CELEX: 62021CJ0089
Προδικαστική παραπομπή
Νομοθεσία για τα τρόφιμα
Κανονισμός (ΕΚ) 2073/2005
Μικροβιολογικά κριτήρια για τα τρόφιμα
Άρθρο 1
Παράρτημα I
Νωπό κρέας πουλερικών
Έλεγχος, από τις αρμόδιες εθνικές αρχές, της παρουσίας των οροτύπων σαλμονέλας που απαριθμούνται στο σημείο 1.28 του κεφαλαίου Ι του ως άνω παραρτήματος
Έλεγχος της παρουσίας άλλων παθογόνων μικροοργανισμών
Κανονισμός (ΕΚ) 178/2002
Άρθρο 14, παράγραφος 8
Διακριτική ευχέρεια των εθνικών αρχών
Περιεχόμενο

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 1, καθώς και του παραρτήματος I, κεφάλαιο 1, σημείο 1.28, του κανονισμού (ΕΚ) 2073/2005 της Επιτροπής, της 15ης Νοεμβρίου 2005, περί μικροβιολογικών κριτηρίων για τα τρόφιμα (
ΕΕ 2005, L 338, σ. 1
), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 1086/2011 της Επιτροπής, της 27ης Οκτωβρίου 2011 (
ΕΕ 2011, L 281, σ. 7
) (στο εξής: κανονισμός 2073/2005), και του άρθρου 14, παράγραφοι 1, 2 και 8, του κανονισμού (ΕΚ) 178/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2002, για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφαλείας των τροφίμων (
ΕΕ 2002, L 31, σ. 1
).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της «Romega» UAB, χονδρεμπόρου κρέατος πουλερικών, και της Valstybinė Maisto ir veterinarijos tarnyba (Εθνικής υπηρεσίας τροφίμων και κτηνιατρικών θεμάτων, Λιθουανία) (στο εξής: λιθουανική αρχή) σχετικά με την απόφαση της εν λόγω αρχής να επιβάλει πρόστιμο στη Romega και να την υποχρεώσει να αποσύρει από την αγορά τα κρέατα πουλερικών στα οποία ανιχνεύθηκε η παρουσία ορισμένων οροτύπων σαλμονέλας.
Το νομικό πλαίσιο
Ο κανονισμός 178/2002
Το άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού 178/2002, το οποίο φέρει τον τίτλο «Στόχος και πεδίο εφαρμογής», ορίζει τα ακόλουθα:
«Ο παρών κανονισμός αποτελεί τη βάση για την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας του ανθρώπου και των συμφερόντων των καταναλωτών σε σχέση με τα τρόφιμα, λαμβάνοντας ειδικότερα υπόψη την πολυμορφία στον εφοδιασμό τροφίμων, συμπεριλαμβανομένων των παραδοσιακών προϊόντων, ενώ παράλληλα εξασφαλίζει την αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. […]»
Το άρθρο 14 του ως άνω κανονισμού, το οποίο επιγράφεται «Απαιτήσεις της ασφάλειας των τροφίμων», έχει ως εξής:
«1.   Τρόφιμα τα οποία είναι μη ασφαλή δεν διατίθενται στην αγορά.
2.   Τα τρόφιμα θεωρούνται ως μη ασφαλή όταν εκτιμάται ότι είναι:
α)
επιβλαβή για την υγεία,
β)
ακατάλληλα για ανθρώπινη κατανάλωση.
3.   Προκειμένου να καθοριστεί εάν ένα τρόφιμο είναι μη ασφαλές, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα εξής:
α)
οι κανονικές συνθήκες χρήσης του τροφίμου από τους καταναλωτές σε όλα τα στάδια της παραγωγής, μεταποίησης και διανομής του και
β)
οι πληροφορίες που παρέχονται στον καταναλωτή, συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών που παρέχονται στην ετικέτα, ή άλλες πληροφορίες που γενικά είναι διαθέσιμες στον καταναλωτή σχετικά με την αποφυγή συγκεκριμένων αρνητικών συνεπειών για την υγεία από συγκεκριμένο τρόφιμο ή κατηγορία τροφίμων.
4.   Προκειμένου να καθοριστεί εάν ένα τρόφιμο είναι επιβλαβές για την υγεία, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα εξής:
α)
όχι μόνον οι πιθανές άμεσες ή/και βραχυπρόθεσμες ή/και μακροπρόθεσμες συνέπειες του τροφίμου αυτού στην υγεία του ατόμου που το καταναλώνει, αλλά επίσης στις επερχόμενες γενεές,
β)
οι πιθανές σωρευτικές τοξικές συνέπειες,
γ)
οι ιδιαίτερες ευαισθησίες όσον αφορά την υγεία συγκεκριμένης κατηγορίας καταναλωτών, όταν το τρόφιμο προορίζεται για την εν λόγω κατηγορία καταναλωτών.
5.   Κατά τον προσδιορισμό του κατά πόσο ένα τρόφιμο είναι ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση, δίδεται προσοχή στο κατά πόσο το εν λόγω τρόφιμο δεν μπορεί να γίνει δεκτό για ανθρώπινη κατανάλωση σύμφωνα με τη χρήση για την οποία προορίζεται, λόγω μόλυνσης προερχόμενης είτε από ξένες ουσίες είτε από άλλον παράγοντα, ή λόγω σήψης, αλλοίωσης ή αποσύνθεσης.
[…]
7.   Τα τρόφιμα που συμμορφώνονται προς ειδικές κοινοτικές διατάξεις που διέπουν την ασφάλεια των τροφίμων θεωρούνται ασφαλή όσον αφορά τις πτυχές που καλύπτονται από τις ειδικές κοινοτικές διατάξεις.
8.   Η συμμόρφωση ενός τροφίμου προς συγκεκριμένες διατάξεις που ισχύουν γι’ αυτό δεν εμποδίζει τη λήψη κατάλληλων μέτρων από την πλευρά των αρμόδιων αρχών προκειμένου να επιβάλουν περιορισμούς στη διάθεσή του στην αγορά ή να απαιτήσουν την απόσυρσή του από την αγορά όταν συντρέχουν λόγοι υποψίας ότι, παρά τη συμμόρφωσή του, το τρόφιμο είναι μη ασφαλές.
[…]»
Ο κανονισμός 2073/2005
Κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 1 και 3 του κανονισμού 2073/2005:
«(1)
Ένα υψηλό επίπεδο δημόσιας υγείας είναι ένας από τους βασικούς στόχους της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, όπως προβλέπεται στον κανονισμό [178/2002]. Οι μικροβιολογικοί κίνδυνοι στα τρόφιμα αποτελούν μία από τις κυριότερες πηγές τροφιμογενών ασθενειών στον άνθρωπο.
[…]
(3)
[…] Προκειμένου να συνεισφέρουν στην προστασία της δημόσιας υγείας και να εμποδίσουν διαφορετικές ερμηνείες, είναι σκόπιμο να θεσπιστούν εναρμονισμένα κριτήρια ασφάλειας για τα τρόφιμα, ιδίως όσον αφορά την παρουσία ορισμένων παθογόνων μικροοργανισμών.»
Το άρθρο 1 του ως άνω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής», ορίζει τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός καθορίζει τα μικροβιολογικά κριτήρια για συγκεκριμένους μικροοργανισμούς και τους κανόνες εφαρμογής προς τους οποίους πρέπει να συμμορφώνονται οι υπεύθυνοι επιχειρήσεων τροφίμων όταν εφαρμόζουν τα γενικά και ειδικά μέτρα υγιεινής […]. Η αρμόδια αρχή επαληθεύει τη συμμόρφωση προς τους κανόνες και τα κριτήρια που ορίζονται στον παρόντα κανονισμό […], με την επιφύλαξη του δικαιώματός της να προβεί σε περαιτέρω δειγματοληψία και αναλύσεις προκειμένου να ανιχνεύσει και να μετρήσει άλλους μικροοργανισμούς, τις τοξίνες τους ή τους μεταβολίτες τους, είτε για την επαλήθευση των διαδικασιών, σε περίπτωση τροφίμων για τα οποία υπάρχουν υποψίες ότι δεν είναι ασφαλή, είτε στο πλαίσιο ανάλυσης κινδύνου.
[…]»
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, το οποίο επιγράφεται «Γενικές απαιτήσεις», επιβάλλει στους υπευθύνους επιχειρήσεων τροφίμων να διασφαλίζουν ότι τα τρόφιμα πληρούν τα σχετικά μικροβιολογικά κριτήρια που καθορίζονται στο παράρτημα Ι. Το παράρτημα αυτό περιέχει το κεφάλαιο 1, το οποίο τιτλοφορείται «Κριτήρια ασφάλειας για τα τρόφιμα», και, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/229 της Επιτροπής, της 7ης Φεβρουαρίου 2019 (
ΕΕ 2019, L 37, σ. 106
), προβλέπει στο σημείο 1.28 τα εξής:
«Κατηγορία τροφίμων
Μικροοργανισμοί/οι τοξίνες και οι μεταβολίτες τους
Πλάνο δειγματοληψίας [
]
Όρια [
]
Αναλυτική μέθοδος αναφοράς [
]
Στάδιο στο οποίο εφαρμόζεται το κριτήριο
n
c
m
M
1.28 Νωπό κρέας πουλερικών (
)
Salmonella
Typhimurium
(
)
Salmonella
Enteritidis
Να μην ανιχνεύεται σε 25 g
EN ISO 6579-1 (για την ανίχνευση), σύστημα White- Kaufmann- Le Minor (για τον προσδιορισμό οροτύπου)
Προϊόντα που διατίθενται στην αγορά κατά τη διάρκεια διατήρησής τους
[…]
(
) Το κριτήριο αυτό εφαρμόζεται στο νωπό κρέας από αναπαραγωγικά σμήνη
Gallus gallus
, ωοπαραγωγών ορνίθων και κοτόπουλων κρεατοπαραγωγής, καθώς και σε αναπαραγωγικά και προς πάχυνση σμήνη γαλοπούλων.»
Ο κανονισμός 1086/2011
Κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 9 και 10 του κανονισμού 1086/2011:
«(9)
Σύμφωνα με την κοινοτική συνοπτική έκθεση για τις τάσεις και τις πηγές των ζωονόσων, των ζωονοσογόνων παραγόντων και των εστιών τροφιμογενών λοιμώξεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2008 [
Δελτίο EFSA
(2010)· 8(1):1496], την οποία συνέταξε η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων, περίπου το 80 % των περιστατικών σαλμονέλωσης σε ανθρώπους προκαλούνται από τη
Salmonella enteritidis
και τη
Salmonella typhimurium
, και το ποσοστό αυτό είναι παρόμοιο με των προηγούμενων ετών. Το κρέας πουλερικών παραμένει σημαντική πηγή σαλμονέλωσης σε ανθρώπους.
(10)
Ο καθορισμός κριτηρίου για τη
Salmonella enteritidis
και τη
Salmonella typhimurium
θα προσφέρει την καλύτερη δυνατή ισορροπία μεταξύ, αφενός, της μείωσης της σαλμονέλωσης σε ανθρώπους που οφείλεται στην κατανάλωση κρέατος πουλερικών, και, αφετέρου, των οικονομικών συνεπειών από την εφαρμογή αυτού του κριτηρίου. Παράλληλα, θα ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις τροφίμων να λαμβάνουν μέτρα σε προηγούμενα στάδια της πτηνοτροφικής παραγωγής, πράγμα που μπορεί να συμβάλει στη μείωση όλων των οροτύπων της σαλμονέλας που έχουν μεγάλη σημασία για τη δημόσια υγεία. Η επικέντρωση σε αυτούς τους δύο οροτύπους θα συμβαδίζει και με τους στόχους που έχουν τεθεί για την Ένωση όσον αφορά την πρωτογενή παραγωγή πτηνοτροφικών προϊόντων.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
Στις 19 Οκτωβρίου 2018, κατόπιν επείγουσας ανακοίνωσης στην οποία διαλαμβανόταν ότι παθογόνοι μικροοργανισμοί του οροτύπου
Salmonella Kentucky
ανιχνεύθηκαν σε νωπό κρέας πουλερικών που είχε εισαχθεί από την Πολωνία, η λιθουανική αρχή διενήργησε έλεγχο όσον αφορά τη Romega. Κατά τη διάρκεια του ελέγχου αυτού, η παρουσία του ανωτέρω οροτύπου σαλμονέλας ανιχνεύθηκε στο νωπό κρέας πουλερικών που η Romega είχε διαθέσει στην αγορά. Με διάταξη της 4ης Απριλίου 2019, η εν λόγω αρχή της επέβαλε πρόστιμο ύψους 540 ευρώ για παράβαση, μεταξύ άλλων, του άρθρου 14, παράγραφος 1 και παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ, του κανονισμού 178/2002.
Με απόφαση της 12ης Απριλίου 2019, η λιθουανική αρχή, αφού διαπίστωσε την παρουσία της
Salmonella Infantis
σε νωπό κρέας πουλερικών που η Romega είχε διαθέσει στην αγορά, απαγόρευσε στην τελευταία να εξακολουθεί να διαθέτει στην αγορά τέτοια κρέατα και την υποχρέωσε να αποσύρει και να καταστρέψει τα κρέατα που είχαν ήδη διατεθεί στην αγορά.
Η Romega άσκησε ενώπιον του Vilniaus apygardos administracinis teismas (περιφερειακού διοικητικού δικαστηρίου Βίλνιους, Λιθουανία) προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της διατάξεως της 4ης Απριλίου 2019 και της αποφάσεως της 12ης Απριλίου 2019. Μετά την απόρριψη της προσφυγής με απόφαση της 2ας Ιουλίου 2019, η Romega άσκησε έφεση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου. Η Romega υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι το παράρτημα I, κεφάλαιο 1, σημείο 1.28, του κανονισμού 2073/2005 απαγορεύει την παρουσία, στο νωπό κρέας πουλερικών, μόνον της
Salmonella Enteritidis
και της
Salmonella Typhimurium
. Κατά τη Romega, η παρουσία άλλων οροτύπων σαλμονέλας, όπως η
Salmonella Kentucky
ή η
Salmonella Infantis
, στα κρέατα αυτά δεν καθιστά δυνατόν να θεωρηθούν ως μη ασφαλή τρόφιμα, κατά την έννοια του άρθρου 14, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 178/2002.
Η λιθουανική αρχή εκτιμά ότι, εφόσον η εξουσία της να μεριμνά για τη συμμόρφωση προς τους κανόνες και τα κριτήρια που ορίζονται στον κανονισμό 2073/2005 τελεί, σύμφωνα με το άρθρο του 1, υπό την επιφύλαξη του δικαιώματός της να προβαίνει σε περαιτέρω δειγματοληψία και αναλύσεις, έχει την εξουσία να ελέγχει, στο νωπό κρέας πουλερικών, την παρουσία όχι μόνον των οροτύπων σαλμονέλας που απαριθμούνται στο παράρτημα I, κεφάλαιο 1, σημείο 1.28, του εν λόγω κανονισμού, αλλά και των οροτύπων σαλμονέλας που δεν περιλαμβάνονται στο εν λόγω σημείο. Κατ’ αυτήν, το γεγονός ότι, στα κρέατα αυτά, δεν ανιχνεύθηκαν οι ορότυποι σαλμονέλας που απαριθμούνται στο εν λόγω σημείο 1.28 δεν καθιστά δυνατόν να θεωρηθούν αυτομάτως ως ασφαλή για ανθρώπινη κατανάλωση.
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, προκειμένου το νωπό κρέας πουλερικών να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του παραρτήματος I, κεφάλαιο 1, σημείο 1.28, του κανονισμού 2073/2005, δεν πρέπει να ανιχνεύεται σ’ αυτό κανένας από τους δύο οροτύπους σαλμονέλας που διαλαμβάνονται στο ως άνω σημείο, ήτοι ούτε η
Salmonella Typhimurium
ούτε η
Salmonella Enteritidis
. Εντούτοις, δεδομένου ότι η απαίτηση αυτή εισήχθη με τον κανονισμό 1086/2011, το αιτούν δικαστήριο, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη τον επιδιωκόμενο με τον εν λόγω κανονισμό σκοπό, ο οποίος εξαγγέλλεται στην αιτιολογική σκέψη του 10 και έγκειται στη μείωση της σαλμονέλωσης σε ανθρώπους που προκαλείται από την κατανάλωση νωπού κρέατος πουλερικών, διερωτάται ως προς την έκταση της διακριτικής ευχέρειας που διαθέτουν οι αρμόδιες αρχές προκειμένου να ελέγχουν την παρουσία, στα κρέατα αυτά, οροτύπων σαλμονέλας πέραν των απαριθμούμενων στο εν λόγω σημείο 1.28 του κανονισμού 2073/2005 ή άλλων παθογόνων μικροοργανισμών.
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί, αφενός, ότι, μολονότι οι απαιτήσεις του παραρτήματος αυτού εφαρμόζονται μόνο στους δύο οροτύπους σαλμονέλας, το άρθρο 1 του κανονισμού 2073/2005 προβλέπει ρητώς ότι η αρμόδια αρχή δύναται να προβεί σε περαιτέρω δειγματοληψία και αναλύσεις προκειμένου να ανιχνεύσει και να μετρήσει άλλους μικροοργανισμούς, τις τοξίνες τους ή τους μεταβολίτες τους, είτε για την επαλήθευση των διαδικασιών, σε περίπτωση τροφίμων για τα οποία υπάρχουν υποψίες ότι δεν είναι ασφαλή, είτε στο πλαίσιο ανάλυσης κινδύνου. Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι το άρθρο 14, παράγραφος 1, του κανονισμού 178/2002 απαγορεύει τη διάθεση στην αγορά μη ασφαλών τροφίμων, η δε παράγραφος 8 του άρθρου αυτού αναγνωρίζει υπέρ των αρμοδίων αρχών σημαντική διακριτική ευχέρεια προς τον σκοπό αυτό.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Λιθουανία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Πρέπει να θεωρηθεί ότι το άρθρο 1 του κανονισμού [2073/2005] και το άρθρο 14, παράγραφος 8, του κανονισμού [178/2002] έχουν την έννοια ότι καταλείπουν στις αρμόδιες εποπτικές αρχές κράτους μέλους τη διακριτική ευχέρεια να αποφασίσουν ότι νωπό κρέας πουλερικών που ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του παραρτήματος I, κεφάλαιο 1, σημείο 1.28, του κανονισμού 2073/2005 δεν πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 14, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 178/2002 σε περίπτωση που τρόφιμο το οποίο εμπίπτει στην εν λόγω κατηγορία τροφίμων έχει μολυνθεί από άλλους οροτύπους σαλμονέλας, εκτός αυτών που καθορίζονται στο παράρτημα Ι, κεφάλαιο 1, σημείο 1.28, του κανονισμού 2073/2005, όπως διαπιστώθηκε στην προκειμένη περίπτωση;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 1 του κανονισμού 2073/2005, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 14, παράγραφος 8, του κανονισμού 178/2002, έχει την έννοια ότι η αρμόδια αρχή κράτους μέλους μπορεί να θεωρήσει ως μη ασφαλή, κατά την έννοια του άρθρου 14, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 178/2002, την κατηγορία τροφίμων που αποτελείται από νωπά κρέατα πουλερικών στα οποία έχουν ανιχνευθεί άλλοι παθογόνοι μικροοργανισμοί πλην των οροτύπων σαλμονέλας που διαλαμβάνονται στο παράρτημα Ι, κεφάλαιο 1, σημείο 1.28, του κανονισμού 2073/2005.
Υπενθυμίζεται ευθύς εξαρχής ότι ο κανονισμός 2073/2005 καθορίζει, σύμφωνα με το άρθρο του 1, «τα μικροβιολογικά κριτήρια για συγκεκριμένους μικροοργανισμούς» στον τομέα των τροφίμων και αναθέτει στην αρμόδια αρχή την αρμοδιότητα όχι μόνο να επαληθεύει τη συμμόρφωση προς τα κριτήρια αυτά, αλλά και να «προβεί σε περαιτέρω δειγματοληψία και αναλύσεις προκειμένου να ανιχνεύσει και να μετρήσει άλλους μικροοργανισμούς, τις τοξίνες τους ή τους μεταβολίτες τους, είτε για την επαλήθευση των διαδικασιών, σε περίπτωση τροφίμων για τα οποία υπάρχουν υποψίες ότι δεν είναι ασφαλή, είτε στο πλαίσιο ανάλυσης κινδύνου».
Επομένως, από τη διάταξη αυτή, ερμηνευόμενη υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 3 του κανονισμού 2073/2005, συνάγεται ότι, μολονότι τα μικροβιολογικά κριτήρια που καθορίζει ο εν λόγω κανονισμός εφαρμόζονται μόνο στους παθογόνους μικροοργανισμούς που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι του κανονισμού αυτού, η αρμόδια αρχή, όταν διενεργεί αναλύσεις των τροφίμων, δεν υποχρεούται να περιορίζεται αποκλειστικά στον έλεγχο της παρουσίας αυτών των μικροοργανισμών.
Επιπλέον, μολονότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 2073/2005 επιβάλλει στους υπευθύνους επιχειρήσεων τροφίμων την υποχρέωση να διασφαλίζουν ότι τα τρόφιμα πληρούν τα μικροβιολογικά κριτήρια που καθορίζονται παράρτημα Ι του κανονισμού αυτού, η υποχρέωση αυτή δεν μπορεί να συνιστά πρόσκομμα στο να ανιχνεύουν οι αρμόδιες αρχές παθογόνους μικροοργανισμούς, πέραν εκείνων που διαλαμβάνονται στο παράρτημα αυτό, συμφώνως προς τον σκοπό επιτεύξεως υψηλού επιπέδου προστασίας της δημόσιας υγείας, ο οποίος αποτυπώνεται στην αιτιολογική σκέψη 1 του εν λόγω κανονισμού. Όπως υπογράμμισε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις της, προκειμένου να ληφθούν υπόψη τα κριτήρια ασφάλειας για τα τρόφιμα που καθορίζονται στο κεφάλαιο 1 του εν λόγω παραρτήματος, οι υπεύθυνοι επιχειρήσεων τροφίμων πρέπει, στο πλαίσιο των διαδικασιών που εφαρμόζουν, να προβαίνουν σε συστηματικούς ελέγχους της μολύνσεως από ορισμένους μικροοργανισμούς, χωρίς η υποχρέωση αυτή να σημαίνει ότι μόνον οι παθογόνοι μικροοργανισμοί τους οποίους διαλαμβάνουν τα εν λόγω κριτήρια είναι μη ασφαλείς για την ανθρώπινη υγεία.
Η ανάλυση αυτή επιβεβαιώνεται από τον κανονισμό 178/2002, ο οποίος θεσπίζει, σύμφωνα με το άρθρο του 1, παράγραφος 1, τις βασικές διατάξεις της νομοθεσίας της Ένωσης για τα τρόφιμα. Το άρθρο 14, παράγραφος 8, του ως άνω κανονισμού προβλέπει ρητώς ότι «[η] συμμόρφωση ενός τροφίμου προς συγκεκριμένες διατάξεις που ισχύουν γι’ αυτό δεν εμποδίζει τη λήψη κατάλληλων μέτρων από την πλευρά των αρμόδιων αρχών προκειμένου να επιβάλουν περιορισμούς στη διάθεσή του στην αγορά ή να απαιτήσουν την απόσυρσή του από την αγορά όταν συντρέχουν λόγοι υποψίας ότι, παρά τη συμμόρφωσή του, το τρόφιμο είναι μη ασφαλές».
Από το άρθρο 14, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 178/2002 προκύπτει ότι απαγορεύεται η διάθεση στην αγορά κάθε επιβλαβούς για την υγεία ή ακατάλληλου για ανθρώπινη κατανάλωση τροφίμου (απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 2017, Queisser Pharma,
C‑282/15
,
EU:C:2017:26
, σκέψη
).
Στο πλαίσιο αυτό, το άρθρο 14, παράγραφος 7, του εν λόγω κανονισμού διευκρινίζει ότι ο χαρακτηρισμός ενός τροφίμου ως ασφαλούς κατ’ εφαρμογήν ειδικών διατάξεων του δικαίου της Ένωσης που διέπουν την ασφάλεια των τροφίμων, όπως των διατάξεων του κανονισμού 2073/2005, ισχύει μόνον «όσον αφορά τις πτυχές που καλύπτονται από τις [εν λόγω] διατάξεις».
Συνακόλουθα, το άρθρο 14, παράγραφοι 1, 2, 7 και 8, του κανονισμού 178/2002 επιτρέπει στις αρμόδιες εθνικές αρχές να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα προκειμένου να επιβάλλουν περιορισμούς στη διάθεση στην αγορά ή να απαιτήσουν την απόσυρση από την αγορά τροφίμων ως προς τα οποία, παρά τη συμμόρφωσή τους προς ειδικές διατάξεις του δικαίου της Ένωσης που έχουν εφαρμογή επ’ αυτών, συντρέχουν αντικειμενικοί λόγοι ώστε οι εν λόγω αρχές να υποπτεύονται ότι τα τρόφιμα αυτά είναι μη ασφαλή. Η διάταξη αυτή, λαμβανομένης υπόψη της σημασίας της για την επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας του ανθρώπου και των συμφερόντων των καταναλωτών, σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού, πρέπει να ερμηνεύεται ευρέως.
Επομένως, ο κανονισμός 2073/2005 δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι εμποδίζει την αρμόδια αρχή να λάβει τα κατάλληλα μέτρα σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 14, παράγραφος 8, του κανονισμού 178/2002, σε περίπτωση κατηγορίας τροφίμων, όπως το νωπό κρέας πουλερικών, ως προς την οποία ισχύουν οι συνθήκες που περιγράφονται στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας αποφάσεως.
Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί επιπροσθέτως ότι, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 9 του κανονισμού 1086/2011, περίπου το 80 % των περιστατικών σαλμονέλωσης σε ανθρώπους το 2008, ποσοστό παρόμοιο με εκείνο των προηγούμενων ετών, προκαλούνται από τη
Salmonella Enteritidis
και τη
Salmonella Typhimurium
, και το κρέας πουλερικών παραμένει σημαντική πηγή σαλμονέλωσης σε ανθρώπους. Ωστόσο, στην αιτιολογική σκέψη 10 του κανονισμού αυτού διευκρινίζεται ότι η μεγαλύτερη προσοχή που αποδίδεται σε αυτούς τους δύο οροτύπους θα πρέπει παράλληλα να ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις τροφίμων να λαμβάνουν μέτρα σε προηγούμενα στάδια της πτηνοτροφικής παραγωγής, πράγμα που μπορεί να συμβάλει στη μείωση όλων των οροτύπων σαλμονέλας που έχουν σημασία για τη δημόσια υγεία.
Όπως, όμως, υπογραμμίζουν, κατ’ ουσίαν, η Λιθουανική, η Τσεχική και η Ιταλική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή, μολονότι οι ορότυποι που ανιχνεύθηκαν στο νωπό κρέας πουλερικών, εν προκειμένω, από τη λιθουανική αρχή, ήτοι η
Salmonella Kentucky
και/ή η
Salmonella Infantis
, είναι κατά τα φαινόμενα λιγότερο διαδεδομένοι απ’ ό,τι η
Salmonella Typhimurium
και η
Salmonella Enteritidis
, δεν μπορεί εντούτοις να αποκλειστεί το ενδεχόμενο οι δύο πρώτοι ορότυποι να έχουν αρνητικές συνέπειες για την υγεία.
Στο αρμόδιο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει, σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 8, του κανονισμού 178/2002, όπως ερμηνεύθηκε στη σκέψη 23 της παρούσας αποφάσεως, κατά πόσον, λόγω της παρουσίας των συγκεκριμένων οροτύπων, οι οποίοι δεν μνημονεύονται στο παράρτημα I, κεφάλαιο 1, σημείο 1.28, του κανονισμού 2073/2005, συντρέχουν υποψίες ότι το επίμαχο νωπό κρέας πουλερικών είναι μη ασφαλές, κατά την έννοια του άρθρου 14, παράγραφοι 2 έως 5, του κανονισμού 178/2002, και τα μέτρα που έλαβε η εν λόγω αρχή μπορούν, συνεπώς, να θεωρηθούν ως «κατάλληλα μέτρα» επί τη βάσει της πρώτης διατάξεως.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 1 του κανονισμού 2073/2005, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 14, παράγραφος 8, του κανονισμού 178/2002, έχει την έννοια ότι η αρμόδια αρχή κράτους μέλους μπορεί να θεωρήσει ως μη ασφαλή, κατά την έννοια του άρθρου 14, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 178/2002, την κατηγορία τροφίμων που αποτελείται από νωπά κρέατα πουλερικών στα οποία έχουν ανιχνευθεί άλλοι παθογόνοι μικροοργανισμοί πλην των οροτύπων σαλμονέλας που διαλαμβάνονται στο παράρτημα Ι, κεφάλαιο 1, σημείο 1.28, του κανονισμού 2073/2005.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 1 του κανονισμού (ΕΚ) 2073/2005 της Επιτροπής, της 15ης Νοεμβρίου 2005, περί μικροβιολογικών κριτηρίων για τα τρόφιμα, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 1086/2011 της Επιτροπής, της 27ης Οκτωβρίου 2011, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 14, παράγραφος 8, του κανονισμού (ΕΚ) 178/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2002, για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφαλείας των τροφίμων, έχει την έννοια ότι η αρμόδια αρχή κράτους μέλους μπορεί να θεωρήσει ως μη ασφαλή, κατά την έννοια του άρθρου 14, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 178/2002, την κατηγορία τροφίμων που αποτελείται από νωπά κρέατα πουλερικών στα οποία έχουν ανιχνευθεί άλλοι παθογόνοι μικροοργανισμοί πλην των οροτύπων σαλμονέλας που διαλαμβάνονται στο παράρτημα Ι, κεφάλαιο 1, σημείο 1.28, του κανονισμού 2073/2005, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 1086/2011.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η λιθουανική.