CELEX: 62020CJ0388
Odesłanie prejudycjalne
Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011
Przekazywanie konsumentom informacji na temat żywności
Artykuł 9 ust. 1 lit. l)
Informacja o wartości odżywczej
Artykuł 31 ust. 3 akapit drugi
Obliczanie wartości energetycznej i ilości składników odżywczych
Możliwość podania takich informacji w odniesieniu do żywności po przygotowaniu
Warunki
Artykuł 33 ust. 2 akapit drugi
Wyrażanie ilości w przeliczeniu na porcję lub na jednostkową ilość żywności

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 31 ust. 3 akapit drugi oraz art. 33 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (
Dz.U. 2011, L 304, s. 18
).
Wniosek ten złożono w ramach sporu między Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände – Verbraucherzentrale Bundesverband eV (federalnym związkiem central i stowarzyszeń konsumenckich, Niemcy) (zwanym dalej „BVV”) a Dr. August Oetker Nahrungsmittel KG (zwanym zalej „Dr. Oetkerem”) w przedmiocie żądania nakazania tej spółce dostosowania etykiet dotyczących wartości odżywczej umieszczanych na przodzie opakowań musli do wymogów rozporządzenia nr 1169/2011.
Ramy prawne
Motywy 35, 37 i 41 rozporządzenia nr 1169/2011 mają następujące brzmienie:
„(35)
Aby ułatwić porównywanie produktów w opakowaniach różnej wielkości, należy utrzymać obowiązek podawania informacji o wartości odżywczej w przeliczeniu na 100 g lub na 100 ml, a w stosownych przypadkach zezwolić na podawanie dodatkowo informacji w przeliczeniu na porcję. Jeżeli zatem dana żywność jest pakowana oraz pojedyncze porcje lub jednostkowe ilości żywności są rozpoznawalne [jest pakowana w pojedyncze porcje lub jednostkowe ilości żywności], to należy zezwolić na podawanie dodatkowo – oprócz informacji o wartości odżywczej w przeliczeniu na 100 g lub na 100 ml – również informacji w przeliczeniu na porcję lub jednostkową ilość żywności. Ponadto, aby zapewnić porównywalne informacje dotyczące porcji lub jednostkowych ilości żywności, Komisja powinna być upoważniona do przyjmowania przepisów dotyczących wyrażania informacji o wartości odżywczej w przeliczeniu na porcję lub jednostkową ilość żywności dla szczególnych kategorii żywności.
[…]
(37)
Ponieważ jeden z celów, którym służyć ma niniejsze rozporządzenie, polega na zapewnieniu konsumentowi finalnemu podstawy do dokonywania świadomych wyborów, istotne jest zapewnienie w tym kontekście, by konsument finalny łatwo rozumiał informacje zamieszczone na etykiecie. […]
[…]
(41)
Aby przekazywane informacje żywieniowe przemawiały do przeciętnego konsumenta i służyły celowi informacyjnemu, w którym je wprowadzono, z uwzględnieniem aktualnego stanu wiedzy na temat żywienia, powinny być one proste i łatwo zrozumiałe. Podawanie informacji żywieniowych częściowo w głównym polu widzenia, zwanym powszechnie »przodem opakowania«, a częściowo z innej strony opakowania, na przykład »z tyłu opakowania«, mogłoby dezorientować konsumentów. Dlatego informacja o wartości odżywczej powinna się znajdować w tym samym polu widzenia. Dodatkowo, na zasadzie dobrowolności, najważniejsze elementy informacji żywieniowych można powtórzyć w głównym polu widzenia, by pomóc konsumentom łatwo dostrzec podstawowe informacje żywieniowe przy zakupie żywności. Swobodne dobieranie informacji, które można by powtarzać, mogłoby dezorientować konsumentów. Konieczne jest zatem sprecyzowanie, które informacje można powtarzać”.
Artykuł 9 tego rozporządzenia, zatytułowany „Wykaz danych szczegółowych, których podanie jest obowiązkowe”, przewiduje w ust. 1:
„Zgodnie z art. 10–35 i z zastrzeżeniem określonych w niniejszym rozdziale wyjątków obowiązkowe jest podanie następujących danych szczegółowych:
[…]
l) informacja o wartości odżywczej”.
Artykuł 30 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Treść”, stanowi:
„1.   Obowiązkowa informacja o wartości odżywczej obejmuje następujące elementy:
a)
wartość energetyczna; oraz
b)
ilość tłuszczu, kwasów tłuszczowych nasyconych, węglowodanów, cukrów, białka oraz soli.
[…]
3.   Jeżeli etykietowanie żywności opakowanej zawiera obowiązkową informację o wartości odżywczej, o której mowa w ust. 1, można powtórzyć w nim następujące informacje:
a)
wartość energetyczna; lub
b)
wartość energetyczna oraz ilość tłuszczu, kwasów tłuszczowych nasyconych, cukrów oraz soli.
4.   W drodze odstępstwa od art. 36 ust. 1, gdy etykietowanie produktów, o których mowa w art. 16 ust. 4, zawiera informację o wartości odżywczej, treść takiej informacji może ograniczać się jedynie do wartości energetycznej.
5.   Bez uszczerbku dla art. 44 i w drodze odstępstwa od art. 36 ust. 1, gdy etykietowanie produktów, o których mowa w art. 44 ust. 1, zawiera informację o wartości odżywczej, treść takiej informacji może ograniczać się jedynie do:
a)
wartości energetycznej; lub
b)
wartości energetycznej oraz ilości tłuszczu, kwasów tłuszczowych nasyconych, cukrów oraz soli.
[…]”.
Artykuł 31 owego rozporządzenia, zatytułowany „Obliczenie”, przewiduje w ust. 3:
„Wartość energetyczna i ilości składników odżywczych, o których mowa w art. 30 ust. 1–5, odnoszą się do żywności w postaci dostępnej w sprzedaży.
W stosownych przypadkach informacje mogą się odnosić do żywności po przygotowaniu, pod warunkiem że podawane są wystarczająco dokładne instrukcje dotyczące [sposobu] przygotowania, a informacje odnoszą się do żywności przygotowanej do spożycia”.
Artykuł 32 rozporządzenia nr 1169/2011, zatytułowany „Wyrażanie ilości w przeliczeniu na 100 g lub na 100 ml”, stanowi w ust. 2:
„Wartość energetyczna i ilość składników odżywczych, o których mowa w art. 30 ust. 1–5, jest wyrażana w przeliczeniu na 100 g lub na 100 ml”.
Artykuł 33 tego rozporządzenia, zatytułowany „Wyrażanie ilości w przeliczeniu na porcję lub na jednostkową ilość żywności”, przewiduje w ust. 1 i 2:
„1.   W następujących przypadkach wartość energetyczna i ilość składników odżywczych, o których mowa w art. 30 ust. 1–5, może być wyrażana w przeliczeniu na porcję lub na jednostkową ilość żywności łatwo rozpoznawalną dla konsumenta, pod warunkiem że ta porcja lub jednostkowa ilość są zgodne z informacją ilościową na etykiecie i że podana jest liczba porcji lub jednostkowych ilości zawartych w opakowaniu:
a)
oprócz formy wyrażania ilości w przeliczeniu na 100 g lub na 100 ml, o której mowa w art. 32 ust. 2;
b)
oprócz formy wyrażania ilości w przeliczeniu na 100 g lub na 100 ml, o której mowa w art. 32 ust. 3, w odniesieniu do ilości witamin i składników mineralnych;
c)
oprócz lub zamiast formy wyrażania ilości w przeliczeniu na 100 g lub na 100 ml, o której mowa w art. 32 ust. 4.
2.   W drodze odstępstwa od art. 32 ust. 2 w przypadkach, o których mowa w art. 30 ust. 3 lit. b), ilość składników odżywczych lub wartość procentowa referencyjnych wartości spożycia określonych w załączniku XIII część B może być wyrażana jedynie w przeliczeniu na porcję lub na jednostkową ilość żywności.
Jeżeli ilość składników odżywczych jest wyrażona jedynie w przeliczeniu na porcję lub na jednostkową ilość żywności zgodnie z akapitem pierwszym, to wartość energetyczna musi być wyrażona w przeliczeniu na 100 g lub na 100 ml oraz w przeliczeniu na porcję lub na jednostkową ilość żywności”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
Dr. Oetker jest niemieckim przedsiębiorstwem sektora spożywczego, które produkuje i sprzedaje musli pod nazwą „Dr. Oetker Vitalis Knuspermüsli Schoko+Keks” (chrupiące musli z czekoladą i herbatnikami). Opakowanie tego produktu ma postać kartonowego pudełka o prostopadłościennym kształcie.
Opakowanie to zawiera następujące informacje o wartości odżywczej:
–
na bocznej stronie opakowania (wąski bok kartonu) pod nagłówkiem „Informacja żywieniowa” umieszczono informacje dotyczące wartości energetycznej i ilości tłuszczu, kwasów tłuszczowych nasyconych, węglowodanów, cukrów, białka oraz soli, przy czym informacje te podano, po pierwsze, w przeliczeniu na 100 g produktu w postaci dostępnej w sprzedaży oraz, po drugie, w przeliczeniu na porcję produktu po przygotowaniu składającą się z 40 g musli oraz 60 ml mleka o zwartości tłuszczu 1,5%;
–
na przodzie opakowania (główne pole widzenia kartonu) powtórzono informacje dotyczące wartości energetycznej i ilości tłuszczów, kwasów tłuszczowych nasyconych, cukrów oraz soli, przy czym informacje te odnoszą się wyłącznie do porcji produktu po przygotowaniu.
BVV wezwał Dr. Oetkera do dostosowania się – w zakresie reklamy produktu, o którym mowa w pkt 9 i 10 niniejszego wyroku – do przewidzianych w rozporządzeniu nr 1169/2011 przepisów dotyczących informacji o wartości odżywczej. Zdaniem BVV Dr. Oetker naruszył bowiem art. 33 tego rozporządzenia w związku z jego art. 30 i 32 ze względu na to, że na przodzie opakowania owego produktu wartość energetyczną wskazano nie w przeliczeniu na porcję produktu w postaci dostępnej w sprzedaży, lecz jedynie w przeliczeniu na porcję produktu po przygotowaniu.
Z uwagi na to, że owo wezwanie okazało się bezskuteczne, BVV wytoczył powództwo przed Landgericht Bielefeld (sądem krajowym w Bielefeldzie, Niemcy), który uwzględnił je w wyroku z dnia 8 sierpnia 2018 r. W następstwie apelacji wniesionej przez Dr. Oetkera Oberlandesgericht Hamm (wyższy sąd krajowy w Hamm, Niemcy) w wyroku z dnia 13 czerwca 2019 r. uchylił ów wyrok i oddalił powództwo BVV.
Od wyroku Oberlandesgericht Hamm (wyższego sądu krajowego w Hamm) BVV wniósł skargę rewizyjną do Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości, Niemcy), który jest sądem odsyłającym.
Zdaniem sądu odsyłającego wynik wspomnianego postępowania rewizyjnego zależy w szczególności od tego, czy art. 31 ust. 3 i art. 33 ust. 2 rozporządzenia nr 1169/2011 należy interpretować w ten sposób, iż w przypadku takim jak ten rozpatrywany w postępowaniu głównym zakazują one podawania na przodzie opakowania, w celach promocyjnych, informacji żywieniowych w przeliczeniu na porcję żywności po przygotowaniu bez jednoczesnego wskazania wartości energetycznej w przeliczeniu na 100 g owej żywności w postaci dostępnej w sprzedaży.
W tych okolicznościach Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 31 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 1169/2011 należy interpretować w ten sposób, że przepis ten obowiązuje wyłącznie w odniesieniu do żywności wymagającej przygotowania, której sposób przygotowania jest określony?
2)
W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze: czy sformułowanie »w przeliczeniu na 100 g« w art. 33 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1169/2011 oznacza wyłącznie 100 gramów produktu dostępnego w sprzedaży, czy też – przynajmniej również – 100 gramów żywności po jej przygotowaniu?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
Poprzez pierwsze pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 31 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 1169/2011 należy interpretować w ten sposób, że przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do żywności, która w celu spożycia wymaga przygotowania i której sposób przygotowania jest z góry określony.
W niniejszej sprawie produkt rozpatrywany w postępowaniu głównym może być przygotowany na różne sposoby, a mianowicie w szczególności poprzez dodanie mleka, jogurtu, białego sera, soku owocowego, owoców, dżemu lub miodu. Może on być również spożyty bez żadnego przygotowania.
Trybunał ma zatem orzec, czy w przypadku gdy istnieją różne sposoby przygotowania danej żywności, informacje o wartości odżywczej, które dobrowolnie powtórzono na przodzie opakowania owej żywności, mogą ograniczać się do jednego z tych sposobów przygotowania.
Zgodnie z art. 31 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 1169/2011 informacje żywieniowe „[w] stosownych przypadkach” można podać w odniesieniu do „żywności po przygotowaniu” zamiast podawać je w odniesieniu do żywności „w postaci dostępnej w sprzedaży”, „pod warunkiem że podawane są wystarczająco dokładne instrukcje dotyczące [sposobu] przygotowania, a informacje odnoszą się do żywności przygotowanej do spożycia”.
Wykładni tego przepisu, który nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich do celów ustalenia jego znaczenia i zakresu, należy dokonywać z uwzględnieniem nie tylko brzmienia tego przepisu, ale również jego kontekstu oraz celu danego uregulowania (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., AFMB i in.,
C‑610/18
,
EU:C:2020:565
, pkt
).
Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 45, 49 i 50 opinii, wykładnia językowa i wykładnia kontekstowa nie są rozstrzygające dla udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy art. 31 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 1169/2011 dotyczy jedynie takiej żywności, w przypadku której jest tylko jeden z góry określony sposób przygotowywania, czy również takiej żywności, która może być przygotowana na różne sposoby, w szczególności poprzez dodanie do niej różnych składników. Poza bowiem tym, że brzmienie tego przepisu nie dostarcza elementów pozwalających na udzielenie na to pytanie jasnej i jednoznacznej odpowiedzi, rozporządzenie nr 1169/2011 nie zawiera żadnego przepisu dotyczącego obliczania i podawania informacji o wartości odżywczej, które powinny znaleźć się na przodzie opakowania.
Jedynie zatem w świetle wykładni celowościowej można znaleźć odpowiedzi dotyczące w szczególności znaczenia, jakie należy nadać zawartemu w art. 31 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 1169/2011 wyrażeniu „[w] stosownych przypadkach”.
Co się tyczy celu art. 31 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 1169/2011, jego oceny należy dokonać w świetle zarówno zamierzeń realizowanych przez ten przepis, jak i celów rozpatrywanego uregulowania, które obejmują, jak zauważył już Trybunał, cel polegający na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów w zakresie informacji na temat żywności, przy uwzględnieniu istniejących między nimi różnic percepcyjnych (zob. podobnie wyrok z dnia 1 października 2020 r., Groupe Lactalis,
C‑485/18
,
EU:C:2020:763
, pkt
i przytoczone tam orzecznictwo).
Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 52 opinii, z motywów 35 i 41 rozporządzenia nr 1169/2011 wynika, że art. 31 tego rozporządzenia ma na celu ułatwienie porównywania żywności i informowanie konsumentów.
Zgodnie z motywem 35 celem przepisów dotyczących informacji o wartości odżywczej w przeliczeniu na 100 g lub na 100 ml jest bowiem „ułatwienie porównywania produktów w opakowaniach różnej wielkości”. Motyw ten precyzuje również, że „oprócz informacji o wartości odżywczej w przeliczeniu na 100 g lub na 100 ml” dozwolone są „dodatkowo informacje w przeliczeniu na porcję”, „w stosownych przypadkach”, „jeżeli […] dana żywność jest pakowana oraz pojedyncze porcje lub jednostkowe ilości żywności są rozpoznawalne [jest pakowana w pojedyncze porcje lub jednostkowe ilości żywności]”.
Jeżeli chodzi o motyw 41, przewiduje on, że informacje żywieniowe muszą „być […] proste i łatwo zrozumiałe”, „[a]by […] przemawiały do przeciętnego konsumenta i służyły celowi informacyjnemu, w którym je wprowadzono”. Z motywu tego wynika również, że „na zasadzie dobrowolności, najważniejsze elementy informacji żywieniowych można powtórzyć w głównym polu widzenia, by pomóc konsumentom łatwo dostrzec podstawowe informacje żywieniowe przy zakupie żywności”.
Wynika stąd, że w przypadku gdy – jak w niniejszej sprawie – daną żywność można przygotować na różne sposoby, informacje dotyczące wartości energetycznej i ilości składników odżywczych żywności po jej przygotowaniu zgodnie z sugestią producenta nie pozwalają na dokonanie porównania z odpowiadającą jej żywnością innych producentów, zważywszy, że obliczenie wartości energetycznej i ilości składników odżywczych produktu, który może być przygotowany na różne sposoby, jest z definicji niepewne, ponieważ w sposób konieczny ulega ono wahaniom w zależności od sposobu przygotowania.
Braku porównywalności nie może również zrekompensować okoliczność, że wartości porcji są wskazane w innym miejscu na opakowaniu wraz z wartościami w przeliczeniu na 100 g produktu w postaci dostępnej w sprzedaży. Jak zauważył Trybunał w wyroku z dnia 4 czerwca 2015 r., Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände (
C‑195/14
,
EU:C:2015:361
, pkt
–
), okoliczność, że wykaz składników został umieszczony na opakowaniu danego produktu, sama w sobie nie pozwala wykluczyć, iż etykietowanie tego produktu oraz sposób, w jaki zostało ono wykonane, mogą wprowadzić nabywcę w błąd. Analogicznie pojedyncze informacje znajdujące się na przodzie opakowania nie pozwalają na dokonanie porównania produktów, a dodatkowe informacje zamieszczone w innym miejscu na opakowaniu wraz z różnymi ilościami referencyjnymi mogą jedynie jeszcze bardziej zdezorientować konsumenta co do porównywalności z innymi produktami.
Wykładnię tę potwierdza ponadto motyw 37 rozporządzenia nr 1169/2011, zgodnie z którym należy umożliwić konsumentowi finalnemu łatwe zrozumienie informacji zamieszczonych na etykiecie w celu zapewnienia mu podstaw do dokonania świadomych wyborów.
W związku z tym żywność, która może być przygotowana na różne sposoby, należy wyłączyć z zakresu stosowania art. 33 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1169/2011.
W konsekwencji na pytanie pierwsze trzeba odpowiedzieć, iż art. 31 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 1169/2011 należy interpretować w ten sposób, że przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do żywności, która wymaga przygotowania i której sposób przygotowania jest z góry określony.
W przedmiocie pytania drugiego
Z uwagi na odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze nie ma potrzeby udzielenia odpowiedzi na pytanie drugie.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 31 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 należy interpretować w ten sposób, że przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do żywności, która wymaga przygotowania i której sposób przygotowania jest z góry określony.

Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.