
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Συναφώς, πρέπει, κατ’ αρχάς, να υπομνησθεί ότι, μολονότι η Επιτροπή δεν προβάλλει παράβαση συγκεκριμένης διατάξεως του κανονισμού 1308/2013, αλλά παράβαση του συνόλου του κανονισμού αυτού, γεγονός παραμένει ότι, ελλείψει μηχανισμού καθορισμού των τιμών, ο ελεύθερος καθορισμός της τιμής πωλήσεως στο πλαίσιο ελεύθερου ανταγωνισμού αποτελεί συστατικό στοιχείο του κανονισμού αυτού και συνιστά έκφραση της αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων υπό συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού (πρβλ. απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 2019, Lietuvos Respublikos Seimo narių grupė,
C‑2/18
,
EU:C:2019:962
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εντούτοις, η θέσπιση ΚΟΑ δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν εθνικούς κανόνες που αποσκοπούν στην επίτευξη σκοπού γενικού συμφέροντος πέραν των σκοπών που επιδιώκει η ΚΟΑ, ακόμη και αν οι κανόνες αυτοί ενδέχεται να επηρεάσουν τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς στον οικείο κλάδο, υπό την επιφύλαξη ότι οι εν λόγω κανόνες είναι πρόσφοροι για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού και δεν υπερβαίνουν το αναγκαίο για την επίτευξη του σκοπού αυτού μέτρο (πρβλ. απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 2019, Lietuvos Respublikos Seimo narių grupė,
C‑2/18
,
EU:C:2019:962
, σκέψεις
και
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, το επίμαχο μέτρο απαγορεύει, όσον αφορά τα γεωργικά προϊόντα και τα τρόφιμα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 1, του νόμου XCV του 2009, τον καθορισμό της τιμής στην οποία πωλούνται στον τελικό καταναλωτή πανομοιότυπα προϊόντα κατά τρόπο ο οποίος ενέχει διάκριση ανάλογα με τη χώρα προέλευσης των προϊόντων.
Το επίμαχο μέτρο, δεδομένου ότι απαγορεύει την εφαρμογή διαφορετικών περιθωρίων κέρδους για τη λιανική πώληση πανομοιότυπων προϊόντων προερχομένων από διαφορετικά κράτη μέλη, έχει αντίκτυπο στη διαμόρφωση των τιμών των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων που πωλούν στους καταναλωτές οι έμποροι λιανικής και, επομένως, περιορίζει την ελευθερία καθορισμού των τιμών λιανικής πωλήσεως των προϊόντων αυτών.
Πράγματι, όπως υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, η Επιτροπή, το μέτρο αυτό συνιστά παρέμβαση στην ελευθερία των εμπόρων λιανικής να καθορίζουν τα περιθώρια κέρδους τους, εμποδίζοντάς τους να πωλούν προϊόντα πανομοιότυπα, αλλά προερχόμενα από διαφορετικές χώρες, με υψηλότερο ή χαμηλότερο περιθώριο κέρδους και, επομένως, να μπορούν είτε να επωφελούνται από τις χαμηλότερες τιμές αγοράς ορισμένων γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, πανομοιότυπων με άλλα προϊόντα, είτε να αντισταθμίζουν, με την εφαρμογή χαμηλότερων περιθωρίων κέρδους, το ανταγωνιστικό μειονέκτημα που προκαλείται από υψηλότερες τιμές αγοράς των προϊόντων αυτών.
Η διαπίστωση αυτή δεν αναιρείται από το επιχείρημα της Ουγγαρίας ότι το επίμαχο μέτρο δεν απαγορεύει τις πωλήσεις με ειδικούς όρους στο πλαίσιο της προώθησης των σχετικών προϊόντων. Πράγματι, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, η Επιτροπή, το εν λόγω μέτρο έχει ως συνέπεια να στερούνται οι έμποροι λιανικής μιας μεθόδου προωθήσεως των προϊόντων τα οποία επιθυμούν να προβάλουν, ιδίως των νεοεισερχόμενων στην αγορά προϊόντων. Όπως όμως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 83 των προτάσεών του, μπορεί να αποδειχθεί αναγκαίο για έναν έμπορο λιανικής, υπό ορισμένες περιστάσεις, να προσφύγει σε μια στρατηγική διαμόρφωσης τιμών με σκοπό την τόνωση των πωλήσεων ενός νεοεισερχόμενου στην αγορά προϊόντος μακροπρόθεσμα.
Ως εκ τούτου, διαπιστώνεται ότι το επίμαχο μέτρο αντίκειται στην αρχή του ελεύθερου καθορισμού της τιμής πωλήσεως στο πλαίσιο ελεύθερου ανταγωνισμού, η οποία, όπως προκύπτει από τη σκέψη 36 της παρούσας αποφάσεως, αποτελεί συστατικό στοιχείο του κανονισμού 1308/2013 και, ως εκ τούτου, δύναται να υπονομεύσει τον κανονισμό.
Εν προκειμένω, η Ουγγαρία υποστηρίζει ότι το επίμαχο μέτρο δικαιολογείται από την ανάγκη καταπολέμησης αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, καθώς εμποδίζει τους εμπόρους λιανικής να ευνοούν ορισμένα προϊόντα, καθορίζοντας το περιθώριο κέρδους τους κατά την κρίση τους και, ως εκ τούτου, να εμπλέκονται στον ανταγωνισμό μεταξύ των παραγωγών. Το εν λόγω κράτος μέλος εκτιμά ότι η συμπεριφορά αυτή θεωρείται αθέμιτη εμπορική πρακτική, θίγουσα τα συμφέροντα των παραγωγών γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, οι οποίοι πρέπει να είναι σε θέση να προσφέρουν τα προϊόντα τους υπό συνθήκες θεμιτού ανταγωνισμού, πράγμα που προϋποθέτει ότι ο ανταγωνισμός αυτός δεν στρεβλώνεται από τους εμπόρους λιανικής.
Πάντως, η Ουγγαρία δεν απέδειξε ότι η –θεμιτή από απόψεως δικαίου της Ένωσης– εφαρμογή, εκ μέρους των εμπόρων λιανικής, διαφορετικών περιθωρίων κέρδους σε πανομοιότυπα προϊόντα προερχόμενα από διαφορετικούς προμηθευτές, οι οποίοι είναι εγκατεστημένοι σε διαφορετικά κράτη μέλη, συνιστά αθέμιτη εμπορική πρακτική.
Πράγματι, η επιλογή ενός εμπόρου λιανικής να διαφοροποιήσει το περιθώριο κέρδους που εφαρμόζει σε πανομοιότυπα γεωργικά προϊόντα και τρόφιμα μπορεί να υπαγορεύεται από διάφορους εμπορικούς λόγους, όπως είναι οι συνιστάμενοι στην προώθηση νέων, από την άποψη της προέλευσής τους, προϊόντων ή στην προσέλκυση νέων πελατών μέσω χαμηλότερων τιμών λιανικής πωλήσεως.
Επομένως, η προβαλλομένη από την Ουγγαρία δικαιολόγηση του επίμαχου μέτρου δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
Κατ’ αρχάς, όσον αφορά την εξέταση της αναλογικότητας του επίμαχου μέτρου, πρέπει να ληφθούν, ειδικότερα, υπόψη οι σκοποί της κοινής γεωργικής πολιτικής, καθώς και η εύρυθμη λειτουργία της ΚΟΑ, πράγμα το οποίο επιβάλλει στάθμιση μεταξύ των σκοπών αυτών και του επιδιωκόμενου με το εν λόγω μέτρο σκοπού, ήτοι της καταπολεμήσεως των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών (πρβλ. απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 2019, Lietuvos Respublikos Seimo narių grupė,
C‑2/18
,
EU:C:2019:962
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εν συνεχεία, όσον αφορά το ζήτημα αν το επίμαχο μέτρο είναι κατάλληλο να διασφαλίσει την επίτευξη του επιδιωκόμενου με αυτό σκοπού, επισημαίνεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, εθνική νομοθεσία είναι κατάλληλη να διασφαλίσει την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού μόνον αν πράγματι εξυπηρετεί τον σκοπό αυτόν κατά τρόπο συνεπή και συστηματικό (πρβλ. απόφαση της 4ης Ιουλίου 2019, Επιτροπή κατά Γερμανίας,
C‑377/17
,
EU:C:2019:562
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εν προκειμένω, διαπιστώνεται ότι, όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή, το μέτρο αυτό, το οποίο τυγχάνει εφαρμογής στο τελευταίο στάδιο της αλυσίδας εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, ήτοι στην πώληση στους καταναλωτές, δεν ενισχύει τη διαπραγματευτική ισχύ των παραγωγών ή των προμηθευτών, τους οποίους ο Ούγγρος νομοθέτης θεωρεί ως τους ασθενέστερους συμβαλλομένους στο πλαίσιο της πώλησης των προϊόντων τους στους εμπόρους λιανικής.
Συγκεκριμένα, το εν λόγω μέτρο δεν απαγορεύει στους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων και τροφίμων να επιδίδονται σε ανταγωνισμό ως προς τις τιμές χρησιμοποιώντας πρακτικές διαφορετικές από εκείνη που απαγορεύει το επίμαχο μέτρο, οι οποίες δύνανται να συνιστούν αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, όπως είναι, μεταξύ άλλων, ο καθορισμός ως τιμής πώλησης των προϊόντων αυτών στον έμπορο λιανικής της τιμής κόστους ή του οριακού κόστους παραγωγής τους, ανεξαρτήτως της αποτελεσματικότητας των μεθόδων παραγωγής, των οποίων την προώθηση επιδίωκε, ωστόσο, ο Ούγγρος νομοθέτης.
Επιπλέον, δεδομένου ότι το επίμαχο μέτρο απαιτεί μόνον την εφαρμογή του ίδιου περιθωρίου κέρδους σε πανομοιότυπα προϊόντα που προέρχονται από διαφορετικές χώρες, δεν εμποδίζει τους εμπόρους λιανικής να εφαρμόζουν διαφορετικό περιθώριο κέρδους σε πανομοιότυπα προϊόντα προερχόμενα από την ίδια χώρα, θέτοντας με τον τρόπο αυτόν σε κίνδυνο την ίδια τη συνοχή του μέτρου, αφού, στην περίπτωση αυτή, ο σκοπός του εν λόγω μέτρου δεν μπορεί να επιτευχθεί.
Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι το επίμαχο μέτρο είναι κατάλληλο για την επίτευξη του σκοπού της καταπολεμήσεως των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών κατά τρόπο συνεπή και συστηματικό.
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι η Ουγγαρία, θεσπίζοντας το επίμαχο μέτρο και περιορίζοντας, συνακόλουθα, τον τρόπο καθορισμού των τιμών πωλήσεως των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τον κανονισμό 1308/2013.
Επί της δεύτερης αιτίασης, η οποία αφορά παράβαση του άρθρου 34 ΣΛΕΕ
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, παρέλκει η εξέταση του επίμαχου μέτρου υπό το πρίσμα του άρθρου 34 ΣΛΕΕ.
Επί των δικαστικών εξόδων
Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Ουγγαρία ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδά της καθώς και στα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της τελευταίας.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφασίζει:

1)
Η Ουγγαρία, θεσπίζοντας το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο u, του mezőgazdasági és élelmiszeripari termékek vonatkozásában a beszállítókkal szemben alkalmazott tisztességtelen forgalmazói magatartás tilalmáról szóló 2009. évi XCV. törvény (νόμου XCV του 2009 σχετικά με την απαγόρευση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών έναντι των προμηθευτών όσον αφορά τα γεωργικά προϊόντα και τα τρόφιμα) και περιορίζοντας, συνακόλουθα, τον τρόπο καθορισμού των τιμών πωλήσεως των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τον κανονισμό (ΕΕ) 1308/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των αγορών γεωργικών προϊόντων και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 922/72, (ΕΟΚ) αριθ. 234/79, (ΕΚ) αριθ. 1037/2001 και (ΕΚ) αριθ. 1234/2007 του Συμβουλίου.

2)
Καταδικάζει την Ουγγαρία στα δικαστικά της έξοδα, καθώς και στα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ουγγρική.