CELEX: 62021CJ0051
Προδικαστική παραπομπή
Νομοθεσία για τα τρόφιμα
Κανονισμός (ΕΚ) 2073/2005
Μικροβιολογικά κριτήρια για τα τρόφιμα
Άρθρο 3, παράγραφος 1
Υποχρεώσεις των υπευθύνων επιχειρήσεων τροφίμων
Παράρτημα I
Κεφάλαιο 1, σημείο 1.2
Οριακές τιμές για την παρουσία Listeria monocytogenes στα αλιευτικά προϊόντα πριν και μετά τη διάθεση στην αγορά
Κανονισμός (ΕΚ) 178/2002
Άρθρο 14, παράγραφος 8
Επίσημος έλεγχος του προϊόντος κατά το στάδιο της διάθεσης στην αγορά
Περιεχόμενο

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 3, παράγραφος 1, και του παραρτήματος I, κεφάλαιο 1, σημείο 1.2, του κανονισμού (ΕΚ) 2073/2005 της Επιτροπής, της 15ης Νοεμβρίου 2005, περί μικροβιολογικών κριτηρίων για τα τρόφιμα (
ΕΕ 2005, L 338, σ. 1
), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/229 της Επιτροπής, της 7ης Φεβρουαρίου 2019 (
ΕΕ 2019, L 37, σ. 106
) (στο εξής: κανονισμός 2073/2005).
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Aktsiaselts M.V.WOOL (στο εξής: MVWOOL), παραγωγού τροφίμων με βάση το ψάρι, και του Põllumajandus- ja Toiduamet (Γραφείου Γεωργίας και Τροφίμων, Εσθονία) (στο εξής: εσθονική αρχή) σχετικής με τη νομιμότητα δύο αποφάσεων που η αρχή απηύθυνε στην MVWOOL, συνεπεία της ανίχνευσης του βακτηρίου Listeria monocytogenes στα τρόφιμα τα οποία η ανωτέρω εταιρία διέθετε στην αγορά.
Το νομικό πλαίσιο
Ο κανονισμός (ΕΚ) 178/2002
Το άρθρο 3 του κανονισμού (ΕΚ) 178/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2002, για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφαλείας των τροφίμων (
ΕΕ 2002, L 31, σ. 1
), με τίτλο «Άλλοι ορισμοί», ορίζει στο σημείο 8 τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[…]
8)
“διάθεση στην αγορά”: η κατοχή τροφίμων ή ζωοτροφών με σκοπό την πώληση, συμπεριλαμβανομένης της προσφοράς για πώληση ή οποιασδήποτε άλλης μορφής μεταβίβασης είτε αυτή γίνεται δωρεάν είτε όχι, και η ίδια η πώληση, η διανομή ή οι άλλες μορφές μεταβίβασης·
[…]».
Το άρθρο 14 του ανωτέρω κανονισμού, το οποίο επιγράφεται «Απαιτήσεις της ασφάλειας των τροφίμων», προβλέπει στην παράγραφό του 8 τα ακόλουθα:
«Η συμμόρφωση ενός τροφίμου προς συγκεκριμένες διατάξεις που ισχύουν γι’ αυτό, δεν εμποδίζει τη λήψη κατάλληλων μέτρων από την πλευρά των αρμόδιων αρχών προκειμένου να επιβάλουν περιορισμούς στη διάθεσή του στην αγορά ή να απαιτήσουν την απόσυρσή του από την αγορά όταν συντρέχουν λόγοι υποψίας ότι, παρά τη συμμόρφωση του, το τρόφιμο είναι μη ασφαλές.»
Ο κανονισμός 2073/2005
Κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 1 έως 3 του κανονισμού 2073/2005:
«(1)
Ένα υψηλό επίπεδο δημόσιας υγείας είναι ένας από τους βασικούς στόχους της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, όπως προβλέπεται στον κανονισμό [178/2002]. […]
(2)
Τα τρόφιμα δεν πρέπει να περιέχουν μικροοργανισμούς ή τις τοξίνες τους ή τους μεταβολίτες τους σε ποσότητες που παρουσιάζουν απαράδεκτο κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία.
(3)
[…] Οι υπεύθυνοι επιχειρήσεων τροφίμων είναι υποχρεωμένοι να αποσύρουν από την αγορά τα μη ασφαλή τρόφιμα. Προκειμένου να συνεισφέρουν στην προστασία της δημόσιας υγείας και να εμποδίσουν διαφορετικές ερμηνείες, είναι σκόπιμο να θεσπιστούν εναρμονισμένα κριτήρια ασφάλειας για τα τρόφιμα, ιδίως όσον αφορά την παρουσία ορισμένων παθογόνων μικροοργανισμών.»
Το άρθρο 1 του κανονισμού 2073/2005, το οποίο τιτλοφορείται «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής», ορίζει τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός καθορίζει τα μικροβιολογικά κριτήρια για συγκεκριμένους μικροοργανισμούς και τους κανόνες εφαρμογής προς τους οποίους πρέπει να συμμορφώνονται οι υπεύθυνοι επιχειρήσεων τροφίμων όταν εφαρμόζουν τα γενικά και ειδικά μέτρα υγιεινής […]. Η αρμόδια αρχή επαληθεύει τη συμμόρφωση προς τους κανόνες και τα κριτήρια που ορίζονται στον παρόντα κανονισμό […] με την επιφύλαξη του δικαιώματός της να προβεί σε περαιτέρω δειγματοληψία και αναλύσεις προκειμένου να ανιχνεύσει και να μετρήσει άλλους μικροοργανισμούς, τις τοξίνες τους ή τους μεταβολίτες τους, είτε για την επαλήθευση των διαδικασιών, σε περίπτωση τροφίμων για τα οποία υπάρχουν υποψίες ότι δεν είναι ασφαλή, είτε στο πλαίσιο ανάλυσης κινδύνου.
[…]»
Το άρθρο 2 του εν λόγω κανονισμού περιέχει τους ακόλουθους ορισμούς:
«[…]
β)
“μικροβιολογικό κριτήριο” είναι ένα κριτήριο που καθορίζει το αποδεκτό ενός προϊόντος, μιας παρτίδας τροφίμων ή μιας διαδικασίας, με βάση την απουσία, την παρουσία ή τον αριθμό μικροοργανισμών, ή/και με βάση την ποσότητα των τοξινών ή μεταβολιτών τους, ανά μονάδα μάζας, όγκου, επιφάνειας ή ανά παρτίδα·
[…]
στ)
“διάρκεια διατήρησης” σημαίνει είτε το διάστημα που αντιστοιχεί στην περίοδο έως την ημερομηνία “ανάλωση μέχρι” ή την ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας, όπως ορίζονται αντίστοιχα στα άρθρα 9 και 10 της οδηγίας 2000/13/ΕΚ [του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαρτίου 2000, για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση, την παρουσίαση και τη διαφήμιση των τροφίμων (
ΕΕ 2000, L 109, σ. 29
)]·
[…]
ιβ)
“συμμόρφωση προς τα μικροβιολογικά κριτήρια” σημαίνει λήψη των ικανοποιητικών ή αποδεκτών αποτελεσμάτων τα οποία καθορίζονται στο παράρτημα Ι όταν πραγματοποιούνται δοκιμές έναντι των καθορισμένων τιμών που καθορίστηκαν για τα κριτήρια μέσω της δειγματοληψίας, της διεξαγωγής αναλύσεων και της εκτέλεσης διορθωτικών ενεργειών, σύμφωνα με τη νομοθεσία για τα τρόφιμα και τις οδηγίες της αρμόδιας αρχής·
[…]».
Το άρθρο 3 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικές απαιτήσεις», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«Οι υπεύθυνοι επιχειρήσεων τροφίμων διασφαλίζουν ότι τα τρόφιμα πληρούν τα σχετικά μικροβιολογικά κριτήρια που καθορίζονται στο παράρτημα Ι. Για το σκοπό αυτό, οι υπεύθυνοι επιχειρήσεων τροφίμων λαμβάνουν μέτρα σε κάθε στάδιο της παραγωγής, επεξεργασίας και διανομής τροφίμων, συμπεριλαμβανομένης της λιανικής πώλησης, στο πλαίσιο των διαδικασιών τους που βασίζονται στις αρχές του συστήματος HACCP [(hazard analysis and critical control point)] και των ορθών πρακτικών υγιεινής, για να εξασφαλίσουν ότι:
[…]
β)
τα κριτήρια ασφάλειας για τα τρόφιμα που πρέπει να εφαρμόζονται καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησης των προϊόντων μπορούν να πληρούνται υπό τις λογικά προβλεπόμενες συνθήκες διανομής, αποθήκευσης και χρήσης.»
Το παράρτημα I του ίδιου κανονισμού περιλαμβάνει το κεφάλαιο I, με τίτλο «Κριτήρια ασφάλειας για τα τρόφιμα», το οποίο ορίζει στο σημείο 1.2 τα ακόλουθα:
«Κατηγορία τροφίμων
Μικροοργανισμοί/οι τοξίνες και οι μεταβολίτες τους
Πλάνο δειγματοληψίας […]
Όρια […]
Αναλυτική μέθοδος αναφοράς
Στάδιο στο οποίο εφαρμόζεται το κριτήριο
n
c
m
M


1.2 Τρόφιμα έτοιμα για κατανάλωση ικανά να υποστηρίξουν την ανάπτυξη [Listeria] monocytogenes διαφορετικά από εκείνα που προορίζονται για βρέφη και για ειδικούς ιατρικούς σκοπούς
Listeria monocytogenes
100 [μονάδες σχηματισμού αποικιών (cfu)/γραμμάριο (g)] (
)
EN/ISO 11290-2 […]
Προϊόντα που διατίθενται στην αγορά κατά τη διάρκεια διατήρησής τους
Να μην ανιχνεύεται σε 25 g (
)
EN/ISO 11290-1
Πριν το τρόφιμο αποδεσμευτεί από τον άμεσο έλεγχο του υπεύθυνου της επιχείρησης τροφίμων που το παρήγαγε
[…]
(
) Αυτό το κριτήριο εφαρμόζεται εάν ο παρασκευαστής μπορεί να αποδείξει, ικανοποιώντας την αρμόδια αρχή, ότι το προϊόν δεν θα υπερβεί το όριο των 100 cfu/g καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησης. Ο υπεύθυνος της
επιχείρησης τροφίμων μπορεί να ορίσει ενδιάμεσα όρια κατά τη διάρκεια της διαδικασίας τα οποία πρέπει να είναι αρκετά χαμηλά ώστε να εξασφαλίζεται ότι δεν υπερβαίνεται το όριο των 100 cfu/g καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησης.
[…]
(
) Το κριτήριο αυτό εφαρμόζεται για τα προϊόντα πριν αποδεσμευτούν από τον άμεσο έλεγχο του υπεύθυνου της επιχείρησης που τα παρήγαγε, όταν δεν μπορεί να αποδείξει, ικανοποιώντας την αρμόδια αρχή, ότι το προϊόν δεν θα υπερβαίνει το όριο των 100 cfu/g καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησης.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
Στις 2 Αυγούστου 2019, η εσθονική αρχή διενήργησε έλεγχο σε κατάστημα λιανικής πώλησης και έλαβε δείγματα ορισμένων προϊόντων παραγωγής της MVWOOL με βάση τον σολομό και την πέστροφα. Η ανάλυση των δειγμάτων κατέδειξε παρουσία Listeria monocytogenes και, κατά συνέπεια, η εσθονική αρχή διέταξε με απόφαση της 7ης Αυγούστου 2019 τον παραγωγό να αναστείλει την παραγωγή των προϊόντων, να αποσύρει όλες τις σχετικές παρτίδες και να ενημερώσει τους καταναλωτές για την απόσυρση.
Τον Οκτώβριο του 2019, αφού ανίχνευσε παρουσία Listeria monocytogenes σε ορισμένα από τα προϊόντα της, η MVWOOL προέβη σε απολύμανση δύο βιομηχανικών μονάδων. Παρά τη λήψη του εν λόγω μέτρου, παρουσία Listeria monocytogenes εξακολούθησε να ανιχνεύεται σε ορισμένα προϊόντα προερχόμενα από τις ανωτέρω μονάδες. Κατά συνέπεια, με απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 2019, η εσθονική αρχή διέταξε την MVWOOL να αναστείλει τη δραστηριότητά της στις μονάδες αυτές έως ότου αποδείξει ότι η μόλυνση είχε εξαλειφθεί.
Η MVWOOL άσκησε προσφυγή ενώπιον του Tallinna Halduskohus (διοικητικού πρωτοδικείου Τάλιν, Εσθονία) με αίτημα την ακύρωση των ανωτέρω αποφάσεων, υποστηρίζοντας ότι η εσθονική αρχή δεν μπορούσε να εφαρμόσει, όσον αφορά τα ληφθέντα σε κατάστημα λιανικής πώλησης δείγματα, το προβλεπόμενο στο παράρτημα I, κεφάλαιο 1, σημείο 1.2, του κανονισμού 2073/2005 όριο που επιβάλλει την υποχρέωση να μην ανιχνεύεται Listeria monocytogenes σε 25 g του επίμαχου τροφίμου (στο εξής: μηδενικό όριο ανοχής). Κατά την άποψή της, το ανωτέρω όριο δεν έχει εφαρμογή στα προϊόντα που έχουν διατεθεί στην αγορά. Για τα προϊόντα αυτά εφαρμοστέο είναι, κατά τη διάρκεια διατήρησής τους, το προβλεπόμενο στην ίδια διάταξη όριο των 100 cfu/g. Η MVWOOL ισχυρίζεται ότι στα προϊόντα της ουδέποτε διαπιστώθηκε παρουσία Listeria monocytogenes που να υπερβαίνει το ανωτέρω όριο.
Η εσθονική αρχή εκτιμά ότι, δεδομένου ότι η MVWOOL δεν απέδειξε ότι τα προϊόντα της δεν υπερβαίνουν το όριο των 100 cfu/g Listeria monocytogenes κατά τη διάρκεια διατήρησής τους, εφαρμοστέο είναι το μηδενικό όριο ανοχής, τούτο δε είτε τα προϊόντα βρίσκονται υπό τον άμεσο έλεγχο του παραγωγού είτε έχουν διατεθεί στην αγορά. Η ανωτέρω ερμηνεία επιβεβαιώνεται από την πρακτική άλλων κρατών μελών, καθώς και από τον Codex Alimentarius του Οργανισμού Επισιτισμού και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η ερμηνεία των διατάξεων του παραρτήματος I, κεφάλαιο 1, σημείο 1.2, του κανονισμού 2073/2005, ως προς την οποία διαφωνούν οι διάδικοι της κύριας δίκης, ασκεί άμεση επιρροή στη νομιμότητα των αποφάσεων της εσθονικής αρχής της 7ης Αυγούστου και της 25ης Νοεμβρίου 2019.
Κατά το ανωτέρω δικαστήριο, η προτεινόμενη από την MVWOOL ερμηνεία επιρρωννύεται από την οικονομία του κανονισμού 2073/2005, από την οποία προκύπτει ότι οι περιπτώσεις εφαρμογής του μηδενικού ορίου ανοχής προβλέπονται στον κανονισμό εξαντλητικώς. Αν η ερμηνεία αυτή γίνει δεκτή, οι προσβαλλόμενες από την MVWOOL αποφάσεις πρέπει να κριθούν παράνομες.
Αντιθέτως, η ερμηνεία που υποστηρίζει η εσθονική αρχή συνάδει, κατά το αιτούν δικαστήριο, προς τον σκοπό του κανονισμού 2073/2005, ο οποίος έγκειται στην κατοχύρωση της ασφάλειας των τροφίμων καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησής τους και στη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας. Κατά την εν λόγω ερμηνεία, δεδομένου ότι η MVWOOL διέθεσε στην αγορά τρόφιμα που υπερέβαιναν το μηδενικό όριο ανοχής ενόσω αυτά βρίσκονταν υπό τον άμεσο έλεγχό της, παρέβη την υποχρέωση που υπέχει δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 2073/2005.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tallinna Halduskohus (διοικητικό πρωτοδικείο Τάλιν) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 2073/2005 και το προβλεπόμενο στο σημείο 1.2 του […] κεφαλαίου 1 του παραρτήματος Ι του κανονισμού αυτού μικροβιολογικό κριτήριο [το οποίο επιβάλλει μηδενικό όριο ανοχής], υπό το πρίσμα του σκοπού προστασίας της δημόσιας υγείας και των σκοπών που επιδιώκονται με τον εν λόγω κανονισμό καθώς και με [τον κανονισμό] 178/2002 […], την έννοια ότι, αν ο υπεύθυνος επιχειρήσεως τροφίμων δεν μπόρεσε να αποδείξει, ικανοποιώντας την αρμόδια αρχή, ότι τρόφιμα έτοιμα για κατανάλωση που είναι ικανά να υποστηρίξουν την ανάπτυξη Listeria monocytogenes, διαφορετικά από εκείνα που προορίζονται για βρέφη και για ειδικούς ιατρικούς σκοπούς, δεν υπερβαίνουν το όριο των 100 cfu/g κατά τη διάρκεια διατηρήσεως, το προαναφερθέν μικροβιολογικό κριτήριο […] ισχύει εν πάση περιπτώσει και για προϊόντα που διατίθενται στην αγορά κατά τη διάρκεια διατηρήσεώς τους;
2)
Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, έχει το δεύτερο μικροβιολογικό κριτήριο [το οποίο επιβάλλει μηδενικό όριο ανοχής], υπό το πρίσμα του σκοπού προστασίας της δημόσιας υγείας και των σκοπών που επιδιώκονται με τον κανονισμό 2073/2005 καθώς και με [τον κανονισμό 178/2002 […], την έννοια ότι, ανεξαρτήτως του αν ο υπεύθυνος επιχειρήσεως τροφίμων μπορεί να αποδείξει, ικανοποιώντας την αρμόδια αρχή, ότι το τρόφιμο δεν θα υπερβεί το όριο των 100 cfu/g κατά τη διάρκεια διατηρήσεως, για το εν λόγω τρόφιμο θα ισχύουν δύο εναλλακτικά μικροβιολογικά κριτήρια, ήτοι, πρώτον, για όσο διάστημα το τρόφιμο βρίσκεται υπό τον έλεγχο του υπεύθυνου επιχειρήσεως που το παρασκεύασε, το κριτήριο [περί μηδενικού ορίου ανοχής] και, δεύτερον, αφότου το τρόφιμο αποδεσμευτεί από τον άμεσο έλεγχο του υπεύθυνου επιχειρήσεως που το παρασκεύασε, το κριτήριο “100 cfu/g”;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Με τα ερωτήματά του, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν οι συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, και του παραρτήματος Ι, κεφάλαιο 1, σημείο 1.2, του κανονισμού 2073/2005 έχουν την έννοια ότι, εφόσον ο παραγωγός δεν μπορεί να αποδείξει, ικανοποιώντας την αρμόδια αρχή, ότι καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησής τους τα τρόφιμα δεν θα υπερβούν το όριο των 100 cfu/g, στα τρόφιμα τα οποία έχουν διατεθεί στην αγορά κατά τη διάρκεια διατήρησής τους εφαρμόζεται, όσον αφορά την παρουσία Listeria monocytogenes, το μηδενικό όριο ανοχής.
Από το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 2073/2005 προκύπτει ότι οι υπεύθυνοι επιχειρήσεων τροφίμων πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα τρόφιμα που παράγουν πληρούν σε κάθε στάδιο της παραγωγής, επεξεργασίας και διανομής τους, συμπεριλαμβανομένης της λιανικής πώλησης, και καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησής τους, κατά την έννοια του άρθρου του 2, στοιχείο στʹ, τα οριζόμενα στο παράρτημά του Ι σχετικά μικροβιολογικά κριτήρια, κατά το άρθρο του 2, στοιχεία βʹ και ιβʹ.
Για την κατηγορία των έτοιμων για κατανάλωση τροφίμων τα οποία είναι ικανά να υποστηρίξουν την ανάπτυξη Listeria monocytogenes, πλην εκείνων που προορίζονται για βρέφη ή για ειδικούς ιατρικούς σκοπούς, το παράρτημα I, κεφάλαιο 1, σημείο 1.2, του κανονισμού 2073/2005 προβλέπει δύο όρια όσον αφορά την παρουσία του εν λόγω βακτηρίου.
Το πρώτο όριο, το οποίο καθορίζεται σε 100 cfu/g, εφαρμόζεται στα προϊόντα που διατίθενται στην αγορά κατά τη διάρκεια διατήρησής τους, αν ο παραγωγός μπορεί να αποδείξει, ικανοποιώντας την αρμόδια αρχή, ότι, όπως διευκρινίζεται στην υποσημείωση 5 της διάταξης, τα προϊόντα δεν θα υπερβούν το ανωτέρω όριο καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησής τους.
Το δεύτερο όριο, το οποίο καθιερώνει τη μηδενική ανοχή, εφαρμόζεται, κατά την εν λόγω διάταξη, «[π]ριν το τρόφιμο αποδεσμευτεί από τον άμεσο έλεγχο του υπεύθυνου της επιχείρησης τροφίμων που το παρήγαγε» και, όπως διευκρινίζεται στην υποσημείωση 7 της ίδιας διάταξης, όταν ο εν λόγω υπεύθυνος δεν μπορεί να αποδείξει, ικανοποιώντας την αρμόδια αρχή, ότι το προϊόν δεν θα υπερβεί το όριο των 100 cfu/g καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησης.
Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι ανωτέρω διατάξεις δεν αφορούν κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, κατά την οποία έχει διατεθεί στην αγορά ένα τρόφιμο για το οποίο ο παραγωγός δεν μπορεί να αποδείξει, ικανοποιώντας την αρμόδια αρχή, ότι δεν θα υπερβεί το όριο των 100 cfu/g κατά τη διάρκεια διατήρησής του.
Πράγματι, μολονότι το παράρτημα Ι, κεφάλαιο 1, σημείο 1.2, του κανονισμού 2073/2005, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της υποσημείωσης 7, αφορά την περίπτωση κατά την οποία ο παραγωγός δεν μπορεί να αποδείξει, «ικανοποιώντας την αρμόδια αρχή», ότι τα προϊόντα του δεν θα υπερβούν το όριο των 100 cfu/g καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησής τους, επιβάλλει, εντούτοις, την υποχρέωση να εφαρμοστεί σε τέτοια περίπτωση, όσον αφορά την παρουσία Listeria monocytogenes, το μηδενικό όριο ανοχής για τα προϊόντα που δεν έχουν ακόμη αποδεσμευτεί από «τον άμεσο έλεγχο» και, ως εκ τούτου, δεν έχουν διατεθεί στην αγορά.
Επομένως, οι συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, και του παραρτήματος Ι, κεφάλαιο 1, σημείο 1.2, του κανονισμού 2073/2005 έχουν την έννοια ότι, αν ο παραγωγός δεν μπορεί να αποδείξει, ικανοποιώντας την αρμόδια αρχή, ότι καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησής τους τα τρόφιμα δεν θα υπερβούν το όριο των 100 cfu/g, το μηδενικό όριο ανοχής, όσον αφορά την παρουσία Listeria monocytogenes, δεν εφαρμόζεται στα τρόφιμα που διατέθηκαν στην αγορά κατά την περίοδο διατήρησής τους. Στην περίπτωση αυτή, ο παραγωγός οφείλει να μη διαθέσει τα εν λόγω προϊόντα στην αγορά.
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις του 1 έως 3, ο κανονισμός 2073/2005 σκοπεί να κατοχυρώσει την ασφάλεια των τροφίμων καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησής τους και να διασφαλίσει υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας. Προς τον σκοπό αυτόν, το άρθρο 1 καταλείπει στην αρμόδια αρχή ευρύ περιθώριο χειρισμών, προκειμένου αυτή να μπορεί να προβαίνει σε διεξοδικότερους ελέγχους των τροφίμων ώστε να επαληθεύσει τη συμμόρφωση προς τους κανόνες και τα κριτήρια που ορίζονται στον κανονισμό (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2019, A κ.λπ.,
C‑347/17
,
EU:C:2019:720
, σκέψη
). Εντούτοις, μολονότι ο κανονισμός 2073/2005 καθορίζει τα μικροβιολογικά κριτήρια που πρέπει να πληρούν τα τρόφιμα σε όλα τα στάδια της τροφικής αλυσίδας, δεν περιέχει διατάξεις σχετικά με τις ενέργειες τις οποίες μπορεί να αναλάβει η αρμόδια αρχή κατόπιν της διάθεσης στην αγορά τροφίμων κατά παράβαση των ανωτέρω κριτηρίων.
Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να γίνει παραπομπή στον κανονισμό 178/2002. Ειδικότερα, το άρθρο 14, παράγραφος 8, του κανονισμού αυτού διευκρινίζει ότι οι αρμόδιες εθνικές αρχές μπορούν να λαμβάνουν «κατάλληλα μέτρα» προκειμένου να επιβάλουν περιορισμούς στη διάθεση στην αγορά ή να απαιτήσουν την απόσυρση από την αγορά τροφίμων ως προς τα οποία, παρά τη συμμόρφωσή τους προς συγκεκριμένες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης που έχουν εφαρμογή επ’ αυτών, συντρέχουν αντικειμενικοί λόγοι ώστε οι εν λόγω αρχές να υποπτεύονται ότι τα τρόφιμα είναι μη ασφαλή. Η ανωτέρω διάταξη, λαμβανομένης υπόψη της σημασίας της για την επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας και των συμφερόντων των καταναλωτών, πρέπει να ερμηνεύεται ευρέως (πρβλ. απόφαση της 28ης Απριλίου 2022, Romega,
C‑89/21
,
EU:C:2022:313
, σκέψη
).
Η εφαρμογή του μηδενικού ορίου ανοχής στα τρόφιμα που έχουν διατεθεί στην αγορά, χωρίς ο παραγωγός να έχει αποδείξει, ικανοποιώντας την αρμόδια αρχή, ότι κατά τη διάρκεια διατήρησής τους τα εν λόγω τρόφιμα δεν υπερέβησαν το όριο των 100 cfu/g, μπορεί συνεπώς να συνιστά «κατάλληλο μέτρο» κατά την έννοια του άρθρου 14, παράγραφος 8, του κανονισμού 178/2002.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, στα προδικαστικά ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, και του παραρτήματος Ι, κεφάλαιο 1, σημείο 1.2, του κανονισμού 2073/2005 έχουν την έννοια ότι, αν ο παραγωγός δεν μπορεί να αποδείξει, ικανοποιώντας την αρμόδια αρχή, ότι καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησής τους τα τρόφιμα δεν θα υπερβούν, όσον αφορά την παρουσία Listeria monocytogenes, το όριο των 100 cfu/g, το μηδενικό όριο ανοχής δεν εφαρμόζεται στα τρόφιμα τα οποία έχουν διατεθεί στην αγορά κατά τη διάρκεια διατήρησής τους.
Επί των δικαστικών εξόδων
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) αποφαίνεται:

Οι συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, και του παραρτήματος I, κεφάλαιο 1, σημείο 1.2, του κανονισμού (ΕΚ) 2073/2005 της Επιτροπής, της 15ης Νοεμβρίου 2005, περί μικροβιολογικών κριτηρίων για τα τρόφιμα, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/229 της Επιτροπής, της 7ης Φεβρουαρίου 2019, έχουν την έννοια ότι, αν ο παραγωγός δεν μπορεί να αποδείξει, ικανοποιώντας την αρμόδια αρχή, ότι καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησής τους τα τρόφιμα δεν θα υπερβούν, όσον αφορά την παρουσία Listeria monocytogenes, το όριο των 100 μονάδων σχηματισμού αποικιών/γραμμάριο (g), το προβλεπόμενο στο σημείο 1.2 του παραρτήματος Ι όριο που επιβάλλει την υποχρέωση να μην ανιχνεύεται Listeria monocytogenes σε 25 g του επίμαχου τροφίμου δεν εφαρμόζεται στα τρόφιμα τα οποία έχουν διατεθεί στην αγορά κατά τη διάρκεια διατήρησής τους.

(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η εσθονική.