CELEX: 62020CJ0559
Προδικαστική παραπομπή
Δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας
Οδηγία 2004/48/ΕΚ
Άρθρο 14
Έννοιες των “δικαστικών εξόδων” και των “λοιπών δαπανών”
Εξώδικη όχληση προς διασφάλιση της προστασίας δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας
Έξοδα δικηγόρου
Νομικός χαρακτηρισμός
Εθνική ρύθμιση η οποία περιορίζει, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, το δυνάμενο να ανακτηθεί ποσό των εξόδων αυτών

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 14 της οδηγίας 2004/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με την επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (
ΕΕ 2004, L 157, σ. 45
, και διορθωτικό
ΕΕ 2004, L 195, σ. 16
).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Koch Media GmbH και του FU σχετικά με τα έξοδα που μπορούν να αναζητηθούν ως έξοδα δικηγόρου, στα οποία υποβλήθηκε η Koch Media προκειμένου να διασφαλίσει τον σεβασμό των δικαιωμάτων της μέσω οχλήσεως προς τον FU πριν προσφύγει ενώπιον δικαστηρίου.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2004/48
Οι αιτιολογικές σκέψεις 10, 14 και 17 της οδηγίας 2004/48 έχουν ως εξής:
«(10)
Στόχος της παρούσας οδηγίας είναι η προσέγγιση των νομοθετικών συστημάτων προκειμένου να διασφαλιστεί υψηλό, ισοδύναμο και ομοιογενές επίπεδο προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας στην εσωτερική αγορά».
[…]
(14)
Τα μέτρα του άρθρου 6 παράγραφος 2, του άρθρου 8 παράγραφος 1 και του άρθρου 9 παράγραφος 2, θα πρέπει να εφαρμόζονται μόνον σε πράξεις που διενεργήθηκαν σε εμπορική κλίμακα. Αυτό δεν επηρεάζει τη δυνατότητα των κρατών μελών να εφαρμόζουν τα εν λόγω μέτρα και σε άλλες πράξεις. Πράξεις που διενεργούνται σε εμπορική κλίμακα είναι οι πράξεις που αποσκοπούν σε άμεσο ή έμμεσο οικονομικό ή εμπορικό όφελος· εξαιρούνται συνεπώς, κατά κανόνα, οι πράξεις των τελικών καταναλωτών που ενεργούν καλόπιστα.
[…]
(17)
Τα μέτρα, οι διαδικασίες και τα μέτρα αποκατάστασης που προβλέπει η παρούσα οδηγία θα πρέπει να προσδιορίζονται σε κάθε περίπτωση κατά τρόπον ώστε να λαμβάνονται δεόντως υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης περίπτωσης, συμπεριλαμβανομένων των ειδικών χαρακτηριστικών κάθε δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας και, κατά περίπτωση, του εσκεμμένου ή μη εσκεμμένου χαρακτήρα της προσβολής.»
Κατά το άρθρο 1 της οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο»:
«Η παρούσα οδηγία αφορά τα μέτρα, τις διαδικασίες και τα μέτρα αποκατάστασης που είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της επιβολής των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ο όρος “δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας” εμπεριέχει τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας.»
Το άρθρο 2 της εν λόγω οδηγίας, με τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», προβλέπει στην παράγραφο 1:
«Με την επιφύλαξη των μέσων που προβλέπονται ή ενδέχεται να προβλεφθούν με την κοινοτική ή την εθνική νομοθεσία, καθόσον τα εν λόγω μέσα μπορεί να είναι ευνοϊκότερα για τους δικαιούχους, τα μέτρα, οι διαδικασίες και τα μέτρα αποκατάστασης που προβλέπονται από την παρούσα οδηγία εφαρμόζονται, σύμφωνα με το άρθρο 3, σε οποιαδήποτε προσβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας όπως προβλέπεται από την κοινοτική νομοθεσία ή/και την εθνική νομοθεσία του οικείου κράτους μέλους.»
Το κεφάλαιο II της ίδιας οδηγίας περιλαμβάνει τα άρθρα 3 έως 15, σχετικά με τα μέτρα, τις διαδικασίες και τα μέτρα αποκαταστάσεως που διέπονται από την οδηγία 2004/48.
Το άρθρο 3 της οδηγίας 2004/48, με τίτλο «Γενική υποχρέωση», ορίζει:
«1.   Τα κράτη μέλη προβλέπουν τα μέτρα, τις διαδικασίες και τα μέτρα αποκατάστασης που απαιτούνται για τη διασφάλιση της επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που ρυθμίζονται με την παρούσα οδηγία. Τα εν λόγω μέτρα, οι διαδικασίες και τα μέτρα αποκατάστασης πρέπει να είναι θεμιτά και δίκαια, να μην είναι περίπλοκα και δαπανηρά άνευ λόγου και να μην προβλέπουν παράλογες προθεσμίες ούτε να συνεπάγονται αδικαιολόγητες καθυστερήσεις.
2.   Τα εν λόγω μέτρα, διαδικασίες και μέτρα αποκατάστασης πρέπει επίσης να είναι αποτελεσματικά, αναλογικά και αποτρεπτικά και να εφαρμόζονται κατά τρόπον ώστε να αποτρέπεται η δημιουργία εμποδίων στο νόμιμο εμπόριο και να προβλέπονται εγγυήσεις κατά της κατάχρησής τους.»
Κατά το άρθρο 13 της οδηγίας αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αποζημίωση»:
«1.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι αρμόδιες δικαστικές αρχές, κατόπιν αιτήσεως του ζημιωθέντος, να καταδικάζουν τον παραβάτη ο οποίος προέβη σε προσβολή του δικαιώματος από δόλο ή βαριά αμέλεια, να καταβάλει στον δικαιούχο του δικαιώματος αποζημίωση αντίστοιχη προς την πραγματική ζημία που υπέστη ο δικαιούχος εξαιτίας της προσβολής του δικαιώματός του διανοητικής ιδιοκτησίας.
Όταν οι δικαστικές αρχές καθορίζουν την αποζημίωση:
α)
λαμβάνουν υπόψη όλα τα συναφή ζητήματα, όπως τις αρνητικές οικονομικές επιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας κερδών, τις οποίες υφίσταται ο ζημιωθείς διάδικος, και τα τυχόν αδικαιολόγητα κέρδη που αποκόμισε ο παραβάτης και, εφόσον ενδείκνυται, άλλα στοιχεία, πέραν των οικονομικών, όπως η ηθική βλάβη που προκάλεσε στον κάτοχο του δικαιώματος η προσβολή
ή
β)
εναλλακτικώς προς το στοιχείο α), δύνανται, εφόσον ενδείκνυται, να καθορίζουν την αποζημίωση ως κατ’ αποκοπή ποσό βάσει στοιχείων όπως τουλάχιστον το ύψος των δικαιωμάτων ή λοιπών αμοιβών που θα οφείλονταν αν ο παραβάτης είχε ζητήσει την άδεια να χρησιμοποιεί το επίμαχο δικαίωμα διανοητικής ιδιοκτησίας.
2.   Σε περιπτώσεις κατά τις οποίες ο παραβάτης προέβη στην προσβολή δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας εν αγνοία του ή ενώ δεν υπήρχαν βάσιμοι λόγοι να το γνωρίζει, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν τη δυνατότητα των δικαστικών αρχών να διατάσσουν την αναζήτηση των κερδών ή την καταβολή αποζημίωσης, η οποία μπορεί να είναι προκαθορισμένη.»
Το άρθρο 14 της εν λόγω οδηγίας, με τίτλο «Δικαστικά έξοδα», ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα εύλογα και αναλογικά δικαστικά έξοδα και οι λοιπές δαπάνες στις οποίες υπεβλήθη ο νικήσας διάδικος να βαρύνουν κατά κανόνα τον ηττηθέντα διάδικο, εκτός εάν λόγοι επιεικείας επιβάλλουν άλλως.»
Η οδηγία 2001/29/ΕΕ
Το άρθρο 1 της οδηγία 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας (
ΕΕ 2001, L 167, σ. 10
), με τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», προβλέπει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«[…] [Η] παρούσα οδηγία ουδόλως θίγει τις ισχύουσες κοινοτικές διατάξεις σχετικά με:
α)
την νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών,
[…]».
Το άρθρο 8 της οδηγίας αυτής, με τίτλο «Κυρώσεις και μέσα έννομης προστασίας», ορίζει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«Κάθε κράτος μέλος μεριμνά ώστε οι δικαιούχοι των οποίων τα συμφέροντα θίγονται από προσβολές τελεσθείσες στο έδαφός του να μπορούν να ασκούν αγωγή αποζημίωσης ή/και να ζητούν τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων και, κατά περίπτωση, την κατάσχεση του σχετικού υλικού καθώς και των συσκευών, προϊόντων ή συστατικών στοιχείων που αναφέρονται στο άρθρο 6 παράγραφος 2.»
Η οδηγία 2009/24/ΕΕ
Η οδηγία 2009/24/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009, για τη νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών (
ΕΕ 2009, L 111, σ. 16
), κωδικοποίησε και κατήργησε την οδηγία 91/250/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 1991, για τη νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών (
ΕΕ 1991, L 122, σ. 42
).
Το άρθρο 1 της οδηγίας 2009/24, τιτλοφορούμενο «Αντικείμενο της προστασίας», ορίζει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«Σύμφωνα με τις διατάξεις της παρούσας οδηγίας, τα κράτη μέλη προστατεύουν τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ως λογοτεχνικά έργα κατά την έννοια της [Συμβάσεως της Βέρνης για την προστασία των λογοτεχνικών και καλλιτεχνικών έργων, που υπογράφηκε στη Βέρνη στις 9 Σεπτεμβρίου 1886 (Πράξη των Παρισίων της 24ης Ιουλίου 1971), όπως τροποποιήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1979]. Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ο όρος “προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών” περιλαμβάνει και το προπαρασκευαστικό υλικό σχεδιασμού τους.»
Το άρθρο 7 της εν λόγω οδηγίας, με τίτλο «Ειδικά μέτρα προστασίας», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Με την επιφύλαξη των διατάξεων των άρθρων 4, 5 και 6, τα κράτη μέλη, βάσει της εθνικής τους νομοθεσίας, λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα κατά του προσώπου που προβαίνει σε οποιαδήποτε από τις παρακάτω πράξεις:
α)
θέτει σε κυκλοφορία αντίγραφο προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή γνωρίζοντας, ή έχοντας λόγους να πιστεύει, ότι πρόκειται για κλεψίτυπο·
[…]».
To γερμανικό δίκαιο
Το άρθρο 97a του Gesetz über Urheberrecht und verwandte Schutzrechte – Urheberrechtsgesetz (νόμου για τα δικαιώματα του δημιουργού και τα συγγενικά δικαιώματα), της 9ης Σεπτεμβρίου 1965 (BGBl. 1965 I, σ. 1273), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: UrhG), το οποίο επιγράφεται «Όχληση», έχει ως εξής:
«1)   Προτού κινήσει ένδικη διαδικασία, ο ζημιωθείς οφείλει να απευθύνει όχληση στον παραβάτη καλώντας τον να παύσει την επίμαχη συμπεριφορά και να του παράσχει τη δυνατότητα διευθέτησης της διαφοράς με την ανάληψη δέσμευσης αποχής από τέτοιες ενέργειες, συνοδευόμενη από εύλογη ποινική ρήτρα.
2)   Η όχληση πρέπει, κατά τρόπο σαφή και κατανοητό:
1.
να αναφέρει το όνομα ή την εταιρική επωνυμία του ζημιωθέντος, όταν αυτός που απευθύνει την όχληση δεν είναι ο ζημιωθείς, αλλά εκπρόσωπός του·
2.
να περιγράφει επακριβώς την προσβολή δικαιώματος·
3.
να περιλαμβάνει λεπτομερή υπολογισμό των αξιώσεων καταβολής αναλόγως του εάν πρόκειται για αποζημίωση ή για απόδοση εξόδων· και
4.
όταν ζητείται η ανάληψη δέσμευσης για αποχή από ορισμένες ενέργειες, να αναφέρει σε ποιον βαθμό η προτεινόμενη δέσμευση βαίνει πέραν της προσβολής την οποία αφορά η όχληση.
Όχληση που δεν πληροί τις προϋποθέσεις του πρώτου εδαφίου δεν παράγει αποτελέσματα.
3)   Εφόσον η όχληση είναι δικαιολογημένη και σύμφωνη με την παράγραφο 2, πρώτο εδάφιο, σημεία 1 έως 4, δύναται να απαιτηθεί η απόδοση των αναγκαίων εξόδων. Όσον αφορά τις δικηγορικές υπηρεσίες, η απόδοση των αναγκαίων εξόδων περιορίζεται, ως προς τη νόμιμη αμοιβή, σε ποσό που αντιστοιχεί σε επίδικη αξία 1000 ευρώ για αγωγή προς παύση και παράλειψη, όταν το οχλούμενο πρόσωπο:
1.
είναι φυσικό πρόσωπο που δεν χρησιμοποιεί έργα ή άλλα αντικείμενα προστατευόμενα από τον παρόντα νόμο για την εμπορική ή ανεξάρτητη επαγγελματική δραστηριότητά του, και
2.
δεν υποχρεούται ήδη σε παράλειψη δυνάμει συμβατικής αξίωσης του οχλούντος ή τελεσίδικης δικαστικής απόφασης ή απόφασης ασφαλιστικών μέτρων.
Το κατά το δεύτερο εδάφιο ποσό εφαρμόζεται και στην περίπτωση κατά την οποία γίνεται ταυτοχρόνως επίκληση δικαιώματος προς παύση και δικαιώματος προς παράλειψη. Το δεύτερο εδάφιο δεν εφαρμόζεται εάν, υπό τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης, το εν λόγω ποσό κρίνεται άδικο.
[…]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Η Koch Media είναι κάτοχος δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας επί του παιχνιδιού για ηλεκτρονικό υπολογιστή «This War of Mine» στο έδαφος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Πρόκειται για ηλεκτρονικό παιχνίδι που κυκλοφόρησε στην αγορά τον Νοέμβριο του 2014 και στο οποίο, σύμφωνα με τις πληροφορίες της Koch Media, απονεμήθηκε το γερμανικό βραβείο ηλεκτρονικών παιχνιδιών. Κατά την απόφαση περί παραπομπής, η τιμή πωλήσεως του έργου στη σχετική αγορά ανήλθε σε ποσά άνω των 30 ευρώ εντός των πρώτων μηνών από την κυκλοφορία του.
Εκτιμώντας ότι ο FU, φυσικό πρόσωπο, θέτοντας στη διάθεση του κοινού το εν λόγω ηλεκτρονικό παιχνίδι, μέσω της διαδικτυακής συνδέσεώς του, προς μεταφόρτωση σε πλατφόρμα ανταλλαγής αρχείων στο πλαίσιο ενός διομότιμου δικτύου (peer-to-peer), έχει προσβάλει πλειστάκις τα δικαιώματά της διανοητικής ιδιοκτησίας, η Koch Media ανέθεσε σε δικηγορικό γραφείο να διασφαλίσει τον σεβασμό των δικαιωμάτων της, μεταξύ άλλων καλώντας τον FU με εξώδικο έγγραφο να παύσει τις ενέργειές του, σύμφωνα με το άρθρο 97a του UrhG.
Με έγγραφο της 9ης Απριλίου 2015, οι δικηγόροι της Koch Media πρότειναν στον FU την εξεύρεση λύσεως με φιλικό διακανονισμό, ζητώντας του να δεσμευθεί, επ’ απειλή συμβατικής ποινικής ρήτρας, να παύσει να θέτει το ηλεκτρονικό παιχνίδι στη διάθεση του κοινού προς μεταφόρτωση σε πλατφόρμα ανταλλαγής αρχείων καθώς και να καταβάλει αποζημίωση.
Δεδομένου ότι η πρόταση αυτή δεν έγινε δεκτή από τον FU όσον αφορά την καταβολή αποζημιώσεως, αλλά μόνον ως προς τη δέσμευση να παύσει τις ενέργειές του, η Koch Media άσκησε αγωγή αποζημιώσεως ενώπιον του Amtsgericht Saarbrücken (ειρηνοδικείου Saarbrücken, Γερμανία). Δεχόμενο την αγωγή, με απόφαση της 29ης Ιανουαρίου 2020, το εν λόγω δικαστήριο διαπίστωσε ότι, μεταξύ της 26ης και της 28ης Νοεμβρίου 2014, ο FU είχε προβεί σε διάθεση του επίμαχου ηλεκτρονικού παιχνιδιού, μέσω συνδέσεώς του στο διαδίκτυο, προς μεταφόρτωση σε πλατφόρμα ανταλλαγής αρχείων, δεκατρείς τουλάχιστον φορές. Εξάλλου, το εν λόγω δικαστήριο καταδίκασε τον FU στα δικαστικά έξοδα, περιλαμβανομένου του ποσού των 124 ευρώ, πλέον τόκων, ως δικηγορικών εξόδων στα οποία υποχρεώθηκε να υποβληθεί η Koch Media προκειμένου να ασκήσει την αξίωσή της επί παραλείψει μέσω εξώδικης οχλήσεως.
Εκτιμώντας, μεταξύ άλλων, ότι έπρεπε να της επιστραφεί το σύνολο των δικηγορικών εξόδων τα οποία προηγήθηκαν της ασκήσεως αγωγής που ανέρχονται εν προκειμένω σε 984,60 ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε αξία αντικειμένου διαφοράς ύψους 20000 ευρώ, η Koch Media άσκησε έφεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, του Landgericht Saarbrücken (περιφερειακού δικαστηρίου Saarbrücken, Γερμανία).
Το αιτούν δικαστήριο υποστηρίζει ότι η απόδοση των δικηγορικών εξόδων που γεννήθηκαν κατά το στάδιο προ της ασκήσεως αγωγής προς προάσπιση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας και που αφορούν την προβολή της αξιώσεως επί παραλείψει διέπεται στο γερμανικό δίκαιο από το άρθρο 97a του UrhG. Κατά τη διάταξη αυτή, στον κάτοχο των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας τα οποία προσβλήθηκαν μπορούν, κατ’ αρχήν, να επιστραφούν τα «αναγκαία έξοδα». Συναφώς, προκύπτει, αφενός, από το άρθρο 97a, παράγραφος 3, δεύτερη περίοδος, του UrhG ότι ο Γερμανός νομοθέτης θέτει κατ’ αρχήν στα 1000 ευρώ το ανώτατο όριο του ποσού το οποίο μπορεί να επιδικασθεί εις βάρος φυσικών προσώπων, όπερ σημαίνει ότι σημαντικό μέρος των δικηγορικών αμοιβών εξακολουθεί να βαρύνει τον κάτοχο των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Αφετέρου, από το άρθρο 97a, παράγραφος 3, τέταρτη περίοδος, του UrhG προκύπτει ότι, κατ’ εξαίρεση, το αρμόδιο δικαστήριο μπορεί να μη λάβει υπόψη το ανώτατο αυτό όριο στην περίπτωση κατά την οποία τούτο θα ήταν «ανεπιεικές». Αντιθέτως, από τη νομολογία του Bundesgerichtshof (Ανώτατου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου, Γερμανία) προκύπτει ότι, όταν κάτοχος δικαιωμάτων σχετικών με ταινίες, μουσική ή DVD της επικαιρότητας προβάλλει την αξίωσή του επί παραλείψει, η αξία του αντικειμένου της διαφοράς ανέρχεται, εν πάση περιπτώσει, σε ποσό άνω των 10000 ευρώ.
Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, πρώτον, αν οι δικηγορικές αμοιβές που συνδέονται με την όχληση, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της οποίας έχει επιληφθεί, αποτελούν «δικαστικά έξοδα» ή «λοιπές δαπάνες» κατά την έννοια του άρθρου 14 της οδηγίας 2004/48 ή «αποζημίωση» κατά την έννοια του άρθρου 13 της ίδιας οδηγίας, εκτός και αν ουδόλως εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας.
Κατά το αιτούν δικαστήριο, η όχληση την οποία προβλέπει το άρθρο 97a του UrhG επιδιώκει διττό σκοπό, ήτοι, αφενός, την αποφυγή δίκης μέσω φιλικού διακανονισμού της διαφοράς και, αφετέρου, την προστασία, σε περίπτωση δίκης, του κατόχου του δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας από τον κίνδυνο να καταδικασθεί στα δικαστικά έξοδα σε περίπτωση που ασκήσει αγωγή επί παραλείψει χωρίς να έχει προβεί σε προηγούμενη όχληση, μολονότι ο εναγόμενος θα αναγνώριζε ευθύς εξαρχής τη βασιμότητα της αγωγής.
Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινισθεί αν, λαμβανομένων υπόψη των κριθέντων με την απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, United Video Properties (
C-57/15
,
EU:C:2016:611
), οι σχετικές κατευθυντήριες γραμμές έχουν την έννοια ότι, κατ’ αρχήν, τα έξοδα οχλήσεως πρέπει επίσης να αποδίδονται εις το ακέραιον όταν η προσβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας έχει διαπραχθεί από φυσικά πρόσωπα χωρίς κανένα επαγγελματικό ή εμπορικό συμφέρον, καθώς και αν ορισμένοι παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν στην επιστροφή μόνον ενός ελάχιστου μέρους των εξόδων αυτών. Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ποια θα ήταν τότε τα αποδοτέα έξοδα.
Τρίτον, κατά το άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48, τα δικηγορικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκε ο νικήσας διάδικος πρέπει, κατά κανόνα, να βαρύνουν τον ηττηθέντα διάδικο, εκτός αν λόγοι επιεικείας επιβάλλουν άλλως. Ωστόσο, το άρθρο 97a, παράγραφος 3, τέταρτη περίοδος, του UrhG αντέστρεψε τη σχέση μεταξύ του κανόνα αυτού και της εξαιρέσεώς του. Ως εκ τούτου, κατά τη διάταξη αυτή, το ανώτατο όριο των 1000 ευρώ το οποίο μπορεί να επιδικασθεί στο πλαίσιο διαδικασίας καθορισμού των δικαστικών εξόδων δεν ισχύει μόνον στη συγκεκριμένη περίπτωση κατά την οποία το ποσό αυτό κρίνεται ανεπιεικές σε σχέση με τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως.
Εν κατακλείδι, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι η αίτησή του προδικαστικής αποφάσεως εντάσσεται στη συνάφεια μεγάλου αριθμού διαφορών που εκκρεμούν ενώπιόν του, των οποίων η επίλυση, όσον αφορά την απόδοση των δικηγορικών εξόδων που αφορούν το στάδιο προ της ασκήσεως της αγωγής προς προάσπιση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, εξαρτάται από την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, ενώ η νομολογία των γερμανικών δικαστηρίων παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις ως προς το ζήτημα αυτό.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Landgericht Saarbrücken (περιφερειακό δικαστήριο Saarbrücken) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1.
α)
Έχει το άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48 την έννοια ότι ο σχετικός κανόνας περιλαμβάνει ως “δικαστικά έξοδα” ή “λοιπές δαπάνες” τα αναγκαία δικηγορικά έξοδα στα οποία υποβάλλεται ο κάτοχος δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας κατά την έννοια του άρθρου 2 της εν λόγω οδηγίας για να προβάλει, με εξώδικη όχληση, αξίωση παραλείψεως έναντι του προσβάλλοντος τα δικαιώματα αυτά;
β)
Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο ερώτημα 1α): έχει το άρθρο 13 της οδηγίας 2004/48 την έννοια ότι ο σχετικός κανόνας περιλαμβάνει ως “αποζημίωση” τα δικηγορικά έξοδα που μνημονεύονται στο ερώτημα 1α);
2.
α)
Λαμβανομένων υπόψη ιδίως
των άρθρων 3, 13 και 14 της οδηγίας 2004/48,
του άρθρου 8 της οδηγίας 2001/29 και
του άρθρου 7 της οδηγίας 2009/24,
έχει το δίκαιο της Ένωσης την έννοια ότι ο κάτοχος δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας κατά την έννοια του άρθρου 2 της οδηγίας 2004/48 δικαιούται, κατ’ αρχήν, την απόδοση του συνόλου, ή, εν πάση περιπτώσει, ευλόγου και σημαντικού μέρους των δικηγορικών εξόδων που μνημονεύονται στο ερώτημα 1α) ακόμη και στην περίπτωση που
–
η επίμαχη προσβολή δικαιώματος τελέσθηκε από φυσικό πρόσωπο εκτός του πλαισίου της επαγγελματικής ή εμπορικής δραστηριότητάς του, και
–
εθνική ρύθμιση προβλέπει, στην περίπτωση αυτή, ότι τα δικηγορικά έξοδα αποδίδονται κατά κανόνα μόνον βάσει μειωμένης αξίας του αντικειμένου της διαφοράς;
β)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο ερώτημα 2α): έχουν οι μνημονευόμενες [σε αυτό] διατάξεις του δικαίου της Ένωσης την έννοια ότι μια εξαίρεση από τη διαλαμβανόμενη [σε αυτό] αρχή, κατά την οποία ο κάτοχος δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας δικαιούται, κατ’ αρχήν, την απόδοση του συνόλου, ή, εν πάση περιπτώσει, ευλόγου και σημαντικού μέρους των δικηγορικών εξόδων που μνημονεύονται στο ερώτημα 1α),
λαμβανομένων υπόψη άλλων στοιχείων (όπως είναι ο επίκαιρος χαρακτήρας του έργου, η διάρκεια της δημοσιότητας και η προσβολή από φυσικό πρόσωπο εκτός του πλαισίου των εμπορικών ή επαγγελματικών συμφερόντων του),
μπορεί να ισχύει ακόμη και στην περίπτωση που η προσβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας κατά την έννοια του άρθρου 2 της οδηγίας 2004/48 εκδηλώνεται ως filesharing, ήτοι ως διάθεση του έργου στο κοινό διά της προσφοράς του προς δωρεάν μεταφόρτωση σε όλους τους μετέχοντες σε ανοικτή πλατφόρμα ανταλλαγής αρχείων χωρίς διαχείριση ψηφιακών δικαιωμάτων (digital rights management);»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
Με το πρώτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48 έχει την έννοια ότι τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε ο κάτοχος δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας για την εκπροσώπησή του από σύμβουλο προκειμένου να διασφαλίσει τον σεβασμό των δικαιωμάτων αυτών εξωδίκως, όπως τα έξοδα εξώδικης οχλήσεως, εμπίπτουν στην έννοια των «δικαστικών εξόδων» ή των «λοιπών δαπανών» της διατάξεως αυτής. Επικουρικώς, διερωτάται αν τα έξοδα αυτά εμπίπτουν στην έννοια της «αποζημιώσεως» του άρθρου 13 της οδηγίας.
Όπως αναφέρει η αιτιολογική της σκέψη 10, ο σκοπός της οδηγίας 2004/48 είναι η προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών όσον αφορά τα μέσα επιβολής των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας προκειμένου να διασφαλισθεί υψηλό, ισοδύναμο και ομοιογενές επίπεδο προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας στην εσωτερική αγορά.
Προς τούτο, σύμφωνα με το άρθρο της 1, η οδηγία 2004/48 αφορά όλα τα μέτρα, τις διαδικασίες και τα μέσα αποκαταστάσεως που είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της επιβολής των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας διευκρινίζει ότι τα εν λόγω μέτρα, διαδικασίες και μέσα αποκαταστάσεως εφαρμόζονται σε οποιαδήποτε προσβολή των δικαιωμάτων αυτών προβλέπεται από τη νομοθεσία της Ένωσης και/ή την εθνική νομοθεσία του συγκεκριμένου κράτους μέλους.
Εντούτοις, οι διατάξεις της οδηγίας 2004/48 δεν έχουν σκοπό να διέπουν όλες τις πτυχές που συνδέονται με τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, αλλά μόνον εκείνες που είναι συμφυείς, αφενός, με την τήρηση των δικαιωμάτων αυτών και, αφετέρου, με τις προσβολές των τελευταίων, επιβάλλοντας την ύπαρξη αποτελεσματικών μέσων έννομης προστασίας για την αποτροπή ή την παύση κάθε προσβολής υπάρχοντος δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας ή την αποκατάσταση των συνεπειών της προσβολής αυτής (απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Diageo Brands,
C‑681/13
,
EU:C:2015:471
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Επιπλέον, κατά την έκδοση της οδηγίας αυτής, ο νομοθέτης της Ένωσης επέλεξε να προχωρήσει σε μια ελάχιστη εναρμόνιση σε σχέση με τον σεβασμό των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας εν γένει (απόφαση της 9ης Ιουλίου 2020, Constantin Film Verleih,
C-264/19
,
EU:C:2020:542
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Εντούτοις, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 44 των προτάσεών του, διαπιστώνεται ότι, λαμβανομένου υπόψη του σκοπού της διασφαλίσεως υψηλού επιπέδου προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας, η οδηγία 2004/48 εφαρμόζεται τόσο στις δικαστικές όσο και στις εξωδικαστικές διαδικασίες, δεδομένου ότι τα δύο αυτά είδη διαδικασιών ενδέχεται να είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας.
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι αυτοτελής διαδικασία που προηγείται της αγωγής αποζημιώσεως, όπως το αίτημα παροχής πληροφοριών, με την οποία, δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2004/48, ο ενάγων ζητεί από πάροχο προσβάσεως στο διαδίκτυο τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατό τον εντοπισμό των πελατών του με σκοπό την αποτελεσματική άσκηση αγωγής κατά όσων φέρονται ότι προσέβαλαν τα δικαιώματα, πληροί το κριτήριο που προβλέπει η διάταξη αυτή, ήτοι ότι το αίτημα άπτεται «διαδικασίας που αφορά προσβολή δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας» (πρβλ. απόφαση της 17ης Ιουνίου 2021, M.I.C.M.,
C‑597/19
,
EU:C:2021:492
, σκέψεις
και
).
Δεδομένου ότι η εξώδικη όχληση συνιστά μορφή αναζητήσεως φιλικής λύσεως πριν από την άσκηση της ίδιας της αγωγής, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η διαδικασία αυτή δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2004/48.
Όσον αφορά το ζήτημα αν τα έξοδα οχλήσεως εμπίπτουν στις έννοιες των «δικαστικών εξόδων» ή των «λοιπών δαπανών» του άρθρου 14 της οδηγίας 2004/48 ή στην κατά το άρθρο 13 της οδηγίας αυτής έννοια της «αποζημιώσεως», διαπιστώνεται ότι το γράμμα του άρθρου 14 της οδηγίας 2004/48 καλύπτει όχι μόνον τα «δικαστικά έξοδα», υπό τη στενή έννοια του όρου, αλλά και τις «λοιπές δαπάνες» στις οποίες υποβλήθηκε ο «νικήσας διάδικος».
Η διάταξη αυτή σκοπό έχει να ενισχύσει το επίπεδο προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας, αποτρέποντας την αποθάρρυνση του θιγέντος να κινήσει δικαστική διαδικασία για τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων του (απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Diageo Brands,
C-681/13
,
EU:C:2015:471
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Ο ειδικός σκοπός που επιδιώκει η διάταξη αυτή εντάσσεται πλήρως στον εν γένει σκοπό της οδηγίας 2004/48, ήτοι στην προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών προκειμένου να διασφαλισθεί υψηλό, ισοδύναμο και ομοιογενές επίπεδο προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας. Σύμφωνα με τους εν λόγω σκοπούς, εκείνος που προσέβαλε δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας πρέπει, εν γένει, να φέρει εις το ακέραιον τις οικονομικές συνέπειες της συμπεριφοράς του (πρβλ. απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 2011, Realchemie Nederland,
C-406/09
,
EU:C:2011:668
, σκέψη
).
Λαμβανομένων υπόψη των σκοπών αυτών καθώς και της ευρείας και γενικής διατυπώσεως του άρθρου 14 της οδηγίας 2004/48, το οποίο αναφέρεται στον «νικήσαντα διάδικο» και στον «ηττηθέντα διάδικο» χωρίς να παρέχει διευκρινίσεις και χωρίς να εισάγει περιορισμό όσον αφορά τη φύση της διαδικασίας στην οποία πρέπει να εφαρμόζεται ο κανόνας τον οποίο θέτει, πρέπει να θεωρηθεί ότι η διάταξη αυτή έχει εφαρμογή για τα δικαστικά έξοδα που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο κάθε διαδικασίας η οποία εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2004/48 (απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Diageo Brands,
C-681/13
,
EU:C:2015:471
, σκέψη
).
Εντούτοις, τυχόν διασταλτική ερμηνεία του άρθρου 14 της οδηγίας 2004/48 υπό την έννοια ότι ο ηττηθείς διάδικος πρέπει να βαρύνεται, κατά κανόνα, με τις «λοιπές δαπάνες» του νικήσαντος διαδίκου, χωρίς να παρέχεται καμία διευκρίνιση ως προς τη φύση των εν λόγω δαπανών, θα προσέδιδε στην εν λόγω διάταξη υπέρμετρα ευρύ πεδίο εφαρμογής και θα στερούσε από το άρθρο 13 της οδηγίας κάθε πρακτική αποτελεσματικότητα (απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, United Video Properties,
C-57/15
,
EU:C:2016:611
, σκέψη
).
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 36 της αποφάσεως της 28ης Ιουλίου 2016, United Video Properties (
C-57/15
,
EU:C:2016:611
), ότι, κατ’ ορθήν ερμηνεία της εννοίας των «λοιπών δαπανών» του άρθρου 14 της οδηγίας 2004/48, εμπίπτουν στις εν λόγω δαπάνες μόνον όσες συνδέονται άμεσα και στενά με την οικεία ένδικη διαδικασία.
Εάν, όπως κρίθηκε με την απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, United Video Properties (
C-57/15
,
EU:C:2016:611
), λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών της υποθέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση αυτή, οι «λοιπές δαπάνες», κατά την έννοια του άρθρου 14 της οδηγίας 2004/48, πρέπει να πληρούν τα κριτήρια αυτά για να μπορούν να αναζητηθούν, τούτο ισχύει, κατά μείζονα λόγο, για τα «δικαστικά έξοδα» στα οποία αναφέρεται η διάταξη αυτή.
Όσον αφορά το ζήτημα αν τα έξοδα εξώδικης οχλήσεως συνιστούν «δικαστικά έξοδα» ή «λοιπές δαπάνες», κατά την έννοια του άρθρου 14 της οδηγίας 2000/48, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, μολονότι είναι αληθές ότι τα έξοδα εξώδικης οχλήσεως δεν μπορούν να χαρακτηρισθούν «δικαστικά έξοδα», κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, δεδομένου ότι, κατά το στάδιο αυτό, καμία διαφορά δεν εκκρεμεί ακόμη ενώπιον δικαστηρίου, ουδέν στοιχείο της οδηγίας 2004/48 αντιτίθεται στον ενδεχόμενο χαρακτηρισμό των εξόδων αυτών ως «λοιπών δαπανών», παρά το γεγονός ότι, κατά το στάδιο το οποίο προηγείται της ασκήσεως αγωγής, είναι εισέτι αβέβαιο κατά πόσον ο ενδιαφερόμενος κάτοχος του δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας θα κινήσει εν συνεχεία ένδικη διαδικασία ή εάν η πρότασή του περί φιλικής διευθετήσεως της διαφοράς θα γίνει δεκτή από τον φερόμενο ως παραβάτη.
Στο μέτρο που η διαδικασία εξώδικης οχλήσεως είναι αναγκαία για τη διασφάλιση του σεβασμού των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας αποσκοπούσα στην αποφυγή ή ακόμη και στην υποκατάσταση τυχόν επακόλουθης δικαστικής διαδικασίας, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, για τους ίδιους λόγους με εκείνους που εκτίθενται στις σκέψεις 32 έως 35 της παρούσας αποφάσεως, τα έξοδα που συνδέονται με την αρωγή και την εκπροσώπηση στη διαδικασία αυτή εμπίπτουν στην έννοια των «λοιπών δαπανών» του άρθρου 14 της οδηγίας 2004/48.
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48 έχει την έννοια ότι τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε ο κάτοχος δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας στο πλαίσιο της εκπροσωπήσεώς του από σύμβουλο προκειμένου να διασφαλίσει εξωδικαστικά τον σεβασμό των δικαιωμάτων αυτών, όπως τα έξοδα εξώδικης οχλήσεως, εμπίπτουν στην έννοια των «λοιπών δαπανών» της εν λόγω διατάξεως.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
Υπενθυμίζεται εκ προοιμίου ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου την οποία θεσπίζει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, στο Δικαστήριο απόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση η οποία να του παρέχει τη δυνατότητα επιλύσεως της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώσει, εφόσον είναι αναγκαίο, τα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Randstad Italia,
C-497/20
,
EU:C:2021:1037
, σκέψη
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Στο μέτρο αυτό πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν το άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι, σε περίπτωση που η προσβολή δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας έχει διαπραχθεί από φυσικό πρόσωπο εκτός της επαγγελματικής ή εμπορικής του δραστηριότητας, η απόδοση των «λοιπών δαπανών» που προβλέπει η διάταξη αυτή, την οποία ο κάτοχος του δικαιώματος μπορεί να αξιώσει, υπολογίζεται κατ’ αποκοπήν, επί τη βάσει μιας περιοριζόμενης από την εν λόγω ρύθμιση αξίας του αντικειμένου της διαφοράς, εκτός αν ο εθνικός δικαστής κρίνει ότι, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της συγκεκριμένης υποθέσεως της οποίας έχει επιληφθεί, η εφαρμογή ενός τέτοιου περιορισμού άγει σε ανεπιεική αποτελέσματα. Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, το αιτούν δικαστήριο ζητεί επίσης να διευκρινισθεί ποιους παράγοντες πρέπει, ενδεχομένως, να λάβει υπόψη προκειμένου να κρίνει αν τα έξοδα αυτά είναι εύλογα και αναλογικά, κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου 14.
Κατά πρώτον, το άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48 απαιτεί τα δικαστικά έξοδα τα οποία είναι εύλογα και αναλογικά και οι λοιπές δαπάνες στα οποία υποβλήθηκε ο νικήσας διάδικος να βαρύνουν, κατά κανόνα, τον ηττηθέντα διάδικο.
Αφενός, το άρθρο 14 της οδηγίας αυτής επιβάλλει στα κράτη μέλη να διασφαλίζουν την απόδοση μόνον των «εύλογων» δικαστικών εξόδων. Η απαίτηση αυτή, η οποία ισχύει τόσο για τα «δικαστικά έξοδα» όσο και για τις «λοιπές δαπάνες», κατά την έννοια της εν λόγω διατάξεως, απηχεί τη γενική υποχρέωση που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/48, κατά την οποία τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνούν, μεταξύ άλλων, ώστε τα μέτρα, οι διαδικασίες και τα μέτρα αποκαταστάσεως που απαιτούνται για τη διασφάλιση της επιβολής των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας τα οποία ρυθμίζονται με την εν λόγω οδηγία να μην είναι δαπανηρά άνευ λόγου (πρβλ. απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, United Video Properties,
C-57/15
,
EU:C:2016:611
, σκέψη
).
Συνεπώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι δεν είναι εύλογα τα υπέρμετρα υψηλά δικαστικά έξοδα λόγω ασυνήθιστα υψηλής δικηγορικής αμοιβής, συμφωνηθείσας μεταξύ του νικήσαντος διαδίκου και του δικηγόρου του, ή λόγω της παροχής υπηρεσιών από τον δικηγόρο οι οποίες δεν θεωρούνται αναγκαίες για την προστασία του οικείου δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας (πρβλ. απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, United Video Properties,
C-57/15
,
EU:C:2016:611
, σκέψη
).
Αφετέρου, το άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48 προβλέπει ότι τα δικαστικά έξοδα και οι λοιπές δαπάνες στα οποία πρέπει να υποβληθεί ο ηττηθείς διάδικος πρέπει να είναι «αναλογικά».
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το ζήτημα εάν τα εν λόγω έξοδα είναι αναλογικά δεν μπορεί να εκτιμηθεί ανεξαρτήτως των πραγματικών δικηγορικών εξόδων στα οποία υποβλήθηκε ο νικήσας διάδικος, στον βαθμό που αυτά είναι εύλογα υπό την έννοια της σκέψεως 49 της παρούσας αποφάσεως. Πράγματι, καίτοι η περί αναλογικότητας απαίτηση δεν επάγεται ότι ο ηττηθείς διάδικος πρέπει οπωσδήποτε να αποδώσει το σύνολο των δικαστικών εξόδων του νικήσαντος διαδίκου, εντούτοις επιτάσσει να έχει ο δεύτερος δικαίωμα αποδόσεως τουλάχιστον σημαντικού και προσήκοντος μέρους των ευλόγων εξόδων στα οποία πράγματι υπεβλήθη (πρβλ. απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, United Video Properties,
C-57/15
,
EU:C:2016:611
, σκέψη
).
Εξάλλου, όσον αφορά, ειδικότερα, την περίπτωση φυσικού προσώπου το οποίο, εκτός της επαγγελματικής ή εμπορικής του δραστηριότητας, προσέβαλε δικαίωμα διανοητικής ιδιοκτησίας, επισημαίνεται ότι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 14 της οδηγίας 2004/48, η προϋπόθεση κατά την οποία, προκειμένου να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής, οι προσβολές απαιτείται να διαπράττονται σε εμπορική κλίμακα, πρέπει να εφαρμόζεται μόνο στα μέτρα που αφορούν τα αποδεικτικά στοιχεία, στα σχετικά με το δικαίωμα ενημερώσεως μέτρα καθώς και στα προβλεπόμενα στο κεφάλαιό της ΙΙ προσωρινά και συντηρητικά μέτρα, υπό την επιφύλαξη της δυνατότητας των κρατών μελών να εφαρμόζουν τα μέτρα αυτά και σε πράξεις που δεν τελούνται σε εμπορική κλίμακα (πρβλ. απόφαση της 17ης Ιουνίου 2021, M.I.C.M.,
C‑597/19
,
EU:C:2021:492
, σκέψη
).
Η προϋπόθεση αυτή δεν ισχύει στα «δικαστικά έξοδα» και στις «λοιπές δαπάνες» περί των οποίων γίνεται λόγος στο άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48. Κατά συνέπεια, δυνάμει της διατάξεως αυτής, οι μεμονωμένοι παραβάτες μπορούν, κατ’ αρχήν, να υποχρεωθούν να καταβάλουν στον κάτοχο των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας αποζημίωση αντίστοιχη προς το σύνολο των εξόδων αυτών, υπό την προϋπόθεση ότι είναι εύλογα και αναλογικά (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 17ης Ιουνίου 2021, M.I.C.M.,
C‑597/19
,
EU:C:2021:492
, σκέψη
).
Εντούτοις, το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι τα κράτη μέλη, όταν μεταφέρουν στην εσωτερική έννομη τάξη τους τον γενικό κανόνα του άρθρου 14 της οδηγίας 2004/48, μπορούν να προβλέπουν ορισμένα κατ’ αποκοπήν ποσά. Το Δικαστήριο διευκρίνισε ωστόσο ότι τα εν λόγω ποσά πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα έξοδα τα οποία, δυνάμει της εθνικής ρυθμίσεως περί μεταφοράς της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο, μπορούν να βαρύνουν τον ηττηθέντα διάδικο είναι εύλογα και ότι τα ανώτατα ποσά που μπορούν να απαιτηθούν για τα έξοδα αυτά δεν είναι επίσης υπερβολικά χαμηλά σε σχέση με τις αμοιβές που συνήθως χρεώνει ο δικηγόρος στον τομέα της πνευματικής ιδιοκτησίας (πρβλ. απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, United Video Properties,
C-57/15
,
EU:C:2016:611
, σκέψεις
,
,
και
).
Πράγματι, αν ο παραβάτης μπορούσε να υποχρεωθεί μόνο στην απόδοση μικρού μέρους των εύλογων δικηγορικών εξόδων στα οποία υποβλήθηκε ο ζημιωθείς κάτοχος του δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας, το αποτρεπτικό αποτέλεσμα αγωγής λόγω προσβολής δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας θα αποδυναμωνόταν σοβαρά, αντιθέτως προς τη γενική υποχρέωση του άρθρου 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/48 καθώς και προς τον κύριο σκοπό που επιδιώκει η οδηγία αυτή, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας εντός της εσωτερικής αγοράς, σκοπός ο οποίος μνημονεύεται ρητώς στην αιτιολογική σκέψη 10 της εν λόγω οδηγίας, σε ευθυγράμμιση προς το άρθρο 17, παράγραφος 2, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (πρβλ. απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, United Video Properties,
C-57/15
,
EU:C:2016:611
, σκέψη
).
Επιπλέον, εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να μεριμνήσει ώστε το προβλέψιμο ύψος των δικαστικών εξόδων που μπορούν να επιδικασθούν στον κάτοχο δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας να μην είναι ικανό να τον αποτρέψει από την άσκηση των δικαιωμάτων του ενώπιον της δικαιοσύνης, λαμβανομένων υπόψη των ποσών που εξακολουθούν να τον επιβαρύνουν ως γενόμενες εξωδικαστικές δαπάνες, καθώς και της χρησιμότητάς τους για την κύρια αγωγή αποζημιώσεως (πρβλ. απόφαση της 9ης Ιουνίου, 2016, Hansson,
C‑481/14
,
EU:C:2016:419
, σκέψη
).
Κατά δεύτερον, πέραν του ελέγχου του ευλόγου και αναλογικού χαρακτήρα των αποδοτέων εξόδων, το άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48 προβλέπει ότι ο γενικός κανόνας περί κατανομής των εξόδων αυτών δεν εφαρμόζεται αν για λόγους επιεικείας απαγορεύεται να επιβληθεί στον ηττηθέντα διάδικο η απόδοση των εξόδων στα οποία υποβλήθηκε ο νικήσας διάδικος, ακόμη και αν αυτά είναι εύλογα και αναλογικά.
Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η εν λόγω διάταξη αφορά τους εθνικούς κανόνες οι οποίοι επιτρέπουν στον δικαστή, σε συγκεκριμένη υπόθεση στην οποία η εφαρμογή του γενικού συστήματος περί δικαστικών εξόδων θα οδηγούσε σε αποτέλεσμα το οποίο θεωρείται άδικο, να παρεκκλίνει, κατ’ εξαίρεση, από το σύστημα αυτό. Εντούτοις, διευκρίνισε ότι οι λόγοι επιεικείας, ως εκ της φύσεώς τους, δεν μπορούν να δικαιολογήσουν γενικό και άνευ όρων αποκλεισμό της αποδόσεως δικαστικών εξόδων τα οποία υπερβαίνουν συγκεκριμένο όριο (πρβλ. απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, United Video Properties,
C-57/15
,
EU:C:2016:611
, σκέψη
).
Κατά τρίτον, σύμφωνα με το άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψεως 17, η εθνική ρύθμιση περί μεταφοράς του εν λόγω άρθρου 14 στην εσωτερική νομοθεσία πρέπει, εν πάση περιπτώσει, να επιτρέπει στον δικαστή που είναι επιφορτισμένος με την επιδίκαση των δικαστικών εξόδων να λαμβάνει υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά της εκάστοτε υποθέσεως.
Ω εκ τούτου, βάσει των ειδικών αυτών χαρακτηριστικών, ο εθνικός δικαστής θα μπορούσε, μεταξύ άλλων, να λάβει υπόψη τον επίκαιρο χαρακτήρα του έργου, τη διάρκεια της δημοσιεύσεως, το γεγονός ότι η προσβολή των δικαιωμάτων διαπράχθηκε από φυσικό πρόσωπο εκτός της επαγγελματικής ή εμπορικής του δραστηριότητας, καθώς και, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 17 της οδηγίας 2004/48, τα ειδικά χαρακτηριστικά του οικείου δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας και, ενδεχομένως, τον εσκεμμένο ή μη χαρακτήρα της διαπραχθείσας προσβολής.
Εξάλλου, στο πλαίσιο της συνεκτιμήσεως των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της εκάστοτε υποθέσεως, είναι επίσης αναγκαίο να μπορεί το αιτούν δικαστήριο να ελέγξει, σύμφωνα με τη γενική υποχρέωση που προβλέπει το άρθρο 3 της οδηγίας 2004/48, μεταξύ άλλων, τον θεμιτό, δίκαιο και μη καταχρηστικό χαρακτήρα του αιτήματος επιδικάσεως δικαστικών εξόδων τα οποία συνδέονται με την αμοιβή ενός εκπροσώπου για τη σύνταξη εγγράφου οχλήσεως (πρβλ. απόφαση της 17ης Ιουνίου 2021, M.I.C.M.,
C‑597/19
,
EU:C:2021:492
, σκέψεις
και
).
Όσον αφορά την επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης εθνική ρύθμιση, ήτοι το άρθρο 97a του UrhG, αυτό προβλέπει ότι τα αποδοτέα έξοδα μειώνονται στο ισόποσο της μέγιστης αξίας του αντικειμένου της διαφοράς το οποίο είναι 1000 ευρώ στην περίπτωση που ο προς ον η εξώδικη όχληση είναι φυσικό πρόσωπο το οποίο δεν χρησιμοποιεί προστατευόμενα έργα ή άλλα προστατευόμενα αντικείμενα για την εμπορική ή ανεξάρτητη επαγγελματική δραστηριότητά του. Εντούτοις, το εν λόγω άρθρο 97a προβλέπει, στην παράγραφο 3, τέταρτη περίοδος, μια εξαίρεση στην περίπτωση που η επιδίκαση του εν λόγω ποσού άγει σε ανεπιεική αποτελέσματα υπό τις ιδιαίτερες περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως.
Το άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48 δεν αντιτίθεται σε μια τέτοια ρύθμιση, δεδομένου ότι αυτή σκοπεί να διασφαλίσει ότι τα έξοδα στα οποία θα πρέπει να υποβληθεί ο ηττηθείς διάδικος είναι εύλογα και αναλογικά, στον βαθμό που παρέχει στον δικαστή που είναι επιφορτισμένος να αποφανθεί σχετικά με την επιδίκαση των δικαστικών εξόδων τη δυνατότητα να λαμβάνει υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά της εκάστοτε υποθέσεως.
Υπό τις συνθήκες αυτές, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48 έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι, σε περίπτωση κατά την οποία η προσβολή δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας έχει διαπραχθεί από φυσικό πρόσωπο εκτός του πλαισίου της επαγγελματικής ή εμπορικής του δραστηριότητας, η επιστροφή των «λοιπών δαπανών» που προβλέπει η διάταξη αυτή, την οποία μπορεί να αξιώσει ο κάτοχος του εν λόγω δικαιώματος, υπολογίζεται κατ’ αποκοπήν, επί τη βάσει μιας περιοριζόμενης από την εν λόγω ρύθμιση αξίας του αντικειμένου της διαφοράς, εκτός αν ο εθνικός δικαστής κρίνει ότι, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της συγκεκριμένης υποθέσεως η οποία έχει τεθεί υπό την κρίση του, η εφαρμογή ενός τέτοιου περιορισμού άγει σε ανεπιεική αποτελέσματα.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σε αυτό απόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δέκατο τμήμα) αποφαίνεται:

1)
Το άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με την επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, έχει την έννοια ότι τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε ο κάτοχος δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας στο πλαίσιο της εκπροσωπήσεώς του από σύμβουλο προκειμένου να διασφαλίσει εξωδικαστικά τον σεβασμό των δικαιωμάτων αυτών, όπως είναι τα έξοδα εξώδικης οχλήσεως, εμπίπτουν στην έννοια των «λοιπών δαπανών» της εν λόγω διατάξεως.

2)
Το άρθρο 14 της οδηγίας 2004/48 έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι, σε περίπτωση κατά την οποία η προσβολή δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας έχει διαπραχθεί από φυσικό πρόσωπο εκτός του πλαισίου της επαγγελματικής ή εμπορικής του δραστηριότητας, η επιστροφή των «λοιπών δαπανών» που προβλέπει η διάταξη αυτή, την οποία μπορεί να αξιώσει ο κάτοχος του εν λόγω δικαιώματος, υπολογίζεται κατ’ αποκοπήν, επί τη βάσει μιας περιοριζόμενης από την εν λόγω ρύθμιση αξίας του αντικειμένου της διαφοράς, εκτός αν ο εθνικός δικαστής κρίνει ότι, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της συγκεκριμένης υποθέσεως η οποία έχει τεθεί υπό την κρίση του, η εφαρμογή ενός τέτοιου περιορισμού άγει σε ανεπιεική αποτελέσματα.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.