CELEX: 62018CJ0541
Rinviju għal deċiżjoni preliminari
Trade marks
Direttiva 2008/95/KE
Artikolu 3(1)(b)
Karattru distintiv
Kriterji ta’ evalwazzjoni
Sinjal b’hashtag

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(b) tad-Direttiva 2008/95/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Ottubru 2008 biex jiġu approssimati l-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar it-trade marks (
ĠU 2008, L 299, p. 25
).
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn AS u Deutsches Patent- und Markenamt (l-Uffiċċju Ġermaniż tal-Privattivi u tat-Trade Marks, iktar ’il quddiem id-“DPMA”), dwar applikazzjoni għar-reġistrazzjoni tas-sinjal b’hashtag #darferdas? bħala trade mark.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 2008/95, li abrogat u ssostitwixxiet l-ewwel Direttiva tal-Kunsill 89/104/KEE tal-21 ta’ Diċembru 1988 biex jiġu approssimati l-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar it-trade marks (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 92) ġiet hi stess abrogata u ssostitwita, b’effett mill-15 ta’ Jannar 2019, bid-Direttiva (UE) 2015/2436 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 2015 biex jiġu approssimati l-liġijiet tal-Istati Membri dwar it-trade marks (
ĠU 2015, L 336, p. 1
). Madankollu, fid-dawl tad-data tal-fatti li wasslu għat-tilwima fil-kawża prinċipali, dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari għandu jiġi eżaminat fid-dawl tad-Direttiva 2008/95.
L-Artikolu 2 tad-Direttiva 2008/95 jipprovdi:
“Trade mark tista’ tikkonsisti minn xi sinjal li jista’ jiġi magħmul grafikament, b’mod partikolari bi kliem li jinkludu ismijiet personali, disinn, ittri, numri, l-għamla tal-merkanzija jew l-imballaġġ tagħhom, basta li tali sinjali jistgħu jiddistingwu l-merkanzija jew is-servizzi ta’ impriża waħda minn dawk ta’ impriżi oħra.”
L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva jipprovdi:
“1.   Is-segwenti m’għandhomx jiġu reġistrati jew, jekk jiġu reġistrati, għandhom ikunu suxxettibbli għal dikjarazzjoni ta’ nullità:
[…]
b)
trade marks li ma għandhom l-ebda karatteristika distintiva;
[…]
3.   Trade mark m’għandhiex tiġi rifjutata reġistrazzjoni jew tiġi dikjarata nulla skond il-paragrafu 1 (b), (c) jew (d) jekk, qabel id-data ta’ l-applikazzjoni għar-reġistrazzjoni u wara l-użu magħmul minnha, hi akkwistat karattru distintiv.[…]
[…]”
Id-dritt nazzjonali
L-Artikolu 3(1)(b) tad-Direttiva 2008/95 ġie traspost fid-dritt Ġermaniż permezz tal-punt 1 tal-Artikolu 8(2) tal-Gesetz über den Schutz von Marken und sonstigen Kennzeichen (il-Liġi dwar il-Protezzjoni tat-Trade Marks u ta’ Sinjali Distintivi Oħra) tal-25 ta’ Ottubru 1994 (BGBl. 1994 I, p. 3082. Din id-dispożizzjoni tipprevedi li “[g]ħandha tiġi rrifjutata r-reġistrazzjoni ta’ trade marks […] li ma għandhomx karattru distintiv għall-prodotti jew servizzi kkonċernati”.
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
AS talbet lid-DPMA jirreġistra s-sinjal b’hashtag #darferdas? bħala trade mark għal prodotti li jaqgħu taħt il-klassi 25 fis-sens tal-Ftehim ta’ Nice dwar il-klassifikazzjoni internazzjonali ta’ prodotti u servizzi għall-finijiet tar-reġistrazzjoni ta’ trade marks, tal-15 ta’ Ġunju 1957, kif irrivedut u emendat.
Il-prodotti li saret applikazzjoni għar-reġistrazzjoni tagħhom kienu jikkorrispondu għad-deskrizzjoni li ġejja: “ħwejjeġ (b’mod partikolari tee-shirts), żraben u kpiepel”.
Id-DPMA ċaħad l-applikazzjoni peress li s-sinjal inkwistjoni, fl-opinjoni tiegħu, ma kellu l-ebda karattru distintiv fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 8(2) tal-Liġi dwar il-Protezzjoni tat-Trade Marks u ta’ Sinjali Distintivi Oħra.
AS ippreżentat rikors kontra din id-deċiżjoni quddiem il-Bundespatentgericht (il-Qorti Federali tal-Privattivi, il-Ġermanja).
Permezz ta’ digriet tat-3 ta’ Mejju 2017, din il-qorti ċaħdet ir-rikors. L-imsemmi sinjal kien jirrappreżenta serje ta’ karattri u ta’ kliem imwaħħla flimkien essenzjalment komposti minn kliem komuni tal-lingwa Ġermaniża. Kien jikkostitwixxi biss preżentazzjoni stilistika ta’ suġġett ta’ diskussjoni. Il-hashtag kienet tindika biss li l-pubbliku huwa mistieden jiddiskuti l-mistoqsija “
Darf er das
?” (“Huwa awtorizzat jagħmel dan?”). Il-pubbliku kien jifhem din id-domanda, li tpoġġiet b’mod partikolari fuq quddiem tat-tee-shirts, kif inhi, jiġifieri sempliċi formulazzjoni interrogattiva.
AS appellat minn dan id-digriet quddiem il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja).
Skont il-qorti tar-rinviju, ma jistax jiġi eskluż li l-użu tas-sinjal inkwistjoni fuq quddiem ta’ ħwejjeġ jikkorrispondi biss għal mod ta’ użu fost oħrajn. Dan is-sinjal seta’ jitpoġġa wkoll fuq it-tikketta meħjuta fuq ġewwa tal-ħwejjeġ. F’dan il-każ, il-pubbliku jista’ jipperċepixxi l-imsemmi sinjal bħala trade mark, jiġifieri bħala indikazzjoni tal-oriġini kummerċjali tal-prodotti.
Il-qorti tar-rinviju tispeċifika li mill-ġurisprudenza tagħha stess jirriżulta li, sabiex sinjal jitqies bħala li għandu karattru distintiv u għaldaqstant bħala li huwa adatt sabiex jiġi rreġistrat bħala trade mark, ma huwiex neċessarju li kull użu konċepibbli ta’ dan is-sinjal għandu jkun użu bħala trade mark. Huwa suffiċjenti li dan ikun plawżibbli u li jkunu jeżistu possibbiltajiet sinjifikattivi fil-prattika li l-imsemmi sinjal jintuża għall-prodotti u servizzi li għalihom tkun intalbet il-protezzjoni tagħha b’tali mod li l-pubbliku jkun jista’ jipperċipixxiha mingħajr diffikultajiet bħala trade mark.
L-imsemmija qorti tqis li dan l-approċċ jista’ jiġi kkonċiljat mal-punt 55 tad-digriet tas-26 ta’ April 2012, Deichmann vs UASI (
C‑307/11 P
, mhux ippubblikat,
EU:C:2012:254
), li skontu l-Artikolu 7(1)(b) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 40/94 tal-20 ta’ Diċembru 1993 dwar it-trade mark Komunitarja (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 146) ma setgħax jiġi interpretat fis-sens li kien jobbliga lill-Uffiċċju għall-Armonizzazzjoni fis-Suq Intern (Trade marks u Disinni) (UASI) li jwettaq l-eżami konkret tal-karattru distintiv fuq użi tat-trade mark li saret applikazzjoni għaliha minbarra dak identifikat bħala l-iktar probabbli.
Peress li kellha dubji f’dan ir-rigward, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja din id-domanda preliminari dwar l-Artikolu 3(1)(b) tad-Direttiva 2008/95:
“Sinjal ikollu karattru distintiv meta jkun hemm possibbiltajiet sinjifikattivi fil-prattika u plawżibbli li dan jintuża sabiex jindika l-oriġini kummerċjali tal-prodotti jew tas-servizzi kkonċernati, anki jekk dan ma jkunx l-iktar użu probabbli tas-sinjal?”
Fuq id-domanda preliminari
Jeħtieġ jitfakkar li, skont l-Artikolu 2 tad-Direttiva 2008/95, kull sinjal li jkun is-suġġett ta’ applikazzjoni għal reġistrazzjoni bħala trade mark individwali għandu, sabiex ikun jista’ jiġi rreġistrat bħala tali, jissodisfa diversi kundizzjonijiet, fosthom dik li għandu jkun adatt sabiex jiddistingwi l-prodotti jew is-servizzi ta’ impriża minn dawk ta’ impriżi oħra.
Ma jistax jiġi eskluż
a priori
li sinjal verbali akkumpanjat minn sinjal b’hashtag, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, huwa adatt sabiex jidentifika l-prodotti jew is-servizzi li saret applikazzjoni għar-reġistrazzjoni tagħhom bħala li joriġinaw minn impriża partikolari u b’hekk jissodisfa l-kundizzjoni suesposta. Fil-fatt, huwa possibbli li tali sinjal jiġi ppreżentat lill-pubbliku b’rabta ma’ prodotti jew servizzi u jkun adatt li jissodisfa l-funzjoni essenzjali ta’ trade mark, li hija dik li tindika l-oriġini kummerċjali tal-prodotti jew tas-servizzi previsti.
Sabiex jiġi ddeterminat jekk dan huwiex il-każ, l-awtoritajiet amministrattivi u ġudizzjarji kompetenti għandhom ifittxu li jsiru jafu jekk is-sinjal inkwistjoni għandux “karattru distintiv”, fis-sens tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2008/95. Dan il-karattru distintiv jista’ jkun intrinsiku, fis-sens tal-paragrafu 1(b) ta’ dan l-Artikolu, jew ġie akkwistat bl-użu fis-sens tal-paragrafu 3 ta’ dan tal-aħħar (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tad-19 ta’ Ġunju 2014, Oberbank et,
C‑217/13 u C‑218/13
,
EU:C:2014:2012
, punt
, kif ukoll tas-16 ta’ Settembru 2015, Société des Produits Nestlé,
C‑215/14
,
EU:C:2015:604
, punti
u
).
Il-punt dwar jekk is-sinjal huwiex nieqes minn karattru distintiv għandu jiġi evalwat b’rabta, minn naħa, mal-prodotti jew mas-servizzi kkonċernati u, min-naħa l-oħra, mal-perċezzjoni li għandu dwarhom il-pubbliku rilevanti, li huwa kkostitwit mill-konsumatur medju tal-imsemmija prodotti jew servizzi, normalment informat u raġonevolment attent (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-8 ta’ April 2003, Linde et,
C‑53/01 sa C‑55/01
,
EU:C:2003:206
, punt
; tat-12 ta’ Frar 2004, Koninklijke KPN Nederland,
C‑363/99
,
EU:C:2004:86
, punt
; kif ukoll tal-10 ta’ Lulju 2014, Apple,
C‑421/13
,
EU:C:2014:2070
, punt
).
L-evalwazzjoni tal-perċezzjoni tal-konsumatur medju għandha titwettaq
in concreto
, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-fatti u ċ-ċirkustanzi rilevanti kollha (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-12 ta’ Frar 2004, Koninklijke KPN Nederland,
C‑363/99
,
EU:C:2004:86
, punti
u
, kif ukoll tas-6 ta’ Lulju 2017, Moreno Marín,
C‑139/16
,
EU:C:2017:518
, punt
).
Fir-rigward tal-fatti u ċ-ċirkustanzi rilevanti sabiex tiġi evalwata din il-perċezzjoni, jeħtieġ li jiġi rrilevat li l-applikant għal trade mark ma huwiex obbligat jindika u lanqas li jkun jaf bi preċiżjoni, fid-data tal-preżentata tal-applikazzjoni tiegħu jew tal-eżami ta’ dan tal-aħħar, l-użu li huwa ser jagħmel mit-trade mark li saret applikazzjoni għaliha, f’każ li din tiġi rreġistrata. Anki wara r-reġistrazzjoni tat-trade mark, huwa għandu terminu ta’ ħames snin sabiex jibda l-użu effettiv konformi mal-funzjoni essenzjali tat-trade mark [sentenza tal-15 ta’ Jannar 2009, Silberquelle,
C‑495/07
,
EU:C:2009:10
, punti
u
kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata; ara wkoll, fir-rigward tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 207/2009 tas-26 ta’ Frar 2009 dwar it-trade mark [tal-Unjoni Ewropea] (
ĠU 2009, L 78, p. 1
), is-sentenza tal-21 ta’ Diċembru 2016, Länsförsäkringar,
C‑654/15
,
EU:C:2016:998
, punt
].
Barra minn hekk, jistgħu jeżistu każijiet li fihom is-sinjal li tkun saret applikazzjoni għar-reġistazzjoni tiegħu bħala trade mark lanqas ma jkun ġie suġġett għal użu sinjifikattiv qabel id-data tal-applikazzjoni għal reġistrazzjoni.
F’tali ċirkustanzi, l-awtoritajiet kompetenti li għandhom jiddeterminaw il-karattru distintiv ta’ sinjal li tkun saret applikazzjoni għar-reġistazzjoni tiegħu bħala trade mark jafu jsibu ruħhom f’sitwazzjoni li fiha ma jkollhom għad-dispożizzjoni tagħhom, fir-rigward tal-identifikazzjoni tal-użu probabbli tat-trade mark li saret applikazzjoni għaliha u għaldaqstant tal-mod kif din it-trade mark probabbilment sejra tintuża, f’każ ta’ reġistrazzjoni, mill-perspettiva tal-konsumatur medju, l-ebda element ta’ evalwazzjoni minbarra dawk li jirriżultaw mill-abitudnijiet tas-settur ekonomiku kkonċernat.
Meta jirriżulta minn dawn l-abitudnijiet li diversi modi ta’ użu huma sinjifikattivi fil-prattika ta’ dan is-settur ekonomiku, dawn l-awtoritajiet għandhom, b’mod konformi mal-obbligu tagħhom li jeżaminaw il-karattru distintiv tas-sinjal ikkonċernat fid-dawl tal-fatti u ċ-ċirkustanzi rilevanti kollha, jieħdu inkunsiderazzjoni dawn id-diversi modi ta’ użu sabiex jiddeterminaw jekk il-konsumatur medju tal-prodotti jew tas-servizzi previsti jkunx jista’ jipperċepixxi dan is-sinjal bħala indikazzjoni tal-oriġini kummerċjali ta’ dawn il-prodotti jew servizzi.
Għall-kuntrarju, l-imsemmija awtoritajiet għandhom jikklassifikaw bħala mhux rilevanti l-modi ta’ użu li, minkejja li huma konċepibbli f’dan is-settur ekonomiku, ma humiex sinjifikattivi fil-prattika u għaldaqstant ma jidhrux li huma probabbli ħafna, dment li l-applikant ma jipprovdix indizji konkreti li jirrendu probabbli, fil-każ tiegħu, mod ta’ użu li ma huwiex komuni fl-imsemmi settur.
Fil-fatt jeħtieġ li jiġi evitat li r-reġistru tat-trade marks, li għandu jkun adegwat u preċiż (sentenza tat-12 ta’ Diċembru 2002, Sieckmann,
C‑273/00
,
EU:C:2002:748
, punt
), ikun jinkludi sinjali li jippermettu li ssir distinzjoni bejn il-prodotti jew is-servizzi tal-proprjetarju minn dawk ta’ impriżi oħra limitatament fil-każ ta’ użu speċifiku ħafna li probabbilment il-proprjetarju ta’ jirrikorrix għalih.
F’dan ir-rigward, hemm lok li jitfakkar li, għal raġunijiet ta’ ċertezza legali u amministrazzjoni tajba, l-eżami ta’ kull applikazzjoni għal reġistrazzjoni għandu jkun mhux biss komplet, iżda wkoll strett, sabiex jiġi evitat li jiġu rreġistrati trade marks b’mod indebitu (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas-6 ta’ Mejju 2003, Libertel,
C‑104/01
,
EU:C:2003:244
, punt
, u tal-10 ta’ Marzu 2011, Agencja Wydawnicza Technopol vs UASI,
C‑51/10 P
,
EU:C:2011:139
, punt
).
Fil-każ odjern, il-qorti tar-rinviju kkonstatat li, fis-settur tal-ħwejjeġ, huwa komuni li titqiegħed it-trade mark kemm fuq barra tal-prodott kif ukoll fuq it-tikketta meħjuta fuq ġewwa tiegħu.
B’hekk din il-qorti identifikat żewġ tipi ta’ tqegħid li huma sinjifikattivi fil-prattika ta’ dan is-settur. F’tali sitwazzjoni, l-awtoritajiet kompetenti, sabiex jeżaminaw il-perċezzjoni tal-konsumatur medju, għandhom jieħdu inkunsiderazzjoni dawn il-modi ta’ użu u jevalwaw jekk dan il-konsumatur, meta jara dawn iż-żewġ istanzi ta’ tqegħid jew tal-inqas waħda minnhom fuq il-ħwejjeġ, jipperċepixxix is-sinjal inkwistjoni bħala trade mark.
Għaldaqstant hija l-qorti nazzjonali li għandha ġurisdizzjoni li għandha tiddetermina jekk il-konsumatur medju, meta jara s-sinjal #darferdas? fuq quddiem ta’ tee-shirt jew fuq it-tikketta mqiegħda fuq ġewwa ta’ dan tal-aħħar, jipperċepixxix dan is-sinjal bħala indikazzjoni tal-oriġini kummerċjali ta’ dan il-prodott u mhux bħala sempliċi element dekorattiv jew messaġġ ta’ komunikazzjoni soċjali.
Fid-dawl tal-preċiżazzjonijiet ipprovduti fis-sentenza odjerna u fid-dawl tal-ġurisprudenza li skontha għandhom jiġu interpretati bl-istess mod id-dispożizzjonijiet li l-kontenut tagħhom huwa identiku, minn naħa, fid-Direttiva biex jiġu approssimati l-liġijiet tal-Istati Membri dwar it-trade marks u, min-naħa l-oħra, fir-Regolament dwar it-trade mark tal-Unjoni Ewropea (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-12 ta’ Jannar 2006, Deutsche SiSi-Werke,
C‑173/04 P
,
EU:C:2006:20
, punt
; tas-6 ta’ Lulju 2017, Moreno Marín,
C‑139/16
,
EU:C:2017:518
, punt
, kif ukoll tal-25 ta’ Lulju 2018, Mitsubishi Shoji Kaisha u Mitsubishi Caterpillar Forklift Europe,
C‑129/17
,
EU:C:2018:594
, punt
), l-approċċ segwit fil-punt 55 tad-Digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-26 ta’ April 2012, Deichmann vs UASI (
C‑307/11 P
, mhux ippubblikat,
EU:C:2012:254
), iċċitat mill-qorti tar-rinviju, li jirrigwarda l-Artikolu 7(1)(b) tar-Regolament Nru 40/94, li l-kontenut tiegħu jikkorrispondi għal dak tal-Artikolu 3(1)(b) tad-Direttiva 2008/95, jibqa’ rilevanti biss fil-każ li fih ikun jidher li mod ta’ użu wieħed huwa sinjifikattiv fil-prattika tas-settur ekonomiku kkonċernat.
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha jirriżulta li hemm lok li tingħata risposta għad-domanda magħmula li l-Artikolu 3(1)(b) tad-Direttiva 2008/95 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-karattru distintiv ta’ sinjal li ssir applikazzjoni għar-reġistrazzjoni tiegħu bħala trade mark għandu jiġi eżaminat billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-fatti u ċ-ċirkustanzi rilevanti kollha, inklużi l-modi ta’ użu kollha probabbli tat-trade mark li saret applikazzjoni għaliha. Dawn tal-aħħar jikkorrispondu, fl-assenza ta’ indizji oħra, għall-modi ta’ użu li, fid-dawl tal-abitudnijiet tas-settur ekonomiku kkonċernat, jistgħu jkunu sinjifikattivi fil-prattika.
Fuq l-ispejjeż
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 3(1)(b) tad-Direttiva 2008/95/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Ottubru 2008 biex jiġu approssimati l-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar it-trade marks għandu jiġi interpretat fis-sens li l-karattru distintiv ta’ sinjal li ssir applikazzjoni għar-reġistrazzjoni tiegħu bħala trade mark għandu jiġi eżaminat billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-fatti u ċ-ċirkustanzi rilevanti kollha, inklużi l-modi ta’ użu kollha probabbli tat-trade mark li saret applikazzjoni għaliha. Dawn tal-aħħar jikkorrispondu, fl-assenza ta’ indizji oħra, għall-modi ta’ użu li, fid-dawl tal-abitudnijiet tas-settur ekonomiku kkonċernat, jistgħu jkunu sinjifikattivi fil-prattika.

Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.